open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бодинҷон

**Бодинҷон**, **боимҷон** () — зироатест бисёрсола.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш рост, сершох, то 1 м қад мекашад. Баргу гулаш бунафш; мевааш дарозрӯя, нокмонанд, сафед, сабз, бунафш. Бодинҷонро дар саноати консерв барои тайёр кардани икра, инчунин пухта ё хушконда истифода мебаранд. Дар таркиби он моддаҳои хушк, қанд, сафеда, равған, витаминҳои С, В1,В2, В6, каротин (провитамини А), микроэлементҳо (калсий, калий, магний, фосфор, оҳан ва ғайра) мавҷуданд.

## Хосияти шифоӣ
Бодинҷон холестерини хунро кам карда, бемориҳои ҷигар, некрози рагҳоро пешгирӣ менамояд. Бинобар ин онро чун ғизои парҳезӣ барои муолиҷаи атеросклероз ва дарди санги гурдаву масона тавсия медиҳанд. Бодинҷон кори дилро тақвият мебахшад, пешобро меронад. Барои бемориҳои силсилаи дилу рагҳо, дил, гурда, ҷигар, ниқрис ва камхунӣ муфид аст. 
Агар бодинҷонро бихӯранд, меъдаро қувват мебахшад; агар онро бо равған бихӯранд, дардро мулоим месозад ва агар бо сирко бихӯранд, дарунро мебандад, пешобро меронад, дардҳоеро, ки сабабашон зиёд гаштани гармӣ бошад, таскин медиҳад, бадбӯии каши рон ва зери бағалро рафъ менамояд. Чун Бодинҷонро сӯхта, хокистарашро бо сирко хамир карда, ба озахҳо бимоланд, онҳоро хушк карда мерезонад. 
Духтурони парҳезшинос таомҳои аз бодинҷон таҳияшударо ба ашхоси гирифтори бемориҳои ҷигар ва гурда тавсия медиҳанд. Мис ва оҳани таркиби бодинҷон ба ҳосил шудани хун мусоидат менамояд, бинобар ин истеъмоли он барои кӯдакони камхун ва занҳои ҳомила муфид аст. Шираи меваи хом ё пухтаи он хосияти бактерисидӣ (фитонсидӣ) дорад. Истеъмоли бардавоми бодинҷон барои пешгирӣ ва муолиҷаи атеросклероз нофеъ аст. Ин гуна хусусияти пурбаҳои бодинҷон бо роҳи тадқиқоти лабораторӣ собит карда шудааст. Истифодаи бодинҷон хоса барои пиронсолон муфид мебошад (варами бинобар нуқси дил ба вуҷуд омадаро мегардонад). Бодинҷонро барои муолиҷаи ниқрис, полиартритҳо, спондилёзҳо, спондилоартритҳо, бемориҳои санги гурда ва санги талха низ кор мефармоянд. Бодинҷон бинобар мангани бисёр доштан, таъсири инсулинро афзун мегардонад; ба миқдори зиёд мавҷуд будани калий бошад ба бодинҷон хосияти пешобронӣ мебахшад.

## Суратҳо

Image:Eggplant flower.JPG
Image:Solanum melongena ja02.jpg
Image:Aubergine.jpg
Image:Eggplant-sliced.jpg


## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сабзавот
Виктор Глушков

**Глушков Виктор Михайлович** () — и шӯравӣ, мутахассиси соҳаи кибернетика, академики АИ ИҶШС (аз 1964), академики АИ ҶШС Украина (аз 1961), ноиби президенти АИ ҶШС Украина (аз 1962), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Ростов (1948). Солҳои 1948—1956 дар Институти техникаи ҷангали Украина кор кардааст. Аз соли 1961 директори Институти кибернетикаи АИ ҶШС Украина. Таҳқиқоти Виктор Глушков ба алгебра, кибернетика, мошинҳои ҳисоббарорӣ бахшида шудааст. Назарияи автоматҳои рақамӣ, лоиҳакашии ҳисобмошинҳои электрониро таҳия ва дар истеҳсолот татбиқ намудааст. Ҳисобмошинҳои мӯъҷаз ихтироъ кардааст. Зери роҳбарии Виктор Глушков дар ИҶШС нахустин ҳисобмошини электронии «Мир-1» сохта шуда буд. Бо ташаббуси Виктор Глушков шабакаи умумидавлатии автоматонидашудаи баҳисобгирӣ ва коркарди иттилоот, ки барои пурра идора кардани иқтисодиёти ИҶШС пешбинӣ гардида буд, таъсис дода шуд. Барои ин ӯ системаи алгебраҳои алгоритмӣ ва назарияи тақсимоти хазинаҳои додаҳоро таҳия намуд. Узви чандин АИ-ҳо (Булғория, Олмон, Лаҳистон) буд.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1967), Мукофоти давлатии ИҶШС (1967, 1968, 1977). Бо се ордени Ленин, ордени Инқилоби Октябр ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст. Соли 1982 баъди фавт ба Институти кибернетикаи АИ ҶШС Украина номи Глушков дода шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алои Бухороӣ

**Алишоҳ ибни Муҳаммад ибни Косӣ** — и тоҷик. Дар шаҳрҳои Мовароунаҳру Хуросон, Озорбойҷон, Ироқ ва Эрон зиндагӣ кардааст. Чанд мудат дар Хоразм тадқиқоти илмӣ бурдааст, ки аз ин сабаб уламои даврон ӯро Ал-Хоразмӣ низ ном бурдаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сирпиёз

**Сирпиёз** — () намудест аз оилаи пиёзҳо  зер оилаи  () аст  ва онро барои тайёр намудани доруворӣ (зидди септикӣ) барои истифода дар хӯришҳо ва таомҳои гуногун истифода мебаранд. Одатан сирпиёз тунд ва бӯйи ғализеро дорост.
 
Ҷойи пайдоишу парвариши рустанӣ Осиёи Миёна аст. Парвариши сирпиёз дар даманакӯҳҳои Тоҷикистона, Туркманистон, Ӯзбекистон, ва инчунин дар Эрон,  Афғонистон, Покистон рӯй додааст. 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Валентин Глушко

**Глушко Валентин Петрович** () — олими шӯравӣ дар соҳаи техникаи мушакӣ ва кайҳонӣ, академики АИ ИҶШС (1958), ду бор Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1956, 1961).

## Зиндагинома
Баъди хатми Университети давлатии Ленинград (1929) дар ташхисгоҳи газодинамика кор карда, бо сохтани муҳаррикҳои реактивӣ ва мушакҳои бо сӯзишвории моеъ парвозкунанда машғул буд. Нахустин дар ҷаҳон муҳаррики реактивии электрогармоӣ (1929—1933) ва нахустин дар ИҶШС муҳаррики реактивӣ бо сӯзишвории моеъ сохта, навъҳои нодири сӯзишвориҳо ва дастгоҳҳои фаъолкунандаро таҳия намудааст. Аз соли 1934 дар Институти илмию таҳқиқотии таҷҳизоти реактивӣ кор кардааст. Соли 1938 бо туҳмати ноҳақ муддати 8 сол ҳабс гардид. Дар маҳбас Валентин Глушко дар Бюрои махсуси конструктории Комиссариати халқии корҳои дохилӣ (НКВД) дар Қазон ба сохтани муҳаррикҳои реактивӣ машғул буд. Соли 1944 аз маҳбас озод шуд. Аз соли 1946 сардори Бюрои махсуси конструктории 456. Зери роҳбарии Валентин Глушко муҳаррикҳои реактивии моеӣ, ки дар зинаҳои якум ва дуввуми парвози мушакҳои шӯравӣ истифода мегардиданд, сохта шуданд.

Валентин Глушко аз соли 1974 директор ва сарконструктори Иттиҳодияи илмию истеҳсолии «Энергия» (ҳоло Корпоратсияи мушаксозию кайҳонии «Энергия») буд, ки дар ҳайати он Бюрои махсуси конструктории Валентин Глушко ва Бюрои конструктории С. П. Королёв муттаҳид гардиданд. Бо ташаббус ва роҳбарии Валентин Глушко системаи мушакию кайҳонии «Энергия-Буран» таҳия гардида, пурқудраттарин муҳаррики реактивии бо сӯзишвории моеъ коркунанда РД-170 сохта шуд. Валентин Глушко аз соли 1965 сарвари Шӯрои илмии «Сӯзишвории моеи мушаксозӣ»-и назди Раёсати АИ ИҶШС буд. Муаллифи асарҳои илмӣ дар соҳаи масъалаҳои такмил додани муҳаррикҳои реактивии моеӣ ва таҷҳизоти кайҳонӣ. Сармуҳаррири Энсиклопедияи «Космонавтика» ва маълумотномаҳо дар бораи хосиятҳои термодинамикию термофизикии сӯзишвориҳо, узви ҳақиқии Академияи байналмилалии астронавтика (1976).

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1957), Мукофоти давлатии ИҶШС (1967, 1984). Бо 5 ордени Ленин, орденҳои Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Ба танӯраи тарафи намоёни Моҳ номи Глушко дода шудааст.

## Осор
* *Ракеты: их устройства и применение.* М.-Л., 1935;
* *Реактивные двигатели ГДЛ — ОКБ,* М., 1975;
* *Развитие ракетостроения и космонавтики в СССР,* М., 1987*. *

## Сарчашма
*
Аллохтон

**Аллохтон** он ҷисмҳои кӯҳи ва сарватҳои зеризаминие, ки ба туфайли просессҳои геологи чойгардон шудаанд,яъне чои пайдоиши худ ба чои дигар кучидаанд.

## Нигаред
*Заминшиносӣ
Шафтолу (мева)

thumb|Шафтолу
[thumb|A peach [dessert]]

**Шафтолу** — ин меваест, ки таъми хуш дорад ва ба кас ҳаловат бахшандаест, ки онро дар боғҳо рӯйонида аз он мева мегиранд. Шафтолу умри кӯтоҳ мебинад ва он аз синни 3 ба ҳосил медарояд.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Меваҳо
Харбуза

**Харбуза**, **биттих** () — рустании яксолаи полизист аз оилаи кадуиҳо. Палакаш дароз, баргаш калони яклухт ё панҷашакл, гулаш ҷудоҷинса, баъзан дуҷинса (ҳашарот гардолуд мекунад), ҳосилаш сертухми гуногуншакл (дарозиаш. аз 4 см то 2 м, вазнаш вобаста ба навъ аз 200 г то 16 кг).

## Таърих
Xарбуза 5,5—6 ҳазор сол пеш дар Осиёи Миёна, Осиёи Хурд ва Эрон маълум буд. Онро аз асрҳои 2—3 м инҷониб мекоранд. Тоҷикистон макони қадимаи харбузакорист. Хатлону Қабодиён, Хуҷанду Истаравшан ва Панҷакент аз асрҳои 3—4 м бо харбузаҳои хуштаъму ширини худ машҳур буданд.

Дар асрҳои 12—14 харбузаро аз Осиёи Миёна ба Эрону Ироқ мебурданд.

Аа 500 навъи харбуза, ки дар Осиёи Миёна парвариш меёбад, беш аз 230 навъаш номи тоҷикӣ дорад, ки ин гувоҳи ватани харбуза будани диёри тоҷикон аст.

Ҳосили навъҳои харбузаи Осиёи Миёна сершираю сервитамин буда, аа 4,4 то 21 фоиз қанд, 7—9 фоиз ангиштобҳо, то 1 фоиз моддаҳои нитрогендор, то 2 фоиз равған, оҳар (крахмал), сафеда ва то 30 мг фоиз витамини С дорад. Xарбузаро ҳам тару тоза мехӯранд (асосан) ва ҳам хушконида истеъмол мекунанд, аз он мураббо ва ширинӣ мепазанд. Xарбуза барои муолиҷаи истисқо, заъфарма, дарди гурда, санги гурда, ҷароҳатҳои дарун ва ғайра фоиданок аст. Мағзи харбуза омос ва дарди чашмро бартараф мекунад.

## Парвариш
Xарбуза рустании гармипарвард, ба об ва хоки ҳосилхез серталаб мебошад. Xарбуза рустании серҳосил аст. Ҳар бех палаки он аз 1,5 то 20 кг (аэ 1 то 3 дона) ҳосил медиҳад. Дар заминҳое, ки дам дода шудааст, аз ҳар га 40—60 т. ҳосил мегиранд. 500 навъи харбузаи Осиёи Миёнаро аз рӯи мӯҳлати пухтанашон шартан ба навъҳои пешпазак, миёнсолӣ ва дерпазак ҷудо кардан мумкин аст: пешпазак миёнаҳои моҳи май мепазад) — зарҳандалак, ҳандалаки кӯкча, ҳандалаки бешак, зомуча, гулсар, ҳандалаки бухорӣ, даҳбедӣ, давлатбоӣ; миёнсолӣ (мионаҳои июн мепазад) —авезонӣ, алогургак, алоча, амирӣ, асадӣ, баргинозӣ, баргӣ, бешакширин, беҳзодӣ, бӯйшоқӣ, бӯрикалла, гургак, даҳбедӣ, дониёрӣ, зарметанӣ, лабиобӣ, лалмии зардтур, лақайӣ, камолӣ, кӯли хуштарин, муллосафоӣ, обинабот, парсилдоғ, тошлоқӣ, чокарӣ, шакарахалак, шакарпора, шерозӣ, ширинпӯчоқ, ҳасанӣ, қанднабот, ҷӯрақанд ва ғайра; дерпазак (:моҳи сентябри мепазад) — алопӯчоқ, андархамӣ, арконӣ, гулобӣ, нонгӯшт, саритокӣ, сиёҳпӯчоқ, токӣ, тиркашӣ, умрбоқӣ, шаббозӣ ва ғайра. Палаки харбуза бештар аз касалиҳои пажмурда, гардзанӣ, ҳашароти зараррасон — ширинча ва тортанаккана зарар мебинад. Чораҳои мубориза: риояи киштгардон, пошидани моддаҳои заҳрноки сулфури судаю карбофос, чуқур кашидани ҷӯякҳо.

## Нигористон

Image:Cucumis_melo_1_(Piotr_Kuczynski).jpg|Харбуза
Image:Cucumis_melo_4_(Piotr_Kuczynski).jpg|Харбуза дар парвариш
Image:kwatji.jpg|Тухмҳои харбуза


## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кадуиҳо
Гурӯҳ:Харбуза
Алоқаи Кайҳонӣ

**Алоқаи Кайҳонӣ**,ирсоли ахбор байни стансияҳои рӯизаминию аппарати париши кайҳонӣ байни ду ё чанде аз стансияҳои рӯизамини бо ёрии АПК, байни ду ё чанд АПК.Дар фосилаи басомадҳои 1-10ГГц муяссар мегардад.
Глюон

**Глюо́нҳо** (аз , аз  — ширеш) — зарраҳои бунёдӣ, ки сабабгори таъсири мутақобили зӯр, яъне таъсири мутақобили рангини байни кваркҳо мебошанд.

Глюонҳо зарраҳои бе масса ва заряд буда, спинашон бутун J = 1 а ҷуфтияти Р = — 1 доранд ва гӯё кваркҳоро андаруни адронҳо мечаспонанд (ширеш мекунанд). Ҳангоми афканиш ё фурӯбурди глюон кваркҳо ранги худро тағйир дода, ададҳои квантии боқимонда ва накҳати онҳо бетағйир мемонанд. Аз ин рӯ, глюонҳоро соҳиби ранг мешуморанд. Мас., ҳангоми аз u-кварки сурх хориҷ шудани глюон u-кварки кабуд ё зард ба вуҷуд меояд, лекин d ва s-кварк пайдо намешавад. Ҳар як глюон соҳиби ҷуфти заряди рангӣ — ранг ва зидди ранг аст. Истилоҳи «ранг» дар назарияи кваркҳо чун постулат барои ҳалли масъалаи омори кваркӣ пешниҳод шудааст. Аз се ранг: сурх, кабуд, зард (с, к, з) ва се зиддиранг () барои глюонҳо 9 ҷуфти таркибҳои (сохторҳо) имконпазир сохтан мумкин аст, ки ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд. Гурӯҳи аввал 6 ҷуфти ғайридиагоналии воқеан рангӣ ва гурӯҳи дуввум се ҷуфти диагонали ранги пинҳонӣ дошта: -ро ташкил медиҳанд. Зарядҳои рангӣ мисли зарядҳои электрӣ ба қонуни бақо тобеанд. Бинобар ин 6 ҷуфти ғайридиагоналӣ ба ҳам омехта намешаванд. Барои се ҷуфти диагоналӣ қонуни бақои заряди рангӣ гузаришҳои байнихудиро манъ намекунад, яъне, ҷуфтҳои диагоналӣ омехта шуда метавонанд. Дар натиҷаи ин гузаришҳо ба ҷои се пайвасти пайвастҳои дигар, ки таркиби хаттии пайвасти пешин () мебошанд, пайдо мешаванд. Истифодаи талаботи стандартии симметрия, ортогоналӣ будан ва меъёрбандӣ нисбат ба глюонҳо имкон медиҳад, ки се навъи глюони ранги пинҳонӣ доштае, ки намерасанд, ҳосил карда шаванд.

Таркиби охирин ин таркиби симметрии ранг ва зиддиранг мебошад. Дар он ҳамаи се ранг ва зиддиранг баробар омехта шудаанд. Дар асоси оптикаи классикӣ гуфтан мумкин аст, ки ин гуна омезиш боиси берангӣ (ранги сафед) мешавад. Ин гуна таркиби хаттии ранг-зиддиранги аз ранг маҳрум нақши глюони рангинро, ки таъсири мутақобили зӯрро воқеӣ мегардонад ва рангро аз як кварк ба дигараш интиқол медиҳад, бозида наметавонад. Ҳамин тариқ, баъд аз истиснои кванти беранг ҳамагӣ 8 глюон боқӣ мемонанд, ки онҳо интиқолгари таъсири мутақобили зӯри байни кваркҳо мебошанд. Азбаски глюонҳо (заряди электрӣ надоранд) дорои заряди рангӣ мебошанд, имкони афкандан ва пареш додани глюонро доранд, яъне, глюон метавонад глюон афканад ё дар глюон пареш хӯрад. Ба туфайли ин таъсири мутақобили глюонҳо кваркҳо андаруни адронҳо нигоҳ дошта мешаванд. Хусусияти муҳимми ин таъсирот дар он аст, ки бузургии таъсири мутақобили зӯр бо зиёдшавии масофаи байни кваркҳо меафзояд.

Глюонҳо дар ташаккули сохтори дохилии адронҳо нақши муҳим доранд. Аз натиҷаҳои таҳқиқи равандҳои парешхӯрди ғайричандирии умқии зарраҳо аз нуклонҳо бармеояд, ки тақр. нисфи энергияи нуклон ба глюонҳо мутааллиқ аст. Азбаски глюонҳо заряди электрӣ надоранд, онҳо фақат ҷуфти кварк-зиддикварк тавлид карда метавонанд. Мавҷудияти глюонҳо соли 1979 дар коллайдери PETRA дар Маркази таҳқиқоти DESY (Ҳамбург, Олмон) дар таҷриба собит карда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Албом

**Албом** (аз лот. album — сафед) — воситаҳои аёние, ки аз маҷмӯи сурат, расм, гербарий, нақша ё дигар тасвирот иборат буда, ба мавзӯи муайян, фасл ё пурра ба барномаи ягон фан бахшида шудааст. Албомҳо доир ба расмкашӣ, адабиёт, таърих, география, биология, технология ва баъзе дигар фанҳо чоп карда мешаванд. Албомҳоро ба шакли китоб ё нақшадон (ҷузвдоне, ки дохили он варақҳои алоҳида гузошта шудаанд) тайёр мекунанд. Агар андозаи Албом ва тасвироти он калон (аз масофаи нисбатан дуртар дида шаванд) бошанд, он гоҳ онҳоро чун воситаи аёнӣ истифода мебаранд ва агар тасвирҳо хурд бошанд, он гоҳ Албомҳоро барои кори мустақил ба талабагон тақсим карда медиҳанд. Дар мактаби миёнаи таҳсилоти умумӣ ва мактабҳои олӣ баъзан Албомҳое месозанд, ки дар онҳо мақола аз рӯзномаю маҷаллаҳо, маводи ба собиқадорони ҷангу меҳнат ё кишвари азиз бахшидашуда, ба таҷрибаи истеҳсолӣ, меҳнати фоиданок вобастабуда ва ғайра гирд оварда мешаванд; 2) дафтаре, ки муқоваи махсус дорад ва барои нақшакашӣ, навиштани шеърҳо, ҷой додани коллексияҳо, суратҳо ва ғайра истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нашрия
Алупка

**Алупка** (), шаҳр дар Ҷумҳурии Мухтори Крими Украина. Дар сохили ҷанубии Крим, 17 км дуртар аз Ялта вокеъ аст. Чу курорти иклимии наздибаҳри машҳур аст. Дар Алупка санатория, хонаҳои истироҳати ав касрмузей воқеанд.
Комбинат

**Комбинат** — корхонаи саноатие, ки якчанд соҳаҳои истеҳсолоти махсусгардонидашуди аз ҷиҳати технолони алоқамандро ба якдигар муттаҳид мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Корхонаҳо
Ананас

**Анана́с** () — як навъ рустании тропикӣ. Оид ба ананас бори аввал соли 1533 олими испанӣ Сейса де Леона маълумот додааст.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Ананас то 60 см қад мекашад. Баргаш серхор, ғафс, дандонадор (дарозиаш то 80 см). Мевааш чалғӯзашакл, бетухм, калон (2—16 кг), хушбӯй, хушҳазм, туршмаза; рангаш ҷигарии зардтоб, як қабза баргакҳои хурд дорад. Таркиби меваи ананас аз 81,1 % об, 4,5 % қанд, 6,9 % сахароза, 0,52 % ҷавҳар иборат аст.

## Хосияти шифоӣ
Самари норасидаи он лабу даҳонро сӯзонда, одамро дарунрав мекунад; истеъмоли аз меъёр зиёдаш луобпардаи даҳонро озурда месозад. Ананасро тару тоза ва консервонида истеъмол менамоянд, мураббо ва ширинӣ мепазанд. Ананас дар Таиланд, ҷаз-ҳои Филиппин, Бразилия, Коста-Рика парвариш меёбад. Аз барги он нах ҳосил мекунанд.

## Хусусиятҳои терапевтӣ
Онҳо инро на барои маҷмӯи стандартии моддаҳои муфид, ки метавонанд дар ҳама гуна меваҳои дигар пайдо шаванд, балки барои ферментҳои муайяни бромелин, ки асосан дар таркиби мева мавҷуданд, қадр мекунанд. Ҳатто ривоятҳо мавҷуданд, ки ин фермент равғанҳоро вайрон мекунад, аз ин рӯ ананас барои гум кардани вазн меваи №1 номида мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

*
Маҳмадназар Солеҳов

**Муҳаммадназар Солеҳов** (*Солеҳов Маҳмадназар Соҳибович*; 20 июни 1957, Қӯрғонтеппа — 17 июни 2009, Душанбе, Тоҷикистон) — ҳуқуқшинос ва ходими давлатӣ. Генерал-майори хидмати дохилӣ, Мушовири давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳуқуқшиноси хизматнишондодаи Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Муҳаммадназар Солеҳов 20 июни соли 1957 дар шаҳри Қӯрғонтеппа ба дунё омадааст. Соли 1979 шуъбаи ғоибонаи бахши ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кард.

## Фаъолияти корӣ
Аз соли 1974 то 1978 хаткашони Додгоҳи собиқ ноҳияи Октябри шаҳри Душанбе ва баъдан иҷрокунандаи ҳукмҳои Додгоҳи собиқ ноҳияи марказии Душанбе буда, пас аз як муддати кор дар дастгоҳи Додситонии кулли Тоҷикистон, дар соли 1987 ноиби додситони собиқ вилояти Кӯлоб ва дар соли 1988 додситони ноҳияи Конибодом таъйин шудааст. Пас аз шикасти Ҳукумати Муросои Миллии Тоҷикистон, дар иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ба мақоми Додситони кулли Тоҷикистон баргузида шуд ва то соли 1995 дар ин вазифа кор кард.

Аз соли 1995 то соли 1997 ноиби вазири умури дохилии Тоҷикистон ва аз моҳи январи соли 1997 то 26 апрели соли 2000 сардори дастгоҳи раёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Сипас дар мақоми раиси Додгоҳи қонуни асосӣ ва раиси Шӯрои адлияи Тоҷикистон кор кардааст.

Аз 13 декабри соли 2003 бори дигар ба мақоми сардори дастгоҳи раёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуд ва дар моҳи ноябри соли 2006 ба курсии вазири умури дохилии Тоҷикистон нишаста, 29 январи соли 2009 аз ин мақом бо фармони президент ва бо ҳаққи дар ҷойи дигаре кор накардан, барканор шуд.

## Худкушӣ
Муҳаммадназар Солеҳов 17 июни соли 2009 ҳангоми амалиёти боздошт худашро дар ҳавлиаш тир зад ва ҷон супурд.

## Эзоҳ
Шакалод

**Шакалод** — маҳсулоти қаннодиест аз равғани какао асос ёфта, ки маҳсули коркарди лӯбиёи какао - тухми дарахти шакалод, ки аз теобромин ва кофеин бой аст.

## Нигаред
* Alpen Gold
* Ritter Sport
* Lindt
* Киндер-сюрприз

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Молҳои қаннодӣ
Амалиёти низомӣ

**Амалиёти ҳарбӣ** — маҷмӯи зарбаҳо, задухӯрдҳо, муҳорибаҳои аз рӯйи мақсад, вақт, макон ба ҳам мувофиқ ва алоқаманд, ки иттиҳодияи як ё якчанд намуди қувваҳои мусаллаҳ аз рӯйи ҳадафу нақшаи ягона барои ҳалли вазифаҳои фаврӣ ё стратегӣ мегузаронанд.

Нишонаҳои аввалини амалиёти ҳарбӣ дар муҳорибаҳои охири садаи XVIII аввали садаи XIX пайдо шуданд; мафҳуми амалиёти ҳарбӣ аз ҷиҳати назария ва амалия аввали садаи XX шакл гирифт.

Миёнаи солҳои 30 садаи XX дар Қувваҳои Мусаллаҳи собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ назарияи амалиёти ҳарби ҳуҷуми амиқ кор карда шуд, ки дар он анбӯҳи танкҳо, авиатсия, артиллерия ва десанти ҳавоӣ истифода мешавад. Дар замони ҳозира амалиёти ҳарбии қӯшунҳои хушкигард, баҳрӣ, ҳавоӣ ва десанти ҳавоӣ мавҷуданд. Амалиёти ҳарбӣ вобаста ба ҳадаф ҳуҷумӣ ё мудофиавӣ, вобаста ба вақт фаврӣ ё пай дар пай мешавад. Вобаста ба ҳайати қӯшунҳои иштироккунанда (қувваҳои флот) амалиёти ҳарбӣ стратегӣ, ҷабҳавӣ (гурӯҳи артишҳо), флотӣ, артишӣ, флотилиявӣ мешавад. Вазифа ва мазмуни амалиёти ҳарбӣ ба мақсадҳои ҳарбию сиёсии тарафҳои ҷангкунанда дар минтақаи муҳориба, ҳайати қувваҳои иштироккунанда, шароити мушаххаси вазъи фаврию стратегӣ, хусусияти амалиёти дуиман ва қӯшуни худӣ, инчунин шароити маҳал вобаста аст. Дар вусъати амалиёти ҳарбии ҳуҷумӣ дурии хати ҳуҷум, давомнокии амалиёт, паҳнои минтақаи ҳуҷум ва суръати ҳаракати қӯшун, дар амалиёти ҳарбии мудофиавӣ бошад, паҳнои хати мудофиа, чуқурии истеҳкоми мудофиавӣ ва давомоти амалиёт нишондиҳандаҳои асосианд. Тайёр намудан ва гузарондани амалиёти ҳарбӣ мавзӯи стратегия ва санъати фаврӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳунарҳои низомӣ
Хайринисо Юсуфӣ

**Хайриннисо Юсуфӣ** (30 марти 1964, Панҷакент) — арбоби давлатӣ, собиқ муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Хайриннисо Юсуфӣ 30 марти соли 1964 дар шаҳри Панҷакент таваллуд шудааст. Миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ, соли 1986 Донишгоҳи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро (1987) бо ихтисоси байтор, соли 2003 Донишгоҳи давлатии Хуҷандро бо ихтисоси забоншинос ва соли 2005 Донишгоҳи хизмати давлатии назди Президенти Федератсияи Русияро хатм намудааст.
Фаъолияти кориашро соли 1986 ба ҳайси байтори аршади Истгоҳи байтории шаҳри Панҷакент оғоз кардааст. 

Солҳои 1987—1996 дар вазифаҳои дабири  якуми кумитаи комсомол ва Раиси созмони ҷавонони Тоҷикистон дар шаҳри Панҷакент фаъолият дошт. 

Солҳои 1996 −2004 аввал ҳамчун муовини шаҳрдори Панҷакент ва баъд муовини раиси вилояти Суғд адои вазифа намудааст.

Соли 2004—2006 дар вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият кардааст.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 декабри соли 2006 аз нав муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид.
## Мукофот
* Ордени «Шараф» дараҷаи II (2004).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Шараф
Қулфинай

**Қулфинай**, **тутфарангӣ** () — гиёҳест бисёрсола бо меваҳои сурх.

## Тавсифоти ботаникӣ
Пояаш то 30 – 35 см қад мекашад. Баргаш мураккаб (себарга); дар нӯги ҳар навдааш муғҷа мебандад. Гулаш сафед, майда. Мевааш мисли шоҳтут, марминҷон, тамашк ва шаҳтути заминӣ буда, сурх баъзан гулобӣ мешавад. Қулфинайро барои тархӯрӣ истифода мебаранд. Аз он мураббо ва нӯшоба тайёр мекунанд. Дар таркиби меваи қулфинай қанд, кислотаҳои органикӣ, клетчатка, моддаҳои пектинӣ, витаминҳои С, Е, В1, В2, В6, В15, каротин (провитамини А), микроэлементҳо мавҷуд аст.

## Хосияти шифоӣ
Дар тибби қадим қулфинай воситаи муҳими парҳезӣ, муқаввӣ ва давобахш маҳсуб мешуд. Табибони тибетӣ онро барои пешгирии пирӣ истифода мекарданд.

Табибони халқӣ меваи тару хушк, афшура, барг ва решаи қулфинайро ҳангоми бемориҳои гуногуни ҷигар (холесистит, зардпарвин, гепатити куҳна, дарди санги талхадон), роҳи меъдаю рӯдаҳо (гастрит ва энтероколити музмин, бавосир ва ғайра), узвҳои пешоб (қабзияти пешоб, дарди санги масона), инчунин дар мавриди табларза (чун давои арақовар), камхунӣ, тарбод, ниқрис ва ғайра истифода мебаранд. Бо афшураи қулфинай доғи кунҷитак ва гармичаро меравонанд. Баҳри рафъ намудани бӯйи нохуши даҳон бо афшураи мева ва барги қулфинай ғарғара мекунанд. Бо нақеъи барги қулфинай шукуфа ва ҷароҳати римнокро тарбандӣ менамоянд. Меваи қулфинайро барои табобати ниқрис, назлаи меъда, қабзият, ғалаёни хун, атеросклероз, афтодани кирмҳо ба кор мебаранд. Бо марҳами меваи қулфинай шукуфаро дармон мебахшанд. Ҷӯшоби меваи хушки он воситаи арақовар ва пешоброн, ҷӯшоби решааш воситаи хунбанд ва қабзиятовар аст.

Дар тибби илмӣ меваи қулфинай ба сифати ғизои парҳезӣ, иштиҳоовар, ҳозим ва хунофар, ҳангоми бемориҳои гуногуни меъда, ҷигар, дилу рагҳо (миокард, бемории ишемияи дил, кардиоатеросклероз, ғалаёни хун), камхунӣ, ихтилоли мубодилаи намак ва ниқрис тавсия дода мешавад. Ашхосе, ки узвҳои пешобашон санг дорад, бояд аз ҷӯшоби мева ва барги қулфинай истифода кунанд. Рӯзе то 1 кг истеъмол намудани меваи қулфинай дарди санги гурда ва ниқрисро даво мебахшад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Вехов В. н. (ва диг.), Культурные растения СССР, М.. 1978; 
* Жизнь растений, т. 5 (2), М., 1981; 
* НуралиевЮ., Лекарственные растения, Д., 1988.
Комета

[thumb|250px|[Кометаи Ҳале-Бопп.]] 
**Кометаҳо** (аз ) (ситораи думдор) чирмҳои Системаи офтоб, ки зохиран обектҳои туманшакл буда, ядрои мунир ва дум доранд. Кометаҳо ба Офтоб дар масофи 4-5 вохиди астраноми (600-750 млн км) наздикшуда аз нурҳои он гарм мешавад ва аз худ газу губор хориҷ мекунад. Ин газу губор атрофи ядроро чун пардаи (атмосфераи Комета) фаро мегирад, ки онро баьзан кома меноманд ва он якчоя бо ядро сари Кометаҳоро ташкил медихад.

## Нигаред низ
## Манбаъ
Амгун

**Амгун** (), дарё дар кишвари Хабарови РСФСР, шохоби чапи Амур. Тулаш 723 км, масоҳати хавзааш 55500 км.квю. Аз як шудани дарёҳои Аякит ва Сулук дар нишебиҳои каторкухи Бурея ба вучуд омадааст. Шохоби калонаш-Нимелен.Манбааш асосан борон.Сарфи миёнаи солонаи об дар чараёни поёни 500 м. куби/сон.
Этанол

thumb|right|200px|намойи муликӯлийи итонул

**Итонул** ё **Итил Алкул** як таркиби шимиёйи аташгир ва би бӯ аст, ки дар нӯшиданиҳойи алкули ёфт мешавад. фурмӯли шимиёйи он C2H5OH аст.

Гурӯҳ:Алкулҳо
Яхмос

thumb|200px|'''Яхмос бо кулфинай'''
**Яхмос** ё бастани - як навь ширинии яхкардашуда, ки асосан аз ширу шакар  сохта мешавад.
  
Яхмос одатан аз маҳсулоти зерин тайер карда мешавад:

* шир,
* каймок,
* равгани маска,
* шакар,
* моддаҳои хушбуйкунанда,
* хар гуна моддаҳои гизой, ки сифати муносиб, муҳлати нигоҳдорӣ ва г. таьмин мекунанд.
Намудҳои гуногуни яхмос вучуд дорад, ба монанди крем-брюле, е ин ки пломбир.

Яхмос — маводи сергизо аст. Баьзе намудҳои яхмос то 20 % равганхо ва то 20 % карбогидратхоро доро мебошанд.

## Таърих

## Саломатӣ

Гурӯҳ:Маҳсулоти ширӣ
Гурӯҳ:Десертҳо
Забони наҳуатлӣ

[thumb|right|Забони наҳуатлӣ дар [Мексика.]]
**Забони наҳуатлӣ** (, ) — яке аз забонҳои Мексика аст.

Гурӯҳ:Забонҳо
Арконӣ

**Арконӣ** — навъе аз харбузаҳои дерпаз.

Асосан дар вилояти Суғд, водии Вахшу Ҳисор, инчунин вил-ҳои Самарқанду Бухорои Ҷумҳурии ӯзбекистон мепарваранд. Баъди 110—115 рӯзи кишт пухта мерасад. Арконӣ хеле серҳосил аст; ҳар палакаш 3 — 4 харбуза мебандад. Самараш тухмшакл, дарозиаш 30 — 40 см, вазнаш 4 — 8, баъзан то 16 — 20 кг. Пӯсташ чиндор, рангаш сабзтоб (доғҳои майда дорад). Мағзаш сабзи кушод, ғафс (5,5 — 6 см), сершира, ширину хуштаъм, 8 — 9,1 % қанд ва 8,6 — 11,3 % моддаҳои хушк дорад. Тухмаш калони каҷҷак, рангаш зарди кушод. Аз ҳар га 200—405 сентнер ҳосил мегиранд. Барои дар зимистон нигоҳ доштан (дар Хуҷанд онро то иди Наврӯз нигоҳ медоранд) ва ба роҳи дур кашондан хеле мувофиқ аст. Дар заминҳои навкорам ҳосили фаровон медиҳад. Арконӣ ба касалиҳои пажмурдагии фузариозӣ ва гарда тобовар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Гулмамадов М., Зироатҳои полизии Тоҷикистон, , 1985;
* Дастури полизкор, , 1987.

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Симин Беҳбаҳонӣ

**Симин Халилӣ**  () маъруф ба **Симин** **Беҳбаҳонӣ** (, 20 июли 1927, Теҳрон — 19 августи 2014, Теҳрон, Эрон) — муаллим, нависанда, шоир ва ғазалсарои муосири Эрон.

## Зиндагинома
Аз 14-солагӣ ба шеъргӯӣ пардохт. Нахустин ғазалаш соли 1941 дар рӯзномаи «Навбаҳор», ки бо мудирияти Маликушшуаро Баҳор интишор меёфт, чоп шуд. Нахустин маҷмӯаи ашъори Симин Беҳбаҳонӣ «Сетори шикаста» (1951) аксаран аз чаҳорпора иборат буд. Дар маҷмӯаҳои «Ҷойи пойи озодӣ» (1956), «Чилчароғ» (1957), «Мармар» (1963), «Растохез» (1973), «Хатте зи суръату оташ» (1982), «Дашти Аржанг» (1984), «Як даричаи озодӣ» (1996), «Яъне масалан, ин ки…» (2000) ва монанди онҳо таҳаввули тадриҷии маҳорати шоирии Симин Беҳбаҳонӣ ҳамчун як шоираи тавонои нимаи дувуми садаи XX ва даҳаи аввали садаи XXI-и Эрон ва ҳамаи форсизабонони ҷаҳон ҳувайдо мегардад. Шоира агарчи дар аксари анвои шеъри классикӣ, аз қабили қитъа, маснавӣ, дубайтӣ ва ғазал шеър мегӯяд, аммо ҳамчун шоири ғазалсаро муъруфияти бештар дорад.

## Эҷодиёт
Дар эҷодиёти Симин Беҳбаҳонӣ нишебу фарозҳои шеъри нимаи дувуми садаи XX инъикос ёфтаанд. Тавре ки аз маҷмӯаҳои «Сетори шикаста», «Ҷойи пойи озодӣ» ва «Чилчароғ» ба назар мерасад, дар марҳалаи аввали эҷодиёти шоира мавзӯи беадолатиҳои иҷтимоӣ ва рӯзгори тираву тори мардуми заҳматкаши кишвараш дар шеъраш ҷойгоҳи намоён дорад. Аммо дар солҳои 60 садаи XX батадриҷ масоили фалсафию ирфонӣ, мақоми инсон дар Олами кабир, инсон ва Худо, ҷаҳони маънавию ботинии шахсӣ ва амсоли онҳо меҳвари асосии шеъри Симин Беҳбаҳонӣ қарор мегиранд ва ин ҳамаро ӯ дар ғазал баён мекунад. Шуҳрати беандозаи шоира низ маҳз дар эҷоди ғазалу ғазалвораҳояш аст. Бадарёин ҷиҳат ӯ дар байни ҳаводоронаш бо номҳои «Нимои ғазал» ва «Ғазалбону» маъруфу машҳур гаштааст. Аз ҷумлаи вижагиҳои ғазалиёти Симин Беҳбаҳонӣ дамидани рӯҳи замон дар пайкараи ғазал аст. Ӯ мекӯшад ба шеър тозагӣ диҳад ва онро аз кӯҳнагию шаклпарастӣ озод намояд. Ӯ тавонист ба ғазал вазнҳои тозае ворид намояд, ки минбаъд дигарон ба ин шева пайравӣ намоянд. Шеъри Симин Беҳбаҳонӣ дар ҳақиқат шеъри андешаву маънист ва аз назари сохтору бакоргирии орояҳои адабӣ низ қобили таваҷҷуҳ аст.

Симин Беҳбаҳонӣ илова бар ин ки ба назму насри куҳани форсӣ тасаллут дорад, бо адабиёти Ғарб, махсусан Фаронса, хуб ошност; аз ашъори шоирони ин сарзамин намунаҳое низ ба форсӣ тарҷума кардааст. Аз тарафи дигар, ашъори худи ӯ ба забонҳои англисӣ, фаронсавӣ, русӣ, ҳолландӣ, шведӣ ва ғ. тарҷума шудааст ва беш аз сад тан аз мунаққидону шоирону нависандагони Эрон дар бораи шеъри Симин Беҳбаҳонӣ нақду назарҳое навиштаанд. Намунае аз ашъори Симин Беҳбаҳонӣ:

## Намунаи ашъор

## Осор
* Сетори шикаста (1951)
* Ҷои По (1954)
* Чиҳил чароғ (1955)
* Мармар (1961)
* Растоxез (1971)
* Хатте зи суръату оташ (1980)
* Дашти Аржан (1983)
* Коғазин ҷома (1992
* Як даричаи озодӣ (1995)
* Маҷмуъаи ашъор (2003)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Наҷмонов Ф. Оҳангҳои иҷтимоӣ дар ашъори Симини Беҳбаҳонӣ// Маҷм. Восточная филология. Вып. 3. Д., 1974;
* История персидской литературы XIX—XX веков. М., 1999;
* Шеърдӯст А., Шеъри муосири Эрон. Д., 2012.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони Эронӣ
Гурӯҳ:Шоираҳои порсигӯй
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Николай Бекетов

**Николай Николаевич Бекетов** — (, Санкт-Петербург — , Санкт-Петербург) — физикдон ва кимиёдони рус, узви вобастаи АИ Россия (1883), академики АИ Петербург (1886).

## Зиндагинома
Баъди хатми (1849) Университети Қазон солҳои 1853-55 дар Университети Петербург кор кардааст. Солҳои 1859-87 профессор Университети Харков буд. Тадқиқоти Б. ба ҳалли масъалаҳои Муҳимми кимиёи умумӣ ва физика бахшида шудаанд. Ӯ усули бо гидроген таҳти фишор аз намакҳояшон фишурда баровардани филиззотро кашф намуд; муайян кард, ки магний ва руҳ зери таъсири ҳарор. Бекетов исбот намуд, ки алюминий дар ҳарор. баланд филиззоти дигарро аз оксидҳояшон барқарор мекунад.

Минбаъд ин таҷрибаҳо барои бо роҳи алюминотермӣ ҳосил кардани филиззот асос гузоштанд. Соли 1865 қатори фаъолии филиззотро муқаррар намуд ва аввалин шуда фишори аз 100 атм. баландро дар таҷриба истифода бурд. Б. кимиёи физикавиро чун илми мустақил ва фанни таълимӣ инкишоф дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* В память 50-летия учёной деятельности Николая Николаевича Бекетова. Харьков, 1904;
*Речи химика. 1862—1903, СПб., 1908.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Русия
Гурӯҳ:Олимони асри XIX
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Ҳеро

**Ҳеро** ( — дар асотири Юнони Бостон маликаи худоҳо, хоҳар ва зани Зевс; ҳомии никоҳ. Дар асотир чун зани ҳукмфармо, бераҳм ва бадрашк тасвир шудааст. Ба Юнонаи асотири Руми Бостон айният дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Илоҳаҳои Юнони Қадим
Ҳепотити вирусӣ

**Ҳепотити вирусӣ** (), **гепатити вирусӣ**  — бемории боткин, бемории томи сироятии табиатан вирусӣ; бештар аз иллатёбии ҷигар ва падидаҳои заъфарма сар мезанад. Ангезандааш вирусӣ ба муҳити беруна як қадар тобовар буда, танҳо ба одамон сироят мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ
Ҳеракл

**Ҳера́кл** () — бузургтарин қаҳрамони асотири Юнони Қадим, писари Зевс ва зани подшоҳи Фива Алкмена.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфон
Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Пиришиносӣ

**Пиришиносӣ** (), **геронтология** () — илм дар бораи пиршавии мавҷудоти зинда; яке аз қисмҳои фанҳои пизишкӣ ва зистшиносӣ буда, қонуният, механизм ва зоҳиршавии пириро меомӯзад.

Пиришиносӣ, илме, ки ба омӯзиши василаю ҷараёни зистшинохтии пир гаштани мавҷудоти зинда, инчунин усулҳои суст намудани суръати пиршавӣ ва дароз кардани умр машғул аст. Азбаски амалиёти мазкур то давраи пирӣ фаро мерасанд, пиришиносҳо бештар ба вазъи саломатии одамони миёнаумр ва солхӯрда диққат медиҳанд. Дарки биологии пиршавӣ имкон медиҳад, ки инкишофи бемориҳои хосси ин синну сол дуруст тасаввур ва саривақт ташхису табобат карда шаванд. Якбора пир гаштани аҳолӣ дар мамлакатҳои мутараққӣ барои ривоҷ ёфтани пажӯҳишҳои пиришинохтӣ заминаи мусоид фароҳам овард. Қариб дар ҳар соҳаи тиб бахшҳое вуҷуд доранд, ки ба масоили пиришиносӣ вобастаанд. Яке аз фаслҳои пиришиносиро пирпизишкӣ меноманд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Чеботарев Д. Ф., Бойко В. И. Уход за больными пожилого и старческого возраста. Киев, 1975;
* Хрисанфова Е. Н. Основы геронтологии. М., 2000.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пизишкӣ
Хазандашиносӣ

**Хазандашиносӣ** (), **герпетоло́гия** (аз  — «*хазанда*» +  — *«вожа, нутқ»*) — як бахши ҷонваршиносӣ, ки ки пайдоиш, сохти андомгон ва тарзи ҳаёти хазандаҳо ва обхокиҳоро меомӯзад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Гавдар

**Гавдар** (), **моҳихӯрак ** — як ҷинси парандаи обӣ. Дар зери об нағз шино карда метавонад. Рангаш асосан сиёҳ.

Дар дунё 29 намуди гавдар мавҷуд аст. Дар Аврупо, Амрикои Шимолӣ, Осиё, Африқо, Австралия, Зеландияи Нав вомехӯрад. Дар Тоҷикистон 2 намуди гавдар – гавдарҳои калон ва хурд мавҷуданд, ки парандаи мавсимӣ мебошанд.
гавдари калон (Ph. carbo) охирҳои август – аввалҳои сентябр аз Қазоқистон, Сибири Ғарбӣ, Байкал ва Амур омада, охирҳои март – аввалҳои апрел парида меравад. Дар кӯлҳо ва дарёҳои Бадахшон онро фасли тобистон ҳам дидан мумкин аст. Дар гӯиши маҳал онро чаға меноманд. Ҷуссааш калон (дарозии танаш 80–90 см), гарданаш борики дароз, нӯлаш чангакмонанд (дарозиаш 5,2–7,5 см). Паҳнои болҳои кушодааш 1,27–1,56 см; вазнаш 1,8–3,0 кгавдар Рӯзе то 1 кг моҳӣ мехӯрад. Гӯшташ бадбӯй аст. Қабл аз парвоз дар рӯйи замин зиёда аз 100 м башаст давида, баъд болзанон ва хеле вазнин ба ҳаво мехезад. Бештар наздик ба рӯйи об, ҳангоми ба ҷойҳои зимистонгузаронӣ кӯчидан, хеле баланд парвоз мекунад. Аввалҳои апрел гавдари модина 3–6 тухм мемонад. Тухмҳоро ҳар ду ҷинс мехобонанд. Баъд аз 28–30 рӯз аз тухм чӯҷаҳо баромада, баъди 8,5 ҳафта парончак мешаванд.

Гавдари хурд (Phalacrocorax pygmaeus) ба Тоҷикистон нимаи дуюми сентябр – октябр омада, март парида меравад. Рангаш сиёҳ, сараш ҷигарии сурхтоб; чӯҷааш бӯри якранг аст. Дарозии танаш тақр. 48 см; паҳнои болҳои кушодааш тақр. 80 см, пойҳояш 36–38 мм, нӯлаш 28–32 мм, вазнаш 400–450 гавдар Сабук ва хеле хуб парвоз мекунад. Асосан дар Аврупои Ҷанубӣ, Осиёи Пеш, Осиёи Марказӣ паҳн шудааст. Лонаашро дар найзор ва бедзору буттазорҳои соҳили об месозад. Ғизояш асосан моҳӣ, баъзан қурбоқа аст. Рӯзе то 200 г моҳӣ мехӯрад. Модинаи гавдари хурд 4–6 (баъзан 3–7) тухм мегузорад. Тухмҳоро тақр. як моҳ ҳар ду ҷинс бонавбат мехобонанд. Чӯҷаҳо зуд калон ва баъди 70 рӯз парончак шуда, аз лона мераванд.

Гавдарҳо ба хоҷагиҳои моҳипарварӣ зарари зиёд мерасонанд. Онҳо села-села ба дарахтон нишаста, бо наҷосати худ шоху навдаҳоро мехушконанд, ки ин боиси бераҳмона нест кардани гавдар гашт, вале дар баъзе ҷойҳо (мас., дар Байкал) ҳифз мешаванд. Дар мамолики Осиёи Ҷанубу Шарқӣ гавдарҳо барои гирифтани моҳӣ ром карда мешаванд. Моҳигирон шаб ба қаиқҳо нишаста, бо чароғ обро рӯшан мекунанд. Дар натиҷа моҳиҳо ба сатҳи об мебароянд ва гавдарҳои дастомӯз, ки дар гардан ҳалқаи махсус доранд, ғӯта зада онҳоро бо нӯлашон мегиранд. Ҳалқаи филиззии гардани гавдар ба фурӯ бурдани моҳӣ монеъ мешавад. Бо ин роҳ баъзе одамон дар як шаб то 100 кг моҳӣ мегиранд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Иванов А. И., Козлова Е. К. (ва дигавдар). Птицы СССР. Ч. 1. М., 1951;
* Иванов А. И. Птицы Памиро-Алая. Л., 1969;
* Абдусалямов И. А. Фауна Таджикской ССР. Т. 19. Ч. 1. Птицы. Д., 1971;
* Черенков А. Е. Птицы. Энциклопедия природы России. М., 1998.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Парандаҳо
Моҳии зиндазо

**Моҳиҳои зиндазо**, моҳиҳоеро меноманд, ки тухм нагузошта бача мезоянд. Аксари наҳангшаклҳо (наҳанг, скатҳо), баъзе моҳиҳои устухондор (хормоҳии баҳрӣ, гӯлмоҳӣ) зиндазо мебошанд.

Гурӯҳ:Моҳиҳо
Бинсир (мусиқӣ)

**Бинсир** ( — *ангушти байни вусто ва хинсир*) — номи пардаи миёнаи барбат (уд), ки байни пардаҳои вустои  залзал ва хинсир воқеъ шудааст. Ба воситаи ангушти миёна дар ин парда ҳосил кардани овозро низ бинсир гӯянд. Ҳангоми навохтани сози барбат ин пардаро бо ангушти миёна зер мекунанд. Вазъи воқеъшавии пардаи бинсир дар нақшаи барои сози барбат (уд) тартибдодаи мусиқишиносон чунин аст:

Ишораҳои ҳарфии А, Б, Ҷ, Д, Ҳ, В, З, Ҳ ифодаи тахминии байни пардаҳо буда, ин фосила аз ним парда хурд ва аз чоряк парда калонтар аст. Ишораи ҳарфии дигар хоначаҳои нақша низ фосилаи байни пардаҳоро ифода мекунанд. Аз ҷумла, фосилаи байни пардаҳои Б. ва хинсир (Ҳ, Иҳ, Кб, Кт, Лв) ним парда аст. Инчунин фосилаи байни пардаҳои зоиду муҷаннаб, саббобаю вустои фурс низ ним парда аст.

## Нигаред низ
* Хинсир

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Диафрагма

**Диафрагма**, дар биология девораи пайю мушаки байни қафаси сина ва шиками ҳайвонҳои ширхӯр ва одам. Диафрагма дар нафаскаши вазифаи муҳимро иҷро мекунад. Ҳаракати якхелаи диафрагма ҳангоми нафаскаши хусусияти рефлектори дорад.

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Диастаза

**Диастаза** -  ферменте, ки крахмалро ба қанд мубаддал мекунад.
Моҳиҳои паррон

thumb|Моҳии паррон
**Моҳиҳои паррон** (Exocoetidae), як оилаи моҳиҳоеро гӯянд, ки ба қатори Beloniformes мансубаст. Дарозии баданаш то 45см боли сандуқи дилашон ниҳоят дароз ва васеъ буда барои дар болои об парвоз кардан мувофиқ шудааст.

thumb|Моҳии паррон


Image: Draper-Flying Fish.jpg
Image: Hieronymus Bosch 008.jpg
Image: Band-wing flyingfish.jpg
Дигарҷинсгароӣ

thumb|Нишонаи Гетеро

**Дигарҷинсгароӣ**, **ноҳамҷинсхоҳӣ**, **гетеросексуализм** () — гунае аз гароишҳои ҷинсӣ аст ва ба маънӣи кашиши ошиқона ва рифтори ҷинсии миёни афрод аз ҷинс ё ҷинсияти мухолиф аст. Дигарҷинсгароӣ улгуе бодавом аз эҳсосоти отифӣ, ошиқона ва кашиши ҷинсӣ ба ҷинси мухолиф аст.

Дар баробари бисексуализм ва ҳомосексуализм, гетеросексуализм яке аз се категорияи асосии тамоюли ҷинсӣ дар континууми гетеросексуалӣ мебошад. Дар фарҳангҳои гуногун, аксарияти одамон гетеросексуал мебошанд ва фаъолияти гетеросексуалӣ имрӯз намуди маъмултарини фаъолияти ҷинсӣ мебошад.
Олимон сабаби дақиқи тамоюли ҷинсиро намедонанд, аммо онҳо пешниҳод мекунанд, ки он дар натиҷаи таъсири мутақобилаи мураккаби омилҳои ирсӣ, гормоналӣ ва таъсири муҳити зист ба вуҷуд омадааст, ва онро ҳамчун интихоб намедонанд. Ҳарчанд то ҳол ягон назария дар бораи сабабҳои тамоюли ҷинсӣ ба таври васеъ дастгирӣ наёфтааст, олимон назарияҳои аз ҷиҳати биологӣ асоснокро бартарӣ медиҳанд. Далелҳои бештаре вуҷуд доранд, ки сабабҳои ғайрииҷтимоӣ ва биологии тамоюли ҷинсӣ нисбат ба иҷтимоӣ, махсусан барои мардонро дастгирӣ мекунанд.

## Демография
Дар баррасии адабиёти худ дар соли 2016, Бейли ва дигарон изҳор доштанд, ки онҳо "интизоранд, ки аксарияти кулли одамон дар ҳама фарҳангҳо танҳо ба ҷинси дигар (яъне гетеросексуалҳо) майли ҷинсӣ доранд" ва ҳеҷ далели боварибахше вуҷуд надорад, ки демографияи тамоюли ҷинсӣ хеле гуногун аст. вақт ё макон.[3] Фаъолияти гетеросексуалӣ танҳо байни як мард ва як зан намуди маъмултарини фаъолияти иҷтимоӣ-сексуалӣ мебошад.

Тибқи якчанд таҳқиқоти калон, аз 89% то 98% одамон дар тӯли умри худ танҳо алоқаи гетеросексуалӣ доштанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷинсият
Банди кӯҳ

**Банди кӯҳ** - ҷойи ба ҳам пайвастани ду ё яучанд қаторкӯҳҳо ва ё силсилакуххо,(масалан: Банди кӯҳи Гамо дар қаторкӯҳи Академияи Фанҳои Помири Ғарби,баландиаш 6595м). Банди кӯҳодатан баланд ва душворгузар аст.

## Нигаред
*Кӯҳ
Банди Туркистон

**Банди Туркистон**, каторкӯҳ дар шимоли Афғонистон; аз сафедкӯҳ  бо пастхамии дарозруя, ки аз он дарёи Мурғоб ҷорист, ҷудо мешавад. Тӯлаш қариб 300 км. Баландиаш то 3497 м (к. Ҳавзи Кабуд). Банди Туркистон ба самти шимолу ғарбӣ то теппаҳои доманаи к. Карабели сарҳади ИҶСШ омада мерасад. Дар доманаи кӯҳҳо набототи биёбонӣ, дар минтақаи баландкӯҳ буттаҳои арча тунук меруянд.
Диастола

**Диастола** (аз юнонии diastole - васеъшави), сустшавии пешдил ё меъдачаҳои дил.

## Нигаред
*Дил
Диктофон

thumb|right|Diktafon.
[thumb|right|[Томас Эдисон ва диктофон дар 1907.]]
**Диктофон** (аз  - баён мекунам) аппарат барои ба навор ё пластинка сабт намудани овоз ва аз нав шунавонидани он. Аз ҷиҳати сохт ба магнитафон шабоҳат дорад. Бо диктофон овозро аз 10 дақиқа то 12 соат бефосила сабт кардан мумкин.

## Манбаъ
Дил

thumbnail|275px|Heart structure: Arrows show how blood flows.
**Дил** — узви марказии гардиши хуни одам ва ҳайвон, ки ҳаракати хунро дар рагҳо таъмин менамояд. Дили ҳайвони ширхӯр ва одам дар қафаси сина, байни ҳарду қисми шуш, дар болои диафрагма ҷой гирифтааст. Дили одами калонсол ба ҳисоби миёна 220—300 г ва дарозиаш 12-15 см мешавад. Дил узви мушакӣ буда, аз даҳлез ва меъдачаи чапи дил (хунро аз венаи гардиши хурди хун ба артерияи гардиши калони хун мегузаронад) ва даҳлезу меъдачаи рости дил (хунро аз венаи гардиши калони хун ба артерияи гардиши хурди хун мегузаронад) иборат аст. Тарафҳои чап ва рости дил бо девораи яклухт аз ҳамдигар чудо шудаанд. Девораи дил се қабат дорад: 1) қабати берунии серозӣ — эпикард; 2) қабати мобайнии мушакӣ — миокард; 3) қабати дарунӣ — эндокард.

Дил аз се қисм иборат аст:
* Асоси;
* Тана;
* Нӯги дил;

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Колбадшиносии инсон
Гурӯҳ:Одам
Диаметр

**Диаметр** ё **қутр**, хордаи аз марказ гузарандаи давра ё доира. Хордаеро, ки дарозиаш ба ду радиус баробар мебошад диаметр номидан мумкин аст.
Хобгардӣ

**Хобгардӣ** (), **моҳпарвин**, **сомнамбулизм** (аз  — «хоб» ва  — «гаштан», «роҳ гаштан») — ҳолати беморӣ мебошад, ки ҳаракатҳои бешууронаи зоҳиран бо тартиб, вале бемаънию хатарноке, ки дар хоб воқеъ гашта, баъди бедор шудан фаромӯш мешаванд.

Моҳпарвин ба таври сунъӣ ба воситаи гипноз ба вуҷуд овардан мумкин аст. Ин шаҳодати он аст, ки механизмҳои патофизиологии моҳпарвин ва гипноз байни худ умумияте доранд.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Хоб
Марзи давлатӣ

[thumb|right|300px|Border stone at [Passo San Giacomo between Val Formazza in Italy and Val Bedretto in Switzerland]]
**Марзи давлатӣ** — хатт ва сатҳи амудӣ аст, ки дар имтидоди ин хатт мегузарад ва ҳудуди қаламрави давлатӣ (замин, об, зери хок ва фазои ҳавоӣ)-и як давлатро мушаххас мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Марз
Ҳаво

[thumb|240px|Дар таркиби ҳаво: 79% - [нитроген, 20% - оксиген ва 1% - дигар газҳо.]]
**Ҳаво** – (аз калимаи  грифта шуда, бо забони тоҷикӣ (бод) меноманд). Ҳаво ҷоест беохир ва такрорнашаванда ва дар онҷо ҳамаи ончие, ки парвозкарда метавонанд парвоз мекунанд ва бо майли томашон ба ҳар куҷо ки хостанд мераванд, Ҳаворо чанд модаҳо ташкил медиҳад: оксиген-0.94%, гидроген-0.00123%.

## Нигаред низ
* Атмосфера
Чор унсур
* Ҳаво
* Об
* Хок
* Оташ
* Ҳавотозакунӣ

## Адабиёт
* **Канзи шифо**, Душанбе "Ирфон" соли 1991 саҳ 683.
Ҳавогард

300px|thumb|right|Ҳавогард
**Ҳавогард** — ин мошинаест дар ҳаво ки онро барои сабук шудани кор сохтаанд ва барои ин онро Ҳавогард номидаанд, ки ғайр аз сатҳи об ё замин ҳаракат мекунад.

## Нигаред низ
* ҳавопаймо
* чархбол

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Терминҳои ҳамл ва нақли ҳавоӣ
Пиёла

**Пиёла** [پياله]

1. зарфи хурди махрутшакл барои хӯрдани (нӯшидани) чизҳои обакӣ. Пиёларо аз чӯб, шиша, санг, сафол, филизот, плостик месозанд.

2. кит. қадаҳ, ҷоми май.
 
3 маҷ. май, шароб
## Нигаред
*Чойник

## Пайвандҳо
 

Гурӯҳ:Зарф
Тахти хоб

thumb
**Тахти хоб**, **бистар**, **болин** — ҷоест барои хоб кардан ва дам гирифтан лозим дониста шуда аст. Катро аз чӯбу оҳан месозанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рахти хоб
Аширон

**«Аширон»** — яке аз мақомҳои қадимии эрониён.

«Аширон» дорои пардаи махсус буда, таркиботи лаҳнии он аз чанд оҳанг иборат аст. Абдурраҳмони Ҷомӣ мақоми «Аширон»-ро дар фасли ҳабдаҳуми «Рисолаи мусиқӣ» зикр намуда, онро ба таркиби 24 шуъбаи «Дувоздаҳмақом» дохил кардааст. «Аширон» шуъбаи панҷуми «Дувоздаҳмақом» буда, даҳ зинаи қаторовозиро дар бар мегирад. Зайнулобидин Маҳмуди Ҳусайнӣ дар «Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ» қаторовозҳои «Аширон»-ро як қисми мақоми «Ҳусайнӣ» дониста, ба зинаҳои 3-4-5-6-7 муво­фиқ кардааст. Аширон дар мақоми «Наво»-и Эрон (дар қисмати 21-уми он) баъди мақоми «Гавашт» меояд. Дар мақомҳои Миср, Сурия, Лубнон бо номи «Аҷами Аширон» ва дар мақомҳои Ироқ, Марокаш, Тунис бо номи «Аширон» низ маълум аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Ашк

**Ашк** — маҳсули тарашшуҳи ғадуди ашк.Чашмро тар карда, аз вай ғубор ва бактерияҳоро шуста тоза мекунад. Дар таркибаш 99 % об, 0,9 %моддаҳои ноорганикӣ (хусусан хлориди натрий), тақрибан 0,1 % сафеда низ дорад.

Ашк, сиришк, оби дида, обе, ки аз гиря ва бо таъсири ҳиссиёти ҷисмӣ ё рӯҳӣ аз чашм фурӯ мерезад. Ашк моеъи шаффоф буда, таркибаш аз 99 % об, 0,9 % моддаҳои ноорганикӣ (хлориди натрий, карбонати натрий ва магний, ҳамчунин кислотаи сулфид), тақр. 0,1 % сафеда иборат аст.
Ашк вазифаи муҳофизиро иҷро карда, чашмро аз ҷинсҳои бегона тоза менамояд. Ҳангоми ҷудо гаштани Ашк ғӯзаи чашм тар мешавад, ғубор ва бактерияҳо аз чашм ихроҷ мегарданд. Ашк эҳсосотро низ инъикос мекунад, мас., ҳангоми гиря ё ханда аз чашм Ашк мерезад. «Хушк будани чашм» аломати хастагӣ ё хирагии чашм аст. Барои муолиҷа ашки сунъиро истифода мебаранд.

## Ҳамчунин нигаред
* Ашкрезӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Гиря
Дар

thumb|upright|Дар
мини|Дар
**Дар** барои нигоҳ доштани хунуки ва сардиҳои сармо истифода мешавад. Дарро аз тахтаву оҳан ва алюмину пластик месозанд ва онро дар заводу фабрикаҳо месозанд.

## Нигаред
* Дарвоза
Тӯб

300px|thumb|Тӯби кабуд.
**Тӯб** — тӯб, тӯбча, ҳаппак асбоби бозӣ буда, курашакл мебошад. Вобаста ба намуди бозиҳо, як чанд намудҳо дорад. Асосан дар бозиҳои варзишии футбол, баскетбол, голф, теннис ва ба бозиҳои бо ҳаминҳо монанд истифода бурда мешавад. Ин ашёи беҷон буда барои бозӣ дар майдон истифода бурда мешавад. Дар майдонҳои калони варзиши онро истифода мебаранд. Дар бозӣ асосан 6-8 нафарӣ бозӣ мекунанд.

## Намудҳои тӯбҳо

Image:Soccerball.jpg|Тӯби футбол
Image:Basketball.png|Тӯби баскетбол
Image:Volleyball.jpg|Тӯби волейбол
Image:Handball the ball.jpg|Тӯби ҳандбол
Image:Tennis_ball_01.jpg|Теннисный мяч
Image:Bandyball1.jpg|Тӯби хоккей бо тӯб
Image:Polobal.jpg|Тӯби майдончаи обӣ
Image:Baseball (crop).jpg|Тӯби бейсбол
Image:GandM Purist 156g cricket ball n01.jpg|Тӯби крикет
Image:Golfball-AM.jpg|Тӯби голф
Image:Table Tennis Plastic Ball 40+ mm.jpg|Тӯби пластикӣ тенниси рӯи мизӣ


## Эзоҳ

## Нигаред
* Футбол
* Варзиш

Гурӯҳ:Таҷҳизоти варзишӣ
Бақар

**Бақар** (ар.-гов),соли дуюм баъди Муш ва пеш аз Паланг мувофиқи солгардонии бостони аз руйи мулчар,ки дар бисёр мамлакатхо - Ҷопон, Чин, Эрон, Афғонистон, давлатҳои араб, Осиёи Миёна пахн шудаанд.
Бағалак

**Бағалак** — деҳа ва маркази ҷамоати деҳоти Деҳқонободи ноҳияи Ҳисор. Аз Бағалак то маркази ноҳия 2 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш — 4323 нафар (2022; 3483 нафар - 2012), 3841 нафар - 2017) тоҷикон.

Мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, бунгоҳи тиббӣ ва китобхона дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ. Заминҳо аз Канали калони Ҳисор обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Деҳқонобод
Даҳлез

**Даҳлез** - даромадгоҳ, мадхали хурде, ки аз он ба хонаи калон медароянд. Даҳлез баъзан хонаро бо айвон мепайвандад.

## Нигаред
*Дар
*Дарвоза
Девзира

**Девзира** — биринҷи ҷойдорӣ. Калондонаи дарозрӯя, шаффоф, сурху сафед, оббардор аст ва кам равған мехӯрад, оши паловаш хуштаъм мешавад. Дар он витамини В-2 нисбат ба дигар биринҷҳо зиёд аст. Бештар дар ноҳияҳои Исфара, Панҷакент, Истаравшан, Нову Пролетар ва дигар ноҳияҳои вилояти Суғд ва водии Ҳисор кишта мешавад.

## Нигаред
* Оши палов

Гурӯҳ:Шолӣ
Драхма

**Драхма** - 1)воҳиди вазн ва пули Юнони Қадим; ҳамчун тангаи нуқрагин аз садаи VI пеш аз мелод сикка зада мешуд. Вазни драхма аввал 4,25г ва минбаъд 4,32г нуқра буд. 2) Воҳиди пули ҳозираи Юнон, ки ба 100 лепт баробар аст.

Гурӯҳ:Таърих
Дук

рост|мини|311x311пкс| Дон Фернандо Алварес де Толедо, дуки сеюми Алба
**Дук** (, , ,  - аз лотинӣ. *дуко* "ман сарварӣ мекунам") — яке аз лақабҳои муҳимми ишрофӣ ва салтанатии аврупоӣ аст. Ба минтақаи ҳукумати дук, дукнишин гуфта мешавад. Ин вожа аз решаи вожаи лотинии dux ва ба маънои фармондеҳ аст.

## Ҷойгоҳ
Дар миёни лақабҳои подшоҳии Биритониё, дук аз болотарин ва муҳиммтарин дараҷот барои мардон аст. Агар дук ба унвони мисол ҳамчунин, шоҳзода, узви артиш, сафир ё рӯҳонӣ бошад, рутбааш қабл аз лақабаш гуфта мешавад ба унвони мисол: Артишбад, волоҳазрат, шоҳзода Эдвард, дук Кунт.

## Ҳамчунин

* Унвон
* Герцог Бузург
* Воевода
* Арчдук
* Рӯйхати оилаҳои дукалии Русия
* Рӯйхати герцогиҳои ҷазираҳои Бритониё
* Дукс
* Duce (кӯтоҳ барои "Duke (Duce) of Republic of Italy ")

## Қайдҳо

## Адабиёт

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Гурӯҳ:Унвонҳо
Дурбин

**Дурбин** ( аз  «ду» +  «чашм») — асбоби оптикиест, ки аз ду трубаи паралели ба ҳампайванд иборат буда, барои аз дур саҳеҳ мушоҳида кардани ҷисм ё ашё истифода мебаранд.

[thumb|300px|Нақшаи дурбини «классикӣ»<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''1''' – [объектив**2 ва 3** – Призмҳои Порро&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;**4** – окуляр]]

## Қисмҳои дурбин
Қисми асосии дурбинро ду турбинаи бо ҳам параллел пайвастшуда ташкил медиҳад. Дар практика аз турбинаи Галилей ва Кеплер истифода мебаранд.

### Дурбинҳо бо турбинаи Галилей
thumb|left|Дурбин бо турбинаи Галилей
[thumb|Схемаи турбинаи [Галилей]]
Дар ин турбинаҳо ҳар як рефрактор объектив ба намуди линзаи нормалӣ ва окуляр ба намуди инкории линза дорад. Турбинаи Галилей якбора акс медиҳад, барои ҳамин ҳам байни объектив ва окуляр деталҳои изофӣ мавҷуд нестанд. Достоинством биноклей Галилея является компактность — они короче и легче всех остальных типов биноклей. Недостаток — резкое ухудшение качества изображения при увеличениях больше четырёхкратного. Бинокли с трубами Галилея обычно используются в театрах, на концертах и других аналогичных мероприятиях и поэтому называются театральными биноклями.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таҷҳизоти гардишгарӣ
Гурӯҳ:Дурбинҳо