Феҳристи президентҳои Туркия

рост|мини|300x300пкс| Қасри Президент (Анкара)
**Президенти Ҷумҳурии Туркия** (  ) сарвари давлати Ҷумҳурии Туркия мебошад.

## Шарҳ
Пас аз имзои Созишномаи сулҳи Лозанна  24 июли соли 1923 ва эътирофи байналмилалии Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия, 29 октябри 1923,  Ҷумҳурии Туркия таъсиси шуд, ки вориси Имперотурии Усмонӣ буд ; худи ҳамон рӯз раиси Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия Мустафо Камол  президенти Туркия интихоб шуд. 3 марти соли 1924 Хилофати Усмонӣ ниҳоят барҳам дода шуд.

Аз соли 1950 то 9 июли соли 2018 раёсати ҷумҳурӣ асосан маросимӣ буд, ки президент Ҷумҳурии Туркияро намояндагӣ мекард ва рамзи ваҳдати миллати туркро таъмин мекард, татбиқи Конститутсия ва ҳамкории мутаносиби дигар мақомоти давлатиро таъмин мекард. Дар раъйпурсии соли 2017 18 ислоҳот ба Конститутсияи Туркия тасдиқ карда шуд,  аз ҷумла гузариш аз шакли парлумонии идоракунӣ ба ҷумҳурии президентӣ ва бекор кардани мансаби сарвазир, тобеъияти ҳукумат ба Президенти ҷумҳурӣ. Дар моддаҳои 101 то 106 Конститутсия талабот ба номзадҳо, тартиби интихоб, вазифа ва масъулияти президент муқаррар карда шудааст. Қаблан президентро аъзои парлумони Туркия интихоб мекарданд; пас аз ворид намудани тағйирот ба Конститутсия дар соли 2007, ӯро шаҳрвандон ба тарзи раъйпурсӣ бо овоздиҳии мустақим интихоб мекунанд (аввалин интихоботи мустақим соли 2014 баргузор шуда буд). Президент имконият дорад, ки дар фаъолияти қонунгузорӣ фаъолона ширкат варзад: лоиҳаи қонунҳои қабулкардаи парлумонро барои баррасии нав фиристад, лоиҳаҳоро барои муҳокима пешниҳод кунад, раъйпурсӣ оид ба ворид намудани тағйирот ба Конститутсия, фармонҳо барорад (онҳо дар ҳолатҳои муқаррарнамудаи Конститутсия бояд аз ҷониби сарвазири кишвар ва вазири дахлдор тасдиқ шуда бошанд). Президент бо пешниҳоди на камтар аз 1/3 шумораи умумии вакилони парлумон ва бо қарори ҳадди ақалл 3/4 шумораи умумии аъзои парлумон барои хиёнат ба ватан аз вазифа сабукдӯш карда мешавад .

Рақамгузории дар сутуни якуми ҷадвал истифодашаванда шартӣ мебошад. Истифодаи пуркунии ранг дар сутуни якум низ шартӣ аст, ки барои содда кардани дарки шахсони мансуб ба нерӯҳои гуногуни сиёсӣ бидуни зарурати муроҷиат ба сутуни инъикоси мансубияти ҳизбӣ хидмат мекунад. Вақте ки Президент эътимоднома гирифт, ки дар асоси ҳар як муҳлати алоҳида сабтшуда мунтазам такрор карда шавад (масалан, чор муҳлати пайдарпайи Камал Отатурк (солҳои 1923-1938). Он инчунин хусусияти гуногуни ваколатҳои сарони давлатҳоро инъикос мекунад (масалан, ягона муҳлати сарвари давлат Ҷамол Гюрсел, аз соли 1960 то 1966, ба давраҳое, ки вай аслан роҳбари Кумитаи ваҳдати миллӣ буд ва сипас президент интихоб гардид, тақсим карда шуд.Сутуни "Интихобот" расмиёти интихоботро,  дар он сурат гирифтанд,  ҳайати парлумоне, ки президентро интихоб кардааст ва пас аз соли 2014 - интихоботи мустақими президентӣ инъикос мекунад. Дар баробари мансубияти ҳизбӣ, сутуни "Ҳизб" инчунин ҳолати ғайриҳизбӣ (мустақил) -и шахсон ё мансубияти онҳо ба қувваҳои мусаллаҳро ҳангоми инъикоси нерӯи мустақили сиёсӣ инъикос мекунад.

## Диаграммаи муҳлати муқарраргардида

ImageSize = width:1200 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:350 left:20
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:1923 till:2025
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1923

Colors =
 id:republican value:rgb(0.5,0.5,1)  legend: 1
 id:military value:rgb(0.5,0.5,0.5)  legend: 2
 id:president value:rgb(0.5,1,0.5) legend: 3
Legend = columns:2 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
 pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
 text:"период истории:"

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM

 from: 1923 till: 1938 color:president text:"Кемаль-паша (Ататюрк)" fontsize:10
 from: 1938 till: 1938 color:president text:"Ренда (и.о.)" fontsize:10
 from: 1938 till: 1950 color:president text:"Инёню" fontsize:10
 from: 1950 till: 1960 color:republican text:"Баяр" fontsize:10
 from: 1960 till: 1961 color:military text:"Комитет национального единства" fontsize:10
 from: 1961 till: 1966 color:republican text:"Гюрсель" fontsize:10
 from: 1966 till: 1966 color:republican text:"Атасагун (и.о.)" fontsize:10
 from: 1966 till: 1973 color:republican text:"Сунай" fontsize:10
 from: 1973 till: 1973 color:republican text:"Арибурун (и.о.)" fontsize:10
 from: 1973 till: 1980 color:republican text:"Корутюрк" fontsize:10
 from: 1980 till: 1980 color:republican text:"Джаглаянгил (и.о.)" fontsize:10
 from: 1980 till: 1982 color:military text:"Совет национальной безопасности" fontsize:10
 from: 1982 till: 1989 color:republican text:"Эврен" fontsize:10
 from: 1989 till: 1993 color:republican text:"Озал" fontsize:10
 from: 1993 till: 1993 color:republican text:"Джиндорук (и.о.)" fontsize:10
 from: 1993 till: 2000 color:republican text:"Демирель" fontsize:10
 from: 2000 till: 2007 color:republican text:"Сезер" fontsize:10
 from: 2007 till: 2014 color:republican text:"Гюль" fontsize:10
 from: 2014 till: 2018 color:republican text:"Эрдоган" fontsize:10
 from: 2018 till: 2021 color:president text:"он же" fontsize:10


Шарҳ: 1 - Ҷумҳурии парлумонӣ; 2 - диктатура; 3 - ҷумҳурии президентӣ

## Феҳристи президентҳои Ҷумҳурии Туркия

## Инчунин нигаред

* Феҳристи сарвазирони Туркия

## Эзоҳ

; Шарҳҳо (1)

; Манбаъ 

## Адабиёт

* 
* 
* 
* 
* 

## Пайвандҳо

* Феҳристи пешвоёни Туркия ( <small>нусхаи бойгонӣ 2020-03-21</small> )

Гурӯҳ:Страницы, использующие временные диаграммы
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Туркия
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо