open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зунайда Раҷабзода

**Зунайда Раҷабзода** (*Раҷабзода Зунайда Абунаср* зод. 5 июни 1985, ноҳияи Рушон), ВМКБ — омӯзгор, арбоби давлатӣ. Вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII. вакили Маҷлиси вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон. .

## Зиндагинома
* Солҳои 2010-2011-	Мутахассиси шуъбаи рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеаи  дастгоҳи раиси ноҳияи Рушон.
* Солҳои 2012-2013-	Мутахассиси пешбари шуъбаи рушди  иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеаи  дастгоҳи раиси ноҳияи Рушон.
* Солҳои 2013-2014-	Магистранти Донишкадаи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (ҳоло Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Тоҷикистон).
* Солҳои 2015-2016-	Мутахассиси пешбари  Раёсати ҳамоҳангсозии фаъолияти  идоракунии маҳаллии Кумитаи рушди маҳали назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2016-2021-	Сармутахассиси шуъбаи рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеаи дастгоҳи раиси ВМКБ.  
* Солҳои 2021-2022-	 Муовини раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон.
* Аз феврали соли 2022-	Раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон.
* Аз 11 апрели соли 2025- Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология..

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Зарафшон (колхоз, н. Айнӣ)

«**Зарафшон**» — колхоз дар ноҳияи Айнӣ, ки соли 1960 бо номи «Тоҷикистон» таъсис ёфта, 2 декабри 1991 «Зарафшон» номида шуд.

Соҳаҳои асосии «Зарафшон» картошкапарварӣ, тамокупарварӣ ва чорводорӣ буд. Дар «Зарафшон» 577 колхозчӣ кор мекард. Масоҳати умумии он 1137 га-ро ташкил медод. Колхоз 500 сар моли майда ва 45 сар гов дошт. 14 феврали 1999 ба хоҷагии деҳқонии «Шамтуч» табдил дода шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Колхозҳои Тоҷикистон
Зарафшон (колхоз, н. Масчо)

«**Зарафшон**» — колхоз дар ноҳияи Айнӣ, ки соли 1960 таъсис ёфтааст.

Масоҳати умумии колхоз 1300 га-ро ташкил мекард, ки дар 1000 га пахта ва 300 га-и боқимонда зироати хӯроки чорво кишт мешуд. Шумораи аъзои колхоз 1130 нафарро ташкил мекард. «Зарафшон» 38 трактори тамғаи гуногун дошт. Дар к-з 250 сар гов парвариш карда мешуд. «Зарафшон» соли 1998 ба якчанд хоҷагии деҳқонӣ тақсим шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Колхозҳои Тоҷикистон
Зарафшон (колхоз, н. Панҷакент)

«**Зарафшон**» — колхоз дар ноҳияи Панҷакент, ки соли 1930 дар деҳаи Ворӯи ҷамоати Ворӯ таъсис ёфтааст.

Соҳаҳои асосии фаъолияташ ғаллакорӣ ва чорводорӣ буд. Замини кишти колхоз 790 га-ро ташкил медод. «Зарафшон» ҳангоми ташкилшавӣ 32 нафар аъзо дошт ва аввалин раиси он А. Абдушаҳидов буд. Хоҷагӣ фермаҳои моли майда ва гов дошт. Бештар аз 750 га заминҳои ғаллакорӣ лалмӣ буда, ҳосилнокӣ хеле паст буд. Соли 1961 Наҳри Марғедар ба истифода дода шуд ва нисфи заминҳои корами хоҷагӣ бо об таъмин шуданд. Боғҳои себу зардолу, токзор бунёд гардиданд, фермаи чорводорӣ соҳиби говҳои зотӣ шуд. Миқдору сифати моли майда ҳам тадриҷан беҳтару хубтар гардид. Истеҳсоли гӯшту шир ва мева сол аз сол афзуд. Аз соли 1962 хоҷагӣ ба парвариши тамоку оғоз намуд. Ба туфайли кишти тамоку даромади хоҷагӣ афзуда, зиндагии деҳқонон хубтару беҳтар гардид. «Зарафшон» дар як сол ба давлат аз 450 то 500 тонна тамоку мефурӯхт. Ҳосилнокӣ аз ҳар га то 30 сентнерро ташкил медод. Фонди тақсимнашавандаи хоҷагӣ ҳар сол ба қадри назаррас зиёд гардида, хоҷагӣ иморатҳои ёрирасон месохт ва техникаи хоҷагии қишлоқ мехарид. Деҳаҳои зебою нави Рукнобод, Гулистон бунёд шуданд, ки мактабҳо, беморхонаҳо, бозору дуконҳо доштанд. Дар солҳои 70-ум навбати дуввуми Наҳри Марғедар ба истифода дода шуд, ки ба туфайли он заминҳои обии хоҷагӣ зиёд гардиданд. Дар ин замина даромаднокии хоҷагӣ афзуда, зиндагии деҳқонон хубтар шуд. Дар солҳои 70-80 асри 20 «Зарафшон» яке аз пешқадамтарин колхозҳои ш. Панҷакент ба ҳисоб мерафт. «Зарафшон» пеш аз барҳамхӯрӣ 1540 сар гов ва 4200 сар моли майда дошт.

Моҳи майи соли 1991 колхоз ба хоҷагиҳои деҳқонии «Ворӯ», «Тоҷикистон» ва «Гулистон» ҷудо шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Колхозҳои Тоҷикистон
Зарафшонит

**Зарафшонит** () — минерал, формулаи кимиёияш Na₂Cs₄Zr₃[Si₁₈O₄₅]*₂H₂O.

Дар сохтори моноклинӣ шӯша (кристалл) мебандад. Аз макони пайдоишаш (мавзеи бо ҳам пайвастшавии қаторқӯҳҳои Зарафшон, Туркистон ва Олой) номгузорӣ шудааст. Зарафшонит бори нахуст дар морена (тӯдаи пораҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ва сангҳо, ки аз болои кӯҳ ба воситаи пиряхҳои ҳаракаткунанда мефуроянд)-и пиряхи мавзеи Дараи Пиёз дар таркиби ҷинсҳои кӯҳии асосан кварсдори дорои эгирин, полилитионит, пектолит, ридмержнерит, суғдиёнит, баротовит, флюорит, туркистонит, минералҳои гурӯҳи тоҷикит ва ғайра кашф шудааст. Агрегатҳояш донадор, андозаашон то 0,1-0,2 мм. Зарафшонит минерали асосан берангу шаффоф буда, зоҳиран шабеҳи кварс аст. Ҷилояш шишагуни каме қавитар аз кварс мебошад. Зичиаш — 3.09 г/см³, сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос — 6.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Паутов Л. А., Агаханов А. А., Уварова Ю. А., Соколова Е. В., Хавторн Ф. Зеравшанит Cs4Na2Zr3(Si18O45) (H2O)2 — новый цезиевый минерал из Дараипиозского массива (Таджикистан) // Новые данные о минералах, 2004, Вып. 39, 20-25;
* Uvarova Y. A., Sokolova E., Hawthorne F. C., Pautov L. A., Agakhanov A. A. A novel [Si18O45]18- sheet in the crystal structure of zeravshanite, Cs4Na2Zr3[Si18O45] (H2O)2 // Can. Mineral., 2004, 42, 125—134;Amer. Mineral., 2006, 91, 220 (abs. refs. 1& 2).
Абудовуди Зарахшӣ

**Зарахшӣ**, **Абудовуд Сулаймон ибни Саҳл ибни Зафар** (? — 940, Зарахш, Бухоро) — ровии ҳадис.

Аз Абуабдуллоҳ ибни Абуҳафси Кабир ҳадис ривоят кардааст. Нисбаи ӯ баргирифта аз номи деҳаи қадими Бухоро — Зарахш аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* السمعانى عبد الكريم. كتاب الانساب. جلد ٢. بيروت، ١٩٩٩
Зарб (арӯз)

**Зарб** (— зарба задан) — дар илми арӯз рукнҳои охирини мисраи дуввуми байтро гӯянд. Масалан, дар байти

(Баҳри Ҳазаҷи мусаддаси маҳзуф) рукни охирини мисраи дуввум ха-ё-лӣ (фаӯлун) зарб мебошад. Рукни якуми мисраи аввалро садр, рукни дуввуми мисраи аввалро ҳашв, рукни охири мисраи аввалро арӯз, рукни аввали мисраи дуввумро ибтидо, рукни дуввуми мисраи дуввумро ҳашв ном додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тоиров У. Қомуси қофия ва арӯзи шеъри Аҷам. Ҷ.1. Д., 1994;
* Шарифов Х., Тоиров У. Назмшиносӣ. Д., 2014.

Гурӯҳ:Илми арӯз
Зарафшон (ғӯруқ)

«**Зарафшон**» — ғӯруқ. Соли 1976 бо Қарори Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон дар қисми ғарбии Тоҷикистон, дар поиноби рӯди Зарафшон ташкил карда шудааст, ки аз шаҳраки Сӯҷина то шаҳраки Майкаттаи шаҳри Панҷакент тӯл мекашад. Қисми бештари ғӯруқ ба ҳудуди Ҷумҳурии Ӯзбекистон рост меояд. 

## Табиат
Баландиаш аз с. б. 890—980 м, масоҳаташ 2,38 ҳазор га. «Зарафшон» бо мақсади ҳифзи саршумори тазарви зарафшонӣ (Phasianus colchicus zerafshanicus Tarn.) ташкил карда шудааст. «Зарафшон» ғӯруқи табиии давлатӣ буда, дар ҳудуди он фаъолияти хоҷагидорӣ манъ карда шудааст. Олами набототи «Зарафшон», ки миёни мавзеи наздикӯҳии қаторкӯҳҳои Туркистон ва Зарафшон ҷой гирифтааст, назаррабост. Дар ҳудуди «Зарафшон» д. Зарафшон ба шохобҳо тақсим шуда, ҷазирачаҳои хурд-хурди сердолу дарахт (буттазорҳои зичи ангат, санҷид ва ғ.)-ро ба вуҷуд меорад. Қисми бештари масоҳати ғӯруқро туғайзор ташкил мекунад. Олами ҳайвоноти «Зарафшон» асосан аз тазарви зарафшонӣ иборат аст. Саршумори он тақр. ба 100 сар мерасад. Солҳои пеш ба Зарафшон чанд сар холгул оварда шуда буд, вале феълан онҳо ба ҳаддӣ нестӣ расидаанд. Дар назар аст, ки парвариши холгул дар «Зарафшон» аз нав ба роҳ монда шавад. «Зарафшон» аз гӯшаҳои зебоманзари табиати ҷумҳурӣ буда, барои ҳифзи ландшафт ва ҳайвоноти нодир, бахусус тазарв муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ноҳияи Панҷакент
Зарафшонӣ (навъи харбуза)

**Зарафшонӣ** — навъи харбузаи дерпаз.

Дар водии Вахш, ноҳияи Панҷакент, инчунин вилоятҳои Самарқанду Сурхондарёи Узбекистон парвариш карда мешавад. Давраи нашваш 95-100 рӯз. Зарафшонӣ байзашакл (қутраш 25 см, вазнаш 3,5-4,5 кг) ва пӯсташ ғафси сахт аст. Рангаш сабзи баланд, рахҳои борики сабзи тира ва аксар сиёҳ дорад. Мағзаш (5-6 см) сафеди сабзтоб, сершира ва хуштаъм. Дар таркибаш аз 8,3-11,4 % қанд ва 11-13,5 % моддаҳои хушк мавҷуд аст. Тухмдонаш хурд, тухмпаллааш хушки камшира, тухмаш калони дарозрӯя, зард. Аз ҳар га 200—350 сентнер ҳосил мегиранд. Дар заминҳои лалмӣ ҳосили хуб медиҳад. Ба касалии фузариоз гирифтор мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Силвандер В. Г., Файзиев Х. С., Шукуров Н. Дастури полизкор. Д., 1987.

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Зарб (мусиқӣ)

**Зарб** () — садои мавзуну хушоянди нағмаҳои даф, дойра, нақора, ки созҳои дигар, ба мисли тору танбӯр ва ғайра ба он ҷӯр карда мешаванд; усули мусиқиест, ки бо тартиби муайян ва пайдарҳам омадани овозҳо асос меёбад.

Тартиби зарб дар як ё якчанд фосилаи гуногуни мусиқӣ зоҳир мешавад. Ҳангоми муайян кардани зарб сабукӣ ва гаронии овозҳо дар назар дошта мешавад. Дар мусиқии форсӣ-тоҷикӣ 17 зарби мусиқӣ, аз ҷумла «Уфар», «Дуяк», «Зарбулфатҳ», «Чорзарб», «Нимсақил», «Миатайн», «Мухаммас», «Барафшон», «Авсат», «Чанбар», «Сақил» ва ғайра мавҷуданд. Оҳангсозону мусиқидонон барои маросимҳои гуногун зарбҳои махсус тасниф намудаанд. Зарбҳои «Қаландарӣ», «Ихлотӣ», «Ҳарбӣ» ва ғайра дар аҳди Салҷуқиён эҷод шудаанд ва онҳоро дар маросимҳои ҳарбӣ менавохтанд. Зарбҳои «Шодиёна», «Панҷзарб», «Фохтазарб», «Ҳазаҷ», «Шоҳнома», «Зарбулмулук», «Зарби қадим» ва ғайра дар базму ҷашнҳои дарборӣ ва маросимҳои тоҷгузорӣ истифода мешуданд. Аксари зарбҳо дар санъати мусиқии имрӯзаи тоҷик вуҷуд доранд. Дойра, даф, тунбак, нақора, ки навозандагон усули авзонро тавассути онҳо нигоҳ медоранд, созҳои мусиқии зарбӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Мусиқӣ дар Эрон
Зарба

**Зарба** — дар физика, маҷмӯи ҳодисаҳое, ки ҳангоми ба ҳам бархӯрдани ду ҷисми сахти мутаҳаррик, инчунин ҳангоми баъзе намудҳои таъсири мутақобили ҷисми сахт бо моеъ ё газ (мас., зарбаи ҷисм ба сатҳи моеъ, таъсири зарбати мавҷӣ ба ҷисм, зарбаи ҳидравликӣ ва ғ.) ба амал меоянд. 

Ҳангоми зарба, яъне таъсири лаҳзавии ҷисмҳо, энергияи ҷисмҳои ба ҳам бархӯранда тағйир меёбад. Аксар ин зарбаҳо хусусияти вайронкунанда доранд. Фосилаи вақти зарба, маъмулан, ниҳоят кӯтоҳ (аз даҳҳазоряк то миллионяки с) буда, қувваҳое, ки дар сатҳҳои расиши ҷисмҳои ба ҳам бархӯранда инкишоф меёбанд (қувваҳои зарбатӣ ё лаҳзавӣ), ниҳоят бузурганд. Ин қувваҳо дар давоми зарба дар доираи васеъ тағйир меёбанд ва ба қимматҳое соҳиб мешаванд, ки барои онҳо қимматҳои миёнаи фишор (шиддат) дар сатҳҳои расиш то 104 – 105 кгқ/см² (1 кгқ/см² = 105 Н/м²) меафзояд. Таъсири қувваҳои зарбатӣ инчунин дар давоми 3. суръатҳои нуқтаҳои ҷисмро ба дараҷаи намоён тағйир медиҳад. Қиммати суръатҳои буҳронии филизҳо аз 15 м/с (барои мис) то 150 м/с ва зиёда аз он (барои пӯлоди аълосифат) мерасад. Агар суръати ҷисмҳо V1 ва V2 то зарба (расми 1.) ба хатти зарба (хатти Y–Y, ки ба сатҳи ҷисмҳо дар нуқтаи расиш амудӣ аст) мувозӣ бошад, зарбаро мустақим ва агар мувозӣ набошанд, зарбаро моил меноманд. Агар ҳангоми зарба маркази вазнинии ҷисмҳо 01 ва 02 дар хатти зарба хобад, зарба марказӣ ном дорад. Агар ҳосили ҷамъи энергияҳои кинетикии ҷисмҳои ба ҳам бархӯранда то ва баъди зарба бетағйир монад, зарба чандир номида мешавад.

Ҳангоми зарба қонуни бақои энергия ва қонуни бақои импулс иҷро мешавад. Агар ҳангоми зарба таъсири қувваҳои берунаро ба эътибор нагирем, он гоҳ импулси пурра ҳангоми он бетағйир мемонад. Дар ин маврид қисми энергия барои гарм шудани ҷисм ва садо сарф мешавад. Агар энергияи механикии ҷисмҳо то зарба ва баъди он маълум бошад, натиҷаи зарба, яъне ба ҳам бархӯрдани онҳоро ҳисоб кардан мумкин аст. Маъмулан, зарбаҳои мутлақо чандир баррасӣ мегарданд ё зариби бақои энергия *k* ворид карда мешавад, ки ба нисбати энергияи кинетикии баъди зарба ба энергияи кинетикии то зарба ҳангоми бархӯрди як ҷисм ба девори сокити аз дигар мавод сохташуда баробар аст (яъне *k* маводди ҷисмҳоро тавсиф медиҳад ва ба мушаххасоти дигари ҷисмҳо вобаста набуда, ба таври таҷрибавӣ муайян карда мешавад). Зарбаи мутлақо чандир тамсила (модел)-и бархӯрдест, ки ҳангоми он энергияи пурраи кинетикии система нигоҳ дошта мешавад. Дар ин маврид дар механикаи классикӣ деформатсияи ҷисмҳоро ба эътибор намегиранд, яъне энергия ҳангоми деформатсия талаф намеёбад ва таъсири мутақобил дар тамоми ҷисм якбора паҳн мегардад. 

Муқовимати ҷисмҳо (мас. милаҳо) ба зарба аз муқовимати онҳо ба бори статикӣ фарқ дорад. Бинобар ин, ҳангоми ҳисоби мустаҳкамии ҷузвҳои мошину иншоот муқовимати онҳоро ба зарба ба эътибор мегиранд. Зарба боиси деформатсияи ҷисмҳо мегардад, аз ин рӯ онро дар техникаи коркарди филиззот (кӯфтасозӣ, штампонӣ, сикказанӣ ва ғ.) васеъ истифода мебаранд. Дар илми физика ба ғайр аз зарбаи ҷисмҳои сахт инчунин ба ҳам бархӯрдани молекулаҳо, атомҳо ва зарраҳои бунёдиро меомӯзанд.       

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Механикаи классикӣ
Зарбаи ҳидравликӣ

**Зарбаи ҳидравликӣ** (ҳидрозарба) — ҳодисаи якбора тағйир ёфтани фишор дар моеъ, ки дар натиҷаи тағйирёбии лаҳзавии суръати ҷараёни он дар лӯлаи обгузари таҳти фишорбуда ба амал меояд.

Масалан, якбора бо калид маҳкам кардан ё кушодани лӯлаи обгузар зарбаи ҳидравликиро ба вуҷуд меорад. Дар ҳолати аввал зарбаи ҳидравликиро мусбат ва дар ҳолати дуввум манфӣ меноманд. Зарбаи ҳидравликӣ дар ҳолате мусбат шумурда мешавад, ки агар дар лӯлаи обгузар ҳангоми сарфи ками моеъ фишор баланд шавад. Агар ҳангоми бисёр сарф шудани моеъ фишор паст шавад ва ҳатто барои пайдоиши хало (вакуум) шароит фароҳам ояд, зарбаи ҳидравликӣ манфӣ мебошад. Зарбаи ҳидравликии мусбат хеле хавфнок буда, ҳангоми он моеи фишурданашавандаро ҳамчун моеи фишурдашаванда баррасӣ бояд кард. Зарбаи ҳидравликӣ дар лӯлаҳо тарқиш ба вуҷуд оварда, боиси вайроншавии лӯлаҳои обгузар мешавад. Чунин зарбаи ҳидравликӣ барои насосҳо, зарфҳои зери фишор амалкунанда хеле хавфнок мебошад. Ҳодисаи зарбаи ҳидравликиро олими рус Н. Е. *Жуковский* ба таври миқдорӣ тавсиф додааст (1897–1899). Афзоиши фишор ҳангоми зарбаи ҳидравликӣ аз рӯи теоремаи Жуковский бо формулаи *∆р = ρ (ʋ<sub>0</sub> – ʋ<sub>1</sub>) с* муайян карда мешавад, ки ин ҷо *∆р* – афзоиши фишор бо *Н/м<sup>2</sup>, ρ* – зичии моеъ бо кг/м2, *ʋ<sub>0</sub>* ва *ʋ*1 – суръатҳои миёна дар лӯлаи обгузар пеш ва пас аз маҳкам кардани калид бо *м/с, с* – суръати паҳншавии мавҷи зарбатӣ қад-қади лӯла мебошанд. Формулаи мазкур аз қонуни бақои импулс бармеояд. Жуковский исбот кард, ки суръати паҳншавии мавҷи зарбатӣ *с* ба фишурдашавандагии моеъ мутаносиби роста аст. Дар ҳолати комилан сахт будани девораҳои лӯла *с* ба суръати садо дар моеъ *а* баробар мешавад (дар об *а* = 1400 м/с).

Зарбаи ҳидравликӣ дар газҳо ба амал намеояд, зеро газ зудфишурдашаванда мебошад. Назарияи зарбаи ҳидравликӣ, ки Жуковский онро тавсеа дод, дар соҳаи ҳидротехника, мошинсозӣ ва ғ. боиси пешрафти илму техника гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳидравлик
Зарбатиҳо

**Зарбатиҳо**, **ширгиёҳиҳо** () — оилаи рустаниҳои гулдор.

Зарбатиҳо 300 ҷинс ва беш аз 7,5 ҳазор намуди дарахт, бутта, гиёҳҳои яксолаю бисёрсола ва рустаниҳои обиро дар бар мегиранд. Баргашон қатор-қатор ё рӯ ба рӯ, сода ё мураккаб. Гулашон гуногунҷинса, бештар бидуни гулбарг, дар хӯшагул (сиатия) ҷойгир аст; косагулашон пурра ё қисман тахфифшуда; гардбаргаашон 1-400 адад; гинетсей аз чанд мевабарги часпида ташаккул ёфтааст. Меваашон ғӯзаи селона (регма), ҳангоми хушк шудан кафида, тухмҳо пош мехӯранд.

Баъзе намудҳои зарбатиҳо меваи серравғани хӯрданбоб (мас., филантуси турш — Phyllanthus acidus) доранд. Зарбатиҳо дар минтақаҳои субтропикӣ ва тропикии Африқо, Амрикои Ҷанубӣ, қисми ҷанубӣ ва ҷанубу шарқии Осиё паҳн шудаанд. Дар Тоҷикистон 25 намуд зарбатиҳои худрӯй дучор меояд. Зарбатиҳо рустаниҳои каучукдор (гевея), қатронофар (кротон), равғандор (тунг, беданҷир), ғизоӣ (маниок), шифобахш (зарбат, секуринога), ороишӣ (кодиеуми паршакл — Codiaeum variegatum, пуансеттия — Euphorbia pulcherrima) мебошанд. Аксари З. заҳрноканд. Шираи ширмонанди онҳо пӯстро месӯзонад ва боиси бемориҳои вазнини одаму ҳайвонот мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зарбгир

**Зарбгир** (), **зарб гирифтан** — навозандаи ҳунарманди созҳои зарбӣ ва зарбии сафолӣ, ки дар навохтани ин гурӯҳи созҳо устоди ягона аст; нигоҳ доштани усулу вазни оҳанг бо задани зарба бар созҳои зарбӣ (дойра, нақора, табл, таблак ва ғ.). Дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқии устодонаи тоҷик дар гузашта ва имрӯз ҳам навозандагони созҳои зарбӣ (дойра, табл, нақора ва ғ.) дар рушди мусиқӣ (пешрафту ҳифозати суннатҳои дерину устодонаи зарбгирӣ) саҳми хосса доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Зарбдор (нашрия)

«**Зарбдор**» — нашрияи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳияи Зафаробод.

## Таърихи таъсис
Аз соли 1968 ба забонҳои тоҷикӣ ва узбекӣ нашр мешавад. Доир ба дастовардҳо ва норасоиҳои ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии ноҳия хабару мақолаҳо чоп мекунад. Таҳти рубрикаҳои «Чорводорӣ — соҳаи муҳим», «Минбари соҳибкор», «Самтҳои ҳамкориҳо», «Ба мо менависанд», «Андеша» ва ғ. масъалаҳои кишоварзону чорвопарваронро инъикос менамояд. Нашрияи «Зарбдор» ҳафтае як бор бо теъдоди зиёда аз 1000 нусха дар матбааи ҶММ «Матбуоти Ӯротеппа» (ш. Истаравшан) чоп мешавад.

## Муҳаррирон
Муҳаррирони рӯзнома: А. Махсумхонов (1968-80), А. Иброҳимов (аз соли 1980).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ноҳияи Зафаробод
Зарбед (корхона)

«**Зарбед**» — ҷамъияти саҳомии кушода, ки октябри 1999 дар шаҳри Конибодом таъсис ёфтааст.

Ҷамъият бо корҳои сохтмону таъмири биноҳо машғул буд. «Зарбед» соли 2004 самти фаъолияти худро дигар намуд. Ҳоло оби маъдании «Кучкак» ва нӯшокиҳои ташнагишиканро ба аҳолии ҷумҳурӣ пешниҳод мекунад. «Зарбед» дар озмунҳои маҳсулоти беҳтарин иштирок карда, соҳиби ҷоизаи махсуси «Саломат бошед» (2010) ва ҷоизаи «Тамғаи мардумӣ» (2014-2016) гардидааст. Соли 2016 дар ҷамъият 16 коргари доимӣ ва 14 коргари мавсимӣ кор мекарданд. Сарвари «Зарбед» — А. А. Раҳимов (аз 1999).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Корхонаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргоҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Конибодом
Зарбех

**Зарбех**, **зарчӯб**, **зарчой** () — рустании бисёрсола; 3-10 см қад мекашад.

Бехпояаш ғафс (дарозиаш 2-7 см), дар қисми боло бо пулакчабаргҳои байзамонанди сегӯша фаро гирифта шудааст. Пояаш борик. Баргаш байзашакли дарозрӯя (0,8-1 см), дандонадор. Хӯшагулаш сипаршакл, гулаш зард, баъзан сурхча (июн — июл мешукуфад). Самараш сурхча (дарозиаш 0,3 — 0,5 мм). Тухмаш нештармонанд (август — сентябр мерасад). Зарбех дар ҷойҳои сернам, тарқиши шахҳо, наздикии тарма ва пиряхҳои қ.-кӯҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, Помири Ғарбию Шарқӣ ва Олой (дар баландии 3600 −4800 м аз с. б.) месабзад. Дар таркиби узвҳои нашвии зарбех равғани эфир, асидҳои органикӣ, сафеда, қанд, фенолҳо, моддаҳои даббоғӣ, молибден, антрагликозиҳо, гликозиҳо (салидрозӣ, тирозол) ва ғ. мавҷуданд. Дар Тоҷикистон навъҳои бисёри зарбех, мас., зарбехи Кириллов, зарбехи Литвинов, зарбехи помируолойӣ, зарбехи ростпоя, зарбехи сурх ва ғ. дучор меоянд, вале таркиби кимиёӣ ва фармакологии онҳо (ба ҷуз зарбех — Rhodiola gelida) таҳқиқ нашудааст. Решаи зарбехро бо мақсади доруӣ истифода мебаранд. Таҳқиқоти олимони Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон собит намуд, ки қиёми решаи зарбех (2 мл/кг) миқдори қанд ва оксигенро дар хуни калламушҳо кам мекунад. Афзудани воя онҳоро ба таъсироти ҷисмонӣ нисбатан пурбардошт ва лахтабандии хунро муътадил мегардонад. Дар ҷумҳурӣ зарбех ва навъҳои дигари он баъди ошкор шудани хусусиятҳои доруии «золотой корень» (R. rosea, ки дар Тоҷикистон нест) маъмул гаштанд. Бинобар ин, одамон онҳоро решакан карда, дар бисёр мавзеъҳо ба ҳадди нестӣ расониданд. Нақеъ, ҷӯшоб ва чойи решаи зарбех хастагиро рафъ сохта, давои нерубахш ва табшикан аст. Он барои муолиҷа кардани бемориҳои асабу меъда, ширинча, хунравии бачадон низ нафъ дорад. Сокинони н. Ванҷ бо решаи зарбех захми меъда ва бемориҳои занонаро табобат мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.
Зарбат

**Зарбат**, **ширгиёҳ**, **ширак** () — ҷинси гиёҳ ё бутта; мансуби зарбатиҳо. 

Пояи рост, барги забоншакл, гули зарди сабзтоб, хӯшагули сода ё чатрмонанд ва ғӯзаи сепалла дорад. Дар минтақаҳои тропикӣ, субтропикӣ ва муътадили дунё беш аз 2000 намуди зарбат паҳн гаштааст. Дар Тоҷикистон 29 намуди он (E. schugnanica, E. pamirica, E. sogdiana ва ғ.) дар киштзор, дашту саҳро, марғзорҳо ва нишебиҳои кӯҳ месабзад. Дар таркиби зарбат шира, қатрон ва каучук мавҷуд аст. Унсури асосии шираи зарбат эвфорбон мебошад (22 %). Он ҳамчунин шилм (38 %), гума (18 %), намакҳои минералӣ (10 %), алкалоидҳо, флавоноидҳо ва кумаринҳо дорад. Зарбат рустании доруӣ аст. Дар тибби мардумии Руссия шираи онро барои табобати озах, обила, доғи рӯй ва чун давои исҳоловар, қайовар ва рафъи саратон истифода мебаранд. Дар тибби муосир шираи зарбат-и африқоӣ (E. risinifera) истифода бурда мешавад. Он дар тибби халқии Муғулистон низ маъруф аст. Ҳамаи намудҳои зарбат шираи сафеди ширмонанди заҳрнок доранд. Аз ҳамин сабаб онҳоро чорво намехӯрад. Зарбат дар киштзор, боғот ва чарогоҳ ҳамчун алафи бегона аст. Баъзе намудҳои зарбат рустании ороишӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зарбайн

«**Зарбайн**» (— ҷуфти зарб, дузарб) — дар ду зарб таълиф шудани асари мусиқӣ.

«Зарбайн» дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқии классикии форс-тоҷик ва араб роиҷ будааст. Ҳофизону оҳангсозони тоҷик бо усули «зарбайн» асарҳои зиёд офаридаанд. Абдулқодири Гӯянда қисми таронавии «зарбайн»-ро бо усули «хафиф», нақароташро бо усули «Дуяк», бозгӯи онро ба 13 усули мусиқӣ мувофиқ карда, бо номи «Сездаҳкӯчак» асаре тасниф намудааст. «Зарбайн»-ро дар асрҳои 13-14 оҳангсозони форс-тоҷик ба таври васеъ истифода мебурданд. Бинобар тавсифи Хоҷа Абдулқодири Гӯянда дар асараш «Ҷомеъу-л-алҳон» «зарбайн» навъи жанри шеърию мусиқиест, ки дар он ду даври зарбиро бо ҳам дар як вақт иҷро мекунанд, мас., бо як даст даври «Сақили рамал» ва бо дасти дигар даври «Сақили аввал». Дар анъанаи иҷрои мусиқӣ навозандаи тавоно метавонист то чор даври зарбиро иҷро кунад. Хоҷа Абдулқодири Гӯянда ва дигар устодони мусиқӣ дар фаъолияти эҷодиашон ин амалҳои ҳунариро иҷро кардаанд. «Зарбайн» аз ду қисм иборат аст: муттаҳид ва мухталиф. «Зарбайн-и муттаҳид» он аст, ки замони даврии «зарбайн» яке заиф ё нисфи дигар мебошад. Мас., бо як даст «даври сақили рамал» ва бо дасти дигар зарб намудани «даври Рамал» аст. «зарбайн-и мухталиф» бо як даст «даври турки асл» ва бо дасти дигар зарб кардани «даври мухаммас» ё «ҳазаҷ» мебошад. Ҳоло чунин шакли шеърию мусиқӣ дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқии тоҷик вуҷуд надорад, вале дар анъанаи эҷодии мусиқии суннатии араб то имрӯз мавриди истифодаи аҳли санъати мусиқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии эронӣ
Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Бунафша Одинаева

**Бунафша Одинаева** (*Одинаева Бунафша Фатоевна*; зод. 8 майи 1967, Душанбе) — омӯзгор, хабарнигор ва ходими давлатӣ, полковники Хадамоти назорати маводи нашъаовар (2013).

## Зиндагинома
Бунафша Одинаева 8 майи соли 1967 дар шаҳри Душанбе дар хонадони Фаттоҳ Одина ба дунё омадааст. Фориғуттаҳсили Донишкадаи санъати давлатии Тоҷикистон мебошад.

## Корнома
Фаъолияти меҳнатиро соли 1990 ба ҳайси омӯзгори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода оғоз намуда, Солҳои 1993—2006 дар вазифаҳои муҳаррир ва сармуҳаррири идораи барномаҳои Телевизиони Тоҷикистон фаъолият кардааст.

Аз июли соли 2006 то 28 марти соли 2014 дар мансаби муовини Директори Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Тоҷикистон кор кардааст. Аз 29-уми марти 2014 то 27 августи 2015 муовини вазири фарҳанги Тоҷикистон буд.

## Эзоҳ
Зарби мутаввал

«**Зарби мутаввал**» — яке аз зарбҳои тӯлонии мусиқӣ.

Дар назарияи мусиқии форсӣ-тоҷикӣ як услуби танзими ҳаракатҳои зарбӣ аст, ки бештар ҳангоми иҷрои мусиқӣ ба вуқӯъ меояд ва меъёру андозаи муайян надорад. «Зарби мутаввал» бештар дар асарҳои шаклан мураккаби мусиқӣ, ба монанди «Куллиёт», «Миатайн» истифода шуда, аз ҷиҳати сохт, таркиб ва усулҳои зарбӣ гуногун аст. Мусиқидони форс-тоҷик Қутбуддини Шерозӣ «Зарби мутаввал»-ро барои ифодаи тарзи ҳаракати зарбу нағмаҳо ва шаклҳои оҳангӣ истифода бурдааст.

## Дар арӯз
Зарби мутаввал дар арӯз аз вожаҳои назарӣ буда дар ҷараёни тавсифу баррасии таркиботи арӯз ҳарферо бияфзоянд, масалан, мустафъилотунро мустафъилотон намоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Илми арӯз
Зарби рақсӣ

**Зарби рақсӣ** — намудҳои махсуси зарб ва усули мусиқӣ, ки маъмулан, таҳти садои мавзуни он мерақсанд.

Барои иҷрои зарби рақсӣ созҳои мусиқии зарбӣ: дуҳул, чинадаул, дойра, даф, таблак, нақора, дуҳул мавқеи муҳим доранд. Дар фарҳанги мусиқии тоҷик рақсҳои қадимии «Нағорабазм», «Полкаи Хуҷанд», «Базми калон», «Қумбок», «Баробарак», «Пишпо-пишпо», «Занг», «Ларзон», «Ҷум-ҷаҳала», «Чорзарб», «Дучӯба» ва ғ. машҳуранд, ки таҳти зарби рақсӣ бо дойра, таблак, нақора ҳамчун рақсҳои анъанавӣ иҷро карда мешуданд. Дар намунаҳои сершумори мусиқии созӣ ва сурудҳои рақсии мардумӣ зарби рақсӣ ҳамчун қисми таркибии фарҳанги тоҷикон маъмул мебошад. Рақсҳои мардумӣ бештар зери садои оҳангҳои зарби мусиқиашон 6/8, 7/8, 2/4, 3/8 иҷро карда мешаванд ва дар маҷмӯъ ҳамбастагии зарбу оҳанг ва рақсро ифода мекунанд. Баъзе сурудҳо аз ду қисм иборатанд, ки қисми аввалро «шаҳд» (баъзан «даромад)» ва қисми дуюмро «уфар» меноманд ва дар зарбҳои 6/8, 7/8-и он рақс иҷро мегардад. Ин ҷо як навъ мубодилаи хосси зарбу усул ва тобишҳо ба амал меояд. Мусиқии рақсие низ мавҷуд аст, ки аз се ё чор қисм иборат буда, аз рӯи усули иҷрои рақс аз якдигар фарқ мекунад. Мас., намудҳои рақси бадахшонӣ, ки зарби мусиқиашон баробари 8/8 буда, таркибан аз 3/8 + 2/4 + 3/8 иборатанд. Дар манотиқи ҷануби Тоҷикистон рақсҳои мардумӣ таҳти сурудхонии сарояндагон бо истифодаи зарби рақсии гуногун иҷро карда мешаванд. Дар н. Данғара оҳангҳои рақсӣ дар мусиқии 6/8 иҷро карда шуда, раққоса дар нақарот мерақсад. Дар ноҳияи Мӯъминобод рақси мардонаи «Чинӣ ва пиёла» дар зарби мусиқии 2/4 ва дар «уфар» бо зарби 6/8 иҷро карда мешавад. Дар рақсҳои занонаи «Ду дойра» ва «Баробарак» зарби мусиқӣ 6/8 буда, таҳти навозиши ду дойра иҷро мегарданд. Дойранавози якум зарби асосиро дар зарби 6/8 ва дойранавози дуввум ин зарбро бадоҳатан менавозад. Сурудҳо бо рақсҳои мардумии Қаротоғ (н. Шаҳринав): «Эй бобои пир», «Боғбон», «Абдуллоҷон», «Сайри чаман», «Бачаи қаротоғӣ» дорои зарби рақсии. муайян мебошанд. Мусиқии рақсии бадахшонӣ бо зарби рақсии 2/4, 6/8 садо медиҳад ва усулҳои гуногуни рақсӣ доранд. Рақси «Рапо» гуногуншакл буда, дар н-ҳои Бадахшон бо сабки вижа иҷро мегардад. Рақси маъруфи «Чорзарб» таҳти оҳанги такмилшудаи Акашариф Ҷӯраев, ки чор қисмро дар бар мегирад, махсус аст. Дар рафти рақс зарби рақсӣ иваз мешавад, яъне аз усули суст ва миёна ба тез гузашта, боз ба усули суст бармегардад. Бобҳои рақси «Чорзарб» бештар дар эҷодиёти созандаҳои Бухоро вомехӯранд. Рақсҳои ҳирфаии тоҷикӣ, ки бештар дар шаҳрҳои бузург маъмул буданд, асосан бо мусиқии «Шашмақом» алоқамандии зич доранд. Зери оҳангҳои гуногуни «Шашмақом» (Қашқарча, Соқинома, Уфарҳо ва ғ.) рақсҳои якка ва гурӯҳии «Синахурӯш», «Муноҷот», «Танавор» ва ғ. бо зарбҳои 2/4, 4/4, 6/8 иҷро мегарданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Нурҷонов Н. Олами беканори рақси тоҷик. Д., 2004;
* Ҳакимов Н. Г. Санъати мусиқӣ // Бозтоби масъалаҳои фарҳанг дар ВАО. Х., 2013.

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Гулбек Саодатов

**Гулбек Саодатов** (10 июни 1938, деҳаи Мун, ноҳияи Шуғнон, ВМКБ — 28 марти 2018, Душанбе) — навозанда ва оҳангсози тоҷик. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1998).

## Зиндагинома
Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанберо (1966) хатм кардааст. Солҳои 1955—1961 дар ансамбли тарона ва рақси «Помир», 1961—1975 ба сифати навозанда дар Филармонияи давлатии Тоҷикистон кор кардааст, аз соли 1975 мутриби дастаҳои ҳунарии Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ буд. 

## Эҷод
Баробари мутрибӣ дар ҳайати навозандагон оҳангҳои зиёд бар ашъори шоирони классику муосири тоҷик, аз мероси халқӣ офаридааст, ки овозхонони касбию ҳаваскор иҷро менамоянд, навоҳои рақсӣ низ зиёд эҷод кардааст. «Файзи саҳар», «Нозанин ёрам», «Гирён макун маро», «Ошиқам», «Гулдаста», «Рақси ёр», «Масти ноз», «Нози ёр», «Баҳорон», «Дилбарҷон», «Аз Бадахшон оӣ», «Ҳамдами хубон», «Зебо», «Нолаи сетор», «Хуршеди дил», «Дуои сабз», «Шабнам», «Гул», «Ту ҳам медонӣ», «Баҳория», «Оби ҷӯ меравад», «Гулбонги бомдод», «Гавҳари ишқ», «Мавҷи дарё», «Вафодорӣ», «Ҷониби ман боз биё», «Давлати висол», «Мутриби хушнаво» аз зумраи беҳтарин оҳангҳояш ба шумор мераванд. Дар ҳайати дастаҳои ҳунарӣ ба бисёр давлатҳои хориҷӣ сафар намудааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Даргузашт
Гулбек Саодатовшаби 28 марти соли 2018 дар 80-солагӣ даргузашт ва дар оромгоҳи Сариосиёи Душанбе  ба хок супурда шуд.

## Осор
* Гулбонги навбаҳор, Д., 2011 (ҳаммуалиф).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Мутрибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Махатхир Мохамад

**Махатхир Мохамад** (тав. 10 июли 1925, Алор-Сетар) — ходими давлатӣ ва сиёсии Малайзия. Сарвазири Малайзия (1981—2003; 2018—2020), давомноктарин шахсе, ки ин мансабро дар таърихи кишвар ишғол кардааст. Пешвои Иттифоқи миллии Малайзия (UMNO) (1981—2003), раиси Ҳизби «Bersatu» (2016—2020) ва муассиси Ҳизби «Pejuang» (аз соли 2020).

Дар давраи роҳбарии ӯ Малайзия аз ҷиҳати иқтисодӣ босуръат рушд кард ва барномаҳои калони инфрасохторӣ амалӣ гардиданд. Баъди бозгашти дубора ба мақоми сарвазир дар соли 2018, ӯ калонсолтарин роҳбари ҳукумат дар ҷаҳон гардид.

Бо лақабҳои «Доктор М» (Dr. M) ва «Падари модернизацияи Малайзия» маъруф аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Зарби электр

**Зарби электр**, **садамаи электр** — зарар дидани узву бофтаҳо аз таъсири ҷараёни электр.

Зарби электр бинобар риоя накардани қоидаҳои бехатарӣ ҳангоми кор бо асбобҳои барқӣ дар рӯзгор, саноат, кишоварзӣ, нақлиёт ва ғ. рух медиҳад. Ҳодисаҳои табиат, мас. раъду барқ*,* низ метавонанд боиси зарби электр шаванд. Дараҷаи зарар аз зарби электр ба қувва, муқовамат, давомоти таъсир ва хосиятҳои физикии ҷараёни барқ вобаста аст. Хавфи ҷараёни тағйирёбандаи электр бештар аст. Бо баланд шудани муқовамат хатар меафзояд. Таъсири ҷараён ҳар қадар бардавом бошад, зарби электр ҳамон қадар вазнин мешавад. Зарби электр дар ҷисми одам ихтилоли гуногуни ҷузъӣ ва куллиро ба вуҷуд меорад. Таъсири ҷузъии зарби электр (дар ҷои расиш) аз сиёҳ гаштану сӯхтани узви зарардида иборат аст. Таъсири куллии он ихтилоли силсилаи асаби марказӣ, узвҳои нафас ва гардиши хунро ба вуҷуд меорад. Ҳангоми зарби электр беҳушӣ, халали нутқ, ташаннуҷи рагҳо, қатъи нафас, дар ҳолатҳои вазнин шок мушоҳида мешавад. Зарби сахти электр шахсро ба ҳалокат мерасонад.

Дар мавриди зарби электр оҷилан ҷабрдидаро аз таъсири ҷараён озод кардан лозим аст. Барои ин калид (рубилник)-ро ҷудо ва симҳоро бурида, бо чӯби хушк дур месозанд. Агар илоҷи аз манбаи ҷараён халос кардани ҷабрдида набошад, пас ӯро ба ҷои бехатар кашида бурдан лозим аст. Эҳтиёт бояд шуд, ки даст ба ҷойҳои бараҳнаи ҷабрдида нарасад. Бинобар ин, пойафзор ва дастпӯшаки резинӣ пӯшида (ба даст латтаи хушк печондан ҳам мумкин аст), дар болои ягон чизи ғайри ноқил (мас., шишаи автомобил, тахта, латтаи хушк) меистанд ва ҷабрдидаро ҷониби худ мекашанд. То омада расидани ёрии таъҷилӣ ба ҷабрдида ёрии аввалияи тиббӣ расондан лозим аст. Нафасдиҳии сунъӣ (даҳон ба даҳон ё даҳон ба бинӣ) ва масҳи пӯшидаи дил (аз болои сандуқи сина) натиҷаи хуб медиҳад. Нафасдиҳии сунъиро танҳо баъди мустақил нафас кашида тавонистани ҷабрдида қатъ бояд кард. Ба замин гӯрондан ё болои ҷабрдидаро бо хок пӯшондан мумкин нест, зеро ин гуна амал метавонад сабаби марги ӯ шавад. Осебдидаро бе таъхир ба беморхона бояд бурд.

Дар мавриди кор ва таъмири асбобҳои барқӣ бояд эҳтиёт шуд. Ба хотири пешгирӣ аз ҳар гуна фалокат, махсусан даст расондани кӯдакон дар манзили зист, аз разеткаҳои сарпӯшдор истифода кардан лозим аст. Ҳангоми раъду барқ радио ва телевизорро хомӯш бояд кард, дар бешаву саҳро зери дарахти танҳои баланд, ҷойҳои ба замин гӯршудаи барқгардон ва сари теппаҳо набояд истод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳодисаҳо
Гурӯҳ:Иллатҳои марг
Бори исбот

**Бори исбот**, **уҳдадории исбот** — дар ҳуқуқ, ба вазифаи яке аз тарафҳои даъво ё шикоят дар додгоҳҳои додгустарӣ мабнӣ бар исботи муддаои худ ё ироаи шавоҳиди кофӣ барои он гуфта мешавад. Ин масъала ба хусус дар умури кайфарӣ, ки бар уҳдаи додситон аст, мавриди таъкид қарор мегирад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Муҳаммад Ҳусайни Зарбӣ

**Муҳаммад Ҳусайни Зарбӣ** (; асри 16) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд таҳсили улуми ибтидоӣ ва мадрасавиро фаро гирифт. Аз айёми толибилмӣ ба шеър гуфтан оғоз кард. Дар доруззарб (сиккахона)-и давлат хидмат мекард ва тахаллусаш ишора ба ҳамин фаъолияташ мебошад. Дар манбаъҳои адабӣ аз ӯ шеърҳо дар навъҳои гуногун ба шакли гунгиёт вомехӯранд. 

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д., 1973
Зарбкунандаи интегронӣ

**Зарбкунандаи интегронӣ** — функсияе, ки дар натиҷаи ба он зарб кардани тарафи чапи муодилаи дифференсиалии *M(x, y)dx+N(x, y)dy=0* (*) ба дифференсиали пурраи ягон функсияи *u(x, y)* табдил меёбад.

Агар зарбкунандаи интегронӣ маълум бошад, масъалаи ҳалли муодилаи дифференсиалии (*) ба масъалаи ёфтани функсияи *u(x, y)* аз рӯи дифференсиали пурраи он оварда мешавад. Дар ҳолати умумӣ ёфтани зарбкунандаи интегронӣ бо ҳосилаҳои хусусӣ ҳал кардани муодилаи мураккаби дифференсиалиро тақозо мекунад. Дар ҳолатҳои хусусӣ зарбкунандаи интегронӣ, ки функсияи танҳо як аргумент мебошад, вуҷуд дорад. Алалхусус, агар *1/N (∂M/∂y*-*∂N/∂x)* функсияи танҳо *x* бошад, он гоҳ зарбкунандаи интегронӣ вуҷуд дорад, ки функсияи танҳо *x* аст ва бо формулаи *u(x)=exp(*∫*1/N (∂M/∂y-∂N/∂x)dx)* ифода мешавад. Агар 1/M *(∂N/∂x-∂M/∂y)* функсияи *y* бошад, зарбкунандаи интегронӣ вуҷуд дорад, ки функсияи танҳо *y* аст ва тибқи формулаи *u(y)=exp*(∫*1/M (∂N/∂x-∂M/∂y) dy*) ҳисоб карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Риёзиёт
Зарбофт

**Зарбофт** (порчаи заррин, парчаи заррин, зарбофта, зарбафт, матоъи симгун) — як навъ матоъи абрешимӣ ё пахтагӣ, ки дар омезиш бо торҳои бо ранг, оби тило ё нуқра рангкардашуда ё торҳои борики симин бофта шудааст.

Маҳз ба хотири бо риштаҳои зарин ё торҳои симин бофта шуданаш ин матоъро, ки чандиру ҷилодор мешавад, зарбофт мегӯянд. Дар гузашта зарбофт арзиши баланд дошт ва аз он танҳо мансабдорон ва сарватмандон барои худ либос ва ҷиҳози хона медӯхтанд. Барои амирону вазирон зарбофтро аз торҳои тилоӣ мебофтанд. Аз зарбофт саропардаҳо низ тайёр мекарданд. Зарбофтро ҳунармандони махсус мебофтанд, ки онҳоро «зарбоф»(т) мегуфтанд. Бофтани зарбофт нисбат ба матоъҳои дигар заҳмати зиёдтарро талаб мекард, аз ин рӯ теъдоди зарбофон кам буд. Онҳо, маъмулан, дар маркази шаҳрҳои бузург фаъолият доштанд. Барои бофтани зарбофт аз дастгоҳи махсус, ки онро «зарбафт» ё «қумоши зардӯзӣ» мегуфтанд, истифода мешуд. Истеҳсоли зарбофт ҳамчун матои тиҷоратӣ низ маъмул буд. Дар давраи Сомониён барои дӯхтани либоси шоҳону ашроф аз зарбофт истифода мешуд. Ҷомаи зарбофт аз ҳадяҳои арзишмандтарини дарбор буд. Зарбофт дар назми классикӣ низ фаровон истифода шудааст:

Ҳоло истеҳсоли зарбофт тавассути дастгоҳҳои муосири бофандагӣ ба роҳ монда шуда, аз он асосан ҷиҳози арӯсӣ тайёр мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Клейн В. Иноземные ткани, бытовавшие в России до XVIII в. и их терминология. М., 1925;
* Ҳудуду-л-олам. Д., 1983

Гурӯҳ:Матоъҳо
Зарбузӣ

«**Зарбузӣ**», **қабақ** — як навъи бозии варзишии миллӣ, ки ба тирандозию камонварӣ марбут аст.

«Зарбузӣ» асосан дар байни мардуми ноҳияҳои Кӯлоб, Ховалинг, водии Рашт, Бадахшон маъмул буд. «Зарбузӣ» ҳамчун намуди варзиш дар сабқати мерганҳо ташаккул ёфтааст. «Зарбузӣ» ба муносибати хатнасур сурат мегирифт, ки дар он 40-50 мерган иштирок мекард. «Зарбузӣ»-ро, маъмулан, мерганҳои беҳтарин оғоз мекарданд. Олати «Зарбузӣ» сиёҳкамон ё пилтакамон (Ховалинг), ғӯлаккамон (Тавилдара), ғӯлак (Помир) буда, камонваронро «мерган», «камонвар» ва «камонакӣ» мегуфтанд. Тибқи қоидаи бозӣ дар девор ё дарахт устухон ё матои сафед (дар Ховалинг халта ё кадуи дарунковоки пур аз хокистар)-ро овезон мекарданд ва ҳар як тирандоз ба зону нишаста, аз масофаи муайян бо навбат ба он тир меандохт. Тирандозони моҳир соҳиби ҷоиза: гов, гӯсфанд, буз, гилем, матоъ ва ғ. мешуданд. Дар Ховалинг «Зарбузӣ»-ро дар боғ ё доманаи кӯҳ барпо мекарданд ва тирандозон аз масофаи камобеш 100 м ҳадафро ба нишон мегирифтанд. «Зарбузӣ» баъзан дар байни мерганҳои ду деҳа (дар масофаи наздик) доир мешуд. Донаки зардолуро бо ресмон баста, ба шохи дарахт меовехтанд ва ба он тир холӣ мекарданд. Касе, ки донакро бо як тир мезад, тирандози бомаҳорат дониста мешуд. Дар Кӯҳистони Масчо ба муносибати таваллуди нахустписар бозии ба «Зарбузӣ» монанд — «дуракандозӣ» (тирандозӣ ба дурӣ) ташкил мекарданд ва дар он 15-20 нафар аз масофаи 500 м ба санг тир меандохтанд. Тоҷикони водии Хуф аз болои аспи даванда ба ҳадаф нишон мегирифтанд, ки ин навъи бозӣ «сараспа» ном дошт. «Зарбузӣ» то солҳои 30 асри 20 маъмул буд ва баъд аз байн рафт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суярқулов Т., Турсунов Н. Спорти халқи тоҷик. Д., 1963;
* Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д., 1983;
* Нурджанов Н. Традиционный театр таджиков. Д., 2002.

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Зарбулмулук

«**Зарбу-л-мулук**» (), **зарби шоҳона** — вазн ва зарби мусиқии бостонӣ, ки дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқии форс-тоҷик хеле маъмул буд.

Сохтори зарбии «Зарбу-л-мулук» аз ифодаҳои зарбии мутантану шодиёна иборат буд. Мувофиқи маълумоти баъзе рисолаҳои назарии мусиқӣ ва фарҳанги тафсирӣ «Зарбу-л-мулук»-ро ғуломи Султон Маликшоҳи Салҷуқӣ (ҳукмронӣ 1072-92) барои дастаҳои нақоранавозон тасниф кардааст. Аммо дар таълифоти назарии мусиқидонони номӣ Хоҷа Абдулқодири Гӯянда («Ҷомеъу-л-алҳон»), Абдурраҳмони Ҷомӣ («Рисолаи мусиқӣ»), Маҳмуди Ҳусайнӣ («Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ»), Камолуддин Биноӣ («Рисола дар мусиқӣ»), Кавкабии Бухороӣ («Рисолаи мусиқӣ»), Дарвешалии Чангӣ («Туҳфату-с-сурур») ва ғ. дар бораи ихтирои ғуломи Маликшоҳи Салҷуқӣ будани «Зарбу-л-мулук» сухане гуфта нашудааст. Усули зарбии «Зарбу-л-мулук» аз ду зарби гарон ва ду зарби сабук (дар баъзе маъхазҳо 19 зарб) иборат аст. Дар рисолаи «Баҳҷату-р-руҳ» сохтори танини зарбҳои «Зарбу-л-мулук» чунин тавзеҳ дода шудааст: тан тананан (тан тано) дирно дирадим тан тан тано тан дир тан. «Зарбу-л-мулук» бештар дар сурудҳои базмӣ ва ҳарбӣ истифода мешуд. Баъзе устодони мусиқӣ муътақиданд, ки «Зарбу-л-мулук» ҳамон «Зарби қадим» аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Равшан Каримзода

**Равшан Каримзода** (*Каримзода равшан Азам*; зод. 9 августи 1993, Душанбе) — омӯзгор ва давлатмарди тоҷик.

## Зиндагинома
Равшан Каримзода 9 августи соли 1993 дар шаҳри Душанбе дар хонадони тоҷик ба дунё омадааст.

### Зиндагиии шахсӣ
Оиладор, соҳиби 1 фарзанд

## Корнома
* 2012—2013 — омӯзгори фанни математикаи Литсей-интернати президентӣ барои хонандагони болаёқати шаҳри Душанбе
* 2013—2016 — роҳбари гурӯҳи олимпӣ аз фанни математика дар Литсейи № 1 барои хонандагони болаёқати шаҳри Душанбе
* 2017—2018 — омӯзгори фанни математикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
* 2013—2018 — роҳбари иттиҳодияи таълимии математика (роҳбари гурӯҳи ҳаракати олимпии байналмилалии шаҳри Душанбе) дар Муассисаи давлатии Маркази руушди истеъдодҳои назди Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе
* 2018—2021 — директори Муассисаи давлатии «Маркази рушди истеъдодҳои ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе»
* 2021 — директори Муассисаи давлатии Маркази илмӣ-амалии назди шуъбаи маорифи ноҳияи Синои шаҳри Душанбе
* 2021—2024 — директори Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии назди Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе

Аз 18 июли соли 2024 муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Точикистон таъйин шудааст.

## Эзоҳ
Зарбӣ

«**Зарбӣ**» () — зарби маъмул дар мусиқии форс-тоҷик, ки яке аз ғуломони Маликшоҳи Салҷуқӣ (ҳукмронӣ 1072—1092) тасниф кардааст.

Зарбу усули «Зарбӣ» асосан барои нақоранавозон буда, дар мусиқии ҳарбӣ ва маросимӣ мавқеи муайян дошт. Аҳли созу овоз «Зарбӣ»-ро «Зарби нақора» низ номидаанд. «Зарбӣ» аз 7 зарб: 2 зарби гарон ва 5 зарби сабук (дар баъзе маъхазҳо аз 15 зарб — 10 зарби гарон ва 5 зарби сабук ва мувофиқи маълумоти асари «Баҳҷату-л-руҳ» аз 7 зарб — 2 зарби гарон ва 5 зарби сабук) таркиб ёфтааст; 2) созҳои зарбии мусиқӣ (табл, нақора, дабдаба, даф), ки бо задани зарба садо медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Зарбулҷадид

«**Зарбулҷадид**» ( — зарби нав, зарби тоза) — яке аз авзон — зарби қадимӣ дар анъанаи эҷодию иҷроии шеърию мусиқӣ. Ихтирои Хоҷа Абдулқодири Гӯянда. Ӯ ин зарбро ба маҷмӯи зарбҳои панҷгона: «Зарбулфатҳ», «Даври шоҳӣ», «Даври қумрия», «Зарбу-л-ҷадид» ва «Даври миаттайн» дохил ва муаррифӣ намудааст. Сохтори «Зарбулҷадид» аз чор нақра иборат буда, тартиби атонинаш чунин аст: тананан тананан танан танан.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Браун, Эдуард Гранвилл

**Эдуард Гранвил Браун** ()  (1862, Глостершир, Британияи Кабир – 1926, Кембриҷ, Британиё ) — шарқшинос ва эроншиноси биритониёӣ.

## Зиндагинома
чап|мини|Эдуард Гранвил Браун
Эдуард Гранвил Браун 7 феврали 1862 дар Глостершер дар ҷануби Инглистон ва дар хонаводаи сарватманд ба дунё омад. Падараш Сер Бенжамин Браун, корхонаи киштисозӣ дошт ва модараш аҳли Норсембри буд. Браун таҳсилоти донишгоҳии худро дар Коллеҷи Айтан оғоз кард. Падараш мехост, то писараш риштаи муҳандисиро идома диҳад. Вале Эдвард бештар ба пизишкӣ алоқа дошт ва саранҷом дар соли 1879 дар Донишгоҳи Кембириҷ ба таҳсил дар ин ришта пардохт. 

Браун соли 1877, ҳангоме ки танҳо понздаҳ сол дошт, ахбори ҷанг миёни императории Усмонӣ ва императории Русияро мешунид ва ҳамин амр боиси кунҷковию алоқаи ӯ ба Ховари Миёна шуд. Ӯ дар ин ҷанг бино ба вежагиҳои шахсиятиаш, ҷониби тараферо мегирифт, ки дар Биритониё камтар маҳбуб буд, яъне туркҳо. Дар ин мақтаъ буд, ки мутолеъоти ховаршиносии худро оғоз кард. Ибтидо забони туркиро фаро гирифт ва сипас форсию арабӣ. Эдвард алоқае ба мабоҳиси забоншиносӣ надошт ва шеваи забономӯзияш комилан амалӣ буд. Яъне ҳар матнеро, ки метавонист пайдо кунад, мехонд, бо мутахассисон машварат мекард ва аз муошират бо сухангӯёни модарии он забон ниҳоят баҳраро мебарад. Ин шеваи забономӯзии ӯ, бино ба қазовати ҳамасрон ва осори мунташиршудаи ӯ, ба тарзи шигифтангезе муваффақиятомез буд.

## Осор
Таърихи адабиёти Эрон ба англисӣ навишта шуда ва дар 4 ҷилд ва бо талоши касоне чун Рашид Ёсамӣ ба форсӣ тарҷума шудааст:  

* Таърихи адабии Эрон
* Ҷилди нахуст: Аз қадимтарин рӯзгор то замони Фирдавсӣ
* Ҷилд дувум, нимаи нахуст: Аз Фирдавсӣ то Саъдӣ
* Ҷилди дувум, нимаи дувум: Аз Фирдавсӣ то Саъдӣ
* Ҷилди севум: Аз Саъдӣ то Ҷомӣ
* Ҷилди чаҳорум: Аз Сафавия то машрутият
* Неҳзати машрутаи Эрон
* Шарҳи мухтасаре аз вақоеи Эрон
* Буҳрони декабри 1911-и Эрон
* Инқилоби 1905–1909-и Эрон
* Матбуот ва шеъри ҷадид дар Эрон
* Ҳукумати ваҳшат дар Табрез
* Номаҳое аз Табрез
* Тасҳеҳи "Тазкират-уш-шуаро"-и Давлатшоҳи Самарқандӣ, дар 1910
* Тасҳеҳ "Лубоб-ул-албоб"-и Муҳаммад Авфӣ (бо ҳамкории Муҳаммади Қазвинӣ), ду ҷилд, дар соли 1903 ва 1906
* Тарҷумаи "Хулосаи таърихи Табаристон"-и Ибни Исфандёр (1905)
* Тарҷумаи "Таърихи гузида"-и Ҳамдуллоҳ Муставфӣ, ду ҷилд (1910-1913)
* Тарҷумаи "Чаҳор мақола"-и Низомии Арӯзӣ (1921)
* Таърихи тибби исломӣ
* Як сол дар миёни эрониён (сафарнома)

## Қайдҳо

## Сарчашмаҳо

* 
* 
* *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press (2004).
* Biography, by Moojan Momen.
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳо бо истинод ба унсурҳои Викидода бе имзои русӣ
Гурӯҳ:Тарҷумонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Адибон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1926
Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 январ
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1862
Гурӯҳ:Зодагони 7 феврал
Заргар (совхоз)

«**Заргар**» — совхози тухмипарварӣ дар ноҳияи Орҷонкидзеобод.

## Зиндагинома
Соли 1984 таъсис ёфта буд. «Заргар» дар ибтидо 593 га замини корами обӣ, 50 га замини лалмӣ, 233 га чарогоҳ ва ферма (130 гов), 5 трактори тасмачарх, 10 трактори навъи МТЗ дошт. «Заргар» солҳои 1984—1997 совхоз ва 1998—2003 колхоз буд. Дар асоси қарори раиси шащри Ваҳдат № 346 аз 29.08. 2003 «Заргар» ба хоҷагиҳои деҳқонии «Заргар», «Табарбой», «Раҳматулло», «Қурбониён» ва ғайра ҷудо шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Совхозҳои Тоҷикистон
Заргарон

«**Заргарон**» — мадраса, ёдгории меъморӣ дар қисми шимолии шаҳри Бухоро. 

Дар асри 17 дар рӯ ба рӯи мадрасаи Улуғбек мутобиқи санъати меъмории асри 15 сохта шудааст. Бо номи мадрасаи Абдулазизхон маълуму машҳур аст. Бинобар дар паҳлуи растаи Заргарон ҷойгир буданаш онро Мадрасаи «Заргарон» мегуфтанд. «Заргарон» ҳам мадраса ва ҳам масҷид (ду масҷид дошт — зимистона ва тобистона) буд (нигар Мадрасаи Абдулазизхон).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мусульманские святыни Узбекистана. Ташкент, 1996.

Гурӯҳ:Бухоро
Заргарон (гузар)

**Заргарон** — гузар, растаи калонтарин дар қисми ғарбии шаҳри Самарқанд. Ҳамчун маҳалла дар асрҳои 16-17 пайдо шуда, дар асри 18 ба гузар табдил ёфта буд. «Заргарон» аз шимолу ғарб бо «Регистон», аз ҷанубу шарқ бо «Боғи Майдон», аз шимол бо «Таги Шӯр» ва аз ғарб бо «Новадон» ҳаммарз буд. Қисми зиёди сокинонаш тоҷику эронӣ ва ӯзбек буда, маъмулан бо заргарӣ рӯз мегузаронданд. Онҳо аз тилову нуқра ва дигар филиззот ороишоти занона сохта, ба фурӯш мебароварданд, аз ин рӯ, гузар ва раста бо ҳамин ном машҳур гашта буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абрамов М. Гузары Самарканда. Ташкент, 1989;

Гурӯҳ:Самарқанд
Абуалӣ ал-Ҳасан ибни Ҳусайни Заргаронӣ

**Абуалӣ ал-Ҳасан ибни Ҳусайни Заргаронӣ**, маъруф ба **Алп-арслон** (? — 1125, Заргарон) — муҳаддис.

## Зиндагинома
Абуиброҳим Исҳоқ ибни Насри Самарқандӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардааст. Нисбаи ӯ аз «Заргарон» — яке аз деҳаҳои Самарқанд гирифта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* السمعانى عبد الكريم. كتاب الانساب. المجلد ٢. بيروت، ١٩٩٩
Парвин (овозхон)

**Парвин Нуриванд** (; бо номи ҳунарии **Парвин**; ) — овозхони эронӣ.

## Зиндагинома
Парвин Нуриванд дар соли 1317 дар Теҳрон мутаваллид шуд, вай пас аз таҳсилот корманди Бонки бозаргонӣ (шоҳаншоҳӣ) буд. Алоқааш ба Қамарулмулуки Вазирӣ мӯҷиб шуд то ба воситаи Турон Меҳрзод, ба Ҳумоюн Хуррам муаррифӣ шуд ва по ба арсаи ҳунар ниҳод. Вай беш аз 300 тарона ва овоз дар даҳаи 30 ва 40 ҳамчун «Ғавғои ситорагон», «Пайки саҳарӣ», «Дарди ишқ ва интизор» ва «Зимистон» хонд ва дар барномаи «Гулҳо» аз ҷумла «Як шоха гул» ва «Гулҳои рангоранг» иҷроҳое дошт.

Гунаи садои ӯ дар маҳдудаи контралто (олт/садои бами бонувон) маҳсуб мешуд ва садо ва тавоноии ӯро бо Дилкаш муқоиса мекарданд.

Парвин дар тӯли фаъолияти ҳунарии худ ҳамкории мустамаре бо оҳангсозоне ҳамчун Ҳумоюн Хуррам (беш аз 120 тарона барои Парвин сохт), Ҳусайн Самадӣ, Муртазо Ҳаннона, Ризо Нораванд, Муртазо Маҳҷубӣ, Ҷавод Лашкарӣ, Аминуллоҳ Рашидӣ ва ҳамчунин таронасароёне ҳамчун: Парвиз Вакилӣ, Карим Факур, Раҳим Муъинии Кирмоншоҳӣ, Парвиз Хатибӣ, Ҳидоятуллоҳ Найрисино, Абдуллоҳ Улфат, Тураҷ Нигаҳбон, Маҳдӣ Суҳайлӣ ва Баҳодур Ягона дошт.

Парвин дар соли 1353 аз кори хонандагӣ канорагирӣ кард. Авоили соли 1402 гурӯҳе аз ҳунармандони мусиқии Эрон аз ҷумла Ҳусайн Ализода барои ӯ барномаи бузургдоште тартиб доданд.

Парвин Нуриванд 19 мурдоди 1402 дар синни 85 солагӣ дар Теҳрон даргузашт.

## Эзоҳ
Зарварақ

**Зарварақ**, **шмуститул** — варақи алоҳидаи як ё дусаҳифагӣ, ки пеш аз сарварақ, ҳар як боб ва қисми китоб ҷойгир карда мешавад.

Маъмулан, дар зарварақ номи мухтасари китоб, баъзан фақат номи китоб ва нашриёт зикр мегардад. Баъзе зарварақҳо мувофиқи мазмуни китоб оро дода мешаванд. Дар зарварақи дохили китоб, ки дар шакли як варақи алоҳида аз тарафи саҳифаи рост, пеш аз ҳар боб ё қисми алоҳидаи китоб меояд, номи боб ё қисм, расм ё нақшҳо ҷойгир карда, пушташ, маъмулан, ҳамеша холӣ гузошта мешавад. Вобаста ба намуди нашрия зарварақ метавонад чопӣ, наққошишуда, омехта, ороишӣ ва мувофиқи мазмуни китоб бо расм ороёфта бошад. Дар гузашта дар санъати китобати форс-тоҷик бо нақшу нигор оро додани атрофи зарварақ ва дар он бо зарҳал навиштани номи китоб хеле маъмул буд. Ин анъана ҳоло низ идома дорад. Бо рушди техникаи чопӣ китобҳои ҳозира бо зарварақҳои дорои тасвир ва нақшунигори гуногун интишор меёбанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Книговедение: Энциклопедический словарь. М., 1981;
* Ӯзбекистон миллий энциклопедияси. 3 ж. Тошкент, 2002.

Гурӯҳ:Тарроҳии китоб
Нурсанҷ

мини|Як нурсанҷ
**Нурсанҷ** ё **фотометр** (ба инглисӣ: Photometer) як васила барои андозагирии шиддати равшаноӣ ё хавоси оптикии маҳлӯлҳо ё сутӯҳаст.

## Сарчашма
Wikipedia contributors, "Photometer," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Photometer&oldid=498505747 (accessed July 8, 2012).
Гурӯҳ:Фотометрия
Гурӯҳ:Дастгоҳҳои оптикӣ