open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Воронин, Михаил Яковлевич

**Михаи́л Я́ковлевич Воро́нин** (, Маскав, ИҶШС — , п. Ново-Николское, ноҳияи Красногорск, вилояти Маска, Русия) —варзишгари рус (гимнастика). Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1966), Мураббии хидматнишондодаи ИҶШС (1980).

Чемпиони Бозиҳои олимпӣ (1968) дар такяҷаҳишҳо ва машқҳои турник; барандаи шаш медали нуқра ва як биринҷии (1968, 1972) Бозиҳои олимпӣ. Ғолиб ва ҷоизадори мусобиқаҳои байналмилалӣ ва чемпионатҳои ИҶШС дар солҳои 1966–72. Чемпиони мутлақи ҷаҳон (1966) ва Аврупо (1967 ва 1969); дорандаи Ҷоми ИҶШС дар бисёрҳарба (1966, 1969, 1970). Солҳои 1978–88 президенти Федератсияи гимнастикаи Федератсияи Русия, баъд роҳбари дастаи гимнастикаи «Динамо» низ буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Воробёв, Андрей Иванович (варзишкор)

**Воробёв Андрей Иванович** (тав. 3 октябри 1924) — варзишгари рус (вазнбардорӣ) ва пизишк; Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1952), Мураббии хидматнишондодаи ИҶШС (1964). Доктори илмҳои тибб (1970), профессор (1972), мудири кафедраи анатомия, ректори Донишкадаи варзиши вилояти Маскав (1977-91).

## Дастовардҳо
Дорандаи медали биринҷии Бозиҳои олимпӣ (1952) дар вазни миёна, чемпиони Бозиҳои олимпӣ (1956 ва 1960) дар вазни нимасангин. Ғолиби 5 чемпионати ҷаҳон, 5 чемпионати Аврупо, 10 чемпионати ИҶШС. 21 бор рекорди ҷаҳонӣ ва 37 бор рекорди шӯравиро нав кард. Солҳои 50 садаи XX роҳбар ва мураббии дастаи вазнбардорони ИҶШС дар мусобиқаҳои байналмилалӣ буд. Муаллифи мақолаҳои варзишӣ, монографияҳо ва китобҳои дарсӣ («Ҷаҳондорон», 1972; «Варзиши вазнбардорӣ», 1987).

## Осор
*  Воробьев А.Н. Анатомия силы. М.: Физкультура и здоровье, 1987. — 84 с.
## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ворожейкина, Зинаида Николаевна

**Ворожейкина Зинаида Николаевна** (тав. 19 январи 1925, Болшие Березники, Мордова) — шарқшиноси рус, доктори илмҳои филология (1980). Ширкаткунандаи ҶБВ (1941-45).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Ленинград (1949). Аз соли 1954 дар Шуъбаи ленинградии Пажӯҳишгоҳи шарқшиносии АИ ИҶШС (ҳоло Русия) кор мекунад. Муаллифи беш аз 100 таълифоти илмӣ, аз қабили «Эраҷ Мирзо. Ҳаёт ва фаъолияти ӯ» (1961), «Адабиёти навини форсӣ» (1972), «Феҳристи дастнависҳои форсӣ-тоҷикии Пажӯҳишгоҳи шарқшиносии АИ ИҶШС» (1980), «Шоирони муҳити адабии Исфаҳон ва масоили рушди ҳаёти адабии Эрон пеш аз тохтутози муғул (асри 12 — ибтидои садаи XIII)» (1984) ва ғ. Дар рисолаву мақолаҳои Зинаида Ворожейкина масъалаҳои адабиёти форс-тоҷик, ташаккул ва моҳияти доираҳои адабӣ, равияҳои асосии инкишофи назму намояндагони он таҳқиқ шудаанд. Зинаида Ворожейкина ба воситаи барқарор кардани тарҷумаи ҳоли илмӣ, фаъолияти адабӣ ва матни осори намояндагони алоҳидаи мактаби адабии Исфаҳон (Ҷалолуддини Исфаҳонӣ, Камолуддин Исмоили Исфаҳонӣ, Шарафуддини Шафарва, Рафеъуддини Ланбонӣ ва дигарон) мазмуну мундариҷа, бадеиёт, зебошиносии шоирони ин ҳавзаи адабиро таҳқиқ намудааст. Ҷанбаву паҳлуҳои гуногуни адабиёти навини Эронро мавриди таҳқиқ қарор дода, эҷодиёти намояндагони алоҳидаи он (мас., Эраҷ Мирзо)-ро бо эҷодиёти С. Айнӣ муқоиса кардааст, хусусиятҳо ва умумияти ин адибонро ба таври муътамад нишон додааст. Зинаида Ворожейкина дар таҳия, тарҷума ва нашри осори адибони форс-тоҷик, тарҷумаҳои русии рубоиёти Умари Хайём, тарҷумаи русии «Чаҳор мақола»-и Низомии Арӯзии Самарқандӣ (ҳамроҳи С. Баевский), шоиру нависандагони муосири эронӣ ва тоҷик (тарҷума ва тавзеҳоти шеъру достонҳои Эраҷ Мирзо ва Абулқосими Лоҳутӣ) саҳми басазо дорад. Дар пайравии Умари Хайём ба забони русӣ рубоиҳо навиштааст, ки дар матбуоти Санкт-Петербург ба табъ расидаанд. Бо роҳбарӣ ва мушовирии Зинаида Ворожейкина чанде аз адабиётшиносони тоҷик (А. Абдуллоев, У. Каримов ва дигарон) рисолаҳои илмӣ дифоъ кардаанд. Иштирокчии Симпозиуми шеъри форсӣ (Душанбе, 1967) буд.

## Осор
* Еще несколько бейтов приписываемых Рудаки // Письменные памятники Востока / Историко-филологические исследования. Ежегодник 1972. М. 1977;
* «Тухфат-ал-мулук» — средневековый свод нравственных заповедей // Письменные памятники Востока / Историко-филологические исследования. Ежегодник 1973. М., 1979;
* Исфаханская школа поэтов и литературная жизнь Ирана в предмонгольское время (XII — начало XIII в.). М., 1984.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Милибанд С. Д. Востоковеды России. М., 2008.

## Сарчашма
*
Ким Уайлд

**Ким Уайлд** (; тав. 1960 дар ноҳияи Ҳоунслоу) — сарояндаи Инглистон аст, ки дар солҳои 1980-ум ба шуҳрати бузурге ноил гаштааст. Суруди «Kids in America» дар хит-парад ҷои дуюмро гирифт. Ҳоло ба боғдорӣ машғул мешавад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сомонаи Расмии Ким Уайлд
*
Вероника Воронина

**Воронина Вероника Леонидовна** (14.5.1910. шаҳри Коврово, губ. Владимир — 4.8.2000. Маскав) — бостоншинос ва муаррихи соҳаи таърихи меъморӣ, доктори илмҳои таърих (1962).

## Зиндагинома
Баъди Ҷанги гражданӣ ба Осиёи Миёна омад. Хатмкардаи Институти меъмории Маскав (1935). Солҳои 1936-37 ассистенти кафедраи лоиҳакашии Институти осиёимиёнагии индустриалӣ дар Тошканд, 1937-40 меъмори Идораи лоиҳакашии шаҳри Тошканд, 1942-43 ходими калони илмӣ Академияи меъмории ИҶШС, 1943-46 мудири сектори Институти таҳқиқоти илмии санъати Ӯзбекистон дар Тошканд, аз соли 1946 ходими калони илмии Академияи меъмории ИҶШС (баъдтар Институти умумииттифоқии таҳқиқоти илмии назария, таърихи меъморӣ ва шаҳрсозӣ) дар МаскаВероника Воронина Вероника Воронина соли 1943 дар бахши хонаҳои иқоматӣ ва усули иморатсозии мардуми Осиёи Миёна рисолаи номзадӣ ҳимоя кард. Ӯ дар экспедитсияҳои археологии ш.-ҳои қадими Осиёи Миёна — Хоразм, Суғд, Истаравшан ва Шош, ҳафриёти бостоншиносии Оқтеппаи назди Тошканд (1940-41), Мунҷоқтеппа (1944), ёдгориҳои бостонии Хоразм (1945-46), шаҳристони Панҷакент (1946-47) ва водии Фарғона (1968) ширкат карда, бештар истифодаи масолеҳи сохтмон, хусусиятҳои шаҳрсозӣ ва услуби меъмории таърихи тоисломии Осиёи Миёнаро омӯхт. Вероника Воронина зимни омӯзиши санъати ороишии деворнигораҳои Панҷакенти Қадим, лавҳаи кандакории меҳроби Искодар, нақшунигор ва банду басти сутунҳои Оббурдан, Фатмев ва Урметан такомули нақшҳои ҳандасию табииро дар санъати ороиши амалии ҳунармандони тоҷик дар аҳди ислом илман асоснок кард. Вероника Воронина соли 1968 дар ҳайати экспедитсияи таҳқиқоти комплексии шимоли Тоҷикистон иштирок карда, умумиятҳо ва тафовутҳои иморатсозии водии Фарғонаро бо тарзи хонасозии Ҳиндустон, Эрон, Туркия, Миср ва дигар кишварҳои Шарқ муқоиса намуд. Вероника Воронина санъати меъмории мақбараи Исмоили Сомониро (Бухоро) бо мақбараи Сабо Банот (1010) дар Қоҳира, мақбараҳои Маҳмудшоҳи Манду (1450) ва Гулгунбад (1660) дар Ҳиндустон қиёс намуда, айнияти тарҳи мураббаъ, умумияти арақаҳо, қаробати усули гунбадсозии онҳоро дарёфт. Вероника Воронина ҳамчунин дар омӯзиши таърихи санъати меъмории Афғонистон, Эрон, Миср, Урдун, Чин, Ҷопон ва кишварҳои Шарқи Наздик саҳм гузошт. Муаллифи беш аз 200 мақолаи илмӣ ва асарҳои таҳқиқотист.

## Ҷоизаҳо
Вероника Воронина барои ширкати фаъол дар интишори силсилакитоби энсиклопедияи «Таърихи умумии санъати меъморӣ» сазовори Мукофоти давлатии СССР (1979) шуд.

## Осор
* Народные традиции архитектуры Узбекистана. М., 1951;
* Народная архитектура северного Таджикистана. М., 1959;
* Народное жилище арабских стран. Каир, Ленинград, М., 1972. 1974;
* Конструкции и художественный образ в архитектуре Востока. М., 1977;
* Средневековый город арабских стран. М., 1991.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Проскурякова Т. С. Вероника Леонидовна Воронина — учёный и педагог // Вопросы всеобщей истории архитектуры. Вып. 2. М., 2004.

## Сарчашма
*
Андрей Воронихин

**Андре́й Ники́форович Ворони́хин** (, Усолйеи Нав — , Санкт-Петербург) — меъмори рус, яке аз бунёдгузорони сабки ампирӣ дар Русия.

## Корҳо
Калисои ҷомеи Қазон (1801–11), ки дар миёни сохтмонҳои хиёбони Нева назаррабоӣ мекунад ва Донишкадаи кӯҳкорӣ (1806–08), ки дар каронаи ҷазираи Василев сохта шудааст, аз ҷумлаи осори меъмории Андрей Воронихин мебошанд. Андрей Воронихин на танҳо лоиҳаи худи биноро мекашид, балки ороиши дохилӣ, мебелу чароғу қандилҳо ва баъзан ҳатто таҷҳизоти ононро низ тарроҳӣ мекард. Ҳамчунин дар сохтмони маҷмааи коху боғ дар Петергоф ва Павловский иштирок кардааст. Узви АР Русия (аз 1797). Дар академия аз соли 1800 омӯзгор буд ва соли 1811 синфи махсуси меъморӣ кушод.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* А. Н. Воронихин. Чертежи и рисунки (Альбом). Л., 1952;
* Гримм Г. Г. Архитектор Воронихин. Л., М., 1963;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М., 2007.

## Сарчашма
*
Платон Воронко

**Плато́н Мики́тович Воронко́** (1 декабри 1913, деҳаи Черветчина, губ. Харков, ҳозира ноҳияи Ахтири вилояти Сума — 10 августи 1988, Киев) — и украинӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи роҳсозии Харков (1933). Бо роҳхати КМ ВЛКСМ ба Тоҷикистон омад ва дар сохтмони Вахшу Хуҷанд кор кард. Дар ҳамин ҷо шеърҳои нахустинашро иншо кардааст. Солҳои 1938-41 дар Институти адабии Маскав ба номи М. Горкий таҳсил кард. Муаллифи маҷмӯаҳои «Субҳ ба хайр» (1950; Мукофоти давлатии СССР, 1951), «Аз Маскав то Карпат» (1951), «Қарз» (1955), «Обхезӣ» (1971) ва ғ. Ашъори Платон Воронко асосан ба ҷавонон, муборизаи партизанҳои украинӣ, мубориза барои сулҳ, дӯстии халқҳо бахшида шудаанд. Дар баъзе шеърҳои Платон Воронко — «Сабақ» (1974), достонҳои «Тасвири нотамом» (1970) ва ғ. аз шаҳру навоҳӣ ва деҳоти Тоҷикистон ёдоварӣ шудаанд. Мас., дар достони «Тасвири нотамом» аз шаҳри Хуҷанди солҳои 30 сухан рафтааст. Қаҳрамони асоси ин достон мӯйсафеде ба номи Раҳмат мебошад, ки расми В. И. Ленинро кашидааст. Платон Воронко дар бораи амалҳои қаҳрамонони асарҳои худ ниҳоят самимӣ ва некдилона сухан рондааст. Платон Воронко баъзе шеърҳои шоири тоҷик Мирсаид Миршакарро ба забони украинӣ тарҷума кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Авенир Воронов

**Авенир Аркадевич Воронов** (15 (28) ноябри 1910, Ораниенбаум, губ. Санкт-Петербург — 17 октябри 1992, Маскав) — олими шӯравӣ дар соҳаи назарияи идоракунии автоматӣ. Академики АИ ИҶШС (1970).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти политехникии ш. Ленинград (1938). Аз соли 1939 то 1946 хидмат дар сафи Артиши Сурх. Аз соли 1946 устоди Омӯзишгоҳи олии техникии Маскав ба номи Бауман, аз соли 1948 корманди Институти автоматика ва телемеханика (ҳозира Институти муаммоҳои идоракунӣ), 1955-64 муовини директори Институти электромеханикаи АИ ИҶШС, аз солҳои 1964-70 директори Институти масоили идоракунӣ, аз соли 1970 директори Институти автоматика ва масоили идоракунии Маркази илмии АИ ИҶШС дар Шарқи Дур. Солҳои 1958-64 дар Институти политехникии Ленинград ва аз соли 1966 дар Институти радиотехника, электроника ва автоматикаи Маскав дарс медод. Аз соли 1980 ба Институти таҳлили системавии АИ Русия (ВНИИСИ) баргашта, шуъбаи информатика, техникаи ҳисоббарор ва автоматикунониро таъсис дод. Авенир Воронов усулҳои таҳқиқи динамикаи равандҳоро дар системаҳои хаттӣ ва ғайрихаттӣ пешниҳод ва усулҳои синтези таҷҳизоти ҳисобкунии рақамиро барои идоракунии барномавӣ таҳия кард; якҷо бо шогирдон усулҳои басомадии моделониро, ки барои интихоби мувофиқи системаҳои коркарди иттилоот имкон медиҳанд, инкишоф дод.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1988). Бо ордени Байрақи Сурх ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Осор
* Основы теории автоматического управления, М., 1981;
* Теория автоматического управления, М., 1986;
* Оптимизация структур данных в АСУ, М., 1988.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Фарохкарт

**Ворукаша**, **Фарохкард** — номи дарёест, ки дар Авесто, «Бундаҳишн» ва дигар адабиёти ориёӣ зикр шудааст. Ин дарё дар Авесто ҳамчун дарёи бузург ва муқаддас ба шакли Ворукаша ва дар осори паҳлавӣ Фарохкарт — ба маънои «фарох бурида» зикр шудааст.

Дар «Бундаҳишн» омадааст: «Дарёи Фарохкард ба ноҳияти Нимрӯз, канори Албурз аст, ки як севвуми ин заминро (дар бар) дорад. Аз ин рӯ Фарохкард номида шуд, ки як ҳазор дарё дар ӯ дошта шудааст» («Бундаҳишн». Бахши 29). Дар тавзеҳоти «Авесто»-и Ҷалили Дӯстхоҳ омадааст, ки «Пури Довуд эҳтимол додааст, ки Ворукаша бо дарёи Хазар яке бошад. Аммо Меҳрдоди Баҳор дар баррасии ҷуғрофиёи асотирии Эрон ин баҳрро бо уқёнуси Ҳинд як мешуморад». Вай бештар ба пораи зерин такя кардааст, ки дар «Тиряшт» омадааст: «Он гоҳ меҳ аз он сӯйи Ҳинд, аз кӯҳе, ки дар миёни дарёи Фарохкард ҷой дорад, бархезад». Аз сабаби он ки дар он замон минтақаи Осиёи Марказӣ нисбат ба мавқеи имрӯзааш аз с. б. тақр. 500—600 м пасттар воқеъ будааст, аксар вақт онро кӯлҳо ё баҳрҳои равон меномидаанд. Муаллифони китоби «История Таджикского народа» ҳамчунин баҳри Каспийро дарёи Ворукаша донистаанд. Агар навиштаҳои Авесторо дар хусуси ин баҳр ва кӯҳи Ҳаро Баразайт, ҳамчунин дигар ҳолатҳои тасвиршударо таҳлил кунем, Ворукаша ва ё Фарохкард ба баҳри Арал ва рӯди Ому, инчунин рӯди Сир айният мегирад. Дар адабиёти авестоӣ Фарохкард — Ворукаша, ки рӯди Панҷ қисмате аз он аст ва кӯҳи Албурз — қуллаи ба номи Исмоили Сомонӣ бо Нимрӯз дар ҳамҷаворӣ тасвир ёфтаанд, ки чунин тасвирот ба минтақаи мавриди таҳқиқ мувофиқ меояд. Тибқи навиштаҳои Авесто ва «Бундаҳишн» Ворукаша бо кӯлҳои Чайчаст (Қарокӯл), Фраздон (Рангкӯл), Киёнса — Ҳомун (Яшилкӯл — Суман) пайваст аст, ки воқеан чанде аз шохобҳои д.-и Панҷ аз ин кӯлҳо сарчашма мегиранд. Ҳоло бо сабаби камшавии обҳо пайвастшавии Рангкӯл бо сарчашмаи Панҷ аз байн рафтааст. Рӯди Ардвисура, ки яке аз шохобҳои рӯди Панҷ — Ванҷрӯд аст, аз кӯҳи Хукар (ба номи Исмоили Сомонӣ) ба рӯди Ворукаш (Панҷ — Омӯ) мерезад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Авесто. Д., 2001;
* Муминҷонов Ҳ. Турон — гаҳвораи тамаддуни ориёӣ. Д., 2004;
* Бундаҳишн. Д., 2006;
* Ҳотам М. Эрони Гумшуда. Д., 2012.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Маздаясно
Николай Воронов

**Никола́й Никола́евич Во́ронов** (23 апрел (5 майи) 1899, Санкт-Петербург, Русияи подшоҳӣ — 28 феврали 1968, Маскав, ИҶШС) — сарлашкари шӯравӣ, Сармаршали артиллерия (1944), Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1965).

## Зиндагинома
Хатмкардаи курсҳои фармондеҳии артиллерия (1918) ва Академияи ҳарбии ба номи М. Фрунзе (1930). Иштироккунандаи Ҷанги шаҳрвандии Русия. Аз соли 1918 то 1934 фармондеҳи ҷузъу томҳои артиллерӣ ва ситодӣ, 1934-36 директори Омӯзишгоҳи 1-уми артиллерии Ленинград, 1936-37 мушовири низомӣ дар Испания, 1937-41 фармондеҳи артиллерияи Артиши Сурх, сардори Раёсати мудофиа аз ҳуҷуми ҳавоӣ, 1941-43 ҷонишини комиссари халқии мудофиаи ИҶШС, дар давраи ҶБВ (1941-45) фармондеҳи артиллерия ва намояндаи Ситоди Сарфармондеҳи Олӣ буд. Ба торумор кардани гурӯҳи бамуҳосираафтодаи фашистони немис дар назди Сталинград сарварӣ намуд.

Нахустин касест, ки рутбаи маршали артиллерияро (1943) гирифтааст. Аз соли 1946 фармондеҳи артиллерияи Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС. Солҳои 1950-53 президенти Академияи илмҳои артиллерӣ, 1953-58 сардори Академияи ҳарбии фармондеҳии артиллерӣ, аз соли 1958 дар корҳои масъули Вазорати мудофиаи ИҶШС. Муаллифи ёддоштҳои «Дар хидмати ҳарбӣ» (1962). Депутати Совети Олии ИҶШС (даъвати 2).

## Ҷоизаҳо
Бо 6 ордени Ленин, ордени Револютсияи Октябр, 4 ордени Байрақи Сурх, 3 ордени дараҷаи 1 Суворов, ордени Ситораи Сурх, медалҳо, 5 ордени хориҷӣ, туфанги фахрӣ сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Казаков К. Главний маршал артиллерии Н. Н. Воронов // Военно-исторический журнал, 1979, № 5;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М., 2007.

## Сарчашма
*
Борис Воронсов-Веляминов

**Бори́с Алекса́ндрович Воронсо́в-Велями́нов** (14 феврали 1904, Екатеринослав — 27 январи 1994, Маскав) — , омӯзгор ва таърихшиноси шӯравӣ, дар оммавӣ гардонидани илм саҳми арзанда гузоштааст. Ходими хидматнишондодаи илми ҶШФСР. Узви вобастаи АИ педагогии ИҶШС (1940).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Маскав (1925). Аз соли 1924 дар Институти давлатии астрономии ба номи П. К. Штернберг (то 1931 Институти астрофизика) кор кардааст, профессор Донишгоҳи давлатии Маскав (аз соли 1934). Таҳқиқоти ӯ ба омӯзиши ситораҳои ғайрисобит, туманот, галактикаҳо ва зузанабҳо бахшида шудаанд. В. мавҷудияти ҳодисаи фурӯбариро дар муҳити байниситоравӣ ва гардиши ҳаставии зузанабҳо (1930) исбот карда, усулҳои муайян кардани масофаҳоро то туманоти сайёраҳо пешниҳод намуд (1933); 1200 системаи галактикаҳои шакл ва сохторашон нодирро кашф карда, онҳоро «галактикаҳои дорои таъсири мутақобила» ном гузошт (ду атласи аксҳои ин галактикаҳо солҳои 1959 ва 1977 ба чоп расидаанд). Солҳои 1961–74 якҷо бо ҳамкоронаш морфологияи тавсифоташон ҷузъии 32000 галактикаро чоп кард. Муаллифи бисёр монография ва китобҳои дарсӣ оид ба астрономия.

## Ҷоизаҳо
Бо ҷоизаи Ф. А. Бредихин (1977), медали «Барои кашфи ҷирмҳои осмонӣ» (1979) ва медали Ю. А. Гагарин сарфароз гардидааст.

## Осор
* Новые звёзды и галактические туманности. М.–Л., 1935;
* Газовые туманности и новые звёзды. М.–Л., 1948;
* Очерки истории астрономии в России, М., 1956;
* Очерки истории астрономии в СССР, М., 1960;
* Внегалактическая астрономия, М., 1978;
* Очерки о Вселенной, М., 1980.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Воруна

**Воруна** ( ) — яке аз куҳантарин ва тавонотарин худоёни эзадкадаи ориёӣ ва устураи ведоӣ, ки нигаҳбони низоми табиии кайҳонӣ ва фазилатҳои ахлоқӣ дониста мешуд.

Дар забони қадимии юнонӣ маънои «Осмони соф»-ро дошт. Замину Осмон дар устураи мардуми ориёӣ падару модари кайҳонӣ шинохта мешуданд, аз ин рӯ, Осмон нахустин худои ориёӣ ба шумор мерафт. Бо мурури замон дар давраи ведоӣ Воруна ҳамчун худои осмонӣ мазҳари фазои олам дониста шуд. Оташе, ки дар шакли барқ аз осмон меояд (дар асотири халқҳои эронӣ — Озар), писари Воруна маҳсуб мешуд. Аз байни худоҳои нисбатан бузурги аҳди бостони ориёӣ (Воруна, Индра, Аноҳита, Меҳр ва ғайра) Воруна ҳамчун мазҳари қувваҳои моддии табиат, эзади некхоҳу меҳрубон ба шумор мерафт, ки аз рӯйи аҳаммияташ танҳо бо Индра баробар буд, зеро ҳар ду аз ҷумлаи худоёни мустабид буданд. Дар Ведаҳо ба Воруна сурудҳои ниёишии зиёд бахшида шудаанд.

Эзадони ведоӣ ба се гурӯҳ — осмонӣ, фазоӣ ва заминӣ тақсим мешуданд. Воруна аз ҷумлаи худоёни осмонӣ ба шумор меравад. Он бо Худои аҳду паймон — Митра (Меҳр) сахт алоқаманд мебошад. Образи Воруна то пайдо шудани Ведаҳо ба худои обҳои баҳру бари хетиҳо дар тамаддуни хетию аккадии Аруна ва Аҳурои дини маздоии куҳан шабоҳат дошт. Номи Воруна ҳамроҳ бо Митра ва Индра дар паймони шоҳони Осиёи Пеши ҳазораи дуюми то м. сабт гардидааст.

Бо вуҷуди он ки Воруна ва Митра нигаҳбони низоми кайҳонӣ пиндошта мешуданд, ба Воруна қувваю қудрати фавқулодаи соҳирӣ (майя), ҳамчунин масъулияти амали низоми оламро нисбат медоданд. Воруна худои обҳои кайҳонӣ низ дониста мешуд. Дар Ведаҳои навтар, ҳангоме ки Праҷапати эзиди офаринанда ва илоҳаи аъзам шинохта шуд, мақоми Воруна таназзул ёфта, ҷойи онро Индра гирифт. Баъди асри ведоӣ Воруна ба худои муқаррарии кишвари рӯшноӣ табдил ёфт. Дар асотири пуранӣ (баъдиведоӣ) омадааст, ки Воруна аз худои бартар ба илоҳаи уқёнусҳо, дугоники Нептун табдил ёфтааст. Дарёҳо, ки ба воситаи онҳо оби баҳру уқёнусҳо таъмин мегардид, хоҳарони Воруна маҳсуб мешуданд. Воруна муқобили обхезию туғёнҳои харобиовар мубориза мебурд.

Дар уқнумнигории ҳиндуия Воруна ҳалқаи дор дар даст тасвир мешуд, ки рамзи худои мустабид будани ӯро ифода мекард. Баъди давраи ведоӣ ӯро ҳамчун илоҳае тасвир кардаанд, ки дар тахти алмосӣ дар бари ҳамсараш нишаста, дар атрофаш худоёни кучаки кӯлу дарёҳо гирд омадаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Елизаренкова Т. Я. Еще раз о ведийском боге Варуне // Труды по востоковедению. Вып. 1. Тарту. 1968;
* Древнеиндийская философия. Начальный период. М., 1963;
* Ригведа. Избранные гимны. М., 1972;
* Невелева С. А. Мифология древнеиндийского эпоса. М., 1975;
* Дубянский А. М. Протоиндийская религия // Древо индуизма. М., 1999;
* История Востока. Т. 1. Восток в древности. М., 2000;
* محمد شریف. تاریخ فاسفه در اسلام. تهران، 1363

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Худоҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Худоёни ҳиндӣ
Бахши Гилгит

**Бахши Гилгит**(  ) — яке аз бахшҳои Иёлати Гилгит-Балтистони  Покистон  аст, ки дар соли 2000-уми ислоҳоти маъмурӣ дар Покистон хориҷ карда шуд. Аммо он дар соли 2008 барқарор гардид. Ноҳияҳои бахш иборатанд аз:  

* Ноҳияи Астур 
* Ноҳияи Диёмар 
* Ноҳияи Ғазар 
* Ноҳияи Гилгит 
* Ноҳияи Ҳанза 
* Ноҳияи Нагар 

## Манбаъ

* مشارکت‌».کنندگان ویکی‌پدیا.  «   Дар *[[Википедияи Англисӣ|энсиклопедияи англисии Википедия]]* 2 феврал баррасӣ карда шуд.».

Гурӯҳ:Бахшҳои Покистон
Гурӯҳ:Иёлати Гилгит-Балтистон
Мирпур

**Мирпур** (       Mirpur) - шаҳр дар Озод-Кашмир, Покистон, маркази Бахши Мирпур. Аҳолӣ 419,000 нафар . (дар соли 2009)  . 

## Мавқеи ҷуғрофӣ
Дар шимол ва шарқи шаҳр бо ноҳияи Котли, дар ғарб бо Потхохаром ва дар ҷануб бо Бҳимберr ҳамсарҳад аст . Бахши Мирпур дар минтақаи кӯҳистон ҷойгир аст. 

Шаҳр одатан "Бритониёи хурд" номида мешавад  . 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон
Музаффаробод

**Музаффаробод** (       Музаффаробод ) маркази маъмурии қаламрави Покистон Озод-Кашмир мебошад . 

## Таърих
Ҳангоми заминҷунбии соли 2005, 80% биноҳо дар ин шаҳр хароб гаштаанд. 

## Мавқеи ҷуғрофӣ
Баландии маркази NP 800 метр аз сатҳи баҳр аст  . 

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Дилетантизм

**Нопешакорӣ**, ё **дилетантизм** (аз  ←  «дилхушӣ, саргармӣ») — машғул шудан ба ҳаргуна фаъолият (ба унвони мисол илм, ҳунар, саноеъи дастӣ) бидуни омӯзиш ва дониши зарурӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сифатҳои шахсиятӣ
Ворухӣ

**Ворухӣ** — як навъ зардолуи маҳаллӣ.

Дарахташ ҳирамшакл, серҳосил, то 200 кг самар овардааст. Ниҳоли пайвандиаш баъди 4 сол ба воя мерасад. Охирҳои март гул карда, мевааш аввали август мепазад. Самараш байзашакл, вазнаш 25-30 г, андозааш 34 х 34,6×33,3 мм; чоки паҳлуяш ноаён, пӯсташ тунуки сахт, пашмакдор, ба гӯшт сахт часпидааст; рангаш зарди қаймоқмонанд, холҳои зардтоб дорад. Гӯшти мевааш хамираки сершира, хуштаъму хушбӯ; дар таркибаш то 24 % моддаҳои хушк, 12 % қанд ва 1,3 г/л туршӣ мавҷуд аст. Донакаш миёнаҳаҷм (22 х 17,6 х 10,6 мм), аз гӯшташ ба осонӣ ҷудо мешавад; мағзаш ширин. Думчамевааш сахт, қисми зиёди мевааш дар шохаҳо мехушкад. Самарашро асосан тар мехӯранд, мехушконанд (22 % баргак ва 34 % ғӯлинги зардча ҳосил мешавад). Ворухӣ бештар дар деҳаҳои Оббурдан, Пастиғав, Ревомутки ноҳияи Мастчоҳи Кӯҳӣ ва деҳаҳои Рарз, Дардар, Искодару Варзиманори ноҳияи Айнӣ мерӯяд. Дарахташ сармобардор аст. Ба меваи دорухӣ асосан пармачӣ ва касалии оташак осеб мерасонад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Гулов С. М. Мевапарварӣ. Д., 2007;
* Богушевский П. Н. Абрикосы Верхнего Зеравшана//Плодовые Среднего Таджикистана. Сталинабад, 1948;
* Розанов Б. С., Данилов В. В., Скороход С. Т. Плодоводство Таджикистана. Д., 1978.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Восиқ Биллоҳ

**Абуҷаъфар Ҳорун ибни Муҳаммади Муътасим Восиқ Биллоҳ** ( ;811/812, Макка — 10 августи 847) — нуҳумин халифаи аббосӣ, ки пас аз фавти падараш Муътасим ба хилофат расид (841–846). 

## Ҳукумат
Восиқ Биллоҳ мисли падараш дар идораи хилофат ба туркҳо эътимод карда, баландтарин мансабҳои идорӣ – лашкардор, хазинадор ва ғ.-ро ба онҳо дода буд. Сарварии лашкар ва муҳофизати қасри халифаро хони туркҳо Эйтох ба уҳда дошт. Пас аз фавти Восиқ Биллоҳ туркҳо дар таъйини валиаҳд дахолат карда, Ҷаъфар ибни Муътасимро бо лақаби Мутаввакил ба хилофат расониданд. Восиқ Биллоҳ ақидаҳои муътазила, офариниши Қуръонро ба пайравии падараш пуштибонӣ карда, ба тағйири ақидаи донишмандон пардохт ва онҳоро ба қабули ақидаҳои муътазила маҷбур сохт. Дар эътироз ба ин сиёсати Восиқ Биллоҳ аҳли Бағдод ва вилоятҳо соли 846 бо роҳбарии Аҳмад ибни Наср ибни Молики Хузоӣ даст ба исён заданд. Восиқ Биллоҳ роҳбарони исён, аз ҷумла Аҳмадро дастгир карда, ба қатл расонд. Дар марзҳои шарқӣ Тоҳириён манфиатҳои хилофатро ҳимоя мекарданд, вале зидди сиёсати муътазилии Восиқ Биллоҳ буданд. Донишмандони фироркарда аз таъқиботи Восиқ Биллоҳ дар Нишопур аз ҷониби Абдуллоҳ ибни Тоҳир ва Тоҳири II (845–862) паноҳгоҳ меёфтанд. Дар оғози хилофати Восиқ Биллоҳ қабилаи Қайс бо роҳбарии Беҳас дар Димишқ, яманиён дар Фаластин ва қавми барбарҳо дар шимоли Африқо даст ба шӯриш заданд. Восиқ Биллоҳ ин шӯришҳоро ба воситаи сипоҳиёни Раҷо ибни Айюби Ҳазорӣ пахш кард. Баъдан Восиқ Биллоҳ барои устувор кардани вазъи дохилии хилофат ба ғоратгарии Банӣ Сулайм дар Ҳиҷоз ва атрофи Мадина (844), Банӣ Мурра дар ҷануб ва маркази Арабистон ва Банӣ Намир дар Ямома (846) хотима бахшида, онҳоро бо лашкари Буғои Кабир саркӯб намуд. Восиқ Биллоҳ барои озод кардани мусулмонҳо аз асорати давлатҳои ҳамсоя талош намуда буд. Пас аз фавти Восиқ Биллоҳ давраи аввали хилофати Аббосиён ба поён расид.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фильштинский И. М. История арабов и халифата (750–1517 гг.). М., 2006. 
* خير الدين الزريكلي، الأعلام. بيروت، 2005؛
*امينة بيطار، تأريخ العهد العباسي دمشق، 1997؛
* سيد عبد العزيز سالم، العصر العباسي الاول. اسكندرية، 1993؛
* ابراهيم ايوب، التأريخ العباسي السياسي والحضاري. بيروت، 1989؛
* سید احمد رضای خضری، تآریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه. تهران، 1384 ش.؛	

## Сарчашма
*
Восиқи Нишопурӣ

**Мирзо Ҳасанбек Восиқи Нишопурӣ** (; асри 17) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Нишопур таҳсил карда, ба камол расидааст. Аз нахустин навиштаҳои шӯрангез ва диловезаш дар татаббӯъ ба Абдуллоҳи Ансорӣ тазкиранигор Насрободӣ ёд кардааст. Инчунин дар «Тазкираи Насрободӣ» аз сафари Восиқи Нишопурӣ ба Ҳинд ва бозгашташ ба Эрон сухан меравад. Тазкиранигори Ҳиндустон Сархуш дар «Калимоту-ш-шуаро» Восиқи Нишопуриро чун шоири тавоно ва хушсухан тавсиф кардааст. Аз осораш намунаҳо тавассути тазкираҳо расидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Генератори магнитоҳидродинамикӣ

[thumb|350px|МГД-генератори [Майкл Фарадей бо электродҳои сегментиронидашуда (ё электродҳои тақсимшуда):**entry** — сарохи баромад барои таъмини танаи корӣ (Плазма);**acceleration nozzle** — сопло барои баланд бардоштани суръати танаи корӣ;;**solenoids** — соленоидҳо барои сохтани Майдони магнитӣ;**segmented electrodes** — электродҳо, ба сегментҳо тақсим шуда барои паст кардани Эффекти Холл;**output** — сурохи барои баровардани моеъи корӣ;**хати сурх** — самти ҳаракати заррачаҳои мусбатзаряд;**хати кабуд** — самти ҳаракати заррачаҳои манфизаряд;**B** — индуксияи магнитӣ;**I** — токи электрикӣ;**v** — суръати танаи корӣ]]

**Генератори магнитоҳидродинамикӣ** — дастгоҳи энергетикӣ барои бевосита ба энергияи электрӣ табдил додани энергияи ҷисми кори (муҳити ҷараёнгузари моеъ ё газмонанд)-е, ки дар майдони магнитӣ ҳаракат мекунад.

Дастгоҳи мазкурро аз он сабаб генератори магнитоҳидродинамикӣ меноманд, ки ҳаракати муҳити ҷараёнгузаронандаро ҳидродинамикаи магнитӣ муайян мекунад. Гази ҷараёнгузаронанда (маҳсули сӯзиши сӯзишвории маъданӣ, газҳои инертӣ бо иловаи филиззоти ишқорӣ, бухори филиззоти ишқорӣ ва омехтаҳои онҳо ва ғайра), филиззоти моеъ ва электролитҳо ҷисмҳои кории генератори магнитоҳидродинамикӣ мебошанд. Генератори магнитоҳидродинамикӣ аз канали ҷисми корӣ (одатан плазма), силсилаи электромагнитӣ ва электродҳо (барои интиқоли энергияи электрӣ) иборат аст. Дар генератори магнитоҳидродинамикӣ, одатан, газро истифода мебаранд. Газ дар натиҷаи то 2500—2700 К гарм кардан ба электрон ва ионҳои мусбат (раванди ионизатсия) таҷзия шуда, ба плазма мубаддал мегардад ва қобилияти ҷараёнгузаронӣ пайдо мекунад. Ҳангоми дар канал нисбат ба майдони магнитӣ (онро силсилаи электромагнитӣ ҳосил мекунад) ба таври тарвоза ҳаракат кардани плазма дар он ду сели ба ҳам муқобилсамти ҳомилони барқаҳои мусбат ва манфӣ пайдо мешаванд, ки ба тавассути электродҳои дахлдор ба занҷири электрии беруна ва бор интиқол меёбанд. Генераторҳои МҲД то 500—1000 мВт иқтидор доранд. Генератори магнитоҳидродинамикӣ ҳам алоҳида ва ҳам якҷо бо дастгоҳи буғии турбинӣ кор мекунад. Генератори магнитоҳидродинамикии нахустини таҷрибавии иқтидораш 11,5 кВт соли 1959 дар ИМА ва нимаи аввали соли 1960 дар ҳамон ҷо генератори магнитоҳидродинамикии иқтидораш 32 мВт сохта шуда буд. Солҳои 70 садаи XX аввалин неругоҳҳои барқии намунавӣ сохта шуданд. Дар ИҶШС генератори магнитоҳидродинамикии нахустини иқтидораш 200 кВт соли 1964 сохта шуда, соли 1971 дастгоҳи энергетикии таҷрибавию саноатии дорои генератори магнитоҳидродинамикӣ-и иқтидораш 20-25 мВт ба кор даромадааст.

[thumb|Тақсимоти мусбат ([Заряди электрикӣ|q>0) ва манфӣ (q<0) зарраҳои заряднок дар зери майдони магнитӣ B.]]

## Нигаред низ
* МГД-динамо
* Плазма
* Yamato 1

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Электроэнергетика
Гурӯҳ:Электромеханика
Гурӯҳ:Электрогенераторҳо
Гурӯҳ:Ҳидродинамикаи магнитӣ
Восил ибни Ато

** Абуҳузайфа Восил ибни Ато ал-Басрӣ ал-Ғаззол** (; 699, Мадина— , Басра) — яке аз мутакаллимон ва бунёдгузорони муътазила.

## Зиндагинома
Муддате дар Басра шогирди Ҳасани Басрӣ буд ва дар маҷлиси дарси ӯ иштирок мекард. Дар он ҳангом мардум дар бораи мусулмонони гунаҳкор гуфтугузор мекарданд ва азориқа соҳибони гуноҳи кабираро кофир мешумурданд. Аз нигоҳи Ҳасани Басрӣ ва ҷумҳури аҳли суннат мусулмоне, ки ба ягон гуноҳи бузург даст задааст, агар ба Худо ва китобҳои осмонӣ имон дошта бошад, фосиқ аст ва бинобар фисқаш аз имону ислом хориҷ намешавад. Аммо Восил ибни Ато гуфт, ки мусулмони фосиқ на муъмин аст ва на кофир, балки дар миёни он ду ҷой дошта, фисқ мартабаи байни имон ва куфр аст. Ҳасани Басрӣ барои чунин суханон Восил ибни Ато-ро аз маҷлиси худ ронд. Восил ибни Ато аз ҷамъият канора гирифта, дар бари сутуне аз сутунҳои масҷиди Басра нишаст. Аз ҳамон рӯз пайравонаш ба «муътазила» («канорагирифтагон») маъруф шуданд.

Восил ибни Ато ҳеч кадоме аз ҷонибҳои даргирро дар ҷангҳои Ҷамал (656) ва Сиффин (657) ба таври мушаххас гунаҳгор надониста, бар хилофи хавориҷ ва мурҷиа дар ин маврид мавқеи таваққуфро ишғол намуд ва гуфт, ки бояд яке аз он ду даста фосиқ бошанд, вале инро наметавон дуруст (би айниҳи) дақиқ кард.

Восил ибни Ато ба каломи муътазилӣ оғоз бахшида, ба илоҳиёти муътазила замина гузошт. Андешаҳои худошиносии ӯ дар заминаи усули хамсаи муътазила қарор гирифтанд. Восил ибни Ато бар зидди мушаббиҳа баромада, таъбирҳои қуръониро дар ин маврид таъвил менамуд. Чунончи, ба андешаи ӯ, таъбири «бо дастони Худ офарид» ба маънои «ба ҳукми Худ» аст, ҳамон тавре ки дасткушодӣ рамзи саховат ва дасти баста рамзи бахилӣ аст. Ба қавли Муҳаммади Шаҳристонӣ, таълимоти Восил ибни Ато ва пайравонаш дар бораи сифоти илоҳӣ таҳти таъсири бевоситаи аҳкоми масеҳии Юҳаннои Димишқӣ ва фалсафаи юнонӣ қарор дошт. Тибқи маълумоти Ҷоҳиз, Восил ибни Ато нахустин касест, ки гурӯҳҳои мулҳидон, хавориҷ, ғулоти шиа ва ҳашвияро табақабандӣ кардааст.

Восил ибни Ато осори зиёд тасниф намудааст. «Аснофи мурҷиа», «ал-Манзилату байна-л-манзилатайн», «ат-Тавҳиду ва-л-адл», «Маъонӣ-л-Қуръон», «Табақоту аҳли-л-илми ва-л-ҷаҳл», «ас-Сабилу ило маърифати-л-ҳақ» аз ҷумлаи таснифоти ӯянд. Асари ахир дар таърихи фиқҳи исломӣ нақши муассир дошта, дар он Восил ибни Ато чор тарз (вуҷуҳ)-и маърифати ҳақро муайян намуд: тавассути Китоби нотиқ, хабари муҷмаъ алайҳ, ҳуҷҷати ақл, иҷмоъи уммат.

Восил ибни Ато фасоҳати беназир дошт, вале ҳарфи «р»-ро «ғ» талаффуз мекард, аз ин рӯ ҳангоми гуфтугӯ калимаҳоеро, ки ҳарфи «р» доштанд, истифода накарда, ба ҷои онҳо дигар калимаҳои муродифашонро ба кор мебурд.
Пайравони Восил ибни Ато дар маъхазҳо бо номи восилия низ ёд мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
**Ислам: Энциклопедический словарь.* М., 1991;
*Ализаде А. *Исламский энциклопедический словарь.* М., 2007;
*محمد بن عبد الكريم شهرستاني. الملل و النحل (ترجمۀ فارسی افضل الدین صدر ترکه). تهران، 
*1321 عبد القاهر البغدادى. الفرق بين الفیرق. القاهرة ، 1948؛
*ابو سعيد نشوان الحميرى. الحور العين. القاهرة، 1948؛
*محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، 1375 ش.ر

## Сарчашма
*
Восил ибни Амр ал-Қайсӣ

**Восил ибни Амр ал-Қайсӣ** (? — 739) — волии Бухоро дар замони истилои арабҳо.

Табарӣ ду бор аз Восил ибни Амр ёд намудааст: бори аввал дар ҷанги арабҳо бо суғдиёну туркҳо ба ҳолати душвор афтода, бо сипоҳи худ аз пушт ба онҳо зарба зада ғолиб меояд (729—730). Бори дуввум соли 739 ҳангоми шарҳи кушта шудани бухорхудот Туғшода ва Восил ибни Амр аз дасти ду деҳқони бухороӣ, ки барои шикоят ба назди Наср ибни Сайёр омада буданд. Мутобиқи маълумоти Табарӣ Восил ибни Амр дар Бухоро зиста, якҷоя бо мардуми Бухоро дар назди деҳаи Зармони Самарқанд бо дастаи савораи туркҳо ҷангидааст. Восил ибни Амр ба ҷамъоварии хироҷу молиёт ва фаъолияти бухорхудот назорат мекард. Восил ибни Амр бо мардуми маҳаллӣ алоқа надошт ва хироҷ аз тарафи амалдорони маҳаллӣ ҷамъоварӣ мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абубакр Муҳаммад ибни Ҷаъфари Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д., 2012.

## Сарчашма
*
Восилии Бухороӣ

**Мавлоно Восилии Бухороӣ** () — и тоҷик (асри 16).

## Зиндагинома
Аз нисбааш аён аст, ки дар Бухоро ба дунё омада, зиндагию эҷод кардааст. Девонаш дастрас нагардидааст. Намунаҳо аз осораш дар тазкираҳову баёзҳо вомехӯранд. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سام میرزای صفوی. تحفۀ سامی. تهران، 1347 هـ. ش

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Валенсия (бошгоҳи футбол)

**«Вале́нсия»** (вал. *València Club de Futbol*, ) — испонӣ яке аз дастаи беҳтарин ва ҳамноми шаҳри Валенсия мебошад, ки дар Чемпионати футболи Испониё иштирок мекунад.

## Таърих

### Ивазшавии либоси тими футбол

## Дастовардҳо

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи Валенсия

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё
Муҳаммаднабӣ Восили Кобулӣ

**Восили Кобулӣ** (), **Мирзо Муҳаммаднабихон ибни Мирзо Ҳошимхон** () —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бо лақаби «Дабиру-л-мулк» низ машҳур аст. Таълимоти ибтидоиро дар назди Мулло Раҳмдилхони мударрис дар қаряи Муродхонии Кобул гирифта, баъд аз он ҳунари хаттотиро омӯхтааст. Дар шеъргӯӣ шавқ ва табъи баланд доштааст. Восили Кобулӣ шахси соҳибиззату обрӯманд будааст. Дар Кобул бо сардабири дафтари шоҳӣ Мирзо Муҳсинхон шинос шуда, дар дарбори Шералихон ба кор даромад. Баъди сафири Афғонистон дар Русия таъйин гардидани Мирзо Муҳсинхон вазифаи муншӣ, дабир ва сардабирии дарборро ба уҳда гирифт. Дар замони ҳукмронии Абдураҳмонхон низ Восили Кобулӣ аз аҳли дарбор будааст.

## Эҷодиёт
Восили Кобулӣ шоири ғазалсарост. Ғазалҳояш дар пайравӣ аз ғазалҳои Ҳофиз ва бо сабки ироқӣ эҷод шудаанд. Дар девони ашъори Восили Кобулӣ анвои гуногуни назм — қасида, қитъа, рубоӣ, тарҷеъбанд ва ғ. фароҳам омадаанд. Як девони иборат аз мухаммасҳо низ доштааст. Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Восилии Марвазӣ

**Восилии Марвазӣ** (; ? — 1561) — и фосизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар Балх таҳсил карда, ба камол расид. Дар манбаъҳои адабӣ, аз ҷумла, «Тазкирату-ш-шуаро»-и Мутрибии Самарқандӣ аз ӯ чун шоири хушгӯй ва машҳуре ёд шудааст. Аз ин шоир дар тазкираҳои «Ҳафт иқлим», «Рӯзи равшан», «Нигористони сухан», «Шоми ғарибон», «Гулзори ҷовидон», «Арафоту-л-ошиқин» ва ғ. низ ёд шудааст. Қаландариро пеша карда буд. Муддате дар шаҳри Ҳирот зист, баъдан ба Қазвин рафта дар дарбори Таҳмоспи I (ҳукмронӣ 1524-76) хидмат кард. Дар либоси қаландарӣ ба Ҳиндустон рафт ва муддате дар хидмати дарбори Насриддин Муҳаммад Ҳумоюн (ҳукмронӣ 1530 — 56) буд. Пас аз сафари ҳаҷ ба Фарорӯд баргашт ва дар ҳамин ҷо аз олам даргузашт. Аз эҷодиёти Восилии Марвазӣ ғазалҳо, қитъаҳо ва абёти пароканда тавассути тазкираҳову баёзҳо расидаанд. Ғазалҳояш ишқӣ-ирфониянд. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مطربی سمرقندی. تذکرة الشعرأ. تهران، 1377 هـ. ش

## Сарчашма
*
Восилии Табрезӣ

**Восилии Табрезӣ** (; асри 16) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш абрешим мефурӯхт ва баъдан комилан тоҷир шуд. Ба замми касби асосиаш шеър низ мегуфт. Аз девон доштанаш иттилоъ дода нашудааст. Матлаъи зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Восилия

**Восилия** () — гурӯҳе фосиқону фасодкорон ва бадахлоқону зишткирдорон, ки дар баробари анҷом додани рафтору амалҳои ношоиста худро орифу шайху суфӣ вонамуд карда, иддиои ба Ҳақ восил шудан (расидан) доштанд ва мегуфтанд, ки таклиф (фармуда)-ҳои шаръӣ аз зиммаашон соқит гаштаанд. 

Ба пиндошти онҳо, намозу рӯзаву закоту ҳаҷ ва аҳкоми дигарро аз баҳри он муқаррар кардаанд, ки шахс аввал бо ин умур машғул гашта, ахлоқи худро неку гардонад, то ӯро маърифати Ҳақ ҳосил шавад. Чун маърифат ҳосил шуд, восил бувад ва чун восил шуд, таклиф аз вай бархезад. Дигар ҳеч чиз аз фармудаҳои шариат бар вай воҷиб набошад; ҷумла муҳаррамот, аз хамру зинову ливоту моли мардум бар вай ҳалол буда, касе бар вай эътироз нанамояд, ҳар чӣ ӯ кунад, неку бувад. Ба андешаи пайравони восилия, агар яке аз онҳоро шаҳват ғолиб ояд ва аз дигаре муҷомаат талаб намояд, аммо он дигарӣ монеъ шавад, пас ӯ восил набошад ва манъ куфр бувад. Агар кӯдаке аз марде, ки аз восилон набошад, иҷобат кунад ва шаҳвати ӯ биронад, ин мард ба дараҷаи вилоят бирасад ва он кӯдак аз бузургон гардад.

Пайравони восилия бо тасаввуф ҳеч гуна робитаву алоқамандие надоштанд, балки баръакс, андешаву амалҳояшон мухолиф бо таълимоти ирфонӣ ва арзишҳои волои ахлоқии он буданд ва бо чунин пиндору рафторҳои зишту ғайриахлоқии худ суфияро бадном мекарданд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سيد مرتضى داعى حسنى رازى. تبصرة العوام فى معرفة مقالات الانام. تهران،1313؛
* محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، 1375 ش.ر

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тасаввуф
Гуҷранвала

**Гуҷранвала**   — яке аз шаҳрҳои иёлати Панҷоби Покистон ва маркази  Бахши Гуҷранвала аст. Ин панҷумин шаҳри калонтарини Покистон бо аҳолии зиёда аз 1,1 миллион нафар мебошад.

Номи қаблии ин ҷой " Ханпур Шансӣ " аст, ки пас аз он ки мардуми Гуҷарот дар ин минтақа қудратро дар даст доштанд, бо номи Гуҷранвала маълум шуд. 
## Аҳолӣ
Аҳолӣ аз рӯи сол:

## Тақсимоти маъмурӣ

## Аҳолӣ

## Иқтисод

## Фарҳанг

### Дин

## Ҷойҳои таҳсилоти олӣ
Номҳои урду дар қавс мавҷуданд:

* Коллеҷи давлатии Исломия Гуҷранвала (Коллеҷи исломии Гуҷранвала) 
* Коллеҷи Давлатии Гуҷранвала (Феҳристи Коллеҷи Гуҷранвала) 
* Донишгоҳи Кампус Гуҷранвала Панҷоб (Донишгоҳи Донишгоҳи Кимпус Панҷоб Гуҷранвала) 
* Мактабҳои ҷамъиятии Қоид-д-Аъзам   
* Гурӯҳи Донишгоҳи Панҷоб (Гурӯҳи Коллеҷҳои Панҷоб) 
* Донишгоҳ гуфт (Гуфтугӯи ҷаҳонӣ)

## Нигораҳо

Акс:District_Court_House_Gujranwala.jpg|
Акс:Sialkot_Gate_of_Gujranwala_City_1869.jpg|


## Адабиёт
* Википедияи инглисӣ, Энсиклопедияи Озод, 
* Википедияи урду.
## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Ҳайдаробод (Покистон)

рост|мини|328x328пкс| Қабри Мир дар Ҳайдаробод
**Ҳайдаробод** яке аз шаҳрҳои иёлати Синд дар Покистон аст . Шаҳр қаблан ҳамчун "Нуронкут" маъруф буд.

Ҳайдаробод қаблан пойтахти иёлати Синд буд ва ба унвони "Шаҳри Парфйум" машҳур буд. Он ҳоло маркази Бахши Ҳайдаробод аст. Пеш аз таъсиси Покистон, шаҳр "Пориси Ҳиндустон" ном дошт, зеро кӯчаҳои он бо атриёт ҳар рӯз шуста мешуданд.

Ин дуввумин шаҳри калонтарини иёлати Синд ва ҳаштумин шаҳри калонтарини Покистон мебошад, ки шумораи аҳолиаш 4,3,1 аст (дар соли 2). Аҳолии шаҳр дар соли 2000-ум бештар аз 1,2% буд.

## Тақсимоти маъмурӣ

## Аҳолӣ
Аҳолӣ аз рӯи сол:

## Иқтисод

## Фарҳанг

### Дин
## Манбаъ
Ҳайдаробод, Синд," Википедияи инглисӣ

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Ваҳдат (деҳа, н. Шоҳин)

**Ваҳдат** (пештара *Лов*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даштиҷуми ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Ваҳдат то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 46 км. Аҳолиаш 58 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти умумии асосии деҳаи Рӯйкаш таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳояш лалмӣ. Мардуми Ваҳдат солҳои 1955–56 ҳамагӣ ба ноҳияи Фархор муҳоҷир шуда, деҳа беодам мондааст. Соли 1991 аҳолиаш қисман баргашта, деҳаро барқарор кардаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Даштиҷум
Мултон

**Мултон** (урду: , ) — яке аз шаҳрҳои иёлати Панҷоби Покистон ва маркази Бахши Мултон аст. Он дар қисми ҷанубии иёлат ҷойгир аст. 
Ин шашумин шаҳри калонтарини Покистон аст, ки шумораи аҳолиаш 1 550 046 аст. Аҳолии Бахши Мултон дар соли 1998 беш аз 5,3 миллион нафар буд. 

Мултон ҳамчун шаҳри суфиёни бузург ва зиёратгоҳҳо шинохта шудааст.

## Ҷуғрофия
## Иқлим
## Таърих

Не исключено, что древний Мултан лежал на пути войск Александра Македонского. После взятия арабами в  он на три столетия становится главным оплотом ислама на территории Индии. В IX веке восточный центр движения карматов. В 1005 году покорился Махмуду Газневи.

В Средние века за Мултан шла ожесточённая борьба, так как именно отсюда начинался Великий колёсный путь в Индию. Город входил в состав Делийского султаната и империи Моголов. В 1779 году взят афганцами, а 1818 году — сикхами, в 1849 году — англичанами.
## Тақсимоти маъмурӣ

## Аҳолӣ

## Иқтисод

## Фарҳанг

### Дин

## Пайвандҳо

## Манбаъ

Wikipedia contributors, "Multan," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Multan&oldid=205395429
## Эзоҳ
 
 
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Бахши Музаффаробод

**Бахши Музаффаробод** (  ) яке аз бахшҳои Покистон дар Кашмири Озод аст, ки дар соли 2000-уми ислоҳоти маъмурӣ дар Покистон хориҷ карда шуд. Аммо он дар соли 2008 барқарор гардид. Ноҳияҳои бахш иборатанд аз:  

* Ноҳияи Музаффаробод 
* Ноҳияи Нилм 
* Ноҳияи Хаттиан Бала 
## Ҷусторҳои вобаста
* Музаффаробод
## Манбаъ

* مشارکت‌».کنندگان ویکی‌پدیا.  «   Дар *[[Википедияи Англисӣ|энсиклопедияи англисии Википедия]]* 2 феврал баррасӣ карда шуд.».

Гурӯҳ:Бахшҳои Покистон
Гурӯҳ:Минтақаи Озод-Кашмир
Вағлел

**Вағлел** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Лангардараи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Вағлел то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 71 км. Аҳолиаш 360 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа осиёби хусусӣ ва мактаби таҳсилоти умумии ибтидоӣ дорад. Хонандагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Лангар таҳсилро идома медиҳанд. Маънои калимаи «вағлел» боғу чаманзор буда, деҳаи мазкур бинобар хушобу ҳаво ва сердолударахт буданаш Вағлел номгузорӣ шудааст. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Ниёб ва чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Лангардара
Зарбуз

**Зарбуз** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Лангардараи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Зарбуз то маркази ҷамоат 14 км, то маркази ноҳия 74 км; роҳ худравгард. Аҳолиаш 114 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Бақодара таҳсил мекунанд. Деҳа осиёби обӣ ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо қисман лалмӣ буда, қисми дигарашон аз чашмаҳои кӯҳӣ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 2 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Лангардара
Ёл

**Ёл** (баъзан *Йол*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Нуриддин Маҳмудови ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Ёл то маркази ноҳия 30 км. Аҳолиаш 1531 нафар (2017), тоҷикон.

## Шахсиятҳои шинохта
* Гулчеҳра Содиқ - овозхон ва фалаксарои тоҷик.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Нуриддин Маҳмудов
Арабо (деҳа, н. Шоҳин)

**Арабо** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Саричашмаи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Арабо то маркази ҷамоат аз 1 км камтар, то маркази ноҳия 75 км, то маркази вилоят 200 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 981 нафар (2009), тоҷикон.

## Иқтисод
Дорухона ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Деҳа мактаб надорад. Кӯдакон дар мактаби деҳаҳои Одинабой ва Мирзоалӣ таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, зироатпарварӣ ва чорводорӣ. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Саричашма
Гулистон (деҳа, н. Шоҳин)

**Гулистон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Саричашмаи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Гулистон то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия 82 км, то маркази вилоят 210 км; роҳ мошингард. Аҳолиаш 592 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти умумии ибтидоӣ, масҷиди панҷвақта, нуқтаҳои савдои хусусӣ, 2 осиёби барқӣ дорад. Талабагон таҳсилро дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Ҷилга давом медиҳанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ‒лалмӣ. Дар ҳудуди Гулистон  6 хоҷагии хурди деҳқонӣ ва хоҷагии деҳқонии «Гулистон» мавҷуд аст.

## Ёдмонҳо
Аз ёдгориҳои таърихӣ дар Гулистон оромгоҳи Шайх Ёрмуҳаммади Валӣ маҳфуз мебошад, ки зиёратгоҳи мардум аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Саричашма
Чашмаи Назар

**Чашмаи Назар** (то соли 2024 — Назарбой) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чагами ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз деҳа то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 25 км. Аҳолиаш 1478 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Чагам
Зардолувак (деҳа, н. Шоҳин)

**Зардолувак** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Теҳрайи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Зардолувак то маркази ҷамоат 15 км, то маркази ноҳия 15 км. Аҳолиаш 57 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа нуқтаи савдои хусусӣ ва муассисаи таҳсилоти умумии ибтидоӣ дорад. Талабагон таҳсилро дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Туданӣ давом медиҳанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо — лалмӣ. Дар ҳудуди деҳа 4 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Теҳрай
Шӯрообод

**Шӯрообод** — деҳа, маркази ҷамоати деҳоти Шӯрообод, ва маркази маъмурии ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аҳолиаш 2322 нафар (2017), тоҷикон.
## Мардум

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Ҷамоати Теҳрай
Музораба

**Музораба** () — муъомалае ки дар он сармояе барои тиҷорат дар ихтиёри дигаре қарор медиҳанду суд ва зиёни онро тибқи тавофуқи қаблӣ тақсим мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозаргонӣ
Гурӯҳ:Иқтисоди исломӣ
Бохтар (мазмунҳо)

Мазмунҳо:
* Бохтариҳо — номгузории сокинони давлати Бохтар.
* Бохтар — сарзамини бостонӣ  
* Бохтар (маркази маъмурӣ)  — яке аз марказҳои вилоятҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, собиқ Қурғонтеппа
* Подшоҳии Бохтари қадим — вилояти бостонии Осиёи Миёна (кишвари Ориёно) 
 
Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ