open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абуҳотими Розӣ

**Абуҳотим Аҳмад ибни Ҳамдони Розӣ** (; қарни IX, Рай — 934) — файласуф, мутакаллим, муҳаддис, , доъии фотимӣ ва аз бунёнгузорони фалсафаи исмоилия.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шарафуддавла

**Шарафуддавла Абулфаворис ибни Рукнуддавла** (; ) — севумин фармонравои хонадони Дайламиёни Форс (982–989). Ӯ аз ҷониби падараш соли 968 Азудуддавла ба иморати Кирмон расида буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Bosworth, C. E. (1975). «Iran under the Buyids». In Frye, R. N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 250—305. ISBN 0-521-20093-8.
* Nagel, Tilman (1990). «BUYIDS». Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 6. London u.a.: Routledge & Kegan Paul. pp. 578—586.
Абулҳасан ибни Яҳё

**Абулҳасан ибни Яҳё** (; ? — дарг: қарни Х) — донишманд ва пизишки дарбори Оли Бӯя, муаллифи китоби «Муолиҷати Буқротӣ».

## Зиндагинома
Бино ба ахбори Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар «Чаҳор мақола», Абулҳасан ибни Яҳё муаллифи китоби «Муолиҷати Буқротӣ» будааст, ки «андар тиб кас чунин китобе накардааст». Дар ин китоб Абулҳасан ибни Яҳё чанд тан аз «аиммаю ҳукамою фузалою фалосифа»-ро ном бурдааст, ки дучори бемории молихулиё гаштаанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Абулҳасан ибни Яҳё / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Абулайси Самарқандӣ

**Абулайси Самарқандӣ** (; ) — фақеҳ, муҳаддис, имом ва мутакаллими ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Баҳру-л-улум», «Бӯстону-л-орифин» ва «Танбеҳу-л-ғофилин би-л-ҳадиси-л-Сайиду-л-анбиёи ва-л-мурсалин».

## Эзоҳ
Ахвайнии Бухорӣ

**Ахвайнии Бухорӣ**, **Рабеъ ибни Аҳмади Ахавайнӣ** (; ) — пизишк ва донишманди форс-тоҷик, шогирди Абулқосими Муқонеъӣ, муаллифи китоби «Ҳидояту-л-мутаъалимин фӣ-т-тиб».
## Эзоҳ

## Адабиёт

* Matini, Jalal (1965). Hedayat al-Motaallemin fi Tebb. University Press, Mashhad.
* Hassan Yarmohammadi; Behnam Dalfardi; Alireza Mehdizadeh; Sina Haghighat (December 2013). "Al-Akhawayni, a contributor to medieval Persian knowledge on contraception". The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care. 18 (6): 435–440. doi:10.3109/13625187.2013.836176. PMID 24059592. S2CID 207523594.
Ибни Аълам

**Ибни Аълам**, **Абулқосими Алавӣ** (; ) — ахтаришнос ва ахтарбини дарбори Оли Бӯя, мухтареъи «Зичи Шарифӣ» ва «Зичи Бағдодӣ».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* لزركلي, خير الدين. الأعلام — ج 4 : عبد السلام بن الحسين — علي بن محمد (in Arabic). IslamKotob.
* Ibn al-Alam". islamsci.mcgill.ca.
Шайх Муслиҳуддини Хуҷандӣ

**Шайх Муслиҳуддини Хуҷандӣ** (), **Шайх Муслиҳуддин Бадеъуддини Нурӣ** (; ) — сӯфӣ,  ва мутафаккири барҷастаи форс-тоҷик, ҳокими Хуҷанд (1137—1214).

## Зиндагинома
Шайх Маслаҳатдини Хуҷандӣ дар хонадони донишманду парҳезкор дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Аҷдоди ин бузургвор аз аҳли илм ва тақво будаанд ва ин омил дар тарбияву камоли маънавии Шайх бетаъсир набудааст.

Сарчашмаи хаттии дасти аввал, ки дар он аз рўзгору осори Шайх Маслаҳатдини Хуҷандӣ маълумоти муҳим омадааст, «Маноқиби Шайх Маслаҳатдини Хуҷандӣ» мебошад. Муаллифи ин асар дар зикри аҷдоди Шайх Маслаҳатдин чунин меорад, ки: «Аммо бидон, ки обо ва аҷдоди ҳазрати Шайх Маслаҳатуддини Хуҷандӣ аз духтари Имом Муҳаммади Боқир будаанд, яъне аз аҳли байти паёмбари дини ислом Муҳаммад…»

## Эзоҳ
Ибни Хафифи Шерозӣ

**Ибни Хафифи Шерозӣ** (; ) — шайх, сӯфӣ, ориф ва муҳаддиси форс-тоҷик, бунёнгузори силсилаи хафифия, муаллифи «Шарафу-л-фақр», «ал-Фусул фӣ усул», «ал-Муътақиду-л-сағир ва-л-кабир».

## Зиндагинома
Дар назди муҳаддисони маъруфи Шероз Абдуллоҳ ибни Аҳмади Шордонӣ, Абдуллоҳ ибни Ҷаъфари Арзаконӣ ва Иброҳим ибни Рӯзбеҳ ҳадис ва дар назди Абулаббос ибни Сарроҷ фиқҳ омӯхт. Дар оғози ҷавонӣ ба Басра рафта, ба маҷлиси дарси Абулҳасани Ашъарӣ пайваст ва аз ӯ илми калом омӯхт. Дар сафарҳое, ки дар давраҳои баъд ба Ҳиҷоз, Ироқ ва Шом дошт, бо орифони замон Абуалии Рӯдборӣ, Абубакри Катонӣ, Абулҳасани Дурроҷ, Абуяъқуби Наҳрҷӯрӣ, Ибни Ато, Ҷарирӣ, Шиблӣ ва Мансури Ҳаллоҷ (дар зиндон) мулоқот кард; ба ш-ҳои Ҳиҷоз, Ироқ, Шом ва Фаластин сафар карда, якчанд бор ҳаҷ гузорид; дониши амиқи динӣ касб кард ва ба аҳкоми шариат сахт пойбанд буд. Ибни Хафиф аз даврони навҷавонӣ ба самоъ ва гирдоварии ҳадис шавқ дошт ва ба гуфтаи Дайламӣ, ҳар шаб чиҳил ҳадис менавишт ва ҳатто ҳангоми назъи равон аз вай ҳадис шунидаанд. Абубакри Боқилонӣ ва Абунуайми Исфаҳонӣ аз ӯ ҳадис нақл кардаанд. Ибни Хафиф аз фақеҳони мазҳаби шофеӣ ба шумор мерафт. Дар миёнаҳои умр ба Шероз баргашт ва то охири умр дар ин ҷо ба иршоди шогирдон машғул шуд. Дар тасаввуф равише муътадил пеша карда, таълимоти ирфонии ӯ бо зуҳду риёзат ва ҳамзамон бо шариат мутобиқат дошт. Шатҳгӯӣ ва ҳаракатҳои дур аз аҳкоми диниро нодуруст мешумурд. Мансури Ҳаллоҷро олими раббонӣ ва муваҳҳид медонист ва аз каромоти вай сухан мегуфт; баъзе аз суханони шатҳомези мансуб ба ӯро рад мекард. Аз шайхони суфия иқтидо ба шахсони зеринро мепазируфт, ки бар тариқаи саҳв қарор доштанд: Ҳориси Муҳосибӣ, Абулаббос ибни Ато ва Амр ибни Усмон. Ибни Хафиф Боязиди Бастомӣ ва Мансури Ҳаллоҷро дар ин шумор намеовард. Ба қавли Ибни Хафиф, аз Боязиди Бастомӣ ва Мансури Ҳаллоҷ «ҳангоми истиғроқ гоҳ-гоҳе суханоне чанд содир мешуд, аммо вақте ки боз ба худ меомаданд, аз он суханон тавба мекарданд ва истиғфор воҷиб медиданд».

## Таълифот
Тазкиранависон таълифоти зиёди Ибни Хафифро таъкид кардаанд. Дайламӣ аз 30 китоби ӯ (15-то муфассал ва 15-то мухтасар) ном бурдааст, ки фарогири масъалаҳои ирфонӣ ва фиқҳиву каломӣ будаанд. Аз ин осори вай ҷуз як ё ду рисолаи мухтасар чизе дар даст нест.
 
Тариқатҳои суҳравардия, козаруния ва асҳоби Рӯзбеҳони Бақлӣ нисбати хирқаи худро бо воситаҳое ба Ибни Хафиф расонидаанд. Абуисҳоқи Дайламӣ, Ибни Бокуя, Абунасри Сарроҷ ва Абуабдуллоҳи Мақоризӣ аз муридони Ибни Хафиф будаанд. Ҳуҷвирӣ мегӯяд, ки тариқати хафифия дар замони вай машҳур будааст.

Аз гуфтаҳои ӯст: *«Ҳар ишорату рамзе, ки ин тоифаи мутасаввифа гуфтаанду кардаанд, ман онро аз шариат бадар овардаам», «Ҳар орифе, ки маърифати худро ба шариат рост накунад ва ба шариат муқобала кунад, анқариб бемаърифат гардад»*.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуалии Форсӣ

**Абуалӣ Наҳвии Форсӣ**, **Абуалӣ ал-Форисӣ, Абдулғаффори Форисӣ** (; ) — , шоир, луғатдон ва забонишиноси маъруфи форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-л-эзоҳ» ва «Такмила».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Idāh (الإضاءة); 'Illustration' and Takmila (supplement); grammatical works;[n 6]
* Kitāb al-masā'il al-maslahat yurwiha 'an az-Zajjāj wa-tu’raf bi-al-Aghfāl (كتاب المسائل المصلحة يرويها عن الزجاج وتعرف بالاغفال); the Aghfāl (negligences), or 'Beneficial (Corrected) Questions', in which he refutes al-Zajjāj in his Maāni (rhetoric); [8][9][10]
* Kitāb ḥujja (كتاب الحجة); (Proof)[n 7] Argument That the Seven Readers Were the Imams of the Cities, as Designated by Abū Bakr Aḥmad ibn Mūsā ibn al-'Abbās ibn Mujāhid; [8]
Абуалии Ҳубубӣ

**Абуалии Ҳубубӣ**, **Абуалӣ Ҳасан ибни Ҳориси Хоразмӣ** (; дарг: қарни Х — ?) — риёзидон, қозӣ ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «ал-Истиқсо ва-л-таҷнис фӣ илму-л-ҳисоб».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* کرامتی، «ابوعلی حبوبی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

* مفتاح الحساب چاپ قاهره ۱۹۶۷ صفحات ۲۵۴ تا ۲۵۸
Халил ибни Аҳмади Фароҳидӣ

**Абуабдураҳмон Халил ибни Аҳмади Фароҳидӣ** (; ) — забоншинос, адабиётшинос ва мухтареъи арӯзи арабу аҷам.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Rafael Talmon. *[https://books.google.com/books?id=l0M2KFuz_kQC Arabic Grammar in its Formative Age: Kitāb al-‘ayn and its Attribution to <u>H</u>alīl b. Aḥmad]*, Studies in Semitic Languages and Linguistics, 25 (Leiden: Brill, 1997). Includes a thorough assessment of al-Khalil’s biography.
* Abdel-Malek, Zaki N. (2019) *Towards a New Theory of Arabic Prosody*, 5th ed. (Revised), Posted online with free access.
Саҳли Шӯштарӣ

**Абумуҳаммад Саҳл ибни Абдуллоҳи Шӯштарӣ** (; ) — илоҳиётшинос, муфассир ва сӯфии маъруфи форс-тоҷик, бунёнгузори мактаби илоҳии салимия.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Азҳарии Ҳиравӣ

**Абумансур Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Талҳа Азҳарии Ҳиравӣ** (; ) — фақеҳ, муҳаддис, муфассир ва луғатшинос форс-тоҷик, муаллифи «Таҳзибу-л-луғот», «Тафсиру-с-сабъу-т-тувал» ва «ат-Тақриб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Пӣ (адад)

\boldsymbol\pi («**Пӣ**» талаффуз карда мешавад) — адади доимии математикӣ, дарозии давра мутаносиб ба қутраш (диаметр).

Ба адади доимии «пӣ» чунин таъриф додан мумкин аст, масалан ин муносибати нимдавраи функсияҳои *y=sin(x)* ба маънои аслаш.

Бо ҳарфи лотинии «π» ишора карда мешавад. 

То моҳи июни соли 2022, сад триллион аломатҳо дар адади доимии «пӣ» баъд аз вергул оварда шудааст.

 

π = 3,1415926535 8979323846 2643383279 5028841971 6939937510
5820974944 5923078164 0628620899 8628034825 3421170679
8214808651 3282306647 0938446095 5058223172 5359408128
4811174502 8410270193 8521105559 6446229489 5493038196
4428810975 6659334461 2847564823 3786783165 2712019091
4564856692 3460348610 4543266482 1339360726 0249141273
7245870066 0631558817 4881520920 9628292540 9171536436
7892590360 0113305305 4882046652 1384146951 9415116094
3305727036 5759591953 0921861173 8193261179 3105118548
0744623799 6274956735 1885752724 8912279381 8301194912
9833673362 4406566430 8602139494 6395224737 1907021798
6094370277 0539217176 2931767523 8467481846 7669405132
0005681271 4526356082 7785771342 7577896091 7363717872
1468440901 2249534301 4654958537 1050792279 6892589235
4201995611 2129021960 8640344181 5981362977 4771309960
5187072113 4999999837 2978049951 0597317328 1609631859
5024459455 3469083026 4252230825 3344685035 2619311881
7101000313 7838752886 5875332083 8142061717 7669147303
5982534904 2875546873 1159562863 8823537875 9375195778
1857780532 1712268066 1300192787 6611195909 2164201989
…

## Адади Пӣ дар фарҳанг
* Соли 1998 аз ҷониби коргардони амрикоӣ Даррен Аронофски филми бадеӣ бо номи «π» ба шарафи адади доимии Пӣ бахшида шудааст. 

* Ҳар сол, 14 феврал рӯзи байналмилалии адади π ғайрирасмӣ ҷашн гирифта мешавад.

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
*  Переиздание: ЁЁ Медиа, ISBN 978-5-458-62773-3.
* 
* 
* 

## Сарчашмаҳо
* https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8_(%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE) аз Википедияи русӣ
Гурӯҳ:Математика Гурӯҳ:Пи
## Ҳаволаҳо
* pi.delivery 50 трлн знаков числа пи (мировой рекорд).
* 
* Различные представления числа Пи на WolframAlpha
* https://functions.wolfram.com/Constants/Pi/
* 
* 22,4 трлн знаков числа пи

Гурӯҳ:Риёзиёт
Масъудии Марвазӣ

**Масъудии Марвазӣ** (; қарни IX — қарни X) — и достонсаро ва қасидасарои аҳли Мовароуннаҳру Хуросон, нахустин гӯяндаи «Шоҳнома»-и манзум.

## Зиндагинома
Масъудии Марвазӣ яке аз шоирони охири қарни саввум ва авали қарни чаҳоруми ҳиҷрӣ аст, ки иттилооти ночизе аз ӯ дар даст дорем. Масъудии Марвазӣ дар охири асри IX ва аввали асри Х зиндагӣ карда, аввалин гӯяндаи «Шоҳнома»-и манзум буд ва таълифи онро андаке пештар ё баъдтар аз ҳудуди соли 300 ҳиҷрӣ (912—913 милодӣ) анҷом додааст. Аз «Шоҳнома»-и Масъудии Марвазӣ як пораи чаҳормисраӣ ва як байти алоҳида боқӣ мондааст. Пораи чаҳормисраӣ марбут ба подшоҳии Каюмарс ва байт мутааллиқ ба давраи Сосониён мебошад.

## Намунаи осор

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Таърихи адабиёт дар Эрон. Забебуллоҳ Сафо. ҷ. 1; с. 369—371
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ. — Сталинобод, 1958:
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ. — Душанбе: Адиб, 2007;

Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Гурӯҳ:Шоирони садаи X
Рустами I

**Рустами I** () — нуҳумин испаҳбади дудмони Бовандиёни Табаристон (867—896), ҷонишин ва писар (ё набера)-и Корини I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Абдумавлон Одинаев

**Абдумавлон Назирович Одинаев** (зод. 20 майи 1987, ноҳияи Кӯҳистони Масчо) — омӯзгор, номзади илмҳои таърих.

## Зиндагинома
Абдумавлон Одинаев таҳсили олии худро дар Донишгоҳи озоди Тоҷикистон гирифтааст, ки онро бо ихтисоси омӯзгори фанни таърих ва ҳуқуқ хатм кардааст. Пас аз хатм фаъолияти омӯзгориро дар муассисаҳои таълимии зодгоҳаш оғоз намудааст.

Солҳои 2009-2010 ҳамчун омӯзгори фанни таърих ва асосҳои давлат ва ҳуқуқ дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии № 5 ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ фаъолият намудааст. Дар солҳои 2012-2013 - муаллими фанни таърих ва асосҳои давлат ва ҳуқуқ дар мактаб-интернати ноҳия буд.

Аз соли 2013 то 2017 дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон ҳамчун мутахассиси пешбари шуъбаи Қонуни забони тоҷикӣ ва омӯзиши забонҳои хориҷӣ кор кардааст.

Аз соли 2017 то 2022 дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба ҳайси котиби масъули маҷаллаи илмии «Паёми донишгоҳ» ва ҳамзамон омӯзгори фанни таърих фаъолият намудааст.

Аз соли 2022 то ба имрӯз ба ҳайси котиби масъули маҷаллаи илмӣ-назариявии «Муаррих»-и Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш (ИТБМ) ва ҳамзамон ходими илмӣ дар шуъбаи таърихи қадим, асрҳои миёна ва нави институти мазкур мебошад.

## Таълифот
Абдумавлон Одинаев муаллифи беш аз 50 мақолаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ дар самтҳои манбашиносӣ, таърихнигорӣ ва мардумшиносӣ мебошад. Мақолаҳои ӯ дар маҷаллаҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ, аз ҷумла «Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ», "Ахбори АМИТ", «Номаи донишгоҳ», «Муаррих», «Россия и мир: научный диалог» ва дигар нашрияҳо ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Латофат Одиназода

**Латофат Одиназода ** (тав. 08.08.1979, н. Данғара) — омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ (1992). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» 
## Зиндагинома
Латофат Одиназода хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2005), корро ба сифати лаборанти ДМТ (2002-2005) оғоз карда, ба ҳайси мудири лабораторияи кафедраи астрономияи факултети физикаи 518 ДМТ (2006-2007), ассистенти кафедраи астрономияи факултети физика (2008-2014), муоаини декани шуъбаи ғоибонаи факултети физика (2014- 2015), директори Коллеҷи информатика ва техникаи компютерии шаҳри Душанбе (2015-2020) фаъолият намудааст. Аз соли 2020 директори Колеҷи омӯзгории ба номи Хосият Махсумоваи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бо Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Рустам Олимов

**Рустам Шоикулович Олимов** (1.11.1990, ш. Душанбе) — омӯзгори забони фаронсавӣ, номзади илмҳои филология (2019).

## Зиндагинома
Рустам Олимов хатмкардаи шуъбаи забони франсавӣ, факултети забонҳои романӣ-германи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2013), фаъолиятро дар кафедраи забони франсавии ҳамин донишгоҳ ба ҳайси ассистенти кафедра оғоз намудаааст. Солҳои 2013-2015 аспиранти шуъбаи рӯзонаи кафедраи забони фаронсавии донишгоҳ буд. Дар мавзуи “Функциональносемантическое поле определенности // неопределенности в разноструктурних языках (на материале таджикского и французского языков) « рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст (2019). Аз соли 2019 ба ҳайси сармуттахасиси раёсати илм ва инноватсияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, ҳамчунин, омӯзгори фанни забони фаронсавӣ фаъолият дорад. 17 мақола, 1 луғати тоҷикӣ-фаронсавӣ ба нашр расонидааст. Дар баробари корҳои илмӣ-тадқиқотӣ ба тарҷумаи осори бадеии нависандагони Фаронса, ба забони тоҷикӣ низ машғул аст. Намунаи тарҷумаҳояш аз забони фаронсавӣ дар шумораҳои маҷаллаи «Навруста» интишор гардидаанд.
## Осор
* Виражение категории определенности с помощью притяжательних местоимений в таджикском и французском языках // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. Д., 2018; 
* Анафорическая определенность в таджикском и французском языках // Проблемы современной филологии и методики обучения иностранним языкам в вузе. Т. 1. Д., 2015; 
* Категорияи номуайянии исм тавассути артикли «-е» ва «як» ва ифодаи он дар забони франсавӣ//Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. Д., 2014; Таҳлили муқоисавии ибораҳои рехтаи повести «Марги судхӯр»-и Садриддин Айнӣ дар забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва франсавӣ // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. Д., 2015.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Алиназар Пирназаров

**Алиназар Турдиназарович Пирназаров **(тав.12.03.1957, деҳаи Раҳмонободи ноҳияи Шамсиддин Шоҳини вилояти Хатлон, ваф. 20.08.2020, ш. Душанбе), номзади илмҳои математика.

## Зиндагинома
Солҳои 1974-1979 донишҷӯйи Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ буд. Солҳои 1979- 1991 омӯзгори кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои МТМ-и Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ, солҳои 1991-2002 ба сифати омӯзгори калони кафедраи методикаи таҳсилоти ибтидоии ҳамин муассиса фаъолият кардааст. Солҳои 2002-2004 муаллими калони кафедраи математикаи олии ДАТ ба номи Шириншоҳ Шоҳтемур, солҳои 2004-2008 омӯзгори калони кафедраи математикаи олӣ ва технологияи ДДТТ, солҳои 2008-2011 сардори шуъбаи низоми кредитии ДДОТ ба номи С. Айнӣ буд. Соли 2009 рисолаи номзадиро дифоъ намуда, солҳои 2011-2014 дар вазифаи дотсенти кафедраи математикаи олӣ ва технологияи ДДТТ кор кардааст. Аз соли 2014-2016 мудири кафедраи математикаи олии Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ буд. Аз соли 2016-2019 ба ҳайси дотсенти кафедраи математикаи олӣ ва фанҳои табиатшиносии ДДТТ фаъолият кардааст. Аз соли 2019 то охири умр ба ҳайси дотсенти кафедраи таҳсилоти ибтидоии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Муаллифи 180 кори илмию методӣ ва 30 дастури таълимӣ мебошад. 
## Осор
* Математика. Китоби дарсӣ барои донишҷӯёни факултетҳои омӯзгории мактабҳои олӣ. (бо ҳаммуаллифӣ). Д., 2006; 
* Маҷмуаи таълимӣ методӣ аз фанни математика. (васоити таълимӣ барои донишҷӯёни факултетҳои омӯзгории донишгоҳ ва донишкадаҳои олӣ) (бо ҳаммуаллифӣ). Д., 2015; 
* Курси мухтасари математика ва машқҳо барои корҳои мустақилона. (васоити таълмӣ барои донишҷӯёни таълими ѓоибона бо ихтисоси педагогика ва методикаи таълими ибтидоии факултаи омӯзгории мактабҳои олӣ). (бо ҳаммуаллифӣ). Д,. 2015; 

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Риёзишиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми илмҳои физика ва математика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Абдурраҳмони Форсӣ

**Абдурраҳмони Форсӣ**, **Абумуҳаммад Абурраҳмон ибни Аҳмади Форсӣ** (; зод: қарни Х — ?) — ходими дарбори амир Нӯҳ ибни Мансур, муддати кӯтоҳе вазир низ буд, аз наздикони сипаҳсолор Ҳусомуддавла Абулаббоси Тош.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Абуҳомиди Соғонӣ

**Аҳмади Соғонӣ**, **Абуҳомид Аҳмад ибни Муҳаммади Чағонӣ** (; ) — риёзидон ва ахтаршиноси форс-тоҷик, муаллифи «Тастеҳу-л-курра», «Амалу-л-мусаббаъ фӣ доира» ва «Сулсу-з-зовия».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Rosenthal, Franz (1950). «Al-Asturlabi and as-Samaw’al on Scientific Progress». Osiris. 9: 555—564.
Абубакри Калободӣ

**Абубакр Муҳаммад ибни Абиисҳоқ Муҳаммад ибни Иброҳими Калободӣ** (; ) — ориф, сӯфӣ, фақеҳи ҳанафӣ ва файласуфи форс-тоҷик, муаллифи китоби «ат-Таъарруф ли-л-мазҳаби-т-тасаввуф» ва «Маъонию-л-ахбор».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Arthur J. Arberry (Trans.): The Doctrine of the Sufis. University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21647-8
* Kalabadhi. In: Emery van Donzel (Ed.): Encyclopaedia of Islam. Brill, Leiden 1978, ISBN 90-04-05745-5.
* Kalabadhi. In: Mircea Eliade (Ed.): Encyclopedia of Religion, Bd. 8. Macmillan, New York 1987, ISBN 0-02-909790-8, S. 230—231.
Фирӯзи Машриқӣ

**Фирӯзи Машриқӣ** (; ? — 896) —  ва и эронитабори аҳди Тоҳириёну Саффориён, муосири Амру ибни лайси Саффорӣ, ки аз ашъораш ҳамагӣ 9 байт мондааст.

## Зиндагинома
Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» меорад, ки Фирӯзи Машриқӣ дар шоирӣ маҳорати хуб дошта, шеъри форсиро равону содда месурудааст. Аз осораш абёти пароканда боқист. Ин ду байтро Фирӯзи Машриқӣ дар сифати тири хаданг гуфтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ашъори хамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958.
Тоҳири Чағонӣ

**Тоҳири Чағонӣ**, **Абулмузаффари Тоҳир** (; ? — дарг: 991) — шоир ва сиёсатмадори форс-тоҷик, аз амирони Оли Муҳтоҷ дар даврони Чағониён.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* محمد دبیر سیاقی، پیشاهنگان شعر پارسی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
Соҳиб ибни Аббод

**Соҳиб ибни Аббод**, **Абулқосим Исмоил ибни Аббод ибни Соҳиб** (; ) — адиб, нависанда, шоир ва вазири дарбори Рукнуддавла, Муайидуддавла ва Фахруддавлаи Дайламӣ, муаллифи «Девони шеъри Соҳиб», «Дар кашфи кӯтоҳиҳои шеъри Мутанаббӣ» ва «Дастур дар шарҳи аруз ва қофия».

## Эзоҳ
Носируддин Муншии Кирмонӣ

**Носируддин Муншии Кирмонӣ** (, Носируддин ибни Хоҷа Мунтаҷибуддин Муншии Яздӣ; 1269 — 1320) — нависанда, шоир, муаррих, котиб ва муншӣ дар дарбори Қарахониёни Кирмон, муаллифи «Самту-л-ъало ли-л-ҳазрати-л-ъулё», «Дуррату-л-ахбор ва-л-ламъату-л-анвор» ва «Насоиму-л-асрор».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* خبیصی، محمد ابراهیم (۱۳۴۳). باستانی پاریزی، ویراستار. سلجوقیان و غز در کرمان. تهران: انتشارات طهوری.
Абуалии Симҷур

**Абуалӣ Муҳаммад ибни Иброҳими Симҷур** (; ? — дарг: 997) — волии Ҳирот аз хонадони Симҷуриён, писари Абулҳасани Симҷур.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* عباس پرویز. تاریخ دیالمه و غزنویان. ص ۲۰– ۲۲.
Абдуллоҳ ибни Ашкоми Хоразмшоҳ

**Абдуллоҳ ибни Ашкоми Хоразмшоҳ** (; ? — дарг: қарни Х) — амири Хоразм дар аҳди салтанати Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* هروی، جواد (۱۳۹۱). «آل عراق (پژوهشی تازه در یک قرن حاکمیت تابع سامانیان بر خوارزم». تاریخ تمدن اسلامی. تهران. ۴۵ (۲): ۱۰۷-۱۱۶.
Илёс ибни Исҳоқ

**Илёс ибни Исҳоқ** (? — баъди 922) — шоҳзодаи шӯришгари Сомонӣ, писари Исҳоқ ибни Исмоил ва бародарзодаи Исмоили Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Илёс ибни Исҳоқ / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Сомониён
Абулаббоси Саълуқӣ

**Абулаббоси Саълуқӣ** (; ? — дарг: қарни Х) — волии Табаристон дар замони ҳукумати Аҳмад ибни Исмоили Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Исҳоқ ибни Аҳмад

**Исҳоқ ибни Аҳмад** (; ? — дарг: қарни Х) — намояндаи хонадони Сомониён, ҳокими Самарқанд, яке аз 7 бародари Наср ва Исмоили Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Абуҷаъфари Зиёдӣ

**Абуҷаъфари Зиёдӣ** (? — дарг: қарни Х) — сардори лашкари Сомониён дар замони Мансур ибни Нӯҳи Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Муҳаммад ибни Мухаллад

**Муҳаммад ибни Мухаллад** (; ? — дарг: қарни Х) — шоири форс-тоҷик. Ҳамзамони Муҳаммад ибни Васиф, яке аз нахустин шоиронест, ки ба забони форсии дарӣ шеър гуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Таърихи Систон, аз силсилаи «Тоҷнома. Тоҷикон дар масири тамаддун», Душанбе, 2014.
Мутаҳҳар ибни Тоҳири Мақдисӣ

**Мутаҳҳар ибни Тоҳири Мақдисӣ**  (? — дарг: қарни Х) — муаррих, муҳаддис ва адиби арабизабони эронитабор, муаллифи китоби «ал-Бадъу ва-т-таърих».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* «فرهنگ مکتشفین و جغرافی نویسان جهان». نیک بین، نصرالله. انتشارات نبوی، چاپ وزیری، ۱۳۷۵.
Лукарии Чангзан

**Абулҳасан Алӣ ибни Муҳаммад Ғазвонӣ**, **Лӯкарии Чангзан** (; ? — дарг: қарни Х, Ғазавон) — шоир ва чангнавози дарбори амир Абулқосим Нӯҳ ибни Мансур.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* محمد دبیرسیاقی. پیشاهنگان شعر پارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Абдурраззоқ

**Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Абдурраззоқ** (; ? — дарг: қарни Х) — сардори лашкари Хуросон дар аҳди Абулқосим Нӯҳ ибни Мансур.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Абулқосим Бишри Ёсин

**Абулқосим Бишри Ёсин** (; ? — дарг: 990, Маҳна) — ориф, зоҳид, суфӣ, шоир ва муҳаддиси номвари форс-тоҷик, устоди Абусаиди Абулхайр.

## Эзоҳ

## Адабиёт
https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86
Писари Фақеҳ

**Писари Фақеҳ**, **Ибни Фақеҳ** (; ? — дар: қарни Х) — ҳокими Сарахс дар замони замони салтанати Абуиброҳими Мунтасир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Ғафур Расулов

** Ғафур Расулов** (тав. 11.10.1953, д. Искодари н. Айнӣ) — олим, шарқшинос ва иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисод.
## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети забонҳои шарқии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин (1977). Дар давоми таҳсил аз соли 1974 то соли 1976 ба ҳайси тарҷумон мушовир дар Ҷумҳурии Исломии Эрон фаъолият намудааст. Аз соли 1973 то соли 1983 дар рўзномаҳои «Коммунисти Қурғонтеппа», «Ҳақиқати Қурғонтеппа», «Ҳақиқати Хатлон», ба ҳайси мухбири калон фаъолият 569 намуда ва аз соли 1983 то 1986 дар Давлати Исломии Афғонистон дар вазифаи тарҷумони низоми хизмат намудааст. Аз соли 1989 то 1995 дар рўзномаҳои «Паёми Душанбе» ва «Садои мардум» вазифаи мудири шуъбаро ба зимма дошт. Солҳои 1995 - 2013 дар Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси сардори шуъба, муовини сардори раёсат ва сардори раёсат фаъолият намуда, ҳамзамон муовини сармуҳаррири маҷаллаи «Тоҷикистон: стратегия ва тараққиёт» буд. Солҳои 2013-2015 дар вазифаи дотсенти Донишгоҳи технологии Тоҷикистон ва мудири кафедраи баҳисобгирии бухгалтерӣ, таҳлил ва аудити Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фоъолият намуд. Солҳои 2015-2019 сардори Раёсати тадқиқоти макро-иқтисодии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳамзамон ба сифати дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Сармоягузориҳои хориҷӣ ва нақши онҳо дар рушди иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ҳимоя намудааст. Узви Иттиҳоди журналистони СССР ва Тоҷикистон, Инчунин, узви Ассотсиатсияи байналмилалии журналистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон мебошад.
## Осор
* Сармоягузориҳои хориҷӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2012. 
* Луғати тафсирии русӣ-англисӣ-тоҷикии ислоҳоти иқтисодӣ. Д., 2016
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Суҳайлӣ Расулов

** Суҳайлӣ Мирқозиевич Расулов **(тав. 14.12.1973, д. Искодари ноҳ. Айнӣ) — олим, доктори илмҳои филология (2019), подполковники мустаъфии ВКД ҶТ, Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.  
## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (1995), факултаи ҳуқуқшиносии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ (2000) ва Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003). Баъди хатми Донишгоҳ дар вазифаҳои гуногун: ваколатдори фаврӣ, сарваколатдори фаврӣ, сарваколатдори фаврӣ оид ба корҳои махсусан муҳим, сардори Шуъбаи якуми Раёсати амнияти дохилии Саридораи полиси андози Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, дотсенти кафедраи фаъолияти фаврию ҷустуҷўии Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995-2011), сардори Раёсати муносибатҳои байналмилалӣ ва ҳамоҳангсозии барномаҳои Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, (2011-2013), муаллими кафедраи ҳуқуқ, мудири кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2013- 2015), муаллими фанҳои забону адабиёти тоҷик ва таъриху ҳуқуқи МДТ “Мактаби Президентӣ барои хонандагони болаёқат дар шаҳри Ҳисор» (2015-2017), сардори Шуъбаи иттилоот ва нашрия, директори Китобхонаи илмӣ ва сардори Шуъбаи сифати таҳсилот, ҳамзамон профессори кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон (2017-2021) кор кардааст. Рисолаи номзадиро таҳти унвони «Хусусиятҳои луғавӣ ва услубии ашъори Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ» (2011) ва рисолаи докториро дар мавзуи «Вижагиҳои сохторӣ ва маъноии ибораҳои номӣ дар осори манзуми охири асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ» (2019) дифоъ намудааст. Аз соли 2021 инҷониб дар кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикии ДДОТ ба номи С. Айнӣ фаъолият дорад. 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи А. Сино
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Бушҳоқӣ (Ҳамнасаб)

**Бушҳоқӣ** :
* Мустафо Исҳоқ Бушҳоқӣ - физикест, ки дар физикаи назариявӣ ва васеъшавии коинот тахассус дорад аз Алчазоир.
* Ҷилолӣ Исҳоқ Бушҳоқӣ - Нависандаи, ки дар масъалаҳои таълимӣ ва иҷтимоӣ тахассус дорад аз Алчазоир.
* Сиди Бушҳоқӣ - Илоҳиётшинос, мутарҷим, фақеҳ, забоншинос аз Алчазоир.
* Бузид Бушҳоқӣ - Сиёсатмадор, миллатчӣ ва иттифоқи касаба аз Алчазоир.
* Абдунур Бушҳоқӣ - Профессори донишгоҳи, сиёсатмадор ва фаъоли фарҳангӣ аз Алчазоир.
Тахорӣ (шоир)

**Тахорӣ**, **Таҳовӣ** (; ? — дарг: қарни Х) — шоири қасидасарои форс-тоҷик ва маддоҳи амирони Сомонӣ, ки чаҳор мисраъ аз ӯ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Исмоил ибни Абулҳасан // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Раҳматулло Рауфов

**Раҳматулло Неъматович Рауфов ** (тав. 8.02.1967, д. Сармайдони н. Муъминобод) — географ, номзади илмҳои география (2017), дотсент (2019). Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (2015).

## Зиндагинома
Раҳматулло Рауфов соли 1992 Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣро бо дипломи аъло хатм кардааст. Солҳои 1985 – 1987 дар сафҳои артиши шуравӣ хизмат карда, баъди хизмати ҳарбӣ аз соли 1992 то инҷониб дар кафедраи географияи табиӣ ва кишваршиносии факултети географияи Донишгоҳи давлатии омȳгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ҳамчун ассистент, муаллим, муаллими калон, дотсент ва мудири кафедра кор мекунад. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмӣ ва китобҳои дарсӣ мебошад. Дар муддати фаъолияти омȳзгории хеш ба сифати муаллими таҷрибадор ва географи хуб, дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, дар омода намудани садҳо нафар мутахассисон барои макотиби Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар сохторҳои давлатӣ саҳмгузор аст.
## Осор
* Территориальная организация и оценка использования гидротехнических сооружений Юго-Западного Таджикистана (монография). Д., 2018; 
* «Global science and innovations 2019 Central Asia». Кazakhstan-2019; 
* Заминшиносии умумӣ». Д., 2013; 
* Асосҳои биогеография. Д., 2020; 
* Таърихи кашфиётҳои чуғрофии Тоҷикистон. Д., 2001; 
* «Роҳнамои дарёфти номгȳйиҳои географӣ». Д., 2016; 
* Луғати истилоҳои табиатшиносӣ. Д., 2018; 
* Ҷавҳари дониш. Д., 2019 ва ғ.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Ҷуғрофияшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми география
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Холмаҳмад Раҳимов

** Холмаҳмад Баротович Раҳимов **(тав. 20.05.1972, деҳаи Чойхонаи ноҳияи Ёвон, ваф. 08.04.2020, ш. Душанбе), адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (2020).   
## Зиндагинома
Холмаҳмад Раҳимов солҳои 1990-1995 дар факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ таҳсил намудааст. Солҳои 1996-1997 лаборанти калони кафедраи адабиёти тоҷик, 1997-2003 ассистент, ҳамзамон солҳои 1997-2000 дар аспирантураи донишгоҳи зикршуда таҳсил кардааст. Солҳои 2003-2005 ба сифати муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти синфҳои ибтидоӣ ва аз соли 2008 ҳамчун муаллими калони кафедраи методика ва таҳсилоти ибтидоӣ фаъолият намудааст. Аз соли 2015 ба ҳайси муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти тоҷики факултети таҳсилоти томактабӣ ва ибтидоӣ фаъолият кардааст. Солҳои 2017 - 2018 дар вазифаи муовини декан оид ба таълим дар факултети таҳсилоти томактабӣ ва ибтидоӣ фаъолият намудааст. Аз 1 сентябри соли 2019 то 8-уми апрели соли 2020 ба ҳайси иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷик дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  фаъолият дошт. Инчунин, ӯ солиёни зиёде дар факултет вазифаи раисии иттифоқи касабаи устодону донишҷӯёнро пеш бурдааст. Номбурда соли 2019 дар мавзуи «Ҷустори ҳунарии Лоиқ Шералӣ дар шеъри муосири тоҷик ва фардияти эҷодии ӯ» рисолаи номзадӣ ҳимоя намуд. Инчунин, ба қалами Раҳимов Х. Б. дастурҳои таълимӣ-методии «Барномаи адабиёти бачагона» барои факултаи педагогикаи донишкадаву донишгоҳҳои омӯзгорӣ (2011), «Таърихи адабиёти Амрико» (ҳаммуаллиф) (2017) ва муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмӣ ва илмӣ-методӣ мебошад. 
## Осор
* «Садои булбул». -Д., 1999,  
* Мавқеи ѓазал дар эҷодиёти Лоиқ Шералӣ// Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2010, №7 (63),  
* Рубоӣ ва мавқеи он дар эҷодиёти Лоиқ// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2011, №4 (40),  
* Тараннуми ѓояи ватанпарварӣ дар эҷодиёти Лоиқ Шералӣ// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2013, №1 (50),  
* Мавқеи дубайтӣ дар эҷодиёти Лоиқ Шералӣ// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2015, №4 (65),  
* Мазмун ва мундариҷаи ѓоявию бадеии «Дасти дуои модар» - и Лоиқ Шералӣ»// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2015, №4 (65) ва ғ.

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Забоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Сонеъи Балхӣ

**Сонеъи Балхӣ** (; ? — дарг: қарни Х) — шоири форс-тоҷик, муосири Рӯдакӣ. Аз он фақат як рубоӣ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сонеъи Балхӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008
* https://abadis.ir/fatofa/%D8%B5%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C/
Муҳаммад Абдаи Котиб

**Муҳаммад Абдаи Котиб** ( ? — дарг: қарни Х) — дабир ва шоири аҳди Сомониён, дабири амири туркони эликхонии Мовароуннаҳр Бағрохон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муҳаммад Абдаи Котиб // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Ибни Меҳрон

**Абубакр Аҳмад ибни Ҳусайн ибни Меҳрони Нишопурӣ** (; 908, Нишопур — 992, ҳамон ҷо) — муҳаддис ва қории машҳури Хуросон, аввалин муаллиф дар бораи қироатҳои даҳгона.

## Зиндагинома
Асли Ибни Меҳрон аз Исфаҳон ва иқоматгоҳи ӯ Нишопур будааст. Ӯ дар Нишопур аз Абубакр ибни Хузайма, Абулаббос Сироҷи Сақафӣ ва Абулаббос Мосарҷасӣ ҳадис шунидааст. Ба Самарқанд, Бағдод, Куфа, Димишқ ва Сур (Тир, шаҳр дар Лубнон) сафар карда, қироатро аз устодони ин фан омӯхт. Сипас ба Нишопур бозгашта, ҳамчун қории Қуръон дар Хуросон шуҳрат ёфт ва ба тадрису таълифи фанни қироат пардохт. Абуисҳоқи Саълабӣ, Абусаъди Ганҷрудӣ, Абуусмони Собунӣ, Абуабдуллоҳ Исмоил ибни Муҳаммади Тифлисӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд.

Ҳокими Нишопурӣ дар «Таърихи Нишопур» қариб бист асари Ибни Меҳронро дар улуми Қуръон ном бурдааст. «ал-Ғояту фӣ-л-қироат», «аш-Шомил» ва «ал-Мабсут» (китоби дарсӣ дар усули қироати Қуръон) аз ҷумлаи осори боқимондаи ӯст. Рисолае ба форсӣ дар бораи расмулхатти Мусҳаф ба ӯ нисбат дода шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуалии Домғонӣ

**Абуалии Домғонӣ** (; ? — дарг: 992) — котиб, адиб ва шоири арабизабон, вазири дарбори Сомониён. Ӯ замоне ба вазорат расид, ки давлати Сомониён рӯ ба шикасту завол оварда буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Исмоил ибни Абулҳасан // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абуабдуллоҳ ибни Ҳафс

**Абуабдуллоҳ ибни Ҳафс** (? — дарг: қарни Х) — сипаҳсолори Бухоро дар аҳди Нӯҳ ибни Мансур, сипаҳсолори Нишопуру Ҳирот ва Кӯҳистон.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Исмоил ибни Абулҳасан // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Иброҳим ибни Борас

**Иброҳим ибни Борас** (; ? — дарг: қарни Х) — сипаҳсолори Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ, ки дар ҳангоми фурӯ нишондани исёни амири Хоразм дар роҳ вафот кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Иброҳим ибни Борас // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Мут

**Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Мут** (қарни IX — қарни X) — сипаҳсолори даврони Наср ибни Аҳмади Сомонӣ, ки дар исёни ба муқобили амири Сомонӣ оғознамудаи Илёс ибни Исҳоқ ба ӯ мадад кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Мут / С.Абдуллоев, А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Сомониён
Муҳаммад ибни Ясаъ

**Муҳаммад ибни Ясаъ** (? — қарни Х) — сипаҳсолори аҳди Наср ибни Аҳмади Сомонӣ, ки ҳангоми бори севум хуруҷ кардани Илёс ибни Исҳоқ ба ёрии Илёс бархост.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муҳаммад ибни Ясаъ / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Сомониён
Абулфазли Хуҷандӣ

**Имом Абулфазл Зиёд ибни Муҳаммад ибни Алии Хуҷандӣ** (; ? — октябри 1023) — ровии ҳадис, донишманди тоҷики даврони Сомониён.

Наҷмуддини Насафӣ бо зикри силсилаи ровиён ҳадисеро аз номи ин донишманд зикр менамояд, ки онро Алӣ ибни Абутолиб аз паёмбар Муҳаммад шунида буд. Аз рӯи ахбори китоби «ал-Қанд», маълум мешавад, ки ин донишманди хуҷандӣ дар Самарқанд зиндагӣ ба сар мебурда ва яке аз устодони ӯ Абушуҷоъ Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Ҳамза ном доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Имом Абулфазл Зиёд ибни Муҳаммад ибни Алии Хуҷандӣ / А. Насриддинов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Бассоми Курд

**Бассоми Курд** (), **Бассоми Гурд** (; ? — қарни IX) —  ва аз нахустин гӯяндагони шеъри форсӣ, ҳамзамони Саффориён.

## Зиндагинома
Дар баъзе манбаъҳо номаш ба шакли Бассоми Курд омадааст ва «курд» на ба маънои яке аз халқҳои эронии Ғарби Эрон, балки чун «чӯпон» маънидод шудааст. Аслан, Бассоми Курд аз аҳли Сиистон буд, ки дар ҷанги хориҷиён ба муқобили Яъқуби Лайси Саффорӣ иштирок кард. Пас аз шикасти ин гурӯҳ, ки сарварашон Аммор буд, Бассоми гурд ба мулозимати Яъқуб даромад ва дар васфи ӯ қасидаҳо мегуфт. Азбаски аз нахустин шоирони порсигӯй аст, забони ашъораш суфтаву равон, вазни онҳо баъзан сактадор аст. Аз навиштаҳои ӯ панҷ байт қасида дар мадҳи Яъқуб дастрас гардидааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуамр Муҳаммад ибни Асад

**Абуамр Муҳаммад ибни Асад** (; ? — дарг: қарни Х) — сардори сипоҳ дар даврони Наср ибни Аҳмад ибни Исмоил, ки барои хуруҷи Илёс ибни Исҳоқ ба Самарқанд, ӯро маъмур сохта буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абуамр Муҳаммад ибни Асад // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абуисҳоқи Нишопурӣ

**Абуисҳоқи Нишопурӣ** (? — 903, Нишопур) — сӯфӣ, ориф, ҳофизи Қуръон ва муҳаддиси эронитабор, шогирди Исҳоқ ибни Роҳавайҳ, Абуқадамаи Сарахсӣ, муаллифи «Китобу-л-илал».

## Эзоҳ
Абуҳамзаи Хуросонӣ

**Абуҳамзаи Хуросонӣ** (), **Абуҳамза Абдурраҳмон Муҳаммад ибни Иброҳими Нишопурӣ** (; ? — 903, Мулқобод) — сӯфӣ ва ориф эронӣ, муаллифи китоби «ал-Мунтамин амну-л-сайёҳ ва-л-ъибод ва-л-мутасаввифин».

## Эзоҳ
Абуаҳмад ибни Абубакри Котиб

**Абуаҳмад ибни Абубакри Котиб** ( ? — дарг: қарни Х) — давлатмард ва шоири арабизабони аҳди Сомониён, писари Абубакр ибни Ҳомид, муддате волии Ҳирот, Бушанҷ ва Бодғис низ буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

* Абуаҳмад ибни Абубакри Котиб // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Муҳаммад ибни Ҳоруни Сарахсӣ

**Муҳаммад ибни Ҳоруни Сарахсӣ** (; ? — 904) — дӯзанда ва марде айёр, фармонравои Табаристон дар аҳди Исмоили Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سیروس محمدنیا قرائی (۱۳۸۵)، جغرافیای شهرستان سرخس، انتشارات سخن گستر مشهد
* دکتر احمد رنجبر (۱۳۶۳)، خراسان بزرگ، موسسه انتشارات امیر کبیر تهران
* جواد هروی (۱۳۹۰)، چهل داستان از تاریخ سامانیان، شرکت سهامی کتابهای جیبی وابسته به موسسه انتشارات امیر کبیر تهران

Гурӯҳ:Сомониён
Абулқосими Розӣ

**Абулқосими Розӣ** (; ? — қарни Х) — надим ва хидматгузори Оли Сомон, ки дар Нишопур мансабе доштааст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Розӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абуалии Салломӣ

**Абуалии Салломӣ** (, **Абӯалӣ Ҳусайн ибни Аҳмад ибни Муҳаммади Байҳақии Нишопурӣ**; ? — қарни Х) — муаррих, шогирди Иброҳим ибни Муҳаммади Байҳақӣ ва муаллифи китоби «ат-Таърих фӣ ахбори вулоти Хуросон».

## Зиндагинома
Доир ба Саломӣ маълумоти тарҷимаиҳолӣ кам аст. Аз рӯи баъзе маъхазҳои таърихӣ ӯ ба забони арабӣ асари машҳури худ «ат-Таърих фӣ ахбори вулоти Хуросон» («Таърихи волиёни Хуросон») -ро таълиф намудааст, ки воқеаҳои таърихии то асри 10 дар Хуросон рӯйдодаро дар бар мегирад. Таҳрири китоби мазкурро баъди Салломӣ муаррих Абулҳасан Муҳаммад ибни Сулаймон ибни Муҳаммад давом додааст. Асари Салломӣ то ба замони мо нарасидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абуалии Салломӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Ибни Фақеҳ

**Ибни Фақеҳ** (), **Абубакр Шаҳобуддин Аҳмад ибни Исҳоқ** (? — 902, Ҳамадон) — ҷуғрофиёдон, адиб, сайёҳ ва и арабинависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳамадон ба дунё омадааст. Ибни Фақеҳ якчанд асар навиштааст, ки аз миёни онҳо «Китобу-л-аҷоиб» ва «Китобу-л-булдон» («Китоби кишварҳо») машҳур мебошанд. То ҳол як қисми «Китобу-л-булдон» (5 ҷилд) боқӣ монда, аз 2000 саҳифа иборат аст. Асари Ибни Фақеҳ соли 1022 тавассути Абулҳасан Алӣ ибни Ҷаъфари Шазрӣ ба таври эҷодкорона бо номи «Мухтасару-л-булдон» таҳрир шудааст, ки аз он се нусхаи хаттӣ боқӣ мондааст. Соли 1923 аз ганҷинаи дастхатҳои остони Қудс (ш. Машҳад) дастхатти пурраи қисми дуввуми асари «Китобу-л-булдон» ёфт шуд, ки дар бораи шаҳрҳо ва мардуми Хуросон, Мовароуннаҳр, Озарбойҷон, Аррон ва Арманистон маълумоти муҳимми ҷуғрофиёӣ ва этнографӣ дорад. Маълумоти Ибни Фақеҳ дар бораи ҷуғрофиёи таърихӣ ва мардуми Осиёи Миёна ҷолиби диққат аст, зеро дар асоси сарчашмаҳои хаттӣ ва шоҳидони воқеаҳо – тоҷирон, ҳарбиён ва ҳоҷиён навишта шуда, масофаи байни шаҳрҳо дақиқ сабт шудаанд. Ибни Фақеҳ вазъи иқтисодии Мовароуннаҳр, мавзеъҳои ҷуғрофиёӣ – Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, Урганҷ, Марв, Тирмиз, Устурушана, Кеш, Чағониён, Бадахшон, Хатлон ва ғ-ро нисбатан пурра тавсиф кардааст. Маълумоти Ибни Фақеҳ дар бораи Девори Бухоро, Девори Қиёмат ва дарвозаҳои он, Дарвозаи Оҳанин, маъбади Навбаҳор ва тавсифи этнографии халқиятҳои турку славян нодир мебошанд. «Китобу-л-булдон» дар давраи ҳаёти Ибни Фақеҳ машҳур гардид ва ҷуғрофиёнигорони баъдӣ Муқаддасӣ (асри 10), Аҳмади Тӯсӣ (асри 12), Ёқути Ҳамавӣ (асри 13), Абдуррашид ал-Бокувӣ (асри 15) ва дигарон аз он истифода бурдаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Абубакр ибни Ҳомид

**Абубакр ибни Ҳомид** (; ? — дарг: асри Х) — давлатмард ва сиёсатмадори даврони Сомониён, котиби дарбори Исмоили Сомонӣ, вазири Аҳмад ибни Исмоил.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абубакр ибни Ҳомид // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абуисҳоқ Иброҳим ибни Насри Розӣ

**Абуисҳоқ Иброҳим ибни Насри Розӣ** (; ? — 901) — ҳофизи ҳадис ва аз муҳаддисони Наҳованд, муаллифи «ал-Муснад».

## Эзоҳ
Буалии Марвазӣ

**Буалии Марвазӣ** (? — қарни Х) — сипаҳсолори даврони Сомониён, амири Марв (907) дар аҳди Исмоили Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Буалии Марвазӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Муҳаммад ибни Исмоили Нишопурӣ

**Абубакр Муҳаммад ибни Исмоили Нишопурӣ** (; ? — 908, Нишопур) — сӯфӣ, ориф, муҳаддис ва донишманди шофеъии форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-с-саҳоба».

## Эзоҳ
Воизи Сарахсӣ

**Воизи Сарахсӣ**, **Абуалӣ Воизи Сарахсӣ** (; ? — қарни Х) — шоир ва орифи форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Воизи Сарахсӣн // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Равнақии Бухороӣ

**Равнақии Бухороӣ** (; ? — асри X) — шоири форс-тоҷики даврони Сомониён, аз ашъораш 4 байт расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* محمد دبیر سیاقی، پیشاهنگان شعر فارسی، انتشارات علمی و فرهنگی

* Равнақии Бухороӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Шокири Бухороӣ

**Шокири Бухороӣ** (; ? — қарни Х) — шоири қасидасарои форс-тоҷики даврони Сомониён, аз ашъораш 70 мисраъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шокири Бухороӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008
Абулҳасан Алӣ ибни Исмоили Хуҷандӣ

**Абулҳасан Алӣ ибни Исмоили Хуҷандӣ** (; ? — қарни Х) — фақеҳ ва муҳаддиси замони Сомониён, шогирди Қутайба ибни Сайид, Алӣ ибни Исҳоқ ва Иброҳим ибни Юсуфи Балхӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулҳасан Алӣ ибни Исмоили Хуҷандӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Рустам Ятимов

**Рустам Ятимов** (; 14 июли 1998, Нижний Новгород, Русия) — футболбози тоҷик, дарвозабони бошгоҳи «Ростов» ва тими миллии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Рустам Ятимов 13 июли соли 1998 дар Нижний Новогороди Русия ба дунё омадааст. Ӯ ба футболи тоҷик бори аввал моҳи октябри соли 2016 омад ва 24 феврали соли 2017 бошгоҳи «Истиқлол» имзои Рустам Ятимовро бо қарордоди панҷсола эълом кард.

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Дастовардҳо
### «Истиқлол»

* Лигаи олии футболи Тоҷикистон
** 15px **Қаҳрамон (6):** 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023
* Ҷоми футболи Тоҷикистон
** 15px **Қаҳрамон (4):** 2018, 2019, 2022, 2023
* Суперҷоми Тоҷикистон
** 15px **Қаҳрамон (4):** 2019, 2020, 2021, 2022

### «Ростов»
* Ҷоми футболи Русия
** 15px **Финалист:** 2018

### Мунтахаби миллии Тоҷикистон
* Ҷоми шоҳи Тайланд: 2022

### Инфиродӣ
* Дарвозабони соли Тоҷикистон 2022
* Беҳтарин футболбози Тоҷикистон 2023

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Нижний Новгород»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Истиқлол»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ростов»
Анӯша Ансорӣ

**Анӯша Ансорӣ** (; ) — ковишгар, муҳандис ва корофарини эронӣ-америкоӣ, раиси Анҷумани гардонандагони ширкати фанноварии иртибот аз роҳи дур (TTI). Ануша Ансорӣ, аввалин зани гардишгари фазоӣ, аввалин эронитабор, дувумин фазонаварди форсизабон пас аз Абдулаҳад Муманд ва аввалин зани мусулмонест, ки ба фазо сафар кардааст.

## Зиндагинома
Анӯша Ансорӣ 12 сентябри 1966 дар шаҳри Машҳад ба дунё омада, давраи тифлӣ ва ҷавониашро дар Теҳрон гузаронида соли 1984 бо ҳамроҳи хонаводааш ба Амрико кӯчидааст. Донишгоҳҳои Ҷорҷ Мэйсон (бакалавр) ва Ҷорҷ Вашингтонро хатм кардааст.

Парвози ӯ ба кайҳон ба сифати кайҳонгард аз 18 то 29 сентябри соли 2006 сурат гирифтааст.

## Эзоҳ
Абуяъқуби Аҳвозӣ

**Абуяъқуби Аҳвозӣ** (; ? қарни Х) — табиби беморхонаи Азудуддавла дар Бағдод, муаллифи «Рисола фӣ мои-л-асал».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абуяъқуби Аҳвозӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Ҷунайди Бағдодӣ

**Абулқосим Ҷунайд ибни Муҳаммади Бағдодӣ** (;  — ориф, сӯфӣ, зоҳид ва фақеҳи форс-тоҷик, асосгузори равияи ҷунайдия, муаллифи «ас-Сир фӣ анфоси суфия», «Давоу-л-арвоҳ», «Китобу-л-фано», «Китобу-л-мисоқ».

## Эзоҳ
Абуусмон Саъиди Ҳирӣ

**Абуусмон Саъиди Ҳирӣ** (; ) — донишманди ислом, фақеҳ, ориф ва яке аз ҷеҳраҳои барҷастаи тасаввуф, шогирди Шоҳшуҷоъи Кирмонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دکتر مهدی دهباشی و دکتر سید علی اصغر میرباقری فرد (۱۳۹۴). تاریخ تصوف (جلد ول) سیر تطور عرفان اسلامی از آغاز تا قرن ششم هجری. سمت.
Абулҳасан ибни Юсуф

**Абулҳасан ибни Юсуф** (; ? — қарни Х) — давлатмард ва аз акобири даврони Аҳмад ибни Исмоили Сомонӣ ва Наср ибни Аҳмад, ки баъдҳо аз итоати ин хонадон баромад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулҳасан ибни Юсуф // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абулаббос Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Нӯҳ

**Абулаббос Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Нӯҳ** (? — 910) — писарамӯи Исмоили Сомонӣ, волии Табаристон (900‒910).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулаббос Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Нӯҳ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Сомониён
Қамарии Ҷурҷонӣ

**Қамарии Ҷурҷонӣ** (; ? — қарни Х) — шоири қасидасарои форс-тоҷик дар дарбори Қобус ибни Вушмагир.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* محمد دبیر سیاقی، پیشاهنگان شعر پارسی، انتشارات علمی و فرهنگی

* Исмоил ибни Абулҳасан // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абуаҳмади Мунаҷҷим

**Абуаҳмад Яҳё тбни Алӣ ибни Яҳё ибни Абумансури Обони Муннаҷим** (; ) — мусиқишинос,  ва и эронитабори дарбори Муътазид, муаллифи «Рисола фӣ-л-мусиқӣ».

## Эзоҳ
Абулаббос Масруқи Тӯсӣ

**Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Масруқи Тӯсӣ** (; ? — 912) — сӯфӣ, ориф, зоҳид ва муҳаддиси бузурги аҳли Хуросон, муаллифи «Ҷузъу-л-қаноат».

## Эзоҳ
Амир Сурӣ

**Амир Сурӣ ибни Муҳаммад** (; қарни IX, Ғур — қарни X) — малики дудмони Ғуриён, ки дар сарзамини кӯҳистони Ғур ҳукумат мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Шоҳшуҷоъи Кирмонӣ

**Абулфаворис Шоҳшуҷоъи Кирмонӣ** (; ? — 900/01) — сӯфӣ, ориф ва зоҳиди форс-тоҷик, ки шоҳзода будааст ва баъдан ба тасаввуф гаравидааст, шогирди Абуҳафси Ҳаддод, устоди Абуусмони Ҳирӣ, муаллифи «Мароту-л-ҳукамо».

## Эзоҳ
Мумшоди Динаварӣ

**Мумшоди Динаварӣ** (; ) — ориф, зоҳид ва суфии эронинитабори даврони Муқтадири Аббосӣ, шогирди Ҷунайди Бағдодӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* عطار، محمد بن ابراهیم. ۱۳۹۷. تذکرةالأولیاء، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، جلد ۱، تهران، سخن، چاپ اول؛ ص ۶۶۲.
Маъруфии Балхӣ

**Маъруфии Балхӣ** ( ? — қарни Х)- шоири қасидасарои форс-тоҷик. Ӯ ба ҳазлу ҳиҷогӯӣ майл дошта, аз ашъораш дар шакли ғазалу қитъа ва абёти алоҳида дар ҳаҷми 55 байт боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Bosworth, C.E. (2012). «Maʿrūf Balk̲h̲ī». In P. Bearman; Th. Bianquis; C.E. Bosworth; E. van Donzel; W.P. Heinrichs (eds.). The Encyclopedia of Islam, Second Edition. BRILL Online.

* Маъруфии Балхӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008
Муҳаммад ибни Сурӣ

**Муҳаммад ибни Сурӣ** (; қарни X, Ғур — 1011) — малики дудмони Ғуриён (қарни X—1011), писари Амир Сурӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Ғуриён