open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хати лотинӣ

**Алифбои лотинӣ** (alifboi lotinī) — яке аз навишторҳои алифбоӣ аст.1

## Инҷоро ҳам бингаред
* Лотинӣ навиштани порсӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Алифбои лотинӣ
Кулоҳ

thumb|250пкс|Маҷмӯъае аз кулоҳҳо дар садаҳои XVIII ва XIX.

**Кулоҳ** — пӯшоке, ки бар сар мегузоранд. Кулоҳ метавонад ба хотири муҳофизат, далели динӣ, эминӣ ё муд мавриди истифода қарор гирад. Дар гузашта кулоҳ нишондиҳандаи пойгоҳ иҷтимоъии фард будааст. Кулоҳ дар истифодаи низомӣ метавонад нишондиҳандаи миллит, шохаи фаъолият, дараҷа ё ҳанг бошад.

## Таърих
Дар кутуби таърихӣ ва достонҳо ва бавежа Шоҳномаи Фирдавсӣ тасовире размӣ дида мешавад, ки намоёнгари шакли пӯшиши силаҳшӯрони достон аст ва эрониёни қадим ба пӯшидан он ошно будаанд, ё онки дар девораҳои кохҳои Тахти Ҷамшед ва Икботон шакли либоси сарбозону ҷангҷӯён ва салотини он замон дида мешавад, ки нишонаи таърихи либос дар Эрон аст. Пӯшидани либоси салотини Афшор, Қоҷор ва Соcониён, ки нишонгари таҳаввули либос аст аз ин намуна мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пӯшок
Бум

**Бум**, ҷуғд (), **буф ** — паррандаи соҳибчанголи шабпар, аз оилаи ҷуғз. Дарозии баданаш 62 — 72 см, боли кушодааш 150—180 см. Вазнаш 2.1 — 3.5 кг.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Гурӯҳ:Парандаҳо
Кембриҷ

**Кембриҷ** — шаҳрест дар Бритониёи Кабир, 70 км шимолтар аз Лондон. Маркази маъмурии графии Кембриҷшир аҳолиаш 106 ҳазор нафар (1976). Кембриҷ ҳамчун шаҳрчаи донишгоҳӣ ҳануз аз садаи XIII маълум аст.

## Нигаред низ
* Донишгоҳи Кембриҷ

## Эзоҳ
Ferrari

[right|thumb|250px|[Феррари Энтсо]]

**Ferrari NV** (кӯтоҳ: **Ferrari** ё «Феррари») — ширкати итолиёвии тамғаи мошинҳои варзишӣ 
ва пойга, ки дар Маранелло қарор дорад. Соли 1947 аз тарафи Энтсо Феррари ҳамчун *Scuderia Ferrari* ташкил ёфтааст. Ин ширкат то соли 1947 автомобилҳо барои пойга истеҳсол мекард ва аз соли 1947 автомобилҳо барои истифодаи умум, таҳти тамғаи «Ferrari S.p.A.». истеҳсол менамояд. Дар тӯли таърихи худ, ин ширкат дар пойгаҳҳои гуногун иштирок кардааст, махсусан дар Формула-1, ки ба муваффақиятҳои зиёде ноил гаштааст. Тамғаи «Феррари» —
аз аспи чопандоз дар заминаи зард тасвир ёфтааст. Ранги анъанавии автомобилҳои «Феррари» сурх мебошад, аммо ширкати «Феррари» автомобилҳоро бо дигар ранг низ истеҳсол мекунад.

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Феррари (ба забонҳои италиёвӣ, англисӣ ва олмонӣ)

Гурӯҳ:Мошинҳо аз рӯи тамға
Гурӯҳ:Ferrari
Гурӯҳ:Ширкатҳои автомобилсозии Итолиё
Гурӯҳ:Ширкатҳои автомобилсозӣ
Гурӯҳ:Ширкатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мошинсозӣ
Гурӯҳ:Ширкатҳои худравсоз
Гурӯҳ:Санъати худравсозӣ
Гурӯҳ:Худрав
Исаак Минтс

**Исаак Израилевич Минтс** () — муаррихи шӯравӣ, академики АФ ИҶШС, Қаҳрамони Меҳнати Сосиалистӣ.

## Эзоҳ
Миокардит

**Миокарди́т** ( — «мушак» ва  — «дил») — илтихоби мушаки дил. Ба мушак одатан бемориҳои сироятии шадид ва музмин сабаб мешаванд.

## Эзоҳ
Коломбо

**Коломбо** - пойтахти ҷумҳурии Шри-Ланка. Маркази иктисодй ва фарҳангии кишвар. Дар соҳили ғарбии ҷазираи Шриланка, наздикии резишгоҳи дарёи Келани вокеъ аст. Аҳолиаш 616 ҳазор нафар (1978). Бандари асосии мамлакат. Узели роҳҳои оҳан ва автомобилгард. Ду фрудгоҳ дорад.  

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Шри-Ланка
Гурӯҳ:Коломбо
Миологиа

**Миоло́гия** (, аз  — мушак ва{lang-gr|λογος}} — тафакккур, **мушакомӯзӣ** — таълимот дар бораи мушакхо, як фасли анатомия.

## Эзоҳ
Бобобарфӣ

thumb|Бобои Барфӣ
**Бобои Барфӣ** — ҳайкали одамест, ки аз барф сохта шудааст. Бобои Барфиро асосан одамон аз барфи ҷамъкардашудае, ки намуди доирашакл ва андозаи гуногун дорад, месозанд. Барфҳои доирашаклро болоиҳам гузошта ба доираи барфи дар боло буда бо ангишт чашм ва бо сабзӣ бинӣ месозанд. Чун анъана бобои барфиро дар арафаи Соли Нав месозанд.

## Нигаред
* Соли Нав
* Санта-Клаус
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Қаҳрамонҳои ҷашни Соли нав
Гурӯҳ:Бобои барфӣ
Гурӯҳ:Афсонаҳои халқӣ
Гурӯҳ:Асотирҳои соли нав
Гурӯҳ:Фолклор
Гурӯҳ:Соли нав
Нигористон (китоб)

**«Нигористон»** () — унвони китобест ба насри оҳангини омехта ба назм, ки Муъинуддини Ҷувайнӣ дар соли 735 ҳиҷрии қамарӣ (1334—1335) навиштааст. Ин китоб ба сабки «Гулистон»-и Саъдӣ навишта шудааст ва ҳафт боб (фасл) дорад. Ҳар боб шомили як муқаддима ва теъдоде ҳикояти кӯтоҳ пандомӯз аст. Ба ҷуз чанд байти арабӣ, мобақӣ ашъоре, ки дар китоб омада, сурудаи худи нависанда аст.

## Эзоҳ
Миосен

**Миосен** () () — замони миоcен, нимаи аввал ва нисбатан дарозмуддати давраи ниаген (ниажен). Ин замон як давраи заминшиносӣ аз давраи неажен аст, ки дар замони тақрибан 30.32 то 333.5 миллион сол пеш вуҷуд дошт.

## Эзоҳ
Пул

**Пул** ( 
Bridge in in Varzob, Tajikistan.jpg|thumb|Пули пиёдагардӣ дар ноҳияи Варзоб. Тоҷикистон
Railway bridges in Dushanbe 04.jpg|Пули роҳи оҳан дар шаҳри Душанбе.Тоҷикистон 
Мост через Зеравшан.jpg|Пули роҳи автомобилӣ дар шаҳраки Айнӣ.Тоҷикистон
Мост в Худжанде.jpg | Сирдарё. пули шаҳри Хуҷанд ки соҳилҳои Сирдарёро пайваст мекунад.Тоҷикистон
Railway bridges in Dushanbe 05.jpg|Пули роҳи оҳан дар шаҳри Душанбе.Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Сохтмон
Гурӯҳ:Пул
Кабели электрикӣ

thumb|Кабели электрикӣ
**Кабели электрикӣ** - яке аз чанд ноқили изолятсиядор, ки дар даруни ҷилди герметикии бо қабати муҳофиз руйкаш кардашуда ҷой гирифтааст. Кабели электрикӣ барои интиқоли энергия ва ё сигналҳои электрикӣ истифода мешавад. Ҳамаи навъҳои кабели электрикӣ аз ҷузъҳои конструктивии умумӣ:
Кваркҳо

**Кваркҳо**, микрообъэктҳое, ки мавҷудияти онҳо аз ҷиҳати назариявӣ имконпазиранд: Эҳтимол қисми таркибии зарраҳои элементарӣ бошанд. Мавҷуд будани кваркро соли 1964 физики америкой М.Гелл - Ман ва физики австриягӣ Г. Тсвейг бо мақсади шарҳ додани қонуниятҳои адронҳо новобаста аз ҳамдигар баён намуданд.

## Нигаред
*Физика
Квадрати мантиқӣ

thumb|Квадрати мантиқӣ
**Квадрати мантиқӣ** - ҷадвали аёниест, ки дар хотир нигоҳ доштани чигунагии муносибати байни навъҳои ҳукмро осон мегардонад. Аз рӯйи тахмини Прантел квадрати мантиқиро мантиқшиноси византӣ Михаил Пасёлл садаи XI ихтироъ кардааст.

## Квадрати мантиқӣ
Рисолаи дилкушо

"Рисолаи дилкушо" аз асарҳои насрии Убайди Зоконӣ аст. Он ба 2 забон - арабӣ ва тоҷикӣ навишта шудааст. Соли таълифаш маълум нест. Ин рисола аз ҳикояҳои хурд-хурд иборат буда, латифаҳои халқиро ба ёд меорад.
Дар ин асар ҳам монанди  асарҳои дигараш, Убайди Зоконӣ ахлоқу одоби табақаҳои ҳокими ҷамъият ва хулқу атвори онҳоро сахт танқид кардааст.

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Миопатия

**Миопа́тия** (аз  — мушак ва  — беморӣ) — авҷгирии дистрофияи мушак ба бемориҳои ирси мансуб аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бемориҳои ирсӣ
Кашмир

рост|мини| Харитаи минтақаи баҳсноки Кашмир
рост|мини|295x295пкс| Кӯли Дал дар Кашмир.
**Кашми́р** (кашмирӣ: कॅशीर) — минтақаест дар шимолу ғарби нимҷазираи Ҳинд аз иёлати Ҷамму ва Кашмир таҳти назорати Ҳиндустон, иёлати Гилгит-Балтистон ва Озод-Кашмир таҳти назорати Покистон ва минтақаи атрофи Чин зери назорати Ҷумҳурии Мардумии Чин таъсис дода шуд. Ин Минтақа асосан аз кӯҳистон иборат аст ва қаторкӯҳҳои Қаракорум қуллаи Ки дорад, ки нуқтаи дуввуми баландтарин дар сайёра ва чанд қуллаҳои дигари баланд дорад. Кашмир яке аз ҳавзаҳои асосии нуфузи забони  форсӣ ба шумор меравад.

Иёлати Ҷамму ва Кашмири Ҳиндустон тақрибан 5,5 километри квадратӣ мебошад ва дар давраи барӯйхатгирӣ беш аз 5 миллион аҳолӣ дошт. Пойтахти тобистонаи он Сринагар, маркази таърихии минтақа ва пойтахти зимистонаи он Ҷамму мебошад. Минтақаи таҳти назорати Покистон, иёлати Озод-Кашмир, пойтахташ Мозаффаробод,  масоҳаташ 1,2 километри мураббаъ ва Гилгит Балтистон масоҳаташ 1,5 километри мураббаъ ва манотиқи умдатан мустақил дар таҳти назорати Чин масоҳаташ 1,5 километри мураббаъ  аст.

Ин минтақа пеш аз истиқлоли Ҳиндустон соли 1947, таҳти назорати подшоҳии Бритониёи Кабир буд. Ҳангоми ҷудошавии Покистон аз Ҳиндустон, ҳарду кишвар изҳор доштанд, ки минтақаро ҳукмронӣ кунанд, ки ин ба ҷанги чандинсолаи кишварҳо оварда расонд. 

## Ҷусторҳои вобаста

* Забони форсӣ дар Кашмир 
* Баҳси Кашмир

## Манобеъ

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ҳиндустон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Писар

thumb|200px|Писарбачаи тоҷик
**Писар** — бачаи ҷинсаш мардона, муқобили духтар аз рӯи ҷинси биологӣ дар синни то 13-15 сола (то аввали балоғатрасӣ). Аз рӯи ҷинс ва хусусиятҳои биологӣ писарро аз духтар ва мардро аз зан фарқ мекунанд. Асосан писар аз духтар боқувваттар аст. Устухон ва скелети писар нисбат ба духтар мустаҳкамтар мебошад. Писар ба ҳисоби миёна бо вазни 2700 г таваллуд мешавад. Духтар ба ҳисоби миёна 2500 г таваллуд мешавад. Фарқи вазни навзодон ба ҳисоби миёна 200 г мебошад. Аз ин ба осонӣ хулоса баровардан мумкин аст, ки писар аз духтар боқувваттар мебошад. Қади писар ба ҳисоби миёна дар 7 солагӣ ба 116-120 см, дар 10 солагӣ ба 135-140 см ва дар 14 солагӣ ба 155-160 см баробар мешавад. Дар синни 18 солагӣ қади писарҳо ба ҳисоби миёна ба 170-175 см баробар мешавад. Ҳам духтар ва ҳам писар то 21-23 солагӣ қад меёзонад. Баъд аз ин дар синни 40-50 солагӣ қад пасттар мешавад. Вазни писарон ҳархел аст. Вазни писар ба синну сол дахл надорад. Танҳо аз саломатӣ ва аз аҷдодон вобаста аст. Писар (мард) метавонад, то 177-180 см (ба ҳисоби миёна) қад ёзонад.

## Лингвистика
Дар забони тоҷикӣ, ҳангоми ҷумлабандӣ, ба ҷои калимаи  «писар», калимаи «*бача*»-ро низ истифода мебаранд. Калимаи «*бача*» - ро аз даври пеш дар Эронзамин истифода мебурданд.
Мисол:
**Писарам*, ба ман як пиёла чой биёр.
**Бачам*, ба ман як пиёла чой биёр.

## Истифодабарӣ
Дар забони тоҷикӣ калимаи *писар* (ё худ *бача*) хеле зиёд истифода бурда мешавад. Асосан падар ва модар кӯдакашонро - *писарам* мегӯянд. Вале ба ғайр аз волидайн, бобову бибӣ - набераашонро, холаву амма - ҷиянашонро низ *писарам* мегӯянд. Ба ғайр аз хешу табор, одамони солхӯрда низ ҳангоми насиҳаткунӣ ва ҳангоми баёни хоҳиши худ, боз ҳангоми миннатдорӣ *писарам* мегӯянд. Масалан: 
**Писарам*, маро аз роҳ гузарон. 
**Писарам*, ба ман ёрӣ бидеҳ. 
**Писарам*, ба ин корҳо даст назан.
**Писарҷон*, ин корҳоят хуб нестанд.
*Офарин *писарам*, Худованд умратро дароз кунад.
*Қандата зан, *писарам*!

Дар забони тоҷикӣ калимаи *писар* хеле зиёд истифода бурда мешавад.

Масалан дар шеър:

ИДИ НАВРӮЗ

:Иди Наврӯз аввали сол аст,
:Рӯзи айшу нишоти атфол аст.
:Ҳама он рӯз рахти нав пӯшанд,
:Чою шарбат ба хушдилӣ нӯшанд.
:Писари хуб рӯзи ид андар
:Равад аввал ба хидмати модар.
:Даст дар гарданаш кунад чун тавқ,
:Сару дасташ бибӯсид аз сари шавқ.
:Гӯянд: «Ин иди нав муборак бод,
:Сад чунин Соли Нав бубинӣ шод!».
:Баъд ояд ба дастбӯси падар,
:Бӯса бахшад падар аз рӯи писар.
:Писари бад чу рӯзи ид шавад,
:Мавқеи диду боздид шавад

:На падар дӯст дорадаш на аму,
:На касе идӣ оварад бари ӯ.
:Идӣ он рӯз ҳаққи он писар аст,
:Ки наҷибу шарифу боҳунар аст.

## Ба ин ҷо ҳам нигаред
* Зан
* Мард
* Оила

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 

Гурӯҳ:Хонавода
Гурӯҳ:Мард
Гурӯҳ:Номҳои мардонаи форсӣ
Духтар

thumb|right|Духтарҳои донишҷӯ

**Духтар**, **духтарбача** — кӯдаки ҷинси занонаро, то давраи ба балоғатрасӣ (тахмин 14-15 солагӣ) ном мебаранд. Доир маҳбубияти духтарон дар ҷомеъа фикрҳои гуногун ҳастанд. Дар баъзе халқҳои Осиё ва Африқо дар оилаҳо тавалуд шудани духтарро хунукназарона нигоҳ мекунанд. Дар ибтидои садаи XXI шумораи писару духтарон дар синни 10-солагӣ 104 ба 100 буд. Баъд аз қабули «Мақсади рушди ҳазорсола» — СММ дар аксарият мамолик нисбати маорифи духтарон ғамхорӣ мегузаронанд.

Бояд гуфт, ки духтар дар адабиёту санъати аксарияти халқҳо ҷойи намоёнро ишғол мекунанд. Дар асарҳои адибони Тоҷикистон духтари латиф қаҳрамони таронаву шеър ва ҳикояву романҳои адибон аст. Дар пиесаву мазҳакаҳову драма, таронаву рақси дастаҳои ҳунарӣ, нақшҳои беҳтарини духтарон дар озмуни кинофестивалҳо байналмилалӣ сазовори ҷойизаҳои гуногун мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хонавода
Гурӯҳ:Зан
Катибаи Бобур

**Катибаи Бобур** — катибаи рӯи сангие, ки бо дасти cултон Заҳируддин Муҳаммад Бобур () — арбоби давлатӣ, сипаҳсолор, вақоеънигор, шоир, рӯйи санг навишта шудааст. Бобур солҳои 1511—1512 ҳангоми дар кӯҳистони Масчо паноҳ бурданаш, дар лаби чашмаи поёнтари мазори деҳаи Оббурдон дар руйи санг байти Саъдии Шерозӣ-ро аз асараш «Бӯстон» навиштааст.

Санги мазкур ҳоло дар Осорхонаи миллии бостонии Тоиҷикистон дар бахши осори давраи Исломӣ нигаҳдорӣ мешавад.
мини|242x242пкс

## Таърих
Катибаи Бобур соли 1953 аз тарафи муаррих академик, он вақта аспиранти Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикиситон Аҳрор Мухторов дар ноҳияи Масчоҳ назди чашмаи Озухаки Деҳаи Оббурдон ёфт шудааст. Худи А. Мухторов оид ба кашфиёташ чунин менависад: Хатти рӯи санг аз деҳаи Оббурдон ягона матнест, ки то ҳол аз мероси бо дасти худи Бобур навишташуда пайдо шуд. Аз рӯи хабаре, ки доир ба ин хат дар «Бобурнома» зикр ёфтааст, муаллифи ин сатрҳо соли 1953 ба кофтукоби он ба Масчоҳ рафта сангро дар ҳамон ҷое, ки онро Бобур дар асараш тасвир кардааст, пайдо намуд.

Оид ба мақолаи мазкур дар 40 давлати дунё мақолаҳо ва маълумот нашр шудаанд. Соли 1960 дар Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ламаносов ва соли 1985 дар Эрмитажи Санкт-Петербург катибаи мазкур ба намоиш гузошта шуд.

## Маълумот оид ба катиба
Андозаи санг 51х45х16 буда навиштаҷоти Бобур дар ҳудуди 20х30 ин санг ҷойгир аст. Хатти навишта шуда форсӣ буд бо тарзи хатти настаълиқ хаттотӣ шудааст.
Мисраҳо аз "Бӯстон"-и Саъдӣ гирифта шуда ба ин тариқанд:


Харраҳу (биканд) Бобур соли 917 -и ҳиҷрӣ баробар бо 1512-и мелодӣ.''
мини|чап|249x249px|катибаи Бобур, мисрае аз шеър ки дар қисми чаппи санг канда шудааст
Ду байти дигар дар қисмати чапи санг канда шудаанд ва аз мисраҳои аввалу охир ҷудоаанд, ки ин байтанд:

## Нигаред
* Катибаи Ворух
* Катибаи Бесутун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ёдгориҳои таърихӣ
Пой

thumb|Пой

[thumb|200px|Панҷаҳои пойи [инсони калон ва кӯдак.]]
**Пой** — ин узви инсон буда барои роҳ гаштан хидмат мерасонад. Пой аз ангуштҳо иборат аст, ва одатан аз 10  ангушт иборат аст.\

Аломатҳои маъмултарин мегӯянд, ки пойҳо метавонанд ба роҳи дарпешистода роҳ ёбанд. Хусусан, нутқ кардани пои рост ё пой ба шахс сафари саёҳатӣ, бо рӯйдодҳои мусбӣ ва таассуроти зиёд ваъда медиҳад.

## Эзоҳҳо


## Нигаред
* Даст

Гурӯҳ:Колбадшиносии инсон‎
Катибаи Ворух

**Катибаи Ворух** — хати замони ҳукмронии сулолаи Қарахониён дар ноҳияи Исфара. Байни деҳаҳои Хоҷаи Аъло ва Ворух 2 катибаи дар рӯйи харсанг ба забони арабӣ навишташуда ёфт шуд, ки онҳоро В. В. Бартолд ва М. С. Андреев соли 1896, Л. Половтсев соли 1904, К. А. Инострантсев соли 1925 ва Б. А. Литвинский дар соли 1956 тадқиқ кардаанд.

## Нигаред
*Катибаи Бобур

Гурӯҳ:Ҷамоати Ворух
Нимбутта

**Нимбутта** () — рустаниҳои бисёрсола, ки қисми поёнии навдаҳояшон ба чӯб табдил ёфта, якчанд сол боқӣ мемонанду қисмҳои болоии онҳо алафӣ буда, ҳар сол нобуд мешаванд (бо ҳамин аз бутта ва буттача фарқ мекунанд). Баландин нимбутта одатан то 80 сантиметр (баъзан 150—200 сантиметр) мешавад. Ба нимбутта терескен, бештари намудҳои дармана, астрагалҳо, боялиҷҳо, рустаниҳои хазандаи сесанбар (одатан онҳоро нимбуттача меноманд) мисол шуда метавонанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* ''Полукустарник'' — статья на сайте «Экосистема» 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаклҳои ҳаёти рустаниҳо
Мачди Хофи

**Мачди Хофи** - Номи пурраи адиб **Мулло Мухаммад бинни хоча Мачмууддини Хофи** буда, аз намояндагони адабиёти ниммаи аввали садаи XIV мебошад. Сарчашмаҳои адабиву таърихи оид ба ҳаёту эҷодиёти Мачди Хофи бештар хомуши ихтиёр карданд.
Исми шаб

**Исми шаб** - таъбири рамзие, ки барои шинохтани ҳамдигар дар байни ҳарбиён ҳангоми қаровулӣ ё разведка муайян карда мешавад ва он хар рӯз тағийр меёбад. Калимаҳои рамзие, ки дар гурӯҳ ё ҷамъиятҳо махфӣ барои шинохтани аъзои худ муайян карда мешавад.
Замчии Исфизорӣ

**Муъинуддин Муҳаммад Замчии Исфизорӣ** (; ) — , мутарассил,  ва хушнависи форс-тоҷик, муаллифи китоби «Равзоту-л-ҷаннот фӣ авсофи мадинати Ҳарот».

## Зиндагинома
Замчии Исфизорӣ бо тахаллуси «Номӣ» низ маъруф буд. Дар ҷавонӣ ба Ҳирот рафта, дар баробари илмҳои замонаш ҳунари хушнависӣ ва санъати китобатро низ омӯхтааст. Замчии Исфизорӣ дар хушнависӣ (хатти таълиқ) маъруф гашта буд. Дар китоби «Гулчини маонӣ» дар бораи Замчии Исфизорӣ чунин зикр шудааст: «Ва аз ҷумлаи фузалои хушнависон Мавлоно Муъинуддин Исфизорист». Замчии Исфизорӣ чанд муддат дар дарбори Султон Ҳусайни Бойқаро ба ҳайси муншӣ хидмат карда, баъдан дар мадрасаҳои Ҳирот ба таълими хаттотӣ ва хушнависӣ машғул буд. Замчии Исфизорӣ муаллифи асарҳои «Тарассал» («Иншои Муъин», «Муншаот», дар бораи оини нигориши номаҳо ва усули китобат), «Гулшани иқбол» (рисола, иборат аз як достони кӯтоҳ, ки насраш маснӯъ ва музайян аст), «Даҳ маҷлис» (асари насрӣ-бадеӣ), «Равзоту-л-ҷаннот фӣ авсофи мадинати-л-Ҳирот» (асари таърихӣ, дар бораи таърихи Ҳирот) буда, ҳамаи онҳоро худаш китобат кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Гулрез (мазмунҳо)

Мазмунҳо:
* Гулрез (деҳа, н. Кӯлоб)
* Гулрез (ансамбл) - Ансамбли рақсии “Гулрез”.
* Гулрез (адабиёт) - Мероси адабии Зиёуддини Нахшабӣ.
 
Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ
Исмоили I

**Шоҳ Исмоили Якум** (; ) — нахустин шоҳи дудмони Сафавӣ ва бунёнгузори Имперотурии Сафавӣ буд, ки аз 1501 то 1524 мелодӣ ба унвони подшоҳи Эрон ҳукумат кард.

Ғолибан давраи подшоҳии ӯро сароғози таърихи муосири Эрон ва яке аз имперотуриҳои борут донистаанд. Густариши мазҳаби шиъа дар Эрон ба иҷбор, ки дар замони ӯ оғоз шуд, бо ин ки то он ҳангом аксарияти мардуми Эрон суннӣ ва шофеъимазҳаб буданд, паёмадҳои бузурге дар таърихи Эрон дошт, ки танҳо манфиати сиёсии кӯтоҳмуддати он, ҷудо кардани давлати рӯ ба рушди Сафавӣ аз ҳамсоягони суннии қудратманди худ (Хилофати Усмонӣ дар ғарб ва Хонии Бухоро дар шарқ) ва тафовут дар марзҳои ғарбӣ буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлати Сафавиён
Тухми рустанӣ

**Тухми рустанӣ** — барои парвариш кардан ва ё коштани ин ё он растани ва ё дарахт бояд тухми онро дар боғе ва ё дар ягон ҷои лозими кошт. Тухми растаниро дон ҳам мегӯянд. Дони лубиё калон буда, агар як тарафи донаш барчаста бошад, тарафи дигари он фурухамида мебошад.
Исомуддин Иброҳим

**Исомуддин Иброҳим** (; қарни XVI) — , адиб ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар муҳити адабии Бухорову Самарқанд ба камол расидааст. Аксари илмҳои расмии замонашро омӯхта буд. Тибқи маълумоти Нисории Бухороӣ дар «Музаккиру-л-аҳбоб», Исомуддин Иброҳим дар илмҳои динию адабиёти араб ва дар фанни иншо маҳорати тамом дошта, доир ба ин илмҳо таснифот низ доштааст. Боре хони Бухоро Убайдуллоҳи Шайбонӣ (ҳукмронӣ 1557-98), ки шоир ҳам буд, рубоии арабие гуфта, аз Исомуддин Иброҳим шарҳи онро дархост кардааст. Исомуддин Иброҳим дар муддати як рӯз дар ҷавоби он рубоӣ рисолае таълиф намуда, ба ҳар мисрааш бо 656 маънӣ ҷавоби пухта гардонида, хонро мот кардааст. Аз мероси адабии Исомуддин Иброҳим зиёда аз 3 ҳазор байт мондааст, ки мундариҷаи онҳоро шикоят аз замона, тасвири табиат, тарғиби илму дониш, васфи ишқи пок, мадҳи ҳамзамонон ва баъзе ҳокимони давр ташкил додааст.

Намунаҳо аз мероси ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сабзиши тухм

**Сабзиши тухм** - тухми чанинаш зиндаву солим метавонад сабзида,нашъунамо кунад ва рустании навро ба вучуд оварад.Дар баъзе ҳолатхо аз осеби расондаи хашаротҳои зараррасон,магорбанди ё дар натичаи микдори зиёди обашро гум кардан ва сабабҳои дигар чанин нобуд мегардад.

## Нигаред
* Тухм
Мирзо Малкумхон

**Мирза Малкумхон** маорифпарвар, публисист ва драматургй эронӣ. Аз оилаи ашроф. Дар Порис таҳсил кардааст. Мутарчими шахсии шох ва мушовири Садри Аъзам буд. М.М. дар Теҳрон фаромушхона ном маҳфиле ташкил намуд, ки дар он як гурӯҳ равшанфикрон гирд омада буданд. Мақсаду мароми асосии маҳфили ӯ умуман ислохи башарият ва хусусан ислохи миллати эронй буд.
Алифбои арабӣ

**Ҳуруфи арабӣ** — системаи навиштан барои забони арабӣ ва забонҳои дигар аст.

## Инҷоро ҳам бингаред

* Ҳуруфи форсӣ

## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ.1 А-О./Дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р.Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ. — Москва 1969

Гурӯҳ:Алифбои арабиасос
Микроскоп

**Микроскоп** асбоби пурбиншакле аст, ки акси ашёро садҳо ва ҳатто ҳазорҳо маротиба калон нишон медиҳад. Кашфу такмили аввалин микроскоп дар асри XVII ба вуқӯъ омадааст. Кашофи микроскопе, ки ашёро тақрибан 270 маротиба калон нишон медод, олими голландӣ Антон ван Левенгук буд.

thumb|right|Микроскоп.
thumb|left|'''Stereomicroscope'''

## Аксҳои микроскоп
 
File:LaborMik2.jpg| Микроскопи лабораторӣ
File:LaborMik1.jpg| Binocular laboratory microscope
File:SidJen.jpg| Microscope binoviewers
File:SztereoMik.jpg| Stereo-microscope
File:Objektiv2.jpg| Microscope objectives
File:Objektiv1.jpg| Microscope objectives
File:Objektiv4.jpg| Microscope objectives
File:Huygens.JPG| Microscope eyepieces 
File:Merook.JPG| Microscope measuring eyepiece
File:Zeissok.JPG| Stereo-microscope eyepiece
File:Okular02.jpg| Microscope eyepiece
File:Okular01.jpg| Microscope eyepiece


## Қисмҳои механикии микроскоп
 
File:Korasztal.jpg| 
File:Revolver02.jpg| 
File:Tubustarto.jpg| 
File:MikTub.jpg| 
File:Talpazat.jpg| 
File:Rekesz.jpg| 
File:Kondenzor01.jpg|
File:Kondenzor.jpg| 
File:Foglec.jpg| 
File:Elesseg.jpg|
File:Asztal.jpg|
Ҳусейн Исмоилов

** Ҳусейн Исмоилов** (8 марти соли 1957, Душанбе) — варзишгари советии тоҷик. Устоди варзиши ИҶШС оид ба шамшерзани, чемпиони ҷаҳон. Аз оилаи хизматчи, аъзои ҷамъияти ихтиёрии спортии «Спартак».

## Эзоҳ
Аляскит

thumb|Аляскит
**Аляски́т** — ҷинси магмавӣ аз гранитҳо.

Таркибаш асосан аз шпатҳои даштии ишқорӣ, кварс ва албит иборат мебошад. Сохташ дона-дона, баъзан порфиршакл. Рангаш сурхи ҷигарӣ, гулобӣ, сафедча,. Бори аввал дар нимҷазира Аляска ёфт шуда, ҳамин номро гирифтааст. Дар кӯҳҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон вомехӯрад. Аляскит чун масолеҳи бинокорӣ ва навъҳои хушранги он барои кошинкорӣ ба кор мераванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ
Мирсаид Аҳмад

**Мирсаид Ахмад** дар Машҳад таваллуд ёфтааст. Мирсаид Ахмад яке аз шогирдони ҳаттоти машҳури Ҳирот Мирмлии Хиравист. Аввал дар китобхонаи дарбори амири Бухоро Абдулазизхон ва пас аз марги ӯ дар китобхонаҳои ҷаҳон махфузанд.
Ҳуруфи таиландӣ

**Ҳуруфи таиландӣ** системаи навиштан барои забони таиландӣ аст.

## Инҷоро ҳам бингаред

таиландӣ
Най (сози мусиқӣ)

thumb|Намудҳои най дар осорхонаҳои миллии Миср ва Осака, Ҷопон
**Най** (), **замр** — сози мусиқии нафасӣ, ки дар мусиқии Ховари Миёна ҷойгоҳи намоён дорад. Дар баъзе аз ин анъанаҳои мусиқӣ, он ягона асбоби нафасӣ истифода мешавад.

Аз қадим байни мардуми эронинажод машҳур аст. Дар кишварҳои Араб *мизмар* меноманд. Найро аз чӯб, филиз месозанд. Қутраш 3-4 см, дарозиаш 40-60. Дарозии сурох дорад, ки барои дамидани бод истифода мешавад. Бар танаи най шашто сурох мешавад, ки онҳо барои тағир додани овоз ё лаҳн ба кор мераванд. Тавасути фишори сахту сусти дамидани бод ва маҳкам намудани сурохҳо ба ангуштон аз он ба миқдори 3 октава садои оҳанге ҳосил мегардад. Сурохе дар тарафи муқобил дорад, ки онро бо ангуштони дасти чап мепушанд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии нафасӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии тоҷикӣ
Мусиқишиносӣ

**Мусиқишиносӣ** («музыковедние») — илми мусиқӣ, яке аз соҳаҳои санъатшиносӣ аст.

* Мусиқишиносӣ — дар маҷмӯъ назарияи мусиқӣ, таърихи мусиқӣ, этнографияи мусиқӣ, созшиносӣ, танқиди мусиқӣ, эстетикаи мусиқӣ, омӯзиши хату саводи нота, қоидаҳои мусиқӣ, садоҳо, фосилаҳо, аккордҳо (бисёровозаҳо, лаҳнҳо, зарбу усул, андозаҳо), суръат, баландӣ, қувва ва таркиби оҳангро дар бар мегирад. Таҳқиқу омӯзиши оҳанг, гармония, полифония, усулу андоза, таҳияи созӣ, таҳлили асарҳои мусиқӣ ва шаклҳои мусиқӣ чун чузъи мусиқишиносӣ ба соҳаи назарияи мусиқӣ мансубанд.
* 
* Мусиқидонӣ (русӣ, «музыкознание») — фаннест оид ба мусиқӣ, ки қисми муҳими онро назарияи мусиқӣ (гармония, полифония, таҳлили асари мусиқӣ ва ғайра), таърихи мусиқӣ, фолклоршиносӣ ва ғ.-ро дар бар мегирад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Моҳии паррон (бурҷ)

thumb|right|250px|Бурҷи «Моҳии паррон».
**Моҳии паррон** (), **ҳути паррон** - бурҷест дар нимкураи ҷанубии осмон, қадри ситоравии равшантарини ситораҳои он ба 3,6 баробар мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бурҷҳо
*
Моҳиҳои зиндазо

**Моҳиҳои зиндазо** - моҳиҳоеро меноманд, ки тухм нагузошта бача мезоянд. Аксари наҳангшаклхо (наҳанг,скатхо), баъзе моҳиҳои устухондор (хормоҳии баҳрӣ, гулмоҳӣ ва ғайра) зиндазо мебошанд.
Абакан

**Абака́н** (хакасӣ: *Ағбан*) — шаҳр дар Федератсияи Русия, пойтахти Ҷумҳурии Хакасия (аз 1992). Дар ҷануби ғарбии Красноярск, дар қисми марказии ҳавзаи Минусинск, дар резишгоҳи дарёи Абакан ба дарёи Енисей воқеъ аст. Аҳолиаш 179 163 нафар (2016).

## Таърих

Санаи ташкилшавии Абакан(ҳамчун шаҳр) 30 апрели соли 1931 ҳисобида мешавад.

## Ҷуғрофия

## Иқтисодиёт
Узели роҳи оҳан ва роҳҳои автомобилгард мебошад, аэропорт ва бандар дорад. Дар Абакан корхонаҳои вагонсозӣ, истеҳсоли кранҳои борбардор ва контейнерҳо, заводу фабрикаҳои саноати сабук, коркарди чӯб, хӯрокворӣ, истеҳсоли маводи сохтмон фаъолият мекунанд.

## Маориф ва фарҳанг
Донишгоҳ, филиалҳои донишкадаҳои Красноярск, пажӯҳишгоҳи забон, таърих ва адабиёт, театрҳои драма (русӣ ва хакасӣ) ва лӯхтак, осорхонаи кишваршиносии ҷумҳуриявӣ дорад. Дар шаҳр боғи ҳайвонот ва дендрарий мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Торосов, В. М. Абакан / В. М. Торосов. — 2-е изд. — М.: Цицеро, 1994. — 208 с., илл. ISBN 5-8286-0042-7
* Анненко, А. Н. Предпочитаю Абакан  — Второе издание / Алексей Анненко. — Абакан: Бригантина, 2016. — 240 с., илл. ISBN 978-5-904239-3.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия
Алифбои кирилликӣ

**Алифбои кирилликӣ** системаи навиштан барои забони тоҷикӣ ва забони русӣ ва забонҳои дигар аст.
### Алифбои расмӣ
Дар айни замон забони расмии алифбои кирилликӣ дар давлатҳои зерин истифода мешавад:

** [[Абхазия|Абхозистон]]**
* забони абхозӣ 
* забони русӣ 
** [[Беларус]]** 
* забони белорусӣ 
* забони русӣ
** [[Босния]] ва Ҳерсеговина** 
* забони сербӣ
** [[Булғористон]]** 
* забони болгарӣ
** [[Қазоқистон]]** 
* забони қазоқӣ (дар соли 2012 президент эълон кард, ки тарҷумаи алифбои қазоқӣ ба алифбои лотинӣ то соли 2025 иҷро мешавад)
* забони русӣ
** [[Қирғизистон]]** 
* забони қирғизӣ 
* забони русӣ
** [[Мақдунияи Шимолӣ]]** 
* забони мақдунӣ
** [[Молдавия|Молдова]]**
* забони русӣ дар  Гагаузия
** [[Муғулистон]]** 
* забони монголӣ
** [[Ҷумҳурии молдовии назди дарёи Днестр]]** *(давлати эътирофнашуда)* 
* забони молдавӣ 
* забони русӣ
* забони укроинӣ
** [[Россия|Русия]]** 
* забони русӣ
* Забонҳои давлатӣ ва расмӣ дар субъектҳои Федератсияи Русия (вепсӣ, карелӣ ва финӣ)
** [[Сербия]]** 
* забони сербӣ
* русинӣ/диалект дар  Воеводина
** [[Тоҷикистон]]** 
* забони тоҷикӣ 
* забони русӣ
** [[Украина]]** 
* забони укроинӣ
* забони русӣ дар якчанд вилоятҳо
** [[Черногория]]** 
* забони черногорӣ (ҳамроҳ бо лотинӣ) 
* забони сербӣ
** [[Осетияи Ҷанубӣ]]** 
* забони осетинӣ 
* забони русӣ

## Инҷоро ҳам бингаред
### Стандартҳои транслитератсия
Қоидаҳои гуногуни транслитератсияи забони тоҷикӣ:

 Стандарты транслитерации

Гурӯҳ:Кирилликӣ
Алмосӣ

**Алмосӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Алмосӣи ноҳияи Ҳисор. Аз Алмосӣ то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 32 км. Аҳолиаш 1115 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Дар гузашта мардуми ин мавзеъ теғҳои алмосгун месохтаанд. Дар солҳои аввали Ҳокимияти  Шӯравӣ ин ҷо маркази ноҳияи Алмосӣ ба ҳисоб мерафт. Сокинони Алмосӣ асосан ба кишоварзӣ, боғдорӣ токпарварӣ ва чорводорӣ машғуланд. Дар Алмосӣ маркази саломатӣ, мактаби миёна, осиёб ва нуқтаи мавҷпахшкунии телевизионӣ ҷой гирифтаанд. Заминҳо аз дарёи Хонақоҳ обиёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Алмосӣ
Абалак

**Абала́к** () — гиёҳест яксола, мансуби шураиҳо.

## Тавсифоти биологӣ
Пояаш сершоху барг. Баргаш тасмашакли нугтез (аз 3 то 30 см қад мекашад). Баргу пояаш аз серпашмакӣ хокистарранг метобад. Баргаш майда (дарозиаш 0,5 – 7 см; бараш 0,2 – 1 см), дурушт, дарозрӯя ё нештаршакл (баъзан риштамонанд). Гулаш майда, сабзтоб (бештар баҳорон мешукуфад). Мевааш сегӯша, ба меваи ҷағҷағ монанд аст; дуто хори борики тез ё чангакмонанд дорад.

## Паҳншавӣ
Абалак асосан дар регзор, санглох, ҷойҳои сершибоғу шӯразори биёбон, канори роҳ, замини партов (мавзеъҳои воҳаи дарёи Сир, водии Вахш, Помири Ғарбӣ, қаторкӯҳҳои Туркистон ва Зарафшон; 350 – 1800 м баландтар аз сатҳи баҳр) месабзад; абалакзор баъзан замини васеъро фаро мегирад. Абалак алафи бегонаи кишти ғалладона аст.

Абалакро гӯсфанд, буз, асп ва шутур нағз мехӯрад.

## Хосияти шифоӣ
Абалак гиёҳи шифоист. Табибони халқӣ ҷӯшоби баргашро барои нигоҳ доштани хуни бинӣ истифода мебаранд. Абалак хӯроки хуби чорвост. Онро баҳору тобистон аспу шутур ва моли майда нағз мехӯрад; гов намехӯрад. Абалак дар давраи мевабандиаш 2 – 9,5% протеин, 6 – 7% сафеда, 2% равған, 37 – 38% клетчатка ва 42 – 45% моддаҳои қиёмшавандаи бенитроген дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Комаров Б. М., Определитель растений Северного Таджикистана, Д., 1967; 
* Флора Таджикской ССР, т. 3, Л., 1968.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Кислота

**Кислота** - ин моддаи моеъи химияви буда онро барои коркарди элементҳои гуногун истифода мебарандю Кислотаро тезоб ҳам мегӯянд. Кислота маҳлули сӯзон буда кор бо хеле хатарнок аст. 
** Моддаҳои мураккабе, ки [[ҳидроген]]ҳои онҳо қобилияти бо металл ивазшавиро дарад, кислота намида мешавад.**

## Кислота ва асосҳо
Кислота ва асосхо, класси пацвастҳои хиимияви. Кислотахо модахое мебошанд, ки дар таркибашон атомҳои ҳидроген дошта, ҳангоми дар об диссоциация шудан ионҳои H+(аниктараш гидроксоний H3O+)ҳосил мекунанд.

## Фармулаи баъзе кислотаҳо ва боқимондаи кислотагӣ
чап
thumb|450px

Кислотаи Хлорид-**HCI** Боқимондаи кислота ва валентии он-** -CI **
Кислотаи  Сулфид-**H<sub>2</sub>S** Боқимондаи кислота ва валентии он-** =S **
Кислотаи Сулфит-**H<sub>2</sub>SO<sub>3** Боқимондаи кислота ва валентии он-** =SO<sub>3 **
Кислотаи Сулфат-**H<sub>2</sub>SO<sub>4** Боқимондаи кислота ва валентии он-** =SO<sub>4 **
Абубакри Рубобӣ

**Абубакри Рӯбобӣ** () — мусиқидон, навозанда, ҳофиз ва охангсози форс-точик.

## Зиндагинома
Асосҳои ибтидоии шеъру мусиқиро дар зодгоҳаш фаро гирифта, сипас барои такмили дониш ва ҳунар ба шаҳрҳои Бухорову Самарқанд рафт. Дар мактаби ҳунарии Бухоро асосҳои назариявӣ ва амалии мусиқиро омӯхт. Муддати зиёде дар Ғазна зист ва сарварии ҳунармандони дарбори султон Маҳмуди Ғазнавиро ба уҳда дошт. Дар сарояндагӣ пайрави сабки Абуамир буда, сурудҳои халқӣ (фахлавиёт)-ро хеле устодона мехонд. Мисли Абуамир сабки сарояндагии қадамии мардуми Хуросонро так­мил додааст ва аҳли мусиқӣ ба ӯ номи фахрии «Хуросонгӯ»-ро додаанд.

Дар сознавозӣ низ анъанаҳои қадимии ниёгони худро идома додааст. Аз ин рӯ ӯро бо унвонҳои «Бубакри Рубобӣ» ва «Мутриби Мовароуннаҳрӣ» низ ном мебурданд. Дар ҳунари музҳикӣ (мазҳака) ҳам истеъдоди хоса дошта, дар иҷрои асарҳои мазҳакавии мусиқӣ бештар комёб шуда­аст. Абубакри Рубобӣ шогирдони зиёде тарбия намудааст, ки маъруфтаринашон Ситтии Заррин, Муҳаммади Хушнудӣ, Муҳаммади Қаввод, Андалеб, Абдурраҳмони Хонанда, Бобои Музҳик, Амири Музҳик, Нури Хонанда мебошанд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабзода А., Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён, Душанбе, 2000;
* Раҷабзода А.,Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мусиқии замони Рӯдакӣ, Душанбе, 2008.
Риёзиёт

**Риёзиёт**, ё **математика** (аз , аз μάθημα, *máthēma* — дониш, илм) — илмест дар бораи муносибатҳои миқдорӣ ва шаклҳои фазоии олами воқеӣ. Объекти математикаи холис аз шаклҳои фазоӣ ва муносибатҳои миқдории олами воқеӣ, яъне аз материали комилан peaлӣ иборат аст. Он чиз, ки материали мазкур шакли фавқулодда абстрактие мегирад, аз олами берунӣ пайдо шудани онро фақат андаке пардапӯш карда метавонаду бас.

### Ададҳо
Вожаи «ададҳо» аввал ба ададҳои натуралӣ таалуқ дошт. Дертар ба ададҳои ратсионалӣ, ададҳои ҳақиқӣ, ададҳои мурракаб ва дигар ададҳо паҳн шуд.

: 
* Рақамҳои рими

## Нигаред
* Алгебра
* Математикаи Олӣ


*
Гурӯҳ:Пи
Авво

**Авво** ( — уллоскашанда, аккосзананда;   аз ) — бурҷ дар Нимкураи шимолии осмон, номи манзили сездаҳум аз бисту ҳафт манозили Моҳ.

Номи шакли панҷум аз бисту як ашколи шимолӣ, ба сурати марди истода, ба дасти рост асо ва ба дасти чап дос гирифта, ки Ҳорис-ус-само низ меноманд. Дар Бобулистони Қадим Авворо «чӯпони вафодори ҳаво», Юнони      Қадим «посбони хирс» (Арктурус, Арктофилакс) ё «Барзгар» меномиданд. Авворо тамоми тобистон мушоҳида кардан мумкин аст.

Масоҳати Авво дар осмон 906,8 градуси квадратӣ буда, 149 ситораи мушоҳи­дашавандаро дар бар мегирад. Ситораи муниртарини Авво Симоки Ромеҳ (Арктур) аст, ки дар осмон 30° ҷанубии «думи» *Дубби Акбар * воқеъ гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Аврангӣ

**Аврангӣ** — номи оҳанге, аз оҳангҳои бостонии мусиқии форсу тоҷик. Яке аз сӣ лахни Борбад. То имруз фақат номаш боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ аз рӯи алифбо
Австон

**Австон** (, ? — 329 то мелод) — сипаҳсолори бохтарӣ, ҷонибдори Спитамен, роҳбари муборизаи мардумӣ бар зидди ҳамлаи сипоҳиёни Искандари Мақдунӣ.

## Таърих
Квинт Курсий — таърихнигори Юнони Қадим, шоҳиди воқеоти ҷангҳои Искандар — Австонро дар радифи ёрони Спитамен ва Катон борҳо ёд кардааст. Тобистони соли 327 дар Парайтакен (ба эҳтимоли қавӣ Қаротегин ё Хутталон бояд бошад) шӯриши навбатӣ ба зидди Искандар таҳти роҳбарии Катон ва австон авҷ гирифта буд; Искандар алайҳи онҳо сипаҳсолори ботаҷриба ва ниҳоят бераҳми худ Кратерро фиристод. Ниҳоят Катон дар корзор кушта шуд ва австон асир афтода бо фармони Искандар ба қатл расид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таърих
Аварҳо

thumbnail|Зане бо либоси миллии доғистонӣ
1.**Аварҳо** халке, ки асосан дар қисми кӯҳсори Доғистон, қисман дар хамвории районҳои Буйнок, Хасавюрт ва ғайра маскун аст. Дар шимоли Озорбойҷон. (Ноҳияҳои Белокан ва Закатал) низ хастанд. Шумораашон 396 ҳазор (1970), аз ҷумла дар Доғистон 239 ҳазор.
Википедиа

2. **Аварҳо** 1) қабилаҳои муттаҳиди туркзабон ва дигар қабоили Осиёи Марказӣ, Сибири Ғарбӣ, Приурал­йе, Поволжйе. Дар маъхазҳои таърихии миёнаҳои асри 5 аз онҳо ёд шудааст. Солҳои 550 – 62 то Кавкази Шимолӣ расида чандин қабилаҳоро ба худ тобеъ кардаанд. Соли 567 бо сарварии хон Баян қабилаҳои германии гепидҳоро нобуд карда, заминҳояшонро тасхир намуданд ва дар ҷояш Хоқонии Аварҳоро таъсис доданд. Ибтидои садаи X аз тарафи венгерҳо комилан мағлуб гардида, тадриҷан бо аҳолии маҳаллии Подунавия ва Причерноморйеи Ғарбӣ омезиш ёфтанд; 2) **аварҳо** (худашон маарулал мегӯянд), халқият дар Федератсияи Русия, халқи таҳҷойии Доғистон. Дар кӯҳсор ва баъзе наво­ҳии ҳамвори марказӣ ва шимоли ҷумҳурӣ зиндагӣ доранд. Ҳамчунин дар Чеченистон, Қалмоқистон, вилоятҳои Астрахану Ростов ва ноҳияҳои Белоканск ва Закаталияи Ҷумҳурии Озарбойҷон низ ҳаёт ба сар мебаранд. Шумораи ками онҳо дар Гурҷистон низ сукунат доранд. Забонашон аварист. Забони русӣ низ маъмул аст. То ибтидои садаи XX бо хати арабӣ менавиштанд; аз соли 1927 аз алифбои лотинӣ ва аз соли 1938 аз алифбои кириллӣ истифода мебаранд. Шумораи умумии аҳолӣ дар ибтидои садаи XXI тақрибан 601 ҳазор; дар Россия 544 ҳазор, аз ин дар Доғистон 496,1 ҳазор нафар зиндагӣ доранд. Эътиқодмандони Аварҳо аҳли мазҳаби шофеии тасаннунанд; пайравони силсилаи нақшбандия, қодирия ва шозалияи тасаввуф низ ҳастанд. Шуғли асосии Аварҳо чорводорӣ, сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва қолинбофист.
(Б. Раҳматов)
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Миллатҳо аз рӯи алифбо
Авгит

**Авгит** (аз  — «тобиш, ҷило») — минерал аз гурӯҳи пироксенҳо. Аз рӯи таркиби химиявию сохти кристаллӣ ба силикатҳо мансуб аст.

## Формулаи кимиёӣ
Формулаи химиявиаш Сa(Mg,Fe,Al)[(Si, Al)2O6].

## Хосияти кимиёӣ
Ғашҳои Ti, Cr дорад. Ранги Авгит сабзи сиёҳтоб ё сиёҳ. Ҷилояш шишагун. Ношаффоф. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5 — 6,5; зичиаш 3200 — 3600 кг/м3. Авгит дар таркиби бисёр ҷинсҳои магмавӣ (андезит, базалт, диабаз) ва қисман метаморфӣ вомехӯрад. Барои зебу зинат истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои оҳан
Гурӯҳ:Минералҳои калсий
Гурӯҳ:Минералҳои алюминий
Гурӯҳ:Минералҳои магний
Гурӯҳ:Силикатҳо (минералҳо)
Гурӯҳ:Пироксенҳо
Мехак

thumbnail
**Мехак** - **мехчагул**, **мехакгиёҳ**,ҷинси рустаниҳои яксола ва бисёрсолаест аз оилаи мехакихо.Баргаш борику нугтез, гулаш гулоби,аргувони,зардтоби сабз буда,дар нуги появу шохча яктои ё 2-3-тои мешукуфад;меваш гузаи дарозруя аст.Дар дунё кариб 300 намуди М. хаст,ки асосан дар минтакаҳои муътадил ва субтропики Нимкураи шимоли (дар Аврупо,алалхусус дар ноҳияи б.Миёнзамин,Африка,ва Осиё)меруяд.
Мусиқии вокалӣ

**Мусиқии вокалӣ** — жанри мусиқиест, ки барои сурудан эҷод мешавад. 

Нақши асосиро дар ҳама навъҳои мусиқии вокалӣ овози инсон мебозад. Мусиқии вокалӣ асарҳое дохил мешаванд, ки барои яккахонӣ ё хониши бисёровоза, ансамбл, хор, каппела офарида шуда, бо ҳамовозии созҳои мусиқӣ ва бе иштироки он иҷро мегардад. Мусиқии вокалиро ба жанрҳои зерин ҷудо мекунанд: камеравӣ (романс, суруд, ансамблҳои вокалӣ бо ҷӯршавии фортепиано ва якчанд сози мусиқӣ); кантатавӣ, ораториявӣ, вокалӣ-симфонӣ ва операвӣ. Ғайр аз ин қисми таркиби онро мусиқии анъанавии халқиву классикӣ ташкил медиҳад ва бо шеър алоқаи мустаҳкам дорад (ғайри вокализ – суруди бематн). 

Инчунин ба мусиқии вокалӣ суруду таронаҳои классикии «Шашмақом», «Дувоздаҳмақом», «Фалакӣ» ва аксар сурудҳои халқӣ дохил мешаванд.

## Нигаред
*Мусиқӣ
*Мусиқии бачагона
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ аз рӯи жанр
Агар-агар

thumb|Агар
**Агар-агар** (аз ) махсулоте, ки аз баъзе намудҳои обсабз дар намуди хока дона-дона ва ғайра тайёр мекунанд. Асосан аз полисахаридҳо иборат аст.Дар намуди хока, ғурӯша ва ғайра тайёр мекунанд. Асосан аз полисахаридҳо иборат аст. Дар ҳарорати 80 – 86°С дар об ҳал шуда, дар ҳарорати 36 – 40°С ба бастаи шилмак мубаддал мегардад. Агар-агар дар таркиби муҳити ғизо барои парвариши бактерия, занбӯруғ, обсабз ва ғайра истифода мебаранд. Ба Агар-агар ферментҳои ҳозима таъсир намекунанд. Агар-агар дар амалияи тиб чун давои тақвиятбахши кори рӯда маъмул аст. Он дар саноати хӯрокворӣ, қаннодӣ (мармеладпазӣ) ва ғайра истифода мешавад.
## Манбаъ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Обсабзҳо
Автопилот

[thumb|300px|Блоки идоракунии автопилот пенли приборҳои [Боинг-747 ]]
**Автопилот** (аз авто... ва фар. pilote — ронанда) олотест — барои автоматӣ идора кардани апарати париш. Фикри сохтан ва трхи автопилотро К. Э. Тсеолковский соли 1898 пешниход кардааст. Дар ИҶШС аввалин автопилот соли 1932 сохта шуд. автопилот даставвал барои стабилизатсияи харакатҳои кунчии ҳавопаймо хидмат мекард. Ин имконият медод, ки режими матлуби парвоз бе иштироки пилот нигоҳ дошт ашавад.

## Нақшаи сохтумони автопилот
Ғояи  сохтан ва тарҳи автопилотро К. Э. Сиолковский соли 1898 пешннход кардааст. Дар СССР аввалин  соли 1932 сохта шуд. Автопилот сараввал  барои устувории ҳаракатҳои кунҷии самолёт (ҳаракат нисбат ба маркази масса) хизамат мекард. Ин имконият медод, ки режими матлуби парвоз бе иштироки сарнишин (пилот) нигоҳ дошта шавад. Такомули минбаъдаи автапилот ба автоматонии тамоми реҷаҳои парвози аппарати париш (аз оғоз то анҷоми парвоз) имкон дод. Автопилот  ҳам рул ва ҳам муҳаррикҳои аппарати паришро автоматӣ идора мекунанд. Дар натиҷаи кори автопилот барномаи парвоз бе дахолати сарнишин, аз ҳама муҳимаш дар парвозҳои дарозмуҳлат нигоҳ дошта мешавад. Бо мурури замон такмил ёфтани аппаратҳои париш ва автоматика автопилот бо дигар автоматҳои парвоз (париш, парвози барномавӣ, гузариш барои нишаст, гузаштан ба даври дуюми парвоз ва ғайра) тавъам карда мешавад. Маҷмӯи ин автоматҳо системаи идораи автоматиро ташкил медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Автопилот
Гурӯҳ:Идораи мошинҳо
Автономия

**Автономия** (аз юнонӣ autonomia – худидоракунӣ, мустақилият) — худидоракунии воҳиди сиёсию миллӣ дар доираи давлати ягона, ки он дар Конститутсия таҷассум ёфтааст.

Автономия шакли худидоракунии қисми ҳудуди давлати унитарӣ ё федеративӣ мебошад ва ҳамчун мухторияти ҳудудӣ шинохта мешавад. Он дар ҳудудҳои маскуншудаи халқҳое, ки дорои хусусиятҳои махсуси умумияти забонӣ, маишӣ ва ҳаёти иқтисодӣ мебошанд, ба амал бароварда мешавад. Воҳидҳои маъмурию миллӣ дар ҳайати давлати федеративӣ ҳамчун автономияи субъекти федератсия амал менамоянд. Воҳиди ҳудудии автономӣ дар ҳалли масъалаҳои аҳамияти маҳаллидошта, ки ҳокимияти марказӣ ба он вогузор намудааст, мустақил аст. Мақомоти интихобии воҳиди маъмурии автономӣ манфиатҳои хоси аҳолии онро таҷассум менамояд.

## Дар Федератсияи Русия
Чунин ҳолат дар конститутсияҳои ҳам давлатҳои феде­ративӣ ва ҳам давлатҳои унитарӣ ба таври махсус қайд карда мешавад. Масалан, дар Конститутсияи Федератсияи Русия моддаи 72 ваколатҳои якҷояи Федератсияи Русия ва субъектҳои онро ифода намудааст. Мувофиқи моддаи 73 ҳуқуқи автономии ҳамаи 89 субъекти федератсия  эътироф карда мешавад. Вобаста ба сохтори давлатӣ ва раванди идораи сиёсӣ худидоракунӣ ва ё мухторияти воҳидҳои маъмурию сиёсӣ дар сатҳи мухталиф ба амал меояд.

## Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Дар шароити Тоҷикистон чунин ҳолатро Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон касб намудааст. Боби 7-уми Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон низоми мухториятро дар ҳудудҳо ва салоҳиятҳои воҳиди сиёсию маъмурии мазкур муайян намудааст. Ҳамин тариқ, автономия аз як тараф шакли худидоракунии умумиятҳои миллӣ-этникӣ ва аз ҷониби дигар сатҳи муайяни ғайримарказонидани идораи ҳудудҳои муайян мебошад. Моҳиятро танзими муносибатҳои байниҳамдигарӣ ва мувофиқгардонии манфиатҳои миллии умумиятҳои гуногун ташкил менамояд.

## Адабиёт
* Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон, Д., 2003; 
* Зокиров Г. Н., Истиқлоли сиёсӣ, Д., 2001; 
* Миртов Д., Нравственная автономия по Канту и Ницще, С. – Пб., 1905.

## Нигаред
* Кишвар

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Худидоракунӣ
Гурӯҳ:Фалсафаи иҷтимоӣ
Автостоп

мини|рост|Роҳи оҳани Берлин: Идоракунии қатора бо автостоп.

Аз рост: рахи сафед дар ҳолати оддӣ.

Аз чап: рахи сафед ба клапан расида қатораро бозмедорад.
**Автостоп** олатест, барои автоматй боздоштани поезд дар мавриди гофил мондани машинист аз сигналҳои чарогаки рахнамо, ки боз доштани поезд ё кам кардани суръатро талаб мекунад. истифодаи автостоп фалокатхоеро ки дар натичаи ба сигналҳои чарогаки рахнамо диққат надодани машинисти локоматй руй доданаш мумкин аст, пешгирӣ мекунад.
Айният

**Айният** дар математика баробарии ду ифодаи таҳлилӣ, ки барои қиматҳои имконпазири ишораҳои онҳо баробарии мазкур ҷой дорад. Масалан баробарии,

:(a + b)^2 = (a^2 + 2ab + b^2)

Барои ҳамаи қиматҳои а ва в дуруст аст.
Мусиқии нафасӣ

thumb|Мусиқии нафасӣ
**Мусиқии нафасӣ**, як навъ асари мусиқиест, ки барои оркестри нафасӣ эҷод мешавад. Истилоҳи Мусикии нафасӣ асосан хоси асарҳои бо оркестри нафасӣ иҷрошаванда буда, ба маънои васеъаш асарҳои камеравиро,ки махсус барои созҳои мусиқии нафасӣ (квартет, квинтет ва ғайра тасниф мегарданд, дар бар мегирад. 

Мусиқии нафасӣ одатан номи асарест, ки онро оркестрҳои нафасӣ иҷро мекунанд. Бо фаҳмиши васеъ Мусиқии нафасӣ ҳамчунин асарҳои барои ҳайати камеравӣ-нафасӣ (квартетҳо, квинтетҳо ва ҳ. к.) ва асарҳои барои созҳои алоҳидаи нафасиро низ дар бар мегирад. 
## Нигаред
* Мусиқии барномавӣ
* Мусиқии вокалӣ



File:Fuvolaáll.jpg|Флейта
File:Clarinet.jpg|Кларнет
File:Oboe.jpg|Гобой
File:Bassoon.jpg|Фагот





File:Bach-Trompete 06.08.2008 12-46-40 2304x3072.JPG|Труба
File:French horn front.png|Валторна
File:Trombone CG Bach42AG.jpg|Тромбон
File:Tuba-Eb-sylver.png|Туба


## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи мусиқӣ
Мусиқии муфарраҳ

**Мусиқии муфарраҳ**, як навъи асари мусиқиест, ки барои доираи васеъи сомеъон офарида шуда, мазмун ва мундариҷаи нисбатан сода, оҳангу навои равону фасеҳ дорад.

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Мусиқии рақсӣ

**Мусиқии рақсӣ** () — як навъи мусиқиест , ки барои ҷӯршавии рақсҳо муқаррар гардидааст. Дар мусиқии рақсӣ хусусияти ритми (усули) бурро ифода ёфтааст ва барои ҳар рақс суръат, ритми муайян ва хусусияти хоси ҳаракатҳои рақсӣ шарт аст. Ба қавли Х. Абдуллоев «мусиқии рақсӣ қисми таркибии мусиқии сабук буда, хеле қадимист ва асосан тавассути созҳои мусиқӣ иҷро мегардад. Дар байни халқ барои жанрҳои вокалӣ ҳам рақсҳо мавҷуданд (мас., дар байни тоҷикону ӯзбекҳо лапар, ялла, бадеҳа ва ғайра), ки бо ҳамоҳангии созҳои мусиқӣ ё бе онҳо иҷро мешаванд. Дар байни халқ, асосан дар Шарқ созҳои мусиқии зарбӣ (дойра, нағора, таблак ва ғайра) вуҷуд доранд, ки ба мусиқӣ ҷӯр шуда, мусиқии рақсиро сермазмуну фараҳангез менамоянд.

Дар рақсҳои пантомимӣ мусиқии рақсӣ хусусияти тасвирӣ дорад, ки он алалхусус дар намоишҳои театрӣ (балет) равшан ба назар мерасад.

Мусиқии рақсии консертӣ (барои валс, полонез, мазурка) дар ҷаз низ маъмул аст. Усулу оҳангҳои рақсии халқӣ дар қатори дигар намунаҳои мусиқии фолклорӣ манбаи асосии инкишофи ритм, интонатсия ва умуман мусиқии миллӣ – касбӣ (бисёровоза) ба шумор меравад. Ритмҳои мусиқии рақсӣ барои ташаккули симфонияҳои классикӣ (мас., Симфонияи 7-уми Бетховен, соната, жанрҳои созию овозӣ, драмаи мусиқӣ ва ғайра) таъсир намудааст. Аксари сютаҳо аз оҳангҳое, ки хусусияти мусиқии рақсӣ доранд, офарида мешаванд. Яке аз қисмҳои таркибии сюитаи силсилавӣ дар асоси оҳанги рақсӣ (усули муайяни рақс) эҷод мегардад. Композиторони шӯравӣ анъанаҳои беҳтарини композиторони классикиро идома дода, барои мусиқии рақсӣ асарҳои пурмазмуну баландғоя офаридаанд. Аз ҷумла, композиторони тоҷик дар жанрҳои сюита («Хуш он замон»), «Баҳор ва ҷавонӣ»-и З. Шаҳидӣ; «Лола»-и Х. Абдуллоев, «Суруди кӯҳсор», «Чорзарб» ва «Ёр омад»-и А. Одинаев, кантата («Ғалаба», «Шаъну шараф ба партия»-и А. Ленский; «Кантата»-и идонаи З. Шаҳидӣ) ва дар асарҳои созию овозиашон Я. Сабзанов («Лола»-и С. Урбах ва С. Баласанян, «Дӯстии халқҳо»-и А. Ленский, «Сюитаи тоҷикӣ», «Навои кӯҳистон»-и К. Тушинок ва ғайра) аз имкониятҳои мусиқии рақсӣ васеъ истифода кардаанд».

## Нигаред
* Мусиқии сабук
* Мусиқии анъанавии тоҷик

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқии рақсӣ
Мусиқии созӣ

**Мусиқии созӣ** — жанри мусиқӣ, навъе аз асарҳои мусиқӣ, ки махсус барои созҳои мусиқӣ эҷод карда мешавад. Мусиқии созӣ одатан танҳо барои як соз (баъзан ба он дигар созҳо низ ҳамроҳ мешаванд) ва барои ансамблу оркестр низ эҷод мешавад.

## Нигаред
*Мусиқӣ
* Созҳои мусиқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи мусиқӣ
Матбаа

**Матбаа** - чопхона, корхонаи саноати полиграфӣ, ки навъҳои гуногуни маҳсулоти чопӣ (китоб, рисола, маҷаллаву рӯзнома ва ғайра) нашр менамоянд.

**Матбаа** - макони ба чоп расонидани воситаҳои ахбори оммаи чопӣ.

Бори аввал соли 1445 дар Олмон матбаа таъсис ёфта буд. Матбаа ба Осиёи Миёна аз Россия омад, пеш аз интиқоли китобхоро ба забони форсӣ-тоҷикӣ дар матбааҳои Канпур, Деҳли, Бамбай, Калката, Самарқанд, Тошканд ва дигар шаҳрҳо чоп мекарданд.

Чопхонаҳои муосир акнун танҳо маҷмӯи мошинҳои гуногун нестанд, балки як шабакаи пурраи технологияи баланд ва дақиқ, ки ба шумо имкон медиҳад натиҷаҳои хуб ба даст оранд, сифати баландро таъмин кунанд ва муҳимтар аз ҳама арзиши чоп ва нашри китобҳоро коҳиш диҳанд, ки ин ҳангоми интишори нусхаҳои калон муҳим аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иттилоот
Мусиқии симфонӣ

**Мусиқии симфонӣ** — жанри мусиқӣ, навъи асарҳои мусиқие, ки барои оркестри симфонӣ пешбинӣ шудааст. Мусиқии симфонӣ аслан аз асарҳои мураккабу бисёрҳаҷм иборат мебошад, вале ҳамчунин асарҳои хурду содаи маъмули мусиқӣ низ ба таркиби он дохиланд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Биогеометрия

**Биогеометрия** (аз био... ва метрия), фасли биология, ки дар таҳлили микдори натичаҳои тачрибаву мушохидаҳои биология ва ходисаҳои биологи организм статистикаи математикиро истифода мебарад.

## Нигаред

*Биология

Гурӯҳ:Илмхо