open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фатҳулло Абдуллоев

**Фатҳулло Абдуллоев** (маъруф ба **Коно**; ) — ҳунарпешаи театру синамои тоҷик.

## Зиндагинома
Фатҳулло Абдуллоев 17 феврали соли 1959 дар деҳаи Лучоби ноҳияи Варзоб дар хонаводаи омӯзгор ба дунё омадааст.  

## Корнома
Фатҳулло Абдуллоев аз соли 1980 то соли 1994 дар Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон фаъолият карда, баъдан ба вилояти Суғд рафта дар Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии Камоли Хуҷандӣ кор кардааст. Сипас, бо ҳамроҳии дӯсташ Каримҷон Ғафуров театрстудияи «Коно ва Доно»-ро дар вилоят таъсис медиҳад. Баъди таъсиси театр-студияи «Хандинкамон» ба ин театри ҳаҷвӣ мепайвандад. Ҳамзамон мудири бахши фарҳанги шаҳри Гулистон таъйин шуда чандин солҳо дар ин вазифа кор кардааст.

## Филмшиносӣ
Ӯ дар чандин филмҳо аз ҷумла «Хобҳои апрелӣ», «Ишқи ман-инқилоб», «Биҳишт фақат барои мурдагон», «Дарди ишқ» ва телеспектакли «Мактаби куҳна» нақш офаридааст.

Дар Тоҷикистон ӯро бештар бо нақшофариниаш дар саҳнаҳои ҳаҷвӣ бо тахаллуси Коно мешиносанд.

## Даргузашт
Фатҳулло Абдуллоев 4 январи 2026 дар сини 67-солагӣ даргузашт.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*
Минтақабандӣ

**Минтақабандӣ** ( (, )&nbsp;— ()&nbsp; — тақсимоти қаламравҳо аз рӯи хусусиятҳои муайян — маъмурӣ, иқтисодӣ, табиӣ-ҷуғрофӣ, заминшиносӣ, гидрографӣ, металлогенӣ ( минерагенӣ ), сейсмикӣ ва ғайра.
## Тавсифи умумӣ

Минтақабандӣ — раванд ва натиҷаи тақсим кардани қаламрав ба ноҳияҳо ё муайян кардан, ҷудо кардан ва ҳудудгузорӣ кардани минтақаҳо дар ҳама гуна муҳит мебошад. Минтақабандӣ ҳамеша пеш аз ҳадафи мушаххас сурат мегирад.— аз қулай будани таҳқиқот ва инъикоси падидаҳои омӯхташаванда то ҳалли масъалаҳои амалии тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ, идоракунӣ, таъсир ба иқтисодиёт дар банақшагирии директивӣ ё индикативӣ, татбиқи сиёсати минтақавӣ ва ғайра.

Минтақабандӣ — инчунин роҳи фарқ кардани воҳидҳои ҳудудии мавҷуда бо назардошти хусусиятҳои онҳо, масалан, минтақабандии навъҳои зироатҳои кишоварзӣ, нархҳо ва андозҳо, музди меҳнат ва ғайра мебошад. Минтақабандӣ ба ягона ва умумӣ тақсим мешавад. Дар ягонагӣ, ҳар як хусусияти пешбар истифода мешавад: ҷузъи муҳити табиӣ ё намуди фаъолият (соҳаи иқтисодиёт). Дар минтақабандии умумӣ — маҷмӯи хусусиятҳое, ки имкон медиҳанд минтақаҳои мураккаб ё интегралӣ дар асоси комбинатсияҳои хоси хусусиятҳои табиӣ ё иҷтимоӣ муайян карда шаванд. Натиҷа шабакаи минтақаҳоест, ки хусусиятҳои фазои минтақабандишуда ва иерархияи геосистемаҳоеро, ки дар сохтори ҳудудӣ мавҷуданд, инъикос мекунад. Дар айни замон, минтақаҳои сатҳҳои якхела ва гуногуни табақабандӣ бояд ба хусусиятҳои типологӣ ва таснифоти пешакӣ муайяншуда ҷавобгӯ бошанд.

## Манбаъ ва адабиёт
* Верменич Я. В. Ноҳия // Енциклопедія історії України : дар 10 ҳамин тавр. / Муҳаррир: В. ВА. Смолий (раис) ва дигарон. Институти таърихи Украина, Академияи илмҳои филологияи Украина . — К. : Андешаи илмӣ, 2012. — Т. 9: Замима — С. — С. 124. — ISBN 978-966-00-1290-5 .
* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Донбас, 2007. — Т. 2 : Л — Р. — 670 с. — ISBN 57740-0828-2.
* М. И. Корниенко . Сохтори маъмурию ҳудудии Украина // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (муҳаррир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 1998. — Ҷилди 1: A - G. - 669 саҳ. — ISBN 966-7492-01-X .
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Минтақабандӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти ҷуғрофӣ
Артур Гладишев

**Артур Олегович Гладишев** (; зод. 1 январи 1968, Душанбе) — овозхон ва барди рус. Ӯ дар Иттиҳоди Шӯравӣ таваллуд шуда, солҳои кӯдакӣ ва ҷавонияшро дар Душанбе сипарӣ кардааст.

Айни ҳол асосан дар Маскав ва шаҳри Сосновоборск (кишвари Красноярск) зиндагӣ мекунад. Ӯ ба Сибир таваҷҷуҳи зиёд дошта, дар бисёр асарҳояш табиати ин минтақаро васф мекунад.

Аз соли 1987 ба эҷоди суруд машғул аст. Муаллифи зиёда аз 50–70 суруд буда, чандин албоми мусиқӣ нашр кардааст.

## Эҷод
### Албомҳо
* *Новая гимнастика* («Гимнастикаи нав») — Маскав, 1988  
* *Дама за рулем* («Бону дар паси рул») — Маскав, 1995  
* *Неуловимый Арчи в проекте «Квасная Америка»* — Маскав, 1997

### Иштирок дар лоиҳаҳо
* иштирок ҳамчун навозандаи зарбӣ дар албоми Сергей Косыгин *Камчадалы* — Маскав, 1996  
* иштирок дар маҷмӯаи муштарак *Рок-н-ролл в дорогу* бо иштироки Тимур Шаов, Александр Козловский, Александр Медведский ва Владимир Чернышев — Маскав, 1998

## Осори адабӣ
Артур Гладышев муаллифи китоби зерин аст:

* *Кто не знает, что такое лето и Сибирь* («Касе ки намедонад тобистон ва Сибир чист») — Маскав, 1998  

Китоб ба саёҳати бардӣ тавассути заврақ дар рӯди Мана бахшида шудааст.

## Манбаъҳо

Гурӯҳ:Зодагони 1968
Гурӯҳ:Зодагони Душанбе
Гурӯҳ:Овозхонони рус
Гурӯҳ:Бардҳо
Гурӯҳ:Афроди зинда
ТВ Душанбе

**Телевизиони Душанбе** (номи пурра: *Муассисаи давлатии «Телевизиони Душанбе»*) — шабакаи телевизионии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе.

## Таърих
мини|Бинои Телевизиони Душанбе
Муассисаи давлатии «Телевизиони Душанбе» (қаблан «Телевизиони Пойтахт») дар асоси қарори Раиси шаҳри Душанбе аз 6 сентябри соли 2006, № 409 таъсис дода шудааст. Ҳадафи асосии таъсиси он таъмини фазои иттилоотии пойтахт, баланд бардоштани маърифати сокинон ва инъикоси фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ мебошад.

28 марти соли 2017, бо қарори Раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалӣ (№ 133), номи муассиса аз «Телевизиони Пойтахт» ба «Телевизиони Душанбе» иваз карда шуд. Дар пайи ин тағйирот, оиннома ва ҳуҷҷатҳои таъсисии муассиса низ аз нав тасдиқ гардиданд.

Аз 24 феврали соли 2020 (қарори № 122), шумораи воҳидҳои кории муассиса аз 50 ба 85 адад расонида шуд, ки ин ба густариши фаъолияти шабака мусоидат намуд.

## Пахш ва имконоти фаннӣ
Аз моҳи феврали соли 2017, шабака ба низоми пахши босифати HD (High Definition) гузашт. Дар ҳоли ҳозир, барномаҳои онро ҳудуди 87%-и сокинони кишвар тамошо карда метавонанд.

Аз 8 августи соли 2019, замони пахши барномаҳо аз 12 соат ба 18 соат расонида шуд. Тавассути моҳвора, пахши «Телевизиони Душанбе» дар тамоми ҷаҳон дастрас мебошад.

## Сохтор
Муассиса аз бахшҳои зерин иборат аст:

* Идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилӣ;
* Идораи барномаҳои фарҳангӣ-фароғатӣ;
* Шуъбаи коргардонҳо ва наворбардорон;
* Шуъбаи техникӣ ва студияи сайёр;
* Шуъбаи муҳосибот ва хизматрасонӣ.

## Роҳбарон
* 2017—2021: Рауфзода Суҳроб Холмурод (Директор);

Аз 7 июли 2021: Оқилов Маъруфҷон Холназарович (Директор);

## Барномаҳо
Шабака дорои лоиҳаҳои гуногуни иттилоотӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ мебошад. Маъруфтарини онҳо:

* Иттилоотӣ: «Вақт», «7 рӯзи Душанбе», «Неделя в городе»;
* Маърифатӣ ва соҳавӣ: «Масъулият», «Озодашаҳр», «Нурсоз», «Истеҳсоли Душанбе», «Маориф ва илм»;
* Фарҳангӣ: «Чеҳраҳои мондагор», «Ойини ҳунар», «Дар масири ёдҳо», «Суҳбати соҳибдилон»;
* Ҷавонон ва кӯдакон: «Насли истиқлол», «Фурӯғи субҳи доноӣ…»;
* Субҳгоҳӣ: «Субҳи Душанбе».

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Душанбе
Гурӯҳ:Расонаҳои Тоҷикистон
Ноҳияи иқтисодӣ

**Ноҳияҳои иқтисодӣ** — бахшҳои аз ҷиҳати ҳудудӣ ба ҳам пайвастаи ягонаи иқтисоди миллии кишвар мебошанд, ки бо тахассусҳои гуногун, мубодилаи доимии молҳои истеҳсолӣ ва дигар муносибатҳои иқтисодӣ ба ҳам алоқаманданд.

**Ноҳиябандии иқтисодӣ** — ин эҷоди дастгирии назарӣ ва методологии ташкили ҳудудии иқтисоди миллӣ ва асоснок кардани тақсимоти оқилонаи истеҳсолот дар минтақаҳо, такмили ихтисоси он ва болоравии рушди иҷтимоию иқтисодии назария ва тамоми кишвар мебошад.

## Меъёрҳои ташаккул
Ҳангоми ташкили минтақаҳои иқтисодии кишвар, меъёрҳои зерин одатан ба назар гирифта мешаванд:

* ҷойгиршавии ҷуғрофии минтақа;
* мавҷудияти захираҳои табиӣ;
* вазъи рушди нақлиёт;
* мавҷудияти захираҳои меҳнатӣ;
* ҳолати инфрасохтор;
* таърифи ихтисосдиҳӣ;
* муайян кардани бахшҳои асосии рушди минтақавӣ.

## Нигаред низ
* Ноҳияҳои иқтисодии Тоҷикистон
* Ноҳияҳои иқтисодии ИҶШС

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Минтақаҳои иқтисодӣ
Мария Корелли

**Мария Корелли** (, номи аслиаш **Мэри Маккей** (); ) — и англис. Ӯ ба Итолиё шавқу рағбати зиёд дошт, аз ин рӯ тахаллуси хушоҳанги итолиёвии «Корелли»-ро барои худ интихоб кард.

## Зиндагинома ва эҷод
Мария Корелли дар оилаи шоири шотландӣ Чарлз Маккей ба дунё омадааст.

Аввалин китоби Корелли «Романи ду ҷаҳон» (, 1886) муваффақияти калон пайдо кард. Пас аз он асарҳои «Вендетта» (1886), «Телма» (1887), «Варавва» (, 1893) ва «Андӯҳи Шайтон» (, 1895) нашр шуданд. Асари охирин аз ҷониби Дэвид Гриффит ва Карл Дрейер экранӣ карда шудааст.

Насри Мария Корелли бо мафҳумҳои оккултӣ: ҳипноз, таносух (гузариши рӯҳҳо), ҷисмҳои астралӣ ва ғайра саршор аст. Романҳои Корелли ба завқи шумораи зиёди хонандагони оддӣ мувофиқ омаданд. Дар солҳои 1890-ум китобҳои ӯ нисбат ба тамоми асарҳои Редярд Киплинг, Конан Дойл ва Ҳерберт Уэллс, ки якҷоя ҷамъ шудаанд, бо теъдоди бештар ба фурӯш мерафтанд.

Бо вуҷуди ин, асарҳои нависанда барои соддагии образҳо, муколамаҳои заиф ва тӯлони будани сужа мавриди интиқод қарор мегирифтанд. Мунаққидони ҷиддии англис нисбат ба Корелли назари манфӣ доштанд ва нависанда бо онҳо муборизаи шадид мебурд.

Солҳои охири ҳаёти худро Корелли дар Стратфорд-дар-Эйвон гузаронида, дар он ҷо қувва ва маблағи зиёдеро барои барқарор кардани симои таърихии шаҳр, ки дар замони Шекспир дошт, сарф кард. Дар хонаи Корелли дар Стратфорд ҳоло Институти Шекспир ҷойгир аст.

Корелли дар эҷоди афсона дар бораи «лаънати фиръавнҳо» саҳми калон гузоштааст. Дар аввали апрели соли 1923 ӯ огоҳиномае нашр кард, ки дар он гуфта мешуд: «ҷазои сахттарин меҳмони нохондаеро, ки ба мақбара ворид мешавад, интизор аст». Чанд рӯз пас аз ин нашр, лорд Карнарвон вафот кард. Мақолаи ӯ аз ҷониби рӯзномаҳо истифода шуд ва ба шарофати таваҷҷуҳ ба кашфи мақбараи Тутанхамон, падидаи «лаънати фиръавнҳо» ба як мавзуи машҳури расонаӣ табдил ёфт.

## Медиа
Филми «Фаришта» (2007), ки аз ҷониби коргардони фаронсавӣ Франсуа Озон ба навор гирифта шудааст, адаптатсияи китоби ҳамноми Элизабет Тейлор дар бораи нависандаи ошиқ мебошад, ки дар он образи Мария Корелли дар назар дошта шудааст.

## Эзоҳ
Чарлз Маккей

**Чарлз Маккей** (, ) — и бритониёӣ, , муаллифи китобҳо ва таронаҳо.

## Зиндагинома
Чарлз Маккей 27 марти соли 1814 дар шаҳри Перти Шотландия ба дунё омадааст. Модараш дере пас аз таваллуди ӯ вафот кард, падараш бошад дар пиёданизом хидмат намуда, баъдан афсари нерӯҳои дарёӣ буд. Чарлз дар Мактаби шоҳии Каледония дар Лондон ва сипас дар Брюссел таҳсил кардааст, вале қисми зиёди ҷавонии худро дар Фаронса гузаронидааст.

Соли 1834 ба Лондон омада, ба рӯзноманигорӣ машғул мешавад ва дар «Morning Chronicle» аз соли 1835 то 1844 фаъолият мекунад. Соли 1848 Маккей ба рӯзномаи «The Illustrated London News» ба кор мегузарад ва соли 1852 сармуҳаррири он мешавад.

## Эҷод
Соли 1834 Чарлз маҷмӯаи «Таронаҳо ва ашъор»-ро нашр мекунад. Соли 1841 асари машҳуртарини худро дар бораи равоншиносии омма бо номи «Машҳуртарин гумроҳиҳо ва ҷунунҳои омма» () ба табъ мерасонад, ки ба як асари классикӣ табдил ёфтааст. Дар ин китоб ӯ падидаҳои гумроҳии дастаҷамъона, аз ҷумла «лолашиносӣ» (tulip mania) ва дигар навъҳои савдозадагиро таҳлил кардааст. Инчунин аз зери қалами ӯ китоби «Таърихи Лондон» ва романи таърихӣ дар бораи Англияи қадим бо номи «Longbeard» (1850) баромадаанд.

Духтари ӯ Мэри Маккей ҳамчун нависанда бо тахаллуси Мария Корелли дар олами адабиёт шуҳрат ёфтааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони Бритониёи Кабир
Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Нависандагони англис
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Бритониёи Кабир
Нодир Шанбезода

**Нодир Шанбезода** (номи аслӣ — **Ҷамшед Шанбезода**; 20 июни 1908 — 7 майи 1990) — шоир, рӯзноманигор, мутарҷим ва арбоби давлатии тоҷик, яке аз асосгузорони шеърияти муаллифӣ ба забони шуғнонӣ. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аз соли 1940.

## Зиндагинома
Нодир Шанбезода 20 июни соли 1908 дар деҳаи Роштқалаи ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ба дунё омадааст. Маълумоти ибтидоиро дар интернати шаҳри Хоруғ гирифтааст.

Солҳои 1928—1932 дар Донишгоҳи коммунистии халқҳои Шарқ дар шаҳри Тошканд таҳсил намудааст.

Пас аз бозгашт ба Бадахшон дар вазифаҳои гуногуни ҳизбӣ ва маъмурӣ фаъолият карда, дар сохторҳои Ҳизби коммунисти Тоҷикистон кор кардааст.

Солҳои 1935—1937 сармуҳаррири маҷаллаи «Барои адабиёти сотсиалистӣ» ва раиси Шӯрои шаҳрии вакилони халқии шаҳри Сталинобод буд.

Дар солҳои Саркӯбиҳои сталинӣ (1938—1939) ба ҳабс гирифта шудааст.

Баъдан ҳамчун муҳаррири рӯзномаҳои «Бадахшони Советӣ», «Бо роҳи Ленин», директори Осорхонаи ВМКБ ва муҳаррири шуъбаи адабиёти бадеии нашриёти «Ирфон» фаъолият намудааст.

## Эҷодиёт
Нахустин маҷмӯаи ашъори ӯ «Ғунчаи Бадахшон» соли 1936 бо таҳрири Садриддин Айнӣ нашр шудааст.

Маҷмӯаи «Гулғунча» (1937) аввалин китоби шеър ба забони шуғнонӣ ба ҳисоб меравад.

Маҷмӯаҳои дигари ашъор:
* «Аз боми ҷаҳон» (1961)
* «Навои Бадахшон» (1968)
* «Армуғони дил» (1976)
* «Мунтахабот» (1979)
* «Баҳори умр» (1988)

## Тарҷумонӣ
Осори Расул Ризо, достони Шота Руставели «Паҳлавони палангинапӯш», ҳамчунин ашъори шоирони халқҳои ИҶШС-ро ба тоҷикӣ тарҷума кардааст. Дар омода намудани нашрҳои осори Фирдавсӣ, Ҳофиз ва Сайидо саҳм гузоштааст.

## Эътироф
Узви Иттифоқи журналистони ИҶШС. Бо мукофотҳои давлатии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ
Низоми иҷтимоӣ

**Низоми иҷтимоӣ** — мафҳуми марказии назарияи сотсиологии низомҳои иҷтимоӣ. Маҷмӯи падидаҳо ва равандҳои иҷтимоӣ, ки бо ҳамдигар дар муносибат ва робита қарор доранд ва ягон объекти ягонаи иҷтимоиро ба вуҷуд меоранд.

Асосгузорони назарияи низомҳои иҷтимоӣ Никлас Луман ва Талкотт Парсонс ҳисобида мешаванд. Ба гуфтаи Луман, низоми иҷтимоӣ аз рӯи равандҳои коммуникатсионӣ муайян карда мешаванд, ба гуфтаи Парсонс — амалҳо ҳалкунандаанд. Талаботи ҳадди ақал барои мавҷудияти низоми иҷтимоӣ таъсири мутақобила (ҳамкории) ҳадди аққал ду системаи шахсӣ ё ҳузури иштирокчиёни нақш мебошад. Таърифи назариявии низоми иҷтимоӣ, ҳамчун мафҳуми амалиётӣ, аз низомҳои табиӣ (физикӣ, биологӣ), техникӣ ва рӯҳӣ ҷудо карда шудааст.

Берун аз назария, низомҳои иҷтимоӣ метавонанд шартӣ бошанд ба се намуд тақсим мешавад: иҷтимоӣ-сиёсӣ (ҳизбҳои сиёсӣ, ҳаракатҳои ҷамъиятӣ, гурӯҳҳои давлатӣ ва ғайра), иҷтимоӣ-фарҳангӣ (илмӣ, эҷодӣ ва ғайра), иҷтимоӣ-иқтисодӣ (истеҳсолоти иҷтимоӣ, соҳаҳои иқтисодиёт, ташкилотҳо, корхонаҳо ва ғайра).

Вилбер, муаллифи назарияи марҳила, инчунин модели чорқисмаро таҳия кардааст, ки метаназарияи пуриқтидорест, ки аксари равишҳои имконпазирро барои омӯзиши таҷриба ва рафтори инсонӣ дар бар мегирад. Тағйирёбандаҳое, ки чор квадранти дар расм нишондодашударо ташкил медиҳанд, Фард ва Коллектив, инчунин Дохилӣ ва Беруниро ифода мекунанд..

## Нигаред низ
* Низоми сиёсӣ
* Амалияи иҷтимоӣ
## Адабиёт
* Никлас Луманн: Созиале Система. Франкфурти Майн, 1984.
* Никлас Луҳман: Бимиред Gesellschaft der Gesellschaft. Франкфурти Майн 1997. (2 Банде)
* Ричард Мюнх: Бимиред фарҳанги муосир. Франкфурти Майн 1986. (2 Банде)
* Талкотт Парсонс: Системаи ҷомеаҳои муосир. Ню Йорк, 1970.
* Талкотт Парсонс: Системаҳои иҷтимоӣ ва таҳаввули назарияи амал. Ню-Йорк 1977.
* Талкотт Парсонс: Назарияи амал ва ҳолати инсон. Ню Йорк 1978.
* Маҷаллаи "Soziale Systeme", ки аз ҷониби Lucius & Lucius нашр мешавад, ду маротиба дар як сол нашр мешавад.
## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Масрур Ҳодизода

**Ҳодизода Масрур Ҳомид** ( зод. 24 сентябри 1990, деҳаи Сангистон, ноҳияи Айнӣ, вилояти Суғд) — физикдон, табиатшинос, номзади илмҳои физикаю математика, мудири кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Ҳодизода Масрур Ҳомид 24 сентябри соли 1990 дар деҳаи Сангистони ноҳияи Айнӣ дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Солҳои 1997–2008 дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №19-и деҳаи Сангистон таҳсил намудааст. Солҳои 2009–2014 дар факултети физикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил карда, онро бо баҳои хубу аъло хатм намудааст.

## Фаъолияти меҳнатӣ
Фаъолияти кориашро аз соли 2014 оғоз намуда, солҳои 2014–2016 лаборанти калони кафедраи оптика ва спектроскопия буд. Солҳои 2017–2022 ҳамчун ассистенти ҳамин кафедра фаъолият кардааст. Аз 31 майи соли 2023 инҷониб мудири кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

## Фаъолияти илмӣ
Солҳои 2016–2019 Ҳодизода Масрур Ҳомид дар шуъбаи ғоибонаи аспирантураи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Ӯ рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Таҳқиқи N-комплексҳои ҳосилаҳои триазол бо усули спектроскопияи инфрасурх ва ҳисобкуниҳои физикаи квантӣ» аз рӯйи ихтисоси 1.3.8 — физикаи ҳолатҳои конденсӣ дар Шурои диссертатсионии 99.0.057.02 Комиссияи олии аттестатсионии Федератсияи Россия ҳимоя кардааст.

Бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии Федератсияи Россия аз 28 ноябри соли 2022 ба ӯ дараҷаи илмии номзади илмҳои физикаю математика дода шудааст.

Самтҳои асосии таҳқиқоти илмии ӯ спектроскопияи молекулӣ ва ҳисобкуниҳои физикаи квантӣ мебошанд.

## Фаъолияти илмӣ-оммавӣ
Ҳодизода Масрур Ҳомид ба тарғиб ва оммавигардонии илм машғул аст. Ӯ дар шабакаҳои иҷтимоӣ, телевизион, радио ва расонаҳои чопӣ доир ба қонунҳои табиат, дастовардҳои илми муосир ва равандҳои таҳқиқоти илмӣ маводҳои илмӣ-оммавӣ нашр менамояд.

Таҳти роҳбарии ӯ дар факултети физикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон маҳфили илмӣ-оммавии «Нерӯ» фаъолият мекунад. Ӯ дар таҳияи «Нақшаи дурнамои факултети физика» ва баргузории чорабиниҳои илмии факултет саҳми назаррас дорад.

## Осор
Ҳодизода Масрур Ҳомид муаллифи зиёда аз 45 кори илмӣ-таҳқиқотӣ мебошад, ки дар маҷаллаҳои байналмилалии ба пойгоҳҳои Scopus ва Web of Science дохилшуда ва маводи конференсияҳои байналмилалӣ нашр шудаанд.

Аз ҷумлаи асарҳои ӯ:
* Ҳодиев М. Ҳ. *Хӯшае аз ҳар гӯшаи табиат*. Душанбе: Матбааи ДМТ, 2018.
* Исломов З. З., Ҳодиев М. Ҳ., Файзиева М. Р. *Спектроскопияи атомӣ*. Душанбе: Нушбод, 2022.
* Ходиев М. Х. *Природа N-комплексов производных триазола*. Душанбе: Аршам, 2024.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Физикони тоҷик
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои илмҳои физикаю математика
Гурӯҳ:Омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Муаллимони донишгоҳ
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ
Гурӯҳ:Зодагони вилояти Суғд
Гурӯҳ:Зодагони соли 1990
Гурӯҳ:Афроди Зинда
Иҷозатнома (ибҳомзудоӣ)

**Иҷозатнома** (eng.: License) метавонад ба яке аз инҳо ишора кунад:

* **Иҷозатнома** ҳуҷҷатест, ки ба дорандаи он иҷозат медиҳад, ки кори муайянеро анҷом диҳад.
* Иҷозатномаи нармафзор ҳуҷҷати ҳуқуқиест, ки тарзи истифода ва такрористеҳсоли нармафзорро муайян мекунад.
Амалияи иҷтимоӣ

**Амалияи иҷтимоӣ** — навъи амалияе, ки дар он субъекти мушаххаси таърихӣ бо истифода аз институтҳо, созмонҳо ва муассисаҳои иҷтимоӣ, таъсир расонидан ба низоми муносибатҳои иҷтимоӣ, ҷомеъаро тағйир медиҳад ва худро рушд медиҳад.

Объекти амалияи иҷтимоӣ — роҳҳои зиндагии одамон. Ҳамчунин аз табиати биологии афрод вобаста нест. Онҳо мавқеи гурӯҳҳои калони одамонро дар ҷомеъа, манфиатҳои онҳо, хусусияти муошират бо дигар гурӯҳҳои иҷтимоиро муайян мекунанд. Аз ин рӯ, рушди ҷомеъа — ин ҳамеша тағйирот дар низоми муносибатҳое аст, ки одамон дар онҳо шомиланд ва бо фаъолияти худи онҳо ба вуҷуд омада, ҳамзамон ҳамчун танзимгари ин фаъолият амал мекунанд.

## Пайвандҳо
* Амалияи иҷтимоӣ ҳамчун технологияи педагогӣ барои рушди салоҳияти ҳаётии инфиродӣ

## Нигаред низ
* Ҷомеашиносӣ
* Баробарии иҷтимоӣ

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Нуъмон Куртулмуш

**Нуъмон Куртулмуш** (зодаи 15 сентябри 1959) сиёсатмадор ва донишггоҳии турк аст, ки айни замон раиси Маҷлиси Бузурги Миллӣ он кишвар мебошад.

Ӯ дар ҳукуматҳои 62, 63, 64 ва 65-уми Ҳизби AKP дар солҳои 2014 ва 2017 муовини сарвазири Туркия ва дар солҳои 2017 ва 2018 вазири фарҳанг ва сайёҳӣ буд. Баъдан, ӯ дар солҳои 2008 ва 2010 раҳбари Ҳизби Саодат ва дар солҳои 2010 ва 2012 раҳбари Ҳизби Садои Мардум будааст.

## Зиндагии шахсӣ

### Хонавода
Куртулмуш дар ноҳияи Унйеи вилояти Орду зода шудааст. Ӯ аз тарафи бибияш гурҷитабор аст.  Бобои ӯ, Нуъмон Куртулмуш, дар ҷанги истиқлолхоҳии Туркия дар ҷабҳаҳои Чаноққалъа, Арзурум, Батумӣ ва Озарбойҷон ҳамчун майор хидмат карда, дар Балкан ва ҷанги Сакария ҷангидааст.  Ӯ ҳамчунин муаллифи "Тафсири имон" аст, ки чун аввалин роҳнамои динии туркӣ бо алифбои лотинӣ навишта шудааст.  Падари ӯ доктор Исмоил Ниёзӣ Куртулмуш аст. Айни замон ӯ бо оилааш дар минтақаи Фотиҳи Истамбул зиндагӣ мекунад.

Куртулмуш соли 1988 бо Севги Куртулмуш издивоҷ кард ва соҳиби 3 фарзанд бо номи Ойша, Исмоил ва Амир мебошад. Вай бо забони англисӣ озод ҳарф мезанад. Вай мухлиси Бошгоҳи футболи Фенарбоғча ҳаст. 

## Карераи сиёсӣ
мини|Нуъмон Куртулмуш бо вазири сайёҳии Булғористон Николина Ангелкова  2018

## Адабиёт
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Соли 1959 таваллудшудагон


## Пайвандҳои беруна
https://twitter.com/НуманКуртулмуш
Заъфаронӣ (навъи шафтолу)

**Заъфаронӣ** — навъе аз шафтолу. Бештар барои истеҳсоли консерв истифода мешавад. 

## Тавсиф
Селексияи мардумист. Дарахташ зудсабз, шохаҳояш парешон. Навдаҳои яксолааш дароз, ҷилодор, тарафи офтобрасашон сурхи равшан, тарафи соягӣ – сабзи зардгун. Баргаш нештаршакл (асосаш андак васеъ), сабз, тобиши норинҷӣ (аз боло) ё сабзи тира (аз поин) дорад. Гулаш ҳаҷман миёна (21–25 мм), гулобиранг; косабаргаш нӯгтез, аз берун мӯякдор. Ғӯрааш бо пат пӯшида шудааст. Мевааш калон (71–65х62–60х62 –63 мм), тухмшакл, нӯгаш нӯлмонанд, вазнаш андаряк 190 г; дар қисми поин ва нӯг рахи амиқ дорад. Пӯсти мевааш сахт, пашмакдор, аз мева ҷудо намешавад; рангаш зард (дар қисми боло сурх)-и норинҷӣ. Дилааш зарди норинҷӣ, 14,03% қанд ва 0,35% ҷавҳар дорад. Донакаш сурхи сиёҳгун, аз миёна боло тухмшакл, дарзи пушташ намоён, нӯгаш кӯтоҳи тез. Заъфаронӣ бештар дар Арманистон парвариш карда мешавад. Дар Тоҷикистон барои парвариши Заъфаронӣ шароити водиҳои Ҳисору Вахш ва вилояти Суғд (баландиҳои 900 м аз сатҳи баҳр) мувофиқ аст. Ниҳоли Заъфаронӣ барвақт ба ҳосил медарояд. Дарахташ ба касалиҳои доғзанӣ ва ҷинҷаки барг чандон устувор нест. Муғҷаву гулаш ба сармо тоб меорад. Меваи Заъфаронӣ дар шароити иқлими Тоҷикистон нимаи аввали моҳи сентябр мепазад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои шафтолу
Институти иҷтимоӣ

**Институти иҷтимоӣ** — истилоҳест, ки ба таври васеъ барои тавсифи амалияҳои мунтазам такроршавандаи иҷтимоӣ дар тӯли муддати тӯлонӣ истифода мешавад, ки аз ҷониби меъёрҳои иҷтимоӣ тасдиқ ва дастгирӣ карда мешаванд ва дар сохтори ҷомеъа маънои муҳим доранд.

Мафҳуми муассисаи иҷтимоӣ аксар вақт дар баробари мафҳумҳои нақши иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоӣ истифода мешавад. Аммо, мафҳуми "институти иҷтимоӣ", ки инчунин намунаҳои муқарраршудаи рафторро ифода мекунад, дар муқоиса бо мафҳуми нақш, як мафҳуми сатҳи болотар аст, ки нақшҳои зиёдеро дар бар мегирад. Баъзе олимон хати байни муассисаи иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоиро танҳо аз ҷиҳати миқдорӣ мекашанд, зеро гурӯҳҳои иҷтимоӣ инчунин бо намунаҳои муайяни рафтори гурӯҳӣ тавсиф мешаванд. Аммо, як гурӯҳ. — ин, пеш аз ҳама, маҷмӯи афроде мебошад, ки бо ҳамдигар ҳамкорӣ мекунанд ва муассиса — системаи муносибатҳои иҷтимоӣ ва маҷмӯи меъёрҳои иҷтимоӣ, ки дар амал татбиқ мешаванд..

## Таъриф

То ҳол сотсиологҳо дар бораи он, ки институти иҷтимоӣ чист, ба як хулоса омада натавонистанд, аз ин рӯ, дар ин ҷо якчанд вариантҳои таърифи мафҳуми *"Институти иҷтимоӣ"* оварда шудаанд:

**Институти иҷтимоӣ** — маҷмӯи қоидаҳое, ки бо як контексти мушаххаси иҷтимоӣ алоқаманданд ва барои амалӣ кардани вазифаҳои муҳими иҷтимоӣ мусоидат мекунанд .
 
**Институти иҷтимоӣ** — системаи муташаккили муносибатҳо ва меъёрҳои иҷтимоӣ, ки арзишҳои иҷтимоӣ ва тартиботи муҳими иҷтимоиро, ки ниёзҳои асосии ҷомеаро қонеъ мекунанд, муттаҳид мекунад. Дар ин ҳолат, арзишҳои иҷтимоӣ — ақидаҳо ва ҳадафҳои умумӣ, тартиботи иҷтимоӣ — намунаҳои стандартишудаи рафтор дар равандҳои гурӯҳӣ, системаи робитаҳои иҷтимоӣ — ба ҳам пайвастани нақшҳо ва мақомҳо, ки ба шарофати он ин рафтор дар доираи маҳдудиятҳои муайян амалӣ ва нигоҳ дошта мешавад..

Ба гуфтаи сотсиологи лаҳистонӣ Ян Щепанский, тамоми маҷмӯи маъноҳои мафҳуми *"Институти иҷтимоӣ"-ро* метавон ба чор маънои асосӣ тақсим кард:

# гурӯҳи муайяни одамоне, ки бояд корҳои муҳимеро барои ҳаёти умумӣ иҷро кунанд, яъне гурӯҳи одамоне, ки вазифаҳои иҷтимоиро иҷро мекунанд;

# шаклҳои муайяни ташкилии маҷмӯи вазифаҳое, ки баъзе аъзоёни гурӯҳ аз номи тамоми гурӯҳ иҷро мекунанд;

# маҷмӯи муассисаҳо ва воситаҳои моддӣ, ки ба шахсони ваколатдор имкон медиҳанд вазифаҳои иҷтимоии ғайришахсиро, ки ба қонеъ кардани ниёзҳо ва танзими рафтор нигаронида шудаанд, иҷро кунанд;

# баъзе нақшҳои иҷтимоӣ, ки барои гурӯҳ муҳиманд.
# 

## Таърихи мафҳум
Дар оғози рушди сотсиология, воқеияти иҷтимоӣ ҳамчун воқеияти институтсионалӣ, яъне воқеияти муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд. Мувофиқан, аввалин дурнамо дар таърихи сотсиология дар бораи дарк, тавсиф ва шарҳи воқеият институтсионализм номида мешуд. Дар асл, сотсиология ҳамчун илм дар бораи макросохторҳои ҷомеъа — муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд..

Институтҳои иҷтимоӣ аз ҷиҳати ҷорӣ кардани самтҳои ҳатмии амал (стандартҳо ва намунаҳои рафтор) бар афрод қудрати қариб номаҳдуд доранд. Аммо, қудрат танҳо вақте амалӣ мешавад, ки шахс бо самтҳои амал дар низоъ қарор гирад ва муассиса маҷбур шавад, ки нисбати шахс таҳримҳо ҷорӣ кунад.

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Муносибатҳои Коста-Рика ва Тоҷикистон

**Муносибатҳои Коста-Рика–Тоҷикистон** ба муносибатҳои байналмилалӣ байни Коста-Рика ва Тоҷикистон ишора мекунад.

## Таърих
Бо воситаи сафоратҳояшон дар Созмони Милали Муттаҳид, Коста-Рика ва Тоҷикистон дар соли 2001 муносибатҳои дипломатӣ барқарор карданд.

Соли 2016, дар ҳошияи 71-сессияи Маҷмаи Умумии СММ дар Ню-Йорк, Вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Сироджидин Аслов бо Вазири корҳои хориҷии Коста-Рика Мануэл Гонзалез мулоқот карданд. Дар ҷараёни мулоқот вазирон ҷиҳатҳои кунунии муносибатҳои дуҷониба ва дурнамои рушди онҳо, бахусус дар соҳаҳои тиҷоратию иқтисодӣ ва фарҳангӣ-ҳуманитариро баррасӣ карданд.

Соли 2017 Сафири Тоҷикистон дар Русия Имомуддин Сатторов бо Сафири Коста-Рика дар Русия Артуро Фурнье Фасио мулоқот намуданд ва ҷонибҳо ба рушди ҳамкорӣ дар соҳаҳои кишоварзӣ, энергетика ва туризм изҳори омодагӣ карданд.

## Манбаъҳо


Гурӯҳ:Муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Муносибатҳои дуҷонибаи Коста-Рика
Фард (инсон)

міні|250пкс|Фард (инсон)

**Афрод** ва **фард** [1] ( лот. individuum — тақсимнашаванда) — андомгони алоҳидае, ки мустақилона вуҷуд дорад, бахусус инсон, фард, намояндаи ягонаи насли башар.

Сегонаи "фард", " фардият " ва " шахсият " аз ҷониби бисёр илмҳои гуманитарӣ ва иҷтимоӣ барои тавсиф ва омӯзиши ҷанбаҳои гуногуни вуҷуди инсон истифода мешаванд. Мафҳуми "фард" дар биология, ҳуқуқ ва фалсафа аҳамияти хоса дорад.

Мафҳуми "фард" бо мафҳумҳои " организми инсон ", "шахсият", "субъект", "фардият" ва " маънавият " зич алоқаманд аст, ки барои ифодаи маҷмӯи сифатҳо ва қобилиятҳои шахси алоҳида ва сатҳҳои асосии рушди инсон дар онтогенез истифода мешаванд. Аммо, моҳияти мафҳуми "фард"-ро танҳо бо ҷудо кардани хосиятҳои он аз хосиятҳои "шахсият" ва/ё "фардият" фаҳмидан мумкин аст.

Мафҳуми «Фард»-ро метавон ҳамчун мафҳуми ибтидоии сегона муаррифӣ кард, ки ҷузъҳои дигари онро тавассути мафҳуми асосӣ муайян мекунад:

**Фард**, новобаста аз хусусиятҳои антропологии худ, намояндаи ягонаи насли башар аст.

**Фардият** маҷмӯи хусусиятҳои физиологӣ ва равонии шахс аст, ки ӯро беназир ва аз дигарон фарқкунанда мегардонад.

**Шахсият** маҷмӯи хислатҳои муҳими иҷтимоии шахс буда, хусусияти инфиродӣ дорад.

## Таърихи антиқаи мафҳум
Истилоҳи "фард" ( ) бори аввал дар асри 1 пеш аз милод аз ҷониби Тсисерон  барои ифодаи калимаи юнонии ἄτομος, " атом " (аз Забони юнонии бостон ἄτομος "ҷудонашаванда, буриданашуда") истифода шудааст, ки онро атомизм Демокрит дар cадаи V пеш аз милод муаррифӣ карда буд. Ӯ атомҳоро хурдтарин "унсурҳои" ҷудонашаванда, ки аз ҷиҳати шумора беохир ва барои ҳиссиёт ноаёнанд, ки дар якҷоягӣ бо холӣ зарраҳои материяро ташкил медиҳанд, мефаҳмид. "Принсипҳои Коинот атомҳо ва холӣ мебошанд, ҳама чизи дигар танҳо вуҷуд доранд" - мегӯяд Диоген Лаэртиус таълимоти Демокритро .мерасонад.
## Нигаред низ

* Ҷамоат
* Инсоният

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Дуруғрасонӣ

**Дуруғрасонӣ** ( — иттилооти барқасдона дурӯғ ё таҳрифшуда, ки ба ҳариф, қурбонӣ ё шарики корӣ барои самараноктар бурдани амалиёти ҷангӣ, ҳамкорӣ ё санҷиши хуруҷи иттилоот пешниҳод карда мешавад.

Инчунин дуруғрасонӣ (ё «дезинформатсия») худи раванди дасткорӣ («манипулятсия»)-и иттилоотро меноманд, масалан: пешниҳоди иттилооти нопурра (ё иттилооти пурра, вале аллакай нолозим), таҳрифи контекст, таҳрифи қисми иттилоот.

Мақсади дуруғрасонӣ — маҷбур кардани ҳариф ба амале, ки барои дасткорӣ зарур аст. Рафтори субъекте, ки бар зидди ӯ дуруғрасонӣ равона шудааст, метавонад аз қабули қарори барои дасткорӣ зарур ё даст кашидан аз қарори барои дасткорӣ номуфид иборат бошад.

Бояд ба назар гирифт, ки истилоҳи «дуруғрасонӣ» метавонад ҳамчун воситаи истифодаи мубоҳиса бо мақсади бадном кардани мавқеъ ва далелҳои ҳариф истифода шавад. Дар ин ҳолат, истилоҳ ҳамчун воситаи пуриқтидор барои беэътибор сохтани тамоми мавқеи ҳариф бе зарурати ворид шудан ба баҳси воқеӣ хидмат мекунад. Ин ба иттиҳом ранги ахлоқӣ дода, ҳарифро на танҳо хатокор, балки паҳнкунандаи бадкори дурӯғ нишон медиҳад.

## Намудҳои дуруғрасонӣ

гумроҳ кардани шахси мушаххас ё гурӯҳи шахсон (аз ҷумла нисбати тамоми миллат);

манипулятсия (нисбат ба рафтори як шахс ё гурӯҳи одамон);

эҷоди афкори умум нисбат ба кадом як мушкилот ё объект.

Гумроҳкунӣ — ин чизе нест, ба ҷуз фиреби мустақим ва пешниҳоди иттилооти дурӯғ. Манипулятсия (дасткорӣ)  — ин тарзи таъсиррасониест, ки бевосита ба тағйир додани самти фаъолнокии одамон нигаронида шудааст. Сатҳҳои зерини манипулятсияро ҷудо мекунанд:

тақвияти арзишҳои мавҷуда дар шуури одамон (ғояҳо, установкаҳо...), ки барои манипулятор муфид аст;

тағйири қисмакии назарҳо ба ин ё он ҳодиса ё ҳолат;

тағйири куллии установкаҳои ҳаётӣ;

сохтани объектҳои дурӯғин ва тағйири ҷойгиршавии қӯшунҳо (дар умури ҳарбӣ).

Эҷоди афкори умум — ин ташаккули муносибати муайян дар ҷомеъа нисбат ба мушкилоти интихобшуда.

Тадқиқотҳо дар соҳаи дезинформатсия ҳамчун як соҳаи амалии тадқиқот густариш меёбанд.

## Стратегияҳои паҳнкунии дуруғрасонӣ
Дар адабиёти академӣ чор усули асосии паҳнкунии дезинформатсия нишон дода шудааст:

Сентзураи интихобӣ.
Манипулятсия бо рейтинги ҷустуҷӯ.
Шикастан (взлом) ва нашр кардан (релиз).
Паҳнкунии мустақими дуруғрасонӣ.
## Захираҳое, ки бар зидди дуруғрасонӣ мубориза мебаранд

: Оперативная рабочая группа по стратегическим коммуникациям (Гурӯҳи кории фаврӣ оид ба коммуникатсияҳои стратегӣ)

: «Детектор медіа», «StopFake»

: «»

: «»

## Нигаред низ

Активные мероприятия

Ҷанги психологӣ

Хабарҳои дурӯғин

Сентзураи интернетӣ

## Эзоҳ
Сарвари кишвар

**Сарвари кишвар** — шахс ё ниҳоде  ки намояндаи олии давлат ҳисобида мешавад.

Дар баъзе ҳолатҳо (масалан, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ) ӯ роҳбари ҳокимияти иҷроия аст. Дар дигар ҳолатҳо (масалан, Олмон )— танҳо вазифаҳои намояндагӣ дорад. Дар баъзе шаклҳои ҳукумат, ӯ инчунин роҳбари ҳокимияти судӣ ва/ё ҳокимияти қонунгузорӣ ва/ё фармондеҳи олии қувваҳои мусаллаҳи кишвар мебошад.

Сарварони кишварҳо (давлатҳо) фармонравоҳо (аз ҷумла подшоҳҳо, амирон, султонҳо, императорҳо ), президентҳо ва ғайраро дар бар мегиранд.

## Дар ҷаҳон

* Тоҷикистон — Президенти Тоҷикистон
* ИМА — Президенти ИМА
* Фаронса— Президенти Фаронса
* Олмон— Президенти федеролии Олмон
* Итолиё — Президенти Италия
* Канада,  Австралия,  Зеландияи Нав, Подшоҳии Муттаҳидаи Британияи Кабир ва Ирландия — Подшоҳи Канада,  Австралия,  Зеландияи Нав ва Британияи Кабир
* Ҷопон — Императори Ҷопон

## Инчунин нигаред

* Президент давлат 
* Сарвазири ҳукумат  

## Адабиёт

* В.М.Матвиенко . Сарвари давлат // Энсиклопедияи дипломатии Украина: Дар 2 ҷилд. / Муҳаррир: Л.В.Губерский (раис) ва дигарон.— К: Дониши Украина, 2004.— Ҷилди 1.— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* *А. Романюк* . Сарвари давлат // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.- саҳ.143 ISBN 978-966-611-818-2

## Пайвандҳо

* Сарвари давлат  // Юридична енциклопедія: [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (муҳаррир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи Украина ба номи М. П. Бажан, 1998. — Ҷилди 1: A - G. - 669 саҳ. —  .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Подшоҳӣ
Гурӯҳ:Касбҳо
Гурӯҳ:Cарварони кишварҳо
Гурӯҳ:Дастгоҳи давлатӣ
Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Бахши давлатӣ

**Бахши давлатӣ** (ба ), ки **бахши ҳукуматӣ** низ номида мешавад, қисмате аз Иқтисод аст, ки аз хадамоти умумӣ ва ширкатҳои давлатӣ иборат мебошад ва буҷаи онро Давлат таъмин мекунад. Бахши давлатӣ молҳои умумӣ ва хадамоти давлатӣ, монанди Иҷрои қонун, артиш ва нерӯҳои мусаллаҳ, зерсохторҳо, нақлиёти ҷамъиятӣ, таълими умумӣ, нигоҳубини тиббии умумӣ ва ташкилотҳое, ки барои худи давлат фаъолият мекунанд, аз ҷумла мақомҳои интихобшударо дар бар мегирад.

Бахши давлатӣ метавонад хадамотеро пешниҳод намояд, ки пардохтнакардагон аз онҳо маҳрум шуда наметавонанд (монанди равшании кӯчаҳо), ё хадамоте, ки на танҳо ба истифодабарандагон, балки ба тамоми ҷомеа манфиат мерасонанд.

**Ширкатҳои давлатӣ** корхонаҳои тиҷоратии худтаъмин мебошанд, ки дар моликияти умумӣ қарор доранд ва молу хидматҳои гуногуни хусусиро барои фурӯш пешниҳод мекунанд ва одатан дар асоси принсипҳои тиҷоратӣ фаъолият менамоянд.

Ташкилот‌ҳо ба се гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд: бахши давлатӣ, бахши хусусӣ ва бахши ихтиёрӣ. Бахши хусусӣ аз бахшҳои иқтисодӣ иборат аст, ки барои ба даст овардани суд барои соҳибони ширкатҳо равона шудаанд. Бахши *ихтиёрӣ*, *шаҳрвандӣ* ё *иҷтимоӣ* маҷмӯи ташкилотҳои ғайритиҷоратиро дар бар мегирад, ки ба ҷомеаи шаҳрвандӣ тамаркуз доранд. Дар Британияи Кабир, истилоҳи «бахши давлатии васеъ» аксар вақт истифода мешавад, ки ба ташкилотҳои бахши давлатӣ берун аз ҳукумати марказӣ ишора мекунад.

## Ҷусторҳои вобаста

* Ташкилоти давлатӣ
* Буҷа
* Созмони беҳдошти иҷтимоӣ
* Ҳилоли Аҳмар
* Иқтисоди давлатӣ
* Таваррум
* Бахши хусусӣ

## Манбаъҳо

Гурӯҳ:Бахши давлатӣ
Гурӯҳ:Иқтисоди давлатӣ
Гурӯҳ:Давлат
Гурӯҳ:Либертарианизм
Зверев Митрофан Степанович

Зверев Митрофан Степанович (3.4.1903, Воронеж, Русия – 17.11.1991, Пулково, Санкт-Петербург), астрофизики рус, доктори илмҳои физикаву математика (1947), профессор (1948), узви вобастаи АИ ИҶШС (1953). 

## Зиндагинома
Хатмкардаи Консерваторияи Маскав (1929) ва Донишгоҳи Маскав (1931). Дар Институти давлатии астрономии ба номи П. К. Штернберг ҳамчун ходими калони илмӣ (1931–38), мудири хидмати вақт (1941–45), ноиби директор (1945–51), профессори кафедраи астрометрияи факултаи механика ва математика (1948 –52) кор кардааст. Ноиби директори Расадхонаи Пулково (1951–71), мудири кафедраи астрономияи Донишгоҳи Ленинград (1970) ва ҳамзамон котиби Шӯрои илмии Расадхонаи асосии астрономии АИ ИҶШС (1951–71). Таҳқиқоти илмиаш асосан ба астрометрияи бунёдӣ, хидмати вақт ва омӯзиши ситораҳои тағйирёбанда бахшида шудааст. Солҳои 1932–75 дар мушоҳидаи меридиании ситораҳои барномаи байналмилалӣ дар Маскав, Пулково ва Сантяго (Чили) ширкат варзидааст. Ба гурӯҳи кории лоиҳаи байналмилалии «Зиҷи ситораҳои тира» роҳбарӣ кардааст. Ташкилкунанда ва иштирокчии экспедитсияи астрономӣ оид ба мушоҳидаи ситораҳои Нимкураи ҷанубӣ ва таҳияи чандин зиҷи астрономӣ дар Чили (1962–73). Корҳои зиёди омӯзгорӣ ва илмию оммавӣ анҷом додааст. Зверев Раиси Комиссияи астрометрии Шӯрои астрономии АИ ИҶШС (1951–73), президенти Комиссияи № 8 «Астрономияи позитсионӣ»-и Иттиҳоди байналмилалии астрономӣ (1952–58) буд. Сайёраи хурди № 2323, ки аз ҷониби Н. С. Черних кашф карда шуда буд (1976), ба ифтихори ӯ «Зверев» номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зворикин Владимир Козмич

Зворикин Владимир Козмич (30.7.1889, губ. Владимир, империяи Русия – 29.7.1982, Принстон, Ню-Ҷерси, ИМА), олим, муҳандис ва ихтироъкори рус; асосгузори телевизиони электронӣ. 

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи воқеии Муром, Институти технологии Санкт-Петербург (1912). Ҳанӯз дар давраи донишҷӯӣ дар анҷом додани таҷрибаҳо дар соҳаи «дурбинӣ» ва электроника таҳти роҳбарии профессор Б. Л. Розинг ширкат варзидааст. Солҳои 1912–14 дар Коллеҷ де Франси Порис таҳти роҳбарии Пол Ланжевен донишомӯзиро идома додааст. Солҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар артиши алоқа дар Гродно хидмат ва баъд дар мактаби афсарии Петроград кор кардааст. Соли 1918 ба ИМА муҳоҷират намудааст. Аз соли 1919 дар Ню-Йорк дар ширкати «Вестинҳауз» кор кардааст. Соли 1923 барои ихтирои телевизоре, ки пурра бо ҷузъиёти электронӣ кор мекард, иҷозатнома (патент) гирифт. Аз соли 1930 мудири лабораторияи электроникаи ширкати Radio Corporation of America (RCA) буд. Соли 1929 карнаи халоии телевизионӣ – кинескоп, соли 1931 карнаи ирсолкунанда – иконоскоп ва системаи телевизионии электрониро ихтироъ кардааст. Соли 1940 нури рӯшноиро ба рангҳои кабуд, сурх ва сабз ҷудо карда, телевизори рангаро сохт. Бо ёрии Зворикин соли 1938 дар Маскав (ИҶШС) нахустин пойгоҳи электронии телевизионӣ сохта, истеҳсоли нахустин телевизорҳои «ТК–1» бо кинескопҳои Зворикин ба роҳ монда шуд. Зворикин якҷо бо Ҷ. Ҳиллиер заррабин (микроскоп)-и электрониро ихтироъ кардааст. Дар солҳои Ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ ба ихтирои таҷҳизоти биниши шабона ва бомбаҳои авиатсионии тавассути телевизорҳо идорашаванда машғул буд. Зворикин солҳои 1950–60 дар бунёд ва ихтирои электроникаи тиббӣ саҳм гузошта, барои зиёда аз 120 ихтироот иҷозатнома (патент) гирифтааст. Дорандаи Медали илмии миллии улуми ИМА.
мини
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Амалдор

**Амалдор**, **[[Мансабдор]]**, **[[Амин]]** — ходими давлатӣ, шахсе, ки аз ҷониби давлат барои корҳои тахассусӣ, одатан ба муҳлати номаҳдуд, барои иҷрои вазифаҳои доимӣ дар соҳаи маъмурӣ киро карда мешавад ва аз давлат вазифаи (мақом) доимӣ, рутба ё унвон ва маоши мувофиқ мегирад. Аксар вақт ин калима маънои манфӣ дорад ва падидаҳои номақбулро, ки бо хадамоти давлатӣ марбутанд, ифода мекунад. 

Мувофиқи луғати В. Малиновский: шахси мансабдор шахсест, ки дар асоси савганд бо шахси ҳуқуқӣ маъмурияти давлатӣ дар муносибатҳои хидмати давлатӣ қарор дорад ва аз номи шахси ҳуқуқии он вазифаҳои маъмуриро мувофиқи салоҳияти додашуда иҷро мекунад.

Истисно кормандони давлатӣ ба монанди додрасҳо ва ходимони ҳарбӣ мебошанд, ки ходими давлатӣ ҳисоб намешаванд.

## Дар Империяи Русия

Дар Империяи Русия, хизматчии давлатӣ, ки рутбаиро дошт. Дар маънои васеъ — номи хизматчиёни давлатии поёнӣ, ки рутба надоштанд (котибон, нусхабардорон). Табақаи мансабдорон бо пайдоиши "Ҷадвали рутбаҳо" дар соли 1722 пайдо шуд. Мансабдорони табақаҳои болоӣ одатан шахсони бонуфуз номида мешуданд. Бо барҳам додани "Ҷадвали рутбаҳо" пас аз Инқилоби Октябр дар соли 1917, табақаи мансабдорон барҳам дода шуд. Афроде, ки дар соҳаи идоракунии давлатӣ кор мекарданд, амалдор номида мешуданд, аммо ба таври ғайрирасмӣ истилоҳи "мансабдор" имрӯз ҳам вуҷуд дорад ва асосан тафсири манфӣ дорад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Амалдор // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2004. — Ҷилд. 6: Т — Й. — 768 саҳ. — ISBN 966-7492-06-0 .

Гурӯҳ:Подшоҳӣ
Гурӯҳ:Хизмати давлатӣ
Гурӯҳ:Давлат
Маҳр

Маҳр (مهر – кобин), маблағи молӣ ё ашёе, ки мард ба арӯсшаванда ҳангоми ақди никоҳ мепардозад. 

## Тавсиф
Маҳр аз дидгоҳи шариат амре воҷиб буда, ба таври ҳатмӣ ва бекамукост пардохт кардани он дастур дода шудааст (Қуръон, 4:4, 20, 24; 1: 237). Беҳтарин маҳр сабуктарини он ба шумор меравад («Сунан»-и Абудовуд, 2117).  

Аз ҳадафҳои вуҷубияти маҳр дар таълимоти ислом нишон додани аҳаммияти паймони занушавҳарӣ, таҳкими пояҳои истиқлоли шахсияти зан, изҳори ҳусни нияту боварии мард ба зан дар ҳаёти муштарак ва пойдории занушавҳарии онҳо мебошад. Аз фоидаҳои таъйини маҳр ва сабук гирифтани он (агарчи маҳри гарон низ ҷоиз аст), ҷанбаҳои маънавӣ ва тарбиятӣ манзур шудааст, ки он ба ишқу муҳаббат ва бақои издивоҷ пайванд дорад. Мувофиқи мазҳаби ҳанафӣ камтарин миқдори маҳр 10 дирҳам ва ё молу матоъ ба андозаи арзиши он муайян шудааст. Ба гуфтаи Абуҳанифа ва шогирдони ӯ, «аҳкоми шариат тобеи масолеҳи мардум аст», аз ин ҷиҳат дар маҳр се ҳақ тааллуқ дорад: 

* Ҳаққи шаръ ва он аз 10 дирҳам кам набошад; 
* Ҳаққи арзиш, ки камтар аз маҳри мисл набошад; 
* Ҳаққи зан, ки моли ӯст. 

Аз ин рӯ, наметавон маҳри занро аз 10 дирҳам камтар, ё аз маҳри мисл поён ва бидуни иҷозаи ӯ онро тасарруф кард. Назди Молик ибни Анас маҳр, бино бар қиёси нисоби сирқат, 3 дирҳам ва ё чоряки динор, назди Шофеӣ ва Аҳмад ибни Ҳанбал ба он чизе, ки дар харидуфурӯш (агарчи арзиши он камтар аз як дирҳам ҳам бошад) қиёс шудааст. 

Маҳр ду қисм аст: 
* Маҳри мусаммо (номидашуда), ки ҳангоми ақд миқдори он муайян карда мешавад; 
* Маҳри мисл, ки барои духтар дар қиёс бо ҳамназири худ – зане аз қавми падарӣ, мисли апа, хоҳар, духтари амма ва ғ., ки дар синну сол, ҳусну ҷамол, молу манол, ақлу дониш, бакорат ва диёнату порсоӣ баробар бошад, маҳр ҳисоб карда мешавад. 

Ба гуфтаи Ибни Ҳумом, маҳр-мислро ду мард ва як марду ду зани соҳиббасират муайян карда метавонанд. Ҷумҳури фақеҳон дар бисёрии маҳр ҳадде нагузоштанд. Инчунин пардохтани баъзеи маҳрро муъаҷҷал (ба таъҷил) ва баъзеи дигарро муаҷҷал (ба таъхир) ҷоиз донистанд.

Агар дар никоҳ Маҳр ва миқдори он зикр нашавад, ё шарт гузошта шавад, ки барои зан маҳр набошад, ақд дуруст ба шумор меравад. Пас аз хилвати саҳеҳа (баъди ақди никоҳ бо ҳам ҷамъ омадани зану шавҳар дар ҷои танҳо ва набудани монее, мисли бемор будани яке аз он ду, ҳузури шахси дигар ва рӯзаи моҳи Рамазон) ба зан ҳадди ақал 10 дирҳам ва назди Абуюсуф маҳри мисл мерасад. Агар зан пеш хилвати саҳеҳа талоқ дода шавад, ба зан 5 дирҳам ва ба гуфтаи Абуюсуф нисфи маҳри мисл мерасад. Дар сурате, ки ҳангоми хилват яке аз он ду (зану шавҳар) бемор бошад, ё рӯзаи моҳи Рамазон дошта бошад, ё эҳроми ҳаҷ ва ё умра баста бошад ва ё ҳолати дигаре, ки монеи ҳамбистариро ба вуҷуд орад, хилвати саҳеҳаи нопурра ба ҳисоб меравад. Агар пас аз суратҳои мазкур талоқ  ва ё ҷудоӣ воқеъ шавад, барои зан нисфи маҳри мисл мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

* 

Гурӯҳ:Оиладорӣ дар Ислом
Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Фиқҳи исломӣ
Байзоев, Азим

Азим Байзоев

**Байзоев Ази́м Муҳаммадиевич** — филолог-шарқшинос, номзади илмҳои филология (1992), дотсенти кафедраи филологияи Эрони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1992-2025); сармутахассиси Академияи таҳсилоти Тоҷикистон (2016-2025).

Муаллифи 4 монография, 8 асари илмӣ-таҳлилӣ, 10 китоби дарсӣ, аз ҷумла 2 китоби дарсӣ барои хориҷиён, 12 дастури таълимӣ-методӣ, 8 осори бадеӣ, бештар аз 180 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ, ки ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ, англисӣ ва форсӣ дар нашрияҳои Тоҷикистон, Русия, ИМА, Британияи Кабир, Эрон, Покистон, Афғонистон ва Қирғизистон ба табъ расидаанд. Таҳти роҳбарии ӯ се нафар рисолаи номзадӣ ҳимоя намудаанд. 

## Муҳимтарин осор
* “Раҳнамои тоҷикӣ барои навомӯзон” (ба забони англисӣ, Душанбе, 2001, Лондон-Ню-Йорк, 2004, бо Ҳайвард Ҷ.).

* “Забони форсӣ барои донишҷӯёни соли аввал” (Душанбе, 1996, бо Ҷӯраев Н.)

* “Алифбои ниёгон ва матн” барои синфҳои 4-5 (Душанбе-Теҳрон, 2006, бо Кабиров Ш.)

* “Забони модарӣ” барои синфҳои 1-4 (Душанбе, 2025, дар ҳаммуаллифӣ).

## Ҷоизаҳо
* Нишони Ситораи Сурх (1984); 

* Ифтихорномаи фахрии Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС (1985); 

* Ифтихорномаи фахрии КМ ВЛКСМ (1984); 

* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2010);  

* Медали “Аз халқи миннатдори Афғонистон” (1986); 

* Медали “Ба ҷанговари интернатсионалист” (1986); 

* Медали “70-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ” (1988); 

* Медали “5-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон” (2002); 

* Медали “Иштирокчии амалиётҳои ҷангӣ” (2011); 

* Медали “25-солагии ихроҷи Қувваҳои мусаллаҳи Шӯравӣ аз Афғонистон” (2014); 

* Ҷоизаи ба номи Аббос Алиев (дар соҳаи маориф) (2021);

* Медали “Хизмати шоиста” (2022).
Этикаи тиббӣ

## Этикаи тиббӣ
**Этикаи тиббӣ** (*деонтологияи тиббӣ*) — фанни фасли Этикаи амалӣ, ки ахлоқи тиббӣ, қоидаҳо ва меъёрҳои ҳамкории табиб бо ҳамкорон ва беморро меомӯзад. Чунин ҳисоб карда мешавад, ки принсипҳои асосии этикаи тиббиро Гиппократ (Савганди Гиппократ) таҳия кардааст. Он қисми этика, ки мавзӯи он таълимот дар бораи вазифа ва масъулияти инсон дар назди инсони дигар ва ҷомеа мебошад, **деонтология** номида мешавад. Деонтологияи тиббӣ таълимот дар бораи рафтори лозимии кормандони тиб мебошад, ки барои сохтани шароити мусоидтарин барои шифоёбии бемор мусоидат мекунад. Барои иваз кардани мафҳуми «этикаи духтурӣ», ҷарроҳ-онколог Н. Н. Петров соли 1944 истилоҳи «*деонтологияи тиббӣ*»-ро ( — лозима, воҷиб;  — таълимот) ба илм ворид кард ва принсипҳои онро ба фаъолияти ҳамшираҳои шафқат низ паҳн намуд.

Ҳамин тариқ, асоси назариявии деонтология этикаи тиббӣ мебошад, деонтология бошад истифодаи амалии принсипҳои тиббию ахлоқӣ дар рафтори кормандони тиб мебошад. Мавзӯи тадқиқоти деонтология нисбат ба этика васеътар аст, зеро дар баробари омӯзиши ахлоқ, ба танзими муносибатҳои табиб бо ҷомеа (давлат), бо беморон ва хешовандони онҳо, бо дигар табибон ва кормандони тиб машғул аст.

Деонтологияи тиббӣ масъалаҳои зеринро дар бар мегирад:

* риояи сирри тиббӣ;
* масъулият барои ҳаёт ва саломатии беморон;
* муносибатҳо дар ҷомеаи тиббӣ;
* муносибатҳои табиб бо беморон ва хешовандони онҳо;
* қоидаҳо оид ба робитаҳои маҳрамонаи байни табиб ва бемор.

Саволҳои асосии деонтологияи тиббӣ — ин эвтаназия, инчунин марги ногузири бемор мебошанд.

## Ятрогения

**Ятрогения** — ин беморӣ ё аксуламали психогенӣ мебошад, ки дар натиҷаи амали нодурусти корманди тиб ба вуҷуд омадааст. Принсипи асосии этикӣ дар тиб принсипи «зарар нарасон» (*Primum non nocere*) мебошад. Хавфе, ки мудохилаи тиббиро ҳамроҳӣ мекунад, набояд аз фоидаи чашмдошт зиёд бошад. Ятрогенияи психогенӣ метавонад аз суҳбати аз ҳад зиёд ошкоро бо бемор ё хешовандони ӯ, ки тавсифи нолозими мушкилоти эҳтимолӣ ё пешгӯии номусоидро дар бар мегирад, сар занад. 

**Хабар додан дар бораи пешгӯии номусоид**

Чунин ҳисоб карда мешавад, ки ба бемори болиғ ва қобили амал ҳангоми хоҳиши ӯ метавон ҳар гуна ташхис ва пешгӯиро (прогноз) бо шакли мулоим хабар дод. Ба кӯдакон ташхиси бемории вазнин ва пешгӯии номусоидро хабар намедиҳанд, аммо волидони онҳо бояд маълумоти пурра гиранд. Ҳангоми бемориҳои табобатнашаванда табибони пуртаҷриба тавсия медиҳанд, ки дар бораи пешгӯии беморӣ бо эҳтиёт ва бидуни аз байн бурдани умед маълумот дода шавад.

## Нигаред низ

* Савганди Гиппократ
* Биоэтика
* Ҳуқуқ ба ҳифзи саломатӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Петленко В. П., Шамов И. А. Мудрость взаимности. — Л.: Лениздат, 1989. — ISBN 5-289-00372-X.

Гурӯҳ:Этикаи тиббӣ
Гурӯҳ:Этикаи амалӣ