open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Додрас

рост|мини|Додраси Рум. асри V то милод
рост|мини|250x250пкс| Додраси Додгоҳи байналмиллалии адлия
**Додрас** — шахси мансабдорест ба ҳайати додгоҳ дохил мешавад ва адолати додгоҳро амалӣ менамояд; дар назарияи муосири тақсимоти ҳокимият шахсе, ки ба ҳокимияти додгоҳ тааллуқ дорад.

Низоми додгоҳҳои апеллятсионӣ вуҷуд дорад, ки баландтаринаш додгоҳи олӣ номида мешавад; Додгоҳҳои олӣ одатан на дар ҳайати пурра, балки дар ҳайати махсус нишастанд. Як қатор низомҳои ҳуқуқии континенталӣ инчунин додгоҳи конститутсионӣ доранд, ки дар бораи ба конститутсия мувофиқ будани қонунҳо ё муқаррарот қарор қабул мекунанд ва метавонанд онҳоро бекор кунанд.

Дар қонуни маъмулии англосаксонӣ, ки дар он раванди баҳс дар маркази адолат қарор дорад, додрасҳо пеш аз таъин шудан одатан таҷрибаи кор ба сифати адвокат ё адвокатро доранд ва барои вазифаи додрас аз омӯзиши махсус намегузаранд. Ҳар як парванда аз ҷониби як додрас дар асоси далелҳои тарафҳо, далелҳои дар додгоҳ пешниҳодшуда ва ҳукми ҳакамон ҳал карда мешавад. Дар қонуни англосаксонӣ додрасҳо ҳуқуқ дорад барои ҷиноятҳо дар толори додгоҳ (вазифаи додрасӣ), инчунин барои вайрон кардани қарорҳои додгоҳ ҷазо таъин кунад.

Дар бисёр кишварҳо, додрасҳо ҳамчун нишонаи мансаби худ ҷомаи (сиёҳ ё сурх) мепӯшанд. Дар кишварҳои аврупоӣ раиси додгоҳро «ҷаноби раис» мегӯянд. Дар Русия қонунгузории мурофиавии ҷиноятӣ ва шаҳрвандӣ аз ҳамаи иштирокчиёни ин раванд талаб мекунад, ки ба додгоҳ бо калимаҳои *«мӯҳтарам додгоҳ»* муроҷиат кунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вазифаҳо ва касбу ҳунари ҳуқуқӣ
Гурӯҳ:Додрасҳо
Ҳамидуддин Масъуди Шоликӯб

**Ҳамидуддин Масъуди Шоликӯб** () — и форс-тоҷики қарни XII, пайрави сабки Рӯдакӣ ва Унсурӣ.

## Эзоҳ
Фаридун Миракзода

**Фаридун Миракзода** (*Миракзода Фаридун Юсуфӣ*; 23.01.1994, ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ, Тоҷикистон) — таърихшинос, номзади илмҳои таърих (2020), дотсент (2021).

## Зиндагинома
Миракзода Фаридун 23.01.1994 дар деҳаи Пастиғави н. Кӯҳистони Мастчоҳ таваллуд шудааст. Соли 2011 ба мактаби миёнаи № 2-и д. Пастиғави н. Кӯҳистони Мастчоҳро хатм карда, ҳамон сол ба шуъбаи рӯзонаи факултети фарҳангшиносии Донишкадаи давлатии фарҳанг ва саъанти Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода дохил гардид ва онро соли 2016 аз рӯйи ихтисоси саёҳат ва меҳмондорӣ бо дипломи аъло хатм намудааст.

Фаъолияти меҳнатиашро аз моҳи сентябри соли 2016 шуруъ кардаст. Мавсуф солҳои 2016—2020 мудири осорхона ва аз моҳи марти соли 2020 сардори раёсати илм ва инноватсияи Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода фаъолият дорад. Ҳамзамон, аз сентябри 2016 ба ҳайси ассистент, аз декабри 2017 муаллими калон ва апрели соли 2021 дотсенти кафедраи таърих ва робитаҳои байнифарҳангии донишгоҳи мазкур мебошад.

Соли 2020 рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Туризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон: таърих ва дурнаоми рушд (солҳои 1991—2016)» дифоъ намудаст.

## Осор
Миракзода Фаридун Юсуфи муаллифи 2 монографияи илмӣ, беш аз 40 мақолаи илмиву оммавӣ ва мураттиби 8 маҷмуаи илмӣ, ҳамзамон, котиби масъули маҷаллаи илмӣ-назариявии «Паёми Донишгоҳи забонҳо» мебошад.

* Вазъият ва дурнамои рушди сайёҳӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Монография. — Д.:, 2018. — 170 с.
* Ташаккул ва таҳаввули сайёҳӣ дар даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон (солҳои 1991—2021). Монография. — Д.:, 2022. — 236 с.

## Ҷоизаҳо
Барои фаъолияти самараноки илмӣ-таҳқиқотӣ ва таълимӣ Миракзода Фаридун бо Ифтихорномаи Донишгоҳ (2018), Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва нишони «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» (2023) сарфароз гардонида шудааст.

## Адабиёт
Энсиклопедияи Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотми Улуғзода. — Душанбе, 2021. — С. 201—202. (416 с.);

## Эзоҳ
Тундгароӣ

[thumb|280px|Намунаҳое аз таблиғоти тундгароёнаи [Сиёсатҳои рости тундрав|рост ва чап аз даҳаи 1960]]

**Тундгароӣ**, ё **радикализм** () — ҳавохоҳию тарафдорӣ аз «дигаргуниҳои бунёдӣ»-и ҷомеъа ва ниҳодҳои иҷтимоъии мавҷуд.

Радикал, аз назари луғавӣ ба маънои аслу реша аст ва дар улуми иҷтимоӣ ба он андешаҳое мегӯянд, ки иқдомоте тунду сахт ва решаиро дар беҳбуди ҷомеа хоҳонанд ва дигаргуниҳои бунёдиро дар умури сиёсӣ ва иқтисодию иҷтимоӣ талаб мекунанд.

Радикалҳо дигаргуниҳои фаврӣ ва қатъӣ ворид намуданро ҳатто бо роҳи зӯрӣ дуруст мешуморанд. Ин мафҳум ҳамчун истилоҳи илмию сиёсӣ дар асри 18 аввалин бор дар Англия вобаста ба Ислоҳоти интихоботӣ дар соли 1832 истифода гардидааст. Ба таври оммафаҳм калимаи радикализм маънои изҳори амали қатъӣ ва канорагирӣ карданро дорад. Дар асри 20 радикализм ҳамчун пояи асосии идеологияи як қатор қувваҳои сиёсии чап ва рост гардид. Бо пешниҳоди ақидаҳои худ пайравони ин ҷараён муносибати номатлуб доштани худро бо низомҳои сиёсии мавҷуда баён намуда, ҳалли масъаларо дар барҳам додани онҳо диданд. Аз ин рӯ, радикализм бо сохти сиёсии мавҷуда ҳама вақт дар мубориза аст ва саъй мекунад, ки авзоъро дар дохили ҷомеа ноором созад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Игорь П. Смирнов. «…Загробный гул корней и лон», или радикальный выбор // Поэзия и живопись: Сб. трудов памяти Н. И. Харджиева. — , 2000, с. 835—842


Гурӯҳ:Назарияҳои сиёсӣ
Гурӯҳ:Ҷараёнҳои динӣ
Алиризо Раҳмонқулов

**Алиризо Раҳмонқулов** (7 майи 1929, деҳаи Танг, ноҳияи Шуғнон, ВМКБ — 15 июни 2020, ноҳияи Шуғнон, ВМКБ) — ҳунарпеша ва коргардон, арбоби фарҳангӣ, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1963).

## Зиндагинома
Омӯзишгоҳи педагогии ш. Хоруғ (1949), Институти давлатии театрӣ-бадеии ба номи А. Островскийи ш. Тошканд (1954) ва Мактаби олии ҳизбии назди КМ КПСС-ро (1967) хатм кардааст. Саркоргардони Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Хоруғ (1954—1956), коргардони ансамбли тарона ва рақси «Помир» (1956—1959), саркоргардон ва директори Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1959—1962), коргардони студияи Телевизиони тоҷик (1962—1965), директори Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ (1967—1972), директори Филармонияи давлатии Тоҷикистон(1972—1979), муовини директори Хонаи эҷодиёти халқи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон (1979—1992), муовини директори Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1992—2005) кор кардааст. Дар саҳнаи театр нақшҳо бозидааст, намоишҳои муқаррарӣ ва спектаклҳои телевизионӣ таҳия намудааст, ба сифати рассом плакату номаҳо кашида, спектаклҳоро оро додааст, дар радио наттоқӣ карда, барандаи бисёр ҷашнвораҳои фарҳангӣ будааст. Муаллиф ва мураттиби китобҳои «Расму оинҳои нави тоҷикӣ», «Сурудҳои дилнишин», «Либосҳои миллии ҳаваскорони санъат» аст. Оид ба фаъолияти арбобони намоёни фарҳанги ҷумҳурӣ, маданияти тоҷик қариб 250 мақолаю тақриз навиштааст.

## Даргузашт
Алиризо Раҳмонқулов 15 июни 2020 дар 91-солагӣ дар ноҳияи Шуғнон даргузашт.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фидоии фарҳангу ҳунар. Д., 2009.

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
Саидбухорӣ Маҷидов

**Саидбухорӣ Маҷидов** (15 августи 1952, ноҳияи Восеъ — 31 июли 2014, Душанбе) — арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1994).

## Зиндагинома
Соли 1974 Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзодаро хатм намуда, ба сифати маъмури Театри халқии ноҳияи Ҳамадонӣ (1974—1975), роҳбари бадеӣ ва директори Хонаи маданият (1975—1978), мудири шӯъбаи фарҳанги ҳамин ноҳия (1978—1995), сардори идораи фарҳанги вилояти Хатлон (1995—2003), директори Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Душанбе ва сарвари ансамбли давлатии рақсии «Лола» (2003—2012), директори Филармонияи давлатии Тоҷикистон (2012—2014) буд.

## Даргузашт
Саидбухорӣ Маҷидов шоми 31 июли 2014 бар асари бемори дил дар шаҳри Душанбе даргузашт.

## Эзоҳ
Паргор

мини|Намунаҳои паргор
**Паргор**, **сиркул** (аз  — доира, давр) — василае барои кашидани доира. Ин абзорро дар расми фаннӣ ва кашидани шаклҳои ҳандасӣ ва нақшакашӣ ба кор мебаранд. Ҳамчунин паргорҳо аз ҷумлаи васоили кумакӣ дар андозагирӣ ҳастанд, ки аз онҳо барои хаткашӣ, аломатгузорӣ, андозагирӣ ва интиқоли андоза аз қитъаи кор ба рӯйи абзор ё билъакс истифода мешавад. 

Паргор аз ду милаи филиззӣ ташкил шуда, ки бар сари яке аз онҳо мидод ё қаламе қарор дорад ва бо меҳвар қарор додани милаи дигар аз он барои расми доира ё андозагирии камонҳои доира истифода мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Абзорҳои андозагирӣ
Коромӯзии дуалӣ

**Коромӯзии дуалӣ** як системаи коромӯзӣ мебошад. Таълим дар доираи *системаи дуалӣ* дар ду ҷои баҳамдигар вобаста, вале ҷудо сурат мегирад: корхона ва муассисаи таълимии касбӣ. Яъне, натанҳо дониши назариявӣ омӯзонида ва ё азхуд карда мешавад, балки таҷрибаи касбӣ баробори он ҷамъоварӣ карда мешавад. Шахсоне, ки дар чаҳорчӯбаи **коромӯзии дуалӣ** таҳсил мекунанд, ҳамчун *таҷрибаомӯзон* ё, баъзан, вожаи кӯҳнашуда, шогирдон номида мешаванд.

## Олмон

### Таърих

### Сохтори таълимӣ

#### Коромӯзӣ дар Корхона

#### Коромӯзӣ дар Муассиссаи таълимӣ

#### Низоми имтиҳонот

### Афзалиятҳои коромӯзии дуалӣ дар Олмон

### Камбудиҳои коромӯзии дуалӣ дар Олмон

## Истинодҳои веб (ба забони олмонӣ)

* Институти федералии коромӯзӣ
* Моделҳои коромӯзӣ - вебсайти IHK North Westphalia
* "Ман мекунам!" - Саҳифаи иттилоотии телевизионии Бавария, наворҳо дар мавзӯи коромӯзӣ ва касбҳои гуногун.
* Маълумотнома: ''Коромӯзӣ ва касб''.  (PDF; 2.2&nbsp;MB) Вазорати федералии маориф ва тадқиқот
* bfz Шабакаи коромӯзон 
* Коромӯзӣ дар соҳаи ҳунармандӣ
* Моҳият ва мақсади коромӯзӣ  (PDF; 1.3&nbsp;МБ)

## Адабиёт
Ғафур Раҳимов

**Рахимов Ғафур Рахимович** (, 1 феврали 1929, Андиҷон, ҶШС Узбекистон – 19 сентябри 2018, Тошканд, Ӯзбекистон) — ҳуқуқшинос, арбоби давлатӣ ва ҷамъиятии ӯзбек, генерал-майори милитсия. Солҳои 1985-1994 муовини вазири корҳои дохилии Ӯзбекистон буд.

## Тарҷумаи ҳол
Аз соли 1944 то соли 1947 коргар, баъд прораби артели «Барои Ватан»-и Андичон буд.

Соли 1951 мактаби милицияи Тошкандро хатм кардааст.

Соли 1959 магистратураи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Андиҷонро хатм кардааст.

Солҳои 1951-1967 комиссари оперативӣ, комиссари калони оперативӣ, муовини сардор, сипас сардори шӯъбаи мубориза бо дуздии моликияти сотсиалистӣ (ОБХСС)-и Раёсати корҳои дохилии вилояти Андиҷон шуда кор кардааст.

1967—1969 — сардори шуъбаи мухофизати тартиботи чамъиятии Управленияи корхои дохилии вилояти Андичон.

1969—1979 — чонишини сардори управлениям корхои дохилии вилояти Андичон.

1979—1983 — сардори шуъбаи корхои дохилии вилояти Андичон.

1983—1985 — сардори шуъбаи корхои дохилии вилояти Бухоро. 2 июли соли 1983 ба у рутбаи генерал-майори милиция дода шуд.

1985—1991 — чонишини вазири корхои дохилии РСС Узбекистон — сардори управленияи бехатарии чамъиятй. 8 июни соли 1990 бо фармони Президенти ҶШС Ӯзбекистон коменданти вилояти Андиҷон таъин гардид.

1991—1993 – муовини якуми вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Ӯзбекистон – сардори Хадамоти оперативӣ-ҷустуҷӯӣ. Ҳамзамон, аз 25 август то 16 сентябри соли 1991 муваққатан вазифаи вазири корҳои дохилии буд.

1993-1994 – муовини вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Ӯзбекистон – сардори Хадамоти амнияти ҷамъиятӣ.

7 майи соли 1994 ба нафақа баромада, аз ҳамон рӯз то охири умр раиси Шӯрои собиқадорони Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Ӯзбекистон буд.

19 сентябри соли 2018 дар синни 89 даргузашт. Ӯро дар қабристони Чиғатой ба хок супурданд.

## Ҷоизаҳо
Соли 1977 бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат мукофотонида шудааст.

8 декабри соли 1981 ба у унвони фахрии «Юристи хизматнишондодаи РСС Узбекистон» дода шуд.

Соли 1994 бо медали «Шуҳрат» мукофотонида шудааст.

1 феврали соли 1999 ба муносибати 70-солагии зодрўзаш бо ордени Шон-Шараф дараҷаи 2 мукофотонида шудааст.

1 феврали соли 2004 ба муносибати 75-солагии таваллудаш ба ӯ унвони фахрии ҳуқуқшиноси шоистаи Ӯзбекистон дода шуд.

Нишонҳои хотиравии 5-солагии (1996), 10-солагии (2001), 15-солагии (2006), 20-солагии (2011), 25-солагии (2016) истиқлолияти Ҷумҳурии Ӯзбекистон, инчунин нишонҳои хотиравӣ барои 5-солагии (2016) мукофотонида шудаанд. 1997), 10 солагии (2002), 15 солагии (2007), 20 солагии (2012), 25 солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Ӯзбекистон (2017).

## Эзоҳ
Маллаев

**Маллаев**

* Илҳомиддин Маллаев - варзишгари тоҷик
* Илёс Маллаев — шоир, мусиқачӣ, бастакор, драматургу овозхони советӣ-яҳудӣ

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамнасаб
Ҷом

мини|Ҷом
**Ҷом**  (, юнони қадим κύβος) — зарфе барои нӯшидани шароб, пиво, асал ё (медовуха нӯшокии русӣ). Аксар вақт он металлӣ буд, вале аксар вақт аз устухон ё шиша сохта шуда, бо ороишҳо ва сангҳои қиматбаҳо оро дода мешуд.

Дар асрҳои миёна, пас аз мусобиқаҳои ритсарӣ, ба ғолиб як пиёла шароб тақдим карда мешуд; ин одат нигоҳ дошта ва тақрибан аз миёнаҳои асри XIX коса ҳамчун ҷоиза ё тӯҳфа истифода мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Шангина И. И. Кубок // Русский традиционный быт: Энциклопедический словарь. — СПб.: Азбука-Классика, 2003. — С. 404—406. — 688 с. — 5000 экз. — .

Гурӯҳ:Зарфҳои нӯшокӣ
Иноятова (Ҳамнасаб)

**Иноятова**

* Гулчеҳра Иноятова — пианинонавози барҷастаи тоҷик, омӯзгор, профессор. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон‎ (1996)
* Мунира Иноятова  — сиёсатмадор ва омӯзгори тоҷик, номзади илмҳои педагогика (1998)

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамнасаб
Ҷеймс Леброн

**Леброн Рамон Ҷеймс** (  ;     )  - баскетболбози амрикоӣ, ки мавқеъҳои ҳамлагари хурд , форвард ва посбонро бозӣ мекунад. Вай дар дастаи NBA Los Angeles Lakers бозӣ мекунад. Коршиносон ӯро яке аз беҳтарин баскетболбози таърих мешуморанд ва як қатор коршиносон Ҷеймсро дар ҷои аввал гузоштанд. Яке аз варзишгарони баландтарин дар ҷаҳон барои аксари карераи худ (аз ҷумла музди меҳнат ва шартномаҳои таблиғотӣ ба хисоб меравад.)   .

Чемпиони чахоркаратаи NBA, чаҳоркаратаи пурарзиштарин бозингари финали NBA, чаҳор карат бозингари аз ҳама арзишманди NBA, MVP мавсими муқаррарии 2007-08 ва навгонии соли 2003-04. Ӯ 13 маротиба ба ҳайати дастаи аввали ҳамаи ситораҳои НБА, ду маротиба ба дастаи дуюм, як маротиба ба дастаи сеюм, панҷ маротиба ба дастаи ҳамаҷонибаи дифоъ ва 16 маротиба дар бозии ҳама ситораҳо номида шуд, ки дар он ҷо ӯ Бозингари пурарзиштарини  NBA All-Star номида шуд.
Леброн Ҷеймс

**Леброн Рамон Ҷеймс** (  ;     )  - баскетболбози амрикоӣ, ки вазифаҳои ҳамлагари хурд , ҳуҷумкунандд ва посбон бозӣ мекунад.
Карл Дрез

мини|Дрезина
Барон **Карл Дрез** (номи пурра — ; *Карл Фридрих Кристиан Людвиг [[Фрайгерр|фрайхерр]] Драйз фон Зауерброн*; ) — ихтирокори олмонӣ, ихтироҳои сохтаи ӯ дучарха, гуштқиймакунак ва ғайраҳо.

## Зиндагинома
Карл Дрез соли 1817 аввалин самокатро кашф кардааст ва дар вақти аслиаш ӯро «беговел» меномиданд. Ин самокатро ба номи ихтирокор Карл Дрез «дрезина» номидаанд.

## Эзоҳ
Парафин

**Парафин** (аз  «кам» +  «алоқаманд») — моддаи кимиёвии мумшакли алканҳои аксаран муътадил аз С18Н38 (октадекан) то С35Н72.

Ҳарорати гудозиш — аз 45°С то 65°С;

Ҳарорати ҷӯшиш — зиёда аз 370 °C.

Зичӣ — 0,880-0,915 г/см³ (15 °C).

## Таърих
Равғани парафин дар қарн нуздаҳум ба василаи донишманди олмонӣ Карл фон Райхенбах ёфт шуд. Ин иттифоқ замоне буд, ки вай дар талош барои афзоиши короӣ ва тасфияи таркиботи равғании санъати петрушимӣ фаъолият мекард. Ба далели ин ки парафин бисёр тамиз ва мутмаинтар аз равғанҳои роиҷ дар санъати шамъсозӣ месухт, маврид истифода қарор гирифт. Кашфи парафин равнақи ҷадиде ба тавлиди шамъ, бастабандии гӯшт ва саноеъи тавлиди равған дар аввалҳои қарни бистум дод.

Аз нафт ҳосил мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мумҳо
Гурӯҳ:Фаровардаҳои нафтӣ
Килограмм

**Килограмм** (тоҷикӣ: **кг**; байналмилалӣ: **kg**) — воҳиди ченаки  масса, яке аз 7 ченакҳои асосии СИ. Килограмм ягона ченаки асосии СИ аст, ки бо приставка меояд («кило», ишораи шартиаш «к»).

## Эзоҳ
Инсулин

**Инсулин** (аз  «ҷазира») — ҳормон, дар бета-ҳуҷайраҳои ҷазирачаҳои Лангерганси ғадуди зери меъда ҳосил мешавад. Амалан дар мубодилаи моддаҳои ҳама бофтаҳои организм таъсироти ҳаматарафа дорад.
Карл Рапп

**Карл Фридрих Рапп** () — муҳандиси аҳли Суис, яке аз асосгузорони ширкати «BMW» мебошад.

## Зиндагинома
Карл Фридрих Рапп 24 сентябри соли 1882 дар шаҳраки олмон Эниген ба дунё омадааст. Дар бораи ҷавониаш хеле кам маълумот аст, барои он ки Фридрих Рапп он қадар ҳам ҷавониашро ба ёд намеовард.

## Фаъолият
Карл Рапп фаъолияти худро ӯ аввал дар ширкати «Züst» тақрибан солҳои 1908—1911 оғоз кардааст. Баъдтар ҳамчун директори техникӣ дар «Daimler Benz» то соли 1912.

## Эзоҳ
Шероз Муъминзода

**Шероз Абдуҷаббор Муъминзода** (*Шерозҷон Абдуҷабборович Тоҷибоев*; зод. 27 сентябри 1982, Хуҷанд) — ҳуқуқшинос, омӯзгор, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (2015), дотсент.

## Зиндагинома
Шероз Муъминзода Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистонро дар соли 2004 бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм кардааст. Соли 2015 рисолаи номзадиашро таҳти унвони «Танзими ҳуқуқии шартномаҳои фючерие, ки дар биржаҳои молӣ баста мешаванд» ҳимоя намудааст.

## Корнома
Тайи солҳои 2004—2007 ба ҳайси ассистенти кафедраи ҷомеашиносӣ, 2007—2009 мудири бахши кор бо ҷавонони Комплекси ягонаи таълимии Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, солҳои 2009—2012 дар вазифаҳои муовини декани факултети тиҷорат, фаъолияти гумрукӣ ва ҳуқуқ, 2012—2015 мудири бахши тайёрӣ, 2015—2017 ёвари директор ва солҳои 2017—2018 декани факултети тиҷорат ва ҳуқуқи Донишкадаи иқтисод ва савдои Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон, солҳои 2018—2024 декани факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон ва солҳои 2004—2025 муовини ректор оид ба корҳои таълими Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон буд.

Аз 28 майи 2025 ректори Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон таъйин шудааст.

## Таълифот
Дар равияи ҳуқуқи соҳибкорӣ ва гражданӣ тадқиқот бурда, дар ин самт беш аз 100 маводи илмию тадқиқотиаш дар маҷаллаҳои илмии ҷумҳурӣ ва берун аз он ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Нарзуллохон Ахмедов

**Нарзуллохон Иззатуллоевич Ахмедов** (тав. 03.06.1959 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (1995), дотсент.
## Зиндагинома
Нарзуллохон Иззатуллоевич Ахмедов факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро (1988) хатм кардааст. Ихтисос: ҳуқуқшинос.

Аз соли 1989 бо фаъолияти таълимиву илмӣ дар факултети ҳуқуқшиносии донишгоҳ машғул аст. Аз соли 2017 вазифаи мудири кафедраи ҳуқуқи ҷиноятӣ, криминалистика ва пешгирии коррупсияи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон ба ӯҳда дошт. Ҳоло ӯ дар вазифаи дотсенти кафедраи ҳуқуқи ҷиноятӣ, криминалистика ва пешгирии коррупсия дар Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон кор карда истодааст
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Ҳаҷм

**Ҳаҷм** (, ) — миқдори фазоест, ки ҷисм дар ҳолати сахт, моеъ, газ, плазма ишғол кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

* 

Гурӯҳ:Воҳидҳои ҳаҷм
Электродинамика

мини|250пкс|Намоиши майдони магнитии симлула
**Электродинамика** — бахши физика, ки майдони электромагнитиро дар ҳолати умумӣ меомӯзад (яъне майдони тағйирёбандаи вобаста аз вақт мушоҳида мешавад). Умуман, бахши электродинамика алоқаи байниҳамдигарии ҳодисаҳои электрӣ ва магнитӣ, афканишоти электромагнитӣ, ҷараёни барқ ва таъсири мутақобилаи он бо майдони электромагнитиро дарбар мегирад.

## Адабиёт
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Электродинамика
Будулаф

**Будулаф** (; ? — қарни Х) — ровии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ.

Будулаф, дар Шоҳнома ном ровии Шоҳнома аст, ки Шоҳномаро ривоят мекард. Ӯ ба ҳамроҳи Алии Дайлам, ки котиби Шоҳнома буд, зоҳиран аз ин кор худ музде ҳам дарёфт мекардаанд.

## Эзоҳ
Иқлими қораӣ

**Иқлими қораӣ**  — иқлими қораӣ иқлиме аст, ки вижагии он тағйироти муҳимми солона дар дамо (ҳарорат) ба хотири дӯр будан аз дарё ё уқёнус аст.

## Тавсиф
[рост|мини|190x190пкс| Дашт дар [Қазоқистон|Казокистон]]
Дар ин иқлим дамои замистон он қадр поин ҳаст, ки бориш барфи солиёна дошта бошад ва дамои тобистон низ мулоиму дорои борандагӣ аст. Истисное низ вуҷуд дорад, ки аз ҷумла метавон ба навоҳии соҳили шимоли шарқии Амрикои Шимолӣ дар Канада ишора кард. Иқлими савоҳили шарқи Канада иқлими қораии мартуб ном дорад, вале иқлими қораии хушк низ вуҷуд дорад. Манотиқи бо иқлими қораӣ дар бахшҳое аз қораҳои Нимкураи Шимолӣ (ба вижа, Амрикои Шимолӣ ва Осиё) вуҷуд дорад. Дар иртифоъоти боло низ ин иқлим дар дигар нуқоти ҷаҳон ба чашм мехӯрад.

## Адабиёт

*
Иқлими уқёнусӣ

[мини|400x400пкс| Минтақаҳои дорои [Иқлим|иқлими уқёнусӣ дар рӯи замин мувофиқи таснифи Kоppen ("Cfb", "Cfc", "Cwb" ва "Cwc")]]
**Иқлими баҳрӣ** ё **иқлими уқёнусӣ** —  иқлими уқёнусӣ иқлиме аст, ки бештарини парокандагиро дар савоҳили ғарбии қораҳо дар арзҳои ҷуғрофиёии миёнӣ дорад.

## Тавсиф
Аз вижагиҳои маъмули он тобистонҳои гарм (вале на доғ) ва замистонҳои хунук (вале на сард) аст. Ба хотири тӯдаҳои ҳавои дарёии пойдор ва ҳамешагӣ, ки аз миёни иқлими уқёнусӣ убур мекунад ва бидуни ҷабҳаҳои хеле гарм ва хеле сард аст, ихтилофи миёнгини дамои солонаи он нисбат ба иқлимҳои дигари ҳамарз нисбатан кам аст. Ин иқлим маъмулан бидуни фасли хушк аст ва бориш дар тӯли сол дар ҳамаи фаслҳо тақрибан ба як андоза аст. Иқлими уқёнусӣ иқлими ғолиби бештари манотиқи Аврупо аст ва дар ин қора нисбат ба қораҳои дигар пешравии бештаре дар хушкӣ дорад. Ин иқлим ҳамчунин бахшҳое аз риштакӯҳи Ополош ва ҷануби ғарбии Амрикои Ҷанубӣ, ҷануби шарқии Австралия ва Зеландияи Нав ва бахшҳои кӯчаке аз Африқоро дар бар мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Луғати энсиклопедии ҷуғрофӣ. Мафҳумҳо ва истилоҳот / Ч. ред. А.Ф. Трешников ; Эд. шумор : Э. Б. Алаев , П. М. Алампиев, А Г. Воронов ва дигарон. - М.: Энсиклопедияи шӯравӣ, 1988. — 432 с.
Ардавони Хоразмӣ

**Ардавони Хоразмӣ**, **Артави Хоразмӣ** — яке аз шоҳони хоразмӣ, ки дар поёни садаи аввали мелодӣ ва шояд ҳамчунин дар оғози садаи дувуми милодӣ, бар сарзамини Хоразм фармон ронд.

Ӯ дувумин шоҳ аз як силсилаи подшоҳии бидуни ном дар Хоразм буд, ки ба дасти шоҳи пешинаш бунён ниҳода шуда буд. Номи он подшоҳ дониста нест. Ардавон дар даврони подшоҳии худ шаҳрии тозае сохт ва онро пойтахти хеш сохт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Умберто Кякчио

**Умберто Кякчио**; 8 феврали 1930, Неапол, Шоҳигарии Итолиё - 18 октябри 2001, Неапол, Итолиё)- арбоби давлатӣ ва сиёсии итолиёвӣ буд, соҳибкор. Аз соли 1972 то соли 1976 вакили парлумон буд. Дар давраи ваколаташ дар комиссияи молия ва хазинадорӣ буд. 
Вай инчунин то соли 1996 як соҳибкори маъруф, як мансабдори Italgest буд.
Ӯ бо Рита Моселӣ издивоҷ карда, моҳи октябри соли 2001 даргузашт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Итолиё
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Ушшоқи Содирхон

«**Ушшоқи Содирхон**» — сурудест аз силсилаи «Ушшоқ», ки онро ҳофизи тоҷик Содирхон Бобошарифов тасниф кардааст.

«Ушшоқи Содирхон» ба суруди халқӣ-классикии «Шаҳнози Гулёр» монандӣ дошта, авҷаш аз «Ушшоқи Самарқанд» аст. Вале қисми овозиашро нисбат ба дигар сурудҳои ин силсила ба дараҷаи кварта баланд бардошта сар мекунанд. Матни «Ушшоқи Содирхон» ғазали Ҷомист, ки матлаъаш ин аст:

Содирхон ин «Ушшоқ»-и худро инчунин дар шакли «қашқарча» тасниф кардааст, ки онро «Қашқарчаи Ушшоқи Содирхон» мегӯянд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ушшоқ

«**Ушшоқ**» ():
* мақоми якум дар силсилаи «Дувоздаҳмақом»
* шуъбаест дар мақоми «Рост»-и «Шашмақом», ки бо номи шохаҳои «Мухаммаси Ушшоқ», «Савти Ушшоқ», «Қашқарчаи Савти Ушшоқ», «Чапандози савти Ушшоқ» «Талқини Ушшоқ», «Насри Ушшоқ», «Уфари Ушшоқ» амал карда, ҷузъиёти муқимми созию овозии «Рост»-ро ташкил медиҳад.
* шуъбаест дар мақомҳои «Чаҳоргоҳ», «Рости Панҷгоҳ»-и «Ҳафтдастгоҳ»-и Эрон.

## Адабиёт
*
Чоплусӣ

**Чоплусӣ** — [چاپلوسي] хушомадгӯӣ, тамаллуқ, забонбозӣ барои фирефтан. 

**Чоплус** — [چاپلوس] хушомадгӯи фиребгар, тамаллуқкор, забонбози фиребгар
Иқлими кӯҳӣ

рост|мини|250x250пкс| Кӯҳҳои Қафқоз
**Иқлими кӯҳӣ** - шароити иқлимии кӯҳҳо дар баландиҳои зиёд.

Хусусиятҳои умумии иқлими кӯҳӣ: фишори пасти атмосферӣ, шиддатнокии радиатсияи офтобӣ, ҳавои тоза (берун аз ҳавзаҳои байникӯҳӣ) (намоёнӣ, абрнокӣ ), дамои паст ва намии зиёди ҳаво, зиёд шудани боришот дар баландӣ, шамолҳои водии кӯҳӣ.

Гуногунии иклими кӯҳӣ — иклими баландкӯх дар баландии 2-3 хазор метр ба вуҷуд меояд.

## Ҳамчунин

* Иқлими шаҳрӣ

## Пайвандҳо

* Горные климаты — статья из Большой советской энциклопедии.
Ҷамолиддин Шарипов

**Ҷамолиддин Шарипов** (*Шарипов Ҷамолиддин Сафолович*; 26.04.1994; ноҳияи Ховалинг, Ҷумҳурии Тоҷикистон) — таърихшинос, номзади илмҳои таърих.

## Зиндагинома
Шарипов Ҷамолиддин Сафолович 26-уми апрели соли 1994, дар деҳаи Гулзори ноҳияи Ховалинги вилояти Хатлон, дар оилаи коргар таваллуд шудааст.  Соли 2012 мактаби миёнаро бо «медали тилло» хатм намуда, ба тариқи суҳбат ба факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил ва онро соли 2017 бо дипломи аъло хатм намудаст. Дар давоми донишҷӯӣ дар олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ миёни макотиби олӣ ва дарёфти «Ҷоми Академияи миллии илмҳо» ширкат намуда, чор маротиба соҳиби ҷойи якум гардидааст. Соли 2018 ба шуъбаи аспирантураи ДМТ дохил шуда, соли 2021 рисолаи номзадиашро дар мавзуи «Инъикоси таърихи аҳди қадими халқи тоҷик дар осори Эмомалӣ Раҳмон» (Освещение древней истории таджикского народа в трудах Эмомали Рахмона) ҳимоя намудааст. Солҳои 2017-2023 омӯзгори кафедраи таърихи халқи тоҷики ДМТ, солҳои 2017-2020 ба ҳайси раиси Ҷамъияти илмии факултети таърих кор кардааст.  Аз моҳи январи соли 2023 ба ҳайси директори Маркази илмӣ-таҳқиқотии Пешвои миллат фаъолият дорад.

## Осор
Муаллифи 2 монография, 2 воситаи таълимии ёрирасон, 2 барномаи таълимӣ ва зиёда аз 30 мақолаи илмию методӣ мебошад.

## Эзоҳ
Иқлими биёбонӣ

мини|320x320пкс| Минтақаҳои дорои иқлими хушк
**Иқлими** **биёбонӣ** ё **иқлими хушк** — навъе аз иқлим бо мизони борандагии ночиз аст, ки ҳеч навъ пӯшиши гиёҳӣ дар он давом намеоварад, магар дар беҳтарин ҳолат хору хошоки пароканда. Иқлими хушк бо ҳарорати баланди ҳаво, ки тағйироти зиёди ҳаррӯза ва боришоти камро мушоҳида мекунад (тақрибан 100—200) мм/сол) ё тамоман набудани онхо хос аст .

## Тасниф
Одатан ду ё се зергурӯҳҳои иқлими хушк мавҷуданд: иқлими биёбонҳои гарм (*BWh*), иқлими биёбонҳои сард (*BWk*) ва баъзан иқлимҳои биёбонии муътадил (*BWh/BWn*). Барои фарқ кардани иқлими биёбонҳои гарм ва сард одатан се изотерма истифода мешавад: ҳарорати миёнаи солонаи ҳаво 18 °C, ҳарорати миёнаи моҳи хунуктарин ба 0 °C ё −3 °C баробар аст. Агар дамо аз меъёрњои муқарраршуда паст бошад, он гоҳ иқлим ба иқлими сарди биёбонӣ («BWk»), агар ҳарорат аз меъёрҳои муқарраршуда болотар бошад, пас иклими биёбонии гарм (BWh) тасниф карда мешавад .
мини| Минтақаҳои дорои иқлими хушки гарм

## Ҳамчунин нигаред
* Гоби
* Помир
* Иқлими намнок

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Аридный климат // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* 

Гурӯҳ:Иқлимшиносӣ
Арфведсонит

**Арфведсони́т** — минерали ҷинсофарин, амфиболи ишқории моноклинӣ.  

Ба ифтихори химики шветсиягӣ Ю. А. Арфведсон номгузорӣ шудааст. Формулаи химиявиаш: Na2,5 Ca0,5 (Fe2+, Mg, Fe3+, Al)5 [Al0,5Si7,5022] (OH, F)2. Таносуби Mg/Fe3+/Al хеле гуногун аст (ҳангоми Mg >> Fe2+ будан магнезиоарфведсонит ном дорад), Са амалан метавонад вуҷуд надошта бошад. Рангаш сиёҳ, баъзан ҷилои шишагуни кабуд дорад, донаҳояш дарозрӯяи шаклашон нодуруст. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5 – 6. Зичиаш 3400 –3500 кг/м³. Дар қабати сиенитҳои нефелинӣ ва пегматитҳои онҳо, дар баъзе гранитҳои ишқорӣ, метасоматитҳо ва карбонатитҳо бисёр аст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Минералҳои натрий
Гурӯҳ:Минералҳои магний
Гурӯҳ:Минералҳои оҳан
Гурӯҳ:Силикатҳо (минералҳо)
Гурӯҳ:Амфиболҳо
Иқлими мартуб

рост|мини|300x300пкс| Иклими мартуб
**Иқлими мартуб** ё **иқлими намнок** (аз лотинӣ *humidus* — рутубат) — як навъи иқлим дар минтақаҳое мебошад, ки рутубати зиёдатӣ дорад, ки дар он миқдори боришот аз бухоршавӣ ва ҷорӣ шудан ба хок зиёдтар аст. Ин маҷрои фаровони рӯизаминии дарёҳо ва дарёҳоро ба вуҷуд меорад, ки ба ташаккули релефҳои эрозиявӣ, шабакаи зичи гидрографӣ ва шукуфоии шаклҳои намӣ дӯстдоштаи растаниҳо мусоидат мекунад. Истилоҳи «иқлими мартуб» аз ҷониби Албрехт Пенк ҳангоми таҳияи таснифоти геоморфологии иқлим пешниҳод шудааст.

## Қайдҳо

## Адабиёт
* Луғати Ҷуғрофӣ
Бостонгароӣ

**Бостонгароӣ**, **архаи́зм** (от  — куҳна, матрук) —  вожае мансух, ки дар гуфтори имрӯзи мутародифот ҷойгузини он шудааст.

Архаизмҳо унсурҳои забон — калима, ибораҳо, таркибҳо, баъзе шаклҳои грамматикию қонуниятҳои наҳвии (синтаксисии) аз истеъмол баромада, ки ҳамчун унсурҳои матрук ва ғайрифаъол дар таркиби луғавии забон маҳфузанд. Архаизмҳо дар тамоми сатҳҳои забон ба назар мерасанд, вале бештари архаизмҳо воҳидҳои луғавӣ — калимаҳо мебошанд. Ба қатори архаизмҳо дохил гардидани калимаҳо ҳодисаи доимӣ ва тадриҷӣ мебошад, чунки дар ҷараёни таҳаввул, такомул ва рушди забон баъзе калимаҳо муродиф пайдо мекунанд; муддате байни калимаҳои муродиф «рақобат» ба миён меояд. Тадриҷан яке «ғолиб» мегардад, доираи истеъмоли дигареро маҳдуд намуда, онро аз истеъмол мебарорад. Мас., дар байти Бедил

Калимаҳои «ҳаюло» ва «бӯзина» замоне вожаҳои умумиистеъмолӣ буданд, вале бо гузашти айём ҷойи аввалиро мода (материя) ва ҷойи дуюмиро маймун гирифт; калимаҳои аввалӣ ба қатори архаизмҳо дохил шуданд. Ин навъ калимаҳо дар таркиби луғавии забони тоҷикӣ хеле зиёданд ва бо номи архаизмҳои луғавӣ ёд мешаванд. Навъи дигари калимаҳои кӯҳнашуда ва матрукро архаизмҳои маъноӣ мегӯянд. Ин гуна калимаҳо дар натиҷаи маҳдуд гардида, тадриҷан аз истеъмол баромадани калимаи сермаъно ба вуҷуд меоянд. Мас., калимаи ифлос дар ибтидо ба маънои бенавоӣ, камбағалӣ маъмул буд, вале имрӯз маънои чиркинро дорад. Калимаҳои дастур — вазир, муҷозот — мукофот имрӯз ба қатори архаизмҳо дохил шудаанд. Дар боби грамматикаи забон низ архаизмҳоҳо мушоҳида мешаванд: або — бо, абе — бе, абар — бар, андар — дар, азеро (к) — зеро ки, пасванди ҷамъбандии -ин (муаллимин, масъулин), пасвандҳои -айн (қавсайн, волидайн), -юн (инқилобиюн) ва ғ. унсурҳои архаистӣ мебошанд.
Унсурҳои архаистӣ дар боби савтиёт нисбатан камтаранд. Ҷараёни архаистӣ шудани онҳо марҳалаи тӯлониро дар бар мегирад. Чунончи, дифтонгҳои форсии қадим ai, аu тадриҷан ба и-и дароз ва о-и дароз, ҳамсадоҳои думахраҷаи хв (вови маъдула) ба х табдил шуда, шакли аввалаи онҳо ба ҳукми архаизмҳо гузаштаанд. Чун забон вобаста ба раванди инкишофи ҷомеа пайваста дар таҳаввулу такомул ва дигаргунӣ қарор дорад, аз ин рӯ, силсилаи калимаҳои архаистӣ метавонанд, ки аз нав мавриди истифода қарор бигиранд ва эҳё гарданд. Мас.: ройгон, рушд, маншаъ, ришва, чоплус, ваҳдат, мӯҳтаво, ҳандаса, мусаллас, савтиёт, сарфу наҳв, ифтитоҳ, инфиҷор, кох, ирсол намудан, баррасӣ кардан, иброз доштан, аз лиҳози, ба ҳайси ва ғ. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Вожашиносӣ
Тахти Сулаймон (мазмунҳо)

* **[[Тахти Сулаймон]]** (порсӣ: تخت سلیان) — гурӯҳе аз харобаҳои замони Сосониён.
* **[[Тахти Сулаймон (зиёратгоҳ)|Тахти Сулаймон]]** — яке аз мавзеи Зиёратгоҳҳои Ҳисор.
Архангелский, Александр Александрович

**Архангелский Александр Александрович** () — авиаконструктор, доктори илмҳои техникӣ.

## Зиндагинома
Баъди хатми Омӯзишгоҳи олии техникии Москва (1918) дар Ин-ти марказии авиаконструкторӣ (ЦАГИ) ва аз соли 1922 якҷоя бо А. Н. Туполев кор кардааст. Дар лоиҳакашӣ ва озмоишҳои аэрочанаҳою глиссерҳо, бунёди самолёти АНТ-2, АНТ-4 (ТБ-1) ва АНТ-6 (ТБ-3) иштирок намудааст. Конструктори асосии самолёти АНТ-9 («Боли Советҳо», 1929). Дар таҳияи лоиҳаи самолёти АНТ-20 («Максим Горкий») саҳми арзанда гузоштааст. Таҳти сарварии Александр Архангелский самолёти бомбаандози СБ (1936) ва намудҳои дигари он, бомбаандози Ар-2 (1940) сохта шудаанд. Соли 1937 дар асоси туҳмати бардурӯғ ҳабс карда шуда, то соли 1941 дар бюрои конструктории махсус кор кардааст. Дар давраи ҶБВ (1941- 45) аз с. 1942 муовини аввали сарконструктори Бюрои конструкторӣ (бо сарварии Туполев) буд. Александр Архангелский ба ташкили истеҳсоли як зумра самолётҳои бамбаандози Ту-2 саҳм гузоштааст. Баъди ҷанг дар лоиҳакашии самолётҳои ҳарбӣ ва мусофирбари Ту-104, Ту-114, Ту-124, Ту-134, Ту-154 иштирок кард.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1941, 1949, 1952), Мукофоти ленинӣ (1957), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Деҳистони Чаман

**Деҳистони Чаман** () — деҳистоне дар бахши Тахти Сулаймони шаҳристони Такоб, устони Озарбойҷони Ғарбӣ дар Эрон.

Бар асоси саршумории Маркази омори Эрон дар соли 1385, ҷамъият он 3410 нафар (744 хонвор) будааст.

## Эзоҳ
Кина

**Кина** ( ‒ ғараз), ҳиқд ‒ душманӣ, бадхоҳӣ ва озори касеро дар дил пинҳон доштан; дар ахлоқ аз сифатҳои накуҳида ва разилаи инсонӣ.

Кина самараи ғазаб аст. Вақте одамӣ бар дигаре хашм мегирад ва ба сабаби нотавонӣ аз интиқом ё чораи дигаре он вақт изҳори ғазаб накарда, хашми худро фурӯ мебарад ва дар дили худ пинҳон месозад, кина ҳосил мешавад. Кина аз адоват фарқ дорад. Адоват самараи кина аст, зеро вақте кина қувват мегираду шадид мегардад, хизонаи дил аз муҳофизати он оҷиз мемонад, пас, кинавар интизории фурсат мешавад, то онеро, ки душман медонад, ошкоро азият диҳад ё ба ӯ изҳори адоват кунад. Бисёр вақтҳо сифатҳои зишту нописандидаи дигаре чун ҳасад, ғайбат, дурӯғ, бӯҳтон, айбҷӯӣ, истеҳзо ва амсоли инҳо низ аз кина пайдо шуда, дунё ва дини одамиро фосид мекунанд. Дар ривоятҳо ва осори ахлоқӣ кина бисёр мазаммат шудааст. Паёмбар (с) фармудаанд, ки «муъмин кинаварз нест».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ахлоқ
Меъмории Ҳахоманишиён

thumb|right|Тахти Ҷамшед
**Меъмории Ҳахоманишиён** () — ба дастовардҳои эрониёни ҳахоманишӣ дар сохти шаҳрҳои Тахти Ҷамшед, Шӯш, Ҳигмтона, маъбадҳо барои ибодат ва гирдиҳамоиҳои иҷтимоӣ (монанди маъбадҳои зартуштӣ) ва оромгоҳи подшоҳони гузашта (монанди Оромгоҳи Куруш) ишора дорад. Аз вежагиҳои бунёдини ин меъморӣ метавон ба таркиби худ бо аносири модҳо, ошурӣ, юнонӣ ва осиёӣ ишора кард.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Лекции по истории архитектуры: Персидская империя. Иран. Пасаргады. Персеполь. Сузы (YouTube)
* ЮНЕСКО: Древний город Персеполь (YouTube)

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ
Гурӯҳ:Тахти Ҷамшед
Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ
Ширкати фанновар

**Ширкати фанновар**, **ширкати технологӣ** () — ширкатест, ки асосан ба истеҳсол, дастгирӣ, таҳқиқот ва таҳияи маҳсулот ва хидматрасонии технологӣ, ки асосан ба ҳисоббарорӣ, телекоммуникатсионӣ ва электроникаи маишӣ асос ёфтааст фаъолият мекунад ва ин ба корхонаҳои марбут ба электроникаи рақамӣ, нармафзор, оптика, энергияи нав ва хидматҳои марбут ба интернет, аз қабили нигоҳдории абрӣ ва хидматҳои тиҷорати электронӣ дохил мешавад.

## Тафсилот
Мувофиқи раддабандии *[[Fortune]] дар соли 2020* , даҳ ширкати бузургтарини технологӣ (фанноварӣ) дар дунё аз рӯи даромад инҳоянд: Apple Inc., Samsung, Foxconn, Alphabet Inc., Microsoft, Huawei, Dell Technologies, Hitachi, IBM ва Sony. Amazon назар ба Apple даромади баландтар дорад, аммо аз ҷониби *Fortune* дар бахши чакана тасниф шудааст. Дар соли 2020 даромадноктарин номбаршуда Apple Inc., Microsoft, Alphabet Inc., Intel, Meta Platforms, Samsung ва Tencent мебошанд.

Apple, Alphabet, Facebook, Microsoft ва Amazon аксар вақт ширкатҳои технологии фаромиллии «Панҷгонаи калон» номида мешаванд, ки дар Иёлоти Муттаҳида қарор доранд. Ин панҷ ширкати технологӣ дар соҳаҳои асосӣ, каналҳои тиҷорати электронӣ ва идоракунии ҷараёни иттилоот дар тамоми экосистемаи интернет нақши муҳим мебозанд. То соли 2017, панҷгонаи бузург дар маҷмӯъ беш аз 3,3 триллион долларро ташкил медоданд ва зиёда аз 40 % арзиши Index Nasdaq 100-ро ташкил медод.

Бисёре аз ширкатҳои бузурги технологӣ барои навоварон обрӯ доранд ва ҳар сол барои таҳқиқот ва кашфиёт маблағҳои калон сарф мекунанд. Тибқи 2017 Global Innovation 1000-и PwC, аз 20 ширкати инноватсионӣтарин дар ҷаҳон, 9-тоаш ширкатҳои технологӣ мебошанд, ки Amazon бузургтарин харҷкунандаи тадқиқот ва коркард мебошад, пас аз он Alphabet ва баъд Intel қарор доранд.

Бисёре аз ширкатҳои бонуфузи технологӣ ва стартапҳои технологӣ дар наздикии ҳамдигар офисҳо мекушоянд, ки дар натиҷа марказҳои технологи дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон пайдо мешаванд. Ба чунин минтақаҳо дохил мешаванд: Водии Силикон дар минтақаи Халиҷи Сан-Франсиско, Докҳои Силикон дар Дублин, Силикон Ҳиллз дар Остин, Tech City дар Лондон, Digital Media City дар Сеул, Чжунгуанкун дар Пекин ва Парки байналмилалии технологияҳо дар Бангалор.

## Эзоҳ
Архангелск

**Архангелск** () — шаҳр, маркази маъмурии вилояти Архангелски Федетратсияи Русия.

Яке аз калонтарин бандарҳои баҳрӣ ва дарёӣ, муҳимтарин узели нақлиётии қисмати шимоли ғарбии мамлакат. Дар ҳар ду соҳили рӯди Двинаи Шимолӣ ҷойгир аст. Соли 1584 бунёд ёфта, Новохолмогорӣ ном дошт. Аз соли 1613 шаҳри Архангелск. Аҳолиаш —  298 617 тан (2023).

## Таърих
Архангелск аввалин бандари баҳрии давлати Рус буд. То авв. садаи 18 маркази асосии тиҷорат бо давлатҳои Аврупо ҳисоб меёфт. Соли 1762 ҳуқуқи тиҷоратии Архангелск бо Санкт-Петербург баробар эълон шуд. Дар садаи 20 Архангелск яке аз марказҳои асосии азхудкунии Арктика гардид. Иқтисоди Архангелск асосан бар ду соҳа — баҳрӣ ва саноати ҷангал асос ёфтааст. Соли 1693 бо фармони Петри 1 ин ҷо корхонаи киштисозӣ ва таъмири он, инчунин адмиралтейство — маркази истеҳсоли киштиҳои ҳарбии баҳрӣ бунёд ёфта буд.

## Иқтисод
Архангелск маркази калонтарини саноати чӯбу тахта ва содироти он аст. Дар шаҳр 7700 корхонаҳои саноатии калону миёна ва хурд ба қайд гирифта шудаанд. Комбинатҳои селлюлозаю коғаз, дарахтбурию чӯбгарӣ, заводҳои мошинсозии саноати ҷангал дорад. Истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ, хӯрокворӣ, пойафзор, трикотаж, ашёи ҳунармандӣ низ ривоҷ ёфтааст.

## Илму фарҳанг
Дар Архангелск Донишгоҳи давлатии Поморйе, Донишгоҳи давлатии техникии Архангелск, Донишгоҳи давлатии тиббии Шимол, шӯъбаҳои Академияи давлатии баҳрӣ ва мактабҳои олии Москваю Санкт-Петербург, кӯҳантарин Омӯзишгоҳи баҳрнавардии Русия (таъсисаш 1771) фаъолият доранд. Архангелск се театр, филармония, ду қасри маданият, марказҳои фарҳангӣ, китобхонаҳо, Осорхонаи вилоятии кишваршиносӣ (таъсисаш 1859), Осорхонаи баҳрии Шимол, Осорхонаи санъати тасвирию бадеӣ, Осорхонаи санъати меъмории чӯбини Шимоли Рус дорад. 

Осори таърихиаш: меҳмонсарои (Гостиный двор, 1668 — 84, меъмор Д. М. Старсев) қадимии мусалсал, ки қад-қади соҳил дар дарозии 7,5 км бино шудааст (аввалин иншооти сангини Шимол), маъбади Троитса (Салоса, 1745)) ва ғ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Вилояти Архангелск
Шоҳбулут

**Шоҳбулут**, **кастона**, **кашта́н** () —  сардае аз дарахтон, ки аз хонаводаи рошиён (*Fagaseae*) мебошад.

Кастона 14 гуна дорад. Дар қа­ламрави ИДМ дар соҳили баҳр­и Сиёҳи Қафқоз ва Паси­ Қафқоз фақат як намудаш ‒ Кастона­и боғӣ (C. sativa) мерӯяд. Кастонаи боғӣ дарахти калон ва дарозумр (зиёда аз 500 сол) буда, то 35 м қад мекашад; қутри пояаш то 2 м.

## Эзоҳ
Рош

**Рош**, **олаш**, **бук** () — сардае аз рошиёни хазондор бо гулҳои такҷинсӣ ва гулозини думгурбаӣ.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Баландиаш то 50 метр, диаметри танааш 2 метр. Баргаш сода, одатан бедандона аст. Баробари баргбарорӣ гул мекунад. Аз 20—40-солагӣ мева медиҳад. Мевааш ҷал0ӯзамонанд (финдиқ) аст, пӯчоқи сахт дорад.

Олаш дарахти соя ва гармипарвар аст. Дар кӯҳсор то баландии 2300 метр аз соҳили баҳр мерӯяд. Олаш бешазори якҷинса ва омехтаро ҳосил мекунад, ки бештар аз 400 сол вуҷуд дошта ме­тавонанд.

## Корбурд
Чӯби олаш мустаҳкам, вазнин буда, ба обу нами тобовар аст ва онро ба­рои тайёр кардани асбобҳои мусиқӣ, фанер, паркет, мебел, метанол ва ғайра истифода мебаранд. Мевааш алкалоиди заҳрноки фагин дорад; хангоми бирён кардани мева алкалоиди заҳрнок зуд вайрон мешавад. Аз меваи олаш равғани хӯрокӣ ва техникӣ мегиранд. Кунҷорааш хӯроки серғизои чорвост.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Деревья и кустарники СССР, том 2. Москва—Ленинград, 1961.
Рошиён

**Рошиён**, **олашиҳо** () — тирае аз рошсонони дарахтӣ ё дарахтчаӣ бо баргҳои содаи мутановиб, комил, дандонадор ё лапдору гулҳои такҷинсӣ бо гулозини думигурбаӣ (catkin) ва меваи фундуқии як ё дудонаӣ, ки гиребоне пиёламонанд онро иҳота кардааст.

## Эзоҳ
Бобохон Маҳмадов

**Бобохон Алиевич Маҳмадов** (8 июли 1950, деҳаи Куҳнабалҷувон, ноҳияи Данғара) —  ва давлатмарди тоҷик, номзади илмҳои фалсафа (1998), узви Иттиҳодияи рӯзноманигорони Тоҷикистон (1989).

## Зиндагинома
Бобохон Маҳмадов 8 июли соли 1950 дар деҳаи Куҳнабалҷувони ноҳияи Данғараи ба дунё омадааст.Солҳои 1968—1979 дар шуъбаи китобшиносии Ҳунаристони кооперативии шаҳри Душанбе, солҳои 1971—1975 дар шуъбаи ҳуқуқшиносии Университети марксизм-ленинизми назди КМПК Тоҷикистон таҳсил кардааст.

## Корнома
Сардори шуъбаи матбуот ва намоиши китоби Кумитаи матбуоти Тоҷикистон дар солҳои 1975—1977. Муовини сардори Иттиҳодияи Ҷумҳуриявии савдои китоб дар солҳои 1977—1982. Раиси Комиссиуни чопи китобҳо дар солҳои 1982—1990. Сардори Иттиҳодияи Ҷумҳууриявии савдои китоб дар солҳои 1982—1989. Таҳсил дар факултаи таъриху ҷомеашиносии Институти Давлатии педагогии ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дар соли 1983. Муовини авали Раиси Кумитаи Давлатии матбуоти Тоҷикистон дар солҳои 1989—1990. Узви Кумитаи Конфедератсияи байналмиллалии Иттиҳоди журналистон ва Мизи мудаввари доимамалкунандаи журналистони Иттиҳоди Давлатҳои Муштаракулманофеъ дар соли 1990. Раиси Кумитаи Давлатии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои 1990—1992. Вазири матбуот ва ахбори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои 1992—1994. Соли 1994 Рисолаи «Тоҷикистон»-ро интишор менамояд. Вазири фарҳанг ва иттилооти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои 1994—1997. Раиси комиссиуни миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба корҳои Юнеско дар соли 1998.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии матбуоти СССР (1982)
* ҷоизаи Иттиҳодияи рӯзноманигорони Тоҷикистон ба номи А. Лоҳутӣ мегардад (1997)
* ордени «Шараф» (1998).
* медали «Астана» (1999, Қазоқистон)
* медали Хадамоти Федералии Сарҳадии Русия (2000).

## Осор
* «Ҳеҷ ганҷе нест аз фарҳанг беҳ…»

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вазирони тоҷикистон
Рошсонон

**Рошсонон** () — ростае аз дулапаиҳо шомили дарахтоне монанди туско, фундуқ, рош, гирду ва ғон.

## Эзоҳ
Симлула

мини|250x250пкс| Соленоиди як қабати захмдор.
мини|250x250пкс| Ташаккули ҷараёни магнитӣ дар соленоид. Дар марказ бо дарозии меҳвари соленоид майдони магнитӣ қариб яксон аст.
мини|250x250пкс| Диаграммаи майдонҳои электрикии магнитӣ ва гирдоби дар як соленоид ҳангоми ҷорӣ шудани ҷараёни тағйирёбанда аз печ.
**Симлула ё соленоид** (аз  [солинас] «қубур» +   [эйдос] «монанд, шабеҳ») — як навъи ғалтаки индуктивӣ аст.

Аз ҷиҳати сохторӣ, симлулаҳои дароз ҳам печи якқабата (ниг. расм) ва ҳам печи бисёрқабат доранд.

Агар дарозии печ аз диаметри печ хеле зиёд бошад, пас дар холигии электромагнит ҳангоми ба он ҷараёни электр додани майдони магнитии ба якхела наздик ба вуҷуд меояд.

## Ҳамчунин нигаред

* Оҳанрабо
* Электромагнит
* Ғалтаки индуктивӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Савельев И. В. Курс общей физики. — Т. 2. Электричество и магнетизм. Волны. Оптика.

Гурӯҳ:Магнетизм
Мирзо Раҳматов

**Мирзо Раҳматов** () — давлатмард ва дипломати тоҷику шӯравӣ. Раиси Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Точикистон (1956—1963).

## Корнома
Фаъолияти корияшро соли 1925 ба ҳайси деҳқон дар хоҷагии шахсиаш оғоз кард. Колхозчии колхози «Зарбдор»-и ноҳияи Ғарм (1933—1934), мудири шуъбаи пионерони кумитаи комсомолии ноҳияи Ғарм (1934—1935), шунавандаи курсҳои ҳаракати коммунистии кӯдакон (Душанбе, 1935—1936), котиби бюрои ташкилии КМ Комсомоли Тоҷикистон оид ба вилояти Ғарм, мудири бахши кадрҳо, ҷонишини мудир ва мудири шуъбаи ташкилии кумитаи ҲК (б) вилояти Ғарм (1936—1944), шунавандаи Курсҳои ленинии назди КМ ВКП (б) дар Маскав (1944—1945), котиби кумитаи ҲК вилояти Ғарм, ҷонишини якуми мудири шуъбаи кадрҳои ҲК Тоҷикистон (1945—1948), шунавандаи курсҳои олии ҳизбии назди КМ ВКП (б) дар Маскав (1948—1951), мудири шуъбаи мактабҳои ҲК Тоҷикистон, ҷонишини раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, котиби КМ ҲК Тоҷикистон (1951—1956), раиси Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1956—1963), Вазири фарҳанги ҶШС Тоҷикистон (1963—1966), сафири фавқулода ва мухтори ИҶШС дар Ҷумҳурии Ямани Араб (1966—1972) ва Ҷумҳурии Исломии Мавритания (1972—1975).

## Вакилӣ
Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 4-6) ва ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 3-6). Узви Комиссияи марказии тафтишоти ҲКИШ, КМ (1952-68) ва бюрои КМ ҲК Тоҷикистон (1956-63) интихоб гаштааст.

## Ҷоизаву орденҳо
Бо ордени Ленин, 4 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, орденҳои Дӯстии халқҳо, «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳматов Мирзо // Донишномаи Душанбе. — : СИЭМТ, 2016. — С. 532. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7

## Пайвандҳо
* Биография в ''Справочнике по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991''
* Дипломат, политик и друг генсека КПСС
Архангелский, Андрей Дмитриевич

**Архангелский Андрей Дмитриевич** () — заминшиноси рус, узви пайвастаи АИ СССР (1929), узви шӯрои машваратии коллегияи Комиссариати маорифи халқи СССР (1920—1940), раиси Филиали қазоқистонии АИ СССР (1932—1940), директори Институти геологияи АИ СССР (1934 — 39).

## Паж=щишщо
Оид ба масъалаҳои стратиграфия, лотология, тектоника, палеогеография ва сарватҳои зеризаминӣ тадқиқот бурдааст. Андрей Архангелский доир ба геологияи қисми европоии СССР ва Осиёи Миёна бештар аз 180 асари илмӣ навиштааст. Дар китоби худ «Таҳнишастҳои давраи табошири болоии Туркистон» (1916) Андрей Архангелский тарҳи стратиграфии ҷинсҳои таҳшини давраи табошири болои Осиёи Миёнаро тартиб дода, методикаи таҷдиди палеогеографиро боз ҳам инкишоф дод. Андрей Архангелский харитаҳои геологии ноҳияҳои ҷудогонаи СССР-ро мураттаб сохтааст. «Сохти геологӣ ва таърихи геологияи СССР» (1932—1934) ном асари ӯ машҳур аст. Андрей Архангелский ноҳияҳои нефтдор ва конҳои сулфури ҷануби ғарбии ӯзбекистон, инчунин водии Фарғонаро тадқиқ намуда, дар ин ҷойҳо мавҷуд будани нефту газро муайян кард. Барои тадқиқоти нефти минтақаи назди Баҳри Сиёҳ сазовори Мукофоти Ленинӣ (1928) гардид. Тарқиши калони қишри Замин, ки дар ҷануби ғарбии Баҳри Арал ҷой дорад, ба номи Андрей Архангелский гузошта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Архей

**Архей** ( — «бостон») — эраи қадимтарин дар таърихи заминшинохтии Замин. Бо индекси AR ишорат мешавад. 

Тахмин меравад, ки бештар аз 1,8 млрд сол давом доштааст. архей  бо усули радиометрӣ муайян карда шудааст. Қадимтарин ҷинсҳои архей ба замони 3,5 — 4 млрд сол пеш тааллуқ доранд. Дар давоми эраи архей  қабатҳои ғафси ҷинсҳои таҳшин ба вуҷуд омадаанд. Эраи архей  бо ҳаракатҳои пурзӯри тектоникӣ — чиндоршавии ҷинсҳои таҳшин, оташфишонии вулқонҳо ва пайдо шудани интрузияҳои калон анҷом меёбад. Аз ин эра ҷинсҳои ниҳоят тағйирёфтаи метаморфӣ — гнейс, варақсангҳои кристаллию графитӣ, мармару кварситҳо боқӣ мондаанд. Архей  ба 4 давра тақсим мешавад: Неоархей, Мезоархей, Палеоархей ва Эоархей.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Абдулазиз ибни Нӯҳ

**Абдулазиз ибни Нӯҳ** (соли таваллуд ва вафот дар асри 10) — амири хонадони Сомониён (992). Писари Нӯҳи I (ҳукмронӣ 943—954), бародари Абдулмалик ибни Нӯҳи I, амаки Нӯҳи II (хукмронӣ 976—997), набераи Насри II (хукмронӣ 914—943), абераи Аҳмад ибни Исмоил (хукмроннӣ 907—914).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Қутбиддин Мухторӣ

**Қутбиддин Мухторӣ** (28 ноябри 1970, Панҷакент — 7 феврали 2024, Душанбе) — , омӯзгор, доктори илмҳои филология, профессор.

## Зиндагинома
Қутбиддин Мухторӣ 28-уми ноябри соли 1970 дар шаҳри Панҷакент таваллуд шуда, мактаби миёнаи № 19-и зодгоҳашро хатм кардааст.

Хатмкардаи факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (имрӯза ДМТ) дар соли 1993 мебошад. Инчунин, фориғуттаҳсили курси дусолаи Донишгоҳи Стокголм аз рӯйи ихтисоси кори иҷтимоӣ аст.

Қутбиддин Мухторӣ аз соли 1998 то кунун дар факултаи журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба рӯзноманигорони ҷавон дарс мегуфт. Марҳум яке аз мутахассисини соҳаи иҷтимоӣ ва блогинг ҳам шинохта шуда буд.

Рисолаи номзадиро соли 2002 ва рисолаи докториро соли 2020 дифоъ кардааст.

Соли 2007 иҷрокунандаи вазифаи декани факултети журналистикаи ДМТ буд. Солҳои 2011—2015 мудири кафедраи матбуот, аз соли 2015 дотсенти кафедраи матбуот ва аз соли 2023 профессори кафедраи матбуоти факултаи журналистикаи ДМТ буд.

Аз соли 2007 узви Конфедератсияи байналмилалии журналистони Тоҷикистон буд.

## Даргузашт
Қутбиддин Мухторӣ шоми 7 феврали 2024 дар 54-солагӣ бар асари беморӣ дар шуъбаи кардиалогияи беморхонаи «Шифобахш»-и шаҳри Душанбе бдаргузашт.

## Эзоҳ