open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нашити Форсӣ

**Нашити Форсӣ** (; ?, Рай — ?, Ма­дина) — мусиқидон, овозхон ва навозандаи эронӣ.

## Зиндагинома
Мусиқиро аз падараш омӯхтааст. То ҳуҷуми арабҳо ба Эрон Нашити Форсӣ дар дарбори Яздигурди II Сосонӣ чун мутриб хидмат карда, сарварии дастаи мусиқидононро бар уҳда дошт. Арабҳо баъди истилои Эрон Нашити Форсиро бо худ ба Ма­дина бурданд. Ӯ дар ин ҷо забони арабиро омӯхт.

Нашиди Форсӣ бештар дар иҷрои суруду оҳангҳои мавсимӣ ва маросимӣ (баҳория, марсия) шуҳрат дошт ва дар ин мавзӯъ асарҳои зиёд эҷод кардааст. Ӯ чанде дар дарбори халифаҳои араб Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар ва Абдулмалик ибни Марвон хидмат намуд ва бо ҳамкории шогирдаш Ибни Муҳриз дастаҳои мусиқӣ ташкил кард. Нашиди Форсӣ аввалин ҳунармандест, ки ба мусиқии арабӣ шакли маъмули мусиқии мардуми Хуросон «равошин»-ро дохил намудааст.

Баъзе ҳунармандон мисли Ҷамила, Ибни Сурайё, Маъбад, Ибни Муҳриз ва ғайра, аз шогирдони Нашиди Форсӣ мебошанд

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Соиб Хосир

**Соиб Хосир** (), **Абуҷаъфар Соиб ибни Ясор** (; ) — хонанда, навозанда ва мусиқидони эронитабори араб, муъарифи вазни сақили аввал, аз шогирдони Нашити Форсӣ. Ӯ нахустин касест, ки дар Мадина овози худро бо барбат ҳамроҳӣ кардааст.

## Зиндагинома
Падараш Бушоъ аз бардагони озодшуда буд. Соиб монанди Нашити Форсӣ аз ғуломони Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар буд. Ӯ бо дастури Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар овози арабиро аз Нашити Форсӣ, ки тоза ба Мадина омада буд омӯхт. Ибтидо овозро бидуни ҳамроҳии соз мехонд ва зарби онро бо чӯбе, ки рӯйи замин менавохт ҳифз мекард. Баъдҳо уд омӯхт ва аввал касе аст, ки дар Мадина уд сохтаву навохтааст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Сенитам Хусрав

**Сенитам Хусрав** (; ) — сарлашкари эронӣ, раҳбари нерӯҳои эронӣ дар замони ҳамлаи Соcониён ба Арманистон (605/6) ва фармондеҳи Арманистон (606—607) дар замони ҳукумати шоҳаншоҳ Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Ғурак

**Ғурак**, **Хурак** () — ихшиди Суғд ва афшини Самарқанд (710—738) дар замони ҳамлаи аъроб ба Фарорӯд.

Ғурак баъди аз тахт ронда шудани Тархун ба сари ҳокимият омад. Вақте ки Қутайба баъди ишғоли Бухоро ба Самарқанд ру овард, Ғурак ба ҳокими Шош, ихшиди Фарғона ва хоқони турк муроҷиат карда, онҳоро барои муборизаи якҷояи зидди арабҳо даъват намуд. Ғурак соли 712 дар муҳорибаи назди Андинҷон ба арабҳо зарбаи сахт зада бошад ҳам, вале пеши юриши онхоро гирифта натавонист. Сипас у бо қушуни худ дар қалъаи Самарқанд пинҳон шуд. Дар натиҷаи муҳосираи бардавом Ғурак маҷбур шуд, ки ба Қутайба таслим шавад. Мувофиқи шартнома Ғурак уҳдадор шуд, ки ба арабҳо 2 млн дирҳам ва 3 ҳазор ғулом медиҳад. Қутайба як қисми қушуни худро дар хонаҳои самарқандиён ҷойгир намуд. Ғурак қалъаи Самарқандро ба ихтиёри ҳарбиёни арабҳо вогузошта қароргоҳи худро ба шаҳри Иштиҳон кучонд. Ғурак соли 719 боз ба муқобили арабҳои истилогар мубориза оғоз кард, вале ин дафъа ҳам комёб нашуд.

Баъди oн ки Саид ибни Ҳарошӣ соли 721 волии Хуросон таъйин шуд, Ғурак бо як гуруҳ деҳқонон ба тарафи арабҳо гузашт. Ғурак соли 737 бо умеди торумор кардани қушуни арабҳо ба Хуросон ҳуҷум овард ва дар ин муҳориба ҳалок шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Самарқанд таърихи, т. 1, Тошкент, 1971.

Гурӯҳ:Пешвоёни шӯриш
Гурӯҳ:Ихшидҳои Суғд
Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Тархун (ихшид)

**Тархун** () — ихшиди Суғд ва фармонравои Самарқанд (700–710) дар замони ҳамлаи Қутайба ба Фарорӯд.

## Ҳукмронӣ
Дар аҳди Тархун Қутайба ибни Муслим ба Мовароуннаҳр ҳуҷум кард. Ӯ соли 709 бо қувваи зиёд аз рӯди Омӯ гузашта ба Бухоро наздик шуд. Тархун ҳамроҳи туркҳо ба мадади ҳокими Бухоро шитофт. Лекин ба суханони ҷосуси Қутайба, ки гӯё арабҳо ба зудӣ аз Мовароуннаҳр мераванду туркҳо ба Суғд ҳуҷум оварда онро ишғол мекунанд, фирефта шуда, бо маслиҳати душман бо арабҳо сулҳ баст. Дар натиҷа иттифоқи зиддиарабҳо пароканда гашта, Қутайба Бухороро ба осонӣ ба даст даровард.

Тархун барои аз ҳуҷуми арабҳо эмин доштани Суғд бо Қутайба шартнома баста, уҳдадор шуд, ки ҳар сол хироҷ медиҳад. Қутайба баъди як сол бародари худ Абдурраҳмонро барои ситонидани хироҷ ба Самарқанд фиристод. Тархун маҷбур шуд, ки хироҷ диҳад. Ин норозигии ашрофи Самарқандро ба вуҷуд овард. Дар натиҷа онҳо Тархунро аз тахт ронда, ба ҷои ӯ Ғуракро ихшид таъйин намуданд. Тархун худро кушт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ихшидҳои Суғд
Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Шӯриши Сумбоди Муғ

**Шӯриши Сумбоди Муғ** — шуриши мардумиест, ки ба раҳбарии Сумбоди Муғ дар соли 755 дар қисми шимоли шарқӣ ва марказии Эрон cap зада, зидди ҳукмронии Аббосиён равона шуда буд.

Дар аҳди Аббосиён оммаи халқ зери зулми дутарафа монд. Андозҳои бештар характери натуралӣ дошта, дар заминҳои лалмӣ он нисф, дар заминҳои обӣ бошад, аз чоряк то сеяки ҳосилро ташкил медод. Замин расман моликияти хусусии халифа ба шумор равад ҳам, дар амал дар ихтиёри аъёну ашрофи маҳаллӣ буд. Онҳо заминро ба қитъаҳо ҷудо карда, ба чоряккорон ба иҷора медоданд. Халифаҳои Аббосиён анъанаҳои Сосониёнро давом дода, қасрҳо, кушкҳо ва қалъаҳои бо ҳашамат месохтанд ва дар буньёди он деҳқонону ҳунармандонро бемузд (ниг. Бегорӣ) кор мефармуданд. Ҳамаи ин норозигии оммаи халқро ба амал оварда, боиси ба амал омадани як қатор шуришу ошубҳо гардид, ки яке аз онҳо Шӯриши Сумбоди Муғ мебошад. Аз тарафи Аббосиён кушта шудани Абумуслим (бо амри халифа Мансур) баҳонаи асосии cap задани шуриш гардид. Шуриш дар ш. Рай cap шуда, ба зудӣ қариб тамоми Хуросон на Табаристонро фаро гирифт. Қувваи асосии ҳаракатдиҳандаи он деҳқонон ва ҳунармандон буданд. Ба шуриш яке аз пайравони Абумуслим Сумбоди Myғ роҳбарӣ мекард. У таҳти шиори «Мо бояд қасоси хунини Абумуслимро гирем!» оммаро ба мубориза даъват намуда, дар як муддати кутоҳ пайравони зиёде пайдо кард. Ба шуриш муътақидони дину мазҳабҳои гуногун, аз ҷумла оташпарастон, шиаҳо, хуррамиён ҳамроҳ шуда, зидди мазҳаби расмии Аббосиён — мазҳаби сунни мубориза бурданд. Бино ба маълумоти муаррихи арабизабон Табарӣ шуриш ду моҳ давом кард. Аббосиён бо душворӣ Шӯриши Сумбоди Муғ-ро пахш намуда, Сумбодро ба қатл расонданд ва зану фарзандонашро ба ғуломи фурухтанд. Шӯриши Сумбоди Муғ дар таърихи халқҳои Осиёи Миёна ва Эрон мақоми баланде дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* История таджикского народа, т.2, кн. 1, М., 1964;
* Гафуров Б. Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. М., 1972

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Ҷамоати деҳоти Ариқбалиқ

**Ҷамоати деҳоти Ариқбалиқ** () — воҳиди маъмурӣ дар ҳудуди ноҳияи Ойиртау дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ.

Маркази маъмурӣ – деҳаи Ариқбалиқ.

Аҳолӣ — 4622 нафар (2009, 6530 нафар дар соли 1999, 8140 нафар дар соли 1989).

Маҳалҳои аҳолинишини зерин ба ҷамоати деҳот дохиланд:

## Эзоҳ

Ҷамоатҳои деҳоти ноҳияи Ойиртау
Агинтай ботир

**Агинтай ботир** (то 1998 г. — Златогорка) — деҳа (овул) дар ноҳияи Ойиртау  дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Ба ҳайати ҷамоати деҳоти Ариқбалиқ шомил аст.
## Аҳолӣ
Тибқи натиҷаи сершумори соли 2009 660 нафар аҳолӣ (538 мард ва 326 зан) дошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ойиртау
Ариқбалиқ

**Ариқбалиқ** () — деҳа (овул) дар ноҳияи Ойиртау  дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Ба ҳайати ҷамоати деҳоти Ариқбалиқ шомил аст.
## Аҳолӣ
Тибқи натиҷаи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2009 2851 нафар аҳолӣ (1358 мард ва 1493 зан) дошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ойиртау
Шуҳрат Каримов

**Шуҳрат Каримов** (тав. 29.04.1983, н. Мӯминобод) — муаллими забони англисӣ, номзади илмҳои филологӣ (2014).
## Зиндагинома
Шуҳрат Каримов солҳои 2001–2006 дар факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ таҳсил кардааст. Аз соли 2006 то соли 2015 ассистенти кафедраи забони англисӣ ва типологияи муқоисавӣ, методисти шуъбаи ғоибона, коргузор, ҷонишини декан оид ба илм ва аз соли 2015 инҷониб мудири кафедраи услубшиносӣ ва назарияи тарҷумаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Таҳлили сохторӣсемантикии истилоҳоти соҳаи ҳавопаймоӣ дар забонҳои тоҷикӣ ва англисӣ» дифоъ намудааст. Муаллифи 2 луғат (луғати истилоҳоти ҳавопаймоӣ дар забонҳои тоҷикӣ-англисӣ-русӣ, луғати синонимҳои забони англисӣ бо тоҷикӣ ва русӣ), 3 дастури таълимӣ, 3 монография ва зиёда аз 35 мақолаи илмӣ-тадқиқотӣ мебошад.
## Осор
* Луғати тоҷикӣ ба англисӣ ва англисӣ ба тоҷикӣ (вожаҳои соҳаи ҳавопаймоӣ).  Д., 2012;  
* Вожаҳои ҳаммаънои англисӣ ба русӣ, тоҷикӣ ва истифодаи онҳо. Д., 2015;  
* Авиационные термины в таджикском и английском языках. Д.. 2015;  
* A course in theoretical phonetics.  Д., 2016;  
* A course of Modern English Lexicology. Д. ,2017;  
* Лексикологияи забони англисӣ / Комплекси таълимӣ-методӣ. Д., 2018;  
* Забони англисӣ // Китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ. Д., 2019. 
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Забоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Мирато Комилов

**Мирато Миршаробович Комилов** (тав. 11.11.1982) - забоншинос, тарҷумон, номзади илмҳои филологӣ (2020), аълочии маорифи Тоҷикистон (2023).

## Зиндагинома
Мирато Комилов хатмкардаи факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (2005). Омӯзгори забони англисии мактаб-гимназияи №24-и ш. Хуҷанд 2004- 2005), ассистенти кафедраи услубшиносӣ ва назарияи тарҷумаи факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ (2005- 2008), аспиранти шуъбаи ғоибонаи ҳамин донишгоҳ (2008-2012). Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Таҳлили сохторӣ-маъноии истилоҳоти фалсафӣ дар забонҳои тоҷикӣ ва англисӣ» дифоъ намуд. Солҳои 2012-2015 ба ҳайси ассистенти кафедраи забоншиносӣ ва типологияи муқоисавии факултети забони англисӣ, 2015- 2016 сармутахассиси маркази илмӣ-инноватсионӣ, 2016-2017 ассистенти кафедраи филологияи забони англисӣ, аз соли 2018 то 2022 ба ҳайси муаллими калони кафедраи методикаи таълими забони англисии факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ фаъолият намудааст. Аз аз 6.09.2022 то 6.11.2023 ба ҳайси муовини декан оид ба корҳои илмии факултети забони англисӣ ва забонҳои Шарқи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Аз 6.11.2023 то ҳол ба ҳайси мудири кафедраи забоншиносӣ ва типологияи муқоисавии ДДОТ ба номи С. Айнӣ ифои вазифа намуда истодааст. Саҳми ӯ дар тарҷумаи маводи якчанд барномаҳо аз забони англисӣ калон аст. Номбурда ба ҳайси тренер дар барнома ва лоиҳаҳои байналмилалӣ ширкат намуда, ба омӯзгорони забони англисии ҷумҳурӣ ва бархе аз кишварҳои Осиёи Марказӣ оид ба методҳои муосири таълими забони англисӣ омӯзишҳо гузаронидааст. Хатмкардаи барномаҳои ETM ва OPEN-и Сафорати ИМА дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва инчунин хатмкардаи барномаҳои ACTE -и Шурои Британия ва ITEC-и Ҷумҳурии Ҳиндустон мебошад. Ҳамзамон ба ҳайси машваратчии миллии Барномаи PRESETT-и Шурои Британия ифои вазифа намуда истодааст. 

## Осор
* Комилов М. М. Методикаи таълими забони англисӣ дар муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ: Китоби дарсӣ барои доинишҷӯёни ихтисоси "Таҳсилоти томактабӣ. Забони англисӣ".- Душанбе:Матбааи ДДОТ ба номи С. Айнӣ, 2023. – 151 с.
* Комилов М. М. ва дигарон Семинари махсус аз фанни методикаи таълими забони англисӣ  (дастури таълимӣ).- Душанбе:Матбааи ДДОТ ба номи С. Айнӣ, 2023. – 152 с.
* Комилов М.М., Ғуломов А.О. Методикаи таълими забони англисӣ дар муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ (дастури таълимӣ). Д.: 2019;
* Комилов М. М. Луғати тоҷикӣ ба англисӣ ва русии истилоҳоти фалсафа. Д.: 2020;
* Комилов М.М. Структурно-семантический анализ философских терминов в таджикском и английском языках. Д., 2021.

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Забоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Этрап

**Этрап** ( туркм. *<span lang="tk">Etrap</span>* Этрап, забони тоҷикӣ ноҳия  ) — воҳиди марзию маъмурӣ дараҷаи дуюми тақсимоти маъмурию ҳудудии ҳозираи Туркманистон аст. Этрап ба як ноҳияи Ҷумҳурии Тоҷикистон монанд аст.

## Тавсиф
Тақсимоти маъмурии Туркманистон аз этрапҳо иборат аст, ки ин ба ноҳияҳо тақсим шудани собиқ вилоятҳои ҶШС Туркманистон мувофиқ аст. Ҳамчунин, пойтахти Туркманистон - шаҳри Ишқобод низ ба чанд этрапи шаҳрӣ тақсим шудааст. Дар бораи ба этрапҳо тақсим шудани дигар шаҳрҳои кишвар маълумоти дақиқ нест.

Этрапҳо аз шаҳрхои тобеи махаллӣ, шаҳрахо ва генгешликҳо (аз чумла як ё якчанд деҳаҳо) иборатанд. Генгешликҳо ба Шуроҳои деҳоти давраи шуравӣ монанданд. Сарони этрапҳо " Ҳаким " ном доранд ва аз ҷониби президенти Туркманистон таъин карда мешаванд .

То соли 2008 мақомоти намояндагии этрапҳо "Халқ маслиҳатӣ " ба ном дошт, ки аъзои он аз ҷониби шаҳрвандони воҳидҳои маъмурию ҳудудии дахлдор ба мӯҳлати чор сол интихоб мешуданд.

То 1 феврали соли 2016 дар Туркманистон 50 этрап, дар шаҳрҳо 8 этрап ва 15 шаҳр бо ҳуқуқи этрап мавҷуд буданд  .

## Нигаред низ

* Руйхати этрапҳои Туркманистон
* Тақсимоти маъмурию ҳудудии Туркманистон

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 18 апрели соли 2009 «Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохтори маъмурӣ-ҳудудии Туркманистон, номгузорӣ ва иваз кардани номи корхонаҳо, ташкилотҳо, муассисаҳо ва дигар объектҳои давлатӣ».
Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ
Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурию ҳудудии Туркманистон
Этрапи Берекет

**Этрапи Берекет**  ( туркм. *Bereket etraby* ) — этрап дар вилояти Балқони Туркманистон.

## Эзоҳ

## Сарчашмаҳо
* Лоиҳаи таърихи ҷаҳон

Гурӯҳ:Вилояти Балкан
Саҳӣ

**Саҳӣ** — зани Эраҷ ва духтари шоҳи Яман.  Фаридун, ки се писар дошт, се духтари шоҳи Яманро барои писаронаш ба занӣ гирифт. Аз миёни ин се духтар Саҳӣ, ки кӯчактарин буд зани Эраҷ шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Этрапи Оқ Бугдай

**Этрапи Оқ Бугдай** ( туркм. Akbugdaý etraby ) — этрап дар вилояти Аҳали Туркманистон. Маркази маъмурӣ шаҳри Аннау (Анев) мебошад.

## Таърих
Моҳи апрели соли 1977 ҳамчун **ноҳияи Гяурскии ** вилояти Ишкободи ҶШС Туркманистон бо марказаш дар  шаҳраки Аннау ташкил ёфт.

Моҳи августи соли 1988 барҳам дода шуд. Соли 1992 он ҳамчун **этрапи Гяур (Гявер)** дар ҳайати вилояти Аҳал барқарор карда шуд. Баъдтар он ба этрапи Оқ Бугдай табдил дода шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вилояти Аҳал

## Сарчашмаҳо
* Лоиҳаи таърихи ҷаҳон
Гурӯҳ:Вилояти Аҳал
Коран

**Коран, Қоран** — писари Коваи Оҳангар, паҳлавони эронӣ ва сипаҳдори артиши Эрон аз замони подшоҳии Фаридун то Кайқубод.

Қоран дар замони набарди Манучеҳр бо Салм, Тур ва Куш низ сипаҳдори Эрон аст, ки беш аз сесад ҳазор сипоҳро фармондеҳӣ мекунад. Вай бисёр далер буд ва ба ҳамин далел ба ӯ Корани Размзан мегуфтанд. Мураккаб аз *кор* (ба мафҳуми корзор ва пайкор ва разм) + *ан*, ки пасванди нисбат аст. Мансуб ба разм ё мансуб ба корзор ё ҷангҷӯ. Вай дорои духтаре ба номи Вис буд, ки маъшуқаи Ромин будааст. Шакли паҳлавии калима Корон (Karan) аст, ки номи хонадони Коран яке аз ҳафт хонадонҳои бузурги давраи Ашкониён аст, ки дар замони Сосониён низ дорои аҳамият буда ва афроди бузурги ин хонадон ба ҳамин исм шуҳрат ёфтаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Ноҳияи Ойиртау

**Ноҳияи Ойиртау** (ноҳияи Айиртау; ; собиқ *ноҳияи Володар*) — ноҳия дар вилояти Қазоқистони Шимолии Қазоқистон аст.

## Маълумоти умумӣ
Маркази ноҳия Саумалкӯл (собиқ деҳаи Володарское) ном дорад.

Ноҳия 17 январи соли 1928 дар қаламрави округи барҳам додашудаи Кокчетави губернияи Акмолаи РСФСР ташкил ёфта, **ноҳияи Володарский** (бо номи маркази ноҳияи деҳаи Володарское) ном дошт. Баъдтар ин ноҳия ба ҳайати округи навтаъсиси Қизил-Ҷар (10 майи 1928 ба Петропавловск иваз карда шуд) дар ҶШС Қазоқистон дохил шуд.

17 декабри соли 1930 дар асоси Декрети Комиҷроияи Марказии Умумирусия аз 23 июли соли 1930 округи Петропавловск барҳам дода шуд ва **ноҳия Айртау** ташкил ёфт, ки ба ҳайати он ноҳияи Володарский ва як қисмати ноҳияи Рузаевский, Уритский, Ленин ва Октябр дохил шуданд. Марказ — деҳаи Володарское.

10 марти соли 1932 ин ноҳия ба ҳайати вилояти навтаъсиси Қароғанда дохил шуд  .

29 июли соли 1936 ноҳияи Айртау ба ҳайати вилояти навташкили Қазоқистони Шимолии РСС Қазоқистон дохил шуд.

16 марти соли 1944 ноҳия аз Қазоқистони Шимолӣ ба вилояти навташкили Кокчетав дода шуд.

22 октябри соли 1955 як қисми қаламрави ноҳияи Айртау ба ноҳияи нави Қазон дода шуд  .

2 январи соли 1963 ноҳияи Айртау ба **ноҳияи Володарск** табдили ном кард.

4 майи соли 1993 ноҳияи Володарски вилояти Кокчетови Ҷумҳурии Қазоқистон ба **ноҳияи Айртау** (Ойиртау)  табдил дода шуд (худи вилоят аз 7 октябри соли 1993 ба Кокшетау иваз карда шуд).

2 майи соли 1997 ноҳияи барҳам додашудаи Ариқбалик ба ноҳияи Ойиртау шомил шуд ва маркази вилоят деҳаи Володарское ба деҳаи Саумалкӯл табдил дода шуд. 3 майи соли 1997 ин ноҳия мисли дигар ноҳияҳои вилояти барҳам додашудаи Кокшетау ба ҳайати вилояти Қазоқистони Шимолӣ дохил шуд  .

Ҳоло вай яке аз ноҳияҳои калонтарини вилояти Қазоқистони Шимолӣ мебошад. Майдони умумии он 9620 километри мураббаъ аст. Дар 89 маҳаллт аҳолинишин 42904  (то 11.11.2010) намояндагони миллатҳои гуногун зиндагӣ мекунанд, ки ин 6,7 фоизи ҳиссаси аҳолии вилоятро ташкил медиҳад.

Аз рӯи тақсимоти ҳудудии маъмурӣ ба 14 ҷамоати деҳот тақсим мешавад  .

## Аҳолӣ
Аҳолии ноҳия 36951 нафар  аст.

Таркиби миллӣ (дар аввали соли 2019):

* русҳо — 17389 нафар (47,06%)
* қазоқҳо — 14418 нафар (39,02%)
* олмониҳо — 1471 нафар (3,98%)
* укроинҳо — 1459 нафар (3,95%)
* тоторҳо — 666 нафар (1,80%)
* белорусҳо — 527 нафар (1,43%)
* лаҳистониҳо — 302 нафар (0,82%)
* ингушҳо — 137 нафар (0,37%)
* арманҳо — 49 нафар (0,13%)
* мордва — 39 нафар (0,11%)
* дигарон — 494 нафар (1,34%)
* ҳамагӣ — 36 951 нафар (100,00%)

## Тақсимот
Ноҳия ба 14 ҷамоати деҳот тақсим шудааст:

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Ойиртау
Шаҳрноз

**Шаҳрноз**, **Шаҳрнавоз**, **Шаҳнавоз** — духтари Ҷамшед, дар ибтидо ҳамсари Заҳҳок, сипас ҳамсари Фаридун ва модари Салму Тур.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Армоил

**Армоил** () — яке аз шахсиятҳо «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, шахсе порсову покдин, аз ошпазони Заҳҳок.

Ӯ ба ҳамроҳии Кармоил ба дарбори Заҳҳок роҳ ёфта, ошпаз шуд. Армоил ва Кармоил бо чораву тадбир ба ҷойи яке аз ду ҷавоне, ки бояд кушта шуда, мағзи сараш тӯъмаи морони Заҳҳок мегардид, гӯсфандеро мекуштанд ва бо ҳамин роҳ дар як моҳ 30 ҷавонро аз марг наҷот медоданд. Вақте шумораи ҷавонони наҷотёфта ба 200 мерасид, ба онҳо бузу гӯсфанд дода, аз шаҳр берун ба дашту даман, аз назари мардум дур мефиристоданд. Мувофиқи ривоятҳо, мардуми курд аз авлоди ҳамин ҷавонони раҳоёфта ба вуҷуд омадааст. Фирдавсӣ дар ин бобат мегӯяд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абулқосими Фирдавсӣ, Шоҳнома, ҷ. 1, Д., 2007

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Кармоил

**Кармоил**, **Гармоил** — шахсе порсову покдин, аз ошпазони Заҳҳок. Ӯ ба ҳамроҳии Армоил бо истифода аз мағзи гӯсфандон ҳар шаб яке аз ду ҷавонро ки қурбони морони Заҳҳок мешуданд наҷот медоданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Талимон (паҳлавон)

**Талимон** — паҳлавони эронӣ дар лашкари Фаридун ва фармондеҳи ҷиноҳи рости сипоҳи Эрон дар набарди Нӯзар ва Афросиёб.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Зарасп

**Зарасп **— писари Тӯс, ки ҳамроҳи падар дар набард бо Фуруди Сиювуш ширкат карда ва дар ин набард ба дасти Фуруд кушта мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Акансере

**Акансере** () — деҳа (овул) дар ноҳияи Ойиртау дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Ба ҳайати ҷамоати деҳоти Антонов шомил аст.
## Аҳолӣ
Тибқи натиҷаи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2009 98 нафар аҳолӣ (50 мард ва 48 зан) дошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ойиртау
Фаруд

**Фуруд**, **Фаруд** — писари Сиёвуш ва Ҷарира, бародарандари Кайхусрав.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Атрат

**Атрат**, **Асрат**, **Трита** — падари Гаршосп, севумин кас аз мардумоне буд, ки нӯшобаи оинии ҳаумро омода кард ва ба подоши ин кор муқаддас ду писар ба номҳои Гаршосп ва Урвахшайа ба ӯ ато шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Зодашм

**Зодашм** — подшоҳи Турон, писари Тур ва падари Пашангу Виса. Рӯзгори эрониёну турониён дар даврони зимомдории ӯ ба оштӣ гузашт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Пирони Виса

**Пирон**, **Пирони Виса** — паҳлавони туронӣ, писари Виса, сипаҳсолор ва намояндаи сиёсию низомии Афросиёб дар бештари набардҳои Эрону Турон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Настеҳан

**Настеҳан**, **Настаҳан** — паҳлавони туронӣ, писари Виса ва бародари Пирон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Фарибурз

**Фарибурз**, **Бурзофара** — паҳлавони эронӣ, писари Кайковус ва бародари Сиёвуш.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Зангаи Шоварон

**Занга**, **Зангаи Шоварон** — яке аз паҳлавонони номдори эронии замони Кайковус ва Кайхусрав, писари Шовар ё Шопур.

## Дар Шоҳнома
Фирдавсӣ дар Шоҳнома борҳо аз ӯ ёд кардааст:

Ин паҳлавон аз Хузистон буд, ки дар он мавзеъ дарёе ҷорӣ буд бо номи Шоварон. Имрӯз дар ин мавзеъ шаҳре вуҷуд дорад ба номи Чағозанбил. Номи Занга аз номи ҳамин шаҳр — Занбил гирифта шуда, дар «Шоҳнома» ба Занга табдил ёфтааст. Ҳамроҳи Занга дар лашкарҳои Кайковусу Кайхусрав паҳлавононе аз Бағдоду Карх иштирок мекарданд. Аз ин ҷо бармеояд, ки дар он замон шаҳрҳои номбурда тобеи Хузистон будаанд:

Дар замони Кайковус Зангаи Шоварон ҳамроҳи чанде аз паҳлавонони эронӣ — Геву Гударзу Тӯсу Гургин аз ҷониби шоҳи Ҳомоварон асир гирифта шуд. Сипоҳиёни шоҳи Ҳомоварон Кайковус ва паҳлавононро

Зангаи Шоварон дар ҷанги Дувоздаҳрух паҳлавони туронӣ Ахвостро мекушад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Ахвост

**Ахвост**, **Ахвошт** — паҳлавони туронӣ, ки ҳамоварди Зангаи Шоварон дар ҷанги Дувоздаҳрух шуд ва Занга ӯро кушт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Гуроза

**Гуроза** — паҳлавони эронӣ, дар ҷанги Дувоздаҳрух Сиёмакро дар набарди танбатан кушт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Талимон (суғдӣ)

**Талимон** — сардор ва наҷибзодаи суғдӣ, ки дар Набарди бузург ба ёрии Кайхусрав омада буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Гурӯҳ:Суғдиҳо
Хузон

**Хузон** — паҳлавони диловари эронӣ, ки дар Набарди бузург ба ёрии Кайхусрав омада буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Парин

**Парин** — бонуи донишманди эронӣ ва гирдоварандаи Авесто, духтари Кайқубод.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Ҷарира

**Ҷарира** — духтари Пирон, ҳамсари Сиёвуш ва модари Фаруд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Манӯшон

**Манӯшон** — фармонравои Порс ва паҳлавони эронӣ. Ӯ қабл аз ҳукумати Форс солорбори Кайхусрав буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Ҷумисчӣ (ноҳияи Ойиртау)

**Ҷумисчӣ** () — деҳа (овул) дар ноҳияи Ойиртау дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Ба ҳайати ҷамоати деҳоти Антонов шомил аст.
## Аҳолӣ
Тибқи натиҷаи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2009 191 нафар аҳолӣ (101 мард ва 90 зан) дошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ойиртау
Ҳум

**Ҳум** — порсое аз табори Фаридун, ки дар кӯҳе ибодат мекард. Афросиёб дар ҳангоми фирор ба дасти Ҳум асир уфтод ва Ҳум ӯро бигрифту ба Кайхусрав супурд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Катоюн

**Катоюн**, **Ноҳид** — ҳамсари Гуштосп, модари Исфандиёру Сом.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 1-9. — , 2007—2010.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Пурушасп

**Пурушасп**, **Порушаспа Спитама** — падари Зардушт ва писари Падирагтараспа бузурги хонадони Испитамон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Авесто
Дуғду

**Дуғду**, **Дуғдуво**, **Дуғдова**, **Дуғдуға** — модари Зардушт ва ҳамсари Пурушасп.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* رضی، هاشم. اوستا، تهران:سازمان انتشارات فروهر، ۱۳۶۳

Гурӯҳ:Авесто
Ҷамоати деҳоти Володарск

**Ҷамоати деҳоти Володарск** () — воҳиди маъмурӣ дар ҳудуди ноҳияи Ойиртау дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ.

Маркази маъмурӣ – деҳаи Саумалкӯл.

Аҳолӣ — 11305 нафар (2009, 13728 нафар дар соли 1999, 24231 нафар дар соли 1989).

Маҳалҳои аҳолинишини зерин ба ҷамоати деҳот дохиланд:

## Эзоҳ

Володарск
Ҷомосп

**Ҷомосп** —  ва файласуфи эронӣ, вазири Гуштосп, фарзанди Ҳвугва ва ҳамсари Пуручисто.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* J.J. Modi, Jâmâspi, Pahlavi, Pâzend and Persian Texts, Bombay, 1903.

Гурӯҳ:Авесто
Сартия

**Сартия** — номи нахустин пизишк дар «Авесто». Вай аз Аҳуромаздо дархости дармони ҳама заҳрҳо ва як корди филиззӣ барои амалиёти пизишкиро мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкони бостон
Гурӯҳ:Авесто
Завора

**Завора** — паҳлавони эронӣ, писари Зол ва бародари Рустам. Ӯ ҳангоми ҳамлаи эрониён ба кини Сиёвуш ҳамроҳи Рустам буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* الهی قمشه‌ای، دکتر حسین محی‌الدین (۱۳۸۶). شاهنامه فردوسی. ترجمهٔ ناهید فرشادمهر. تهران: نشر محمد. شابک ۹۶۴-۵۵۶۶-۳۵-۵.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Фаромарз

**Фаромарз** — паҳлавонони зобулӣ, писари Рустам, ки ба дасти Баҳман кушта шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Ҳуҷир

**Ҳуҷир**, **Ҳаҷир** — паҳлавони эронӣ ва аргбади Дижи Сапед, писари Гударз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حسین، الهی قمشه‌ای (۱۳۸۶). شاهنامه فردوسی. ترجمهٔ ناهید فرشادمهر. تهران: نشر محمد. شابک ۹۶۴-۵۵۶۶-۳۵-۵.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Фрашуштар

**Фрашуштар**, **Фрашаоштра** — вазири Гуштосп, падари Ҳвувӣ ҳамсари Зартушт ва бародари Ҷомосп.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* ابراهیم پورداوود؛ گات‌ها، قدیمی‌ترین قسمتی از نامه مینوی اوستا، تهران: انتشارات اساطیر، سال چاپ مشخص نیست.

Гурӯҳ:Авесто
Ҳвувӣ

**Ҳвувӣ**, **Ҳвови** — ҳамсари Зартушт, модари Пуручисто ва духтари Фрашуштар.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Авесто
Шедваш

**Шедваш**, **Шедуш** — паҳлавони эронӣ ва аз сарони сипоҳи Эрон дар ҷанг бо турониён, писари Гударз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شریفی، محمد (۱۳۸۷). محمدرضا جعفری، ویراستار. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ نشر نو و انتشارات معین. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۴۴۳-۴۱-۸.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Абдулло Кулобиев

**Абдулло Нишанбаевич Кулобиев** (тав. 8.01.1977, ноҳияи Панҷ) — омӯзгори забони русӣ, номзади илмҳои филология (2015). 
## Зиндагинома
Абдулло Кулобиев хатмкардаи факултаи филологияи руси Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон (2000). Солҳои 2002-2008 ассистент ва муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти муосири руси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ, 2012-2014 унвонҷӯи донишгоҳи номбурда ва муаллими калони кафедраи умумидонишгоҳии забони русӣ. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Структура и семантика номинативних предложений в русском и таджикском языках» дифоъ намуда, аз 2018 инҷониб ба ҳайси мудири кафедраи умумидонишгоҳии забони русии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ фаъолият дорад.
## Осор
* Теоретико-практический курс по русскому языку. Часть первая Д., 2020; 
* Теоретикопрактический курс по русскому языку. Часть первая. Д., 2020; 
* Теоретико-практический курс по русскому языку. Часть третья. Д., 2020.

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Забоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Дилноза Қодирова

**Дилноза Лутфуллоевна Қодирова **(тав. 16.11.1990, н. Шаҳринав) —  омӯзгор, номзади илмҳои филология.  
## Зиндагинома
Дилноза Қодирова солҳои 2009-2014 донишҷӯйи факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ гардида, онро бо баҳои хубу аъло хатм намудааст. Солҳои 2014-2015 ба ҳайси омӯзгори забон ва адабиёти тоҷик дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №3- и н. Шаҳринав кор кардаст. Солҳои 2015-2019 омӯзгори забон ва адабиёти тоҷик дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №6-и шаҳри Душанбе фаъолият кардааст. Солҳои 2015-2019 аспиранти кафедраи назария ва таърихи адабиёт ва ассистенти кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣбуд. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Нақши маҷаллаи «Садои ШарҚ» дар наҚди адабии тоҷикии солҳои 317 70-90-и садои XX» соли 2019 ҳимоя кардааст. Муаллифи беш аз 10 номгӯи корҳои илмӣ-методӣ мебошад. Аз соли 2020 ба сифати муаллими калон дар кафедраи методикаи таҳсилоти ибтидоӣ Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад.
## Осор
* Таҳаввули нақд дар «Садои Шарқ» (солҳои 70-90-и асри ХХ). Д., 2021; 
* Маҷаллаҳои «Садои Шарқ» ва баъзе масъалаҳои нақди адабӣ. // Паёми ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ. №4 (76). Д., 2018; 
* Нақди шеър ва баъзе равишҳои он. // Паёми ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ. №4 (75). Д., 2018; 
* Худогоҳии нақди адабӣ.// Паёми ДМТ. №6. Д., 2018; 
* Жанрҳои нақди адабӣ ва усули таҳлил. // Паёми ДМТ. №7. Д., 2018; 
* Тамоюлҳои ғоявӣ ва равишҳои ҳунарии нақди насри тоҷикӣ дар солҳои 70-90-и асри XX. // Паёми ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ. №5 (77). Д., 2018 
*

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

 
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Саломат Қувватова

**Саломат Мусоевна Қувватова** (тав. 31.08.1971, н. Вахш, вил. Хатлон) — адабиётшинос, омӯзгор, номзади илми филология (2020). Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (2020). 
## Зиндагинома
Саломат Қувватова хатмкардаи факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
|роҳбари илмӣ =  (1993). Фаъолияти педагогиро соли 1993 аз вазифаи муаллими забон ва адабиёти руси мактаби миёнаи № 17 н. Вахш оғоз намудааст. Солҳои 2009-2010 мутахассиси пешбари Маркази омӯзиши тағирёбии иқлими Муассисаи давлатии обуҳавошиносӣ, 324 2010 -2013 муаллими забони русии мактаби таҳсилоти умумии №17- и н. Вахш. Аз соли 2014 дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
ба ҳайси мудири кабинети методию таълимии омӯзиши забон ва адабиёти рус, Раиси Шурои занони донишгоҳи номрафта, омӯзгори калони кафедраи умумидонишгоҳии забон ва адабиёти рус кор ва дотсенти кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти руси факултети забон ва адабиёти рус мекунад. Диссертатсияи номзадиро дар мавзуи «Хусусиятҳои бадеии тарҷумаи асарҳои манзуми Михаил Лермонтов ба забони тоҷикӣ» ҳимоя намудааст (2020). Бо нишони «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» сарфароз гардидааст (2020). 
## Осор
* Поэзия Михаила Лермонтова в таджикских переводах. Д., 2019; 
* Практикум русского языка. Д., 2019; 
* Пособие для занятий по русскому языку. Д., 2020; 
* Методика преподавания русской литературы. Д., 2021.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Забоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
 Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Ойиртау (ноҳияи Ойиртау)

**Ойиртау** () — деҳа дар ноҳияи Ойиртау дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Ба ҳайати ҷамоати деҳоти Володарск шомил аст.
## Аҳолӣ
Тибқи натиҷаи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2009 622 нафар аҳолӣ (313 мард ва 309 зан) дошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ойиртау
Раҳматулло Куҷов

**Раҳматулло Мақсадович Куҷов** (тав. 17.08.1967, д. Зимтуди н. Панҷакент) — муаллими забони олмонӣ, номзади илмҳои педагогика (2019). Аълочии маорифи Тоҷикистон (2021)
## Зиндагинома
Раҳматулло Куҷов солҳои 1984–1991 дар факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ таҳсил намуда, онро бо ихтисоси омӯзгори забони олмонӣ хатм кардааст. Солҳои 1991–1997 муаллими забони олмонӣ дар мактаби миёнаи № 21 н. Панҷакент, 1997–2001 ассистенти кафедраи методикаи таълими забонҳои хориҷӣ ва ихтисоси дуюми донишгоҳи омӯзгорӣ буд. Аз соли 2001 то 2005 муаллими калони кафедраи забони олмонӣ ва методикаи таълими он дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ, 2005–2008 муовини декани факултети забонҳои хориҷӣ оид ба тарбия, 2008 то 2013 муовини декан оид ба таълим, 2014 муовини декан оид ба илм дар факултети забонҳои романию германӣ, аз соли 2018 то ҳол мудири кафедраи методикаи таълими забонҳои хориҷӣ (олмонӣ ва фаронсавӣ) дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ фаъолият дорад. Рисолаи номзадиро дар мавзуи “Методика формирования речевой активности студентов при обучении иностранному языку» ҳимоя намудааст. Бо ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз карда шудааст. Аълочии маорифи Тоҷикистон (2021).
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
 Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Лутфия Қалондарова

**Лутфия Искандаровна Қалондарова ** (тав. 05.09.1961, н. Тоҷикобод), омӯзгори фанни таърих, номзади илмҳои таърих. Аълочии вазорати маориф ва илми Тоҷикистон
## Зиндагинома
Лутфия Қалондарова солҳои 1980-1986 донишҷӯи факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон  ва солҳои 1991-1994 аспиранти Институти таърих, бостоншиносӣва мардумшиносӣ ба номи А. Дониши АМИТ. Фаъолияти худро аз вазифаи лаборанти калон, сипас ходими хурди илмии институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш оғоз намуда, аз соли 2015 инҷониб ба сифати дотсенти кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад.
## Осор
* Художественная интеллигенция Таджикистана в 1976-1985 гг. Д., 2015; 
* История таджикского народа (учебно-методический комплекс). Д., 2018.

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Кӯфа

**Ал-Куфа** ё **Куфа** () — шаҳрест дар маркази Ироқ, дар соҳили дарёи Фурот, дар 170 км ҷануби Бағдод. Кӯфа ҳамчун яке аз аввалин шаҳрҳои арабӣ дар Байнанаҳрайн нақши истисноӣ дар таърихи ислом дошт. То соли 2003, аҳолии он 110,000 нафарро ташкил медиҳад. Ин яке аз чаҳор шаҳрҳои Ироқ дар баробари Сомаро, Карбало ва Наҷаф барои шиъаҳо муқаддас аст.

## Ҳикоя
Кӯфа ҳамчун урдугоҳи низомӣ дар макони шаҳраки ашӯрии **Акола** дар ҷануби шаҳри лаҳмидии Ҳиро дар соли 637 аз ҷониби Саъд ибни Абуваққос, саҳобаи паёмбар Муҳаммад (с) таъсис ёфтааст. Ӯ то соли 642 ҳокими Куфа буд, ки халифа Умар ибни Хаттоб бо дархости мардуми Куфа ба ҷои ӯ ёрони дигари паёмбар Муғира ибни Шуъбаро таъин кард. Соли 645 халифа Усмон ибни Аффон Валид ибни Уқбаро ҳокими Куфа ва соли 650 Саид ибни Аъсро ҳоким таъин кард. Соли 654 Саид аз ҷониби мардуми шаҳр сарнагун карда шуд ва Абумӯсо ал-Ашъарӣ, дигар саҳобаи паёмбар, ҳокими нав интихоб шуд.

Муноқишаи байни халифа Усмон ва Абумӯсо боиси бархӯрди сокинони Куфа ва сулолаи Уммавиён гардид. Пас аз кушта шудани Усмон куфиён аз халифаи нав Алӣ ибни Абутолиб пуштибонӣ карданд, ки дар соли 656 Караза ибни Кабаъро ба ҷои Абумӯсо ҳоким таъин кард. Пеш аз ҷанг бо Муовия ибни Абусуфён Алӣ пойтахти худро ба Куфа кучонд. Куфа то вафоташ дар соли 661 ба Алӣ содиқ монд.

Муовия ҳокимиятро ба дасти худ гирифта, боз Муғираро амири Куфа таъин кард. Дар соли 670 Муғира аз Куфа, ки дар наздикии он вабои бубонӣ авҷ гирифта буд, фирор кард ва Муовия Зиёд ибни Аби Суфёнро ҳоким таъин кард. Амалиёти Зиёд боиси шӯриши тарафдорони Алӣ гардид, ки дар Куфа боқӣ монда буданд.

Солхои 701-702 шаҳрро аскарони Абдурраҳмон ибни Муҳаммад ишғол карданд .

## Адабиёт

* Большаков О.Г. Таърихи хилофат. 2. Давраи истилоњои бузург (633-656) . Москва: Адабиёти Шарқ, 1993.
* Большаков О.Г. Таърихи хилофат. Т. 3. Байни ду љанги шањрвандї (656-696) . Москва: Адабиёти Шарқ, 1998.
Гурӯҳ:Таърихи ислом
Гурӯҳ:Шаҳрҳои муқаддас
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ
Абӯяъқуби Хураймӣ

**Абяъқуб Исҳоқ ибни Ҳассон ибни Кӯҳии Хураймӣ** (? — 815/16) — и арабизабони суғдӣ.

## Зиндагинома
Дар шеърҳояш аслу насаби худро аз Суғду Аҷам нишон дода, Марви Шоҳиҷон, Ҷузҷон ва номҳои дигар шаҳрҳои Эрон ва Хуросону Мовароуннаҳрро зикр намудааст. Аз айёми кудакӣ Xураймӣ дар байни арабҳои қабилаи Ғатафон тарбия ёфта, мавло (тобеъ)-и хонадони Хураймии Ноими Муррӣ ном араб буд ва номи Xураймӣ аз ин ҷо ба ў дода шудааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо шоир дар Ҷазира ном мавзеъ дар шим. Ироқ, баъд дар Сурия ва Бағдод умр ба cap бурдааст. Байни солҳои 782—785 Xураймӣ ҳамроҳи пуштибони худ Усмон ибни Умар ибни Хурайм, ки аз тарафи арабҳо волии Арманистон таъин шуда буд, дар ин кишвар зиндагӣ кардааст. Баъд ба Бағдод баргашта, бо як гурўҳ шоирон ва мутрибону ширинкорон, ки аксарашон арабизабонони эронинажод буданд, шарик мешавад. Xураймӣ бо ашъори худ, хусусан бо мадҳияҳояш дар Бағдод шуҳрат пайдо мекунад. Мадҳияҳои ў ба Бармакиён, аз ҷумла Яҳё ибни Холиди Бармакӣ, ба котиби онҳо Муҳаммад ибни Зиёд, ба вазир Фазл ибни Саҳл ва дигарон бахшида шудаанд. Дар шеърҳои худ Xураймӣ бисёр воқеаҳои таърихии замонашро акс кардааст.

Ашъори боқимондаи Xураймӣ аз қасидаҳои мадҳия, ҳаҷвия, фахр, ғазал ва зўҳдиёт иборатанд. Аз лиҳози шакл ашъори Xураймӣ дар қолиби анъанавии назми қадимии араб эҷод шудааст. Вале аз ҳайси мазмун дар он баъзе навигариҳо ба чашм мера санд, зеро Xураймӣ аз байни шоирони араб нахустин шуда ба муқобили шакли шахшудаи қасидаҳои арабӣ, ки ҳатман бо тасвири манзили тарккардашудаи маҳбубаи ғайбзада ва изи пои уштурони рафта оғоз меёфтанд, баромада, ин усулро масхара мекунад.

Шеърҳои Xураймӣ зебо ва оҳангнок буда, як қатор байту мисраъҳои ҳикматомези онҳо ҳанўз дар замони зиндагии шоир ба зарбудмасалу мақол табдил ёфтаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Симоулкабир

**Симоулкабир**, **Симо-ал-Кабир** — ғулом ва сипаҳсолори Аҳмад ибни Асади Сомонӣ. Амир Исмоили Сомонӣ ӯро дӯст медошт ва барои ӯ дар бухоро мавзеи зебоеро харид, ки аввал ба номи «Ҷӯйи Маволиён» ва баъдтар ба номи «Ҷӯйи Мӯлиён» машҳур шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Симоу-л-кабир / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Сомониён
Муҳаммад ибни Насри Марвазӣ

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Насри Марвазӣ** (; 808, Бағдод — 907, Самарқанд) — муҳаддис,  ва фақеҳи шофеии эронитабор.

## Зиндагинома
Дар овони хурдсолии Ибни Наср аҳли хонаводааш аз Бағдод ба Нишопур муҳоҷират кард. Ибни Наср дар Нишопур ба камол расид ва аз донишмандони ин диёр илмҳои ҷории замон, бахусус фиқҳу ҳадисро омӯхт. Соли 878 ба Самарқанд сафар кард ва бо бархӯрдорӣ аз ҳимояти Исмоили Сомонӣ то поёни умр дар он ҷо ба таълиму тадрис машғул буд. «ал-Қасома» (дар фиқҳ), «ал-Муснад» (дар ҳадис) ва «Ихтилофу-л-уламо» (ихтилофи бунёдгузорони мазҳабҳо) аз ҷумлаи муҳимтарин осори ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ширин Қурбонова

**Ширин Қурбонова** (тав. 12.06.1957, ш. Кулоб) — таърихшинос, номзади илмҳои таърих (1993), дотсент (2002). Дорандаи медали «Хидмати шоиста» (1999) ва нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2001) . 
## Зиндагинома
Ширин Қурбонова Солҳои 1977–1978 ҳамчун дӯзандаи хонаи хизмати маишии н. Қумсангир кор кардааст. Солҳои 1978–1982 дар факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко  таҳсил карда, онро бо дипломи аъло хатм намудааст. Солҳои 1982–1983 ассистенти кафедраи таърихи ҲКИШ, 1989–1992 аспиранти кафедраи таърихи ватани донишгоҳи омӯзгорӣ, 1993–2000 мушовири калони Комитети Маҷлиси Олӣ оид ба илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонон, 2000–2003 муовини ректори ДДОТ ба номи Қ. Ҷӯраев оид ба тарбия, 2003– 2004 сармутахассиси идораи кадрҳо, 2004–2005 сардори идораи таҳия, 2006–2007 сардори маркази технологияи информатсионӣ ва коммуникатсияи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли 2007 то ҳол директори Коллеҷи омӯзгории ш. Душанбе мебошад. Бо медали «Хизмати шоиста» (1999), бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2001) ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр карда шудааст. 
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 20 таълифоти илмӣ оид ба азхудкунии заминҳои бекорхобидаи Тоҷикистон ва муҳоҷиркунонии аҳолии минтақаҳои гуногуни ҷумҳурӣ мебошад.

## Осор
* Освоение целинних земель в Южном Таджикистане. Д., 1990;  
* Переселение – как это было. Д., 1993;  
* Ташкили дарси берун аз синф барои хонандагони синфҳои VIVII. Д., 2001;  
* Тарбияи насли наврас дар имрӯз. Д., 2001;  
* Давлати Сомониён – аввалин давлати тоҷикон. Д., 2001;   
* Таърихи сиёсии халқи тоҷик. Д., 2009;   
* Маърифати шаҳрвандӣ . Д., 2009; (ҳаммуаллиф) 
* Ташаккулу инкишофи маҳорат ва қобилиятҳои омузгорӣ. Д., 2009. (ҳаммуаллиф) 
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
 Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»
Харгӯши колифорниёӣ

**Харгӯши колифорниёӣ** () — зоти харгӯши гӯштӣ бо ранги сафед, ки дар нуги бинӣ, панҷаҳо, дум, гӯшҳову қошҳояш доғҳои сиёҳ ва қаҳваранг дорад.

## Таърихи пайдоиш
Зоти харгӯши колифорниёиро дар ибтидои асри бистум селекционери амрикоӣ Ҷорҷ Уэст парвариш карда буд. Он ба номи ҷои зисти худ яъне колифорниёӣ ном гузошта шудааст. Дар селекция намояндагони зотхои зерин иштирок карданд: Зоти Зеландияи Нав, Шиншилла, Эрмин. Харгушхои ин зот хусусиятхои хуби гӯштӣ ва пашми хуб гирифтанд. Онҳо босуръат меафзоянд — то се то шаш моҳ онҳо барои куштан омодаанд. Харгӯшҳо сифатҳои хуби модарӣ доранд. Солхои аввали мавчудияти худ навъи нави таксимотро нагирифт. Вале тадриҷан харгушпарварон чихатхои мусбатро ба назар гирифтанд. Бинобар ин зот дар байни навъхои гушт чои асосиро ишғол мекунад. Айни замон дар Аврупо ва Осиё яке аз зоти харгуши Гӯшти ба ҳисоб меравад.

## Намуди зоҳирӣ ва тавсифи зот
Харгӯшҳои зоти колифорниёӣ андозаи миёна доранд, вазни миёнаи харгӯши калонсол ба 4,5-5 кг мерасад. Ранги стандартии колифорниёӣ сафеди соф аст. Гӯшҳо, бинӣ, панҷаҳо, думҳо  доғҳои қаҳваранг ва сиёҳ. Дар оилаи заргушхо, ки зоти хуб мебошад,ки ранги доғхо равшан ва хамвор аст. Намуди зоҳири харгуш мустахкам, устухонхояш борик ва сабук, вале хеле мустахкам аст. Сараш миёнаҳаҷм буда, гӯшҳои тунуки кӯтоҳ на аз 10,5 см зиёд дорад. Бадан кӯтоҳ, афтида, мутаносиб инкишоф ёфтааст. Гардан кӯтоҳ, камари сакрал хуб инкишоф ёфтааст, пушт мудаввар аст. Ранги чашм аз гулобии сабук то сурх. Панҷҳои кӯтоҳ, ғафс, хуб доранд. Бордоркуни модаҳояш аз сини 5моҳаги наринаҳояш хам хамин хел мебошад .Дар фаслхои сол барои ин намуди ҷонварон асосан зимистон бахор тирамоҳ афзоишашон хело зиёд мебошад. Дар мавсими тобистон хело суст мебошад.Дар фасли зимистон доғҳои дар бини чашм ва гушҳояш ҳаст хуб намудор мешпвад ва ин зоти харгуш дар мавсими тобистон рангхои гушхояш, биниаш ҳато қошҳояш рангаш гум мешавад яъне кариб доғҳое ки дар бини ва гушҳоя ҳаст сафед мешавад. Дар шароити Ҷумхурии Тоҷикистон ин навъи зотро да дал ҳелчаҳои 2кабата 1 кабата парвариш мекунанд .Хуроки асоси он камбикорм рушқаи қоқ сабзӣ мебошад. Дар мавсими наслдарори харгушҳои колифорниёӣ аз 5то 9дона таваллуд мекунад.Дар як сол аз як зоти харгуш то 4 маротиба насл гирифта мешавад

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Californian Rabbit Breed History 
* House Rabbit Society *For the care of pet rabbits*
* Breeds of Rabbits

Гурӯҳ:Зотҳои харгӯш
Зарбону

**Зарбону** () — зани ҷангҷӯи эронӣ, духтари Рустам ва хоҳари Бонугушасп.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Ҳумойи Чеҳрзод

**Ҳумойи Чеҳрзод**, **Ҳумойи Чеҳрозод**, **Ҳумой**, **Ҳумонӣ**, — подшоҳи зани эронӣ, ҳафтумин подшоҳи силсилаи Каёниён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 1-9. — , 2007—2010.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Кайдороб

**Дороб** — подшоҳи Эрон, писари Баҳман ва Ҳумой, ки падари Доро шинохта мешавад. Дороб бо Дориюши II-и Ҳахоманишӣ ҳамсон ангошта мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 1-9. — , 2007—2010.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Аҳрор Қалондаров

**Аҳрор Аҳмадович Қалондаров** (тав. 12.06.1971, д. Кулумбаи поёни н. Дарвоз) — географ, номзади илмҳои география (2011), дотсент (2019). 
## Зиндагинома
Аҳрор  Қалондаров соли 1988 – 1994 дар Донишгоҳи давлатии омȳзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷȳраев таҳсил намуда, солҳои 1994 – 1997 ба ҳайси муаллими география ва биология дар мактаби миёнаи №30-и ш. Душанбе, ҳамчунин, дар ин муддат то соли 2000 ассистенти кафедраи «Геоэкология ва муҳофизати табиат», 2000 – 2003 аспиранти кафедраи «Геоэкология ва муҳофизати табиат» - и Донишгоҳи давлатии омȳзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷȳраев, давоми солҳои 2003 ва 2009 ҳамчун муаллими калони кафедраи «Геоэкология» - и ДДОТ ба номи С. Айнӣ, солҳои 2009 – 2011 иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи «Геоэкология» - и донишгоҳи номбурда, солҳои 2011 – 2013 ба ҳайси мудири кафедраи «Географияи табиӣ»-и донишгоҳи мазкур, давоми солҳои 2013 – 2015 ҳамчун мудири кафедраи «Идоракунии иқтисодиёт ва молия»-и Донишкадаи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2016 – 2020 мудири кафедраи «Географияи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ»-и факултети географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  ва аз соли 2020 то инҷониб ба ҳайси декани факултети географияи Донишгоҳи мазкур кор мекунад. Дар тули фаъолияти омȳзгории худ ба сифати муаллими таҷрибадор дар омода намудани садҳо нафар мутахассисон барои макотибҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар сохторҳои давлатӣ саҳми назаррас дорад. 
## Осор
* Экологическое влияние орасительних систем в процессе интенсивного использования земельних ресурсов // Маводи конференсияи ҷумҳуриявӣ бахшида ба 75-солагии Қ. Ҷӯраев. Д., 2003; 
* Масъалаҳои навтарини географияи иқтисодии ҷаҳон.Д., 2020; 
* Оcобенности социально- демографического развития городов Республики Таджикистан (на примере Согдийской области).Монография.Д., 2015
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Ҷуғрофияшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми география
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Бахтовар Қарабоев

**Бахтовар Бахтиёрович Қарабоев** (тав. 12.02.1989, ш. Душанбе) — омӯзгори забони англисӣ, номзади илмҳои педагогика (2017),. 
## Зиндагинома
Бахтовар Қарабоев хатмкардаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  (2010), корро соли 2009 ба сифати омӯзгори забони англисӣ мактаби миёнаи №1 н. Ҳисор оғоз намуда, солҳои 2012- 2013 муовини директор оид ба тарбияи ҳамин мактаб, 2013-2014 ассистенти кафедраи методикаи таълими забони англисии ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ, 2014-2017 муовини декан оид ба илм ва таълим дар факултети забони англисӣ, 2017- 2019 муовини директор ва мудири шубаи бақайдгирӣ ва машваратии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ , аз соли 2019 инҷониб сармутахасси раёсати таълими донишгоҳ. Ба қалами номбурда беш аз 20 мақолаи иилмӣ тааллуқ дорад.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Арҷосп

**Арҷосп** () — шоҳи Турон, писари Шовасп бародари Афросиёб, яке аз шахсиятҳои устураӣ дар қиссаву ривоятҳои бостонии мардуми ориёӣ ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ.

## Дар Авесто
Дар Авесто («Яштҳо») номи Арҷосп дар шакли Ареҷат-аспа вомехӯрад, ки маъниаш «(дорандаи) аспи арҷманд» мебошад. Арҷосп шоҳи Турон, сарвари қабилаи хйаона, «дрегвант» – «дурӯғпараст», душмани дини Зардушту омӯзиши ӯ буд. Қиссаи Арҷосп аз адабиёти авестоӣ, асотиру ривоятҳои бостон ба адабиёти паҳлавӣ гузаштааст. Дар достони «Ёдгори Зарирон» аз ҷангҳои Арҷосп ба муқобили эрониён ва кушта шуданаш сухан меравад. Баъдан, пас аз тарҷумаи осори паҳлавӣ (аз он ҷумла «Худойнома») ба забони арабӣ, достони Арҷосп ба осори таърихии арабӣ дохил шуд ва дар садаҳои 9 – 10 – замони эҳёи забони форсии дарӣ, ба миён омадани шоҳномаҳои мансуру манзум ҳикояти Арҷосп дар шакли пурратар ва мутобиқи тақозои замон пешкаши хонандагон гардид.

Дақиқӣ дар «Гуштоспнома» ва сипас Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» саргузашти Арҷоспро ба назм дароварданд. Аксар лаҳзаҳои саргузашти Арҷосп дар «Гуштоспнома» ба асари паҳлавии «Ёдгори Зарирон» монанд мебошанд. Баъзе фарқиятҳо низ дар ин достонҳо ба назар мерасанд. Масалан, дар «Ёдгори Зарирон» омадааст, ки Арҷосп дар майдони ҷанг ба асирӣ гирифта шуд ва мавриди муҷозот қарор гирифт. ӯро лангу кӯр карда ба кишвараш фиристоданд. Мувофиқи ривояти Дақиқӣ Арҷосп аз майдони ҷанг фирор мекунад. 

## Дар Шоҳнома
Фирдавсӣ, ки «Гуштоспнома»-и нотамоми Дақиқиро идома додааст, меорад, ки Арҷосп ба кишвари худ омада, аз фориғболии Гуштосп ва дар банд афтодани Исфандиёр огоҳ шуд ва бори дуюм ба Эронзамин ҳуҷум кард. Вай Лӯҳроспро кушта, духтарони Гуштоспро асир гирифт ва ба нишемагоҳи худ – Рӯиндиж баргашт. Исфандиёр пас аз тай кардани роҳи Ҳафт хон Рӯиндижро фатҳ намуд ва Арҷосп-ро ба қатл расонд. Фирдавсӣ дар симои Арҷосп шахси бадкирдор, шоҳи золиму хунхор ва тороҷгар, дурӯғпарастро офаридааст. Лашкариёни ӯ ҷодугарону девон буданд, вале ҳамаашонро паҳлавонони Эронзамин бо сарварии Исфандиёр нест карданд. Ғояи достони Дақиқӣ, ки Фирдавсӣ идома додааст, ватанхоҳӣ ва пирӯзии нерӯи нек бар бадӣ мебошад. 
 
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абулқосими Фирдавсӣ. ШоҳномАрҷосп Ҷ. 1—9. — , 2007—2010.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома