open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдуллоҳ ибни Муборак

**Абуабдурраҳмон Абдуллоҳ ибни Мубораки Ҳанзалии Марвазӣ**, машҳур ба **Ибни Мубарак** (, ) — донишноманавис, суфии машҳур, муҳаддис, аз фақеҳон ва асҳоби ҳадис.

## Зиндагинома
Ибни Муборак аз падари турк ва модари хоразмӣ зода шуда, падараш аз маволии бозаргоне аз бану Ҳанзала буд ва дар Ҳамадон иқомат мекард. Ибни Муборак дар 20-солагӣ ба омӯзиши илм оғоз кард; назди Рабеъ ибни Анаси Хуросонӣ рафта, аз ӯ ҳадис шунид. Соли 758 барои касби илм ба Бағдод, сипас ба Макка рафт. Дар ин сафар буд, ки бисёре аз тобеинро дарёфт ва аз онҳо дониш омӯхт. Ибни Муборак дар Марв мавриди эҳтиром будааст, то ҷое ки волии Марв Абдуллоҳ ибни Абилаббоси Тарсусӣ барои истимои ҳадис ба манзилаш мерафтааст. Дар ду работе, ки барои толибони ҳадис ва фиқҳ дар Марв бино карда буд, маҷолиси дарсӣ барпо мекард, хонаи ӯ низ маҳалли ҷамъшавии толибони илм будааст. Ибни Муборак барои омӯзиши улум ба Мадина, шаҳрҳои мухталифи Ироқ, Шом, Миср, Яман ва Хуросон сафар карда, аз шайхони он ҷойҳо ҳадис шунидааст. Дар ин сафарҳо дар баробари касби илм ба тиҷорат низ мепардохтааст. Ибни Муборак аз зумраи нахустин шогирдони Абуҳанифа буда, ӯро фақеҳтарини онон медонист. Аз Молик ибни Анас низ фиқҳ омӯхта ва китоби «Муватта»-и ӯро аз худаш ривоят кардааст. Дигар устоди ӯ дар фиқҳ Суфёни Саврӣ мебошад. Ибни Муборак дар масъалаҳои фиқҳӣ назари иҷтиҳодӣ дошт. Ба қавли Ибни Муборак, ӯ аз 400 шайх ҳадис шунида, аз 1000 тани онҳо ривоят кардааст. Аз Ибни Муборак дар «Саҳеҳ»-ҳои шашгона ва ғайри онҳо ҳадисҳои бисёр ривоят шудааст. Ибни Муборак дар нақди ҳадис низ миёни муҳаддисон аз шуҳрати кофӣ бархӯрдор буд, орои ӯ дар ин замина мавриди таваҷҷуҳи аҳли ҳадис, аз ҷумла Ибни Салоҳ ва Ибни Ҷамоа қарор гирифтааст. Аз Ибни Муборак муҳаддисони машҳур, аз қабили Яҳё ибни Маъин, Аҳмади Бағавӣ, Абудовуди Таёлисӣ, Ибни Абишайба, Муҳаммад ибни Ҳасани Шайбонӣ, Абукариб Муҳаммад ибни Алои Ҳамадонӣ, Нуъайм ибни Ҳаммод ва Яҳё ибни Одам ҳадис ривоят кардаанд. Ибни Муборак дар фиқҳ низ аз шуҳрати хоссае бархӯрдор буд ва ақволу нақлиёти фиқҳии ӯ мавриди таваҷҷуҳ қарор дошт. Пешиниёну мутааххирон ба замми ситоиши мақоми илмии Ибни Муборак бо авсофи зоҳид, порсо, обид ва сахӣ ӯро бо саҳобаи паёмбар (с) муқоиса кардаанд. Ибни Муборакро ба шеъру шоирӣ низ ситуда, баъзе ашъори шомили панду андарзҳои ӯро нақл кардаанд.

## Таълифот
«аз-Зуҳду ва-р-рақоиқ» ва «Китобу-л-ҷиҳод» асарҳои чопшудаи Ибни Муборак, «ал-Бирру ва-с-салот» ва «ал-Муснад» аз ҷумлаи осори чопнашудаи ӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Муҳаддисон
Азиз Раҳим

**Азиз Раҳим** (Раҳимов Азиз; таваллуд 9 июли соли  1941, деҳаи Дектури ноҳияи Балҷувон – 13 июни соли  2008, шаҳри Қурғонтеппа ), шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ-маърифатии ҶТ (1958) ва Институти маданияти шаҳри Москва (1962). Дар ноҳияҳои Колхозобод, Восеъ дар соҳаи фарҳанг – кинонамоишдиҳӣ кор кардааст. Сардори Раёсати кинопрокати Тоҷикистон (1995 – 2002). Аз соли 2002 мушовири ректори Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ва ҳамзамон мудири кафедраи забони донишгоҳи мазкур буд. Муаллифи маҷмӯаҳои «Қатраҳо» (1988), «Моҳқоқу», «Кокули бом», «Ширмоҳи нав баромад» (ҳар се 1991), «Бахтнома» (1993), «Меҳрнома» (1996), «Расми вафо» (2005), «Нигоҳи меҳр» (2007), «Тақдирнома» (2008) мебошад. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1998.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Шаҳзода Назарзода

**Шаҳзодаи Самарқандӣ** (*Шаҳзода Назарова*; ) — хабарнигор, гӯянда, , достоннавис ва торнигори маъруфи тоҷик.

## Зиндагинома
Шаҳзодаи Самарқандӣ фориғуттаҳсили факултети забон ва суханшиносии тоҷикии Донишгоҳи давлатии Самарқанд аст. Романи нави Шаҳзодаи Самарқандӣ бо номи «Регистон» чоп шуд. Ӯ гуфт, ин китоб дар бораи тобистоне қисса мекунад, ки Шӯравии собиқ фурӯ пошид ва он вақт тоҷикони Самарқанд дар чӣ ҳол буданд. Ин достони таърихӣ нест ва фазои сиёсиву иҷтимоӣ дар доираи робитаи ошиқонаи як духтари самарқандӣ бо устод ва дӯсти дигараш баён шудааст. «Як достони ошиқонаи сегона ҳаст. Дар ин асар тасвир шудааст, ки инҳо дар фазои пулисиву амниятии Шӯравӣ чигуна ба якдигар кумак мекунанд, чигуна талош мекунанд, ки мушкилоти якдигарро бартараф намоянд», — афзуд Шаҳзодаи Самарқандӣ.
Ин китоб ҳоло бо хатти форсӣ нашр шуда, ба қавли Шаҳзода, нусхаи он бо кириллӣ низ ба зудӣ дастраси хонандаҳо хоҳад шуд. Аз ин пеш Шаҳзода романи «Синдроми Стокҳолм» ва «Замини модарон»-ро ба ҳуруфи кириллӣ ва форсӣ нашр карда буд.. Ӯ дар риштаи филмсозӣ дар Лондон чанд давраи омӯзишро гузашта, дар филми сохтаи Меҳдии Ҷомӣ бо номи «Чархо фалак» ба унвони ровӣ ҳузур дорад..
[300px|thumb|Аз чап ба рост: [Дилшоди Фарҳодзод, Ҷумъа Ҳамроҳ, Ҳазрат Сабоҳӣ, Шаҳода Назарзода]]

## Эҷодиёт
* Регистон (Румон), 290 с. H&S Media, 2017. ISBN 978-1-78083-674-4
* Синдроми Стокҳолм (Новелла, 104 с. H&S Media, 2007—2009. — Порис, Лондон,2016 ISBN 978-1-78083-667-6
* Замини модарон (Румон), 148 с. H&S Media (November 15, 2013). — Лондон, 2010 ISBN 978-1-78083-315-6
* Китоби савтӣ бо садои нависанда
* Дар сояи сафар (Маҷмӯаи шеър). — Самарқанд, 2005
* Сабри Санг (Маҷмӯаи шеър). — Самарқанд, 1994

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*  Веблоги расмии Шаҳзодаи Самарқандӣ 
* «Замини модарон»-и Шаҳзода дар маҳфили достонхонии Амстердам
* Танҳотарин Шоъир
* http://www.bbc.com/persian/arts/story/2005/06/printable/050602_mj-shz-dilshoda.shtml
* Shahzoda Samarqandi Nazarova’s books in Amazon
* Shahzoda-Samarqandi
* http://www.bbc.com/persian/world-features-38281595
* http://www.bbc.com/persian/38026263 
* ocabookforum.com 
* radiozamaneh.com
* raahak.com

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик
Абдуллоҳ ибни Масъуд

**Абдулло́ҳ И́бни Масъу́д ибни Ғофил ибни Ҳабиби Ҳузалӣ** (; ?, Макка — , ?) — яке аз саҳобаҳои наздики Муҳаммад (с). Куняаш Абуабдурраҳмон, Ибни Умми Абд ва Ибни Масъуд. Шашумин нафарест, ки дини исломро пазируфт ва аз ин рӯ ӯро Содиси Ситта (Шашуми шаш нафара) мегуфтанд.

## Зиндагинома
Мувофиқи ривоёт ӯ дар асари як муъҷиза, ки бо даст расонидани Пайғамбар (с) пистони барраи меши  ҳанӯз бор нагирифта пури шир шуд, мусулмонӣ пазируфт ва аз он пас мулозими хидмати Пайғамбар (с) гардид. ӯро соҳиби наълайн, висода ва сивок (кафш, болиш ва мисвоки Пайғамбар (с) мехонданд. Абдуллоҳ нахустин касест, ки Қуръонро дар Макка ошкоро хонда ба гӯши мушрикон расонд. Абдуллоҳ зулҳиҷратайн (соҳиби ду ҳиҷрат) аст, зеро як бор ба Ҳабаша ва бори дигар ба Мадина ҳиҷрат кард ва дар ҳамаи ғазавоти Пайғамбар (с) ҳозир буд. ӯ яке аз ашараи мубашшара (даҳ ёри Пайғамбар (с), ки ба онон ваъдаи биҳишт фармуд) аст. Дар ҷанги Ярмук иштирок дошт. Ҳангоми вафот дар Мадина беш аз шаст сол умр дошт. Абдуллоҳ яке аз муфассирони машҳури асҳоби киром ва асосгузори мактаби тафсир дар Ироқ ба шумор меравад. Асоси таълимоти ҳалқаи Ҳаммод ибни Абусулаймон – устоди Имоми Аъзам ба ҳамин мактаби Абдуллоҳ мепайвандад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Эмил Сетяла

**Эмил Сетяла** (; 27.02.1864, шаҳри Кумо — 8.02.1935, шаҳри Ҳелсинкӣ) — ходими давлатию сиёсӣ, забоншиноси аҳли Финланд.

## Зиндагинома
### Фаъолияти сиёсӣ
* Вазири маорифи Финланд (1925)
* Вазири корҳои хориҷии Финланд (1926)

### Фаъолияти илмӣ
* Профессори забон ва адабиёти финии Донишгоҳи Ҳелсинкӣ (1893—1929)
* Президенти Академияи илмҳои Финланд (1913—1914)
Эмил Сетяла сардафтари финно-угорского сравнительно-исторического языкознания ба шумор меравад. Ӯ исбот кардааст, ки :ru:Финно-угорские языки и :ru:Самодийские языки бо ҳамдигар алоқаи зич доранд. Аз ин сабаб ҳар ду гурӯҳи забонҳо ба хонаводаи забонҳои уралӣ таалуқ доранд.

## Осор
* *Suomen kielen lauseoppi*, 1880
* *Munapoika*, 1882 (murrekeräys Satakunnan alueelta)
* *Lauseopillinen tutkimus Koillis-Satakunnan kansankielestä*, 1883
* *Yhteissuomalaisten klusiilien historia*, 1890 (virkaväitöskirja)
* *Yhteissuomalainen äännehistoria I–II. Konsonantit*, 1890–1891
* «Zur finnisch-ugrischen Lautlehre» (1903);
* «Kullervo-Hamlet» (1904—1905)

## Эзоҳот

## Пайвандҳо
* Эмил Сетяла дар Донишномаи Брокгауз ва Ефрон
Алунит

**Алунит** (фаронсавӣ alunit – зок) — минералест аз гурӯҳи сулфатҳои мураккаб. Формулаи химиявиаш: KAl3[SO4]2(OH)6.

Дар системаи тригоналӣ кристалл мебандад. Сохташ маҳиндонаи сахт ё хока. Рангаш сафед, хокистарӣ, зардча мешавад. Сахтиаш 3,5 – 4; зичиаш 2600 – 2800 кг/м3. Алунит аз ҷинсҳои вулқонӣ дар натиҷаи таъсири маҳлулҳои гидротермалии сулфатӣ ва дар ҷинсҳои таҳшин аз оксидшавии колчедани сулфур ба вуҷуд меояд. Алунит асосан барои ҳосил кардани зок, оксиди алюминий, намаки калий ва ғайра истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ёсир Арафот

**Ёсир Арафот** (‎; 24 августи 1929, Қоҳира — 11 ноябри 2004, Порис), номи пурра ба ҳангоми таваллуд — **Муҳаммад Абдурраҳмон Абдуррауф Арафот ал-Қудва ал-Ҳусайнӣ** (), ҳамчунин маъруф бо куняи **Абуаммор** () — ходими сиёсӣ, роҳбари (президенти) ҳаракати миллии Фаластин аз соли 1993, раҳбари ҳаракати ФАТҲ ва раиси Комитети иҷроияи Ташкилоти озодибахши Фаластин (ТОФ) (аз соли 1969); яке аз барандаҳои Ҷоизаи Нобел, (Ҷоизаи Нобелӣ барои Сулҳ) дар соли 1994.

## Зиндагинома
Солҳои 1948 — 1956 дар факултаи муҳандисии Донишгоҳи Қоҳира хондааст. Иштирокдори ҷанги арабу Исроил дар соли 1948. Соли 1952 дар Миср Лигаи донишҷӯёни фаластиниро таъсис дод. Ҳангоми бӯҳрони Суэс (1956) командири дастаи фаластинии тахрибӣ буд. Яке аз поягузорон (1959) ва роҳбари доимии ҳаракати фаластинии АЛ-ФАТҲ, ки ҳадафаш муборизаи мусаллаҳона бар зидди Исроил барои бунёди давлати мустақили Фаластин аст. Аз феврали 1969 раиси Комитети иҷроияи Ташкилоти озодибахши Фаластин (ТОФ). Соли 1974 ғояи ташкили давлати Фаластинро дар ҳудуди ишғолкардаи Исроил аз соҳили ғарбии дарёи Урдун ва ҳамзамон барқарории сулҳ миёни Фаластину Исроил ба миён гузошт, ки аз тарафи бисёр давлатҳои ҷаҳон эътироф гардид. Апрели 1989 Президенти давлати Фаластин эълон гардид. 4 майи 1994 бо Исроил дар бораи барқарор намудани мухторияти Фаластин дар қисмати Ғаззаҳ ва қисмати ғарбии дарёи Урдун созишнома ба имзо расонд. Аз соли 1996 роҳбари Маъмурияти миллии Фаластин. Дорандаи Мукофоти сулҳи Нобел (1994).

## Эзоҳ

## Адабиет
* 
* Оглы Зейналов Ҷаҳон Паша. «Незабываемые мулоқот бо раиси Арафатом». Воқеияти, 2002. ISBN 5-901976-09-6
* 
* 

Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи сулҳи Нобел
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Нобел ба тартиби алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони асри XX
Алфа-зарра

**Алфа-зарра** — α-зарра, зарраи иборат аз ду протон ва ду нейтрон (атоми ду карат иондоршудаи элементи гелий – ядрои атоми гелий). Ишораташ – 42Не. Массаи А. mα = 4,00273 воҳиди атомии масса = 6,64669∙10-27 кг, заряди электрикиаш баробари +2е (е = 1,60219∙10-19 Кл – қимати мутлақи заряди электрон), спин ва моменти магнитиаш баробари сифр мебошанд. Алфа-зарра содатарин системаест, ки дар он ҳама бандҳои ядроӣ пурра истифода шудаанд, бинобар ин энергияи бандиши алфа-зарра басо бузург – 28,11 МэВ (7,03 МэВ/нуклон) аст. Алфа-зарраҳо ҳангоми алфа-коҳиши атомҳои радиоактивии вазнин (238U, 226Rа, 212Ро ва ғайра) ба вуҷуд меоянд. Дар ин маврид ядрои элементи (А, Z) бо адади массавии алфа-зарра ва заряди Z ба ҳолати ядрои элементи (А-4, Z-2) мегузарад. Назарияи алфакоҳишро соли 1928 Г. Гамов, Р. Гёрни ва Э. Кондон пешниҳод кардаанд. Мувофиқи ин назария алфа-зарраи энергияи пуррааш назар ба баландии садди потенсиалии қувваҳои ядроии ҷозибавӣ ва қувваҳои теладиҳандаи кулонӣ хурдтар, дар натиҷаи эффекти нақбӣ (туннелӣ) аз ҳамин садд заҳида мегузаранд. Манбаи алфа-зарра реаксияҳои ядроии гуногун (3T + 2D → 4He(α) + 1n, 19P + 1n → 16N + 4He (α) ва ғайра) низ буда метавонанд. Дар ҳар ду маврид энергияи кинетикии алфа-зарра дар ҳудудҳои 2 ÷ 9 МэВ мебошад. Баъзе ядроҳо (212Po, 214Po) ҳангоми аз ҳолати ангехта бевосита ба ҳолати асосӣ гузаштан ба ном алфа-зарраи «дароздав» (энергияи кинетикиашон зиёда аз 10,5 МэВ) меафкананд. Манбаи дигари А.-и баландэнергия (аз 10 МэВ то зиёда аз 106 МэВ) суръатфизоҳои гуногуни зарраҳои заряднок мебошанд. Ҳангоми аз моддаҳо гузаштан алфа-зарра энергияи худро барои таъсири мутақобилаи электромагнитӣ бо атомҳо ва молекулаҳои модда сарф мекунад. Қобилияти ионофарии алфа-зарра ниҳоят зиёд аст. Масалан, як алфа-зарраи энергияаш 5 МэВ дар ҳаво тақрибан 1,5∙105 ҷуфт ион ҳосил мекунад. Дарозии дави алфа-зарра дар ҳаво тақрибан ба 260 (v/c)3м баробар (ин ҷо v/c – нисбати суръати ибтидоии алфа-зарра бар суръати вакуумии рӯшноӣ мебошад) ва дар муҳитҳои сахт ~ 10-5 м аст. Доираи истифодаи алфа-зарраҳо васеъ мебошад: аз ҷумла, ҳосил кардани нейтронҳо ва ба вуҷуд овардани изотопҳои радиоактив ба тавассути реаксияҳои ядроӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимё
Арафот (мазмунҳо)

**Арафот** (): ибҳомзудоӣ

* Арафот — кӯҳ дар 20 километрии шаҳри Макка.
* Арафот — водӣ, аз шаҳри Макка дар масофаи 20-25 километр ҷойгир шудааст.
* Рӯзи Арафот — иди мусалмонон, дар рӯзи 9-ум 12-уми моҳи зулҳиҷа таҷлил мешавад.
* Ёсир Арафот (1929—2004) — сиёсатмадори фаластинӣ.
Майрам Азизбекова

**Майрам Азизбекова** — (соли таваллуд ва вафот номаълум), яке аз фаъолони ҳаракати озодихоҳии занон дар Тоҷикистон. Иштирокчии Конференсияи якуми мусулмонзанон (Тошканд, 21 – 26 марти 1921) ва вакили Съезди якуми умумироссиягии занони Шарқ (Москва, 1921). Азизбекова аз тоҷикдухтаронест, ки соли 1921 дар ҷамъомади гурӯҳи занони фаъоли Туркистон дар шаҳри Москва иштирок доштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Эҳром

**Эҳром** () — рукни аввали ҳаҷ ва умра, пӯшидани порчаи сафеди нодӯхта дар вақти маросими ҳаҷ.

## Кайфияти эҳром
Эҳром барои ҳарду ибодат — ҳаҷ ва умра як хел аст. Шахси ҳаҷгузор ҳамин ки ба яке аз миқотҳо расид, бо нияти анҷом додани ҳаҷ ва ё умра вузӯ ва ғусл менамояд ва ду порча либоси нодӯхтаи эҳромро мепӯшад. Он гоҳ ду ракъат намоз мегузорад ва бо ҳамин муҳрим мегардад. Яъне бо ҳамин расму тартибот ва аъмоли бастани эҳром комилан ба ҷо меоянд.

Ҳангоми бастани эҳром бо дилаш анҷоми ҳаҷ ва ё умраро ният мекунад ва бар хилофи дигар ибодатҳо дар ин ҷо суннат аст, ки нияташро ба таври ошкор ва бо садои баланд изҳор намояд. Изҳори он чӣ тавре бо гуфтани талбия сурат мегирад, бо ифодаи ният ва ё бо дуъои тайсир ва қабули он аз сӯи Худованд низ ба ҷой меояд. Ривоят шудааст, ки Расули Худо (с) барои умра ва ҳаҷ якҷоя эҳром баста, мегуфт:

لبَّيك عمرةً وحجًّا، لبَّيك عمرةً وحجًّا

***«Лаббайк бо умра ва ҳаҷ, лаббайк бо умра ва ҳаҷ»***.

Дар ҳолати бастани эҳром ва ё пештар аз он хуб аст як силсила омодагиҳоеро ба тартиби зер ба ҷо оварад:
* Нохунҳояшро бигирад, мӯйҳои зери ноф ва зери бағалашро тоза намояд ва мӯйлабҳояшро низ кӯтоҳ кунад. Зеро пас аз бастани эҳром то замони ҳалол ва аз эҳром берун гаштан анҷоми ин амалҳо мамнӯъ мебошанд. Дар вақти бастани эҳром, агар бихоҳад, бар худ хушбӯӣ ва атр занад, зеро ин кор низ то поёни эҳром ҷоиз нест.
* Либосҳои эҳром беҳтар аст, ки сафед бошанд ва ё моил ба сафедӣ. Қисме аз амалҳои боло суннат ва қисме мустаҳаб мебошанд. Ғусл кардан, хушбӯӣ задан ва омодагиҳои пеш аз эҳромро анҷом додан мустаҳаб аст.
* Ҳамин ки тартиботи бастани эҳромро ба ҷо овард, фавран нияти худро муайян созад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* А. Боқизода. Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. — Душанбе, 2013. — 272 с.
Азизи Бодома

**Азизи Бодома** — деҳа тобеъи шаҳраки Обигарми ноҳияи Роғун. Аз Азизи Бодома то маркази шаҳрак 9 км, то маркази ноҳия 20 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 192 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаби ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз оби чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Роғун
Гурӯҳ:Шаҳраки Обигарм
Абдурраҳмонбегӣ

**«Абдурраҳмонбегӣ»** — таронае, ки оҳанги онро ҳофиз ва оҳангсози номӣ Абдурраҳмонбег (асри 19) эҷод кардааст. Ин тарона дар асоси қисматҳои таронавии мақоми «Наво» таълиф шудааст. Чунин «Абдурраҳмонбегӣ»-ҳо маъруфанд; «Абдурраҳмонбег»-и 1 ва 2. Ин ду асар дар асоси зарбу навоҳои оҳанги «Савти сарвиноз» тасниф шудаанд. Уфари «Абдурраҳмонбег»- и 2 ба зарбу усули «Соқиномаи савти сарвиноз» наздик аст. «Абдурраҳмонбег» чун яке аз усулҳои таронавии мақомҳо дар қисмати «Муғулча»-ҳо низ вомехӯрад. Чанд шакли дигари «Абдурраҳмонбег» низ маълум аст. Яке аз шаклҳои хуби онро Ҳоҷӣ Абдулазиз месуруд

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Тавоф

thumb|чап|Вақти азон, дар Масҷидулҳароми Макка - 6 январи 2018
**Тавоф** () — маросими махсуси гардидан, гирди хонаи Каъба, ҳангоми ҳаҷ намудан, давр задан аст.

Тавоф дар луғат ба маънои давр задан ва гирди чизе гаштан ва дар истилоҳи шаръ ба маънои гирди хонаи Каъба давр задан аст. Тавофи маснун аз ҳафт давр иборат буда, ҳар даври он аз рӯ ба рӯи рукни Ҳаҷаруласвад шурӯъ ва дар он ба поён мерасад. Аз нигоҳи шариати ислом тавоф танҳо дар атрофи хонаи Худо ҷоиз асту халос. Ҳар як даври тавофро шавт меноманд.

## Эзоҳ
Абрамов

**Абрамов** — пирях дар ҷануби қаторкӯҳи Олой, дар ҳудуди Тоҷикистон ва Қирғизистон (дар саргаҳи дарёи Кӯксу). Нуқтаи баландтарини пирях 4960 м буда, нуқтаи аз ҳама пасттаринаш 3366 м мебошад. Дарозиаш 9 км; масоҳаташ 22,76 км2. Пиряхро нахустин бор соли 1896 С. П. Коржинский тадқиқ кард. Солҳои 1933 – 34 онро гурӯҳи геологии Экспедитсияи тадқиқоти Помири Тоҷикистон бо сардории А. П. Марковский омӯхт. Аз соли 1967 дар назди пирях пойгоҳи доимӣ кор карда, ҳолати пиряхро меомӯзад. Ба шарафи олим ва генерали рус А. К. Абрамов номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:География
Адан

**Адан** — шаҳр дар Ҷумҳурии Яман. Бандари асосии Баҳри Араб дар назди гулӯгоҳи Боб-ул-Мандаб. Маркази маъмурии музофоти адан. Аҳолиаш 800 ҳазор нафар (2008). Бандари транзитӣ ва бо сӯзишворӣ пур кардани киштиҳо. Аэропорти аҳамияти байналхалқӣ дорад. Таърихаш ба ҳазорсолаи якуми то м. мерасад. Адан яке аз марказҳои бузурги тиҷоратӣ ба ҳисоб рафта, дар ҳайати давлатҳои ҷануби Арабистони қадим дохил буд. Дар садаи VII дар ҳайати давлатҳои мухталифи мусулмонии Арабистон қарор дошта, аз садаи XV зери тасарруфи Империяи Усмонӣ буд. Соли 1839 Англия онро забт намуда, ҳамчун пойгоҳи ҳарбии баҳрӣ ва баъдтар ҳарбии ҳавоӣ ба мақсади васеъ кардани мулкҳои худ дар Арабистони ҷанубу ғарбӣ ва Шарқи Миёна истифода кард (то соли 1967). Соли 1963 адан ба ҳайати Федератсияи Арабистони Ҷанубӣ дохил карда шуд. Соли 1967, баъди ғалабаи инқилоби озодихоҳии миллӣ қӯшунҳои англисро аз адан берун карданд. Солҳои 1967 – 90 пойтахти Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ буд. Аз соли 1990 дар ҳайати Ҷумҳурии Яман. Адан аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ ва пешрафти иқтисодӣ дар мамлакат ҷойи дуюмро ишғол мекунад. Корхонаҳои софкории нефт, таъмири киштиҳо, истеҳсоли пластмасса, иттиҳодияҳои истеҳсоли матоъҳои пахтагӣ ва коркарди тамоку дорад. Қисми қадимии шаҳр дорои кӯчаҳои танг ва биноҳои паст аст. Дар адан донишгоҳ, музейи таърихӣ ва театр мавҷуданд. Ёдгориҳои таърихии адан: Қалъаи Сир (асри 5) ва иншооти бузурги Ас-Сахариг (асри 5), ки обҳои боронро дар худ ҷамъ намуда шаҳрро аз обхезӣ эмин медорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳо
Гурӯҳ:Алифбо аз рӯи Ҷумҳурии Яман
Маркази фарҳанги тоҷики Самарқанд

**Маркази фарҳанги тоҷики Самарқанд** — номе марказе дар Самарқанд аст. Пас аз фурупошии Шӯравӣ ва истиқлоли Ӯзбекистон, дар пайи сиёсатҳое ӯзбексозии давлат ва адами таваҷӯҳ ба тоҷикон ки бузургтарин аққалият Ӯзбекистон аст заминасози хезишҳое аз сӯи тоҷикон шуд.

Дар пайи яке аз ин хезишҳо, шумораи аз ҷавонони Самарқанд дар соли 1991 ба таври худҷуш тазоҳуротеро тартиб доданд ки манҷур ба тасхири сохтумони аз замон шӯравии собиқ дар маҳаллаи Қушхузи Самарқанд шуд ва онҷоро пойгоҳи барои расидагӣ ба умури мардуми тоҷик қарор доданд. Ин созмон ҳеҷгоҳ аз сӯи давлати Ӯзбекистон ба расмият шинохта нашуд. Раёсати ин созмон то соли 2005 ба уҳдаи Ҳайёт Неъмат буд аммо пас аз ҳабси хонагии вай тавассути давлат ин марказ ба ҳолати ниматаътил даромад.

Раёсати кунунии ин маркаҳ ба уҳдаи Абдулваҳоб Воҳидов, устоди забони порсӣ дар Донишгоҳи Самарқанд аст.

## Эзоҳ

## Манбаъ
* Аз Википедиаи порсӣ مرکز فرهنگ تاجیک سمرقند

Гурӯҳ:Самарқанд
Юсуф Азизӣ

**Юсуф Азизӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум), шоир, донишманд, адиби форс-тоҷик (асри 15). Дар шаҳри Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо девони ашъор ва рисолаҳои илмӣ доштааст. Аз ӯ рисолае бо номи «Арӯзи Юсуфӣ» мондааст, ки як нусхааш дар Шуъбаи санктпетербургии Институти шарқшиносии АИ Россия маҳфуз аст. Азизӣ дар таълифи ин рисола ба осори гузаштагон оид ба арӯз танқидан нигариста, кӯшидааст рисолаи содаву оммафаҳм таълиф намояд. Намунаҳо аз осораш – ғазалҳову қитъаҳо, абёти пароканда дар баёзу тазкираҳо омадаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Онаҷон Азизқулова

**Онаҷон Азизқулова** (24 декабри 1941, деҳаи Урметан, ноҳияи Айнӣ) — химик, доктори илми химия (2000), профессор (2002).
ноҳияи

## Зиндагинома
Хатмкардаи УДТ (1965). Лаборанти калон (1965—1967), ассистенти кафедраи химияи ғайриорганикӣ (1967—1968), ассистент ва муаллими калон (1968—1987), дотсент (1987—1998), мудири кафедраи химияи ғайриорганикии ДМТ (аз соли 2003).

Муаллифи зиёда аз 150 таълифот, аз ҷумла дастурҳои методӣ ва китобҳои дарсӣ мебошад. Зери роҳбарии ӯ 2 нафар рисолаи номзадии илмро ҳимоя кардаанд. Слансҳои сӯзандаи омӯхтаи Азизқулова барои истеҳсоли як қатор металлҳои нодир ашёи муҳим маҳсуб мешаванд.

## Осор
Лабораторные работы по неорганической химии, Д., 1988; Методические разработки к практикуму по неорганической химии, Д., 1988. Корҳои амалӣ аз химияи ғайриузвӣ, Д., 2002; Намунаи мисолҳо, масъалаҳо ва машқҳо аз химияи ғайриузвӣ барои санҷиши тестии донишҷӯёни курси якуми факултаи химия, Д., 2003; Лабораторный практикум по курсу «Теория гидрометаллургических процессов», Д., 2006.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдуқаюм Азизов

**Абдуқаюм Азизов** (1902, деҳаи Қӯрғончаи ноҳияи Конибодом — 1962, деҳаи Работи ҳамин ноҳия) — боғбон, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1953).

## Фаъолияти муҳнатӣ
Фаъолияти кориашро аз батракӣ (1916) оғоз карда, минбаъд коргари стансияи роҳи оҳани Мелникови Конибодом (1922—1930), коргар (1931 — 35), сардори звенои хоҷагии боғу токпарварии «Шаҳринав» (1936 — 40), иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1943), сардори звено (1944—1952), сардори бригадаи токпарварии колхози «Шаҳринав»-и ноҳияи Ҳисор (1953—1959) ва колхози «Работ»-и ноҳияи Конибодом (1959—1962) буд. Бригадаи Азизов дар боғдорӣ муваффақ шудааст.

## Ҷоизаҳо
Бо ду ордени Ленин, орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Советии Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Боғбонони Тоҷикистон
Марадона

**Дие́го Арма́ндо Марадо́на**  (исп. *Diego Armando Maradona*; 30 октябри соли 1960, Ланус, Буэнос-Айрес, Аргентина — 25 ноябри 2020, Буэнос-Айрес, Аргентина) — футболбози аргентинӣ, ки  маснади худро тамом карда аст, дар мавқеъи ним-муҳофизатгари ҳуҷумкунанда ва ҳуҷумкунанда бозӣ мекард.

## Сарчашма
Аёзқалъа

thumb|300x300px|Аёзқалъаи № 1 дар болои теппа, Аёзқалъаи № 2 дар теппаи алоҳидаи поёнӣ
**Аёзқалъа** — харобаи се қалъа дар ноҳияи Берунии Қарақалпоқистон, ки ба асрҳои 4 – 2 то м. тааллуқ дорад. Соли 1937 экспедитсияи Хоразм ҳафриёти археологӣ ва тадқиқоти онро оғоз кард. Қалъаи сеюм муфассалтар омӯхта шуд. Вусъаташ 260 х 180 м буда, аз саҳни ҳавлӣ ва 40 хона иборат аст. Вусъати умумии хонаҳо 2400 м2. Девори хонаҳо аз хишти хоми чоркунҷа бардошта шудааст. Дар Аёзқалъа ашёи сафолӣ, олоти меҳнат, аслиҳа, тангаҳои мансуб ба давраи Кушониён, аз ҷумла тангаи Канишка ёфт шудаанд. Аёзқалъа дар он замон дар шимоли шарқии Хоразм яке аз истеҳкомҳои муҳим буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Қарақалпоқистон
Бобоҷон Азиз

**Бобоҷон Азиз** (*Бобоҷон Азизов*; 26 июни 1950, Кӯлоб, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 21 январи 2021, Кӯлоб, вилояти Хатлон, Тоҷикистон) — сароянда ва ҳунарпешаи театри тоҷик, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (1996).

## Зиндагинома
Бобоҷон Азиз 26 июни соли 1950 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омадааст. Ӯ дар 15-солагиаш ба саҳна баромада, дар аввалҳои даҳи 1970 аз худ ба сифати як овозхони касбӣ дарак дод. Хатмкардаи факултети забон ва адабиёти тоҷики Институти давлатии педагогии Кӯлоб (1971). Дар хидмати низомӣ (1972—1974). Корманди Хонаи маданияти шаҳри Кӯлоб (1974—1976), сарояндаи Театри давлатии мазҳакаи мусиқии шаҳри Кӯлоб ба номи С. Вализода (1976—1989). Аз соли 1989 роҳбари бадеии ансамбли «Навои Хатлон».

## Овозхонӣ
Дар эҷоди суруду оҳангҳо сабки хоса дошт. Сурудҳои «Дилҳо нишона карда» (ғазали Мушфиқӣ), «Дар дидаи ман монд» (ғазали Лоҳутӣ), «Ёди Ватан» (ғазали Махфӣ), «Ҳарфи дигар мазан» (шеъри Ҳ. Ғоиб), «Нолаи Кова» (шеъри Лоиқ, оҳанги А. Баротов), «Хорӣ макун» (шеъри С. Аюбӣ), «Модар» (шеъри Ф. Ансорӣ, оҳанги А. Баротов), «Ту ширинлаб» (ғазали Ҷомӣ, оҳанги Ф. Одинаев) ва ғайра ки Бобоҷон Азизов сурудааст, хеле дилнишинанд.

## Театр
Бобоҷон Азиз маҳорати хуби бозигарӣ дар театр низ дошт ва дар чанде аз намоишҳо нақшҳои асосии Муҳаммадалии Ашқар («Карим Девона»-и Тӯрахон Аҳмадхонов), Фарҳод («Хусрав ва Ширин»-и Мирзо Турсунзода ва Абдусалом Деҳотӣ) ва ғайрараро бозидааст.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи ҷоизаи Озмуни ҷумҳуриявии ҳофизони ҷавон (1979), иштирокчии Фестивали умумииттифоқии театрҳои халқӣ дар шаҳри Москва (1969), Фестивали умумиҷаҳонии театрҳои халқӣ дар шаҳри Кишинёв (1970) ва Ярмаркаи умумиҷаҳонии Лейпсиг (РДГ, 1983).

Бо ордени Дӯстӣ (1998) ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Беморӣ ва даргузашт
Бобоҷон Азиз солҳои ахри умраш сактаи мағзӣ гирифта дар бистарӣ беморӣ қарор дошт ва бар асари дардмандӣ наметавонист ба осонӣ мисраъҳои таронаҳояшро ба ёд оварад.

Бобоҷон Азиз 21 январи соли 2021 дар 70 солагӣ бар асари беморие ки дошт, дар зодгоҳаш шаҳри Кӯлоб даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С. 11 — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2

## Пайвандҳо
* 
* 
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Айният (математика)

**Айният** дар математика, баробарии ду ифодаи таҳлилӣ, ки барои ҳамаи қиматҳои имконпазири ишораҳои онҳо ҷой дорад. Масалан, 1) баробарии (a + b) ^2 = a^2 + 2ab + b^2 барои ҳамаи қиматҳои а ва b дуруст аст; 2) барои ҳамаи қиматҳои ададии a≠b ҷой дошта, аммо ҳангоми a=b будан қисми чапи баробарӣ маънояшро гум мекунад; 3) баробарии lgxy= lgx+ lgy барои ҳамаи қиматҳои x› 0, y› 0 ҷоиз буда, лекин ҳангоми x‹ 0, y‹ 0 будан қисми рости баробарӣ маъно надорад. Агар яке аз ифодаҳои таҳлилӣ бо табдили айниятии дигаре ҳосил гардад, ду ифодаи таҳлилӣ айниятан баробар мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Математика
Бозоралӣ Азизов

**Бозоралӣ Азизов** (*Азизов Бозоралӣ Сатторович*;  9 август]]и соли 1946, шаҳри Кӯлоб) — олим, технолог, доктори илмҳои техникӣ (2003), профессор (2004), дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (2001).
 
## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти технологии шаҳри Ленинград (1969). Аспиранти ҳамин институт (1969 – 1972), лаборанти калон, ходими хурди илмии Институти химияи АИ ҶШС Тоҷикистон ба номи В. И. Никитин (1972 – 1973); муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи химияи Институти политехникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ (1973 – 1992); сардори шуъбаи Вазорати саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1992), муовини сардори шуъбаи Идораи корҳои Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993); муовини сардори шуъба, сардори шуъбаи техникӣ, сардори хадамоти тайёр намудани кадрҳои заводи алюминийи Тоҷикистон (1994 – 2000); ноиби ректори Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2000 – 2009), профессор кафедраи химияи ҳамин донишгоҳ (2009 – 2010). Аз феврали 2010 муовини директори Институти тадқиқоти илмии металлургияи Корхонаи воҳиди давлатии «Ширкати алюминийи тоҷик». Азизов оид ба коркарди партовҳои истеҳсоли алюминий зиёда аз 150 асару мақолаҳои илмӣ, илмӣ-методӣ нашр кардааст, муаллифи 7 патент ба ихтироот ва 2 шаҳодатномаи маҳсулоти зеҳнӣ.
 
## Осор
* Утилизация отходов производства алюминия. - Д.,2000; 
* Комплексная переработка отходов производства алюминия. - Д.,2005; 
* Курси мухтасари химияи ғайриорганикӣ. - Д.,2008.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи технологии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино
Қаторкӯҳи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

**Академияи илмҳои Тоҷикистон** — қаторкӯҳ дар Помири Ғарбӣ дар Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Гвоздецкий Н. А. Академии Наук хребет. — М: Большая советская энциклопедия, 2002.

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
А’капелла

thumb|263x263px|Акапелла

**Аʼкапелла**, **А капе́лла** ( – ҳамсароӣ) — сарояндагии дастаҷамъии бисёровоза бе ширкати созҳои мусиқӣ.

## Тавсифот

Истилоҳи «Аʼкапелла» аз калимаи капелла гирифта шуда, дар охири садаи XVII ба истифода даромад. Дар ибтидо услуби муайяни мусиқии хориро ифода мекард, ки диққати асосӣ на фақат ба амиқию равшании матн, балки ба тарзи овозхонӣ ва таркибу мувофиқати умумии овозҳо равона шуда буд. Услуби аʼкапелла бисёровоза (полифонӣ) буд; бештар пардаҳои аслӣ (диотонӣ) истифода мешуданд. Ба овозҳои вокалӣ созҳои мусиқӣ низ ҳамовоз мешуданд. Ҳанӯз дар асрҳои миёна, то даме ки истилоҳи «аʼкапелла» мавқеъ ёфт, ин услуб – услуби асосии маданияти мусиқӣ гардид. Он дар давраи Эҳё дар асарҳои полифонии композиторони нидерландӣ (Жоскен Депре, Орландо Лассо) ва мактаби румӣ ба авҷи аъло расид. Аз аввали садаи XIX сар карда, ҳангоме ки услуби аʼкапелла дар санъати мусиқӣ ҷойи муайянеро ишғол намуд, созҳои мусиқӣ аз сафи ҳамовозӣ баромаданд ва истилоҳ маънои ҳозиразамонро гирифт. Дар ин услуб бойгарӣ, назокат, тароват ва зебоии овози сарояндагӣ ба таври пурра нишон дода мешавад, бинобар ин таваҷҷуҳи композиторони давраҳои гуногун ба услуби аʼкапелла бештар гардид.

## Аʼкапеллаи тоҷик
Аʼкапелла дар эҷодиёти як зумра композиторони муосири тоҷик мавқеи хос дорад. «Чархофалак», «Сад доғ», «Регравон», «Кӯҳи Ҳисор», «Панди Ҳофиз»-и Х. Абдуллоев, «Рӯи гулгун», «Дар кӯҳу дар дашт», «Ман доғ»-и Ф. Одинаев, «Акрамҷон»-и М. Атоев, «Дарё, ки калон шавад», «Лолаҳо дар ёлаҳо»-и Т. Сатторов, «Базми наврӯзӣ», «Гуларӯсак»-и Д. Дӯстмуҳаммадов, «Соқиномаи рок», «Суруди меҳнат»-и Ҷ. Охунов, «Барқи зафар»-и Ф. Баҳор, «Суруди дӯстӣ»-и Ш. Пӯлодӣ ва ғайра ба тарзи аʼкапелла таҳия шудаанд. Хормейстери соҳибистеъдоди тоҷик К. Ҳалимов зиёда аз 40 суруди хориро ба тарзи аʼкапелла таҳия кардааст, ки қариб 20-тои онҳо дар иҷрои ансабли «Шарора»-и ДДСТ ба номи Мирзо Турсунзода садо дода, дар хазинаи мусиқии радиои тоҷик маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Карл Залеман

**Карл Германович Залеман** (ё *Генрихович*; 1849/50-1916) — эроншиноси рус, дастпарвари Университети Петербург, узви Академияи илмҳои Петербург. Шогирдаш Александр Фрейман буд.

## Осор
* *Mittelpersische Studien.* In: *Bulletin de l’Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg.* Bd. 31, April 1887, Sp. 418–450 (online).
* (mit Valentin Shukovski) *Persische Grammatik mit Literatur, Chrestomathie und Glossar*. H. Reuther, Berlin 1889. 4., unveränderte Auflage: Harrassowitz, Leipzig 1947.  
* *Judaeo-persica nach St.-Petersburger Handschriften. I. Chudâidât. Ein jüdisch-bucharisches Gedicht. * (= *Mémoires de l’Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg.* Série 7, Bd. 42, Nr. 14). Glasunoff, St. Petersburg 1897.
* *Manichaeische Studien. I. Die mittelpersischen Texte in revidierter Transcription, mit Glossar und grammatischen Bemerkungen* (= *Mémoires de l’Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg.* Série 8, Bd. 8, Nr. 10). Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, St. Petersburg 1908.

## Пайвандҳо
* Карл Германович Залеман дар Энсиклопедияи Калони Советӣ
* D. Durkin-Meisterernst. SALEMANN, Carl Hermann in Encyclopædia Iranica

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Аквариҳо

**Аквариҳо** — селҳои метеор (шиҳоб), ки радианти он дар бурҷи Далв воқеъ аст. Муҳимтаринашон η-аквариҳо (бо кометаи Галлей алоқаманд аст) ва δ-аквариҳо мебошанд. Селҳои η ва δ-аквариҳо ҳар сол мувофиқан охири апрел ва аввали май ва охири июлу август меборанд.

## Ҳамчунин нигаред
* Сели метеор

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бориши шиҳобӣ
Акколада

**Акколада** (фаронсавӣ accolade – бо хати қавсӣ пайваст кардан) — дар нотанависӣ бо хати рости амудӣ ва қавс пайваст намудани ду ва зиёда нотагоҳҳо (асарҳо барои фортепиано, арғунун, арфа). Дар партитураҳои хорӣ ва оркестрӣ дар шакли ду хати рости амудӣ тасвир мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (пирях)

**Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон** (пешина **Академияи фанҳо**) — пирях дар Помири Ғарбӣ, яке аз шохаҳои чапи пиряхи Федченко. Дар нишебаи шарқии қаторкӯҳи академияи фанҳо, дар баландии 4600 м воқеъ гашта, забонаи он то баландии 3200 м мефурояд. Тӯлаш 7,7 км, масоҳаташ 46 км2. Яке аз шохобҳои чапи дарёи Баландкиик аз он сар мешавад.

Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Захираҳои обии Тоҷикистон
Домулло Азизов

**Домулло Азизов** (1913, деҳаи Қистакӯз, уезди Хуҷанд — 1943, деҳаи Остров, вилояти Гомел) — Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1943), сержанти хурд. Соли 1934 дар зодгоҳаш котиби ташкилоти комсомолии колхози «Якуми Май» буд.

## Зиндагинома
Соли 1935 дар шаҳри Хуҷанд рабфакро хатм намуда, аз 1 сентябри 1936 дар мактаби деҳаи Қистакӯз муаллим буд. Соли 1942 аз Комиссариати ҳарбии ноҳияи Чкаловски вилояти Ленинобод ба сафи Армияи Сурх даъват шуда, дар полки 120-уми тирандозии дивизияи 69-уми пиёдагарди Армияи 65-уми Ҷабҳаи Белоруссия ва аз соли 1943 дар ҷабҳаҳои Ғарбӣ ва Марказӣ ба сифати командири расчёти пулемётчиён зидди фашистон ҷангидааст. 15 октябри 1943 ҳангоми убури дарёи Днепр дар ноҳияи Лоеви вилояти Гомели Ҷумҳурии Белоруссия аввалин шуда аз дарё гузашт ва бо норинҷаки дастӣ пулемётчиёни душманро аз байн бурда, гурӯҳи гитлерчиёнро нобуд кард. Расчёти Азизов дар камингоҳ истода, се ҳуҷуми душманро зада гардонд ва пешравии қисмҳои дигари ҳарбии шӯравиро таъмин намуд.

## Ҷоизаҳо
* Медали «Ситораи Тилоӣ» Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (30.10.1943)
* Ордени Ленин (30.10.1943)
* Ордени Ситораи Сурх (26.09.1943)

## Хотира
Барои абадӣ гардондани хотираи Азизов дар зодгоҳаш ноҳияи Хуҷанди вилояти Суғд ҷамоати деҳот, мактаби миёна, колхоз ба номи вай монда, дар маркази колхоз нимпайкараи қаҳрамон гузошта шудааст. Соли 1974 дар он мактаб ба хотираи Азизов музейи «Шарафи ҷангӣ» таъсис ёфт.

## Адабиёт
* Бозорбоева М., Кенҷаева М., Муаллимони қаҳрамон. — Душанбе,1982;
* Днепр — река героев. Свидетельства всенародного подвига. — Киев,1983;
* Сафаров Р. Ҳазору як корнома./Иборат аз 3 ҷилд. / Ҷ.1. — Душанбе: Сарредаксияи илмии энсиклопедияи миллии тоҷик. — Душанбе,1995.- 568 с.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Иштирокдорони Ҷанги Бузурги Ватанӣ
Гурӯҳ:Иштирокчиёни муҳорибаи Днепр
Қаюм Азизив

**Қаюм Азизивов** (5 январи 1924, деҳаи Маҳрами ноҳияи Конибодом — 8 январи 2000, Душанбе) — генерал-майори адлия (1967), Ҳуқуқшиноси хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1972).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи омӯзгории Конибодом (1941) ва факултети ҳуқуқшиносии УДТ (1961).

Солҳои 1941—1942 муаллими мактаб дар Конибодом, 1943—1944 котиби суди халқӣ, ёвари прокурори ноҳияҳои Данғара ва Шӯрообод, 1944—1947 муфаттиши прокуратураи ноҳияҳои Кӯлоб ва Муъминобод, 1948—1949 муфаттиши прокуратураи ноҳияи Қизилмазор, 1949—1953 прокурори ноҳияи Колхозобод, 1953 — 61 прокурори шаҳри Кӯлоб, 1961—1969 прокурори ВМКБ, 1969—1973 прокурори шаҳри Душанбе, 1973—1979 прокурори ноҳияи Турсунзода буд.

## Ҷоизау медалҳо
Бо медали «Барои меҳнати шоён», Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдуллоҳбеки Котиб

**Абдуллоҳбе́ки Коти́б** (? — 1914, Бухоро) — хаттот ва хушнависи тоҷик.

## Зиндагинома
Аз мирбачаҳои Яккабоғ будааст. Амир Музаффар ҳангоми Яккабоғро зери тасарруфи худ гирифтан Абдуллоҳбеки Котиб ва бародари ӯ Абдураҳмонбекро ба Бухоро овард. Бародари Абдуллоҳбеки Котибро ба қатл расонид ва худи ӯро ҳабс кард. Ҳангоми даҳ соли дар маҳбас будан Абдуллоҳбеки Котиб ба таври худомӯзӣ хатро машқ кард ва камол ёфт. Дар навиштани хати насх ба пояи Мирубайд ва дар настаълиқ ба Миралии Ҳиравӣ расид, гарчанде ба ин ду устоди насху настаълиқ касе баробар нашуда буд. Аз осори китобати ӯ «Мусҳаф» (таҳти рақами 2117) ва «Сурат-ул-аврод» (таҳти рақами 2480) дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд, ки бо хати нодиру зебо рӯйнавис шуда, дорои қимати баланди бадеӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдуллоҳ ибни Муҳаммад

**Абдулло́ҳ И́бни Муҳамма́д ибни Узайр** (? — вафот тақрибан 997) — вазири дарбори Сомониён дар аҳди амир Нӯҳ ибни Мансур.

## Зиндагинома
Писари Абумансур Муҳаммади Узайр, ки аз ҷумлаи вузарои амирони сомонӣ буд. Абдуллоҳ Муҳаммад дар натиҷаи зиддиятҳои дохилидарборӣ аз вазифа сабукдӯш гардида, ба Хоразм бадарға шуд. Ба ҷойи ӯ Абуалии Домғонӣ соҳиби мансаб гардид.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Саъй (ҳаҷ)

**Саъй** () — давидан байни Сафо ва Марва, яке аз рукнҳои ҳаҷ ва умра. Саъй баъди тавофи Каъба анҷом дода мешавад.

## Воҷибот
Яке аз воҷиботи ҳам умра ва ҳам ҳаҷ саъйи байни Сафо ва Марва мебошад. Ҳаҷгузор саъйи худро аз Сафо шурӯъ намуда, дар Марва ба поён мерасонад. Дар миёнаи саъйгоҳ дар ду тарафи роҳрави он ду мили сабз, яъне ду чароғи сабз дар деворҳои масҷид гузошта шудааст. Ин ду мили сабз дар ибтидо ва интиҳои ҷойҳое гузошта шудаанд, ки дар он ҷо каме тезтар ва бо суръат ҳаракат кардан лозим аст. Саъйкунанда дар миёнаи ин милҳои (нишонаҳо) сабз, агар боиси озори касе нагардад, суръати ҳаракати худро метезонад. Он суръати тезро ҳарвала (давидани миёна) мегӯянд.

Аз Сафо то Марва як навбат ва аз Марва то Сафо ду навбат рафту баргашти саъйро ташкил медиҳад. Бинобар ин, охирин даври саъйро дар Марва ба поён мерасонад. Саъй ба монанди тавоф аз ҳафт бор рафту баргашт иборат мебошад.

Занҳо дар тамоми саъйи худ, яъне дар миёнаи милҳо (нишонаҳо)-и сабз низ ба сурати одӣ ҳаракат мекунанд. Дуъоҳо ва зикрҳое, ки пеш аз тавоф ва саъй ва ё дар аснои онҳо гуфта мешаванд, дар бахши дуъоҳо зикр хоҳанд шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Ермаков Д. В.* Сай // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 202.
* *Али-заде, А. А.* Саай : [арх. 31 октября 2011] // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.

## Сарчашма
* А. Боқизода. Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. — Душанбе, 2013. — 272 с.
Аланҳо

**Аланҳо** (худашон эронӣ мегӯянд; ба гурҷӣ осҳо, русӣ – ясҳо) — қабилаҳои сершумори эронизабон, ки дар асрҳои аввали милодӣ аз қабилаҳои нимкӯчии сарматҳо баромадаанд. Дар ёдгориҳои хаттии садаи I то м. аз Аланҳо ёд шудааст. Дар кӯҳдоманҳои Урал ва Кавкази Шимолӣ мезистанд. Қисме аз онҳо дар давраи Муҳоҷирати бузург ба Испания, Шимол Африка ва Галлия кӯч баста, бархе дар кӯҳсори Кавказ паноҳанда шуданд. Дар асрҳои 7 – 10 шомили ҳайати хоқонии Хазарҳо гардида, муддатҳои мадид алайҳи хазарҳо, арабҳо ва византиягиҳо мубориза бурдаанд. Дар ибтидои садаи X давлати алоҳида – Алания таъсис доданд. Аланҳо пешгузаштагони осетинҳо буда, барои ташаккули этногенез ва маданияти дигар халқҳои Кавкази Шимолӣ аҳамияти муҳим доштаанд. Аланҳо асосан чорводор будаанд, вале баъдтар ба ҳунармандӣ – кулолӣ, заргарӣ, ҳаҷҷорӣ, ҳаккокӣ ва кордсозӣ низ машғул шудаанд. Аз асрҳои 10 – 12 соҳиби хат мебошанд. Солҳои 1238 – 39 лашкари тотору муғул водии Назди Кавказро забт намуда мардуми маҳалро аз дами теғ гузаронд ва аҳолии зиндамонда ба кӯҳҳои Кавкази Марказӣ паноҳ бурданд. Аксарияти аланҳо то асрҳои 14 масеҳӣ буданд ва минбаъд ба Ислом гаравиданд. Аланҳо аҷдоди мустақили осетинҳоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Кузнецов В. А., Аланские племена Северного Кавказа, М., 1962;
*Новая Российская энциклопедия, М., 2005.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Азизуллоҳи Самарқандӣ

**Азизуллоҳи Самарқандӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (асри 15). Зодгоҳаш Самарқанд. Азизуллоҳи Самарқандӣ асари Улуғбек «Зичи Улуғбек»-ро бо тамоми ҷадвалҳои мураккабаш бо хати хафифи насх китобат кардааст. Ин нусха дар Китобхонаи АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон таҳти рақами 2214 маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хатотони тоҷик
Алар

**Алар** — диаминозид, C6H12N2O3, як навъ моддаи химиявӣ.

Барои танзими рушд ва беҳ гардондани гулшукуфти рустаниҳои ороишӣ, хушсифат намудани меваи дарахтони себу олуболу (ба 1 л об 2,5 – 5 г) пешбинӣ шудааст. Алар моддаи кристаллии сафед буда, дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ (ғайр аз карбогидридҳои алифатӣ) ҳал мешавад. Аларро ба тариқи хокаи намкаши 85-фоиза ё намак истеҳсол мекунанд. Барои занбӯри асал ва дигар ҳашароти фоиданок безарар аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Миқот

**Миқот** () — маҳал ва ҷойи махсусест, ки Расули акрам (с) онро барои эҳром бастани ҳоҷиён дар фосилаи дуртар аз шаҳри Макка муайян намудааст.

## Мавзеъ
* Зулҳулайфа () — миқот барои сокинони Мадина, воқеъ дар 450 км шимолтар аз Макка, аз ҳама дуртарин миқот;
* Зотуирқ () — миқот барои сокинони Ироқ, воқеъ дар 94 км шимолу шарқи Макка.
* Ҷуҳфа () — миқот барои сокинони Шом ва Миср, воқеъ дар 187 км шимоли Макка;
* Қарнулманозил () — миқот барои сокинони Наҷд, воқеъ дар 94 км шарқи Макка;
* Яламлам () — миқот барои сокинони Яман, воқеъ дар 54 км ҷануби Макка;
* Водии Муҳаррам ()


Акс:Mosque at Johfa.JPG|Ҷуҳфа
Акс:Abiar Ali.jpg|Зулҳулайфа
Акс:Yalamlam.jpg|Яламлам
Акс:Qarnu 'l-Manāzil.jpg|Қарнулманозил


## Эзоҳ

## Адабиёт
* ''А. Боқизода.'' Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. — Душанбе, 2013. — 272 с.
* *Али-заде, А. А.* Микат&nbsp;: [арх. 1 октября 2011]&nbsp;// Исламский энциклопедический словарь.&nbsp;— М.&nbsp;: Ансар, 2007.

## Пайвандҳо
*
Алатови Кузнетск

**Алатови Кузнетск** — қаторкӯҳ дар ҷанубӣ Сибир, дар вилояти Кемерово ва кишвари Красноярски Федератсияи Россия. Байни хамиҳои Кузнетск ва Минусинск (Хакасия) ҷойгир аст. Тӯлаш қариб 300 км; бараш 150 км; баландии миёнааш 1000 – 1200 м; қуллаи баландтаринаш 2178 м (қ. Верхний Зуб). Аз кварсит, варақасангҳои силикатию гилӣ, габбро, диорит, мармар, сиенит ва ғайра таркиб ёфтааст. Нишебии кӯҳҳоро анбӯҳи (тайгаи) дарахтони коҷ, сидра ва бешаҳои дарахтони шарбин, санавбар фаро гирифтаанд. Сарватҳои зеризаминиаш – маъдани оҳан, манган, тило, хромит, боксит.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳ
Азиз Несин

**Ази́з Неси́н** (), номи аслӣ — **Муҳаммад Нусрат** (; ) —  ва воқеъанависи турк.

## Зиндагинома
Дар 12-солагӣ аз падару модар маҳрум шуд ва дар дорушшифо (мактаби интернат)-и Истанбул ба камол расид. Ба донишкадаи ҳарбии Челенкой шомил гардид ва то соли 1944 дар хидмати ҳарбӣ буд. Баъд аз хидмати ҳарбӣ таҳсилашро дар Академияи санъати нафиса идома дод. Дар айёми таҳсил шеър менавишт; бо ҳидояти шоири маъруф Нозим Ҳикмат бо имзои падараш Азиз ба таълифи осори мансур оғоз намуд. Азиз Несин инчунин аз нависандаи машҳури турк Сабоҳиддин Алӣ ошкорбаёниву ҳақиқатнигорӣ омӯхтааст. Соли 1933 дар Туркия қонуне ба тасвиб расид, ки мутобиқи он бояд ҳар як турк номи хонаводагӣ (насаб) мегирифт ва Нусрати ҷавон насаби «Несин» гирифт, ки маънояш «Ту чӣ?» «Чистӣ?» мебошад. Азиз Несинро метавон «адиби зиндонӣ» ном бурд. Вай барои ҳақгӯӣ, ҳаҷви нишонрас с-ҳои 1946, 1948, 1949, 1950, 1984 ба муддатҳои гуногун — 4 моҳ, 11 моҳ, 17 моҳ, 9 моҳ ва ғайра аз озодӣ маҳрум шудааст.

## Эҷодиёт
Муҳаққиқони осораш Азиз Несинро соҳиби 40 китоб барои кӯдакон, 56 маҷмӯаи ҳикояҳо ва романҳо донистаанд. Худи нависанда беш аз 2 ҳазор ҳикоя ва романи шашҷилдаи тарҷумаиҳолӣ навиштанашро таъкид намудааст. Асарҳои «Хари мурда» (1958), «Офарин» (1959), ҳикояҳои ҳаҷвии «Агар зан мебудам» (1961), «Биёед, дами беғам занем» (1966), маҷмӯаҳои шеърҳои «Азизнома» (1948), романи «Шоҳи футбол» (1978), «Намоишномаҳо» (1985) ба қалами Азиз Несин тааллуқ доранд. Ӯ муаллифи пйесаҳои «Як дақиқа назди ман оед», «Дар мамлакате» ва ғайра мебошад. Аксар осори Азиз Несин ба забонҳои гуногуни дунё тарҷума ва нашр шудаанд. Аз осори Азиз Несин ба забони тоҷикӣ маҷмуаи ҳикояҳои «Фонус» (1963, тарҷумаи А. Раҳимов), «Мактубҳо аз он дунё» (1978, тарҷумаи Ӯ. Кӯҳзод), романи «Шоҳи футбол» (1990, тарҷумаи Ҷ. Шарифов) ва ҳикояҳои бисёре дар саҳифаҳои рӯзномаву маҷаллаҳо тарҷума ва чоп шудаанд.

Азиз Несин ба Тоҷикистон ихлосу муҳаббати самимӣ дошт ва ҳамвора шеъру лафзи хуб ва меҳмоннавозии мардуми форсу тоҷикро ситоиш мекард. Ӯ соли 1978 ба Тоҷикистон омада дар ҷашни 100-солагии Садриддин Айнӣ ширкат ва суханронӣ намуда буд. Дунё Азиз Несинро эътироф намудааст ва замоне Туркияро бо номи ӯ мешинохтанд. Дар Туркия ду маротиба нависандаи халқ интихоб гардид, медали тилои Лантоссойро соҳиб шуд, узви фахрии пенклубҳои Англия ва Германия буд. Дар озмуни байналмилалии ҳаҷвнигорон, ки дар Италия баргузор гардид (солҳои 1956 ва 1957) ба дарёфти мукофоти асосӣ — «Шохи тилоии нахл» мушарраф шуд; ҳамчунин мукофоти маҷаллаҳои «Хорпуштаки тилоӣ» ва «Крокодил»-ро дар солҳои 1952, 1956, 1959 дарёфт намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шарифова Г., Услуби тарҷумаи «Ҳикояти худам», маҷ. «Илм ва ҳаёт», 2001, № 7 — 9;
* Шокирзода Ш., Азиз Несин — классики адабиёти турк, маҷ. «Адаб», 2009, № 4.

## Сарчашма
*
Аланин

thumb|300x300px
**Аланин** — кислотаи α-амино-пропионат, аминокислотаи ғайрисиклӣ. Дар табиат васеъ паҳн шудааст (бо миқдори зиёд дар нахи абрешим вуҷуд дорад). Массаи молекула 89. Дар таркиби ҳамаи сафедаҳо мавҷуд аст. Дар организм дар ҳолати озод вомехӯрад. Ба қатори аминокислотаҳои ивазшаванда дохил аст, зеро дар организм зуд синтез мегардад. Аланини табиӣ аз ҷиҳати оптикӣ фаъол буда, атоми карбони ассиметрӣ дорад. Аланини синтезӣ аз ҷиҳати оптикӣ фаъол нест. β-аланин ё кислотаи β-аминопропионат дар мушак (дар намуди дипептид) аз тарафи олими рус В. С. Гулевич дар ёфт карда шудааст. Олими дигари рус М. В. Радионов бо кормандонаш усули хеле мувофиқи синтези β-аминокислотаҳоеро, ки пештар имконнопазир буданд, таҳия намуд. Мутобиқи он β-аминокислотаҳо дар натиҷаи таъсири ҳамдигарии алдегидҳо бо кислотаи малонат дар иштироки маҳлули спиртии аммиак ҳосил карда мешаванд. Дар шираи ангур то 60 фоизи умумии аминокислотаҳоро аланин ташкил мекунад. Аланинро ҳангоми ҷӯшиши спирт моя фаъолона ҷаббида, ҳангоми автолиз ихроҷ мекунад. Аланин маҳсули фаъолияти ҳаётии моя аст. Дар шароб асосан дар ҳолати озод (10 – 250 мг/дм3) вуҷуд дорад. Онро дар таркиби пептидҳо ва сафедаҳои май низ пайдо кардаанд. Ҳангоми ҷӯшиши спирт миқдори аланин дар май кам мешавад. β-аланин – NH2CH2CH2•COOOH дар май (дар шакли боқимондаҳо) танҳо дар ҳолати озод ошкор шудааст. Онро моя аз намакҳои аммиак ва кислотаи пироангур синтез мекунад. Аланин аз рӯи реаксия бо нингидрин муайн карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Перекалин В. В., Зонис С. А., Органическая химия, М., 1966:
*Несмеянов Н. А., Начало органической химии, т. 1, М., 1969;
*Степаненко Б. Н., Курс органической химии, М., 1981;
*Энциклопедия виноградарства, т. 1, Кишинев, 1986.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимё
Зулҳулайфа

**Зулҳулайфа** (‎) — номи минтақа ва деҳкадае дар ҷануби Мадина; ҷои муайяни эҳромбандии ҳоҷиён ҳангоми маросими ҳаҷ.

Зулҳулайфа яке миқотҳои панҷгонаест, ки барои бастани эҳром ба сурати камарбанди ҷуғрофӣ дар атрофи Макка муайян шудаанд. Зулҳулайфа 8 км ҷанубтари Мадина ва дар фосилаи 15 км аз Масҷиди набавӣ воқеъ гардида, ба таври умумӣ дуртарин миқотгоҳ аз Макка ва дар фосилаи тақр. 470 км (ба гуфтаи баъзе маъхазҳо – 420 км) дуртар аз он ҷойгир шудааст. Тибқи баъзе маъхазҳои таърихӣ паёмбар (с) қитъаи заминеро дар минтақаи Зулҳулайфа барои Алӣ ибни Абитолиб (р) ҷудо кард. Алӣ (р) дар он ҷо чоҳҳои об ҳафр кард ва аз ин пас минтақа ба номи «Обор» ё «Абёр Алӣ» маъруф гардид. Ба ақидаи аксари муҳаққиқон, ин ном аз забони мардум пайдо шуда, воқеияти таърихӣ надорад. Ҳамчунин ақидае роиҷ аст, ки Зулҳулайфа номи обе аз обҳои банӣ Ҷашм буда, минтақа бо он номгузорӣ шудааст. Бар асоси ривоятҳои сират ва ҳадис, паёмбар (с) вақте ба сӯи Макка равон мешуд, зери дарахте дар ҷои масҷиди Шаҷара, ки дар Зулҳулайфа аз самти Мадина воқеъ аст, намоз мехонд ва вақте бармегашт, дар Зулҳулайфа дар водие маъруф ба Водии Ақиқ намоз мегузорид. Паёмбар (с) барои ҳаҷҷатулвадоъ низ аз Зулҳулайфа эҳром бастааст. Имрӯз аксари мардуми Шом, Ироқ ва моварои он аз тариқи Мадина ба ҳаҷ мераванд ва аз миқотгоҳи Зулҳулайфа эҳром мебанданд.

Дар замони халифаҳои рошид дар Зулҳулайфа, дар ҷои дарахте, ки паёмбар (с) зери он намоз мегузорид, масҷиди хурде бо номи «масҷиди Шаҷара» бино гардид. Масҷидро Умар ибни Абдулазиз дар асри 7 бозсозӣ ва васеътар кард, вале он баъдҳо хароб шуд. Дар замони шоҳони Арабистони Саудӣ Файсал ибни Абдулазиз ва Фаҳд ибни Абдулазиз масҷиди Шаҷара дар Зулҳулайфа аз нав бозсозӣ ва фазои он васеъ карда шуд ва барои бастани эҳром имконоти муносибе, аз қабили ташнобҳо, ғуслгоҳҳо ва ғ. дар он фароҳам гардид. Имрӯзҳо он бо номҳои масҷиди Зулҳулайфа, масҷиди Миқот ва масҷиди Эҳром машҳур аст.

## Адабиёт
* 
* *[[Абдушариф Боқизода|А. Боқизода.]]* Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. — Душанбе, 2017. — 992 с.
* *[[Абдушариф Боқизода|А. Боқизода.]]* Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. — Душанбе, 2013. — 272 с.