open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аспи асили савории англисӣ

alt=Аспи асили савории англисӣ|thumb|Аспи асили савории англисӣ
**Аспи асили савории англисӣ** — зоти аспҳои саворӣ; хушзоттарин аспи ҷаҳон.

## Таърих
Ибтидои садаи XVIII дар Англия дар натиҷаи ҷуфткунии аспҳои савории маҳаллӣ бо аспҳои бидави арабӣ, туркманӣ, неаполитанӣ ва форсӣ ба вуҷуд овардаанд. Англисҳо онро «**thro­ughbred**» меноманд, ки маънояш «***олиташаккул***» аст. Саромади зоти ин асп се нарёни асили саворӣ — Турок Бйерлей, Дарлей Арабиан ва Годолфин Барб мебошанд. Турок Бйерлейро ба Британияи Кабир соли 1683 бурдаанд. Эҳтимол меравад, ки он зоти ас­пи арабӣ буд. Дарлей Арабиан ба Англия соли 1704 бурда шудааст. Мақоми он дар падид овардани зоти ин асп ниҳоят воло мебошад. Годолфин Барб дар Яман ба дунё омадааст. Онро аввал ба Сурия, баъдан ба Тунис бурда, оқибат ба шоҳи Фаронса туҳфа кардаанд. Мувофиқи баъзе ривоятҳо онро Граф Гедолфин харида, барои рӯёндани дигар зотҳои асп истифода бурдааст. Дар натиҷаи бо Рок­сана ном асп ҷуфткардани он тойчае ба дунё омад, ки Лэс (Lath) ном гирифт ва тездавтарин аспи Англия шуд. 
Ин асп хурдсар, гардандароз, борикпой ва паҳнпушт мебошад. Бештар адҳам-тӯруқ, сиёҳ-тӯруқ, сиёҳ­мушкин ва абраш мешавад. Қади нарёнаш 163 (даври қафаси синааш 190, банди пояш 20-20,5), модиёнаш 161 (даври қафаси синааш 184, банди пояш 19,5) см; баландии қади баъзе нарёнҳо то 175 ва даври қафаси синаашон то 200 см аст; қаду басти зебо дошта, бидавтарин аспи дунёст. Суръати дави рекордиаш: 1000 м дар 53,6 сония; 1600 м дар 1 дақиқа 31 сония; 2000 метр дар 1 дақиқа 53 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 23 сония; 3200 метр дар 3 дақиқа 18,2 сония; 7000 метр дар 8 дақиқа 16,2 соли Он барои ба вуҷуд овардани аспҳои венгерӣ, тракененӣ, ганноверӣ, мекленбургӣ, будёновӣ, қустанайӣ, украинӣ, тоҷикӣ ва ғайра истифода гардидааст. Нарёнҳои онро барои ба вуҷуд овардани аспҳои варзишӣ низ истифода мебаранд.

## Ҳамчунин нигаред
* Асп

## Адабиёт
* Книга о лошади. Т. 1-5. Москва, 1952—1960;
* Свечин К. Б. (ва дигарон). Коневодство. Москва, 1984;
* Камбедов Б. Д. (ва дигарон). Лошади России: полная энциклопедия. Москва, 2002.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи аҳалтекинӣ

alt=Ҷаҳиши озоди аспи аҳалтекинӣ|thumb|Ҷаҳиши озоди аспи аҳалтекинӣ
alt=
Аспи қадимии Ахалтекин, биринҷӣ, асри 4-1 пеш аз милод.|thumb|
Аспи қадимии Ахалтекин, биринҷӣ, асри 4-1 пеш аз милод.
**Аспи аҳалтекинӣ**, **ахалтекинӣ** (туркм. ***Ahal-teke aty)*** — зоти аспҳои қадимии саворӣ. Таърихи пайдоиши **аспи аҳалтекинӣ** аз замонҳои хеле қадим — аз даврае маншаъ мегирад, ки мардуми сершумори эронитабор дар сарзамини Осиёи Марказӣ сукунат доштанд. Онҳо аспҳое ба вуҷуд оварданд, ки аз ҷиҳати зебоӣ ва тавоноӣ машҳури олам гаштанд. Мавҷудияти ин навъи аспро тақрибан 5000 сол гуфтаанд. Оид ба ривоҷи асппарварӣ дар Осиёи Марказӣ муаррихон ва ҷуғрофидонҳои давраи атиқа маълумот додаанд. Ҳеродот (асри 5 то милод) навиштааст, ки «Дар Мод ҳамворие бо номи Нисо мавҷуд аст ва дар он ҷо аспони боҳашамат мепарваранд». Мод дар замони Ҳеродот яке аз марказҳои маъмурии империяи бузурги ориёиҳо ва Нисо яке аз марказҳои тамаддунии онон буд, ки дар он замон қавмҳои турктабор дар он макон зиндагӣ намекарданд. Дар давраҳои баъдӣ ин аспҳо бо номҳои дигар ёд мешаванд, вале як чиз мусаллам аст, ки онҳо ҳамон зоти аспони қадим буда, аз як тамаддун ба тамаддуни дигар ба мерос мондаанд.
Нарёнҳои аспи аҳалтекинӣ аз садаи XV то миёнаҳои садаи XIX барои беҳтар гардондани зоти аспҳои бисёр, аз ҷумла аспҳои эронию афғонӣ истифода бурдаанд. **Аспи аҳалтекинӣ** сари хурд, рӯй ва гӯшу гардани дароз, пойҳои пурқувват дорад; ёлаш кӯтоҳ аст. Бештар саманди ёлудумсиёҳ, абраш-ҷеран, адҳамтӯруқ, сиёҳмушкин мешавад. Аспи аҳалтекинӣ камғизо буда, гашти зебо дорад. Баландии қадаш ба ҳисоби миёна 160 (даври қафаси синааш 160—165) см; модиёнаш қадре пасттар аст. Суръати дави рекордиаш: 1000 метр дар 1 дақиқа 5 сония; 1600 метр дар 1 дақиқа 43,6 сония; 2000 метр дар 2 дақиқа 13,6 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 41,6 сония; 3200 метр дар 3 дақиқа 42,6 сония; 7000 метр дар 9 дақиқа 06 сония аспи аҳалтекинӣ барои ба вуҷуд овардани аспҳои асили савории англисӣ, арабӣ, қаробоҳирӣ, тракененӣ, донӣ, орловӣ, қаробоғӣ ва қисман лақайӣ истифода шудааст. Ба иқлими гарму хушк нағз мутобиқ мегардад. Соли 1935 савораҳо роҳи байни Ашқобод — Маскавро бо аспи аҳалтекинӣ дар 84 рӯз паймуданд (360 километри ин масофа аз биёбони Қароқум мегузашт).

## Адабиёт
* Волкова Е. Ахалтекинцы // маҷ. «Конный мир». 2000, № 1;
* Айдогдыев Москва, Языев А. Коневодческая культура огузов — туркмен // Нейтральный Туркменистан. 2002 (22. 26. 27 апрель).

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи барид

thumb
**Аспи барид** — аспи махсус барои расондани хабари фаврӣ дар алоқаи барид (Ниг. низ Барид). Калимаи арабии «*барид*» муарраби калимаи форсии «*буридадум*» аст. Зеро думи аспон ва астарони баридро мебуриданд, то шинохта шаванд ва сабуку чобук гарданд. Дар замонҳои қадим аспонро асосан барои амалиёти ҳарбӣ парвариш карда, дар вақти амну осоиш барои кашондани бор ва расондани хабар истифода мебурданд. Аспи барид дар давраи ҳукмронии Куруши Кабир (559—530 то милод) — муассиси аввалин империяи бузурги ҷаҳонӣ пайдо шуда, дар саисхонаҳои махсуси давлатӣ парвариш меёфт. Қосидони савора хабару мактуб ва фармонҳои давлатиро то мавзеи дуртарини давлати бузург сари вақт расонда, пурра дар таъминоти ҳукумат буданд. Бо фармони подшоҳ низоми ҳаракат ва замони хӯроки аспи барид муайян карда шуда, дар фосилаҳои муайяни роҳҳо работҳову манзилгоҳҳо барои қосидон ва аспи барид сохта мешуданд. Дар чунин манзилгоҳҳо доимо саисон, байторон, қосидон ва ҳарбиён зиста, аспҳоро нигоҳубин мекарданд. Ҳеродот (484—425 то милод) дар «Таърих»-и худ дар бораи роҳи бариде, ки дарозии он 2500 км буда, 111 истгоҳ дошт, хабар додааст. Сайёҳи венетсиягӣ Марко Поло (1254—1324) дар меҳмонии Қубилойхон (набераи Чингизхон) буда, роҳҳои барид ва истгоҳҳои онро дидааст, ки дар онҳо то 200—400 аспи барид нигоҳдорӣ мешуданд. Бо пай дар пай иваз намудани аспи барид дар истгоҳҳо қосид метавонист дар як рӯз то 400 км масофаро тай кунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:аспҳо
Аспи будённовӣ

thumb|226x226px
**Аспи будённовӣ** — зоти саворӣ. 
Солҳои 1921—1948 дар заводи асппарварии ба номи Будённий ва Армияи якуми савора (вил. Ростови Федератсияи Русия) дар натиҷаи ҷуфт кардани зотҳои аспи асили саворӣ, донӣ ва баҳрисиёҳӣ ба вуҷуд овардаанд. Аспи будённовӣ бештар ҷиран, тӯруқ ва абрашмешавад. Аспи калонҷусса буда, сари газгӯшт, гардани дароз, дӯши баланд, тахтапушт, миён ва сағрии васеъу дароз ва пойҳои пурқувват дорад. Баландиаш 162,2 см, даври синааш 186,0 см, банди пояш 20,5 см, вазнаш 500—550 кг. 
Аспи будённовӣ 1200 метрро дар 1 дақиқа 14,4 сония; 1500 метрро дар 1 дақиқа 39 сония; 1800 метрро дар 1 дақиқа 56 сония тай кардааст. Аспи будённовиро барои беҳтар намудани зотҳои аспи маҳаллӣ истифода мебаранд. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи қазоқӣ

alt=Аспи қазоқӣ |thumb|'''Аспи қазоқӣ'''
**Аспи қазоқӣ** — зоти саворӣ, боркаш ва гӯшту ширдеҳ. 

Аспи маҳаллии қазоқист. Дар натиҷаи ҷуфт кардани зоти аспҳои маҳаллӣ бо аспҳои муғулӣ, осиёими­ёнагӣ ва аврупоӣ ба вуҷуд овардаанд. Аспи қазоқӣ гуногунранг ва хурдҷусса буда, сари газгӯшт, тахтапушти ҳамвор, синаи васеъ, пойҳои кӯтоҳи пурқувват ва суми мустаҳкам дорад. Баландиаш 131—138 см, даври синааш 156—164 см, банди пояш 16-18 см. Вазнаш 320—360 кг. 

Аспи қазоқӣ 25 киллометрро дар 36 дақиқа тай кардааст. Байтали аспи қазоқӣ дар як шабонарӯз 8-9 литр шир медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи қаробоҳирӣ

[alt=Аспи қаробоҳирӣ бо лақаби Хон|thumb|[Аспи қаробоҳирӣ бо лақаби Хон]]
**Аспи қаробоҳирӣ** — зоти аспҳои маҳаллии боркашу савораи Осиёи Марказӣ. Аз қадимулайём маълум буда, дар натиҷаи бо аспҳои кӯчиён, инчунин аспҳои туркманӣ, арабӣ ва форсӣ ҷуфткунонии арғумакҳо ба вуҷуд оварда шудааст. Бештар адҳамтӯруқ, абрашҷеран ва ашҳаб буда, сари нисбатан хурд, гардани дарози сермушак, синаву тахтапушти фарох, миёни рост, ёлу думи кӯтоҳ дорад; сумаш сахт ва пойҳояш бориканд. Баландии қади нарён 153—155 (даври сандуқи синааш 175, банди пояш 19,6), модиён 148—150 (даври сандуқи синааш 172, банди пояш 18,8) см аст. Аспи қаробоҳирӣ барои кор дар шароити иқлими гарм, кашидани ароба ва ҳамчун аспи саворӣ хеле мувофиқ шудааст. Ҳангоми пойга дар масофаи кӯтоҳ ба аспҳои зоти арабӣ ва аҳалтекинӣ намерасад. Суръати дави рекордиаш 1200 м дар 1 дақиқа 22,0 сония; 1600 метр дар 1 дақиқа 54 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 52 сония; 3200 метр дар 3 дақиқа 43,2 сония; 7000 м дар 9 дақиқа 11,2 соли Ҳамчун аспи саворӣ дар корҳои кишоварзӣ, инчунин дар бузкашӣ васеъ истифода мебаранд. Алҳол бо мақсади ба вуҷуд овардани зоти аспҳои варзишии хуб модиёнҳои аспи қаробоҳириро бо нарёнҳои аспҳои зоти асили савории англисӣ ва аспҳои асили арабӣ ҷуфт мекунонанд. Дар Тоҷикистон асосан дар вилояти Суғд мепарваранд. Соли 2010 дар ҷумҳурӣ 6134 сар аспи қаробоҳирӣ мавҷуд буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мамин Н. О. Хозяйственная характеристика и биологические особенности войсковых лошадей карабаирской и новокиргизской пород в связи с их использованием на Памире. Душанбе, 1962;
* Ливанова Т. Лошади. Москва, 2001.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи қирғизӣ

thumb|Аспи қирғизӣ ё лақайӣ
**Аспи қирғизӣ** — зоти аспи маҳаллии саворию боркаш. Аспи қадими қирғизӣ. Аспи қирғизӣ ба гармою сармои куҳистон мутобиқ аст. Ашҳаб, тӯруқ, баъзан зард мешавад. Аспи хурдҷусса буда, сари камгӯшт, гардани рост, танаи дароз, тахтапушти кӯтоҳ, синаи васеъ, пойҳои кӯтоҳ, суми мустаҳкам дорад. Баландиаш 136,0-140,3 см, даври синааш 141, 2-142,8 см, банди пояш 17,8-18,4 см, вазнаш то 350 кг. Асосан дар ноҳияҳои куҳсори Тоҷикистон, Ӯзбекистон ва Қазоқистон мепарваранд. Аспи қирғизӣ саворӣ, боркаш ва ширу гӯштдеҳ аст. Байталаш то 16 литр (дар 1 шабонарӯз) шир медиҳад. Зоти Аспи қирғизиро бо аспҳои асили донӣ, асили саворӣ ва аспҳои зоти навқирғизӣ беҳтар мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи қустанайӣ

**Аспи  қустанайӣ** - зоти саворӣ. Дар колхозу заводҳои асппарварии вилояти Қустанайи Қазоқистон ва вилояти Челябински Федератсияи Русия ба вуҷуд овардаанд. Ҳамчун зот соли 1951 тасдиқ шудааст. **Аспи қустанайӣ** асосан зард ва тӯруқ мешавад. Аспи миёнаҷусса; баландиаш 157,5 см, даври синааш 184 см, банди пояш 20,3см. Суръати рекордии давиданаш: 1600 м дар 1 дақиқа 40,4 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 33,4 сония; 100 км 4 соату 1 дақиқа 5 соли Дар як шабонарӯз то 286,1 км роҳ ме­паймояд. Аспи қустанайиро барои беҳгардонии зотҳои аспи қазоқӣ истифода мебаранд.

## Адабиёт
*
Аспи лақайӣ

**Аспи лақайӣ** — зоти аспҳои боркашу саворӣ.

Зиёда аз 300 сол муқаддам дар ҳудуди имрӯзаи Тоҷикистон дар натиҷаи ҷуфткунии аспҳои маҳаллӣ (арғумакҳо ва аспҳои хатлонӣ) бо аспҳои муғулӣ, қаробоҳирӣ ва арабӣ ба вуҷуд овардаанд. **Аспи лақайиро** дар гала, нарёнҳои беҳтаринро дар тавила нигоҳ медоранд. Бештар адҳам-тӯруқ, абраш-ҷеран, ашҳаб, булӯр, баъзан сиёҳмушкин, сиёҳтӯруқ, саманди ёлудумсиёҳ, саманди язидӣ ва абраш мешавад. Аспи лақайӣ миёнаҷусса буда, сари нисбатан хурд, тахтапушти васеи паҳн, гардани кӯтоҳи сермушак, пойҳои кӯтоҳи боқувват ва ёлу думи дароз дорад. Қади нарёнҳо 150—152 (даври сандуқи синаашон — 172), модиёнҳо 145—147 (даври сандуқи синаашон — 170) см мебошад. Баҳри такмил ёфтани зоти аспи лақайӣ муҳорибаҳо ва бозиҳои миллӣ таъсири бузург расондаанд. Дар таркиби зоти аспи лақайӣ 1-2 % аспҳои ҷингила (бӯйра) вомехӯранд. **Аспи лақайӣ** ба ғизои махсус ва нигоҳубини хуб чандон эҳтиёҷ надорад; хӯрокиҳои дуруштро истеъмол мекунад, зуд фарбеҳ мешавад. Аспи пуртоқат буда, бо 75-80 кг бор дар як рӯз 70-80 км роҳ мепаймояд. Дар пайроҳаҳои куҳистон мувозанатро хуб нигоҳ медорад.

Зоти аспи лақайӣ 3 навъи дохилизотӣ дорад: 1) кӯктошӣ ё султонободӣ (майдахел буда, саворию борбардор аст); 2) кӯлобӣ (шакли зебо дошта, нисбатан майда мебошад); 3) қарлукӣ (шабоҳат бо аспҳои зоти қаробоҳирӣ доранд). аспи лақайиро асосан дар ноҳияҳои Рӯдакӣ, Ёвон, Хуросон, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Ваҳдат, Шаҳринав, Темурмалик, Данғара, Кӯлоб, Қӯрғонтеппа, Панҷ ва Шӯрообод мепарваранд. Баъди 5 сол ба воя мерасад. Суръати даваш: 1000 метр дар 1 дақиқа 17 сония; 1200 метр дар 1 дақиқа 30,8 сония; 1600 метр дар 2 дақиқа 00 сония; 2000 метр дар 2 дақиқа 26,8 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 57 сония; 3000 метр дар 3 дақиқа 53,2 сония; 3200 метр дар 4 дақиқа 5 сония; 4000 метр дар 5 дақиқа 13 сония. Дар ҷумҳурӣ 40 ҳазор сар аспи лақайӣ мавҷуд аст (2010). 

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи муғулӣ

alt=Аспи муғулӣ|thumb|Аспи қадимии муғулӣ
**Аспи муғулӣ** — зоти даштии ҷойдорӣ. Аспи қадимии муғулӣ.

Ба шароити дашт, нимдашту биёбон ва сармо тобовар аст. Аспи муғулӣ бештар ашҳаб, ҷиран, хурдҷусса буда, пойҳои кӯтоҳи пурқувват, сари калону пешонаи васеъ, гардани кӯ­тоҳи рост, синаи паҳн, пӯсти ғафс, мӯи ғуллии дароз дорад. Баландиаш 129,3 см, даври синааш 150,8 см, банди пояш 17,6 см. Аспи муғулӣ дар аспрез (ипподром)-и Улан-Батор 1600 метрро дар 2 дақиқа 40 сония тай кардааст. Асосан дар Муғулистон парвариш мекунанд. Аспи муғулӣ саворӣ, боркаш ва гӯшту ширдеҳ аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи навбатӣ

**Аспи навбатӣ** (форсӣ: **اسبنوبتی**) - аспе, ки барои рӯзи мабодо дар дарбори халифа нигоҳ дошта мешуд. Оғози ин амр чунон буд, ки халифа Мансури Аббосӣ ҳангоми қиёми ровандиёни хуросонӣ, ки мехостанд аз ӯ қасди Абумуслими Хуросониро гиранд, дар иҳотаашон монд ва аз сабаби аспи хуб надоштан қариб буд ба дасти онҳо ба ҳалокат расад. Пас аз ин воқеа амр дод, то «аспи навбатӣ» («*фарас-ун-навба*») тартиб доданд. Ва он чунон буд, ки аспи хубе бо лагому зину барг аз ин таърих ба баъд ҳамеша дар қасри халифа омода буд, ки агар ҳодисаи нохубе рӯй менамуд, халифа ҷиҳати фирор аз он асп истифода мекард.

## Адабиёт
* 
* عبدالرفیعحقیقت. تاریخنهضتهایفکریایرانیان. اززرتشتتارازی. تهران،آذرسال (شاهنشاهئ) ۲۵۳۶

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи озарӣ

[alt= Аспи озарӣ |thumb|[Аспи озарӣ ]]
**Аспи озарӣ** — зоти саворӣ ва боркаш. Аспи қадимии озарӣ. Аспи озарӣ бештар тӯруқ, ашҳаб, зард буда, сари калон, гардани миёна ва баъзан кӯтоҳ, тахтапушти паҳну пурқувват дорад. Вазнаш 280—350 кг, баландиаш 138 см, даври синааш 161 см, банди пояш 18 см. Суръати миёнаи давандагии аспи озарии 2-сола ба 1600 метр 2 дақиқа 22,6 сония, 3-сола ба 2400 метр 3 дақиқа 40,4 сония аст. Бо 120—140 кг бор рӯзе 60-70 км роҳ мепаймояд. Аспи озариро бо роҳи ҷуфт кардан бо аспҳои зоти арабию терекӣ беҳтар менамоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи орловӣ

**Аспи орловӣ** - яке аз маъмултарин зоти аспҳои резапо. Охири садаи XVIII дар заводи асппарварии Хренови Русия Граф А. Г. Орлов ба вуҷуд овардааст. Суми калон, ёлу думи ғафсу дароз дорад. Рангаш хинг (хингзевар, гули бодом), ҳамчунин адҳам-тӯруқ, абраш. Қадаш 165–175 см, даври қафаси синааш 210 см, даври банди пояш то 32 см; вазни зиндааш то 1500 кг. Барои иҷрои корҳои вазнин (дар хоҷагиҳои фермерӣ) истифода мебаранд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи Троя

**Аспи Троя**, аспи чӯбини бузург дар асотири Юнони Қадим, ки дар Ҷанги Троя (асрҳои 13–12 то милод) нақши ҳалкунанда бозидааст. Ҷанг байни троягиҳо ва данайҳо аз он сабаб сар зад, ки шоҳзодаи Троя – Парис юнонидухтари соҳибҷамол Еленаро дуздид. Шавҳари Елена, шоҳи Спарта – Менелай бо бародараш Агамемнон лашкариёни юнониро ҷамъ намуда, ба Троя ҳуҷум кард. Ахейҳо муддати дароз Трояро муҳосира намуда, пирӯз нашуданд ва ҳилае ба кор бурданд. Онҳо аз чӯб аспи бузургеро сохта, дар назди девори қалъаи Троя гузоштанд ва ба киштиҳо савор шуда, вонамуд карданд, ки мераванд. Асп пешкаш ба илоҳаи Афина буда, дар паҳлуяш на­виштаҷоти «Ин ҳадя ба Афина аз данайҳои баргашта раванда»-ро дошт. Вақте ки коҳин Лаокоонт аспро дид, аз ҳилаи данайҳо огоҳ шуда хитоб намуд: «Ман аз данайҳо, ҳатто аз ҳадяоварандаҳои онҳо ҳарос дорам!» Лекин троягиҳо огоҳии Лаокоонт ва пешгӯии Кассандраро гӯш накарда аспро ба шаҳр дароварданд. Дар дохили асп 50 ҷанговари хуб (дар сарчашмаҳо дар мавриди шумораи ҷанговарон ихтилоф ҳаст) пинҳон шуда буданд. Нисфи шаб онҳо аз асп баромада, посбононро куштанд, дарвозаи шаҳрро кушоданд ва ҳамроҳонашонро дароварда, шаҳрро забт намуданд. Ҳоло ибораи аспи Троя ба маънои «ҳила», «амали махфӣ» ё «нияти маккорона» истифода мешавад.

## Адабиёт
*  
* А. Кравчук А. Троянская война: Миф и история. Москва, 1985.

Гурӯҳ:Аспҳо
Гурӯҳ:Одиссей
Аспи хатлӣ

**Áспи хатлӣ** — зоти аспи маҳаллӣ, ки дар қадимуззамон дар мавзеи имрӯзаи Хатлон парвариш меёфтанд. Асппарварӣ дар Хатлон аз замони бостон маъмул будааст. Дар ин бобат ишораҳои сайёҳон, таърихнависон ва шоиру нависандагон шаҳодат медиҳанд. Адиб ва сайёҳи эронинажоди араб Ибни Хурдодбеҳ (820—912/13) дар асараш «Китоб-ул-масолик вал-мамолик» қиссаву ривоятҳои шунида ва хондаашро дар хусуси аспи хатлӣ нигоштааст. Мувофиқи навиштаҳои ӯ дар шаҳри Хатлон Ҳорис ибни Асад ном шахс ҳукмрон будааст. Хатлон тақрибан 1000 чашма дошт. Яке аз он чашмаҳо дар мавзеи Дарвозаи Боло, дигаре дар Дарвозаи Поён қарор гирифта будаанд. Чашмаи Дарвозаи Болоро Нозкӯл мегуфтаанд. Дар назди чашма аспҳои ҳукмрони Хатлонро галабоне бо номи Абулфазл нигаҳ­бо­нӣ мекардааст. Ба қавли ӯ, зоти аспҳои хатлонӣ аз аспҳои обии ҳамин чашма ба вуҷуд омадааст. Ӯ борҳо дидааст, ки аз чашма аспҳои зебову хушрафтор берун омада, бо аспҳои шоҳ ҳамроҳ мешудаанд. Оид ба аспи хатлӣ муаррихи Юнони Қадим Страбон (64/63 то милод — 23/24 пас аз милод) овардааст, ки дар Бохтар ноҳияе буд бо номи Ас­пиён ва марказаш Девонасп ном дошт. Искандари Мақдунӣ барои худ аз он ҷо аспе интихоб мекунад. Гулшанӣ (1861—1910) — шоир, муаррих ва ҷуғрофидони тоҷик дар асараш «Таърихи ҳумоюн» дар бораи аспи хатлӣ гуфтааст: «Аспҳои хатлониро ба кутуби салаф ва сияру тафсири мутақаддим бағоят писандидаанд. Аз қадим-ул-ҳаёт ин вилоят маншаи аспҳои тозинажод будааст ва алъон низ аксари аҳолии он галадор аст. Аспҳои Хатлон дар ин асру замон низ мақбул ва марғуби хоссу ом аст». Мадҳу санои аспҳои Хатлонро дар эҷодиёти Низомии Ганҷавӣ низ дучор меоем:
                      Сикандар бар он хинги хатлӣ нишаст
                      Ки чун бод бархост, чун барқ ҷаст. 
Шоири дигаре гуфтааст:
                      На кас бар чунин хинги хатлӣ нишаст, 
                      На мурғе чунин ояд осон ба даст. 
Аз сарчашмаҳои таърихӣ бармеояд, ки тоҷирон аспи хатлиро барои фурӯш ба кишварҳои дигар мебурдаанд ва онҳо дар ноҳияҳои Данғара ва тобистон дар Терай ва Ховалинг парвариш меёфтанд. Дар топонимикаи минтақаи Кӯлоб — Ховалингу Балҷувон номҳои марбут ба асп, аз қабили Адири Аспон, Аспиёни Боло, Аспиёни Миёна, Аспиёни Поён ва ғайра ба назар мерасанд, ки далели дар гузашта ривоҷ доштани асппарварӣ дар ин мавзеъ мебошад. Маркази Аспиёни шаҳри Девонасп шояд дар ҷойи имрӯзаи Кӯлоб ё наздики он будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Кӯлоб, Энсиклопедия. Душанбе, 2006. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспидҳо

**АСПЍДҲÓ** (аз юн. *aspidos* – мори заҳрдор) — морҳои обии заҳрдор. Аспид ба мори обиимуқаррарӣ монанд мебошанд, вале дар ҷоғи боло дандони заҳр доранд. Заҳри аспидҳо бештар ба силсилаи асаб таъсир мекунад; онро дар тиб истифода мебаранд. Аспидҳо 181 намудро дар бар мегиранд; дар Осиёи Марказӣ, Австралия, Осиёи Ҷанубӣ, Африқо, Амрикои Ҷанубӣ ва Марказӣ вомехӯранд. Одатан, дар замин, баъзан дар болои дарахтон зиндагӣ мекунанд. Ғизои аспидҳо калламуш, калтакалос ва қурбоқа аст. Баъзе аспидҳо морҳои зиндазо мебошанд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Аспирантура

**Аспирантура** ( — *мекӯшам, кӯшиш мекунам наздик шавам*) — яке аз воситаҳои асосии тайёр намудани кормандони соҳаи илм.

Таҳсил дар аспирантура, маъмулан, бо ҳимояи рисолаи номзадӣ ба охир мерасад. Аспирантура рӯзона ва ғоибона мешавад. Дар аспирантураи рӯзона шахсони то 35-сола (муҳлати таҳсил се сол) ва ғоибона шахсони то 45-сола (муҳлати таҳсил чор сол) ҷалб мегарданд. Шахсони маълумоти олидор ва мутахассисони соҳибмаълумоти ботаҷриба, ки ба корҳои илмӣ шавқу ҳавас доранд, барои супурдани имтиҳони дохилшавӣ ба аспирантурароҳ дода мешаванд. Мутахассисони ҷавон баъди хатми мактаби олӣ ба тавсияи шӯрои илмии он бевосита ба аспирантура дохил шуда метавонанд. Дохилшавандагон аз рӯи ихтисос, фалсафа ва забони хориҷӣ имтиҳон месупоранд. Қабл аз ҳимояи диссертатсия имтиҳонҳои номзадӣ супурда мешаванд. Дар назди АИ ҶТ ва як қатор мактабҳои олии ҷумҳурӣ доир ба соҳаҳои гуногуни илм аспирантура мавҷуд буда, дар онҳо аспирантҳо таҳсил менамоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Луғати тафсирии истилоҳоти педагогика. Душанбе, 1988.

Гурӯҳ:Таҳсилоти олӣ
Аспиратор

**АСПИРÁТОР** (аз лот. **aspiro** – *нафас мебарорам*) — асбоб барои муайян кардани таркиби кимиёвии газҳо. Аспиратор зарфи шишагин буда, найчаи резинӣ (ба воситаи он газро ба худ мекашад) ва мила (барои сар додани об ё ягон моеи даруни зарф) дорад. Барои бо газ пур кардани аспиратормоеи онро ба зарфи дигар сар медиҳанд. Аспираторҳои филиззӣ низ мавҷуданд. Ба аспиратор маҳлул пур мекунанд (газе, ки мавриди санҷиш қарор гирифтааст, дар он ҳал намешавад). Дар тадқиқоти беҳдоштӣ (гигиенӣ) аспираторро барои муайян кардани миқдори ҷавҳари навшодир (аммиак) ва сулфиди ҳавои бинои бунгоҳи парвариши ҳайвонот (фермаҳо) ба кор мебаранд. Дар амалияи байторӣ барои аз захм ё ягон ҷавфи бадани ҳайвон кашида гирифтани моеъҳои гуногун ба сифати Аспиратор обдуздакҳо (шприсҳо)-и гуногунҳаҷмро кор мефармоянд. Аспиратори тиббӣ ҳангоми ҷарроҳиҳои гуногун, барои кашида гирифтани моеот, дар амалияи момоӣ ва ғайра истифода мегардад. Аспираторҳои тиббӣ бесадо кор карда, полунаҳо (филтрҳо)-и бактериявӣ доранд. Онҳоро метавон дар аробача насб кард ё рӯи такягоҳи махсус гузошт.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Аспиратсия

**АСПИРÁТСИЯ** (аз лот. **aspiratio** – *нафаскашӣ*) — 1) ба воситаи асбобҳо берун кашидани моеъ, рим ё ҳавое, ки дар натиҷаи бемориҳои гуногун дар ҷавфи бадан, банду буғум ғун шудааст. 2) Ҳангоми нафасгирӣ ба роҳи нафас афтодани ҷисмҳои бегона, зарраҳои ғизо, хун, дандонҳои сунъӣ ва ғайра; ҳангоми беҳуш будани бемор ё ихтилоли қобилияти фурӯбарӣ ба вуқӯъ мепайвандад. Оқибати аспиратор ба ғализии моддаҳои ба роҳи нафас афтода ва амиқии ҷойгиршавии онҳо вобаста аст. Аспиратори моеъ ва ҷисмҳои бегонаи калон боиси фавти одам мегарданд. Ҳангоми ба роҳи нафас афтодани массаҳои нисбатан хурд онҳо ба воситаи балғам хориҷ карда мешаванд; дар дигар мавридҳо имкон дорад, ки онҳо бемориҳои илтиҳобии гуногун, масалан, ларинготрахеитҳо, бронхитҳо, бронхиолитҳо, илтиҳоби шуш ва ғайраро ба вуҷуд оваранд. Аспиратор хусусан дар кӯдакон бештар рух медиҳад. Он метавонад ҳангоми дар батни модар будани кӯдак, дар вақти таваллуд (аз луоби бачадон ва маҳбал), ҳамчунин баъзе бемориҳои модар ба вуқӯъ пайвандад. Дар кӯдакони навзод аснои ширмакӣ, қай, сурфа ва гиристан низ ба мушоҳида мерасад. Аз роҳи нафас ҷисмҳои бегонаи нисбатан калонро бо усули бронхоскопия берун меоранд.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Аспи терекӣ

alt=Аспи терекӣ|thumb|Аспи терекӣ
**Аспи терекӣ** — зоти саворӣ. Дар заводҳои асппарварии Терек ва Ставрополи Федератсияи Русия бо роҳи ҷуфт кардани аспҳои стрелесӣ, арабӣ, қабардинӣ ва донӣ ба вуҷуд овардаанд. Бештар ашҳаб, баъзан тӯруқ ва зард мешавад. Зоҳиран бааспи ара­бӣмонанд, вале нисбат ба он калонҷусса аст. Баландиаш 156 см, даври синааш 182 см, банди пояш 19,5 см. Суръати сан­ҷишии давиданаш (дар аспрез): 1000 метр — 1 дақиқа 7,8 сония; 1200 метр — 1 дақиқа 19 сония; 1600 метр — 1 дақиқа 44,8 соли Дар Тоҷикистон барои такмили дигар зотҳои асп истифода мешавад.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспи Пржевалский

[alt=Аспи Пржевалский дар боғи ҳайвонот|thumb|Аспи Пржевалский дар [боғи ҳайвонот]]
**Аспи Пржевалский** (*Equusprzewalskii*), як навъ ҳайвони тоқсум. Онро соли 1879 муҳаққиқи рус Н. М. Пржевалский дар Осиёи Марказӣ кашф кардааст. Аспи Пржевалский ёли кӯтоҳи сих, думи пӯпакмонанд, сари калон дорад (фарқи он аз асп дар ҳамин аст). Дарозии баданаш то 2,3 метр, баландиаш 1,3 метр; модинааш хурдтар мебошад. Рангаш сурхчаи зардтоб; ранги зери шикам ва фукаш бештар аст. Аз тахтапушташ ба дарозии бадан рахи сиёҳ дорад. Аспҳо дар биёбонҳои Ҷунгар маскун шуда буданд. Айни замон саршумори аспи Пржевалский дар боғҳои ҳайвонот ва мамнӯъгоҳҳо зиёд карда мешавад. Дар Хитой ва Муғулистон он­ро аз соли 1992 барои зиндагӣ дар шароити табиӣ мутобиқ карда истодаанд. Ҳоло тақрибан 200 сар аспи Пржевалский ба даштҳо (ба истилоҳ «ба табиат») сар дода шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ливанова Т. К., Ливанова М. А. Всё о лошаде. Москва, 2002.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Аспирингон

**Аспирингон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сарихосори ноҳияи Балҷувон. Аз Аспирингон то маркази ҷамоат 10 км, то маркази ноҳия 46 км. Аҳолиаш 140 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Аспирингон мактаби таҳсилоти ибтидоӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: занбӯрпарварӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз оби чашмаҳо ва рӯдиСурхоб обёрӣ мешаванд.

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Сарихосор
Афғонӣ

**АФҒОНӢ** (порсӣ:أفغانی) — воҳиди пули Ҷумҳурии Исломии Афғонистон. 1 афғонӣ = 100 пул. Дар муомилот аз соли 1926, ба ҷойи рупияи Кобул ҷорӣ шудааст. 1 доллари ИМА = 57.3 Афғонӣ (2015).
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо
Асппарварӣ

**Асппарварӣ** — яке аз соҳаҳои чорводорӣ. 

## Таърих
Дар ҳудуди ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, ба асппарварӣ аз давраҳои пеш аз милод машғул шудаанд. Ҳанӯз 3 ҳазор сол қабл аз милод аспҳои арғунаки сарзамини Давон (ғарби водии Фарғона ва ноҳияҳои шимоли ҶТ) ва саворию боркаши Хатлон (ҳудуди ҳозираи ноҳияҳои марказӣ ва ҷанубии ҷумҳурӣ), ки ба пайдоиши зотҳои кунунии қаробоҳирӣ, лақайӣ, аҳалтекинӣ, ёмудӣ, арабӣ ва ғайра асос гузоштаанд, дар кишварҳои Шарқ машҳур буданд. Дар Аморати Бухоро беҳтарин галаи аспон ва чарогоҳҳо дар ихтиёри дороён ва саркардаҳои ҳарбӣ буданд. Барои деҳқонон, косибон ва табақаҳои дигари аҳолӣ асп манбаи асосии зиндагӣ буда, дар корҳои кишоварзӣ ва боркашӣ истифода мешуд. 

## Асппарварӣ дар Тоҷикистон

Дар давраи шӯравӣ дар ҷумҳурӣ барои тараққӣ додани асппарварӣ имкониятҳои фаровон фароҳам омаданд. Дар асоси хоҷагиҳои хурди шахсӣ, галаҳои мусодирашуда ва қисмҳои барҳамхӯрдаи аскарони савора фермаҳои асппарварӣташкил карда шуданд. Ҳоло (2011) дар ҷумҳурӣ бисёр хоҷагиҳои асппарварӣ фаъолият доранд: заводҳои асппарварии «Баракат»-и ноҳияи Ҳисор, «Дошмандӣ»-и ноҳияи Файзобод, «Асппарвар»-и ноҳияи Рӯдакӣ (собиқ заводи асппарваии «Кӯктош»), хоҷагиҳои деҳқо­нию фермерии «Хуршед»-и ноҳияи Рӯдакӣ, ба номи И. Меликмуродови ноҳияи Шаҳринав, «Рахш»-и ноҳияи Хуросон (собиқ заводи асппарварии ба номи Абдурраҳмони Ҷомӣ), ҶММ «Назар»-и ноҳияи Балҷувон, хоҷагиҳои давлатии «Кангурт»-и ноҳияи Темурмалик, «Данғара»-и ноҳияи Данғара, «Чорводор»-и ноҳияи Вахш, ба номи С. Шерназарови ноҳияи Хуросон ва ғайра Сифати коршоямии аспҳоро дар аспрез меозмоянд.

Дар Тоҷикистон асосан зоти аспҳои қаробоҳирӣ (вилояти Суғд; 6134 сар), лақайӣ (ноҳияҳои марказӣ ва ҷанубӣ; 40 ҳазор сар) ва тоҷикӣ (30 ҳазор сар)-ро мепарваранд. Асп­ҳои қаробоҳирӣ ва лақайӣ ба шароити маҳал нағз муто­биқ шудаанд, вале нисбат ба аспи тоҷикӣ қадашон паст (нарёнҳо 145–148 см, модиёнҳо 138–143 см), дуруштҷусса ва сабук (400–450 кг) мебошанд. Аспи тоҷикиро дар зарфи 50 сол аз дурагаҳои аспҳои англисӣ, арабӣ ва лақайӣ ба вуҷуд овардаанд. Нисбат ба аспи лақайӣ пурқувват буда, шароити хуби парваришро металабад. Дар ҷумҳурӣ бо мақсади зотпарварӣ 5 ҳазор сар аспи тоҷикӣ, аз ҷумла 100 сар нарёни наслафзо ва 1713 сар модиёни зотӣ парвариш меёбад. Дар тамоми хоҷагиҳои ҷумҳурӣ 76117 сар асп мавҷуд аст (2010). Аспи тоҷикӣ 27 декабри 2002 аз апробатсияи давлатӣ гузаштааст (муаллифон: Мамин Н. О. ва Шамсиев А. Г.). Маҷмӯи корҳои зотпарварӣ ва методию илмиро Аспрез, Аспхонаи давлатии ҷумҳурӣ ва ДАТ роҳбарӣ менамоянд.

## Бознигаред
* Асп

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шамсиев А. Г. Результаты селекционно-племенной работы по выведению таджикской верховой породы // Материалы научной сессии «Стратегия развития животноводства России, XXI век». Дивово, 2001;
* Шамсиев А. Г., Мамин Н. О. Аспи зоти тоҷикӣ. Душанбе, 2003.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аспҳо
Гурӯҳ:Асппарварӣ
Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Гурӯҳ:Кишоварзӣ дар Тоҷикистон
Аспрез

**АСПРЀЗ**, ипподром (аз юн. **hippos** – асп, **dromos** – майдони тохтутоз), маҷмӯи иншоотест барои озмуни асп, масалан, варзиш, мусобиқа, музояда, намоишҳо. Дар аспрез озмоишро дар майдончаҳои мудаввар аз рӯи қоидаҳои махсус ба роҳ мемонданд. Дар аксар аспрезҳои дусамта аспҳои зоти резапо ва саворӣ мавриди озмоиш қарор мегиранд. Баъзе аспрезҳо барои ташкил кардани мусобиқаҳои махсус, масалан, «Стиплчез» (аз 7 то 40 км) таҷҳизонида мешаванд. Чунин мусобиқаҳо аз монеаҳои мушкилгузар, аз қабили тавора, баландӣ, ҳавз, нишеб ва ғайра иборат мебошанд. Аспрезҳо маъмулан аз ҳалқароҳ барои машқу пойга, марраҷой, стартмошинҳои тамошогоҳ, фотофиниш, сониясанҷҳо, мониторҳо ва ҳуҷраи ҳайати доварон таркиб ёфтаанд. Рафти мусобиқаҳоро бо автомошинҳои камерадор назорат мекунанд. Дар канори мусобиқагоҳ барои нишон додани масофа сутунҳо насб мекунанд.
Аспрези ҷумҳуриявии шаҳри Душанбе соли 1935 бунёд ёфтааст. Озмоиши мунтазами тойҳои зотии хоҷагиҳои асппарварии ҷумҳурӣ соли 1952 шурӯъ шуд. То ин дам дар аспрез 3865 сар тойи зотӣ (аз ҷумла беш аз 3 ҳазор сар нарён ва тақрибан 400 сар модиёнҳо) озмуда шудаанд. Соли 2011 аспрези ҷумҳуриявӣ ба Наврӯзгоҳ табдил дода шуд ва ҳамоно аспрез ҳам мебошад.

## Адабиёт
*  / А. Шамсиев

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Аспрез (ченак)

**АСПРЀЗ**, аспрес, аспарсо, ченаки қадимаи дарозӣ, маъмулан масофаи майдони аспдавонӣ. Ин навъи ченак аз замонҳои қадим дар миёни ақвоми ориёӣ хеле маъмул буд, ҳатто дар «Вандидод»-и Авесто аз он ёд шудааст. Дар матнҳои паҳлавӣ Аспрез баробари 2 хоср (хотра), яъне ба маънои 2 фарсанг омадааст. Дар «Бундаҳишн» андозаи хоср баробари 1 ё 1/4 фарсанг аст. Истилоҳи аспрез дар забони арманӣ чун «оспорез» омада, ғайри маънои «майдони аспдавонӣ», инчунин ченаки дарозӣ ҳам мебошад.

## Адабиёт
*  
* Авесто. Душанбе, 2001.	М. Холов.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Ашл

**Ашл** () — воҳиди андозагирии дарозӣ ки, аз қадим дар сарзаминҳои исломӣ маъмул будааст. Тибқи тавзеҳи муаллифи китоби «Мафотеҳу-л-улум» як ашл дар Хуросону Мовароуннаҳри асри сомонӣ баробар бо шаст зирои тӯлӣ будааст. Ҳамакнун дар баъзе кишварҳои исломӣ ашл занҷир ё ресмонест, ки дарозиаш баробар ба 60 зироъ аст. Ба ҳисоби В. Ҳинс як ашл баробар ба 39,9 м имрӯзӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Хинц В. Мусульманские меры и веса с переводом в метрическую систему. Давидович Е. А. Материалы по метрологии средневековой Средней Азии. М., 1970.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Воҳидҳои андозагирӣ
Асрорнома

**«Асрорнома»** (форсӣ: **اسرارنامه**) — яке аз маснавиҳои ирфонии маъруфи шайх Фаридуддин Аттори Нишопурӣ (ваф. 1221).«Асрорнома» аз 3309 байт иборат буда, ба 12 мақола тақсим мешавад ва ҳар як мақола ба шарҳу тафсили яке аз аслҳои тасаввуф бахшида шудааст. Дар «Асрорнома» ҳикоёту афсонаҳои дилчаспу рангини зиёде оварда шуда, маъниҳои муҷарради ирфонӣ бо тамсил ифода ёфтаанд. Нусхаҳои хаттии зиёде аз ин асар дар китобхонаҳои гуногуни ҷаҳон маҳфуз буда, матни он борҳо дар Теҳрон ба табъ расидааст. Як нусхаи хаттии он, ки дар қарни 18 китобат шудааст, дар Захираи дастнависҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи Илмҳои Тоҷикистон зери рақами 648 маҳфуз аст.

## Адабиёт
*  / 	С. Шаҳобуддинов.
* دکترمحمدمعین. فرهنگفارسی. ج.۵. تهران،۱۳۷۹؛ 
* فهرستنسخخطیفارسیانستیتویآثارخطیتاجیکستان. ج۱. تهران،۱۳۷۶

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Ашока

**Ашока**, **Асока** (санскр. ***अशोक, Aśoka***) (273–232 то милод) — шоҳи Ҳиндустон, сеюмин ҳукмрони давлати Маврия. Набераи асосгузори сулолаи Маврия Чандра-Гупта. Тақрибан соли 260 пеш аз милод зимни муборизаи шадид сиёсати созмон додан ва таҳким намудани давлати Ҳиндустонро, ки бобову падараш ба ин кор шурӯъ намуда буданд, идома дода, давлати Калингуро ба худ тобеъ намуд. Замони ҳукмронии Ашока марҳалаи шукуфоии давлати Маврия, интишори хат, рушду нумӯи меъморӣ ва санъат ба шумор меравад. Давлати Ашока воқеан тамоми нимҷазираи Ҳиндустон (ба истиснои бахши ҷанубӣ)-ро дар бар мегирифт. Онҳо дини ведоии худро маҳдуд намуда, будоияро на фақат дар Ҳиндустон, балки берун аз ҳудуди он низ интишор медоданд. Ашока мухолифи дигар ҷараёнҳои динӣ набуд. То рӯзгори мо чанд навиштаҳои ҳаккокишуда дар рӯйи сангҳо ё сутунҳо ба унвони навиштаҷоти шоҳ Ашока омада расидаанд. Онҳо таърихгузорӣ шудаанд ва сарчашмаи муҳимми таърихӣ роҷеъ ба таърихнигории Ҳинди Қадим ба шумор мераванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

*Бонгард–Левин Г. М., Ильин Г. Ф. Древняя Индия. М., 1969; 
*Котовский Г. Г. История Индии. М., 1979; 
*История Востока. Т. 1. Восток в древности. М., 2000.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърихи Ҳиндустон
Ашрафи Мароғаӣ

**Абуалӣ Ҳусайн ибни Ҳасани Мароғаӣ** () —  ва и форс-тоҷик,

## Зиндагинома
Бо номи Дарвеш Ашрафи Хиёбонӣ низ машҳур аст. Бо писари ҳоким Қарақуюнлу Ҷаҳоншоҳ (асри 15) шоҳзода Пир Будоғхон дӯстӣ дошт ва дар Бағдод зиндагӣ мекард. Пас аз вафоти ин шоҳзода ба Табрез омад ва то охири умр дар ҳамин ҷо умр ба сар бурд. Ашраф идомадиҳандаи равияи эҷодии Низомии Ганҷавӣ ва Амир Хусрави Деҳлавӣ мебошад. Дар пайравии Низомии Ганҷавӣ панҷ достон — «Хамса» тартиб додааст, ки аз достонҳои «Минҳоҷу-л-аброр» (4260 байт; дар пайравии «Махзану-л-асрор»), «Риёзу-л-ошиқин» (7713 байт; дар пайравии «Хусраву Ширин»), «Ишқнома» (3338 байт; дар пайравии «Лайлию Маҷнун»), «Ҳафт авранг» (3775 байт; дар пайравии «Ҳафт пайкар»), «Зафарнома» (4544 байт; дар пайравии «Искандарнома») иборат аст. Ашраф вобаста ба давру замони худ, сабки эҷодаш ба достонҳои «Хамса» навгониҳо ворид намудааст. Масалан, дар «Ишқнома» ӯ аз забони қаҳрамонон ғазалҳо овардааст. Ҳамин ҷиҳати кори ӯ дар достонҳои шоири озарбойҷонӣ Муҳаммад Фузулӣ (асри 16) идома ёфтааст. Шоирону адибон, махсусан Алишери Навоӣ («Маҷолису-н-нафоис») ба «Хамса»-и Ашраф баҳои баланд дода, онро яке аз беҳтарин назираҳо донистаанд. Дар чор девони Ашраф- «Унвон-уш-шабоб», «Хайру-л-умур», «Боқиёту-с-солеҳот», «Муҷаддадоту-т-таҷаллиёт» қасидаҳо, ғазалҳо, қитъаҳо, рубоиҳо ва ғ. фароҳам омадаанд. Асари Ашраф «Сад панди Алӣ» тарҷумаи манзуми сад ҳикматест, ки ба Алӣ ибни Абитолиб нисбат дода мешаванд. Абёти зерин намунае аз ашъори Ашраф мебошанд:

: Беҳунарӣ мояи сад ғам бувад,

: Сад ҳунар аз одамие кам бувад.
                          
: Хоҳам, ки чӯби тир шавам, то ту гоҳ-гоҳ,

: Дар ҳоли ман ба гӯшаи чашмат кунӣ нигоҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Афсаҳзод А. Достони «Лайлӣ ва Маҷнун»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ. — Д., 1970;
* Алиев Г. Ю. Темы и сюжеты Низами в литературах народов Востока. — М., 1985.

Гурӯҳ:Шоирони асри XV‎
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Ашрафии Самарқандӣ

**Ашрафии Самарқандӣ** (; ? — 1192, Самарқанд) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Пас аз таҳсили илмҳои мутадовилаи замон ва касби камол ба Ироқ сафар кард. Аз он ҷо ба Исфаҳон омад ва ба хидмати дарбори Арслон ибни Туғрали Салҷуқӣ (ҳукмрониаш 1161—1176) дохил шуд. Дар интиҳои умр ба ватан баргашт. Тазкиранигор Авфӣ («Лубобу-л-албоб») аз вохӯрӣ ва шиносоияш бо Ашрафии Самарқандӣ, Ризоқулихони Ҳидоят («Маҷмаъу-л-фусаҳо») аз баландии мартабаи ӯ дар байни уламову фузало иттилоъ додааст. Аз Ашрафии Самарқандӣ девоне боқӣ мондааст, ки 2 ҳазор байтро дар бар мегирад. Қасидаҳои пандуахлоқӣ, мадҳӣ, танқидӣ (мазаммати зоҳирбинию насабпарастии ашрофи замон) дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Душанбе, 1973.

Гурӯҳ:Шоирони асри XII
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Вожаномаи тиббӣ (китоб)

**Вожаномаи тиббӣ** - иборат аз 2 ҷилд./Тартибдҳанда: У.Қурбон, А. Раҷабзод. -Душанбе:Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014. - 808 с.
 
Вожаномаи тиббӣ зиёда аз 60 ҳазор истилоҳро дар бар мегирад. Дар китоб дар баробари вожаҳои тиббии муосир  вожаҳои  тибби қадимро низ ҷой дода, номҳои лотинӣ ва тарзи навиштани онҳоро бо ҳуруфи форсӣ қайд кардаанд.
Хусусияти асосии фарҳанг-муҷазбаёнӣ, осонфаҳмӣ ва дақиқии маводи он аст.
Вожанома дар кори аз худ кардану истифода бурдани истилоҳоти тиббӣ муҳим мебошад.
"Китоби Беназир" – ҳадя ба табибон ва кормандони тиббии соҳаҳои гуногун, донишҷӯёни макотиби тиббӣ, муҳаққиқону олимон ва умуман ҳаводорони илми тиб! 
## Эзоҳ

* Энсиклопедияи мухтасари тиб [Матн]. – Душанбе, 2011. – Ҷ.1. – 504 с.

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Ашрафӣ (шоир)

**Ашрафӣ** (форсӣ أشرفی) (вафоташ тақрибан солҳои 1598/99) — шоири тоҷик. Бо номи Миррамузӣ низ шуҳрат дорад. Дар зодгоҳаш – шаҳри Самарқанд ба камол расида, сипас барои такмили дониш ба шаҳру кишварҳои дигар (аз ҷумла Балх) сафар кардааст ва аз суҳбатҳои аҳли илму адаби замонаш баҳравар гаштааст. Оид ба муаммо чанд рисола таълиф кардааст. Тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» овардааст, ки «дар илми арӯз низ ба фақир дахлҳо карда, ки суханаш холӣ аз маъқулият набувад, гӯё накӯ медонад. Ва дар гуфтани таворихи маснуъ низ моҳир зоҳир мешавад».
Абёти зерин аз ӯст: 
:Моҳи ман мерасад аз айни иноят шаби ид,
:Ки дари айш кушояд ба зарандуд калид. 
:Чарх рухсораву абрӯи ту диду зи шафақ 
:Оташе зад, ки камони маҳи нав гум гардид. 
:Чун камони хами абрӯи туро дид Ҳилол,
:Хешро аз назари халқ ба як гӯша кашид.
:Ба забони маҳи нав дӯш ҳамегуфт фалак, 
:Ки ҷаҳоне гузарон аст, вале кас нашнид. 
:Ашрафӣ орзуи дидани абрӯи ту дошт,
:Қоматаш хам чу маҳи якшаба гардид падид. 
## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д., 1973.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёт
Юрий Бобоев

**Юрий Исроилович Бобоев** (2. 11.1917, Самарқанд — 1996, ИМА) — мунаққид ва адабиётшинос Узви ИН СССР (1950), доктори илми филология (1958). «Аълочии маор. халқи Тоҷикистон» (1954). Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон (1977).

## Зиндагинома
Дастпарвари мак. миёнаи № 15 шаҳри Самарқанд. Дар рабфаки назди УДӮзб. (ҳоло — ДДС) таҳсил намуда, ҳамзамон дар рӯзн. Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ҳамчун корм. адабӣ ҳамкорӣ кардааст (1932-38). С. 1939—1940 ба талабагони синфҳои 6 — 7 мак. № 21 шаҳри Самарқанд аз заб. ва адаб. тоҷ. дарс гуфтааст. УДС ба номи А. Навоиро хатм кардааст (1945). С. 1945 ба Тоҷикистон омада, дар матбуот ва муассисаҳои илмӣ кор кардааст: кот. илмӣ (1945-48), асп. каф. адаб. (1948-50), ход. илмии Ин.-ути таърих, заб. ва адаб. Фарҳангистони улуми Тоҷикистон (1950-52), референти През. Фарҳангистони улуми Тоҷикистон (1951—1952). Аз соли 1947 то охири умр муал. ва солҳои зиёд муд. каф. адабиёти тоҷҷикӣ дар ИПД ба номи Т,Г,Шевченко (ҳоло- Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ) буд.

## Фаъолияти илмӣ
Доир ба масъалаҳои гуногуни таъриху назария ва танқиди адабӣ беш аз 400 асару мақ. илмӣ таълиф намудааст. Аз ҷумла китоби «Жанри таърихӣ» ва романи «Ғуломон»-и С.Айнӣ (1948), мон. «Асосгузори адабиёти советии тоҷик» (1958), «Садриддин Айнӣ» (дар китоби «Адабиёти советии тоҷик», 1952-87), «Айнӣ — устоди таҳлили педагогӣ» (1956), «Аҳамияти ҳозиразамонии повесту романҳои таърихӣ ва С. Айнӣ» (1966), «Оид ба таҷрибаи романнависии С.Айнӣ ва анъанаҳои он» (1966), «Ҳақиқати револютсия ва нигоришҳои роман» (1977), «Айнии романнавис ва романҳои ҷаҳонӣ» (1984), мон. «Ҷалол Икромӣ» (1970-85), 100 мақолаи илмӣ ва 7 мон. доир ба ҳаёту эҷодиёти М.Турсунзода — мон. «Мирзо Турсунзода» (1961), «Сипаҳсолори назм» (1971), «Певец солнечных вершин» (1978) ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Муаллифи китобҳои дарсии «Адабиёти советии тоҷик» (бо ҳамқаламии Н.Маъсумӣ, Х.Мирзозода, Н.Содиқова), муаллифи нахустин китобҳои дарсии назарияи адаб. барои дон. олии ҷум.- «Муқаддимаи адабиётшиносӣ» (1974) ва «Назарияи адабиёт» (қ. 1, 1987) ва асарҳои д. Бо бисёр мед. ва Грам. Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд
Ҷоми Ҷаҳонии Футболи зери 17 сола

**Ҷоми Ҷаҳонии Футболи Навҷавонон** мусобиқаи қаҳрамонии ҷаҳони футболи мардона барои бозикунони зери 17 сола аст, ки ФИФА баргузор мекунад. Нахустин давраи ин рақобатҳо дар соли 1985 ва давраҳои баъдии он ҳар ду сол якбор баргузор шуд.

## Эзоҳ
Барсовуш

**Барсовуш** (, , ) Баршовуш, Баршавуш, Фарсовуш — Ҳомили раъсу-л-ғул (барандаи сари дев), бурҷи Нимкураи шимолии Осмон, ки ба шарафи қаҳрамони юнонӣ — Персей гузошта шудааст. Аз рӯйи асотири юнонӣ Персей бояд сари Медузаи Горгонро бурида, ҳамчун туҳфаи тӯй ба Диктус (бародари шоҳи ҷазираи Сериф – Полидект) биёрад. Бо ёрии худоён Гермес ва Афина ӯ сари Медузаро (дар манобеи исломӣ – Ғул), ки аз нигоҳаш ҳама чиз санг мешуд, бурида меоварад. Дар бозгашт ӯ Андромедаро (ниг. низ Андромеда) аз махлуқи обӣ (Кит) наҷот медиҳад. Барсовушро мунаҷҷими тоҷик Абдурраҳмони Суфӣ мушоҳида намуда, «… ҳамаи ситорагони Барсовуш миёни ду сурати фалак Сурайё (Хӯшаи Парвин) ва Зоту-л-курсӣ (Кассиопея) қарор доранд» навиштааст. Дар бурҷи Барсовуш ситораи машҳури тағйирёбандаи Алғул (β Per) ва радианти сели солонаи шиҳобии Барсовушиҳо ҷойгиранд. Барсовуш дорои ситораҳои зиёди бузургии ситоравиашон аз дувум то ҳафтум аст, ки 68-тояшон таҳқиқ шудаанд. Дигар ситораи машҳури Барсовуш – Мирфақ (α Per) аст (бузургии ситоравиаш 1,79m). Равшании Мирфақ аз Офтоб 5000 маротиба, қутраш 62 маротиба калон буда, дар масофаи 590 с. р. аз Замин ҷойгир шудааст. Ғайр аз ин ҷирмҳо дар Барсовуш инчунин дигар объектҳои ҷолиби диққат – тарокумҳои дучандаи ситоравӣ (NGC 869, NGC 884), тарокуми парокандаи М34, туманоти М76 («Гантели хурд») ва NGC 1499 («Калифорния») ҷойгиранд. Барсовуш дар арзҳои аз +90° то – 31° хуб мушоҳида мешавад.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёт
Евгения Леонтева Барсукова

**Евгения Леонтева Барсукова ** (зод. 1910) — муҳандис-конструктор, узви Иттифоқи меъморони ИҶШС.

## Зиндагинома
Миёнаи солҳои 30 садаи XX ба Душанбе омад. Аз рӯйи лоиҳаҳои Барсукова дар ш. Душанбе як қатор биноҳои истиқоматӣ ва ҷамъиятӣ сохта шудаанд: бинои маъмурии ВКД дар майдони Ғалаба (ҳоло Раёсати корҳои дохилии шаҳри Душанбе, 1952), мактаби миёнаи № 14 дар хиёбони Рӯдакӣ (1951), собиқ Китобхонаи ҷумҳуриявии ба номи Фирдавсӣ дар хиёбони Рӯдакӣ (1953), бинои Дастгоҳи иҷроияи Президенти ҶТ (1954—1957), бинои собиқ Вазорати хоҷагии оби Ҷумҳурии Тоҷикистон (1954), бинои истиқоматии 59-ҳуҷрадори собиқ Вазорати хоҷагии коммуналии ҷумҳурӣ бо мағозааш дар ошёнаи якум (дар хамгашти кӯчаи Айнӣ ва Дониш, 1957), китобхонаи тиббӣ дар хиёбони Рӯдакӣ (1962) ва ғайра.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бартанг (деҳа)

**Бартанг** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Бартанги ноҳияи Рӯшон. 

Деҳоти Бартанг дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии Сипонҷ ҷойгир аст. Аз Бартанг то маркази ноҳия 45 км; то маркази вилоят 109 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 342 нафар (2012), тоҷикон. Бартанг мактаби таҳсилоти миёнаи асосӣ, мактаб-интернат, дорухона, табобатхонаи минтақавӣ, китобхона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёчаи кӯҳӣ обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷамоати Бартанг
Бартанг (дара)

**Бартанг** — дара дар Помири Ғарбӣ, байни қаторкӯҳҳои Язғулом ва Рӯшон.

Ба самти Шимолу Шарқи 126 км тӯл кашидааст; аз он дарёи Бартанг ҷорист. Сохти дара ассиметрӣ — нишебҳои росташ кӯтоҳу шахдор, чапаш — нисбатан дароз. Баландии мутлақи қаъри дара 2000—2500 м; баландии нисбии кӯҳҳо — 3000-3500 м, баландии мутлақи қуллаҳо — 6000-6500 м. Теғаҳои кӯҳ пиряхҳои зиёд дорад ва макони барфҳои доимист. Дар нишебҳои дара суфаҳои қадими дарёӣ боқӣ мондаанд. Иқлими Бартанг тобистон гарми муътадил, зимистон сарди сербарф. Ҳарор. миёнаи январи — 5, — 90 С, июл 19 — 230 С. Боришоти солона то 200 мм. Дар соҳилҳои дарё ва суффаҳои он дарахту буттаҳои тӯс, сафедор, ангат, дар деҳот зардолу, себ, олу, нок мерӯянд. Бартанг дараи камаҳолист. Маҳалҳои бузурги аҳолинишини дара: Савноб, Нусур, Рошорв, Басид, Разуҷ, Бартанг (Сипонҷ), Хиҷез, Хуҷанд. Роҳҳои дара санглох ва хеле мушкилгузар. Аз водии Кӯҳдара то Савноб ва аз резишгоҳи дарё то деҳаи Бартанг роҳи автомобилгард ҳаст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Дараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Бартанг

**Бартанг** — дарё дар минтақаи Помир (ВМКБ), шохоби рости дарёи Панҷ. Болообаш дарёи Оқсу (то дарёи Оқбайтал), миёнаобаш дар Мурғоб (то дарёи Ғудара) ном дошта, баъди ба он ҳамроҳ шудани дарёи Мурғоб номи Бартангро мегирад. Дарозии дарёҳои Бартанг — Мурғоб — Оқсу 528 км (худи дарёи Бартанг 126 км). Масоҳ. ҳавзааш 24700 км². Шохобҳои бузургаш: Сулистиқ, Оқбайтал, Пшарти Ғарбӣ, Катта-Марҷанай, Лангар, Ғудара. Дарёи Бартанг дар водии амиқ тамоми Помирро аз Шарқ ба Ғарб бурида мегузарад. Манбааш — барфу пиряхҳо. Давраи серобиаш аз охири апрели то нимаи ноябр аст. Сарфи миёнаи оби солона дар резишгоҳ 129 м3/с зиёдтаринаш — 624 м3/с: зимистон 65-75 м3/с Дар Бартанг 2 НБО бунёд шудааст (дар Мурғоб ва Хуҷанд — деҳа дар ноҳияи Рӯшон).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дарёҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Бартангиҳо

**Бартангиҳо** — гурӯҳи қавмии мардуми Бадахшон, ки дар масири дараи Бартанги (ҷамоати Бартанг) ноҳияи Рӯшон маскун мебошанд ва ба забони бартангӣ сухан мегӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бартер

**БÁРТЕР**, муомилоти бартерӣ (аз ) —  мубодилаи мол дар шакли табиӣ; ивази як мол ба моли дигар бидуни пардохти маблағ. Ба ҳам мувофиқат кардани арзиш ё мувозанаи молҳои бадалшаванда аз ҷониби тарафайн бо тартиб додани шартномаи додугирифт муқаррар мегардад. Дар шартнома арзиши молҳои ивазшаванда ё бо миқдору шумори бор ва ё бо нархгузорӣ муайян карда мешавад. Дар муомилоти Бартерӣ ҳар тараф дар симои ҳам харидор ва ҳам фурӯшанда падид меояд. 	

## Эзоҳ

## Сарчашма

* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Барсовушиҳо

БАРСОВУШИҲО, муҳимтарин боришҳои метеори (шиҳобӣ)-и солона, ки моҳи август дар бурҷи Барсовуш ба вуҷуд меоянд. Барсовушиҳо дар натиҷаи гузаштани Замин аз байни зарраҳои чанге, ки зузанаби Свифт-Туттл хориҷ кардааст, пайдо мешавад. Зарраҳои хурди чанг дар атмосфераи Замин сӯхта, «борони ситоравӣ»-ро ташкил медиҳанд, ки дар аввал бо суръати тез борида, сипас мунтазам кам мешаванд. Давраи фаъолии Барсовушиҳо аз 17 июл то 24 август буда, 12 август ба авҷи аъло мерасад. Дар ин давра шумораи шиҳобҳо аз 80 то 140 дар як соатро ташкил медиҳанд. Нахустин қайди мушоҳидаи Барсовушиҳо дар солномаи хитойии с. 36 омадааст. Инчунин Барсовушиҳо дар сарчашмаҳои хитойӣ, ҷопонӣ ва кореягии асрҳои 8–11 ёдовар мешавад. Дар Аврупо Барсовушиҳоро «Ашкони Лаврентийи муқаддас» меномиданд, чунки фестивали Лаврентийи муқаддас дар Итолиё 10 август барпо мешуд. Расман кашшофи Барсовушиҳо олими белгиягӣ Адолф Кетеле дониста мешавад, ки дар бораи ин ҳодиса август 1835 хабар додааст. Таҳқиқгари аввалин, ки шумораи шиҳобҳоро муайян кардааст (160 шиҳоб дар як соат) Эдвард Хейс аст. Ахтаршиноси итолиёӣ Ҷованни Вирҷинио Скиапарелли мадори якчанд шиҳоби Барсовушиҳоро андоза карда, ба хулосае омад, ки онҳо бо мадори зузанаби Свифт–Туттл мувофиқанд. Ин зузанабро с. 1862, вақте ки аз наздикии Замин мегузашт, кашф кардаанд. Даври пурраи гардиши он 135 солро ташкил медиҳад. Соли 1992 ин зузанаб аз наздикии Замин гузашта, фаъолии Барсовушиҳоро зиёд кард. Август 1993 дар Аврупои Марказӣ аз Барсовушиҳо бориши 200 то 500 шиҳоб дар як соат ба қайд гирифта шудааст.	 М. Холов.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёт
Асроров Саидаҳмад

**АСРÓРОВ Саидаҳмад** (24.04.1937, деҳаи Хоҷа Исҳоқи ноҳияи Кӯлоб – 01.03.2001, ҳамон ҷо), байтор, пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1975), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1979). Хатмкардаи техникуми байтории ш. Хуҷанд (1966). Солҳои 1966–71 ҳисобгар, мудири фермаи чорводории хоҷагии «Ленинград», 1971–89 сардори бригадаи пахтакорӣ, 1990–2001 мудири анбори ин хоҷагии Ноҳияи Кӯлоб. Бригадаи Асроров ба рӯёндани ҳосили фаровони пахта муваффақ шудааст. Бо орденҳои Ленин, «Нишони Фахрӣ», Байрақи Сурхи Меҳнат, Револютсияи Октябр, Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС ва ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Асрору-л-авлиё

**«Асрору-л-авлиё»** () — асари тасаввуфии Бадруддин Исҳоқ ибни Алии Деҳлавӣ (асри 13). Ба забони форсӣ навишта шудааст. Аз 22 фасл иборат буда, малфузот ва насоеҳу иртидоти шайхи маъруфи Ҳиндустон Фаридуддин Ганҷшакар (вафоташ 1265—1266)-ро дар бар мегирад. Дар «Асрору-л-авлиё» инчунин масъалаҳои амалии тасаввуф ва вазифаҳои солики ҳақиқӣ баён ёфтаанд. Як нусха аз дастнависи ин китоб дар Захираи дастнависҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АМИТ зери рақами 530/1 маҳфуз аст.

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо