Фрирайд (лижаҳои кӯҳӣ ва сноуборд)

мини|325x325px| Лижарони кӯҳӣ ҳангоми фуруди берун аз масир
мини|322x322пкс|Сноубордӣ ҳангоми  фуруд
[мини|321x321пкс|Нишебҳои маъмулӣ барои лижаронии берун аз масир дар Арлберг, [Австрия]]
**Фрира́йд** () — лижаронӣ бо сноуборд ё лижаронии кӯҳӣ берун аз масирҳои омодашуда ва одатан берун аз минтақаи хидматрасонии саноати лижаронии кӯҳӣ мебошад. Гумон меравад, ки маҳз ҳангоми лижаронӣ дар барфи дастнорасида тамоми имкониятҳои сноуборд ва лижаҳои кӯҳӣ пурра ошкор мегарданд. Бо вуҷуди ин, фрирайд хатари зиёдеро низ дар бар мегирад, ки бо маҳалли ношинос алоқаманд аст, аз ҷумла эҳтимоли фаромадани тармаҳо. Ба андешаи як қатор мутахассисон, навкорон дар сноубординг ва лижаронӣ набояд шитобкорона аз ҳудуди масирҳои омодашуда берун раванд; барои ин доштани малакаҳои муайяни техникии лижаронӣ зарур аст. Дар солҳои охир ҳамасола мусобиқаҳои байналмилалии фрирайд барои касбӣ ва ҳаваскорон баргузор мегарданд.

## Навъҳои фрирайд

* **Фрирайди сабук** — содатарин ва маъмултарин навъи лижаронии берун аз масир буда, моҳияташ баромадан ба кӯҳ бо роҳи канатӣ ва сипас фаромадан аз нишеби дастнорас берун аз масирҳои омодашуда мебошад.
* **[[Бэккантри]]** — баромадан ба кӯҳҳое, ки бо  роҳи канатӣ муҷаҳҳаз нестанд, ва фаромад аз онҳо. Яке аз паҳншудатарин навъҳои фрирайд аст, ҳарчанд баромадан ба қулла барои оғоз душвор мебошад. Дар баъзе минтақаҳои Русия роҳнамоҳои махсуси фрирайд (гайдбукҳо) мавҷуданд, масалан гайдбуки Хибина . Ин гуна роҳнамоҳо танҳо барои фрирайдерони соҳибтаҷриба пешбинӣ шудаанд ва имкон медиҳанд пешакӣ бо минтақаи лижаронӣ шинос шуда, сатҳи душвории масирро арзёбӣ кунанд.
* **[[Скитур-фрирайд]]** — баромадан ба кӯҳ бо лижа ё сноуборд бо истифода аз таҷҳизоти махсус  (маҷмӯаи скитурӣ ё сплитбордӣ) барои фаромади минбаъда. Дар муқоиса бо бэккантри, скитур баромадро ба туфайли таҷҳизоти сабуктар, техникаи ҳаракат ва набудани зарурати бардошти лижа ё сноуборд дар ҷузвдон осон мекунад. Скитур дар Хибина, Қафқоз, Красная Поляна, Сибир ва Камчатка маъмул аст.
* **[[Хели-ски]]** (ҳелибординг) — бурдани лижаронҳо (ё сноубордбозон) ба қуллаи кӯҳ бо ёрии вертолёт. Ин навъи фароғат гаронарзиш буда, дар баъзе минтақаҳои ҷаҳон манъ шудааст.
* **[[Кэтскиинг]]** — бурдани лижаронҳо (ё сноубордбозон) ба қуллаи кӯҳ бо ёрии сноукэт — ратраки дорои кабинаи мусофирбар. Ин навъи фароғат нисбат ба хели-ски арзонтар мебошад.
* **[[Сноумотобординг]]** — лижаронии сноубордбоз тибқи принсипи Лижаронии обӣ ё Вейкбординг, инчунин сноускейтинг, бо ин фарқ, ки ба ҷойи қаиқ мошини барфгард ва ба ҷойи об барф истифода мешавад.

## Малакаҳо ва таҷҳизоти зарурӣ
Аз малакаҳои зарурӣ қобилияти мудирияти хуби тахта (ё лижа) дар ҳар гуна сатҳ, махсусан дар барфи нарм — махмалӣ, инчунин малакаҳои ибтидоии кӯҳнавардӣ ва наҷотбахшӣ лозиманд. Илова бар ин, мутобиқ шудан ба шароити доимо тағйирёбандаи барф, хондани релефи кӯҳӣ ва интихоби траекторияи ҳаракат аҳамияти калон дорад. Дар минтақаҳои кӯҳии ношинос тавсия дода мешавад аз хизматрасонии роҳбаладони маҳаллӣ истифода шавад.

Пеш аз баромадан ба масир тавсия мешавад сатҳи хатари тарма, пешгӯии обу ҳаво ва масири бехавфтарини баромад ва фаромад дақиқ карда шавад.

Аз таҷҳизоти зарурӣ, райдер пеш аз ҳама бояд сноуборд ё лижаҳои кӯҳӣ дошта бошад, ки барои барфи амиқ мутобиқанд. Илова бар ин, ҳатман лозиманд: бипер, зонд барои тарма, бел барои тарма, кулоҳ, радиостансия, воситаҳои инфиродии наҷот ҳангоми ба тарма афтодан (ҷузвдон бо ABS, ҷузвдон бо Avalung) ва ғайра. Донистани тарзи истифодаи таҷҳизоти тарма имконияти наҷоти шахси ба тарма афтодаро зиёд мекунад.

Студияи синамоии Action Brothers филми «Рӯзи фрирайдер»-ро ба навор гирифтааст. Ҳадафи филм шинос кардани навкорон дар лижаронии кӯҳӣ бо қоидаҳои рафтор дар кӯҳҳо ва лижаронии бехатар мебошад.

## Хели-ски
Дар айни замон минтақаҳои машҳуртарини кӯҳӣ барои машғул шудан ба хели-ски инҳоянд: Канада, Аляска (ИМА), Исландия, Гренландия, Зеландияи Нав, Ҳимолой, Чили, Патагония, минтақаҳои кӯҳии шимоли Аврупо дар Норвегия, Финланд ва Шветсия, инчунин баъзе минтақаҳои Алп дар Швейтсария ва Фаронса, Қирғизистон ва Ӯзбекистон. Дар солҳои охир хели-ски дар Русия низ торафт маъмул мегардад. Асосан дар Камчатка ва Қафқоз (Красная Поляна, Албрус, Абхозиястон, Архиз, Осетияи Шимолӣ) лижаронӣ мекунанд. Бар хилофи бисёре аз курортҳои аврупоӣ, дар Русия маҳдудиятҳои қатъӣ барои минтақаҳои лижаронӣ ва нишаст вуҷуд надоранд — парвоз кардан ва фаромадан аз ҳар нишебе, ки ба талаботи тарма ва сатҳи омодагии варзишгар мувофиқ аст, мумкин мебошад.

## Нигаред низ

* Ски-алпинизм
* Фаромади экстремалии лижаронӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Лижаронии кӯҳӣ