open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Системаи шошаю таносул

[thumb|348x348px|1. ''Узвҳои пешоби инсон:'' 2. гурда 3. почечная лоханка 4. [найи пешоброн 5. пешобдон 6. пешоброҳа 7. ғадудҳои болои гурда *Рагҳо:* 8. шараёни гурда ва вариди гурда 9. вариди тиҳии поёнӣ 10. шоҳраги шикам 11. шараён ва вариди андомҳои поёнӣ *Дигарҳо:* 12. ҷигар 13. рӯдаи ғафс 14. кос]]
**Системаи шошаю таносул** (Systema urogenitale) — мувофиқи инкишоф, ҷойгирӣ ва вазифа бо ҳам сахт алоқаманд мебошанд.  

## Узвҳои шоша

Узвҳои шоша (гурда) пешоб ҷудо мекунанд, узвҳои дигар (ҷомҳои хурд ва калони гурда, ҳавзаки гурда, пешоброҳа) онро дар пешобдон ғун карда, сипас бо наи пешоброн аз организм ихроҷ мекунанд.

## Узвҳои таносул

thumb|Дастгоҳи тавлиди насл дар занон|265x265px
Узвҳои таносули мардона ва занона вобаста ба ҷойгирӣ берунӣ ва дарунӣ мешаванд; вазифаи онҳо идомаи насл аст. Хоя бо зоидҳояш, маҷрои манирон, ғадуди простата ва ғадудҳои булбоуретравӣ (мансуб ба пиёзаки пешоброҳа) ба узвҳои дарунӣ, нара ва хоядон ба узвҳои берунии таносули мардон мансубанд. Узвҳои дарунии таносули занон аз тухмдон, найчаҳои бачадон, бачадон, маҳбал ва даромадгоҳи маҳбал, узвҳои берунии таносу аз лабҳои калону хурди фарҷ ва клитор иборат мебошанд.

## Ҳамчунин нигаред
* Узвҳои таносул
* Узвҳои пешоб

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Донишномаи мухтассари тиб

Гурӯҳ:Узвҳои пешоб
Гурӯҳ:Узвҳои таносул
Оши туппа

**Оши туппа** — як навъ таоми тоҷикӣ.

Барои оши туппа аз орди гандум ва оби намакдор хамири сахт тайёр карда (1–2 тухм ҳам меандозанд), 20–25 дақиқа дам медиҳанд. Баъд хамирро то 1,5–2 мм тунук карда, ба андозаи бараш 5 см ва дарозиаш 15 см тасма-тасма мебуранд. Баъд нами онро гурезонда, дар оби намакдор пухта мегиранд. Дар зарфи дигар гӯшти майда резакардаи гӯсфанд ё говро бо пиёз, сабзӣ ва помидор дар равған бирён мекунанд. Сипас аз болояш каме об андохта меҷӯшонанд. Андаке пеш аз пухтан ба он картошка, нахӯд, қаламфур ва адвиёт ҳамроҳ карда, пиёздоғ ё қайла тайёр мекунанд. Оши туппаро, агар обдор бошад, дар коса, беоб бошад, дар табақ кашида, ба рӯяш қайла ва кабудӣ меандозанд. Дар зарфи алоҳида ҷурғот ё қаймоқ медиҳанд.

Оши туппа дар ноҳияҳои алоҳидаи Тоҷикистон ном­ҳои гуногун дорад. Масалан, дар водии Зарафшон лахчак, дар Қаротегину Ҳисор ва Яғноб туппакашак, дар дигар мавзеъҳо туппатой ва ғайра меноманд.

Барои хамир 3 истакон орди гандум, 1 дона тухми хом, 1 истакон об, ним қошуқча намак, барои қайла 500 г гӯшт, 50 г намак, 200 г пиёз, 2–3 дона помидор ё 1 қошуқ қайлаи помидор, 500 г картошка, 2 дона қаламфури булғорӣ, мувофиқи табъ намаку адвиёт лозим аст.

### Оши туппаи башир
Як навъи таоми ширии  тоҷи­кӣ. Барои тайёр кардани оши туппаи башир аввал аз орди гандум, тухми мурғ ва об хамири сахт мемоланд ва барои расидан 20–25 дақиқа нигоҳ медоранд. Баъд хамирро тунук ва чин-чин ҳам таҳ намуда, ба тасмачаҳо тақсим мекунанд, тасмачаҳоро болои ҳам гузошта, чоркунҷаҳои андозаашон 4х4 ё 5х5 см мебуранд. Сипас ба дег шир андохта меҷӯшонанд, мувофиқи табъ намак илова менамоянд ва туппаҳои чоркунҷа буридашударо ба шири ҷӯшидаистода андохта, омехтакунон то пухтан 8–10 дақиқа меҷӯшонанд. Оши туппаро ба косаҳо кашида, ба болояш як пора равғани мас­ка  мегузоранд.
Барои тайёр кардани 6 хӯрд оши туппаи башир 25 г орди гандум, 1 дона тухми  мурғ, 2400 мл шир, 60 г равғани маска, мувофиқи табъ намак лозим аст.

### Оши туппаи дасткан
Барои оши туппаи дасткан хамирро мисли оши туппа тайёр мекунанд. Баъд онро  на бо корд, балки бо даст мекананд. Хамире, ки бо даст мекананд, бештар муфид аст, чунки хосияти гармибахшӣ дорад. Оши туппаи дасткан айнан мисли оши туппа пухта мешавад.
Барои тайёр кардани оши туппаи дасткан 250 г ор­ди гандум, 60 г равғани рустанӣ ё чарбуи обкарда, 200 г бехпиёз, 120 г сабзӣ, 120 г шалғам, 130 г картошка, 120 г қаламфури булғорӣ, 180 г помидори тару тоза ё 50 г қайлаи помидор,  200 г ҷурғот, 1 бандча кабудӣ лозим аст.

## Адабиёт
* Аминов С. Ванукевич А. Таомҳои тоҷикӣ. — Душанбе, 1967.

Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Гурӯҳ:Таомҳои хамирин
Наддофӣ

**Наддофӣ, савачӯбзанӣ, шада** — ҳунари пахтаро бо чӯбҳои махсус ғоз-ғоз кардан. Мардум бо савачӯбҳо пахтаи кӯрпа, курпача болин, либос ва ғ.-ро сава мекунанд. Саваро аз навдаи душохаи дарахти сахту қаиш (тут, сада, биҳӣ, илғай ва ғайра) месозанд. Дар баъзе маҳалҳо 6-8 дона навдаро гирифта, ба андозаи 120-140 см (ғафсиаш 1,5 см) мебуранд ва онҳоро пуст канда хушк мекунанд. Дар саросари кишвар нимфаъол аст.

## Адабиёт
* Материальная культура таджиков верховьев Зеравшана. - Д., 1973.
* 
## Нигаред низ
* Сабадбофӣ
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Норхоҷа Чоризода

**Норхоҷа Чоризода** (тахаллуси адабиаш — *Хоҷа*; тав. 28 октябри 1972; Қашқадарё, Ӯзбекистон) — шоир ва файласуфи тоҷикзабони Ӯзбекистон. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2005).

## Зиндагинома
Норхоҷа Чоризода — мутахаллис ба «Хоҷа» дар 28 октябри соли 1972 дар ноҳияи Деҳқонободи вилояти Қашқадарё дида ба ҷаҳон кушод. Вай баъди хатми мактаби деҳа дар факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Самарқанд таҳсил намудааст. Баъди хатми донишгоҳ дар аспирантураи Донишкадаи давлатии забонҳои хориҷии Самарқанд идомаи таҳсил намудааст.

Солҳои дароз дар Донишгоҳи тиббии Самарқанд ба ҳайси устоди фалсафа кор кардааст. Аз соли 2022 то ҳол муҳаррири таҳририяти Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба номи Шароф Рашидов мебошад. 

## Эҷодиёт
Хоҷа аз солҳои донишҷӯӣ машқи шеър намуда, асарҳояш дар саҳифаҳои матбуот чоп шудаанд. Нахустин маҷмӯаи ашъораш бо унвони «Паёме аз жарфои сукут» соли 1997 аз нашр баромадааст.

Дар шеърҳои Хоҷа афкори фалсафӣ бо нақшҳои ҳаётӣ омезиш ёфтаанд.

### Китобҳо
* Паёме аз жарфои сукут (1997)
* Муҷассамаи ишқ (2003)
* Аз ишқи ту то ишқи Ҳақ (2022)

## Инчунин нигаред
* Меҳроин: Муҷассамаи ишқ
* Шоир Хоҷа дар Facebook
* Шеъри ман... ашки талхи тақдир аст!... — сӯҳбат бо шиор 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адибони тоҷикзабон
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Самарқанд
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Момоланг

**Момоланг**

Бачагон ба ду гурӯҳ ҷудо шуда, як гурӯҳ чашмашонро мебанданд, гурӯҳи дигар пинҳонмешаванд. Баъд аз ҳисоб кардан гурӯҳи якум ба ҷустуҷӯйи дасти дувум мебароянд ва ба таври гурӯҳи мисраъҳои зеринро месароянд: **«Момаланг, момаланг, буқа куҷо? – Пешравак. Оби зам-зам, тири маҳкам, шер ҷуфт, дур пар!»**. Агар яке аз пинҳоншудагонро дастгир кунанд, бозигари дастгиршуда иштирокчии дарёфткардаро то ба миёнаҷойи майдон, ки “чала“ ном дошт, ба пушташ савор карда меорад. Водиҳои Рашту Ҳисор нимфаъол аст.
## Адабиёт

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Д., Вып. 3, 1976.

2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д.,  2015.
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Мурғобишикорчӣ 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Маҳтовпучак

**Маҳтовпучак, аккапучак, “Офтов-маҳтов қароқуш”**

Бачагон ба ду гурӯҳ ҷудо шуда, ҳар кадом дар як гӯшаи бом ё майдонча дар масофаи тахминан 10 метр аз ҳам ҷой мегирифтанд. Сардори якум бо дастонаш чашмони яке аз бозигарони дастаи худро мепӯшонид. Ба назди ӯ аз бозигарони дастаи дигар яке омада, оҳиста ба пешониаш бо ангушт мезаду боз рафта ба ҷойи худ менишаст ва ҳамроҳи дигар ҳамгурӯҳонаш бо дастҳояшон қарсак зада, мегуфтанд: **«офтов, маҳтов, қароқуш, мир омад ай сари қуш»**. Сипас сардор чашмони он бозигарро мекушод ва ӯ ба ҷустуҷӯйи ҳамон касе, ки ба пешониаш ангушт зада буд, мебаромад. Водиҳои Зарафшону Ҳисор Кӯлоб нимфаъол аст.
## Адабиёт
1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Д., Вып. 3, 1976;

2. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д., 1961.

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д.,2015.
 
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Момоланг 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Мурғобишикорчӣ

**Мурғобишикорчӣ, заличак, ҷонгирак, миёнравак** 

Онро писарону духтарони аз 6-7 сола то ба наврасони 15-16 сола бозӣ мекунанд. Барои бозии мурғобишикорчӣ тӯби ҳаҷмаш хурд ё миёна лозим аст. Аз ҳар ду тарафи майдонча дар фосилаи 8-10 метр хатҳои марзӣ мекашанд ва бозинагарони дастаи аввал – “шикорчиҳо“ паси он хатҳо ҷой мегиранд. Ба мобайни майдон иштирокчиёни дастаи дуюм – “мурғобиҳо” медароянд. Агар тӯб ба яке аз “мурғобиҳо“ расад, онгоҳ ӯ аз бозӣ берун мешавад. Агар яке аз бозигарони даруни майдон тӯбро аз ҳаво дошта гирад, пас он даста соҳиби як ҷони дигар мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст. 
## Адабиёт
*Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.  
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Мусичабозӣ 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Саидмурод Фаттоҳзода

**Саидмурод Фаттоҳзода** (*Фаттоҳзода Саидмурод Самад*; тав. 15 ноябри соли 1958, Кӯлоб, Тоҷикистон) — корманди давлатии Тоҷикистон, номзади илмҳои сиёсатшиносӣ (2001), доктори илмҳои фалсафа (2013), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2001) аст.

## Зиндагинома
Фаттоҳзода Саидмурод Самад 15-уми ноябри соли 1958 дар шаҳри Кӯлоб таваллуд шудааст.

Соли 1981 Донишгоҳи давлатии ба номи Ломоносови шаҳри Маскав ва соли 1991 Донишкадаи сиёсатшиносӣ ва идораи иҷтимоии Минскро бо тахассуси рӯзноманигор, корманди адабии рӯзнома, сиёсатшинос бо дипломи аъло хатм кардааст.

Фаъолияти кориашро соли 1981 аз хабарнигории нашрияи Ҳизби коммунисти вақт «Тоҷикистони советӣ» (ҳоло «Ҷумҳурият») оғоз кардааст. Сипас, ба хидмати низомӣ даъват шуда ва аз соли 1984 то соли 1986 дар сафҳои Артиши Иттиҳоди Шуравӣ дар Афғонистон хидмат кардааст.

Солҳои 1987—1989 хабарнигори калони рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» буд.

Дар солҳои 1991 то 1993 дар оғози Истиқлол дар вазифаҳои гуногуни давлатӣ (мушовири маркази матбуоти КМ ҳизби коммунисти Тоҷикистон, ёвари ноиби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ёвари муовини Раиси Шурои Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон) фаъолият дошт.

Солҳои 1993—1994 дар симати ёвари Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва солҳои 1994—2007 дар вазифаи мудири Котиботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

26 июли соли 2007 Мушовири давлатии Президенти Тоҷикистон дар умури рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа таъйин шуд. Дар ин симат вай Кароматулло Олимовро иваз кардааст. Аз 22 январи соли 2014 бинобар таҷдиди сохтори Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ёвари президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа таъйин гардид.

Аз моҳи декабри соли 2014 то кунун муовини якуми раиси ҲХДТ мебошад.

Номзади илмҳои сиёсатшиносӣ, доктори илмҳои фалсафа мебошад.

## Ҷоизаву орденҳо
Бо ордени «Ситораи сурх», Грамотаи фахрии Президиуми Шурои Олии ИҶШС, унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон», медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Тоҷикистон» ва медали ҷашнии «10-солагии иҷлосияи 16-уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон», медали «Собиқадори амалиёти низомӣ», медали «Ба размандаи интернасионалист аз мардуми сипосгузори Афғонистон», медали «20-солагии хуруҷи нерӯҳои Шуравӣ аз Афғонистон» ва медали тилоии «Ниҳоли дӯстӣ»-и Ассамблеяи байнипарлумонии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил сарфароз гардонида шудааст.

Ҳамсар ва се фарзанд дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* **Чеҳра: Саидмурод Фаттоҳзода** — TOJNEWS
Лапарбозӣ

**Лапарбозӣ**

Бачаҳо ба ду даста тақсим шуда, ҳар кадом «лапар» – санги гирди ҳамворро интихоб мекунанд. Лапарҳоро бо навбат аз масофаи муайян ба сӯйи санги нишона, ки онро «чилғиз» меноманд, ҳаво медиҳанд. Бозигари ғолиб – оне, ки сангаш ба чилғиз наздиктар афтида аст, лапарҳои дигаронро бо санг зада, дар охир чилғизро ҳамин тавр зада, дуртар меандозад. Сипас бо кафи по ҳисоб мекунанд, ки чилғиз ба кадом масофа дуртар афтидааст. Ҳамин тариқ, миқдори кафи пойҳоро шумурда, то марраи муайян мерасанд. Ҳар бозигаре, ки ба ҳисоби марра пештар расид, иштирокчии бохтаро аз дастаи ҳариф «хар» карда, ба болояш савор мешавад. Дар Зарафшон, Рашт, Бадахшон фаъол аст.
## Адабиёт
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.
 
## Нигаред низ
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* “Офтов-маҳтов қароқуш” 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Қалъапарак

**Қалъапарак, калла-зехт**

Бозигарон ба ду даста тақсим шуда, дар майдон аз сангҳо "қалъа"-е сохта, сардорҳо наздикии он меистоданд. Дастаҳо дуртар аз қалъа ҷой мегирифтанд. Бо фармони сардорҳо бозигарон ба қалъа ҳамла меоварданд. Задухўрди шўхиомез дар байни бачаҳо сурат мегирифт. Дар муҳориба танҳо бо пойҳо зарба задан мумкин буд. Бозӣ бо ғалабаи он дастае ба анҷом мерасид, ки қалъаро ба даст овардааст.
Дар Бадахшон, Рашту Дарвоз нимфаъол аст.
## Адабиёт

1. Андреев М.С. Таджики долины Хуф. Сталинабад, 1958. 2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976; 3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.1, 2015.

## Нигаред низ
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Шалоқак 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Ланкабозӣ

**Ланкабозӣ, сурббозӣ, парбозӣ** — бозии маъруфи бачагони тоҷик.

Ланкабозӣ дар асри ХIХ тавассути ўйғурҳо аз Чин ба фарҳанги мардумони Осиёи Марказӣ, аз ҷумла тоҷикон, роҳ ёфтааст. Тибқи андешаи баъзе муҳаққиқон, номи афзори ин бозӣ — *«ланга»* аз калимаи тоҷикии *«ланг»* — чўлоқ ва ё аз *«линг»* — пой гирифта шудааст. Ланка аз порачаи пўсти пашмдори буз ва пораи сурби гирдашакл сохта мешавад. Ланкабозӣ ба таври гурўҳӣ ё дунафарӣ сурат мегиранд. Бачаҳо шумораи муайянеро марра қарор дода, ба бозӣ шурўъ мекунанд. Агар дар вақти бозӣ ланка ба замин афтад, навбати бозӣ ба бозигари дигар мегузарад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Андреев М. С. Таджики долины Хуф. Сталинабад, 1958.
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Қолбозӣ

**Қолбозӣ, шалоқак,  ҷизнибозӣ**

Бозии анъанавии духтарон, ки бештар дар фаслҳои гарм дар майдонча ва роҳравҳо барпо мешавад. Шумораи бозигарон аз 2 то 8 нафар буда метавонанд. Барои бозӣ ҳар кадом духтарон яктогӣ сангҳои гирду ҳамвор мегиранд, ки он “қол“ ё “лап” ном дорад. Дар замини ҳамвор катакчаҳо мекашанд ва бо навбат хоначаҳоро якпоя ҷаҳида мегузаранд. Хоначаро ба чор катаки хурдтар ҷудо мекунанд ва ба онҳо бо тартиб рақам мегузоранд. Дар саросари кишвар фаъол аст. 
## Адабиёт
 
1. Андреев М.С. Таджики долины Хуф. Сталинабад. 1953;
 
2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Д., Вып. 3, 1976.
 
3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д.,  2015.
 
 
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Ланкабозӣ 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Зув-зувакон

**Зув-зувакон**

Як навъ бозии анъанавӣ, ки бачаҳо барои озмоиши дарозии нафас барпо мекунанд. Барои мусобиқа ҷойи муайянеро ҳамчун марраи интиҳоӣ қарор медиҳанд. Сипас бозигарон баробар истода, чуқур нафас гирифта, «зувв» гўён ба пеш метозанд. Касе, ки дуртар равад, яъне нафасаш ба масофаи дарозтар расад, ғолиб шуморида мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст. 
## Адабиёт
1. Амонов Р. Қиссаи диёри чашмасор. Д., 1995, с.195.
 
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Камонбозӣ 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Зоғобу

**Зоғобу** — бозиест бачагона, ки дар бисёре аз маҳалҳои Тоҷикистон роиҷ аст.

Се-чор нафар бозигар гирд истода, ҳар ду дастро мушт карда, ба байн дароз мекунанд. Сипас сардор таронаи «Зоғобу»-ро мехонад ва дигарон муштҳоро болои ҳам мисли тири ҷувоз дар мобайн тоб додан мегиранд. Вақте ки сардор мисраи охирро хонда, «торгина бикуч» гуфт, шахсе, ки дасташ аз ҳама боло аст, зуд дасташро қафо мекашад. Агар гӯянда «таҳгина бикуч» гӯяд, бозигари дасташ дар поён буда, зуд дасташро мекашад. Охирин дасте, ки дар байн танҳо монд, шахси мағлуб ҳисоб мешавад. Дар Муъминобод нимфаъол аст.

## Нигаред низ
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Зув-зувакон

## Сарчашма

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Дура дар мех

**“Дура дар мех”, дуррабозӣ**

Бачаҳо дар майдон ба тарзи даврашакл саф мекашанд ва барои бозӣ як ресмон ё арғамчини 2-3 метра лозим аст. Довар ё сардори бачаҳо ду нафарро ба мобайни давра даъват мекунад. Яке дар маркази давра истода, вазифаи «мех»-ро иҷро мекнамояд, дуюмӣ муҳофизаткунандаи ӯ мебошад. Баробари фармони довар ё сардор бозигари муҳофизатгари «мех», яъне дуррадор дар атрофи «мех» чарх зада, бозигаронро намегузорад, ба даруни давра даромада, ба «мех» даст расонанд. Дар водии Вахш, Ёвон  нимфаъол аст.
## Адабиёт
1. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д., 1961;

2. Топоров Н.И. Национальные виды спорта и игры в Таджикистане. М., 1944.

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.

## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Зоғобу 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Санади меъёриву ҳуқуқӣ

**Санади меъёриву ҳуқуқӣ** -  ҳуҷҷати расмие мебошад, ки аз ҷониби мақомоти давлатӣ ё шахсони мансабдори ваколатдор ва ё бо роҳи раъйпурсӣ қабул  гардида,  хусусияти  умумиҳатмӣ дошта,  меъёрҳои  ҳуқуқиро муқаррар, тағйир ё бекор мекунад. Санадҳои меъёриву ҳуқуқӣ дорои аломатҳои зерин мебошанд: аз ҷониби мақом ё шахси мансабдоре қабул мешаванд, ки ваколати эҷоди меъёрҳои ҳуқуқро доранд;  шаклҳои махсуси ифода доранд (қонун, фармон, қарор ва ғайра);  тартиби махсуси қабули худро доранд; барои танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ ва барои як давраи тӯлонӣ қабул карда мешаванд. Санадҳои меъёриву ҳуқуқӣ ба қонунҳо ва санадҳои зерқонунӣ,  умумидавлатӣ ва маҳаллӣ, амали ҳамагонӣ (беруна)  ва дохилиидоравӣ, санадҳои раъйпурсӣ, мақомоти давлатӣ, шахсони мансабдор тақсим мешаванд.
## Нигаред низ
Санади ҳуқуқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Донакбозӣ

**Донакбозӣ, дӯлбозӣ, кандакбозӣ, харакбозӣ**

Бачагон дар замин косачае ба жарфои 5-6 см ва паҳнои 10х10 см мекананд, ки номи он «дӯл» аст. Ашёи ин бозӣ чор адад донаки зардолу ё чорто сангчаи ба андозаи ҳамин донакҳо мебошад. Дар масофаи 1,5 метр аз дўл дуртар хатте мекашанд ва аз паси он хат истода, бо навбат ҳар чор сангчаро ба дўл мепартоянд. Агар 1 донак ё сангча ба дўл афтад, партобкунандаи он «хар» номида мешавад, яъне нақши харро бозӣ мекунад; агар 2 донак ба дўл ворид шавад – «асп» 3 донак – «вазир» ва 4 донак «шоҳ» мешаванд. То вақте ки бозигари панҷум донакҳоро партоб мекунад, вазир ба «хар»-у шоҳ ба болои «асп» савор мешаванд. Дар саросари кишвар фаъол аст.  
## Адабиёт
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.
 
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* “Дура дар мех”

## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Антони Тапиес

**Антони Та́пиес** (каталони: Antoni Tàpies i Puig; 13 декабр 1923, Барселона — 6 феврал 2012, Барселона)
## Тапиес дар бораи санъат
* La pràctica de l’art (1970).
* Memòria personal. Fragment per a una autobiografia (1977).
* La realitat com a art (1982).
* Per un art modern i progressista (1985).
* Art i espiritualitat (1988).
* Valor de l’art (1993).
* L’art i els seus llocs(1999).
## Корҳои Тапиес
* Cirlot J.-E. Antoni Tàpies. Barcelona: Ediciones Omega, 1960.
* Tapié M. Antoni Tàpies. Milano: Fratelli Fabbri, 1969.
* Cirici A. Tàpies, testimoni del silenci. Barcelona: Polígrafa, 1970.
* Gimferrer P. Antoni Tàpies i l’esperit català. Barcelona: Polígrafa, 1974.
* Schmalenbach W. Antoni Tàpies. Zeichen und Strukturen. Berlin: Propylaen Verlag, 1974.
* Penrose R. Tàpies. Barcelona: Polígrafa, 1977.
* Watts H. Antoni Tàpies: Die Bildzeichen und das Buch. Wolfenbuttel: Herzog August Bibliothek, 1988.
* Dupin J. Matière du souffle (Antoni Tàpies). Paris: Fourbis, 1994.
* Tàpies: Colloque. Paris: Galerie Natonale du Jeu de Paume, 1995.
* Ullàn J.-M. Tàpies, ostinato. Madrid: Ave del Paraiso, 2000.
* Antoni Tàpies. Moscow: Gertsev Gallery, 2004.
* Faerna J.M. Tàpies. Pintura matérica. Barcelona: Ed. Polígrafa, 2006.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳайкалтарошон аз рӯи алифбо
Китфҷанг

**Китфҷанг, хурӯсҷанг**

Бозӣ дар майдонча, боғча ва ё ягон ҷойи ҳамвор гузаронида мешавад. Дар замин доираи диаметраш 2 метра кашида мешавад. Бачаҳо ба ду гурӯҳ тақсим шуда, ҳама рӯ ба рӯи доира аз ду тараф дар майдон саф мекашанд. Аз ҳар даста як нафарӣ ба даруни доира меоянд. Ҳар дуи ин бозигарон дар як пой истода, пойи дигарашонро бардошта меистанд ва дастҳоро ба пушт мегузоранд ва якдигарро бо китф тела дода, аз доира мебароранд ва ё кӯшиш мекунанд, ки ҳариф пойи дуюмашро ҳам ба замин гузорад. Дар саросари кишвар нимфаъол аст.
## Адабиёт
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.1. 2015. 
 
 
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Шалоқак 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Санади ҳуқуқӣ

**Санади ҳуқуқӣ** -  ҳуҷҷати расмие мебошад, ки дар он меъёрҳои ҳуқуқ ё ҳалли масъалаи мушахасси ҳаётӣ ифода  меёбад.  Санадҳои ҳуқуқӣ ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: санадҳои инфиродӣ ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ. Санадҳои инфиродӣ санадҳои ҳалли масъалаи мушаххаси ҳаётӣ (ҳукм ва ҳалномаи суд), таъйинотӣ (таъйин ва озод намудан аз вазифа), супоришӣ ва мисли инҳоро дар бар мегиранд. Санади меъёрии ҳуқуқӣ дар худ меъёрҳои ҳуқуқро инъикос менамояд, ки хусусияти умумӣ дошта, барои истифодаи бисёркарата пешбинӣ шудаанд (Конститутсия, қонун, фармони меъёрии Президент, қарори Ҳукумат). Дар қонунҳо  ва  дигар  санадҳои  меъёрии ҳуқуқии  бахшида  ба  субъекти ҳуқуқ эҷодкунанда, чун қоида, ишора мешавад, ки санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва инфиродӣ дар кадом шакли ҳуқуқӣ қабул мешаванд. Масалан, мувофиқи Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон  «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон» санадҳои меъёрии ҳуқуқии  Ҳукумат дар  шакли қарор ва санадҳои инфиродӣ дар шакли фармоиш қабул карда мешаванд.
## Нигаред низ
Санади меъёриву ҳуқуқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Санади тафсири ҳуқуқ

**Санади тафсири ҳуқуқ** -  санади ҳуқуқист, ки аз ҷониби мақоми ваколатдори давлат бо мақсади шарҳ додани  маънии  санадҳо  ё  меъёрҳои ҳуқуқ қабул мешавад.  Он натиҷаи тафсири  расмӣ буда, чун ҳуҷҷати расмӣ қабул мешавад ва барои шахсони манфиатдор ҳатмист. Санадҳои 
тафсирии мақомоти олии судии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шакли расмӣ қабул гардида, нуқтаҳои ҳуқуқиро муқаррар мекунанд, ки тартиби дурусти ҳалли кори мушаххаси ҳуқуқӣ, татбиқи меъёрҳои ҳуқуқро нисбати ҳолати мушаххаси ҳаётӣ тавсия мекунанд. Ин санадҳо тартиби намунавии татбиқи меъёри ҳуқуқро ба ҳолати мушаххас, роҳи ҳалли  парвандаи ҳуқуқиро нишон дода, амсоли татбиқи ҳуқуқро ба вуҷуд меоранд. Санадҳои тафсирӣ мазмуни меъёрӣ низ пайдо карда метавонанд. Чунончи, мувофиқи қ. 3 м. 61 Конститутсияи  ҶТ:  «Тафсири Конститутсияро  Маҷлиси Олӣ дар шакли қонуни конститутсионӣ қабул менамояд».
## Нигаред низ
Санади татбиқи ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Санади хотимавӣ

**Санади хотимавӣ** -  шакли шартномаи байналмилалӣ,  чун қоида, натиҷаи кори конфронси байналмилалиро, ки оид ба масъалаҳои баҳснок ба  вуҷуд меорад, дар худ инъикос мекунад.
## Нигаред низ
Санадҳо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Санадҳо

**Санадҳо** -  дар муносибатҳои ҳуқуқи меҳнатӣ ба тариқи коллегиалӣ санадҳои  зерин  қабул  ва дар корхона амалӣ мегарданд: санадҳои локалӣ, созишнома ва шартномаҳои коллективӣ, қоидаҳои тартиби дохилии меҳнатӣ. Корфармо барои иҷрои фаъолияти мӯътадили корхона фармон ва амри корфармо ба тариқи яккасардорӣ қабул мекунад. Ба санадҳое, ки дар муносибатҳои ҳуқуқи меҳнатӣ вуҷуд доранд, қарори комиссия оид ба баррасии баҳсҳои меҳнатиро низ дохил кардан лозим аст.
## Нигаред низ
* Санади хотимавӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Санадҳои конститутсионӣ

**Санадҳои конститутсионӣ**  - Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон санадҳои конститутсионӣ қабул мекунад. Дар низоми қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон баъд аз Конститутсия қонунҳои конститутсионӣ меистанд. Қонунҳои конститутсионӣ оид ба масъалаҳое қабул  мешаванд, ки Конститутсия муайян  намудааст. Қонунҳои конститутсионӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагон қабул мегарданд ва Маҷлиси миллӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи аъзои худ ҷонибдорӣ мекунад (моддаи 61  Конститутсияи ҶТ). Тафсири Конститутсияро  Маҷлиси Олӣ тибқи тартиби мазкур баррасӣ намуда, дар шакли Қонуни конститутсионӣ қабул менамояд.
## Нигаред низ
Санадҳо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гӯшмолак

**Гӯшмолак, гӯшкашак, гӯшталобак**

Як навъ бозии халқии бачагонаи тоҷик, ки онро бештар дар ҷашнҳои арӯсиву хатнасур ва Наврӯз барпо мекунанд. Шахси калонсоле дар латтапорае як-ду танга ё тугма ва ё ягон ашёи хурдро мебандад ва онро ба дурӣ ҳаво дода, худаш пинҳон мешавад. Ҳар бозигаре, ки бастаи тангаро ёфта, ба ӯ оварда супорад, соҳиби туҳфаи пулӣ ё молӣ мешавад. Вақте ки як нафар латтаро ёфта, ба сӯйи шахси калонсол давад, дигарҳо ба ӯ монеъ шуда, намегузоранд, ки комёб шавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.
## Адабиёт
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015. 
 
## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Донакбозӣ 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Гургбозӣ

**Гургбозӣ,** **гургакбозӣ** — як навъ бозии анъанавии бачагон, ки дар байни мардуми водии Қаротегину Дарвоз, Яғноб ва навоҳии Бадахшон маъмул мебошад.

Бозӣ дар фасли зимистон дар болои боми хонаҳо ва дар фаслҳои дигар дар боғчаву майдонҳо барпо мешуд. Сардори бачаҳо як нафарро нақши гург қарор дода, ду нафари дигарро — саг ва боқимондаҳоро — гӯсфанд таъйин мекард. Гург ба ду чаккаи сараш ду тоқии печонидашударо мебаст, ки онҳо ба гӯш монанд мешуданд. Ӯ ҷомаеро пӯшида, доманҳояшро қат карда, ба қафо мебурд ва бо ин тарз думи гургро тасвир мекард. Гӯсфандон ба ҳамдигар ҷафс нишаста, гоҳ-гоҳ баос мезаданд. Каме дуртар аз гӯсфандон рамабон мехобид, ки нақши онро худи сардор иҷро менамуд. Сагҳо аккос зада, ба ҷустуҷӯи қути худ баромада, ҳар сӯ мераванд. Ҳамин вақт гург пайдо шуда, гӯсфандонро як-як бурдан мегирад. Гӯсфандони дигар ноором шуда, баланд баос мезананд. Чӯпон бедор шуда, сагҳоро фарёд мекунад ва чун ҳама ҷо ором шуд, боз ба хоб меравад. Сагҳо ҳушёрона рамаро посбонӣ мекунанд. Боз гург пайдо мешавад. Ин дафъа шикори вай барор намегирад: чӯпон бедор шуда, гургро таъқиб мекунад ва бо чӯб ӯро мезанад. Сагҳо низ ба гург дармеафтанд.

Ин бозӣ бо номҳо ва навъҳои гуногун дар байни мардуми кӯҳистон маъмул аст. Онро дар баъзе деҳоти Рашту Тавилдара даҳмардабозӣ, галабозӣ, дар Ванҷу Ишкошим ва Вахон гургакбозӣ меномиданд. Дар нусхаи Г.-и бачагони Ванҷ, гург гӯсфандонро як-як дуздида мебарад ва гӯсфандони рабудашуда ба гург табдил меёбанд. Дар Тавилдара ба ҷои гург гӯсфандҳоро дузд мерабояд. Вақте ки чӯпон дуздро медорад, ба рӯяш туф мекунад. Дар нусхаи гургакбозии мардуми Ишкошиму Вахон гург гӯсфандонро ба хонааш бурда пинҳон мекунад. Гӯсфандон бо даст ишораи чархаи ресандагиро карда, мегӯянд: бофам, бофам, ба гург кафан мебофам. Чӯпон гӯсфандонро ҷустуҷӯ карда, ба хонаи гург меравад ва нишони гӯсфандонро мепурсад. Гург ба вай ҷойҳои гуногунро нишон медиҳад ва чӯпон чӣ қадар гӯсфанде, ки дошт, ҳамон қадар сангчаро аз ҳамон ҷойҳо меорад ва гург гӯсфандҳоро бозпас медиҳад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Андреев М.С., Половцов А. А. *Материалы по этнографии иранских племен Средней Азии.* Санкт-Петербург, 1911;
* Пещерева Е. М. *Игрушки и детские игры у таджиков и узбеков (по материалам 1924—1935). СМАЭ.* Т. XVII. М. — Л., 1957;
* Нурджанов Н. *Игры // Таджики Каратегина и Дарваза.* Вып. 3. Д., 1976.

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Муаззама Аҳмадова

**Муаззама Аҳмадова** (20 феврали 1952, Қалъачаи Мазор, Исфара — 5 феврали 1988) — нависанда ва и тоҷик.
  

## Зиндагинома
Муаззама Аҳмадова 20 феврали соли 1952 дар деҳаи Қалъачаи Мазори ноҳияи Исфара ба дунё омадааст. Донишкадаи омӯгории Хуҷандро хатм карда дар зодгоҳаш ҳамчун муаллимаи фанни ҷуғрофия дар мактаби таҳсилкардааш дарс додааст. Меҳри эҷодкорӣ дар риштаи адабиёт, навиштани ҳикояву мақоланависӣ, ӯро дар ибтидои солҳои 80-ум ба шаҳри Душанбе овард, Духтари эҷодкори боистеъдодро аввало ба сифати мухбири рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон» ва сипас мухбири рӯзномаи "Адабиёт ва санъат"ба кор қабул карданд.
Аввалин ҳикояҳояш дар рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон», «Адабиёт ва санъат» маҷаллаҳои «Садои Шарқ» ва «Занони Тоқикистон» нашр шудаанд.
 
Муаззама Аҳмадова муаллифи ягона маҷмӯаи ҳикояҳо «Соҳиби аспи сафед» (1986) мебошад, ки аз ҷониби коршиносон ва хонандагон шостаи таҳсин шуда буд. Дар адабиёти гузашта номҳои занон ҳамчун шоирони боистеъдод ба монанди Робия, Маҳастӣ, Зебуниссо номбар шудаанд, вале зани нависанда номбар нашудааст. Адибони Тоҷикистон Муаззамаро ояндаи нахустин зани нависанда мепиндоштанд. Афсус, ки Муаззама Аҳмадова хеле ҷавон ин дунёро падруд намуд.
 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон-нависандаҳои асри XX-и Тоҷикистон
Себистон (деҳа, н. Файзобод)

**Себистон** (то июли 2016 — Шулашак) — деҳа, дар ҷамоати деҳоти Бӯстони ноҳияи Файзобод.

## Ҷуғрофиё
Аз деҳа то маркази ноҳияи 19 км. Аҳолиаш 351 нафар (2010), тоҷикон.
 
## Иқтисодиёт
Дар деҳа мағозаи хусусӣ, чойхонаи ҷамъиятӣ, 22 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба ғаллакорӣ, боғу токдорӣ машғуланд. Заминҳо аз канали «50-солагии Тоҷикистон» ва оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Бӯстон
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Шукурӣ

**Шукурӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳрободи ноҳияи Файзобод.

## Ҷуғрофиё
Аз деҳа то маркази ноҳия 24 км. Аҳолиаш 298 нафар (2010), тоҷикон.

## Иқтисодиёт
Аз 37 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа 2 мағозаи хусусӣ, хоҷагиҳои деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғу токдорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Меҳробод
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Одамони Икс (филм, 2000)

**Одамони Икс** (англ. X-Men) - филми фантастикии ҷангии соли 2000 дар бораи инсон-мутантҳо аз мотиви комикси ҳамномаш - Одамони Икс ба навор гирифта шудааст. Режиссёраш Брайан Сингер гашт ва нақшҳои асосӣ бошанд ба Патрик Стюарт, Иэн Маккеллен, Хю Ҷекман, Хэлли Берри, Фамке Янссен, Ҷеймс Марсден, Брюс Дэвисон, Ребекка Ромейн, Анна Пэкуин, Таймер Мэйн ва Рэй Парк расиданд.
Филм бо дастгирии кинокомпанияи 20th Century Fox ба навор гирифта шуд ва соҳиби беш аз 296 млн доллар дар прокати ҷаҳонӣ гашт.

## Сужа
1944-ум сол. Полша. Дар Варшавское гетто писараке бо номи Эрик Леншерр-ро аз падару модараш ба зур ҷудо кардани буданд ва дар оқибат дарвозаҳои оҳанини дар пеш бударо бо зури зеҳнаш фишор дода, ба оҳанпораҳо табдил медиҳад.

Якчандсол баъдтар духтари қадрасе бо номи Мари бо якумин бор бо писаре буса кардани мешавад, ва ба ӯ даст мерасонад, писар беҳушшуда меафтад. Дар беморхона баъд аз се ҳафта писар мефавтад.

Ин танҳо ду намунаи ҷаҳишёбӣ (мутатсия) бо номи "Генҳои-Икс" аст, ки дар давраи балоғияти ҷинсӣ омада аст, нишон дода шудааст. Ва ин асосӣ оғози тамоми фоҷеаҳои бо ин мутантҳо аст.

## Дар нақшҳо
* Хю Ҷекман - Логан / Росомаха
* Патрик Стюарт - профессор Чарлз Ксавер
* Иэн Маккеллен - Эрик Леншерр / Магнито
* Анна Пэкуин - Мари / Роуг
* Фамке Янссен - Ҷин Грей
* Ҷеймс Марсден - Скотт Саммерс / Сиклоп
* Хэлли Берри - Ороро Монро / Офат / Туфон
* Тайлер Мэйн - Сабледандон
* Рэй Парк - Қурбоқа
* Ребекка Ромейн - Мистик
* Брюс Дэвисон - сенатор Роберт Келли
* Шон Эшмор - Бобби Дрейк / Айсберг
* Самела Кэй - Китти Прайд / Гурбаи Аблаҳфиреб
* Катрина Флорес - Ҷубилейшен Ли / Ҷубили
* Алекс Бертон||Джон Аллердайс / Пиро

* Мэтт Вейнберг - Томми
* Мэттю Шарп - Генри Гайрич
* Шон Робертс - дӯстписари Роуг
* Стэн Ли - фурӯшандаи ҳот-догҳо
* Том ДеСанто - полис
* Дэвид Хейтер - милиса дар осорхона
* Ҷорҷ Бюза -ронандаи мошини боркаш

## Эҷод
### Кастинг
## Ҷоиза ва номинатсияҳо
### "Сатурн"-и 2001

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Одамони Икс
Одамони Икс (маъноҳо)

* Одамони Икс - комикси Стэн Ли
* Одамони Икс (филм) - филми соли 2000
* Одамони Икс 2 - филми 2-юм дар бораи Одамони Икс
Муҳаммади Шофеъӣ

**Абӯабдуллоҳ Муҳаммад ибни Идриси Шофеъӣ** (; 767, Ғазза, Фаластин — 20 январи 820, Фустот, ҳозира Миср) — яке аз чаҳор имоми аҳли суннат, пешвои мазҳаби шофеъӣ ва асосгузори илми усули фиқҳ.

## Зиндагинома
Номи пурра:  Абӯабдуллоҳ Муҳаммад ибни Идрис ибни Аббос ибни Усмон ибни Шофеъи Қурайшӣ. Муҳаммад Шофеъӣ (рҳ) ба ҷадди сеюмаш Шофеъ, ки ба дидори расули Худо (с) мушарраф гардида, нисбат ёфтааст. Вай дар замони хилофати Абӯҷаъфари Мансур – дувумин халифаи аббосӣ, ҳамон соле, ки имом Абӯҳанифа (рҳ) вафот карда, ба дунё омада ва дар замони хилофати Маъмуни Аббосӣ вафот кардааст.

Муҳаммад Шофеӣ дар Ғазза таваллуд шуда, ӯро хонаводааш дар ду солагӣ ба Макка бурданд ва он ҷо дар 9-солагӣ Қуръон ва дар 10-солагӣ «Муватта»-и имом Моликро ҳифз кард. Пас аз он соли 170 ҳиҷрӣ дар синни 20-солагӣ ба Мадина омад ва назди имом Молик (рҳ) муддате ба таҳсил пардохт, сипас ба пойтахти хилофат шаҳри Бағдод рафт ва дар он ҷо миёни вай ва имом Муҳаммади Шайбонӣ пайвандҳои дӯстӣ ва муровадаи илмӣ барқарор шуд.

## Муассиси мазҳаб
Шофеъӣ (рҳ) мазҳаби қадими худро дар давраи буду бошаш дар Ироқ поярезӣ кард ва китобе, ки дар ин давра таълиф намуд, бо номи «ал-Ҳуҷҷат» маъруф аст. Пас аз он ба шавқи дидори имом Молик (рҳ) ба Мадина рафт, вале пеш аз вусули ӯ ба он ҷо имом Молик (рҳ) даргузашта буд, вай аз он ҷо ба Миср шуд ва бақияи умрро дар он ҷо ба сар бурд ва мазҳаби ҷадидашро дар он ҷо таъсис дод.

## Осор
Аз вай осори зиёде дар риштаи ҳадис ва фиқҳ бар ҷой монда, ки китобҳои «ал-Муснад» дар ҳадис, «ал-Ҳуҷҷат» ва «ал-Умм» дар фиқҳ, «Адабу-л-қозӣ», «Усулу-л-фиқҳ», «Аҳкому-л-Қуръон», «Ихтилофу-л-ҳадис» ва «ар-Рисола» машҳуртарини онҳо бошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдушарифи Боқизода. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Қисмати ибодот ва аҳволи шахсӣ. — Душанбе: «Сифат-Офсет», 2017. — 992 с. — ISBN 978-99975-806-6-5.
Аҳмад ибни Ҳанбал

**Абӯабдуллоҳ Аҳмад ибни Ҳанбали Шайбонӣ**, маъруф ба **Аҳмад ибни Ҳанбал** (; ) — муҳаддис, фақеҳ ва мутакаллим, яке аз чаҳор имоми мазҳаби фиқҳии аҳли суннату ҷамоат, бунёнгузор ва пешвои мазҳаби ҳанбалӣ.

## Зиндагинома
Аҳмад ибни Ҳанбал дар Бағдод ба дунё омада ва дар он ҷо вафот кардааст. Ӯ барои истимои ҳадис ба Шом, Яман ва Ҳиҷоз сафарҳо кардааст. Имом Аҳмад дар масъалаи халқи Қуръон бо муътазилиҳо муқовамати сахт нишон дода, ақидаи онҳоро напазируфт ва дар натиҷа халифа Муътасим ӯро ба ҳабс гирифта, шиканҷа кард ва сипас халифаи баъдӣ, яъне Мутаваккил ӯро аз ҳабс озод кард. Ибни Ҳанбал дар ҳадис китоби «ал-Муснад»-ро таълиф кардааст, ки он 30 ҳазор ҳадиси набавии шарифро дарбар мегирад.

## Эзоҳ
Одамони Икс 2

**Одамони Икс 2** (англ X2) - филми ҷангии абарқаҳрамонии 2003 дар бораи инсон-мутантҳо аз мотивҳои комикси Одамони Икси нашриёти Marvel. Режиссёраш Брайан Сингер баромад, ки қисми якуми филмро ба навор гирифт. Дар нақшҳо бозиданд: Хю Ҷекман, Патрик Стюарт, Иэн Маккеллен, Фамке Янссен, Ҷеймс Марсден, Брайан Кокс, Хэлли Берри, Анна Пэкуин, Шон Эшмор, Ребекка Ромейн ва Аарон Стэнфорд

## Сужа

## Дар нақшҳо

## Эҷод

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмҳои ИМА
Гул чи ранг? (бозӣ)

**Гул чи ранг? (бозӣ)**

Як навъ бозии анъанавии бачагон, ки одатан дар фасли тирамоҳ барпо мешавад. Бачаҳо ба ду гурӯҳ тақсим шуда, каме дуртар аз ҳамдигар дар замин менишинанд. Ҳар гурӯҳ сардори худро дорад. Сардорҳо берун аз гурӯҳ номи ягон гулро муаммо қарор медиҳанд. Сипас яке аз сардорҳо ба назди гурӯҳаш омада чӣ гул будани онро мепурсад. Бачаҳо кӯшиш мекунанд, ки номи гулро пайдо кунанд. Агар онро ёфта натавонистанд, он гоҳ навбат ба гурӯҳи дигар мегузарад. Дар Рашт, Дарвоз нимфаъол аст.
## Адабиёт
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015. 
2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976;
 
## Нигаред низ
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Чавгони пиёда 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Чавгони пиёда

**Чавгони пиёда**, чавгонбозӣ, гӯйбозӣ

Чавгони пиёда, аз қадимтарин навъҳои варзиши тоҷикон мебошад. Барои бозӣ ба ҳар як бозигар чавгон ва барои ҳама як адад гӯй – тӯби махсус лозим аст. Тибқи қоидаи он дастаҳо ба ду гурӯҳи шашнафарӣ тақсим шуда, дарвозаи худро доранд ва кӯшиш мекунанд, ки гӯйро бо чавгон зада, вориди дарвозаи ҳариф намоянд. Ҳоло дастаҳои касбии чавгонбозони пиёда низ фаъолият мекунанд. Дар Бадахшон, Кӯлоб, Хуҷанд, Душанбе нимфаъол аст.
## Адабиёт
1. Турсунов Н. Чавгонбозӣ, Д., 1982;

2. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д., 1983.

3. Суяркулов Т. Прошлое и настоящее таджикского спорта. Д., 1968.
 
 
## Нигаред низ
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Гул чи ранг? (бозӣ) 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Ваҷабпарак

**Ваҷабпарак** — навъе аз бозии халқии бачагонаи тоҷикӣ.

Ин бозӣ дар байни бачагони водии Зарафшон, Хуҷанду Истравшан, Исфараву Конибодом ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон маъмул аст. Бозии ваҷабпарак дар майдончаҳо, заминҳои ҳамвор, толори варзиш ва дигар ҷойҳо гузаронида мешавад. Барои бозӣ инчунин регреза ва ё аррамайда лозим аст. Ба ин бозӣ бачагони синни гуногун машғул мешаванд. Барои бачагони 5-8-сола варианти сода ва барои бачагони калонсолтар варианти мушкилтари бозӣ вуҷуд дорад. Бачагон ду нафарро ҳамчун ёвар интихоб мекунанд. Онҳо дар масофаи муайян ба замин рӯбарӯ нишаста, пойҳои худро каме мекушоянд ва кафи пойҳояшонро ба кафи пойи якдигар ҷафс карда мерасонанд. Бачагони дигар бо навбат давида омада, аз болои пойҳои ёварон ба дарозӣ меҷаҳанд. Дар ҷойе, ки баъди ҷаҳидан пой мегузоранд, рег ё аррамайда рехта мешвад, то ки пойҳои бозигарон озор наёбад. Вақте ки ҳама ҷаҳида ин даврро бехато иҷро карданд, бозӣ аз сари нав оғоз мешавад. Ин дафъа ёварон пойҳояшонро каме кушодтар мекунанд. Агар пойи бозигаре ба пойи ёварҳо расад, ё ки бозигар аз ҷойи нишонашуда наҷаҳад, мағлуб ҳисоб мешавад ва ӯ яке аз ёваронро иваз менамояд.

Варианти дигари он аз ҷониби бачагони 8-11-сола бозӣ карда мешавад. Ширкаткунандагон дар ин тарзи бозӣ ба баландӣ меҷаҳанд. Ёварҳо ҳамон гуна рӯбарӯ ба замин нишаста, кафи пойҳояшонро ба кафи якдигар ҷафс карда, зонуҳояшонро андаке қат мекунанд. Бозигарон бо навбат давида аз болои пойҳои онҳо меҷаҳанд. Пас аз анҷоми давраи якум ёварҳо ваҷабҳои худро ба болои пойҳояшон мегузоранд ва «монеа»-ро баландтар месозанд. Бачаҳо боз ба ҷаҳидан шурӯъ мекунанд. Давраи сеюми бозӣ боз ҳам мушкилтар мешавад. Ёварон ресмонеро аз ду тараф дошта меистанд. Ширкаткунандагони бозӣ аз болои ресмон меҷаҳанд. Дафъаи дигар ёварон ресмонро баландтар мекунанд. Ҳар касе, ки аз болои он ҷаҳида натавонад, аз бозӣ берун мешавад. Бозигаре, ки бехато аз болои ресмон дар баландиҳои гуногун меҷаҳад, ғолиб шуморида мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д., 1961.

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Буҷулбозӣ

thumb|Намунаи ороиш:"Буҷули сангин" ("Ашык") дар Қирғизистон

**Буҷулбозӣ** — навъе аз бозиҳои миллии қадимии тоҷикӣ, ки дар байни кӯдакону наврасон маъмул мебошад.

## Қоидаҳои бозӣ
Буҷулбозӣ хосси писарбачаҳо буда, дар байни бачагони тамоми гӯшаву канори Тоҷикистон паҳн шудааст ва намудҳои зиёд дорад. Он бо буҷул – қисме аз устухони пойи гӯсфанд ё буз, ки ба рақами ҳашт монанд аст, бозида мешавад. Пас аз ба замин партофта шудани буҷулҳои бозигарон, вобаста ба тарзи истодани онҳо, ки асп, хар, пукка ва чикка меноманд, яке аз бозигарон ҳуқуқи шурӯъ кардани бозиро ба даст меорад ва ба нишон гирифта задани буҷули ҳарифон мекӯшад. Шахси мағлуб ё буҷули худ- ро ба ғолиб медиҳад ва ё ӯро ба пушташ савор карда як масофати кӯтоҳро тай мекунад. Дар бозии гурӯҳӣ гурӯҳи бачаҳо дар рӯйи замин доираи калони қутраш тақрибан 2,5–3 м мекашанд ва дар маркази он бачаҳои бозигар яктоӣ буҷулро қатор мегузоранд. Баъди қуръапартоӣ шахси ғолиб аз масофаи муайяне бо буҷулаш нишон гирифта, мехоҳад бо як зарба буҷулҳои қатористодаро аз дохили доира берун барорад. Агар буҷул аз доира берун набарояд ё бозигар хато кунад, бозигари дигар бозиро идома медиҳад ва ҳамин тавр бо навбат бозигарҳо то аз доира баровардани буҷули охирин бозиро идома медиҳанд. Дар ин бозӣ маҳорати нишонзанини бачагон хеле инкишоф меёбад.

## Дигар тарзҳои буҷулбозӣ
Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон ва дар байни тоҷикони Ӯзбекистон тарзҳои дигари буҷулбозӣ маъмуланд. Тарзи истодани буҷулҳо ҳамчун персонажҳо ном доранд. Буҷули ҳар бозигаре, ки чикка меистад, онро «дузд» меномиданду «қозӣ» бо амри «подшоҳ» ӯро ҷазое медод. Ҷазо чунин буд, ки «дузд» шахси ғолибро пуштора карда то ба ҷойи муайяншуда бурда мемонд. Бо буҷулҳо дар замонҳои пеш қиморбозӣ ҳам мекардаанд. Ба шаҳодати Садриддин Айнӣ, дар базму идҳои халқӣ, ба мисли Сайри Дарвешобод, дар қатори дигар бозию дилхушиҳо буҷулбозӣ ҳам баргузор мешудааст. Бозиҳои саққобозӣ ва чормағзбозӣ низ ба буҷулбозӣ монанд мебошанд.

## Адабиёт
* Пещерева Е. М. Игрушки и детские игры у таджиков и узбеков (по материалам 1924–1935). *// Сборник музея Антропологии и этнографии.* Т. VII. М., 1936; 
* Турсунов Н. *Буҷулбоз*ӣ. // Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1978.
* Раҳимов Д. *Буҷулбозӣ* // Энсиклопедияи миллии тоҷик. Ҷ.3, с. 327-328.
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.1, 2015.

## Ҳамчунин игаред
* Буҷул 
* Гаҷабозӣ 
* Сақабозӣ 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Бузи танагирак (бозӣ)

**«Бузи танагирак» (бозӣ)**

Ин бозиро одатан бачаҳои хурд ва наврасон бозӣ мекарданд, баъзан ҷавонон ҳам ба онҳо ҳамроҳ мешуданд. Яке аз бозигаронро ҳамчун «бузи танагирак» интихоб мекарданд, яъне бузе, ки ҳаққи дигаронро гирифта аз худ менамуд ва ба сӯйи марра медавид. Дигарон ӯро таъқиб менамуданд. «Бузи танагирак» агар то марра – «ҳалолгаҳ» рафта мерасид, ғолиб дониста мешуд. Дар Рашт, Дарвоз, нимфаъол аст.
## Адабиёт
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015. 
2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976.

## Нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Сақабозӣ 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Ҷек Кёрби

**Ҷек Кёрби** (англ. Jack Kirby, ном ҳангоми тав. - Ҷейкоб Куртзберг (англ.  Jackob Kurtzberg);  28 август 1917 - 6 феврал 1944) - нависанда ва рассоми ИМА.

## Ҷавонӣ
Ҷек Кёрби 28 августи 1917 гурезаҳои австрӣ дар Ню-Йорк таваллуд шуд. Аз хурдӣ расмкаширо дӯст медошт. Дар синн и 14-солагӣ ба донишгоҳи Праттаи Бруклин дохил шуд.

## Санъат
Дар солҳо 1940-ум Кёрби и Ҷо Саймон барои Timely Comics чунин абарқаҳрамонро ба мисли Капитан Америка бароварданд. Дар солҳо 1960-ум Ҷек ҳамроҳ бо Стэн Ли барои Marvel Comics чунин персонажҳоро, ба мисли Халк, Чаҳор фантастик ва Одамони Икс месозад.

Дар соли 1970 Кёрби ба DC Comics ба кор меравад.

## Эзоҳ
Бедона парид (бозӣ)

**«Бедона парид»**, **«будана принг»**, **«пар-пар»** — як навъ бозии анъанавии бачагон, ки дар фаслҳои гармо дар майдони кушод иҷро мешавад.

Бозигарон ба ҳамдигар зич ба сурати давра менишинанд. Онҳо пойҳояшонро ба маркази давра дароз намуда, менишинанд. Яке аз бачаҳои калонсолтар номи парранда ё дигар ҷонваронро бонавбат номбар мекунад (мас., *бедона парид, зоғ парид…*) ва дар яке аз онҳо дасти рости худро зуд боло мебардорад. Дигар бозигарон ба ӯ тақлид карда зуд дасти росташонро боло бардоранд. Ҳар касе дер кард, ё ба пушт ғелон шуд, мағлуб ҳисоб мешавад. Дар Рашт, Дарвоз, водиҳои Ҳисору Зарафшон нимфаъол аст.

Ин бозӣ дар байни бачагони водии Қаротегину Дарвоз бо номи «будинапринг» ва дар водиҳои Ҳисору Зарафшон бо номи «будина парид» ва «пар-пар» маъруф аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.
* Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976.

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Бозиҳои бачагона
Бандкашӣ

**Бандкашӣ** — яке аз бозиҳои варзишии бачагонаи тоҷик, ки маъмулан дар ҷашни Наврӯз ва иду маъракаҳои мардумӣ барпо мешавад. 

## Қоидаҳо
Мусобиқаи бандкашӣ дар майдончаи ҳамвор ташкил шуда, барои он арғамчини ғафси дарозиаш 8-10 м истифода мешавад. Иштирокчиён 4-6 нафарӣ ба ду даста ҷудо шуда, аз ду тарафи хат дар майдон ҷойгир мешаванд. Кадом дастае, ки ҳарифонро кашида аз хат гузаронад, ғолиб дониста мешавад. Дар саросари кишвар   фаъол аст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015. 

## Ҳамчунин нигаред
* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон 
* Бодбаракбозӣ

## Манобеъ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Гачабозӣ

**Гачабозӣ** (), **качабозӣ**, **каҷабозӣ** — навъе аз бозиҳои бачагона. 

## Рафти бозӣ
Ширкаткунандагони гачабозӣ паҳлуи ҳам ҳалқае ороста, як нафарро сардор интихоб мекунанд. Барои шурӯи бозӣ ангуштарӣ, тугма ё сангпорае даркор аст, ки онро «гача» меноманд. Сардор дар мобайни ҳалқаи бозигарон истода, гачаро ба дасти яке аз бачагон медиҳад ва «Дастҳо боло!» гӯён амр мекунад. Ҳама дастҳоро боло мебардоранд. Сардор фармон медиҳад, ки дастҳояшонро сӯйи пушт баранд. Бо шумориши «Як!», «Ду!» бачаҳо дастони худро аввал ба паҳлу ва баъд ба пушт бурда пинҳон мекунанд. Сардор аз онҳо мепурсад, ки «Гача дар дасти кист?». Бачаҳо бо як овоз ҷавоб медиҳанд, ки «Гача дар дасти ман аст! Дар кадомин дасти ман аст?». Бачаҳо дар ин лаҳза бо ҳам зич шуда, гачаро даст ба даст мегардонанд ва кӯшиш мекунанд, ки сардор дар дасти кӣ будани гачаро пай набарад. Ҳамин тариқ, бозӣ то гачаро пайдо кардани сардор давом мекунад. Нафаре, ки гачаро аз даст афтонад, аз бозӣ хориҷ мешавад. Агар гача аз дасти касе пайдо шавад «гача гул кард» мегӯянд ва ӯро сардор таъйин карда, бозӣ аз нав оғоз меёбад. Аз ин бозӣ ибораи фразеологии «кача гул кард» ба радифи зарбулмасалҳо ворид шуда, дар мавриди фош гардидани сирр (роз) ё ёфт шудани чизе, ашёе истифода мешавад. 

## Дар адабиёт
Дар адабиёти бадеӣ низ ин образ васеъ ба кор рафтааст:

Гачабозӣ аз саргармиҳои хуби наврасон буда, ба чобукию ҳушёрию зиракии онҳо мусоидат мекунад.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Бозиҳои бачагона
Шариф Бақоев

**Шариф Бақоев** (1906, Бухоро — 1941, Сталинобод) — актёр ва режиссёр, яке аз саромадони театри касбии тоҷик.

## Фаъолият
Солҳои 1928-29 ба сифати артисти ҳайати сайёри «Мопр»-и Ӯзбекистон дар пйесаҳои якпардагӣ ҳунар озмуда, дар консертҳо ҳикоёти ҳаҷвӣ мехонд. Бо таъсиси нахустин театри касбии тоҷик (7 нояб. 1929, ҳоло Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ) чун актёр ва режиссёр фаъолият доштааст. Соли 1934 мазҳакаи мусиқии В. Ҳоҷибеков «Оршин мол-олон»-ро таҳия намуда, дар офаридани нақшҳо муваффақ шудааст. Аз соли 1936 то поёни умр роҳбари бадеии Театри мусиқию мазҳакаи шаҳри Хоруғ буд. Дар ҷустуҷӯи истеъдодҳои халқӣ, ҷалби онҳо ба омӯхтани қоидаю қонунҳои саҳна, тарбияи ҳунармандони Бадахшон хидмати шоён кардааст.

## Саҳнаҳои таҳиянамуда
Дар саҳнаи театри номбурда спектаклҳои «Тӯҳмат»-и С. Саидмуродов ва И. Исмоилов, «Сарҳадбонон»-и Б. Белосерковский, «Оршин мололон»-и В. Ҳоҷибеков, «Фашист омад» (худаш муаллиф) ва ғайраро таҳия кардааст. Дар таҳияи консертҳо ва пйесаҳои якпардагӣ низ фаъолона ширкат варзидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр
Гурӯҳ:Ҳунармандон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ