open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Башшор ибни Бурд

**Башшор ибни Бурд** (; 714, Басра — 784) — и ва адиби эронитабори арабизабони давраҳои Уммавиён ва Аббосиён.

## Зиндагинома
Башшор аслан аз Тахористон буд. Бобо ва падари ӯро арабҳо асир гирифта, ба Басра бурданд. Баъзе тазкиранигорон иттилоъ додаанд, ки ӯ нобинои модарзод буд, дигарон гуфтаанд, ки дар тифлӣ бар асари беморие аз басират маҳрум шуд. Ин иллати ҷисмонӣ ба рӯҳияи Башшор ва муносибати ӯ ба одаму олам таъсир гузошта, дар ашъораш низ зоҳир шудааст.
 
Мувофиқи ахбори сарчашмаҳои адабӣ Башшор шоири муқтадир буда, дар аксар анвои назми арабӣ шеър гуфтааст, вале бештар бо шеърҳои ишқӣ ва ҳаҷвиаш шуҳратёр гардида буд. Ӯ инчунин рисолаҳо (номаҳо)-и мансур, ашъори муздавиҷа (шеър дар навъи маснавӣ ба забонҳои арабӣ ва форсӣ) доштааст, вале онҳо дарёфт нагардидаанд. Солҳои 50 садаи XX дар Тунис девони нопурраи ашъори Башшор ба даст омад, ки он шомили тақрибан 7 ҳазор байт мебошад. Башшор аз эронинажод будани худ ифтихор дошт, бо таассуби хос Эрон ва гузаштаи таърихии онро бар Араби даврони худаш зид мегузошт. Дар чанде аз шеърҳояш афкори зиддиарабӣ ва зиддихилофатии халқҳои эронӣ таҷассуми бадеӣ ёфтаанд, ӯ бад-ин васила анъанаҳои наз-ми шуубияро идома додааст.

Бар замми ин дар баъзе шеърҳояш баъзе муқаррароти исломро мавриди тамасхур қарор дода, расму ойини зардуштиро мадҳ кардааст. Ҳамин гуна андешаҳои иҷтимоию сиёсиаш боиси он гаштанд, ки ӯ ба куфру зиндиқа муттаҳам гардид ва ба амри халифа Маҳдӣ ба қатл расонида шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Хана ал-Фахури, История арабской литературы. Т. 1. М., 1959;
* Фильштинский И. М.. История арабской литературы. М., 1985;
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д., 2007.
* Esat Ayyıldız, Abbâsî Dönemi Şairi Beşşâr b. Burd'un Uzun Manzumeleri, Filoloji Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, Ankara: Gece Kitaplığı, 2021, c. 2, s.27-58.
Беди туронӣ

**Бед**, **беди туронӣ** () — буттаи баланд ё дарахтест бутташакл. То 5-8 м қад мекашад.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Пӯстлохи тана ва шохҳояш суфта, хокистарранги кушод, баргаш нештаршакл. Бед дар Помиру Олой (дар баландии 1400-3800 м аз с. б.), дар болооби дарёи Яғноб, нишебҳои шим. қ-кӯҳи Қаротегин, қ-кӯҳҳои Дарвоз, Пётри I, Помири Ғарбию Шарқӣ (дар водии д-ҳои Гунд, Шохдара, Гармчашма, Панҷ, Ҷамантала, Мурғоб, атрофи кӯли Сарез) паҳн шудааст.

## Хосияти шифоӣ
Бино ба маълумоти Абуалии Сино агар оби пӯстлохи тару тозаи бедро бо равғани гуле, ки бо пӯстлохи анор ҷӯшонда шудааст, омезанд ва ба гӯш чаконанд, дардро рафъ менамояд. Оби (шираи) бед барои қабзияти ҷигар ва зардпарвин муфид аст. Пӯстлох ва самари бед хунпартоиро бозмедорад. Ҷӯшоби пӯстлохи он сабӯсаки сарро нест мекунад. Нақеи Б. давои хубест барои ниқрис. Хокаи пӯстлох ва барги онро ба ҷароҳатҳои чуқур ва фасоднок мепошанд.

Дар тибби халқӣ ҷӯшидаи пӯстлохи бедро чун давои хунбанд, пешоброну талхарон, рафъи илтиҳоб (ҳангоми дарди даҳон, гингивит ва назлаи роҳҳои болои нафас), инчунин дар мавриди бемориҳои вараҷа, тарбод, халаи рӯдаву меъда тавсия медиҳанд. Бо ин гуна ҷӯшида дар мавриди хориш ва сабӯсак сарро мешӯянд, бо мақсади табобати бемориҳои пӯст кӯдаконро шустушӯ медиҳанд. Хокистари чӯби бедро бипошанд ё гузошта банданд, рафтани хунро манъ мекунад; агар онро ба сирка хамир карда, гузошта банданд, озахро хушк карда меафтонад, доначаҳо ва обилаҳоро дур месозад, варами пистонро таҳлил медиҳад, шаро (аллергия)-ро дафъ мекунад. Табибони мардумӣ бо равғани гули бед дарди сар, бехобӣ, варами майна, гӯшдард, дарди дандон, захми рӯдаҳо, сӯхтагии оташ, варами чашм, иллати ҷигар ва ғ-ро табобат менамоянд.

Дар тибби илмӣ нақеи пӯстлохи бед барои муолиҷаи тарбод, асабдард, ниқрис, сардард, шамолхӯрӣ тавсия шудааст. Бо ин мақсад 1 қошуқча пӯстлохи майдакардаро дар 2 истакон оби хунук андохта, 8 соат нигоҳ медоранд (дар муддати шаборӯз истеъмол карда мешавад).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М., 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение. М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989;
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо. Д., 1998.

Гурӯҳ:Бед
Бедандонакҳо

**Бедандонакҳо** () — як ҷинси нармбаданҳои дупаллаи оби ширин.

Садафи бедандонакҳо (дарозиаш то 25 см) дутабақа буда, дар тарафи тахтапушт бо пардаи чандир бо ҳам васл шудааст. Тақр. 50 навъ дошта, ҳама ҷо дучор меоянд. Бедандонакҳо  дар обҳои ором зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон бактерия, обсабз ва боқимондаи моддаҳои органикии пӯсида аст. Кирминаи бедандонакҳо (глохидияҳо) дар пӯсти моҳиҳо зиндагӣ кунад ҳам, ба хоҷагиҳои моҳидорӣ зарари калон намеорад. Аз садафи бедандонакҳо тугма месозанд, гӯшти онҳоро истеъмол мекунанд.

## Навъҳо
Дар ҳоли ҳозир бедандонакҳо () ба намудҳои зерин ҷудо мешаванд:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Anodonta cygnea2 A MRKVICKA.JPG|
Anodonta cf anatina.jpg|*[[Anodonta anatina]]*
Unionidae - Anodonta cataracta.jpg|*[[Anodonta cataracta]]*


## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тарроҳии дохилӣ

[thumb|300px|Намое аз декоратсияи дохилии долони «Интерконтинентал Ҳотелс Груп». [Сингапур.|alt=]] 
thumb|300px|Меъмории дохилӣ|alt=
**Тарроҳии дохилӣ** () — як бахши тарроҳӣ, равонашуда ба дохили бино бо мақсади таъмини бароҳатӣ ва ҳамоҳангии фораму эстетикии муҳит бо одамон.

Тарроҳи дохилӣ касест, ки чунин  проектҳоеро анҷом диҳад. Тарроҳии дохилии ҳирфаӣ чандбуъдӣ аст, ки шомили тавсеаи мафҳумӣ, иртибот бо зинафъони проекту мудирият ва иҷрои тарҳ аст.

## Таърих
Дар гузашта, фазои дохилӣ ба таври ғаризӣ ба унвони бахше аз прусаи сохтмон қарор дода мешуд. Ҳирфатарроҳии дохилӣ натиҷае аз тавсеаи ҷомеа ва меъмории печидае шудааст, ки ношӣ аз тавсеа фарояндҳои санъатӣ аст. Пайгирии истифодаи муассир аз фазо, корбари рифоҳ ва тарроҳии амалкардӣ ба тавсеаи ҳирфаии тарроҳии дохилии муосир кумак кардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тарроҳӣ
Чархдег

thumb|Чахчӯбу чахдег
**Чархдег**, **чахдег**, **чағдег** — асбоби махсусест барои аз ҷурғот ҷудо намудани маска.

Чархдег аз чархчӯб ва дег иборат аст. Таги дег ҳамвор буда, даҳонаш нисбатан танг аст. Он сафолин, чўбин ва ҳаҷмаш гу-ногун аст. Ҷурғотро ба Чархдег андохта дастак (тир)-и чархчўбро аз 2 ҳалқаи чӯбин (чахник)-и ба мех ё сутун басташуда мегузаронанд ва тасмаро аз миёнаҷои даста ду бор менечонанду нӯгҳои тасмаро бо навбат ба тарафи худ кашида, чархчӯбро ба ҳаракат медароранд. Маска тақрибан ҷудо шуда болои дўғ мебарояд. Дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон ба ҷои чархдег гуппиро истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳо
Қурбоқаҳои заҳрогин

**Қурбоқаи заҳрогин** () — оилаи қурбоқаҳо, ки аз ҳама заҳрноктарин ҳайвонот дар дунё ба шумор мераванд.

## Эзоҳ
Бедил Чандраман

**Чандраман Бедил** (қарни XVII) — и ҳинду.

## Эҷодиёт
Ба забони форсӣ асарҳо эҷод кардааст. Асосан ба тарҷума ва таҳрири форсии қиссаҳову достонҳои ҳиндӣ шуғл доштааст. Манзумаҳои «Қиссаи Кришна», «Ҳикояти Бакрам», «Зафарнома», «Баҳори сухан» аз навиштаҳои ӯянд. Достони машҳури ҳиндии «Рамаяна»-ро ба наср ва ҳам ба назм гардондааст. Таҳрири манзуми ин асар бо номи «Наргисистон» байни солҳои 1692—1694 таълиф ва ба шоҳ Аврангзеби Оламгир (1605—1707) эҳдо шудааст. «Наргисистон» ба шакли маснавист иборат аз 6 дафтар (боб, қисм; 5 дафтар ба вазни баҳри ҳазаҷ, дафтари 6-ум ба вазни мутақориб). Соли 1875 дар Лакҳнав ба табъ расидааст (чопи сангӣ).

Намунае аз нигоштаҳои Бедил:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009.
Бедили Кирмоншоҳӣ

**Бедили Кирмоншоҳӣ** (; **Мирзо Ҳоҷимуҳаммад ибни Мирзо Алимуҳаммад**, ? — 1872) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти манбаъҳо Бедили Кирмоншоҳӣ шахси таҳсилдида, огоҳ аз улуми мутадовили давр, инчунин аз арӯзу мусиқӣ ва ғ. будааст. Дар миёни шуаро ва удабои давр обрӯю эътибори баланд доштааст. Шоири маъруф Қоонии Шерозӣ ӯро устод мехондааст. Дар сурудани ашъори ҷавобия (ба қасидаҳои гузаштагон бо риояи сабкашон), моддаҳои таърих ва ғ. маҳорат доштааст. Аз осори Бедили Кирмоншоҳӣ девони бузурге шомили қасоиду ғазалиёт, рубоиҳову қитъаҳо, осори мансури «Туҳфат-уз-зокирин», «Достони мотам», маснавии «Усру юср», рисолае дар арӯз, рисолае дар илми сарф бо номи «Рабеия» ва ғ. маълуманд. Абёти зерин аз нигоштаҳои ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009.
Бедили Қазвинӣ

**Бедили Қазвинӣ** (, **Қурбон ибни Рамазон**; 1793, Боддашти Эрон — ?) — шоири эронӣ.

## Эҷодиёт
Аксар ашъор ва осори мансури навиштаи Бедили Қазвинӣ марсияҳо, тасвири шаҳид шудани имом Ҳусайн ва дигар ҳодисоти марбут ба хонадони Алӣ ибни Абитолиб мебошанд. Дар оғози асари мансураш «Мотамкада», ки дар он пораҳои манзум низ ҷой доранд, мегӯяд:

«Девони Бедили Қазвинӣ» дар Лоҳури Покистон ба табъ расидааст, ки дар он қасоиду ғазалиёт, рубоиҳову қитъаҳои шоир фароҳам омадаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009.
Маҳмуди Торобӣ

**Маҳмуди Торобӣ** (; ) — раҳбари шӯриши мардумии форс-тоҷик бар зидди ҳокимони муғул дар Мовароуннаҳр (1238).

## Зиндагинома
Маҳмуди Торобӣ аз оилаи ҳунарманд буда, ғалберсозӣ мекард. Аз номи зодгоҳаш ӯро Торобӣ номидаанд. Маҳмуди Торобӣ аз хоҳараш касби табибиро низ омӯхта бисёр одамонро табобат намудааст ва дар байни мардум обрӯю эътибори зиёде пайдо кардааст. Ӯ дар Тороб ва гирду атрофи он бо хашму ғазаб баромад карда, халқро ба муборизаи зидди метилогӣ ром ва тарафдорони онҳо даъват мекард. Ҳукуматдорони Бухоро аз путтҳои Маҳмуди Торобӣ тарсида, борҳо ба куштани ӯ кӯшиш кардаанд. Вале Маҳмуди Торобӣ ҳар дафъа аз ниятҳои ғаразноки душманонаш пай бурда, ҷон ба саломат мебурд. Ниҳоят бо сардории ӯ бар зидди зулму истибдоди истилогарони муғул ва феодалони маҳаллӣ шӯриши халқ cap зад, ки он дар таърих бо номи Шӯриши Маҳмуди Торобӣ машҳур аст.

Муаррихони асрҳои миёна, ки асарҳои худро аз нуқтаи назари намояндагони синфҳои доро таълиф мекарданд, ин шӯриш ва алалхусус шахсияти худи Маҳмуди Торобӣро бо кинаву адоват ба қалам додаанд. Мас., Чунин навиштааст, ки Маҳмуди Торобӣ худ ода­ми девонатабиат буда, ба вай фақат одамони пастфитрат пайравӣ мекар­данд. Вале дар асл Маҳмуди Торобӣ муборизи собитқадам ва соҳибтадбири роҳи озодии аҳли меҳнат буд. Аз ин ҷост, ки Маҳмуди Торобӣ дар таърихи халқи тоҷик ва диг. халқҳои Осиёи Миёна мақо­ми барҷаста дорад. 

## Нигаред низ
* Шӯриши Маҳмуди Торобӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бектошӣ

**Бектоши**, ё **крижовник** () — як навъ буттамева.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
thumb|left|
Аз 0,5 то 2 м қад мекашад. Барги думчадори сабз ва гули зангӯлашакли сабзтоб дорад. Мевааш мудаввар ё байзашакли зард, арғавонии сертухм. Бектошӣ аз қаламча зиёд мешавад. Дар Тоҷикистон чанд навъи бектоширо, ки дар натиҷаи дурага кардани он бо навъҳои бектошии америкоӣ рӯёнида шудааст, мепарваранд. Дар шароити Тоҷикистон бектошӣ аз апр. — май то авв. июл гул мекунад. Бектошӣ рустании асаловар аст. Тирамоҳ аз он қаламча (15-30 см) гирифта, барои зуд реша баровардан дар маҳлули гетероауксин (50 мг дар 1 л об) ё кислотаи никотинат (100 мг дар 1 л об) мегузоранд.

## Парвариш
Бектоширо аз фарғуч низ зиёд кардан мумкин аст. Ниҳоли бектоширо аз рӯйи тартиби 2,5-3 × 0,7-1 м ба ҳар га 3,3-5,7 ҳазор бех мешинонанд. Дар хоҷагиҳои калон як сол пеш аз шинондани бектошӣ ба замин нурии органикӣ (120—150 т/га) ва минералӣ (ба 1 га 600 кг P2O5 ва 400 кг K2O) меандозанд. Дар хоҷагиҳои хурд ба хоки чуқурчаи ниҳол андохтани пору, суперфосфат, хлориди калий ва хокистар кофист. Бектошӣ зуд реша ронда, дар 2-3-солагӣ мева медиҳад. Мевааш 8-11 % қанд, 1,2-1,7 % кислотаҳои органикӣ, 0,88 % моддаҳои пектинӣ, витаминҳои B, C, P, каротин, намакҳои оҳан ва фосфор дорад.

## Корбурд ва истеъмол
Меваи бектоширо тару тоза мехӯранд; аз он инчунин мураббо ва нӯшоба тайёр мекунанд.

### Корбурид тиббӣ
Меваи бектошӣ мубодилаи моддаҳоро беҳтар ва ғалаёни хунро паст менамояд; истеъмоли он барои беморони гирифтори амрози меъдаву рӯдаҳо нафъ дорад, қабзияти музминро мекушояд. Табибон истеъмоли меваи бектоширо дар мавриди бемориҳои гурда ва пешобдон низ тавсия медиҳанд. Меваи ухтарасидаи бектошӣ хосияти зиддиомосӣ дошта, ба рагҳои хунгард устуворӣ мебахшад. Ҷӯшоби онро дар мавриди гиповитаминозҳо, норасоии оҳан, фосфор, мис, ихтилоли мубодилаи моддаҳо (мас., дар аснои фарбеҳӣ), истисқо, хуншорӣ таъйин мекунанд. Бектошӣ аз ширинча, тортанаккана, гулхӯраки рапс, зиреҳаки бед ва ғ. зарар мебинад. Дар давраи нашви Бектошӣ алафҳои бегонаро нест карда, шохчаҳои касал ва хушкидаи онро буридан лозим аст.

## Синонимҳо
;Синонимы

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  nom. illeg.
* 
*  nom. illeg.
* 
* 
* 
* 
*  nom. illeg.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Адабиёт
* Губанов И. А., Киселёва К. В. Крыжовник отклонённый. М., 2003.

## Сарчашма
*
Абулфаворис Бектузун

**Бектузун Абулфаворис** (с. тав. ва ваф. номаълум), мулаққаб ба «**Синонуддавла**» — сипаҳсолор, инчунин ҳоҷибсолор (дарбон)-и Хуросон дар охирҳои ҳокимияти Сомониён.

## Фаъолият
Фаъолияти сиёсӣ ва низомии ӯ дар хидмати оли Бӯя оғоз шудааст. Муиззуддавла Мавасилро (Мосул) забт намуда (964), Носируддавлаи Ҳамадониро (929—964), ки ҳокими он буд, аз он ҷо ронд ва чанде аз туркону дайламиёнро барои ҳифзи Мавасил (Мосул) таъйин кард. Чанде пас Носируддавла дар набарди дувум-бора барои Мавасил Бектузунро асир гирифт. Баъдтар сулҳ бастанд ва Бектузун ба Бағдод рафт. Минбаъд дар бораи Бектузун 30 сол ягон маълумоте нест. Танҳо Низомулмулк овардааст, ки дар замони фармонравоии Мансур ибни Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ (961—977) Б. аз амирони муқими дарбор ба шумор мерафт. Фоиқ аз ашхоси андалузии румитабор, ки аз пояи ғуломӣ то ба волигию сипаҳсолорӣ расида буд, Бектузунро фармондеҳи сипаҳсолорон таъйин кардааст. Гардезӣ ва Ҳамдуллоҳи Муставфӣ зикр мекунанд, ки Бектузунро Абулҳорис Мансур ибни Нӯҳ сипаҳсолорӣ додааст. Ба эҳтимоли қавӣ Абулҳорис барои пешгирӣ аз қудрат ва нуфузи рӯзафзуни Фоиқ Бектузунро сипаҳсолорӣ дод, то таносуб
дар мақомоти олии давлатӣ нигаҳ дошта шавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
، بیهقی ابو الفضل. تاریخ بیهقی. تهران، ۱۳۷۸ ؛ گردیزی. زین الاخبار. تهران
۱۳۶۳ ؛ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج ۱۲. تهران، ۱۳۸۳

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Фақир Қодирбахши Бедил

**Фақир Қодирбахши Бедил** (, 1815, Панҷоб— 1872, ҳамон ҷо) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз суфиёни машҳури тариқаи қодирияи асри худ будааст. Ба забонҳои арабӣ (бо тахаллуси Қодир), синдӣ ва урду (бо тахаллуси Толиб) ва форсӣ (бо тахаллуси Бедил) осори манзуму мансур эҷод кардааст. Бедил шоири сермаҳсулу маъруфи давр ба шумор мерафт, ки ба ин осори форсиаш — ду девони ашъор, маснавиҳои «Наҳр-ул-баҳр», «Румуз-ул-орифин», «Шарҳи манзуми қасидаи Ғавсия» ва маснавии «Ҳир ва Ронҷҳо» гувоҳӣ медиҳанд. «Ҳир ва Ронҷҳо» қиссаи машҳури ишқии панҷобист, ки Бедил баъзе лаҳзаҳои (эпизодҳои) онро ба риштаи назм кашидааст.

## Намунаи абёт
Абёти зерин аз оғози ин достонанд:

Намунае аз ғазалиёти Бедил:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ғаффоров А. Назми форсизабони Ҳинду Покистон дар нимаи дуюми асри XIX ва асри XX. Д., 1975;
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009;
* هرومن سدارنگانی. پارسیگویان هند و سند. تهران، ۲۴۳۵ شاهنشاهی
Адам Опел

**А́дам О́пел** (; , Рюсселсҳайм — , Рюсселсҳайм) — мухтареъи олмонӣ, асосгузори ширкати Adam Opel GmbH.

## Эзоҳ
Бодбарак

**Бодбарак**, **бодпарак** — навъи бозиҳои мардумии кӯдакону наврасон, ки дар Тоҷикистону Афғонистон, ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ва умуман дар бештаре аз қисмати ҷаҳон аз қадим маъмул аст.

Бодбаракро дар баъзе минтақаҳо бодпарак, лаклак ё лаклакбозӣ низ мегӯянд. Намуди содаи он (маъмулан аз ҷониби кӯдакон) чунин сохта мешавад: коғази чоргӯша, сегӯша ва ё ин ки як варақи комилро бо риштаи ғафс баста, ба рафти боди мавзун ба ҳаво сар медиҳанд ва як нӯки риштаро дошта шодикунон аз дунболи он медаванд.

## Сохт
Бодбаракро дар ноҳияи Айнӣ, Панҷакент, Варзоб ва Ҳисор ин гуна месозанд: дар чаҳор гӯшаи коғази андозааш 30х40 см чӯби борики сабукро бо ширеши зардолу часпонда, риштабофӣ мекунанд ё медӯзанд. Сипас банде ё риштаи дарозеро ба миёнҷойи он гиреҳ баста, онро ба ҳаво сар медиҳанд. Шакли маъмул ва асили бодбарак аз ширеш, коғаз ва найи маҳину тунук тарошида сохта мешавад: коғази бадошти андозааш тақр. 20х30, 30х40, 40х60 ва гоҳе аз ин ҳам бузургтарро гирифта аз миёнҷойи коғаз ба дарозии он миённай, аз болои он ба бари коғаз сарнай ва миённайи дигарро мечаспонанд. Баъд аз як гӯша ба дигар гӯша ду найи нисбатан дарозро чилликшакл тарзе ширеш мекунанд, ки дар боло ду шох монад. Ба шохҳо коғази ранга ё латтаи нафисро ба шакли байрақча мечаспонанд. Пас аз хушк шудани ширеш миённай ва сарнайро бо ресмон таранг кашида, камоншакл мебанданд. Баъд аз коғази нафиси бадошт ё порчаи шоҳӣ ба истилоҳи мардум «дар-дарак» сохта, онро ба риштаи боло мечаспонанд. Аз ду шох ва аз маркази миённай ришта гузаронда, нӯкҳои риштаро ба шакли секунҷа бо ҳам мепайванданд. Ба ду нӯки поёнии най се шилшила ё дум мебанданд, то ки мувозинати бодбаракро дар ҳаво таъмин кунанд. Вақте бодбаракро ба ҳаво сар медиҳанд, «дар-дарак» ба ларзиш меояд ва садои баланд мебарорад. Навъи дигари бодбарак ин тавр сохта мешавад: коғази андозааш 30х40 см-ро ба шакли паранда бурида, ба нӯки он риштае гиреҳ мезананд. Соҳиби бодбарак (маъмулан кӯдакон) аз нӯки ришта дошта медавад ва бодбарак аз дунболи он ба парвоз меояд. Навъи дигари бодбарак низ мавҷуд аст, ки дар байни кӯдакони минтақаи Хатлонзамин мушоҳида мешавад: як дона найи борики дарозиаш тақр. 40 см-ро гирифта ба сари он найи дигарро, ки дарозиаш 10-15 см аст, бо ришта мебанданданд. Баъд найи дигари дарозиаш 15 см-ро гирифта ба ду нӯки он ду пора коғази чоргӯшаи хурдро, ки дарозиаш тақр. 10 см аст, мечаспонанд. Ба ин чӯби най коғазҳо ширеш карда, ба дунболи он чӯби най, ки дар сари чӯби дароз часпонда буданд, тақр. дар фосилаи 15 см мебанданд. Сипас риштаи ғафсро ба нӯки чӯби найе, ки дар он чизе баста нашудааст, мебанданду онро гирифта медаванд. Ҳангоми давидан ва вазидани бод ин бодбарак парвоз мекунад. Имрӯзҳо дар шакли ҳавопаймо сохтани бодбарак низ ба назар мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Муродов О. Бодбарак // ЭСТ, ҷ. 1, Душанбе: Сарредакцияи илмии Энциклопедияи советии тоҷик, 1978. — С.471.

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Бобои Деҳқон

**Бобои Деҳқон** — пири кишоварзон,  шахсияте дар асотир, бовару эътиқоди мардуми тоҷик. 

## Симо
Симои Бобои Деҳқон дар тасаввуроти мардум пирмарди зӯру тавоно ва кордон мебошад. Баъзеҳо симои ӯро бо ҳазрати Одам як мешуморанд. Дар аксар маросимҳои мавсимии кишоварзӣ, дуову фотиҳаҳои марбут ба барзгарӣ аз Бобои Деҳқон ёд мекунанд ва аз рӯҳи ӯ мадад мепурсанд.

Мувофиқи маълумоти осори илмии муваррихон, мардумшиносон мафҳуми Бобои Деҳқон дар ҳавзаи дарёи Хингоб (Қаротегин – Рашт) маъмул будааст. Яке аз сокинони деҳаро, ки порсову покизакор ва адолатпарвар, ростгӯю хубкирдор, муборакқадам, сабукдаст ва ғ. буд, интихоб намуда, намояндаи Бобои Деҳқон мешумориданд ва лақабашро «шавгунӣ» (шогунӣ) мениҳоданд. Ӯ дар рӯзи муқарраркардаи мӯйсафедони деҳа ба ҳар кори кишоварзӣ – ҷуфт, коштани зироат, дарав ва ғ. даст мезад. Ӯ оғози корҳоро муборак мегуфт ва бо роҳнамоияш дигарон ба он корҳо машғул мешуданд.

Тибқи мушоҳидаҳо ва тасвири этнографии Пешерева Е. М., дар байни тоҷикони кӯҳистон инчунин бозии «Бобои Деҳқон» маъмул будааст, ки мардум шабҳои тобистон дар айлоқҳо шабона баргузор мекарданд. Дар ҷашни Наврӯз Бобои Деҳқон яке аз шахсиятҳои асосӣ мебошад. Вай дар соли нав, оғози кишту кор донаҳои нахустини зироатро ба замин мепошад ва барои соли накӯ шудани ин сол дуо мекунад. Бобои Деҳқон аз фарҳанги мардуми тоҷик фолклори маросимии онҳо, инчунин ба тавассути ҷашни Наврӯз, ки ҷашни умумибашарӣ шудааст, ба фолклори халқҳои турктабори Осиёи Марказӣ – туркманҳо, ӯзбекҳо, қирғизҳо, қазоқҳо, қарақалпоқҳо ва дигарҳо гузаштааст

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Рахимов М. Р. Земледелие таджиков бассейна река Хингоу в дореволюционный период. Сталинабад, 1957;
* Антонова Е. В., Чвыр Л. А. Таджикские военные игры и обряды и индоиранская мифология // Фольклор и историческая этнография. М., 1983. 

Гурӯҳ:Симоҳои асотирӣ
Гулбастпартоӣ

**Гулбаст**  (бандона) — санъати гулпартоӣ дар матоъи пахтагини суф ва карбос. Гулбаст асосан, дар ороиши рӯймол, куртаву пойҷомаи занона, чодар ва маснуоти дигар ба кор меравад. Барои гулпартоӣ матоъро ба андозаи даркорӣ бурида, онро дар об шуста, дар офтоб мехушконанд. Нахуст ба он ҷойҳое, ки гул партофта мешавад, қатраҳои ранги зард, сурх ё сабзро мечаконанд. Вақте ки ранг хушк шуд бо риштаи сафед нуқтаҳои рангшударо ба мисли ангушт сахт мебанданд. Баъд аз баста шудани нақши гулҳо матоъро дар  деги рангдор меҷӯшонанд. Маъмулан ранги замина сиёҳ, қаҳваӣ ва ё ягон ранги торик интихоб мешавад. Чун ранги замина хушк шуд, риштаҳоро мекушоянд. Ҷойҳои басташуда ранги бори аввал чаконидашударо дар худ нигоҳ медоранд. Тавассути санъати Гулбаст нақшҳои гули гирд, коса, ситора, моҳтоб, офтоб, чоркунҷа, баргак ва ғайра дар матоъ тасвир мешавад.  Санъати Гулбаст дар минтақаи Кӯлоб ва қисман Рашту Дарвоз бештар маъмул буд.
## Нигаред низ
* Гулбаст

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Галагов

**Галагов** — усуле аз майда карда ба коҳ табдил додани ғаллапоя ва ё омода намудани лой ба воситаи ҳайвоноти корӣ.

Галагов бо истифода аз 6-8 барзагов иҷро мешавад. Барзаговҳоро бо банди дарозе аз гарданашон мебастанд ва дар хирман ба болои дарзаҳои гандум мегардониданд. Баъзан ба ҷойи барзаговҳо аспу хар ё модаговҳоро низ дар галагов истифода мекарданд. Аммо ба инҳо ҳеч гоҳ чапар намебастанд. Баъд аз галагов амали хирманбодкунӣ сурат мегирифт. Ҳангоми вазидани боди мусоид деҳқонон бо курчаки чӯбӣ ё каҷбел гандуми кӯфташударо бод медоданд. Бод коҳи реза-реза шударо паронида дуртар мебурд ва гандумҳояш, ки вазнинтар буд, ба дар ҷояш ба замин мерехтанд. Сипас занҳо гандумҳоро аз ғирбол мегузарониданд. Пас аз тоза шудани гандум аз коҳ маросими чоштбардорон баргузор мешуд.

## Нигаред низ
*Ғаллакӯбӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Полимерҳо

[thumb|upright|Занҷираи молекулаҳои [полипропилен]]

**Полиме́рҳо** (аз юнонии πολύ — бисёр ва μέρος — қисм) — моддаҳои ғайриорганикӣ, органикӣ, аморфӣ ва кристаллӣ, ки аз пайвастагиҳои кимиёвӣ ё координатсионии макромолекулавии дароз иборатанд. 
Полимерҳо як синфи аҷоиб ва ҳайратовари моддаҳои химиявиянд. Ин моддаҳо ба худ хос бадалшавии сохт, таркиб ва хосиятҳои аҷиби физикавиву химиявиро дороянд. Ба полимерҳо на танҳо пластикҳо, ки аслан аз полимерҳои синтетикӣ гирифта мешаванд, инчунин биополимерҳои сафедаҳо, полисахаридҳо, кислотаҳои деокси-рибонукеотидӣ (КДР) ва рибонуклеотидӣ (КРН), ки қобилияти аз насл ба насл гузаронидани  аломату хусусиятҳои организмҳои зиндаро доранд, шомиланд. Ин материяи беҷон, ки моро фаро гирифтааст, қариб  ҳамаи қобилиятҳои худро маҳз бо шарофати полимерҳо дорост.

## Сарчашма
* Тагер А. А., Физико-химия полимеров, М.: Научный мир, 2007 — 573с;
* Krochta, J. M.; De Mulder-Johnston, C.; Edible and biodegradable polymer films: challenges and opportunity. Food Technol. 1997, 51, 61-74.
Паҳлавон Маҳмуд

**Паҳлавон Маҳмуд** () — шоири, тоҷиктабори Хоразм. Шоирест, ки ӯро дар Хоразм паҳлавон хитоб мекарданд ва шеърҳои ӯро барҷастатарин шеъри Хоразм медонистанд. Имрузҳо ӯро Хайёми Хоразм ном мебаранд.

## Зиндагинома
Маҳмуд соли 1247 дар шаҳри Гурганҷ дар хонаводаи тоҷикӣ ресмонбоф ба дунё омада, дар аёнӣ кудаки оилаи ӯ ба шаҳри Хива куч мебандад, таълими ибтидоиро дар Хива гирифта, ҳунари пӯстину телпакдӯзиро низ омӯхтааст. Баъдтар сафари шаҳрҳои Осиёи Миёна ва Ҳиндустону Эронро ихтиёр намуда, дар ин кишварҳо гуштингири кардааст. Ва аз ин ҷост, ки ба ӯ тахаллуси Пахлавонро додаанд.
Шоир дар Хева аз олам даргузашта, мақбарааш дар шаҳри Хива побарҷост.
Паҳлавон Маҳмуд маснавие «Канзу-л-ҳақоиқ» эҷод кардааст, ки асосан дар рубоисароӣ муваффақият пайдо карда, дар ин ҷода сабки Умари Хайёмро пайравӣ менамудааст.

Дар рубоиёти Паҳлавон Маҳмун мавзуоти лирикиву пандуахлоқӣ ва фалсафй ба ҳам омехтаанд. Ӯ мардумро ба покниҳодӣ, ақлу инсоф, вафодорӣ, донишу фазилат ва сарбаландӣ мехонад. Ашхоси ҷоҳилу нодон, замонаи ситамгор, фалаки бедодгар, аҳли риё, мардуми нопоку дунро танқиду мазаммат кардааст. Рубоиёти Паҳлавон Маҳмуд аз ҷиҳати мантиқи сухан ва бадеият комиланд. Нусхаҳои дастнависи рубоиёти Паҳлавон Маҳмуд дар китобхонаи Институти шарқшиносии АФ ҶШС Узбакистон маҳфузанд. Чанде аз онҳо ба забони узбакӣ тарҷума шуда, дар якҷоягӣ бо матни аслии тоҷикӣ нашр гардидаанд.

Шамсуддин Сомӣ дар китобатӣ худ «Қомусу-л-аълом» Паҳлавон Маҳмудро олим, шоир ва гуштингири шикаст нопазир гуфтааст.

Ба ғайр аз шоирӣ ва гуштингири Паҳлавон Маҳмудро боз ҳамчун пирӣ суфиҳои Хоразм эътироф гардидааст.

Пас аз марги шоир дар соли 1326 мардуми Хива яке аз дарвозаҳои шаҳрро ба номи ӯ Паҳлавон Дарвоза ном карда, канале канда онро Паҳлавон об ном гузоштаанд.

Бо баъзе аз гуфтаҳои олимон Хоразм то садаи XVI ба мисли Бухорову Самарқанд, вилояти тоҷикнишин буд.

## Намунае аз осори Паҳлавон
:: Ë раб дар халқ такягоҳам накуни,
:: Муҳтоҷи вазиру подшоҳам накуни
:: Муи сияҳам аз карамат гашта сафед,
:: Бо муи сафедам русиёҳам накуни.

:: Бар рӯй гӯл аз абр ниқоб аст ҳануз,
:: Дар табъи дилам майли шароб аст ҳануз.
:: Дар хоб марав чи ҷои хоб аст ҳануз,
:: Ҷоно май хур ки офтоб аст ҳануз.

:: Аз дур бидидам лаби пурхандаи ту,
:: Озод будам, боз шудам бандаи ту.
:: Ҳар банда, ки озод шавад шод шавад,
:: Ман шод бар онам, ки шудам бандаи ту.

:: Эй дил ба каманди дилбари афтоди,
:: Дар доми бути ситамгари афтоди.
:: Аз қайди яке халос ногашта ҳануз,
:: Фи алҳол ба дами дигари афтоди.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адибони тоҷик
Бобоҷон Ғафуров (деҳа, н. Қубодиён)

**Бобоҷон Ғафуров** — деҳа дар ҷамоати деҳоти 20-солагии Истиқлоли ноҳияи Қубодиён. Аз Бобоҷон Ғафуров то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 6 км. Аҳолиаш 5817 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Қубодиён
Гурӯҳ:Ҷамоати 20-солагии Истиқлол
Заркамар (деҳа, н. Қубодиён)

**Заркамар** — деҳа ва маркази ҷамоати деҳоти Заркамари ноҳияи Қубодиён. Аз Заркамар то маркази ноҳия 20 км. Аҳолиаш 3288 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Заркамар соли 1935 бунёд шудааст. Дар деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, китобхона, маркази саломатӣ, масҷиди панҷвақта, осиёби барқӣ, 1 тарабхона ва 4 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи лӯлаҳои обкашӣ аз рӯди Кофарниҳон обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 4 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Қубодиён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заркамар (н.Қубодиён)
Саридиж

**Саридиж** (то 30.08.2024 — *Бошқалъа*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ӯтақара Назарови ноҳияи Қубодиён. Аз деҳа то маркази ноҳия 7 км. Аҳолиаш 7292 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Қубодиён
Гурӯҳ:Ҷамоати Ӯтақара Назаров
Бел

thumb|right|200px
**Бел** () — абзори оҳанӣн ё чӯбӣнин паҳни дорои дастаи чӯбин.

Бели оҳанӣ ё чӯбӣни паҳну дастадорест, ки бо мақсадҳои гуногун дар рӯзгор, умури кишоварзӣ, сохтмон истифода мешаванд. Бел асосан ду навъ мешаванд: Бели нӯгтези рост ва бели калони паҳн; аввалӣ барои замингардонӣ, ҷӯйканӣ, чуқуриканӣ, похсадевор ва ғ. ва дуюм барои боргирии маводди пошхӯрандаю шоро ва лағзанда истифода мешавад. Навъҳои гуногуни ин ду навъи белҳо дар соҳаҳои гуногуни зиндагиву рӯзгори мардум мавриди истифода мебошанд. Белҳои чӯбӣ, маъмулан, барои барфпоккунӣ ва поккории хирмани ғалла истифода мешаванд. Бел олоти куҳани кор буда, Наршахӣ дар "Таърих "-и хеш дар бораи он навишта буд: «Се ҳазор марди кориро бо тешаҳо ва белҳо, кӯзаҳо ва табарҳо… муҳайё карданд».

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Асбобҳои хоҷагидорӣ
Гурӯҳ:Асбоби дастӣ
Покрӯд

**Покрӯд** (пешина **Белавлӣ**) — пирях дар Помири Шарқӣ. Дар саргаҳи дарёи Хуросон (шохоби чапи Сардобрӯд), дар ҷойи васлшавии қ-кӯҳҳои Боми Ҷаҳон ва Бобак воқеъ гаштааст. Дарозиаш 4,7 км, масоҳ. 8,2 км2. Ҳаҷми ях 0,633 км3. Баландии қуллаи пирях 5800 м, нуқтаи поёниаш 4440 м. Баландии хатти барф 4970 м.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
 

Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
БелАЗ

[thumb|200px|[БелАЗ-75570|БЕЛАЗ-75570]]
**БелАЗ** () — номи заводи истеҳсоли техникаи боркаши калонҳаҷм (самосвалҳо, булдозерҳо, борбардорҳо, ядакҳо ва ғайра) ва тамғаи истеҳсолии он.

## Таърихи таъсис
[thumb|right|200px|[Маркаи почта|Марка, Итиҳоти Шӯравӣ, 3 копейк, 1971. БелАЗ-540]]
Завод соли 1948 таъсис ёфт. Он дар наздикии истгоҳи роҳи оҳани Жодино (50 км аз Минск Белорусия) қарор дошт. 17 апрели соли 1958 корхона номи «Заводи автомобилсозии Белоруссия» (БелАЗ)-ро гирифт. Нахустин самосвали тамғаи МАЗ-525 аз конвейери завод 7 ноябри 1958 баромад, ки онро тарроҳони заводи автомобилсозии Минск (МАЗ) тарҳрезӣ карда буданд. Соли 1960 дар завод гурӯҳи тарроҳӣ ташкил карда шуд. Пас аз як сол (сентябри 1961) намунаи таҷрибавии худрави самосвали БелАЗ — 540 (борбардориаш 27 т) сохта шуд. Соли 1965 истеҳсоли оммавии ин тамғаи самосвалҳо оғоз ёфта, ба оилаи самосвалҳои бузургҳаҷм ибтидо гузошт. Соли 1968 завод аввал ба истеҳсоли самосвали 40-тоннагии БелАз — 548А ва сипас 75-80-тоннагии БелАЗ — 549 шурӯъ кард. Соли 1969 дар асоси самосвали тамғаи БелАЗ-549 намунаи автопоезди БелАЗ-549В-5275 (борбардориаш 120 т) ва соли 1973 автопоезд-ангишткашони БелАЗ-7420-9590 (борбардориаш 120 т), соли 1977 намунаҳои таҷрибавии самосвали БелАЗ-7519 (борбардориаш 110—120 т) сохта шуданд. Азхуд намудани конҳои бузурги маъданҳои зеризаминӣ дар Ёқутистон ва Кузбасс истеҳсоли самосвалҳои боз ҳам калонтарро тақозо мекард. Аз ин сабаб соли 1983 завод ба истеҳсоли оммавии самосвали БелАЗ-75211 (борбардориаш 170—220 т) оғоз кард.

Пас аз пошхӯрии ИҶШС мошинаҳои насли нав — самосвали карйерии (кони санг) 55-тоннагии БелАЗ-7555 истеҳсол мешуд, ки аз пешинаҳо якчанд бартарии техникӣ дошт. Соли 1996 корхона боз як модели нави самосвалҳои конии БелАЗ- 75131 (борбардориаш 130 т)-ро истеҳсол кард. Сентябри 2005 завод ба истеҳсоли самосвалҳои конии БелАЗ- 75600 (борбардориаш 320 т) оғоз намуд.

## Вазъи кунунӣ
[thumb|right|200px|[БЕЛАЗ-75450]]
Ба муносибати 50-солагии завод апрели 2010 намунаи таҷрибавии самосвали конии БелАЗ-75601 (борбардориаш 360 т) тайёр карда шуд. Завод дар тӯли таърихи худ зиёда аз 600 навъи самосвалҳои конии борбардориашон аз 27 то 360 т-ро бо теъдоди зиёда аз 130 ҳазор адад истеҳсол карда, ба 70 давлати ҷаҳон равона сохтааст.

## Мошинҳои БелАЗ дар Тоҷикистон
Хидмати самосвалҳои тамғаи БелАЗ дар сохтмони НБО-и Норак, НБО-и Роғун ва дигар иншооти энергетикии Тоҷикистон назаррас аст.

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо

* «Колыбель жёлтых исполинов: тест-драйв БелАЗа» на сайте журнала «Популярная механика» 
* Статья о БелаАЗе в «Российской газете»
* БелАЗ изготовил второй экземпляр карьерного самосвала грузоподъёмностью 320 тонн 

Гурӯҳ:Ширкатҳои Белоруссия
Бепарастории бачаҳо

**Бепарастории бачаҳо** — ба ҳоли худ гузоштани бачаҳо, назорати суст дар тарбияи онҳо, дур афтодан аз тарбияи волидайн ё шахсони мутасаддӣ ва дигар омилҳо.
Бепарастории бачаҳо дар натиҷаи ҷанг, гуруснагӣ, муҳтоҷии падару модарон, дигар навоқиси ҷомеа рӯй медиҳад. Дар мамлакатҳои гуногуни дунё барои онҳо хонаҳои бачагон, коммунаҳо, колонияҳо ташкил карда мешаванд. Шаклҳои дигари мубориза бо бепарастории бачаҳо чун васигӣ, парасторӣ, сарпарастӣ низ вуҷуд доранд. Баъзе оилаҳо ва шахсони алоҳида бепарасторонро ба фарзандӣ қабул мекунанд. Дар Тоҷикистон бачагони аз падару модар маҳрумшуда ба мактаб-интернатҳо фаро гирифта мешаванд. Давлат ба чунин афрод ҳамаҷониба ёрӣ мерасонад.

## Боз нигаред
* Беназоратӣ
* Бепаноҳӣ

## Адабиёт
* Миньковский Г. М. Беспризорность. Педагогическая энциклопедия. Т.1.- М., 1964;
* Нечаева А. М. Детская беспризорность — опасное социальное явление // Государство и право, 2001. № 6. — С. 59.
* Луғати тафсирии истилоҳоти педагогика. — Д., 1988.

## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои педагогика
Гурӯҳ:Педагогика
Гурӯҳ:Бепарасторӣ
Фориғболӣ

**Бепарвоӣ**, **беғамӣ**, **фориғболӣ** — ҳолати ҳисси бефарқӣ, ки набудани шавқу ҳавас ва рағбат ба касе ё чизеро ифода мекунад. Ҳолати рӯҳиест, ки зимни хастаю мондашавӣ, ҳиссиёти мураккаби аз сар гузаронида ва ё бемориҳо ба амал меояд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои педагогика
Фаддей Беллинсгаузен

**Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен** (9(20).9. 1978–13(25)1.1852) — баҳрнаварди рус, адмирал (1843). Аз авлоди баронҳои Лифлянд. Хатмкардаи корпуси кадетии баҳрӣ (1797). Солҳои 1803–06 бо киштии «Надежда» таҳти роҳбарии И. Ф. Крузенштерн дар сайёҳати аввалини ҷаҳонии рус иштирок кардааст. Соли 1809 фармондеҳи корвети (киштии ҳарбӣ) Флоти Балтика буд. Соли 1810 дар Баҳри Сиёҳ таҳқиқоти  гидрографӣ бурдааст. Солҳои 1819–21 экспедитсияи гирдиҷаҳониро дар киштиҳои «Восток» ва «Мирний», ки ба Антарктида бо мақсади ҳарчи бештар наздик шудан бо қутби Ҷанубӣ ва кашфи ҷаз-ҳои нав равон шуда буд, роҳбарӣ намуд. Соли 1819 дар қисми антарктикии Уқёнуси Атлантик ва Уқёнуси Ором якчанд ҷаз. ва 16 (28) январи 1820 Экспедитсияи баҳрнавардони рус (1819 — 1921) бо роҳбарии Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен ва М. П. Лазарев, ки Антарктидаро кашф намуда, дар бораи мавҷудияти хушкии даруни доираи Қутби Ҷанубӣ маълумоти аввалин дод. Ширкаткунандаи ҷанги Россияю Туркия (1828–1929) буда, дар муҳосира ва ба даст овардани қалъаи Варна корнамоӣ нишон додааст. Соли 1830 сардори дивизияи 2-юми Флоти Балтика, соли 1839 губернатори ҳарбии Кронштадт ва сарфармондеҳи бандари ҳамном буд. Хотираҳои баҳрнавардии худро дар китоби «Таҳқиқи дукарата дар Уқёнуси Яхбастаи Ҷанубӣ ва баҳрпайҶентиле моӣ (шиноварӣ) дар гирди ҷаҳон» (1960) гирд овардааст. Як баҳр дар Антарктида, ҷаз-ҳо дар Уқёнуси Ором ва Атлантика (галаҷазираҳои Туамоту) ба номи Беллинсгаузен гузошта шудаанд. Дар Антарктида 2 пойгоҳи тадқиқоти илмии ИҶШС ба шарафи киштиҳои экспедитсионии Беллинсгаузен ва Лазарев – «Восток» ва «Мирний» номида шудаанд.

## Адабиёт
* Иванов С., Голованов К. Ф. Ф. Беллинсгаузен. М., 1952;
* Болотников Н. Я., Ф. Ф. Беллинсгаузен и М. П. Лазарев // Русские мореплаватели. М., 1953.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кашфиётчиёни Русия
Гурӯҳ:Баҳрнавардони Русия
Навобод (деҳа, ҷ. Тахти Сангин, н. Қубодиён)

**Навобод** (пешина **Калинин**)— деҳа дар ҷамоати деҳоти Навободи ноҳияи Қубодиён. Аз Навобод то маркази ҷамоат 9 км, то маркази ноҳия 26 км. Аҳолиаш 1729 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Қубодиён
Гурӯҳ:Ҷамоати Тахти Сангин
Беқарорӣ

**Беқарорӣ** () — ҳолати равонӣ, ки дар шахс ба сурати нооромӣ ва фаъолиятҳои гуногун, тағйирёбанда ва беҳадаф зоҳир мешавад.

Беқарорӣ дар баъзе кӯдакон аз ҳамон моҳҳои аввали вилодат дар шакли нооромӣ ва рафтори гуногун мушоҳида мешавад. Тифли дучори Беқарорӣ гоҳе аз худ майли шадид ба макидани шир ва пас аз каме беқарорӣ ва нороҳатӣ нишон медиҳад ва ё дар муддати кам борҳо хандида ва бефосила гиря мекунад. Ҳаракати кӯдакони гирифтори беқарорӣ пас аз роҳгардон шудан бо шикастан ва партофтани чизҳо, пархош кардан ва ба хашм омадан ҳамроҳ аст. Дар равоншиносии муосир беқарорӣ аз гурӯҳи бемориҳои равонии зудрас дониста шудааст, ки боиси носозгориҳои иҷтимоӣ ва беруншавӣ аз меъёрҳои ахлоқ мегардад ва ин гуна кӯдакон ба бачаҳои душвортарбия дохил мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
،اکرم گیتی حیدری. روانشناسی رشد و اختلالات روانی رائج در کودکان.  تهران ۱۳۶۸، ش.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Асабшиносӣ
Пйер-Жан де Беранже

**Пйер-Жан де Беранже́** (, 19 августи 1780, Порис — 16 июли 1857, ҳамон ҷо) — шоири фаронсавӣ.

Дар ибтидои роҳи эҷодиаш дар навъҳои адабии ҷараёни класситсизм шеърҳо эҷод мекард. Баъдан ба эҷоди сурудҳо рӯ овард, ки дар онҳо маъниву мазмунҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ, норозигӣ аз сохти иҷтимоӣ, васфи сотсиализми хаёлӣ ва тарғибгарони он ифода ёфтаанд (маҷм. «Сурудҳои маънавӣ», 1815; «Сурудҳои чопнашуда», 1820, «Сурудҳо», 1821 ва ғайра). Дар эҷодиёти Б. мавзӯи Шарқ мавқеи махсус дорад (шеъри «Панҷуми май»). Дар шеъри «Хушбахт» Осиёро сарзамини бахту саодат номидааст. Дар «Маҳбусзан» аз Шарқ ва мақоми он дар тамаддуни башар сухан меравад. Дар шеъри «Пантеизм» аз шоири мутасаввиф Саноӣ ёд кардааст.
Намунаҳои осори Б. ба аксар забонҳои дунё, аз ҷумла ба забони тоҷикӣ тарҷума шудаанд (шеърҳои «Байрақи куҳна», «Таронаи вопасин», «Панҷоҳсола», «Ғижаки шикаста», «Зимистон»).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шокир Мухтор. Шарқ дар осори Беранже// Маориф ва маданият. 1980, 19 авг.;
* Ситораҳои Бурҷи Эйфел/Баёзи назми Франсия,/таҳияи Шокир Мухтор. — Д., 1982.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Адибони Фаронса
Бекетов Пётр Иванович

thumb|ҳайкали Петр Бекетов дар Якутск
**Бекетов Пётр Иванович** (тахминан соли 1600 — тахминан пеш аз с.1661) — кашфиётчии рус, воевода, тадқиқотчии кишвари Сибир, асосгузори баъзе аз шаҳрҳои Сибир — Нерчинск, Олёкминск, Чита, Якутск. Солҳои 1628 - 1655 дар забту ба тасарруфи Русия даровардани заминҳои кишвари Сибир бо дастаҳои казакҳо иштирок намудааст. Соли ӯ аввалин истеҳкоми русиро дар дарёи Лена сохта ба он номи Якутск гузоштааст. Чунин, истеҳкомҳои русиро дар Нерчинск, Олёкминск ва Читаи Сибир асос гузоштааст. Соли 1660 дар яке аз моҷароҳои шахсӣ кушта шудааст.

## Сарчашма
* Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Кашфиётчиёни Русия
Михаил Лазарев

**Михаил Петрович Лазарев** (3 [14] ноябри соли 1788, Владимир — 11 [23] апрели соли 1851, Вена, дар Севастопол дафн шудааст) — баҳрнаварди рус ва кашфиётчии баҳрҳо, адмирал (1843), дорандаи орденҳои (русӣ:Святого апостола Андрея Первозванного) (1850) ва (русӣ:Святого Георгия IV  класса) (1817), сарвари флоти Русия дар Баҳри Сиёҳ ва  саркашфиётчии қитъаи Антарктида аз Русия.
Солҳои 1819–21 экспедитсияи гирдиҷаҳониро дар киштиҳои «Восток» ва «Мирний», ки ба Антарктида бо мақсади ҳарчи бештар наздик шудан бо қутби Ҷанубӣ ва кашфи ҷаз-ҳои нав равон шуда буд.  Экспедитсияи баҳрнавардони рус (1819 — 1921) бо роҳбарии Ф. Ф. Беллинсгаузен ва М. П. Лазарев, ки Антарктидаро январи 1920 кашф намуд, дар бораи мавҷудияти хушкии даруни доираи Қутби Ҷанубӣ маълумоти аввалин дод. Дар шаҳрҳои Новороссийск ва Севастопол ҳайкалҳои  М. П. Лазарев гузошта шудааст. 
## Сарчашма
* Википедияи русӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кашфиётчиёни Русия
Гурӯҳ:Баҳрнавардони Русия
Бедили Мултонӣ

**Муҳаммадшафеъ Бедили Мултонӣ** (; охири садаи 17 — нимаи авв садаи 18) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз зиндагӣ ва осори ин шоир маълумоти мухтасар дар тазкираи «Мақолот-уш-шуаро»-и Миралишер Қонеи Таттавӣ сабт гардидааст. Дар дарбори ҳокими Татта Сайфуллоҳхон хидмат мекард. Аз осораш пораҳо ба тавассути тазкираҳо дастрас гардидаанд. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009.
Бедили Саҳоранпурӣ

**Иноятуллоҳ ибни Муҳаббаталӣ Бедили Саҳоранпурӣ** (; қарни XVII) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти тазкираи «Рӯзи равшан»-и Музаффар Ҳусайни Сабо ин шахс дар хидмати ҳокими Саҳоранпур Ғазанфархон будааст ва муддате ҳамроҳи ӯ дар Кобул зиндагӣ кардааст. Дар мавзеъи Хоҷаравоши Кобул қабре ҳаст, ки бо номи «Қабри Бедил» шуҳрат дорад. Маълум аст, ки ин қабри Мирзо Абдулқодири Бедил нест ва бешубҳа қабри Бедили Саҳоранпурӣ мебошад. Аз девони Бедили Саҳоранпурӣ иттилое нест. Намунаҳои осораш дар тазкираҳо оварда шудаанд. Абёти зерин аз ӯянд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009;
* خسته خال محمد. منتخب الزمان عبدالقادر بیدل. مجلۀ ژوندون. ۱۳۴۲ هـ. ش. رقم ۲۰

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Бедили Шерозӣ

**Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммадраҳим Бедили Шерозӣ** (; ) — пизишк, ҳакимбошӣ,  ва надими дарбори Фатҳалишоҳи Қоҷор.

## Зиндагинома
Дар баъзе манбаъҳо бо нисбаи Ҷаҳрамӣ (мавзее дар вилояти Форси Эрон) ёд шудааст, чунки аҷдодаш аз ин ҷо будаанд ва баъдан ба Исфаҳон, пас аз муддате ба Шероз кӯчидаанд. Бедили Шерозӣдар Шероз ба дунё омада, дар ҳамин ҷо касби камол намуд. Аз ашхоси бомаърифати асри хеш буд, дар илми тиб дасти тавоно дошт. Анвои хатро хуб менавишт. Дар замони ҳукмронии Фатҳалишоҳи Қоҷор аз Шероз ба Теҳрон кӯчид ва аз муқаррабону надимони шоҳ, ҳакимбошии дарбор (табиби хосси духтари шоҳ) гардид. Соли 1830 ба Шероз баргашт.

Дар манбаъҳо (тазкираҳо) чун шоири қасидасаро ва ғазалгӯй тавсиф шудааст. Гоҳ-гоҳе абёти маснавӣ ба тарзи Ҷалолуддини Румӣ месуруд. Дар ғазал пайрави Саъдию Ҳофиз будааст. Як нусхаи дастнависи девони Бедили Шерозӣ дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Россия зери рақами 235 маҳфуз аст. Абёти зерин намунае аз нигоштаҳои ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009.
Бедилии Самарқандӣ

**Хоҷамуҳаммад Бедилии Самарқандӣ** (, с. тав. ва ваф. номаълум) — и форс-тоҷик.

Мувофиқи маълумоти «Тазкирату-ш-шуаро»-и Мутрибии Самарқандӣ шоире будааст, ки бештар ашъори ҳаҷвӣ месурудааст. Масалан, ҳаҷвияи дар бораи Мирафзали Афзалӣ сурудааш машҳур буд, ки байти зерин аз он аст: 

Ашъори ғайриҳаҷвии хубу марғуб доштааст ба мисли ин байт:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д., 2009.
Бедилии Ҳиравӣ

**Бедилии Ҳиравӣ** (, қарни 15) — аи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз намояндагони доираи адабии Ҳирот, муосири Абдурраҳмони Ҷомӣ, Алишери Навоӣ ва дигарон. Дар «Маҷолис-ун-нафоис»-и Навоӣ, «Миръот-ул-хаёл»-и Шералихони Лудӣ ва диг. аз ӯ чун шоираи хуштабъу нозукадо ёд шудааст. Шавҳараш — Шайх Абдуллоҳи Девона ва писараш Шайхзодаи Ансорӣ низ шоир буданд. Аз осораш намунаҳо ба тавассути тазкираҳо дастрас гардидаанд. Байти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бедилӣ

**Бедилӣ** (, с. тав. ваф. номаълум) — аи форс-тоҷик (а. 15).

Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Дар тазкираҳои Алишери Навоӣ («Маҷолис-ун-нафоис»), Алиқулихони Доғистонӣ («Риёз-уш-шуаро») ва диг. аз ӯ чун шоираи номии давр ёдовар шудаанд. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзҳо сабт гардидаанд. Абёти зерин аз ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мухторов А. Мероси ниёгон. Д., 1999;
* شعر زنان افغانستان. پاریس، ۱۳۷۹ هـ. ش
Бедонаи шаваткӣ

**Бедонаи шаваткӣ** — як навъ тути хӯрданбоби маҳаллӣ.

Баргаш байзашакли нӯгтез, яклухти калон (120 х 65 мм), атрофаш дандонадор (ба барги тути балхӣ шабоҳат дорад). Мевааш майдаи сафед (12-17 мм), бедона, сероби ширин, таъми хос дорад, аз охири май то нимаи авг. мепазад. Меваашро барои тархӯрӣ ва хушкондан истифода мебаранд. Аз тармевааш ширинӣ мепазанд. Солҳои қаҳтӣ ба сабаби зиёд будани қанди таркибаш (тармевааш 11-13 %, тутмавизаш 57-59 %) мардуми кӯҳистон онро чун нону қанд истеъмол мекард. Бедонаи шаваткӣ бештар дар водии Зарафшон — деҳаҳои Оббурдан, Ревомутк, Пастиғави ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ ва ноҳияҳои Айнию Панҷакент дучор мешавад. Дар деҳаи Ревомутк дарахтони 80-120-солаи он низ самар меоранд. Барои тайёр кардани тутпист мувофиқ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Смолский Н. В. Культура тутового дерева в Зеравшанской долине // Плодовые Среднего Таджикистана. Л., 1935.

Гурӯҳ:Навъҳои тут
Бедонаҷанг

**Бедонаҷанг** — бозии суннатии халқҳои Осиёи Миёна, ки бо парвариши бедона ва ҷанги онҳо ба итмом мерасад. 

## Нигаред низ
* Бедонабозӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Безноитиоз

**Безноитиоз** — як навъ касалии музмини пӯсти ҳайвонот, ки организмҳои якҳуҷайраи сода (аз ҷинси Besnoitia) ба вуҷуд меоваранд. Ба безноитиоз асосан чорвои калон гирифтор мешавад. 

## Таърих
Безноитиозро бори нахуст соли 1912 олимони фаронсавӣ К. Бенуа ва В. Робан тавсиф кардаанд. Ангезандаи безноитиоз ҳилолшакл аст. Ба олимон муяссар гардид, ки онро бо роҳи сунъӣ ба харгӯш, гӯсфанд, буз, кӯрмуши обӣ, муши регзор ва ҷанини тухми мурғ низ гузаронанд. Тахмин меравад, ки ҳайвонот ба тавассути ҳашароти хунмак, махсусан кӯрмагас сироят меёбанд (мумкин усули дигари паҳншавии касалӣ низ мавҷуд бошад). Ангезандаи безноитиоз ба хун дохил шуда, аввал ба моноситҳо ва нейтрофилҳои нав ва баъд ба гистиоситҳо зарар мерасонад. Дар ин ҷо ангезандаи безноитиоз бо парда (систа) иҳота мешавад ва ҳамин тавр то 10 сол (баъзан зиёдтар) маҳфуз мемонад. Дар натиҷаи бисёр ғун шудани систаҳо бофтаҳои пайвандии пӯст газак мегиранд. Давраи ниҳони (инкубатсионӣ)-и касалӣ 6-45 шаборӯз давом мекунад. 

## Навъҳо
Безноитиоз шадид ва музмин мешавад. Безноитиози шадид аксар ноаён мегузарад. Ҳангоми безноитиози музмин пӯсти осебдида ғафс, дағалу пурчин гашта, мекафад ва хуншор мешавад; пашм ҷо-ҷо мерезад. Аломати хеле бармаҳал ва хосси безноитиоз дар сулбия (сафедпардаи чашм)-и чорво ошкор кардани систаи паразит мебошад. Систа боиси инкишофи склерит (илтиҳоби пардаи сафеди чашм) ва баъзан кӯрии чорво мегардад. Безноитиозро дар асоси маълумоти эпизоотологӣ ва клиникӣ ташхис мекунанд. Муолиҷа ва пешгирии безноитиоз алҳол маълум нест.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Болоцкий И. А. Справочник по инфекционным болезням животных. Ростов н/Д., 2002;
* Щербаков Г. Г., Коробов А. В. Внутренние болезни животных. С-Пб., 2005.

Гурӯҳ:Домпизишкӣ
Бекасмоҳӣ

**Бекасмоҳӣ** () — як навъ моҳӣ.

Танаш кӯтоҳ, дарозиаш то 15 см. Фукаш найчашакл, ба мисли нӯли мурғобии бекас (номаш аз ҳамин ҷост). Боли тахтапушташ хори дандонадори дароз дорад. Дар обҳои соҳили Баҳри Миёназамин ва қисми шарқии уқёнуси Атлантик зиндагӣ мекунад. Баъзан дар соҳили ҷан. Англия ва Норвегия дучор мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Andreas Vilcinskas: Fische. Mitteleuropäische Süßwasserarten und Meeresfische der Nord- und Ostsee. BLV, München 2000, ISBN 3-405-15848-6.
Universal Pictures

**Universal Pictures** (машҳур ҳамчун **Universal Studios**) — яке аз куҳантарин ширкатҳои синамои Ҳолливуд, ки ҳоло фаъол ҳастанд. Соли 1912 аз тарафи Карл Леммле таъсис ёфтааст. Аз соли 1915 то 1925 — калонтарин ширкати синамои ИМА. Аз соли 2004 — воҳиди истеҳсолии ширкати NBC Universal.

Дар логотипи он Замине, ки дар гирдаш ҳалқа (мисли ҳалқаи Сатурн) бо рӯнависи *Universal* («Ҷаҳонӣ») тасвир ёфтааст. Зери ҳифзи ширкат боғҳои тематикӣ дар Ҳолливуд, Орланда, Сингапур ва Осака кор мекунанд.

## Эзоҳ
Борис Беккер

**Борис Франс Бек[к]ер** (; ; Лаймен, ҶФО) — теннисбози олмонӣ. Ғолиби секаратаи мусобиқаҳои Вембилдон (1985-86, 1989), чемпиони мусобиқаҳои қаҳрамонии озоди ИМА (1989) ва Австралия (1991 ва 1996). Дар ҳайати дастаи Олмон ғолиби Ҷоми Дэвис (1988) гаш-тааст. Чемпиони Бозиҳои олимпӣ дар бозиҳои дунафара бо М. Штих (1992). Борис Беккер ҷавонтарин варзишгарест, ки теннисбози дараҷаи якуми ҷаҳон эътироф ва ғолиби мусобиқаи Вембилдон шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М., 2007.
Филми бадеӣ

**Филми бадеӣ**, **филми достонӣ** () — кори ҳунари синамо, сурате аз филм, ки як достон ё ҳодисаро ба намоиш мегузорад. Дар ин сабки филм, ривояткунанда ё шахсиятҳои филм кумак мекунанд то достон, воқеӣ ҷилва кунад. 
 
Филм достонӣ дорои филмномаи навишторӣ аст, ки ҷузъиёти гуногуни саҳнаҳои мухталифи филм дар он таъриф мешавад. Дар ин навъи филм, бозигар, гуфтугӯҳо ва корҳои таърифшуда дар филмномаро пиёдасозӣ мекунад. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти филм ва синамо
California's Gold

**California's Gold** — силсилафилми телевизионии истеҳсоли ИМА барои бачаҳои томактаби, ва яке аз пешравони стандарти барномаои таълимию фарҳангии телевизиони, ки дар бар якчоя таълим ва тарбия ва маориф мегирад.

## Сарчашмаҳо
Беккерел

**Беккере́л** (ишораи тоҷикӣ: **Бк**; байналмилалӣ: **Bq**) — воҳиди андозакунии фаъолияти манбаи радиофаъол дар силсилаи СИ.

1 Бк фаъолнокии манбаест, ки дар он дар 1 с ба ҳисоби миёна 1 коҳиши радиофаъол ба вуҷуд меояд. Азбаски 1 беккерел бузургии хеле хурд аст, дар амалия воҳидҳои каратии Б. истифода мешаванд: килобеккерел (кБк), мегабеккерел (МБк), гигабеккерел (ГБк) ва ғ. 1 Бк = 3,7×10-10 Ки (Кюри) = 10-6 Рд (Резерфорд). Беккерел ба шарафи физикадони маъруфи фаронсавӣ аз авлоди Беккерелҳо — Антуан Анри Беккерел (1852—1908), дорандаи Мукофоти нобелӣ, ки с. 1896 ҳодисаи радиоактивиятро кашф кардааст, гузошта шудааст.
 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Радиобиология