Рамзарз

мини|Биткойн
мини|Генезиси блоки Биткойн

**Рамзарз**, **крипто-арз** ё **крипто**  пули рақамиест, ки барои кор ҳамчун воситаи мубодила тавассути шабакаи компютерӣ таҳия шудааст. Он ба ягон мақомоти марказӣ, ба монанди ҳукумат ё бонк  вобаста нест.  Ин як системаи ғайримутамарказест  ва тасдиқи мекунад, ки тарафҳои муомила дорои маблағе муайяне мебошанд.Онҳо чунин мешуморанд, ки ин система зарурати миёнаравҳои анъанавӣ, ба мисли бонкҳову  ташклиотҳои молиро  ҳангоми интиқоли маблағҳо  дар байни ду субъект аз байн мебарад. 

Дороиҳои моликони фардии рамзарз дар дафтари рақамӣ нигоҳ дошта мешаванд, ки он чун як махзани компютерӣ бо истифода аз криптографияи қавӣ барои ҳифзи сабтҳои тарокуниш, назорати эҷоди тангаҳои иловагӣ ва тасдиқи интиқоли моликияти танга корбурд мешавад.    Сарфи назар аз номашон, рамазарзҳоро одатан ҳамчун асъор ҳисоб намекунанд. Ҳамаи ин дар ҳолест, ки ҳангоми муносиботи гуногуни молӣ, аз ҷумла баҳодиҳӣ ба сифати молҳо, коғазҳои қиматнок ва арзҳо аз он истифода мекунанд. Рамзарзҳо дар амал ҳамчун як синфи дороиҳои алоҳида баррасӣ карда мешаванд.    Баъзе схемаҳои рамзарзҳо барои нигоҳ доштани арзҳои рақамӣ истифода мешавад.  Модели исбот саҳом, моликони токенҳои худро ба унвони васиқа қарор медиҳад. Бар изои он, онҳо дар баробари маблағе, ки ҳамчун саҳм гузоштаанд, салоҳияти соҳиб шудан ба онро ба даст меоранд. Умуман, саҳмдорони токен бо гузашти вақт тавассути пардохтҳои шабакавӣ, токенҳои нав сиккашуда ё дигар механизмҳои мукофотпулӣ соҳиби моликияти изофӣ  мешаванд,ки аз тарокуниш ва корбурди ҳамон шабака бастагӣ дорад. 

Рамзарзҳо дар шакли физикӣ вуҷуд надорад (мисли пули коғазӣ) ва маъмулан аз ҷониби мақомоти марказӣ масалан бонк  интишор намешавад. Рамзарзҳоро дар муқобили  пули рақамии бонки марказӣ (CBDC) аз назорати ғайримутамарказ истифода мебаранд.   Ҳангоме, ки як арзи рамзнигоришуда зарб мешавад, ё қабл аз интишор эҷод мешавад, ё тавассути як ношир содир мешавад, ба таври куллӣ мутамаркиз дар назар гирифта мешавад. Вақте ки бо назорати ғайримутамаркиз амалӣ карда мешавад, ҳар як рамзарз тавассути фанноварии дафтари кулли тавзеъшуда , маъмулан Блокчейн кор мекунад, ки ҳамчун як пойгоҳи додаҳои тарокуншҳои молии умумӣ хидмат мекунад.   Табақоти дороиҳои суннатӣ монанди арзҳо, колоҳо, саҳом, ва ҳамчунин авомили иқтисоди калон, дар аз ҷиҳати даромад дар қиболи арзҳои диҷитол рискпазиран. 

Аввалин рамзарзи ғайримутамаркиз Биткуин буд, ки бори аввал ҳамчун нармафзори кушодаасос соли 2009 бароварда шуд. То моҳи марти соли 2022, дар бозор беш аз 9,000 рамзарзи дигар пайдо шуда буд, ки бештар аз 70-тои онҳо дорои  сармояи бозорӣ 1 миллиард доллар мебошанд. 

## Таърих
Соли 1983 криптографи амрикоӣ Дэвид Чаум як намуди пулҳои электронии криптографиро бо номи [ecash] таҳия кард. Баъдтар, дар соли 1995, вай онро тавассути Digicash, як шакли аввали пардохтҳои электронии криптографӣ амалӣ кард. Digicash нармафзори корбарро барои гирифтани ёддоштҳо аз бонк талаб мекард ва пеш аз он ки он ба гиранда фиристода шавад, калидҳои мушаххаси рамзгузоришударо таъин кунад. Ин имкон дод, ки пули рақамӣ аз ҷониби шахси сеюм пайгирӣ карда нашавад.

Дар соли 1996 Агентии Амнияти Миллӣ мақолаеро таҳти унвони *«Чӣ тавр метавон пул сохт: Рамзгузории  пули нақди электронӣ ки системаи рамзи диҷитолро тавсиф мекунад»* нашр кард. Ин мақолаи илмӣ бори аввал дар рӯзномаи паёми MIT  ва баъдтар дар соли 1997 дар *The American Law Review* нашр шудааст. 

Дар соли 1998 Вей Дай "b-money" -ро ҳамчун системаи нақдии электронии ношинос ва тақсимшуда пешниҳод кард.  Чанде пас, Ник Сабо назарияи bit gold-ро пешниҳод кард.  Мисли Bitcoin ва дигар рамзарҳо, ки онро пайравӣ мекунанд, bit gold  (бо мубодилаи минбаъдаи тиллоӣ BitGold омехта намешавад) ҳамчун системаи электронии арзҳо тавсиф карда шуд, ки аз корбарон талаб мекард, то proof of work-ро бо роҳи рамзӣ якҷоя карда, ҳалли худро анҷом диҳанд.

Дар моҳи январи соли 2009-ум, Bitcoin аз ҷониби падидоваре бо тахаллуси Сатоши Накамото сохта шудааст. Он дар гувоҳии исботи кори худ SHA-256, функсияи хэши криптографиро истифода бурда аст.   Дар моҳи апрели соли 2011 Namecoin ҳамчун кӯшиши ташкили DNS ғайримарказонидашуда таъсис дода шуд. Дар моҳи октябри соли 2011, Litecoin рунамоӣ шуд, ки скриптро ба ҷои SHA-256 ҳамчун функсияи хэш истифода бурд. Peercoin, ки дар моҳи августи соли 2012 сохта шудааст, ҳибриди proof-of-work ва proof-of-stake-ро истифода бурд. 

6-уми августи соли 2014, Британияи Кабир эълон кард, ки Хазинадории он ба омӯзиши рамзарзҳо супориш додааст ва то биомӯзанд ки онҳо дар иқтисоди Бритониё чӣ нақш дошта метавонанд. Таҳқиқот инчунин бояд дар бораи он, ки оё танзим бояд баррасӣ шавад, гузориш медод.  Ҳисоботи ниҳоии он дар соли 2018 нашр шуд  ва он дар моҳи январи соли 2021 ройзании дороиҳои рамзӣ  ва стейбилкойнҳо пешниҳод кард

Дар моҳи июни соли 2021, Салвадор аввалин кишваре шуд, ки Bitcoin-ро ҳамчун воситаи пардохти қонунӣ қабул кард, пас аз он ки Ассамблеяи қонунгузор 62-22 овозро барои қабули лоиҳаи қонуни пешниҳодкардаи президент Наиб Букеле ки рамзарзҳоро ҳамчун воситаи қонуни пардохт қабул мекард, тавсиф кард. 

Дар моҳи августи соли 2021, Куба бо қарори 215-ум барои эътироф ва танзими рамзаразҳо ба монанди Bitcoin қабул кард. 

Дар моҳи сентябри соли 2021, ҳукумати Чин, бузургтарин бозори рамзаразҳо, ҳама амалиёти рамзаразҳоро ғайриқонунӣ эълон кард. Ин амр ба саркӯбии рамзарзҳо, ки қаблан фаъолияти миёнаравҳо ва конканҳо дар дохили Чин манъ мекард, анҷомид. 

15-уми сентябри соли 2022, дуюмин ва калонтарин крамзарзи ҷаҳонӣ Ethereum механизми консенсуси худро ва раванди рӯзомадашро аз proof-of-work (PoW) ба proof-of-stake (PoS) дар раванди такмилдиҳияшро бо "Merge" гузаронид. Ба гуфтаи муассиси Ethereum, ин рзомад метавонад ҳам истифодаи энергияи Ethereum ва ҳам партовҳои гази карбонро 99,9% коҳиш диҳад. 

11-уми ноябри соли 2022, FTX Trading Ltd., биржаи харидуфурӯши рамзарзҳо, ки он тамоми ҳейҷфонди рамзарзҳоро идора мекард ва ба маблағи 18 миллиард доллар арзиш дошт,  барои муфлисшавӣ муроҷиат кард .  Таъсири молии фурӯпошӣ аз доираи муштариёни фаврии FTX фаротар рафт,  дар ҳоле ки дар як конфронси Reuters, роҳбарони соҳаи молӣ гуфтанд, ки "танзимгарон бояд барои ҳифзи сармоягузорони рамзарҳо гомҳое бардоранд."  Таҳлилгари технология Авива Литан дар бораи экосистемаи рамзарзҳо  назаре дорад, ки "ҳама чиз ... бояд аз нуқтаи назари таҷрибаи корбар, назорат, амният ва хидматрасонии муштариён ба таври назаррас беҳтар карда  шавад." 

## Таърифи расмӣ
мини|Логоҳои рамзарзҳо
Мувофиқи ақидаи Ян Ланский, рамзарз системаест, ки ба шаш шарт ҷавобгӯ мебошад: 

# Система як мақомоти марказиро талаб намекунад; ҳолати он тавассути консенсуси тақсимшуда нигоҳ дошта мешавад.
# Система шарҳи воҳидҳои рамзарзҳо ва моликияти онҳоро нигоҳ медорад.
# Система муайян мекунад, ки оё воҳидҳои нави рамзарзро эҷод кардан мумкин аст. Агар воҳидҳои нави рамзарз таъсис дода шаванд, система шароити пайдоиши онҳоро ва чӣ гуна муайян кардани моликияти ин воҳидҳои навро муайян мекунад.
# Моликияти воҳидҳои рамзарзӣ  метавонад танҳо бо роҳи криптографӣ исбот карда шавад.
# Система имкон медиҳад, ки амалиётҳое анҷом дода шаванд, ки дар онҳо моликияти воҳидҳои криптографӣ тағйир дода мешавад. Иқтибоси тарокуниш метавонад танҳо аз ҷониби ташкилоте дода шавад, ки моликияти ҷории ин воҳидҳоро исбот мекунад.
# Агар дар як вақт ду дастури гуногун оид ба тағйир додани моликияти як воҳидҳои криптографӣ ворид карда шаванд, система аксаран яке аз онҳоро иҷро мекунад.

Дар моҳи марти соли 2018 калимаи *cryptocurrency* ба *Луғати Merriam-Webster* илова карда шуд. 

### Алткойнҳо
 
Токенҳо, рамзарзҳо ва дигар дороиҳои рақамӣ, ғайр аз Биткойн, ба таври умумӣ ҳамчун рамзарзҳои алтернативӣ маълуманд,    маъмулан ба "алткоинҳо" ё "тангаҳои alt",   ё ба таври таҳқиромез "шиткоинҳо" ном бурда мешаванд. .  Пол Вигна аз *The Wall Street Journal* инчунин altcoinҳоро бо назардошти нақшашон онҳоро ҳамчун "версияҳои алтернативии Bitcoin" тавсиф кард   ,ки  протоколи намунавӣ барои тарроҳони altcoin мебошанд.
мини| Логотипи Ethereum, дуввумин рамзарзи калонтарин
Алткойнҳо дар муқоиса бо Bitcoin аксар вақт фарқиятҳои аслӣ доранд. Масалан, Litecoin мақсад дорад, ки блокро дар ҳар 2,5 дақиқа коркард кунад, на 10 дақиқаи Bitcoin, ки ба Litecoin имкон медиҳад, ки тарокунишҳоро нисбат ба Bitcoin зудтар тасдиқ кунад.  Мисоли дигар Ethereum аст, ки дорои амалкарди қарордоди ҳушманд мебошад, ки имкон медиҳад барномаҳои ғайримутамаркиз рӯи фанноварии блокчейн  кор кунанд.  Тибқи иттилои Bloomberg News, блокчейни Ethereum дар соли 2020 аз ҳама бештар корбурд доштааст.  Тибқи иттилои *New York Times*, дар соли 2016, он бузургтарин "пайравӣ" байни дар ҳама altcoin-ҳоро дошт. 

Таҷаммуъоти назаррас дар бозорҳои altcoin аксар вақт ҳамчун "altseason" номида мешаванд.  

#### Стейблкойнҳо
Stablecoins рамзарзҳое мебошанд, ки барои нигоҳ доштани сатҳи устувори қобилияти харидорӣ пешбинӣ шудаанд.  Қобили зикр аст, ки ин тарҳҳо беақл нестанд, зеро як қатор стабилкоинҳо суқут кардаанд ё мехи худро гум кардаанд. Масалан, 11 майи соли 2022, stablecoin-и Terra UST аз 1 доллар то 26 сент коҳиш ёфт.   Нокомии минбаъдаи Terraform Labs боиси аз даст додани тақрибан 40 миллиард доллари амрикоӣ ба тангаҳои Терра ва Луна гардид.  Дар моҳи сентябри соли 2022 додситонҳои Кореяи Ҷанубӣ дархост карданд, ки дар бораи таъсиси огоҳии сурхи Интерпол алайҳи муассиси ширкат До Квон .  Дар Ҳонконг, чаҳорчӯбаи пешбинишудаи меъёрии стебилкойнҳо дар солҳои 2023/24 ташаккул ёфта истодааст ва якчанд мулоҳизаҳоро дар бар мегирад. 

## Меъморӣ
Рамзарзҳо аз ҷониби тамоми системаи рамзарзӣ ба таври дастаҷамъӣ бо суръате истеҳсол карда мешавад, ки ҳангоми таъсиси система муайян карда мешавад ва он ба таври оммавӣ эълон карда мешавад. Дар системаҳои мутамаркази бонкӣ ва иқтисодӣ, аз қабили Системаи федералии захираи ИМА, шӯроҳои корпоративӣ ё ҳукуматҳо пешниҳоди арзро назорат мекунанд. &#x5B; ** &#x5D; Дар мавриди рамзарзҳо, ширкатҳо ё ҳукуматҳо наметавонанд воҳидҳои нав тавлид кунанд ва то ҳол барои дигар ширкатҳо, бонкҳо ё шахсони корпоративӣ, ки арзиши дороиҳоро дар он ҳисоб мекунанд, пуштибонӣ накардаанд. Системаи асосии техникӣ, ки рамзарзҳо аз он асос ёфтааст, аз ҷониби Сатоши Накамото сохта шудааст. 

Дар доираи як гувоҳии  исботи кор ба монанди Bitcoin, бехатарӣ, ҳамгироӣ ва мувозинати дафтари хурд аз ҷониби ҷомеаи тарафҳои ба ҳамдигар нобовар нигоҳ дошта мешавад, ки онҳоро конканҳо меноманд. Конканҳо аз компютерҳои худ истифода мебаранд, то тарокунишҳоро тасдиқ ва муҳри замонӣ гузоранд ва онҳоро мувофиқи нақшаи муайяни вақт ба дафтар илова кунанд.  Дар гувоҳии исботи саҳм, тарокунишҳо аз ҷониби дорандагони рамзарзи алоқаманд тасдиқ карда мешаванд, ки баъзан дар ҳавзҳои саҳҳомӣ гурӯҳбандӣ мешаванд.

Аксари рамзарзҳо барои тадриҷан кам кардани истеҳсоли ин арз тарҳрезӣ шудаанд ва ба маблағи умумии он арзро, ки ҳамеша дар гардиш хоҳад буд, маҳдуд мекунанд.  Дар муқоиса бо арзҳои оддӣ, ки дар ниҳодҳои молӣ нигоҳ дошта мешаванд ё ҳамчун пули нақд дар даст нигоҳ дошта мешаванд, рамзарзҳо барои мусодираи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мушкилтар буда метавонанд. 

### Блокчейн
мини|Ландшафти блокчейн
Эътибории ҳар як сиккаи рамзарзҳо тавассути blockchain таъмин карда мешавад. Блокчейн рӯйхати пайваста афзояндаи сабтҳо мебошад, ки *блокҳо* номида мешаванд, ва бо истифода аз криптография бо ҳам пайваст ва ҳифз карда мешаванд.   Ҳар як блок маъмулан нишондиҳандаи хэшро ҳамчун пайванд ба блоки қаблӣ,  муҳри замонии мавриди эътимод ва додаҳои  тарокуниширо дар бар мегирад.  Аз рӯи тарҳ, блокчейнҳо табиатан ба тағйир додани додаҳо тобоваранд. Ин " дафтари кулли тавзеъшуда-ест,ки метавонад муомилоти байни ду тарафро самаранок ва ба таври тасдиқшаванда ва доимӣ сабт мешавад".  Барои истифода ҳамчун дафтари кулли тавзеъшуда, blockchain маъмулан аз ҷониби шабакаи ҳамто ба ҳамто идора карда мешавад, ки ба таври дастаҷамъӣ ба протоколи тасдиқи блокҳои нав риоя карда мешавад. Ҳамин ки он  сабт шуд, додаҳо дар ягон блоки додашуда бидуни тағйир додани ҳамаи блокҳои минбаъда ба таври ретроактивӣ тағйирнопазир мешаванд, ки ҳамкории аксарияти шабакаро талаб мекунад.

Блокчейнҳо аз рӯи тарҳ амнтаранд ва як намунаи системаи ҳисоббарории тақсимшуда бо таҳаммулии хатои Бизонс мебошанд. Ҳамин тариқ, бо блокчейн консенсуси ғайримутамарказ  ба даст омадааст. 

### Гиреҳҳо
*Гиреҳ* як компютерест, ки ба шабакаи  рамзарзҳо пайваст мешавад. Гиреҳ шабакаи рамзарзҳоро тавассути интиқоли тарокунишҳо, тасдиқ ё ҷойгир кардани нусхаи блокчейн пуштибонӣ мекунад. Дар робита ба интиқоли тарокунишҳо, ҳар як компютери шабакавӣ (гиреҳ) нусхаи блокчейни рамзарзро дорост, ки онро пуштибонӣ мекунад. Ҳангоме ки тарокуниш анҷом дода мешавад, гиреҳе, ки тарокунишро эҷод мекунад, тафсилоти тарокунишро бо истифода аз рамзгузорӣ ба гиреҳҳои дигар дар тамоми шабакаи гиреҳ паҳн мекунад, то тарокуниш (ва ҳар як амалиёти дигар) маълум шавад.

Соҳибони гиреҳ ё ризокорон ё онҳое мебошанд, ки аз ҷониби созмон ё мақоми масъул барои падидоварии фанноварии шабакаи блокчейни рамзарзҳо ҷойгир шудаанд ё касоне ҳастнад ки фирефта мизбонии гиреҳе мешаванд, то аз мизбонии шабакаи гиреҳ подоше дарёфт кунанд. 

#### Барчапси замон
Рамзарзҳо аз тарҳҳои барчаспи замонии мухталифе барои " исбот " эътибори тарокунишҳои изофашуда ба дафтари кули блокчейн бидуни ниёз ба шахси сеюми қобили эътимод истифода мекунанд.

Аввалин тарҳи барчаспи замонии ихтироъшуда, тарҳи исботи кор буд . Пуркорубрдтарини тарҳҳои исботи кори SHA - 256 ва scrypt мебошанд. 

Баъзе алгоритмҳои дигари хэшинг, ки барои исботи кор истифода мешаванд,  CryptoNote, Блейк, SHA-3, ва X11 ба ҳисоб мераванд.

Равиши дигари тарҳ исботи саҳҳом ном дорад. Исботи саҳҳом равише барои бехатар кардани як шабакаи рамзарарз ва дастёбӣ ба иҷмои тавзеъшуда тавассути дархости корбарон барои нишон додани моликияти бар миқдори муайянӣ арз аст. Аз системаҳои исботи кор ки алгоритмҳои ҳэши душвореро барои эътиборсанҷии тарокунишҳои электронӣ иҷро мекунанд  фарқ мекунад . Ин тарҳ то ҳади зиёде ба сикка вобастааст ва дар ҳоли ҳозири ҳеҷ шакли стандартие аз он вуҷуд надорад. Бархе аз арамзарҳо аз тарҳи таркибии исботи кору исботи саҳҳом истифода мекунанд. 

### Конканӣ
мини| Истихроҷи Хэшкойн
Дар блокчейн, конканӣ эътибори тарокунишҳоро меафзояд . Барои ин талош, конканҳои муваффақ рамзарзи навро ҳамчун подош дарёфт мекунанд. Ин подош бо эҷоди ангезае мукаммил барои кумак ба қудрати пардозиши шабака, кормузди тарокуншҳо-ро коҳиш медиҳад. Бо истифода аз мошинҳои тахассусӣ монанди FPGA ва ASICs ки алгоритмҳои ҳэши печидае монанди SHA-256 ва scrypt-ро иҷро мекунанд, нархи тавлиди ҳэшҳо, ки ҳар тарокунишро таъйид мекунанд, афзоиш ёфтааст .  Ин мусобиқаи таслиҳотӣ барои мошинҳои арзонтар ва дар айни ҳоли коромад аз замони муаррифии биткойн дар соли 2009 пайдо шудааст . Истихроҷ бо ҳэшрейт маъмулан бар ҳасби TH/sи андозагирӣ мешавад.

Бо вуруди афроди бештарӣ ба дунёии арзҳои маҷозӣ, тавлиди ҳэш барои эътиборсанҷӣ дар тӯли замон печидатар шудааст ва конканҳоро маҷбур мекунад маблағҳои зиёдеро барои беҳбуди амалкарди муҳосиботӣ сармоягузорӣ кунанд . Дар натиҷа, подош барои ёфтани ҳэш коҳиш ёфтаасту акссари сармоягузорӣ дар таҷҳизоту таъсисоти хунуккунанда ( барои коҳиши гармои тавлидшуда тавассути таҷҳизот ) ва барқи мавриди ниёз барои роҳандозӣ онҳоро тавҷеҳ намекунад .  Минтақаҳои пуртарафдор барои истихроҷи маъдан шомили манотақаҳои дорои барқи арзон, обу ҳавои сард, ва ҳавзаҳои дорои муқаррароти равшан ва мусоид мебошад. То моҳи июли соли 2019, истеъмоли нерӯи барқи Bitcoin тақрибан 7 гигаваттро ташкил медод, ки тақрибан 0,2% аз ҳаҷми умумии ҷаҳон ё баробар ба энергияи аз ҷониби Швейтсария истеъмолшуда мебошад. 

Баъзе конканҳо захираҳоро муттаҳид карда, қудрати коркарди худро тавассути шабака тақсим мекунанд, то мукофотро мувофиқи ҳаҷми коре, ки ба эҳтимоли пайдо кардани блок саҳм гузоштаанд, баробар тақсим кунанд. "Саҳм" ба аъзоёни истахри истихроҷи маъдан, ки як мадраки муътабар аз кор пешниҳод мекунанд, дода мешавад.

Аз моҳи феврали 2018 [барӯзрасонӣ], ҳукумати Чин савдои арзи маҷозиро қатъ кард, пешниҳоди тангаҳои аввалияро мануъ эълом  кард ва истихроҷи рамзарзҳоро низ қатъ кард. Бисёре аз конканҳои Чин баъд аз он ба Канада  ва Техас кӯч бастанд. Як ширкат аз сабаби паст будани нархи газ марказҳои додаҳоро барои истихроҷи рамзаразоҳо дар саҳроҳои конҳои нафту гази Канада идора мекунад. Июни соли 2018, .Hydro Quebec ба ҳукумати музофот пешниҳод кард, ки ба ширкатҳои рамзарзҳо барои истихроҷ 500 мегаватт нерӯи барқ ҷудо кунад. Тибқи гузориши моҳи феврали соли 2018 аз *[[:en:Fortune_(magazine)|Fortune]],* Исландия қисман аз сабаби нерӯи арзони барқи худ ба паноҳгоҳи конканҳои рамзарзҳо  табдил ёфтааст.

Дар моҳи марти соли 2018, шаҳри Платтсбурги Ню Йорк ба тамоми истихроҷи рамзарзҳоро мораторияи 18-моҳа эълон кард, то захираҳои табиӣ ва "хусусият ва самти" шаҳрро ҳифз кунанд.  Дар соли 2021, Қазоқистон дуввумин кишвари бузурги истихроҷи рамзарзҳо шуд, ки 18,1% қурби ҷаҳонии экзахашро тавлид кардааст. Ин кишвар дар наздикии Экибастуз комбинате сохт, ки 50 000 компютер дорад. 

#### Афзоиши нархи GPU
Афзоиши истихроҷи рамзарзҳот талабот ба кортҳои графикӣ (GPU) дар соли 2017 афзоиш дод  Қувваи ҳисоббарории GPU онҳоро барои тавлиди хэшҳо мувофиқ месозад. Дӯстдорони машҳури конканҳои рамзарзоҳо ба монанди кортҳои графикии Nvidia GTX 1060 ва GTX 1070, инчунин RX 570 ва RX 580 GPU-ҳои AMD, ду маротиба ё се маротиба афзоиш ёфтанд. – ё захира набуд.  GTX 1070 Ti, ки бо нархи 450 доллар бароварда шуда буд, то 1100 доллар фурӯхта шуд. Корти дигари маъмул, GTX 1060 (модели 6 ГБ) бо нархи MSRP 250 доллар бароварда шуд ва тақрибан ба 500 доллар фурӯхта шуд. Кортҳои RX 570 ва RX 580 аз AMD тақрибан як сол аз захираҳо буданд. Конканҳо мунтазам тамоми захираи GPU-ҳои навро баробари дастрас шуданашон мехаранд. 

Nvidia аз фурӯшандагон хоҳиш кард, ки ҳангоми фурӯши GPU ба бозигарон ба ҷои конканҳо ҳар кори аз дасташон меомадаро кунанд. Борис Бёлес, PR менеҷери барои Nvidia дар минтақаи Олмон, гуфт: "Дар аввал бозигарон барои Nvidia меоянд." 

#### Микросхемаҳои суръатбахши истихроҷи рамзарзҳо
Ширкатҳои сершумор микросхемаҳои махсуси суръатбахши рамзарз-майнингро таҳия карданд, ки қодиранд аз нархи CPU ё GPU истихроҷи нарх хеле баландтаранд. Дар як лаҳза Intel бренди худ чипи суръатбахши рамзарзҳоро бо номи Blockscale ба фурӯш баровард. 

### Ҳамёнҳо
мини| Намунаи коғази ҳамёни чопи Bitcoin, ки аз як нишонии Bitcoin барои қабул ва калиди хусусии мувофиқ барои харҷ иборат аст
Ҳамёни рамзарзҳо воситаи нигоҳдории "калидҳо" (нишониҳо) ё тухмии ҷамъиятӣ ва хусусӣ мебошад, ки онро барои қабул ё харҷ кардани рамзарз истифода бурдан мумкин аст.  Бо калиди хусусӣ, мумкин аст, ки ба навиштан дар дафтари ҷамъиятӣ, самаранок сарф рамзамрз алоқаманд. Бо калиди ҷамъиятӣ, имкон дорад, ки дигарон ба ҳамён асъор фиристанд.

Якчанд усулҳои нигоҳ доштани калидҳо ё барҳо дар ҳамён вуҷуд доранд. Ин усулҳо аз истифодаи ҳамёнҳои коғазӣ (ки калидҳои ҷамъиятӣ, хусусӣ ё барзӣ дар коғаз навишта шудаанд), то истифодаи ҳамёнҳои сахтафзор (онҳо барои нигоҳ доштани маълумоти ҳамёни шумо сахтафзор мебошанд), то ҳамёни рақамӣ (компютер бо нармафзоре, ки шумо дорои нармафзори шумо мебошад) иборат аст. маълумот дар бораи ҳамён), барои ҷойгир кардани ҳамёни худ бо истифода аз биржае, ки дар он рамзарзҳо савдо карда мешавад ё тавассути нигоҳ доштани маълумоти ҳамёни худ дар як василаи рақамӣ ба монанди матни оддӣ. 

### Ношинос будан
Биткойн тахаллус аст, на беном ; cryptocurrency дар ҳамён ба шахс вобаста нест, балки ба як ё якчанд калидҳои мушаххас (ё "нишониҳо").  Ҳамин тариқ, соҳибони Bitcoin фавран муайян карда намешаванд, аммо ҳама тарокунишҳо дар blockchain дастрасанд.  Бо вуҷуди ин, биржаҳои рамзарзҳо  аксар вақт тибқи қонун барои ҷамъоварии маълумоти шахсии корбарони худ талаб карда мешаванд. 

Баъзе рамзарзҳо, аз қабили Monero, Zerocoin, Zerocash ва CryptoNote, барои баланд бардоштани махфият чораҳои иловагӣ меандешанд, масалан бо истифода аз далелҳои дониши сифр .  

Тадқиқоти охирини соли 2020 ҳамлаҳои гуногунро ба махфият дар рамзарзҳо пешниҳод кард. Ҳамлаҳо нишон доданд, ки чӣ гуна усулҳои ифшои номаълум кафолати кофӣ нестанд. Барои беҳтар кардани махфият, пажӯҳишгарон якчанд ғояҳои гуногун, аз ҷумла схемаҳои нави криптографӣ ва механизмҳои пинҳон кардани нишониҳои IP- и манбаъро пешниҳод карданд. 

## Иқтисод
Рамзаразҳо асосан берун аз муассисаҳои бонкӣ ва давлатӣ истифода мешаванд ва тавассути Интернет мубодила карда мешаванд.

Рамзарзҳои исботи кор, ба монанди Bitcoin, барои конканҳо ҳавасмандии мукофотҳои блокиро пешниҳод мекунанд. Боварӣ вуҷуд дорад, ки оё конканҳо бо мукофотҳои блокӣ ё пардохти тарокуниш пардохт мешаванд, ба амнияти blockchain таъсир намерасонад, аммо тадқиқот нишон медиҳад, ки ин дар баъзе ҳолатҳо ин тавр набошад. 

### Ноустуворӣ
Нархи рамзарзҳо нисбат ба дороиҳои молиявии муқарраршуда ба монанди саҳмияҳо хеле ноустувортаранд. Масалан, дар тӯли як ҳафта дар моҳи майи соли 2022, Bitcoin 20% арзиши худро аз даст доданд ва Ethereum 26%, Солана ва Кардано мутаносибан 41% ва 35% аз даст доданд. Афзоиш ба огоҳиҳо дар бораи таваррум марбут буд. Барои муқоиса, дар ҳамон ҳафта, шохиси саҳҳомии Nasdaq 7,6 дарсад ва FTSE 100 3,6 дарсад коҳиш ёфт. 

Дар муддати тӯлонӣ, аз 10 рамзарзи пешқадам, ки аз рӯи арзиши умумии тангаҳои муомилот дар моҳи январи соли 2018 муайян карда шуданд, танҳо чортоаш (Bitcoin, Ethereum, Cardano ва Ripple (XRP)) ҳанӯз дар аввали соли 2022 дар ин мавқеъ буданд  Арзиши умумии ҳамаи рамзарзҳо дар охири соли 2021 2 триллион доллар буд, аммо баъд аз нӯҳ моҳ ду баробар коҳиш ёфт.   The Wall Street Journal шарҳ додааст, ки бахши крипто бо боқимондаи бозорҳои сармоя "пайванд" шудааст ва "ба ҳамон қувваҳое, ки саҳмияҳои технологӣ ва дигар дороиҳои хавфро пеш мебаранд, ҳассос аст", ба монанди пешгӯиҳои таваррум. 

### Пойгоҳи додаҳо
Ғайр аз блокчейнҳо, инчунин пойгоҳи додаҳои *мутамарказ* мавҷуданд, ки маълумоти бозори крипторо нигоҳ медоранд. Дар муқоиса бо blockchain, пойгоҳи додаҳо зуд кор мекунанд, зеро раванди санҷиш вуҷуд надорад. Чаҳор то аз маъмултарин пойгоҳи додаҳои бозори рамзарзҳо CoinMarketCap, CoinGecko, BraveNewCoin ва Cryptocompare ба ҳисоб мераванд. 

### Манъи таблиғ
Дар платформаҳои зерин таблиғи рамзарзҳо манъ карда шудааст:

* Google  - Августи соли 2021 ба охир расид 
* Twitter 
* Facebook  - Декабри соли 2021 ба охир расид 
* Bing  - Июни соли 2022 ба охир расид 
* Snapchat
* LinkedIn 
* MailChimp 
* Байду
* Тенсент
* Weibo
* Line
* Яндекс 

### Интиқодҳо
Биткойн аз ҷониби ҳашт барандаи Ҷоизаи ёдбуди Нобел дар соҳаи илмҳои иқтисод ҳамчун ҳубобчаи тахминӣ тавсиф шудааст: Пол Кругман,  Роберт Ҷ. Шиллер,  Ҷозеф Стиглиц,  Ричард Талер,  Ҷеймс Ҳекман,  Томас Сарджент,  Ангус Дитон,  ва Оливер Харт ;  ва аз ҷониби мансабдорони бонки марказӣ, аз ҷумла Алан Гринспан,  Агустин Карстенс,  Витор Констансио,  ва Ноут Веллинк . 

Сармоягузорон Уоррен Баффет ва Ҷорҷ Сорос онро мутаносибан ҳамчун "сароб"  ва "ҳубоб" тавсиф кардаанд;  дар ҳоле, ки роҳбарони тиҷорат Ҷек Ма ва директори генералии JP Morgan Chase Ҷейми Даймон онро мутаносибан "ҳубобӣ"  ва "қаллобӣ"  номидаанд, гарчанде Ҷейми Даймон баъдтар гуфт, аз он ки Bitcoin-ро қаллобӣ номида, пушаймон аст.  Директори генералии BlackRock Лоренс Д. Финк Биткоинро "индекси пулшӯи " номид. 

Дар моҳи июни соли 2022, магнат Билл Гейтс гуфт, ки рамзарзҳо "100% ба назарияи аблаҳонтар асос ёфтааст". 

## Ҳамчунин нигаред

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Фанноварии молӣ
Гурӯҳ:Корбуди рамзарзҳо
Гурӯҳ:Рамзарзҳо
Гурӯҳ:Ғайримутамарказ
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations