open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аврора (киштӣ)

**«Аврора»** − киштии зиреҳпӯши (крейсери) ҳарбии флоти Балтика, ки бо иштирокаш дар Револютсияи Октябр машҳур гардид.

## Сохтумон ва таърихи Аврора
Соли 1903 сохта шудааст. Дар ҷанги Россияву Япония (1904 –1905), дар муҳорибаҳои солҳои 1914 – 1918-и Ҷанги якуми ҷаҳонӣ иштирок карда, пас аз он дар Петроград дар таъмир буд. Дар давраи Револютсияи  (28. 2. 1917) маллоҳони шӯришбардоштаи киштӣ ба тарафи болшевикон гузаштанд. Шаби 25. 10. 1917 садои тӯпи «Аврора» барои ҳуҷум ба Қасри Зимистонӣ ишора дода, барои ба маркази шаҳр дохил шудани Гвардияи Сурх роҳ кушод. Десанти «Аврора» дар шӯриши яроқноки Октябр фаъолона иштирок кард. Солҳои 1941 – 1945 чун казармаи рӯиобии маллоҳон истифода шуда буд. Аз 17 ноябри 1948 дар дарёи Нева наздики шаҳри Санкт-Петербург чун ёдгории Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр нигоҳ дошта мешавад. Аз соли 1957 «Аврора» филиали Музейи марказии флоти ҳарбӣ гардид. Солҳои 1984 – 1987 бо мақсади барқарор намудани намуди зоҳирии Аврора киштӣ тармими таҷдидӣ карда шуд. «Аврора» дар айни ҳол киштии таълимии Омӯзишгоҳи ҳарбии ба номи Нахимови Санкт-Петербург мебошад. Дар музейи «Аврора» сӯзание, ки дар он акси В. И. Ленин тасвир ёфтааст (амали З. Баҳриддинова) ҳамчун туҳфаи халқи тоҷик то ҳол маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Алдан

**Алдан** — кӯҳсор дар Сибири Шарқӣ, дар қисми ҷанубии Республикаи Саха (Ёқутистон). Дар шимолтари қаторкӯҳи Становой, байни дарёҳои Олёкма ва Учур ҷойгир аст. Дар алдан паҳнкӯҳҳои баландиашон 800 – 1000 м бештаранд, ки дар байни онҳо қуллаҳо ва қаторкӯҳҳои хурд (Янги Ғарбӣ, Суннагин, Сутаму Ганам, Алдану Усур, Кет-Каи) ҳастанд ва то 1400 – 2306 м баландӣ доранд. Таркиби алдан асосан аз гнейс ва варақсангҳои кристаллӣ иборат аст. То баландии 1100 – 1300 м ҷангалзори дарахтони коҷ, бешаҳои санавбару шарбин ва болотар аз он бешаҳои тунуки шарбину абҳал, аз он ҳам болотар тундраи санглох вомехӯрад. Аз ҳудуди алдан роҳи оҳан ва шоҳроҳи автомобилии Амур - Ёқутистон мегузарад. Конҳои маъдани оҳан, ангишт, мис ва абрақ дорад. Алдан аз конҳои тило бой аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯҳсор аз рӯи алифбо
Абдураҳим Каҳҳоров

**Абдураҳим Қаҳҳоров** (*Қаҳҳоров Абдураҳим Абдулаҳадович;* тав. 10 ноябри 1951, Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — ходими давлатии тоҷик, котиби Шӯрои амнияти Тоҷикистон (аз 5 январи 2012), Вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009—2012), генерал-полковники милитсия (2010). Номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи ҳуқуқии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1974).

Пас аз хатми донишгоҳ то соли 1979 — ваколатдор, ваколатдори калон, сардори шуъбаи кофтукови ҷиноят дар ВКД-и ҶШС Тоҷикистон.

Солҳои 1979—1981 — дар Академияи ВКД ИҶШС таҳсил мекард, пас аз тамомшавӣ ба вазифаи сардори ШКД ноҳияи Октябр (ҳозира шаҳраки Сомониён). Баъд аз солҳои 1985 то 1987 дар вазифаи ҷонишини сардори РКД-и шаҳри Душанбе.

Дар 1987—1992 — ҷонишин, ва дар солҳои 1992—1993 — ҷонишини якуми вазири корҳои дохилии ҶШС Тоҷикистон. Аз соли 1991 — генерал майори милитсия.

Солҳои 1993—2000 — сардори Академияи ВКД-и Тоҷикистон.

Аз соли 2000 то 2006 сол — ҷонишини якуми вазири корҳои дохилии Тоҷикистон.

Аз 2006 сол — сардори раёсати корҳои дохилии вилояти Суғд.

Аз январи соли 2009 то январи соли 2012 дар вазифаи вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

5 январи соли 2012 ба вазифаи котиби Шӯрои амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст.

## Сарчашмаҳо
* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Қаҳҳоров Абдураҳим Абдулаҳадович
* Каххаров, Абдурахим Абдулахадович

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Абдуллоҳ Мирзо

**Абдулло́ Мирзо́** (1433—1451) — ҳокими вилояти Форс дар Мовароуннаҳр (1450-51). Аз сулолаи Темуриён. Фарзанди хурдии Иброҳим Мирзо, додари Улуғбек.

## Ҳукмронӣ
Баъд аз вафоти падараш ҳокими вилояти Форс таъйин гардид. Аз сабаби ноболиғ будани Абдулло Мирзо модараш Руқиябегим дар вилоят ҳукмронӣ мекард. Соли 1447 баъд аз вилояти Форсро гирифтани амакбаччааш Султон Муҳаммад Мирзо Абдулло Мирзо ба Ҳирот гурехт. Соли 1448 ба дарбори амакаш Улуғбек омада ба духтари ӯ хонадор шуд. Баъд аз Абдуллатиф ба сари тахти Мовароуннаҳр нишаст. Абдулло Мирзо дар ҷанг бо даъвогари тоҷу тахт Султон Абусаид Мирзо ҳалок гардид.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Темуриён
Абдулло Ҷин

**Абдулло́ Ҷин** — кошикори тоҷик (асрҳои 19 – 20).

## Кошикорӣ
Ҳавлии сангини Хева, Мақбараи Паҳлавон Маҳмуд ва деворҳои дохилӣ ва берунии Арки Кӯҳна (қабулхона ва масҷиди айвондор)-ро кошикорӣ кардааст. Дар кошикорӣ услуби хос дошт. Нақшҳои «гиреҳ» ва «сӯзана»-и дар кошикорӣ истифодабурдаи ӯ ҷолиби диққатанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кошикорони тоҷик
Авсат

**Авсат** — вазни оҳанг дар «Дувоздаҳ­мақом». Гӯшаҳои мусиқии «Ҳиҷози Бузург» ва «Найрези Кабир», шуъбаи «Нуҳуфт»-и мақоми «Бузург» бо ин вазн иҷро мешаванд. Ин силсилаи оҳангҳо ба овозаи «Шаҳноз» дохиланд. Мувофиқи нишондоди рисолаи мусиқии «Баҳҷат-ур-рӯҳ» авсат вазни 7-зарбӣ буда, аз 5 зарби сангин (яъне «бам») ва 2 зарби сабук (зер) иборат аст. Атонинаш: тан тано дар тан тан.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Воҳид Абдуллоев

**Воҳид Абдуллоев** (*Абдуллоев Воҳид Абдуллоевич*; 15 майи 1912, Самарқанд – 30 июли 1985) — адабиётшинос, академики АИ Ӯзбекистон (1966).

## Зиндагинома
Институти педагогии Фарғонаро хатм кардааст (1932). Солҳои 1935 – 43 дар институтҳои педагогии Бухоро ва Самарқанд, солҳои 1944 – 69 дар Университети давлатии ба номи Навоии шаҳри Самарқанд мудири кафедраи адабиёти ӯзбек буд. Аз соли 1963 ректори ҳамин донишгоҳ. Абдуллоев доир ба ҳаёт ва эҷодиёти Алишери Навоӣ, адабиёти ӯзбек ва густариши он дар Хоразм, таърихи адабиёти асрҳои 17 – 18 ӯзбек ва ғайра машғул шудааст. Дар баробари тадқиқи адабиёти ӯзбек Абдуллоев оид ба масъалаҳои равобити адабии тоҷику ӯзбек, баъзе намояндагони адабиёти халқҳои Осиёи Миёна мақолаҳову рисолаҳо таълиф намудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Ӯзбекистон
Ғаффор Абдуллоев

**Ғаффор Абдулло́ев **(тав. 1927, деҳаи Деҳкабули ноҳияи Кӯлоб – 1995, ноҳияи Восеъ) —  механизатор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1973).

## Зиндагинома
Хатмкардаи мактаби механизатории хоҷагии қишлоқ (1943). То соли 1949 тракторчӣ, баъд мудири агроқитъа ва аз соли 1963 сардори бригадаи комплексии механизатсиякардашудаи колхози ба номи Ленини ноҳияи Восеъ буд. Аз соли 1990 нафақагири шахсӣ. Бригадаи Абдуллоев солҳои 1971 – 72 аз ҳар га 43 сентнерӣ ҳосили пахта рӯёнидааст. Депутати Совети Олии СССР (даъватҳои 8 – 9).

## Ордену медалҳо
Бо ордени Ленин, 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Механизаторҳои Тоҷикистон
Давлатбек Абдуллоев

**Давлатбек Абдулло́ев** (1918, деҳаи Новдонак, Рашт — 2008, ноҳияи Вахш) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1949).

## Зиндагинома
Колхозчии колхози «Роҳи Ленин»-и ноҳияи Октябр (1935 — 42). Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1942 — 45), сардори звено ва бригадаи пахтакории колхози «Коммунизм»-и ноҳияи Октябр (1946 — 50). Хатмкардаи (ғоибона) факултети агрономии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1970). Звенои Абдуллоев солҳои 1947 — 48 ҳосили фаровони пахтаи маҳиннах гирифтааст.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи II), «Ситораи Сурх», Шараф (дараҷаи II) ва медалҳои тилову нуқраи НКХХ СССР сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Аҳмад Абдуллоев

**Аҳмад Абдуллоев** (15 марти 1936, деҳаи Бибиширин, ноҳияи Бойсун, ҶШС Узбекистон — 24 июни 2022, Узбекистон) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1984).

## Зиндагинома
Аҳмад Абдуллоев, ки 15 марти соли 1936, дар деҳаи Бибиширини ноҳияи Бойсуни вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон ба дунё омадааст. Соли 1957 Институти давлатии педагогии Душанберо хатм кардааст.

Дар даҳаи 1990, баъди шурӯъи Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон ба зодгоҳаш кӯчид ва тақрибан 26 соли охири умр дар Ӯзбекистон зиндагӣ мекард.

## Корнома
Муаллими мактаби миёна дар Бойсун (1957—1959), аспиранти АИ ҶТ (1959—1962), ходими илмии ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶТ (1962—1988), профессор УДТ (1988—1990), мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷики ДАТ (1990—1996). Аз соли 1996 профессори кафедраи филологияи Донишкадаи давлатии шаҳри Тирмизи Ҷумҳурии Узбекистон.

## Фаъолияти илмӣ
Зиёда аз 10 монография ва 200 рисолаву мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва илмӣ-методӣ таълиф намудааст. Абдуллоев асосан ба адабиёти форс-тоҷики асрҳои 11 — 12 ва намояндагони он Адиб Собири Тирмизӣ, Заҳири Форёбӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Манучеҳрӣ, Абулфараҷи Рунӣ ва дигар таваҷҷуҳи хосса дорад. Дар баробари омӯзиши ҳаёт ва эҷодиёти шоирону адибони мазкур дар навиштаҳои Абдуллоев ҷараёни адабии ин қарнҳо, масъалаҳои анвоъ ва услуби шеър, махсусан ашъори ғиноӣ, майлу равияҳои адабӣ, хусусиятҳои иҷтимоии адабиёт, оҳангҳои демократӣ ва оҳангҳои «деҳқонӣ»-и назм, хусусияти адабиёти дарборӣ ва ғайра таҳлилу баррасӣ шудаанд. Бозёфтҳои Абдуллоев дар омӯзиши осори Рӯдакӣ, кашфи абёти нав, қасидаи «Фиғония»-и Рӯдакӣ ҷолиби диққатанд. Абдуллоев дар баробари таҳқиқи ҳаёт ва эҷодиёти як зумра шоирону нависандагон осори онҳоро низ ба табъ расонидааст. Девони комили Адиб Собири Тирмизии омоданамудааш соли 2001 ба табъ расид ва барои ин кор ӯ ҷоизаи махсуси Президенти ҶИЭ Сайид Муҳаммади Хотамиро гирифт. Аз охири солҳои 90 садаи XX Абдуллоев ба омӯзиши масъалаи басо муҳимми адабиётшиносии тоҷику ӯзбек — равобити адабии ин ду халқ дар мисоли Абдурраҳмони Ҷомӣ ва Алишери Навоӣ, Навоӣ ва таваҷҷуҳаш ба ашъори Рӯдакӣ, Анварӣ, Навоӣ ва шоирони Бадахшон машғул аст. Абдуллоев натанҳо муҳаққиқи адабиёти классикии форс-тоҷик, балки муҳаққиқи адабиёти муосири тоҷик низ мебошад. Дар бораи С. Айнӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода, Лоиқ, М. Қаноат, Гулназар, Б. Собир ва диг. мақолаҳои пурмӯҳтаво нигоштааст. Китоби «Мирзо Турсунзодасри Шеър ва достонҳо» (бо ҳамкории П. Турсунзода, Д., 1991) намунае аз заҳмати Абдуллоев дар ин бобат аст. Таҳти роҳбарии Абдуллоев 10 нафар рисолаҳои номзади илмро дифоъ намудаанд. Абдуллоев дар конференсияҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ иштирок кардааст.

## Даргузашт
Аҳмад Абдуллоев 24 июни 2022 дар синни 86 дар Узбекистон даргузашт.

## Осор
* Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи дуюми асри XI ва аввали асри XII (ҳамроҳи С. Саъдиев), Д., 1986;
* Сабақи Рӯдакӣ, ҷилдҳои 1, 2, Д., 1984, 1991;
* Абулқосими Фирдавсӣ, Д., 1987;
* Адабиёти тоҷик (китоби дарсӣ барои синфи 9), Д., 1990;
* Тасаввуф ва намояндагони он, Тошкент, 2009.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Зафар Абдуллоев

**Зафар Абдуллоев** (18 майи 1925, Ёва, уезди Хуҷанд – 1998, шаҳри Хуҷанд) — яке аз барқароркунандагони сохти советӣ дар Тоҷикистон. Агрономи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Мактаби ҳизбии назди КМ ҲК Тоҷикистонро (1960) хатм кардааст. Соли 1938 ҳамроҳи падараш ба водии Вахш кӯчид. Соли 1943 ба хидмати ҳарбӣ даъват шуда, ҳамчун аскари қаторӣ дар ҳайати Фронти 1-и Назди Балтика зидди фашистон ҷангидааст. Дар яке аз муҳорибаҳо маҷрӯҳ шуда ба зодгоҳаш баргаштааст. Солҳои 1945 – 1951 табелчӣ, сипас муҳосиб дар колхозҳои ба номи Сталин ва «Қизил Аскар» ноҳияи Ворошиловобод, 1951 – 57 котиби ҳизбии колхозҳои ба номи Сталин ва Хрушеви ҳамин ноҳия, 1960 – 76 раиси колхози «40-солагии Октябр», 1974 – 1976 директори заводи пиллахушккунӣ, 1979 – 1987 раиси колхози ба номи М. Горкийи ноҳияи Колхозобод. Аз соли 1987 нафақагир буд.

## Ҷоизаву орденҳо
Бо орденҳои Ленин, Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 1), медалҳо, Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзони Тоҷикистон
Абдулло Зокир

**Абдулло́ Зоки́р** (*Абдулло Зокиров*; 1927, деҳаи Қистакӯзи ноҳияи Хуҷанд — 1982, Душанбе) — мутарҷим ва и тоҷик.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети забон ва адабиёти тоҷики Институти давлатии педгогии Душанбе (1958) ва шуъбаи журналистии Мактаби олии партиявӣ дар Алмаато (1964). Дар ВКД, идораҳои Ҳизби коммунистӣ ва журналистӣ, собиқ Кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба нашриёт, полиграфия ва савдои китоб фаъолият кардааст. Баъдан муҳаррири газета «Комсомоли Тоҷикистон» (1965 — 70), сармуҳаррири редаксияи сиёсии Комитети давлатии телевизион ва радиошунавонии Тоҷикистон, котиби масъули Комитети ҷумҳуриявии муҳофизати сулҳ, сармуҳаррири Комитети давлатии Тоҷикистон оид ба нашриёт, полиграфия ва савдои китоб, муовини сармуҳаррири муассисаи нашриявии «Ирфон» буд.

## Фаъолияти эҷодӣ
Абдулло Зокир ба таълифи осори бадеӣ — ҳикояҳо ва очеркҳо, тарҷума аз соли 1953 сар кард. Ҳикояҳову очеркҳояш дар маҷмӯаҳои «Ҳудуди шуҷоат», «Оби шифобахш», маҷаллаи. «Садои Шарқ», «Памир» ба табъ расидаанд. Ҳикоя ва повестҳои нависандаи рус С. Антонов (1959), романи «Нирмола» ва ҳикояҳои Премчанд (1962), маҷмӯаи ҳикояҳои «Чароғҳои Арарат» (1968), ҳикояҳои Ю. Смуул (1971), асари Р. Ҳамзатов «Доғистони ман» (китоби 1 — 1972, китоби 2 — 1975), асари Л. Первомайский «Таърихи инсоният» (1978), қиссаи С. Шоймерденов «Модарандар» (1976), асари Б. Немсова «Афсонаҳои заррин» (1981) ва ғайраро аз русӣ ба тоҷикӣ гардондааст. Бо медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1980.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Ҷулиус Акселрод

**Ҷулиус Акселрод** (30 майи 1912, Нию-Ёрк – 29 декабри 2004, Роквилл, Мэриленд) — биохимик ва фармакологи америкоӣ, узви Академияи санъат ва илми Америка (1971), Академияи миллии илмҳои ШМА (1971), узви хориҷии Ҷамъияти шоҳигарии Лондон (1979).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Сити-Коллеҷи Нию-Ёрк. Соли 1933 унвони бакалаврро соҳиб гашт. Дар кафедраҳои Донишгоҳи Нию-Ёрк фаъолият кардааст. Соли 1941 унвони магистрро гирифт. Корманди шуъбаи тадқиқоти илмии госпитали Донишгоҳи Нию-Ёрк (1941 – 46), Институти миллии кардиологии штати Мэриленд (1946 – 49). Роҳбари шуъбаи фармакологияи лабораторияи ҳамин институт (аз 1955). Акселрод оид ба масъалаҳои ошкор сохтани тарзи таъсири доруҳои рӯҳгиро (психотропӣ), ки барои муолиҷаи шизофрения, девонаавзоӣ ва афсурдарӯҳӣ истифода мешаванд, пажӯҳишҳо анҷом додааст. ӯ исбот намуд, ки кокаин ва резентин дар мубодилаи катехоламинҳо ширкат варзида, басомад ва миқдори медиаторро дар ҳубобчаҳо тағийр медиҳанд. Мавзӯи тадқиқоти солҳои 60-уми Акселрод таъсири медиаторҳоро ба ҳосилшавии гормонҳо дар бар мегирифт. Соли 1970 барои кашфи ноқилони хаттӣ дар нӯги торҳои асаб ва тариқаи нигоҳдошт, ихроҷ ва нофаъолсозии онҳо сазовори Мукофоти Нобел (ҳамроҳи Кас Бернард ва Эйлер Улф Фон) гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Камол Абдуллоев

**Камол Абдулло́ев**  (*Абдуллоев Камол Наҷмиддинович*; тав. 21 феврали 1950 — деҳаи Навобод, ноҳияи Рашт) — муаррих, доктори илмҳои таърих (1993).

## Зиндагинома
Камол Наҷмиддинович Абдуллоев хатмкардаи факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1972), аспиранти Институти таърихи СССР-и АИ СССР (Москва, 1981). Корманди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон ба номи Аҳмади Дониш (1975 – 1989), муҳаққиқи Институти тадқиқоти сиёсӣ (собиқ Институти таърихи ҳизби коммунисти Тоҷикистон), устоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1975 – 1993). Аз соли 1993 муҳаққиқ ва пажӯҳишгари мустақил, тарроҳ ва ширкаткунандаи чандин барнома ва тарҳҳои илмӣ-пажӯҳишӣ дар марказҳои илмӣ-тадқиқотӣ ва донишгоҳҳои ИМА, Англия, Канада ва кишварҳои дигар. Аз соли 1955 Камол Абдуллоев ба ҳайси муҳаққиқ ва профессор улуми таърих ва муносибатҳои байналмилалӣ бо донишгоҳҳои ИМА ҳамкорӣ дошт. Тадқиқот ва пажӯҳишҳои Камол Абдуллоев асосан ба мавзӯъҳои таърихи нави давлатҳои Осиёи Марказӣ (аз ҷумла Тоҷикистон ва Ӯзбекистон), таҳаввулоти сиёсӣ ва иҷтимоии Тоҷикистон дар даҳаҳои охир, муносибатҳои байналмилалӣ ва муҳоҷират бахшида шудаанд.

## Осор
* Оружием печатного слова, Д., 1989; 
* Луғати таърихи Тоҷикистон, Лондон, 2002 (ба заб. англисӣ, ҳаммуаллиф); 
* Политика компромиссов. Мирный процесс в Таджикистане (Accord, вып. 10). Лондон, М., 2001; 
* Насколько прочен мир в Таджикистане пять лет спустя после подписания соглашения. Лондон, 2003 ва диг.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми таърих
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон 
Гурӯҳ: Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Мирзосаид Абдуллоев

**Мирзосаид Абдулло́ев** (номи аслиаш **Сергей**, номи падараш **Константин**, 1882, Оренбург — 1928, Душанбе) — яке аз муборизони фаъоли пойдор ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Советӣ дар Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Аз оилаи коргари русоли Баъди вафоти падараш ба Тошкент омада, ба дастаи сайёри дорбозону масхарабозон ҳамроҳ шуд. Бо ҳамин гурӯҳ ба Ҳисор омад. Аз ҳамон вақт номи Саидро гирифт. Ба ғайр аз забони модарӣ (русӣ) забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекиро хуб медонист, бинобар ин дар мактаби маҳаллӣ зуд хати арабиро аз худ кард. Минбаъд тарҷумон ва мирзои беки Ҳисор ва аз амалдорони Душанбе буд. Аз ин рӯ то инқилоб дар байни мардум бо номҳои Мирзо Муҳаммад Саид ва Саиди тилмоч машҳур буд. 

Январи 1913 ба балвои рӯҳониёни Ҳисор зид баромада, ба деҳаи Дастгираки Ёвон бадарға шуд. Ба Душанбе баргашта, ба духтари ҳунарманди маҳаллӣ Абдуллои читгар хонадор шуд (аз ҳамин вақт Абдуллоев). Баъди инқирози аморати Бухоро ва ба Ҳисор омадани экспедитсияи ҳарбию сиёсӣ Абдуллоев раиси Комитети револютсионии Душанбе (1921—1923) буд. Дар ин вазифа ӯ дар тарғиби ғояҳои инқилобӣ, барҳам задани боқимондаҳои феодалӣ, ба амал овардани ислоҳоти аграрӣ ба манфиати деҳқонони меҳнаткаш корҳои бисёреро ба анҷом расонд. 18 июли 1922, баъди аз дастаи Анварпошшо озод карда шудани Душанбе, Абдуллоев раиси Комиссияи фавқулодаи диктаторӣ оид ба ташкили Комитети револютсионии вилояти Душанбе таъйин шуд, минбаъд — узви комиссияи диктаторӣ — сардори комитети револютсионӣ, узви комиссияи таъмини хӯрокворӣ барои Армияи Сурх, узви Комиссия оид ба муборизаи зидди босмачигӣ дар полки 10-уми савора буд. Солҳои 1924—1925 раиси Суди халқии вилояти Душанбе, дар як вақт сардори Управленияи милитсияи Бухорои Шарқӣ. Дар охирҳои умраш Абдуллоев дар шуъбаи махсуси корпуси 13-уми тирандозӣ хидмат карда, дар барҳам додани босмачигӣ ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Советӣ фаъолона иштирок дошт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аксентуатсияи характер

**Аксентуатсияи характер** (аз лотинӣ accentus – зада) — ифроти хислат, аз маҷмӯи хислатҳои инсон аз ҳад зиёд тақвият ёфтани (ҷудо шудани) ягон ҷиҳати хислати ӯ, ки вайро аз бисёр одамони атроф фарқ мекунонад. Аксентуатсияи характерро рафтори махсуси шахс дар вазъиятҳои гуногуни ҳаёт муайян менамояд. Аксентуатсияи характер пурзӯршавии хислати алоҳидаи одам аст, ки дар рӯҳу рафтори шахс ноҷӯриҳоро ба вуҷуд меоварад. Шаклҳои зерини аксентуатсияи характерро фарқ мекунанд: даврӣ – вобаста ба шароити муҳити беруна зуд тағйир ёфтани ҳолати рӯҳӣ; бемадорӣ – пуризтиробӣ, беғайратӣ, зуд хасташавӣ, зудранҷӣ, майл ба рӯҳафтодагӣ; тарсончакӣ – буздилӣ, шармгинӣ, худро беқадр ҳис кардан; маҷзубӣ – канораҷӯӣ, мардумгурезӣ, душвории барқарорнамоии муносибат, беилтифотӣ, набудани тараҳҳум; девонаавзоӣ – бадҷаҳлии зиёд, устувории ҷунун, зудранҷӣ, бадгумонӣ, шуҳратпарастии аз ҳад зиёд; саръӣ (эпилептоидӣ) – худро идора карда натавонистан,
ҳардамхаёлӣ, бетоқатӣ, ҷангҷӯӣ, сергапӣ, расмиятпарастӣ (хӯрдагирӣ); намоишкорона – зоҳиршавии майли аз худ дур кардани воқеаю ҳодисаҳои нохуш, майл ба дурӯғгӯӣ, моҷароҷӯӣ, мағрурӣ, ҳангоми қонеъ нашудани талаботҳо худро «ба беморӣ задан»; васвосӣ – доимо хушҳол будан, меҳнатдӯстӣ бо тамоюли партофта рафтан ва ба охир нарасондани кор, хушчақчақии аз ҳад зиёд (номураттабии фикр); афсурдаҳолӣ (маъюсӣ) – ҷиддияти аз ҳад зиёд, масъулиятшиносӣ, таваҷҷуҳ ба ҷиҳатҳои сахт ва ғамангези ҳаёт, майл ба рӯҳафтодагӣ, камфаъолиятӣ; ноустувор – майли зуд зери таъсири атрофиён мондан, пайваста дар ҷустуҷӯи таассурот ва рафиқони нав будан, зуд алоқа пайдо карда тавонистан, вале хусусияти лаҳзавӣ доштани он. Аксентуатсияи характерро вобаста ба дараҷаи зоҳиршавӣ ба кушода ва пӯшида ҷудо мекунанд. Онҳо зери таъсири омилҳои гуногун (тарбияи оилавӣ, муҳити иҷтимоӣ, касбу кор, солимии ҷисм ва ғайра) ягдигарро иваз карда метавонанд. Аксентуатсияи характер ҳамчун ҳолати муваққатии рӯҳӣ бештар дар наврасон ба назар мерасад ва баробари калон шудани онҳо тадриҷан барҳам хӯрда, на дар ҳамаи ҳолатҳо, балки фақат дар ҳолатҳои мураккаби рӯҳӣ зоҳир мешавад. Аксентуатсияи характер барои инкишофи таассуроти пуризтироби шадид, ҷунун, ихтилоли паталогии рафтор заминаи мусоид шуда метавонад. Баҳисобгирии Аксентуатсияи характер барои корбурди муносибати фардӣ дар тарбияи кӯдакон ва наврасон, интихоби шаклҳои комилан мувофиқи равонпизишкии фардӣ ва оилавӣ зарур аст. Аксентуатсияи характер ба тавассути усулҳои гуногуни психологӣ ташхис карда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Абдуллоев, Музаффар Мансурович

**Музаффар Абдулло́ев** (*Абдуллоев Музаффар Мансурович* (тав. 6 июни 1967, Конибодом) — арбоби низомӣ, генерал-майор (2004).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи олии ҳарбии автомобилии шаҳри Уссурийск (1988) ва Академияи ҳарбии автомобилии Россия (2000). Солҳои 1988 – 92 сардори шуъбаи худрав дар қисмҳои низомии Иттифоқи Советӣ (Ленинград), 1992 – 93 командири рота дар Артиши Тоҷикистон, 1993 – 95 сардори шуъбаи автомобилии Коллеҷи ҳарбии Тоҷикистон, 1995 – 97 муовини командир ва командири қисми ҳарбии Вазорати мудофиаи ҶТ, 2001 – 05 сардори Ситоди қӯшунҳои хушкигард, муовини вазири мудофиаи ҶТ, 2005 – 06 сардори раёсати Вазорати мудофиаи ҶТ, 2006 – 07 муовини раиси Комитети давлатии сарҳади ҶТ, 2007 – 08 сардори раёсати Комитети давлатии амнияти миллии ҶТ, 2008 – 2010 сардори шуъбаи Саридораи ҳифзи сирри давлатии назди Ҳукумати ҶТ. Аз соли 2010 нафақагир.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Генерал-майорҳои Тоҷикистон
Акси оинавӣ

**Акси оинавӣ** — дар физика табдили фазо нисбат ба ҳамвории α аст, ки ба нуқтаи Р-и ҳамвории α нуқтаи Р-и тарафи дигари α мувофиқ меояд, яъне ҳамвории α ба порчаи РР´ амудӣ шуда, аз миёнаи он мегузарад. Акси оинавӣ нуқтаҳои ҳамвории α-ро беҳаракат мегардонад (расми 1). Акси оинавии рӯшноӣ бо робитаи муайяни шуои афтанда ва инъикосшуда фарқ мекунад: 1) шуои инъикосшуда дар ҳамворие, ки аз он шуои афтанда мегузарад, ҷойгир буда, ба сатҳи инъикоскунанда амудӣ аст; 2) кунҷи инъикос ба кунҷи афтиши шуоъ баробар мебошад. Интенсивияти рӯшноии инъикосшуда (ки бо коэф. инъикос тавсиф дода мешавад) ба кунҷ ва қутбиши дастаи шуои афтанда, инчунин таносуби нишондиҳандаҳои шикасти муҳити 1-ум ва 2-юм (n1 ва n2) вобаста аст. Ин вобастагиро аз ҷиҳати миқдор (барои муҳити инъикоскунанда – диэлектрик) формулаҳои Френел ифода мекунанд. Аз ин формулаҳо бармеояд, ки ҳангоми ба таври амудӣ ба ҳамворӣ афтидани рушноӣ коэф. инъикос ба қутбнокшавии дастаи шуои афтанда вобаста набуда, ба (n2 – n1)2 / (n2 + n1)2 баробар аст. Акси оинавӣ ё симметрияи оинавӣ дар геометрия ҳаракати фазои евклидӣ мебошад, ки маҷмӯи нуқтаҳои беҳаракаташ гиперҳамвориро ташкил медиҳанд (дар ҳолати фазои сечена – ҳамвории одӣ). Нигар (Симметрия).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Акселератсия

**Акселератсия** (аз лотинӣ аcceleratio – тез шудан) — қадкашӣ ва рушди ҷисмонии босуръати бачагон ва наврасон. Бачагон ва наврасони имрӯза назар ба ҳамсолони солҳои пешини худ то андозае қадбаланд ва калонҷусса (вазнинтар) мебошанд. Акселератсия дар балоғати нисбатан бармаҳали ҷинсӣ низ мушоҳида мешавад. Macалан, синни миёнае, ки дар он духтарон ҳайз мебинанд, сол ба сол кам шудааст. Акселератсияи қадкашӣ ва инкишоф ҳамаҷоя ба назар мерасад, вале суръати он гуногун мебошад. Акселератсия дар шаҳрҳои калон нисбатан бештар, дар шаҳрҳои хурд ва деҳот камтар дучор меояд. Дар баробари рушди бошитоби ҷисмонӣ инкишофи босуръати баъзе фаъолиятҳои организм низ ба назар мерасад. Суръати кори дил, бузургии фишори шараён ва нерӯи мушакҳо тез ба дараҷаи калонсолон баробар мешавад, нутқ инкишоф меёбад. Вале ин ҳама маънои балоғати бармаҳали умумии наврасонро надорад. Аксуламали наврасони солҳои 2000-ум, ки нисбатан қадбаланд ва болиғ мебошанд, ба таъсири муҳит аз аксуламали ҳамсолони солҳои 90 садаи XX-и худ фарқ надорад ва тасдиқи ақидае, ки гӯё баробари рушди ҷисмонӣ инкишофи рӯҳии бачагон ҳам авҷ мегирад, беасос аст. Ин ҷо сабаб фақат дар огоҳии бештар доштани бачагон ва наврасони айёми мо мебошад. Оид ба сабабҳои акселератсия фарзияҳои гуногун пешниҳод шудаанд, масалан, таъсири нисбатан бошиддати нури офтоб, беҳтар шудани тағзия, таъсири тағйироти электромагнитӣ ва афканишоти иондор ва ғайра Бархе аз олимон сабабҳои акселератсияро дар урбанизатсия (баланд шудани мақоми шаҳрҳо дар пешрафти ҷамъият) ва фаровон будани ангезаҳои гуногун, аз ҷумла радио, кино, телевизион, гурӯҳи дигар дар кам шудани бемории кӯдакон (махсусан дар хурдсолӣ) медонанд. Ақидаҳо дар бораи ба ҳолати тандурустии бачагон ва наврасон таъсир расондани акселератсия мухталифанд. Баъзеҳо гумон мекунанд, ки гӯё акселератсияи таъсири бад дорад (яъне нисбатан пештар рух намудани баъзе бемориҳо, номутаносибӣ дар инкишофи фаъолиятҳои ҷудогонаи организми наврасон ва ғайра). Вале далелҳои мазкур бисёр вақт тасдиқ намешаванд, ё тасдиқ шаванд ҳам, ба акселератсия вобаста нестанд. Даъвоҳо дар бораи таъсири мусбати акселератсия ба тандурустии насли наврас низ ба дараҷаи кофӣ эътимод надоранд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*Дубровская Н. В., Псиҳофизиология ребенка, М., 2000;
*Обреимова Н. И., Пет-рухин A. С., Основы анатомии, физиологии и гигиены детей и подростков, М., 2000;
*Сапин М. P., Брыксина 3. Г., Анатомия, физиология детей и подростков, М., 2000.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Аксент

**Аксент** (лотинӣ accentus — зада) — дар забоншиносӣ ба се маъно корбаст мешавад: 

* ба маънои зада бо воситаҳои гуногуни савтӣ (фонетикӣ), масалан, баланд кардани оҳанги талаффуз, фарқ кунондани ҳиҷое дар калима ва ё таркибҳо; 
* талаффузи ғайримуқаррарӣ, лаҳни гуфтор, ки дар гуфтори бегоназабонҳо мушоҳида карда мешавад. Ҳангоми ба забони ғайр сухан рондан вобаста ба бунёди артикулятсионӣ задаи калима нодуруст гузошта ва талаффуз мешавад. Дар ин маврид шахси ба забони дигар суханкунанда овозҳоеро, ки талаффузашон барояш душвор аст, ба забони модарии худ мувофиқ, наздик менамояд ва сухан мекунад. Азбаски унсурҳои ташкилдиҳандаи зада дар забонҳои гуногун фарқ доранд, нутқи ӯ ба гӯш ғайритабиӣ мерасад; 
* аломати диакритикии фавқонӣ, ки дар болои ҳарфи садодори калима барои нишон додани талаффузи дурусти он гузошта мешавад: пахта, зардолу, китоб, хома ва ғайра.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Пӯлод Абдуллоев

**Пӯлод Абдуллоев** (*Абдуллоев Пӯлод Абдуллоевич*; 1906, қишлоқи Кӯлканд, ноҳияи Исфара – 1983, ҳамон ҷо) — ходими давлатӣ.

## Зиндагинома
Аз оилаи деҳқон. Фаъолияти кориаш аз 12-солагӣ шурӯъ шуд. Соли 1924 ба сафи комсомол дохил шуда, курсҳои мактаби партиявию советӣ ва педагогии Самарқанд (1925 – 26), Университети коммунистии Осиёи Миёна (1932), курсҳои олии сохтмони советии назди КИМ-и СССР (1937), Мактаби олии ташкилотчиёни партиявии назди КМ ВКП (б) (1942 – 43)-ро хатм кардааст. Солҳои 1927 – 28 котиби Комитети комсомолӣ, 1928 – 31 раиси комиҷроияи ноҳияи Исфара, 1933 – 36 ҷонишин, баъд раиси комиҷроияи ноҳияи Ҷиликӯл, соли 1938 котиби Комиҷроияи шаҳри Душанбе, баъд парторги КМ ПК (б) Тоҷикистон, 1938 – 40 раиси Суди олии республика, 1940 – 43 котиби КМ ПК (б) Тоҷикистон, 1943 – 61 вазири назорати давлатии республика ва ҷонишини раиси Комиссияи назорати советии Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон Аз соли 1961 нафақагири шахсӣ.

## Мукофоту орденҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, 4 ордени «Нишонаи Фахрӣ», медалҳо, Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Хотира
Дар зодгоҳаш нимпайкара ва кӯчаеро ба ёдбуди Абдуллоев гузоштаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бумиёни Австралия

thumb|right|Образцы рукоделия аборигенов
[thumb|right|[Бумеранг ва дигар  силоҳои аборигенҳо]]
**Бумиёни Австралия, Австралиягиҳо-абориганҳо** — аҳолии аслии муқимии Австралия. Асосан дар ноҳияҳои дурдасти Шимолӣ, Шимоли Ғарбӣ ва Марказии Австралия зиндагӣ доранд. Забонҳои аборигенҳо (тақрибан 250 лаҳҷа) мутобиқи таҳқиқи лингвистӣ аз 12 оилаи як ирқ иборат буда, қисмати бештарини лаҳҷаҳо аз оилаи забони пама – нюнга мебошанд. Ҳафриёти археологӣ, ҳамчунин таҳқиқоти антропологӣ, этнографӣ ва лингвистӣ нишон додаанд, ки ҳамаи қабилаҳои австралиягиҳо – абориганҳо аз як нажоданд. Шумораи умумии аборигенҳо дар ибтидои садаи XXI тақрибан 410000 нафар буда, аксари онро қабилаҳои аррернте, пинтупи, валпири, кариера, нӣол – нӣол, йолнгу, какаду валмункан, йир – йоронт, курнай, арабана, вакка ташкил медиҳанд. Аввалҳо асоси динашон тотемизм ва шаклҳои гуногуни афсунгарӣ буд, вале тадриҷан эътиқодманди дини насронӣ (протестантҳо ва католикҳо) гардиданд.

## Таърихи пайдоиш
Андешаҳо доир ба пайдо шудани насли одам дар ин қитъа гуногунанд, вале аксарияти олимон бар ин ақидаанд, ки аҷдоди австралиягиҳо – абориганҳо дар охири давраи палеолит аз қитъаи Осиё ба Австралия кӯчида муқимӣ шудаанд. Аз давраи ба мустамликаи европоиён табдил ёфтани Австралиягиҳо – Абориганҳо қисми аҳолии муқимӣ нобуд ва қисми дигараш ба минтақаҳои барои зиндагӣ номусоиди қитъа ронда шуданд, ки дар натиҷа шумораи аҳолӣ то 60 ҳазор нафар (1921) коҳиш ёфт. Аз охири садаи XIX нисбати австралиягиҳо – абориганҳо ҳукуматдорон сиёсати протексионизмро (таъсиси резерватсияҳо – маҳалҳои махсусе, ки аҳолии таҳҷойӣ маҷбуран муҳоҷир карда мешаванд ва ба онҳо мадади моддиву тиббӣ расонда мешавад) татбиқ намуданд ва то садаи XXI (аз ҳисоби таваллуд) шумораи аҳолӣ зиёд шуд. Аз соли 1967 австралиягиҳо – абориганҳо соҳиби ҳуқуқҳои гражданӣ гардиданд. Таъминоти анъанавии рӯзгузаронӣ (шикор, моҳидорӣ, гиёҳу мевағундорӣ ва кишоварзии дастӣ) қариб тамоман аз байн рафтааст. Аксарияти аҳолии Австралия аз ҳисоби давлат ва ё ягон навъи эҳсонкорӣ умр ба сар мебаранд. Қисми ками аҳолӣ дар шаҳрҳо сукунат дорад.

## Адабиёт
* Роуз Ф., Аборигены Австралии, М., 1981.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо
Аксонометрия

**Аксонометрия** (аз  «меҳвар» +  «чен мекунам») — фасли геометрияи тасвирӣ, ки инъикоси шаклҳои геометриявиро якҷоя бо системаи координатаҳо (ҳамвориҳои байнан амудии П1, П2 ва П3) меомӯзад. Барои сохтани проексияҳои аксонометрӣ, ягон шаклро (масалан, бисёррӯяи Ф) якҷоя бо системаи координатаҳо ба ҳамвории аксонометрии П1, ки ба меҳварҳои аслӣ (x, y, z) моил мебошад, проексия мекунанд (нигар Геометрияи тасвирӣ). Дар ҳамвории П1 проексияи аксонометрӣ ё мухтасар аксони бисёррӯя пайдо мешавад, ки дар он ҳамаи теғаю рӯяҳои шакл бо таҳриф инъикос ёфта, дар бораи шакли ҳаҷмдор ва сечена будани ашё тасаввуроти пурра медиҳад (расми 1). Проексияҳои аксонометриро вобаста ба самти проексиясозӣ ба марказӣ ва мувозӣ (параллелӣ) ҷудо мекунанд. Агар шуоъҳои проексиякунанда ба ҳамвории П1 амудӣ бошанд, проексияҳои мувозиро ортогоналӣ (росткунҷа) меноманд. Вобаста ба тамоюли ҳамвории аксонометрӣ П1 ба меҳварҳои аслӣ x, y ва z аксонро ба изометрӣ (нишондиҳандаҳои таҳриф дар ҳамаи се меҳвар баробаранд: m=n=k), диметрӣ (агар нишондиҳанда дар яке аз меҳварҳо дигар, одатан n/2 бошад) ва диметрияи фронталӣ (агар П1 ба ҳамвории П2 мувозӣ бошад), ҷудо мекунанд (расми 2). Баъзе ороишҳои китобҳои адибони адабиёти классикии форсу тоҷик Фирдавсӣ, Низомӣ, Саъдӣ, Ҷомӣ ва ҳуҷҷатҳои сулолаи темуриён ба проексияҳои диметрии фронталӣ хеле наздиканд (масалан, айвонча дар «Гулистон»-и Саъдӣ).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳандаса
Аксуламал

**Аксуламал**, **вокуниш** — дар психология, амали ҷавобии организм ба таъсири муайян; ҳаракати ихтиёрӣ дар ҷавоб ба сигнали расида. Зарурати тадқиқоти аксуламали ихтиёрӣ баъди он пайдо шуд, ки астрономҳо ҳангоми аз меридиан гузаштани ситораҳо мухталиф будани нишондодҳоро муайян намуданд. Ф. Бессел, ки ин зуҳуроти нодирро кафш намудааст, таҷриба гузаронда (1823), вақти аксуламали инсонро ба ангезаҳо чен кард. Ченкунии суръат, шиддатнокӣ, шаклҳои зуҳуроти аксуламал психометряро ба соҳаи махсуси психология, ки дорои усулҳои махсуси тадқиқот — усули аксуламал аст, табдил дод. (Ф. Дондерс, Дания; В. Вундт, Л. Ланге, Н. Н. Ланге). Дар психологияи замони шӯравӣ бо омӯзиши аксуламалҳо К. Н. Корнилов (асосгузори аксуламалшиносӣ) машғул буд. Ду навъи асосии аксуламалро ҷудо мекунанд: сода ва мураккаб: аксуламали сода вақте ба амал меояд, ки инсон ба сигнали қаблан шинос дарҳол бо ҳаракат ҷавоб медиҳад (аксуламал ҳаракатӣ ва сенсорӣ). Аксуламали мураккаб ҳамон аст, ки ҳангоми ногаҳон расондани сигналҳои гуногун инсон танҳо ба яке аз онҳо (аксуламали фарқкунанда) ё ба ҳамаи онҳо, лекин бо ҳаракатҳои мухталиф (аксуламали интихобӣ) ҷавоб медиҳад. Омӯзиши аксуламал имконият дод, ки як қатор қонуниятҳо барои психологияи амалӣ ташаккул ёбанд, масалан қонуни Хика: бо зиёд шудани адади ангезаҳои барои фарқкунӣ пешниҳодшаванда вақти аксуламал меафзояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Сайфиддин Абдуллоев

**Сайфиддин Абдулло́ев** (1908, Исфара — 1983, ҳамон ҷо) — Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957). Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1956).

## Зиндагинома
Чоряккор (1924—1928), корманди шӯрои маҳаллӣ (1928 — 31), таҳсил дар курсҳои олии педагогии Тошканд (1932 — 33), котиби комитетҳои комсомолии ноҳияҳои Исфара ва Куйбишев (1933 — 37), муҳаррири рӯзномаи «Коммунисти Исфара» (1937 — 38), муовини директор ва сардори шуъбаи сиёсии Стансияҳои мошину тракторҳо (1938 — 45), муовин ва раиси хоҷагии ба номи Ленини ноҳияи Исфара (1946 — 65). Аз соли 1965 нафақагири шахсӣ.

## Ордену медалҳо
Бо ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Австралопитекҳо

**Австралопитекҳо** (, аз  — «ҷанубӣ» ва  — «маймун», «бузина») — приматҳои олиташаккули одаммонанд, ки бо ду пой ва қомати рост роҳ мегаштанд. Мағзи сари австралопитекҳо калонҳаҷм набуд (300 – 570 мл; 500 – 600 см3), баландии қоматашон 100 – 160 см, дандонҳои калон доштанд. Маҳали будубоши австралопитекҳо ландшафтҳои саваннавии саҳроӣ буданд.

## Таърихи пайдоиши австралопитекҳо
Бори нахуст соли 1924 археолог – бостоншинос Р. Дарт боқимондаҳои бачаи 3 – 4-солаи приматро дар ҷануби шарқии Трансваали Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ пайдо карда, ба он номи Australopithecus africanus-ро гузошт. Дар даҳсолаҳои минбаъда бо­қимондаҳои чандин австралопитекҳои дигар дар Африқои Ҷанубӣ ва Шарқӣ ёфт шуданд. Аксари австралопитекҳои ёфтшуда аз 4 млн то 1 млн сол пеш зиндагӣ кардаанд. Бостоншиносон австралопитекҳоро ба чанд намуд ҷудо кардаанд: аз ҷумла австралопитекҳои қадимтарин (Australopithecus afarensis ва Australopithecus vamidus) дар Африқои Шарқӣ ва австралопитекҳои баъдӣ (Australopithecus vobustus ва Australopithecus boisei) дар Африқои Шарқӣ ва Ҷанубӣ зиндагӣ мекарданд. Австралопитекҳои охирӣ бузургҷуссаву нерӯманд буданд ва ҷоғи пурқувват доштанд, зеро алаф, мева ва решаи рустаниҳоро истеъмол менамуданд. Австралопитекҳои хурдҷусса бошанд, дар баробари истеъмоли рустанӣ гӯшти ҳайвонотро низ мехӯрданд, зеро мағзи сарашон бештар тараққикарда буд, вале то ҳол маълум нест, ки онҳо худашон сайд мекарданд ё лошахӯр будаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Приматҳо
Парвин (нашрия)

**«Парвин»** — нашрияи ҷумҳуриявии иттилоотӣ-фароғатӣ дар ноҳияи Файзобод, ки моҳи сентябри соли 2003 таҳти рақами 001 – 349 дар Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон сабти ном гардидааст.

## Ҳадафи нашрия
Шумораи нахустини нашрия 5 октябри соли 2003 аз чоп баромад. Мақсаду вазифаҳои нашрия саҳм гузоштан дар тарбияи маънавӣ, зеҳнӣ ва васеъ намудани ҷаҳонбинии мактабиён, тарғиби эҳтиромии калонсолон, ғояҳои инсондӯстӣ, накӯкорӣ, содиқ будан ба анъанаҳои гузаштагону омӯхтани мероси ниёгон иборат аст. Дар шумораи нахустин рубрикаҳои табрикот, сухани муассис, «Одобнома», «Меҳрномаи шогирд», «Пешниҳод», «Дар олами афсона», «Чистон?», бозиҳои ақлонӣ чоп шуда буд. Солҳои 2005 – 06 нашрияи «Парвин» ғолиби нахустозмуни грантҳои ҳукумати мамлакат дар соҳаи тарбияи ватанпарастӣ гардид. Нашрияи «Парвин» ба воситаи хонандагони берун аз кишвар дар мамлакатҳои хориҷӣ хонанда пайдо кардааст.

## Муассис
Муассис ва сармуҳаррири он Аълочии матбуоти Тоҷикистон Низомиддини Шамсиён мебошад. Дар нашрия рӯзноманигорони шинохтаи ноҳия Тағоева Мунаввара, Соҳибназаров Тилло, Рустами Назир, Ҳикматуллои Бузург, Қаюмов Икром ва чанд нафари дигар ба ҳайси хабарнигор дар дигар минтақаҳои мамлакат фаъолият доранд. Аввали соли 2010 сайти нашрия «Парвин» миёни нашрияҳои бачагонаи кишвар нахустин шуда бо нишонии www.parvin.tj дар шабакаи ҷаҳонии Интернет ба фаъолият шурӯъ кард.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Душанбе, 2011. СИЭМТ, — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Актиний

**Актиний** (лотинӣ Actinium) Ac — элементи химиявии радиоактиви гурӯҳи III ҷадвали даврии Менделеев, рақами ат. 89. Изотопҳои собит надорад. Соли 1899 олими франсавӣ актиний Деборн ҳангоми тадқиқи партовҳои коркарди маъдани уран кашф кардааст. 10 изомери радиоактиви актиний (массаи атомиашон аз 221 то 230) маълуманд. Изомери нисбатан собиташ 227Ac (даври нимкоҳишаш T1/2 = 21,8 сол); β-нур (98,8%) ва α-нур (1,2%) мебарорад. Изотопҳои 227Ac ва 228Ac чун ҷузъи элементҳои радиоактив дар табиат дар маъданҳои уран ва торий дучор мешаванд. Актиний дар қишри замин хеле кам (6 • 10-10 фоизи массаи он) аст. Актиний металли сафеди нуқратоб аст; ҳарорати гуд. 1050 ± 50°С. Аз сабаби радиоактивияти баланд доштан дар торикӣ суст шуоъ мебарорад. Дар ҳавои нам бо пардаи сафеди оксид пӯшида мешавад. Актиний дар пайвастҳояш 3-валента аст. Қариб ҳамаи намакҳои актиний сафед буда, дар маҳлул беранганд. Актиний ҳамаи пайвастҳои La (гидрооксид, фосфат, оксалат, карбонат, фторсиликат ва ғайра)-ро ҳосил мекунад. Гидрооксиди Ас (ОН)3 нисбат ба гидрооксиди La хосияти асосии бештар зоҳир менамояд. Хосияти химиявии актиний ва лантан бо ҳамдигар наздиканд, бинобар ин аз манбаъҳои табиӣ дар шакли тоза ҷудо кардани актиний хеле душвор аст. Актиний (227Ас) бо миқдори хеле кам бо роҳи сунъӣ дар натиҷаи бо нейтронҳо нурборон кардани 226Ra ҳосил карда мешавад. Омехтаи 227Ac бо бериллий барои ҳосил кардани манбаъҳои нейтронӣ истифода мегардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Унсурҳои кимиёӣ
Актинияҳо

**Актинияҳо**, ё **анемонаҳои баҳрӣ** () — навъе аз ҳайвоноти рӯдаковоки баҳрӣ. Актинияҳо танҳо, баъзан гурӯҳ-гурӯҳ зиндагӣ мекунанд. Ҷисми актинияҳо устувонашакли халтамонанд буда, аз чанд мм то 1,5 м дароз мешавад. Дар қисми болои бадан сӯрохи даҳон мавҷуд аст, ки бо ҳассосакҳои тоҷгулмонанд фаро гирифта шудааст. Ранги актинияҳо, одатан, кушод мебошад. Дар обҳои минтақаҳои тропикӣ ва субтропикӣ сукунат доранд. Ҷонварони даранда буда, ҳайвоноти майда ва моҳичаҳоро мехӯранд; ғизои баъзе намудҳои актинияҳо лойқа аст. Тӯъмаро ба ҳассосакҳо дошта гирифта фалаҷ месозанд ё мекушанд; «тир»-и актинияҳо барои одам дарднок аст. Баъзе актинияҳо бо харчанги танҳогард ва дигар ҳайвонҳои бемуҳра якҷоя (дар симбиоз) зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Дороӣ

**Дороӣ**, **актив** (лотинӣ activus — фаъол):
* пул, мол, даромад ва ашёи мавҷуда ва ё насиядодаи ягон муассиса; захираҳои аз фаъолияти пешинаи корхона ё ширкат ҳосилшуда, ки аз онҳо дар оянда ба даст овардани ягон манфиати иқтисодиро интизоранд;
* яке аз ду тарафи тавозуни ҳисобдорӣ, ки дар он маблағу воситаҳои корхона (мувофиқи мавқеашон дар ҷараёни истеҳсол ё такрористеҳсол) нишон дода мешавад. Фаъолияти асосии корхонаҳои истеҳсолӣ ва дигар маблағгузориҳои ғайригардиширо низ актив меноманд. Мафҳуми актив инчунин дороии воситаҳои гардиши меъёрдор (захираҳои истеҳсолӣ, маҳсулоти тайёр ва ғайра) ё воситаҳои гардиши бемеъёр (пул, молҳои ба харидор фиристодашуда, қарзи дебиторӣ ва ғайра) ва ё навъҳои дигари хароҷот (масалан, хароҷоти як ферма нисбати саршумори умумии чорво)-ро ифода мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Муҳосибот
Австриягиҳо

**Австриягиҳо** (худашон остеррайхер мегӯянд), халқ, аҳолии асосии Австрия. Шумораи умумиашон дар ибтидои садаи XXI – 8, 8 млн. нафар. Дар Австрия 7, 15 млн. нафар, боқӣ дар Италия, Канада, ШМА ва кишварҳои ҳамсояи Австрия зиндагӣ доранд. Ба шеваи австриягии забони немисӣ сухан мекунанд. Алифбояшон лотинист. Аксарияташон эътиқодманди католик ва боқӣ протестантанд. Мусулмонҳо низ ҳастанд. Таркиби этникии Австриягиҳо аз қабилаҳои германиягиҳои қадим – баварҳо, алеманнҳо ва инчунин келтҳо, ретамҳо ва иллириҳо ба вуҷуд омадааст. Аксарияти Австриягиҳо дар шаҳрҳои саноатӣ зиндагию кор мекунанд, қисмати камтарашон ба чорводорию кишоварзӣ машғуланд. Навъи оила – нуклеарӣ.

## Адабиёт
Полтавский М. А., Становление и развитие австрийской народности, «Вопросы истории», 1983, № 3; Новая Российская Энциклопедия, т. 2, М., 2005.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Таҳмина (ном)

**Таҳмина** (форс. تهمینه‎ — ҷасур, диловар) — номи занонаи аз форсӣ пайдошуда ("номи модари паҳлавон"). Дар Осиёи миёна ва Эрон паҳн шудааст.

## Дорандагони номи  Таҳмина
* Милонӣ, Таҳмина<sup>en</sup> (тав. 1960) —  коргардон ва продюсери филм ва филмноманавис касбӣ мебошад. Дар шаҳри Табрез,Эрон таваллуд шудааст.
* Таҳмина, Анам<sup>en</sup> (тав. 1975) — нависанда, новелист ва колумнисти Бритониёӣ Бангладешӣ мебошад.
* Таҳмина Ниёзова (тав. 1989) — сарояндаи машҳури Тоҷикӣ.
* Таҳмина, Кӯҳистонӣ<sup>en</sup> (тав. 1989) — варзишгари варзиши сабуки Афғонӣ.
* Таҳмина, Бегим<sup>en</sup> (тав. 1993) — ҳаками футболи Англисӣ, миллаташ ҳамчун Бенгалӣ қайд шудааст.
*Таҳмина Раҷабова (тав. 29 иёни соли 1982) - ҳунарпешаи синамои Тоҷикистон.

## Нигаред боз

*  Номҳои тоҷикӣ

## Сарчашмаҳо

Гурӯҳ:Номҳои занона
Гурӯҳ:Номҳои занонаи тоҷикӣ
Гурӯҳ:Номҳои аз форсӣ пайдошуда
Забони кореягӣ

**Забони куриёӣ** — забони Ҷумҳурии Корея ва ҶХДК.

## Эзоҳ

куриёӣ
Актинометр

[thumb|255px|Актинометри [Виол, Жюл|Виолл]]
**Актинометр** (аз  актино- — нур ва  — андоза) — асбобест, барои чен кардани интенсивнокии радиатсияи мустақими Офтоб. Тарзи кори актинометр бар он асос ёфтааст, ки сатҳи сиёҳ кардашудаи муайян радиатсияи Офтобро фурӯ бурда, энергияи онро ба гармӣ табдил медиҳад. Масалан, қисми кории актинометри В. И. Михелсон (физики рус, 1905) аз лавҳаи биметаллии оҳану инвар, ки бо дуд сиёҳ карда шудааст, иборат мебошад. Ҳангоми гармшавӣ оҳан дароз мешавад, вале инвар аз гармӣ тағйир намеёбад (коэф. аз гармӣ васеъшавии оҳан назар ба коэф. аз гармӣ васеъшавии инвар калон аст), дар натиҷа лавҳача то андозае каҷ мешавад. Андозаи каҷшавӣ бузургии интенсивнокии радиатсияи Офтобро нишон медиҳад. Пиргелиометр (асбоб барои чен кардани радиатсияи мустақими Офтоб) назар ба актинометр асбоби нисбатан дақиқкор мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рӯшноӣ
Гурӯҳ:Энергияи офтобӣ
Авто

**Авто** — (аз  — *худ*) — қисми таркибии калимаҳои мураккаб, ки маъноҳои зеринро ифода мекунад: 
* мансубият ба худи шахс, кори худиҷрокарда (автопортрет, автограф, автореферат); 
* мансубият ба автомобил (масалан, автовокзал, автодром); 
* таҷҳизот ва ё олоти худкор, автоматӣ (масалан, автогрейдер, автоблоконӣ).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пешвандҳо
Автоблоконӣ

**Автоблоконӣ** — ба таври автоматӣ тағйир додани реҷаи кори мошин, асбоб, система (ҳатто то пурра қатъ намудани фаъолият), ки дар натиҷаи ногаҳон вайрон шудани шароити мӯътадили амалашон ба вуҷуд меояд; маҷмӯи воситаҳои техникӣ, ки чунин тағйироти реҷаи кориро амалӣ месозанд. Автоблоконӣ дар корхонаи саноатӣ ва нақлиёт барои муҳофизати кормандон, таҷҳизот ва муҳити зист дар ҳолати ба вуҷуд омадани вазъияти садамавӣ ё нодуруст амал кардани ашхоси хидматрасон, барои пешгирӣ намудани истеҳсоли моли нуқсондор, ҳангоми нодуруст кор кардан ё шикастани мошинҳо, таъминоти бехатарии ҳаракат дар нақлиёт, ҳифзи объектҳои муҳофизатшаванда истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мақолаҳо аз рӯи алифбо
Актинометрия

**Актинометрия** (аз актино… ва …метрия) — фасли метеорология, ки интиқол ва тағйири шуоъафканиҳои гуногунро дар атмосфера, гидросфера ва сатҳи Замин меомӯзад; ба маънои маҳдуд ктинометрия маҷмӯи усулҳои чен кардани радиатсияи Замин (дар метеорология) мебошад. Озон, буғҳои об ва сатҳи Замин радиатсияи Офтобро фурӯ бурда, атмосфераро гарм мекунанд. Аз тарафи дигар Замин чун қисми тафсида энергияи худро ба фазои атроф медиҳад. Дохил ва хориҷ шудани энергияи шуоафкании атмосферӣ боиси тағйири иқлим ва обу ҳаво мегардад. Аз ин рӯ, вазифаи асосии актинометрия тадқиқи радиатсияи мустақим, пароканда ва инъикосгаштаи Офтоб, радиатсияи дарозмавҷи сатҳи Замин ва атмосфера, тавозуни радиатсионии атмосфера, табдилоти энергияи шуоъ дар атмосфера, гидросфера ва сатҳи Замин аст. Тадқикоти илмии актинометрӣ аз садаи XVII оғоз гардида, охири садаи XIX ва ибтидои садаи XX равнақ ёфт. Дар айёми мо истифодаи радифҳои маснӯи Замин доираи тадқиқоти актинометриро хеле васеъ кард. Дар Тоҷикистон аввалин мушоҳидаҳои актинометрӣ дар пойгоҳи метеорологии Деҳҳавз (1931) гузаронда шуданд. Инчунин тадқиқоти актинометрӣ дар пойгоҳҳои метеорологии Федченко (1943), Душанбе (1956), Қӯрғонтеппа (1964), Ҳарамкӯл (1966) ва ғайра гузаронда шуда буданд. Феълан актинометрия барои омӯзиши гармшавии Замин васеъ истифода мегардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Геофизика
Автовокзал

[thumb|267x267px|Автовокзали [Душанбе (ҳозира Азия Экспресс Терминал)]]
**Автовокза́л** (аз  — вокзали автобусҳо) — маҷмӯи иншоот барои хидматрасонии мусофирон ба воситаи автобусҳои байнишаҳрӣ ва наздишаҳрӣ. Дар шаҳрҳои калон автовокзалро дар мавзеи охирини хатсайри нақлиёт месозанд.

## Нигаред низ
* Автовокзали Душанбе

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳр
Гурӯҳ:Автобус
Актинолит

thumb|Актинолити серпаҳлӯ аз Бразилия
**Актиноли́т** (аз  (актино-) — нур ва  — санг: «санги тобон»; номҳои дигараш тремолит, стиболит, странит, смарагдит, шпати зумуррадӣ) — минерали ҷинсофарин аз гӯрӯҳи амфиболҳо. Таркиби химиявиаш: Ca2(Mg,Fe∙)5[Si4)O11]2(OH)2. Кристаллҳои дарози сӯзаншакл ва нахмонандаш, одатан, агрегатҳои шуоъшаклро ташкил медиҳанд. Актинолит санги ороишӣ буда, рангаш хокистарранги сабзтоб, ҷигарии сабзтоб ё сабз аст; ҷилояш шишагуни хос, ки «чашми гурба» ном гирифтааст; сахтиаш 5,5 – 6; зичиаш 3170 – 3300 кг/м3. Актинолит дар таркиби скарнҳо, ҷинсҳои магмавӣ ва метафорӣ вохӯрда, дар таркибаш силитсий дорад. Онро ҳамчун маводи ба кислота тобовар истифода мебаранд. Яке аз хелҳои актинолит нефрит ном дорад. Конҳои асосии актинолит дар Африка, Зеландияи Нав, Канада, Хитой ва Россия воқеанд. Актинолитро сангшиносон барои табобати касалиҳои пӯст, касалиҳои занбӯруғӣ, гурда, рехтани мӯи сар тавсия медиҳанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бозии тоҷу тахт

**«Бозии тоҷу тахт»** () — сериёли телевизионии драмавии амрикоӣ дар жанри фентези.

## Достон
Ин маҷмӯъа ривояткунандаи нисбии достонҳои маҷмӯъаи романи Ҷорҷ Мартин «Таронаи яху оташ» аст, ки достони он дар қаламрави хаёли Вестерос мегузарад. Бозии тоҷ‌у тахт, қиссакунандаи таърихчаи набарди хушунатбори байни сулолаҳои ашрофӣ дар он сарзамин аст, ки барои ба даст овардани тахти оҳанин талош мекунанд. Бо пешрафти маҷмӯи мудаъиён таҳдидҳои ҷадиде дар сарзаминҳои яхии шимолию қорраи шарқии Эссос падидор мешаванд. Ин достонҳо дар се раванди аслӣ ба сурати ҳамзамон пеш мераванд .

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

#### Сайтҳои расмӣ
* Сайти расмии сериёл(англ.)
* Making Game of Thrones , сайти расмӣ дар бораи барориши сериёл(англ.)
* Сайтии расмӣ, ихтисосдодашуда ба забони дотракӣ (англ.)

#### Сайтҳои ғайрирасмӣ
* Westeros.org: Game of Thrones — раздел фэн-сайта, посвященный сериалу(англ.)
* Winter-is-coming.net — фэн-сайт, посвященный сериалу(англ.)
* 7kingdoms.ru — фэн-сайт, посвященный сериалу(рус.)
* Страница сериала на сайте эксклюзивного партнера HBO в России (рус.)

Гурӯҳ:Силсилафилмҳои телевизионӣ ИМА
Актиномисетҳо

**Актиномисетҳо** (Actinomicetes), стрептомисетҳо, занбӯруғҳои шуоъшакл — навъе аз микроорганизмҳост.

## Сохт
Сохти актиномисетҳо ба бактерия ва занбӯруғҳо шабоҳат дорад. Актиномисетҳоро соли 1877 олими немис К. О. Ҳартс дар ғуддаҳои актиномикози гов ошкор кардааст. Актиномисетҳо аз торҳои борики шохаронда иборатанд, ки печ хӯрда тана (митселия)-ро ба вуҷуд меоранд. Актиномисетҳо. аз спора (дар узви спораовар ҳосил мешавад) ва порчаи танаи нашвӣ афзоиш мекунанд. Спораҳо вобаста ба намуди актиномисетҳо мудаввар, тухмшакл, дарозрӯя ва қаламчашакл мешаванд. Ба актиномисетҳо проактиномисетҳо, микобактерияҳо, микококкҳо, микромоноспораҳо мансуб мебошанд. Бисёр намудҳои актиномисетҳо пигмент ҳосил мекунанд. Вобаста ба пигмент ранги актиномисетҳо кабуд, бунафш, сурх, норанҷӣ, зард, сабз ва ғайра мешавад. Актиномисетҳо хусусан дар хок, лойқаи обанбор, ҳаво ва боқимондаи рустаниҳо бисёранд. Баъзе намудҳои актиномисетҳо барангезандаи касалиҳои актиномикоз, сил, хуноқ мебошанд. Актиномисетҳо бештар сапрофитанд, яъне аз ҳисоби моддаҳои органикии тайёр нумӯ мекунанд. Дар байни онҳо аэробҳо ва анаэробҳо низ вомехӯранд. Бисёр актиномисетҳо барои истеҳсоли антибиотикҳо (стрептомитсин, биомитсин, террамитсин), витаминҳо (масалан, витамини В), баъзе аминокислотаҳо, пигментҳо, моддаҳои рушди рустанӣ, гормонҳо ва ғайра истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Зенова Г. М., Почвенные актиномицеты, М., 1992;
*Определитель бактерий Берджи, М., 1997.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Актрилм

**Актрилм** — як навъ гербисид. Барои нест кардани алафҳои бегона ба киштзори гандум, ҷав, сулӣ ва ҷавдор ба ҳар га 0,5 – 1,8 кг мепошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алафкушҳо