open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Объект

**Объект** (лот. objеtctym - ашё) — ашёе, ки якҷоя бо амал дар ин ё он муносибате воқеъ аст. 

Аз нуқтаи назари грамматика (наҳв) пуркунанда мебошад.   Объект  як истилоҳи дар фалсафаи навин аст, ки маъмулан дар баробари сужа ба кор бурда мешавад. Сужа мушоҳидакунанда ва объект ончи, ки мушоҳида мегардад. Аз дидгоҳи файласуфҳои модерн назири Р. Декарт, огоҳии ҳолате аз шинохт аст, ки шомилии сужа ва чандин объект мешавад, ки мумкин аст вуҷуди мутлақ надошта бошанд ё ба сюжетҳое, ки мушоҳидаашон мекунад вобаста набошанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Мухтор Абдуллоев

**Мухтор Абдуллоев** - сармуҳаррири рӯзномаи «Ҳақиқати Суғд». Аълочии матбуот ва фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон.
## Зиндагинома
Мухтор Шокирович Абдуллоев 18 январ и соли 1967 дар Ҷамоати деҳоти Ворухи шаҳри Исфара таваллуд ёфтааст.
Соли 1991 Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург (Ленинград)-и Федератсияи Россияро бо ихтисоси рӯзноманигор хатм намудааст. 
Ӯ солҳои 1991 -1999 ба ҳайси хабарнигор, мудири шуъбаи рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Суғд», солҳои 1999 -2010 хабарнигори махсуси нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзномаи «Садои мардум» дар вилояти Суғд, солҳои 2010-2014 дар вазифаи роҳбарии Хадамоти матбуоти Раиси вилояти Суғд, мудири шуъбаи иттилоотию таҳлилии дастгоҳи Раиси вилояти Суғд, мудири бахши котиботи Раиси вилояти Суғд фаъолият намудааст.

Мухтор Абдуллоев  узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон буда, муаллифи китобҳои «Лолаи хуршед», «Атияи умр» ва «Рӯ ба рӯ бо мардум» мебошад.

Бо қарори Раиси вилояти Суғд аз 10 ноябри соли 2014 Мухтор Шокирович  Абдуллоев сармуҳаррири рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Суғд» таъйин гардид.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии матбуот ва фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.
## Сарчашма

Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Исфара
Ҳиҷо

Нутқи мо, ки силсилаи муттасили овозист, метавонад аз чанд ҷиҳат таҷзия шавад. Дар таҷзияи лингвистӣ (забонӣ) воҳиди хурдтарин овози алоҳида - фонема мебошад. Аммо аз нуқтаи назари талаффуз ҳадди охирини тақтеъ **ҳиҷо** аст. Аз ҳамин сабаб ҳиҷоро воҳиди хурдтарини талаффуз меноманд. Ҳиҷоҳо аз ҳамнишиниҳои гуногуни овозҳои садонок ва ҳамсадо ташкил мешаванд ва дар ҳама гуна шароиту муҳити нутқ яклухтӣ ва тақсимнопазирии худро нигоҳ медоранд: **Суб-ҳи со-диқ да-мид.**Вобаста ба овозҳои охир ҳиҷоҳо **кушода** ва **баста** мешаванд. Агар ҳиҷо бо садонок тамом шуда бошад (***бо-бо, зо-ну, Со-ро, са-да'')''', '''кушода''' ва агар бо ҳамсадо ба охир расад (***боғ-бон, сад-барг, нар-гис, шоҳ-мот**''), **баста''' меноманд.
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985.- с.48

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Садонокҳо

**Садонокҳо** − овозҳое,ки танҳо аз садо иборат буда, дар натиҷаи бемонеа аз даҳон баромадани ҳаво ба вуҷуд меоянд, **садонокҳо** номида мешаванд: **и, э, ӯ, а, у, о.** Дар сохта шудани садонокҳои забони тоҷикӣ забон ва лабҳо иштирок мекунанд.Бинобар ин таснифи тавлидии садонокҳо дар асоси ҳамин ду узв сурат мегирад.Забон ба ду тараф ҳаракат мекунад:
:а) аз пеш ба қафо ё аз қафо ба пеш, яъне **ҳаракати уфуқӣ**;
:б) аз поён ба боло ё аз боло ба поён, яъне **ҳаракати амудӣ**. 
Барои таснифи садонокҳо аз ҷиҳати ҳаракати уфуқии забон се нуқта: пеш, марказӣ (омехта) ва қафо ба назар гирифта мешавад. Вобаста ба ҳамин садонокҳои забони тоҷикӣ ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: 
:1.Садонокҳои **қатори пеш**: **и, э;**
:2.Садонокҳои **қатори марказӣ (омехта)**: **ӯ, а;**  
:3.Садонокҳои **қатори қафо**: **у,о.**
Дар ҳаракати амудии забон се дараҷаи бардошт муҳим аст:
:а) бардошти поён: **а**;
:б) бардошти миёна: **э, ӯ, о;**
:в) бардошти боло: **и, у**.
Вобаста ба иштироки лабҳо садонокҳо ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд:
:а) лабӣ: **у, ӯ, о;**
:б) ғайрилабӣ: **и,э,а.**

## Нигаред низ
* Ҳиҷо
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985.-с.22

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Овошиносӣ

**Овошиносӣ** (), **фоне́тика** ( — «овоӣ»; аз  — «ово») — як шохаи илми забоншиносӣ буда, ҷиҳати овозии забонро меомӯзад. Ҳамаи ҳодисаҳои забон: морфемаҳо, калимаҳо, ҷумлаҳо ва ғ. қонунҳои ҳамнишинӣ ва тағйири онҳо, ки дар майнаи мо дар шакли мафҳумҳо, тасаввуротҳо, нақшаю қонунҳо ва муносибатҳои умумигардида маҳфуз мебошанд, ҷиҳати моддӣ-моҳияти овозӣ зоҳир мешаванд. Нутқи овозӣ шакли мавҷудият, ҷиҳати моддии забон аст. Вазифаи илми савт таҳқиқи системаи овозии забон мебошад. Савт воҳидҳои овозии забонро равшан ва муқаррар намуда, моҳият ва саҳми онҳоро дар ташкили мубодилаи афкор муайян менамояд. Мавзӯи баҳси савт маҷмӯи ҳодисаҳои овозии забон мебошад, ки дар байни онҳо овозҳо, зада ва оҳанг мавқеи асосиро ишғол менамоянд.**Овозҳо** воситаи асосии ташаккули овозии забон мебошанд. Савт дар асоси таҳқиқи овозҳои нутқ миқдор, қонунҳои ҳамнишинию тағирёбӣ ва гурӯҳҳои онҳоро муайян менамояд. Илми савт инчунин моҳият ва навъи **задаро** муайян намуда, ҷойи онро дар калима, тағйир ё пойдории онро дар калимасозию шаклсозӣ, вазифаи онро дар низоми фонологии забон таъйин месозад.

**Оҳанг (интонатсия)** аз воҳидҳои мураккаби савтӣ ба шумор меравад. Унсурҳои оҳанг, вазифа ва ҳамкории онҳо дар ташкили навъҳои гуногуни оҳанг вобаста ба маӄсади гуфтор, (пурсиш, ахбор, ангезиш), воҳидҳои асосии оҳанг тақтеву ташкили савтии он ва ғайра мавзӯи баҳси соҳаи дигари савт — **оҳангшиносӣ (интонология)** аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Додихудо Саймоддинов Форсии бостон: Овошиносӣ, грамматика, овонавишт, катибах̧ои мехӣ ва вожанома., Институт забон адабиёти рӯдакӣ, 2008

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе: Дониш,1985. — С.13

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Райҳон

**Райҳон** () — рустании як ё бисёрсола аз оилаи наъноиҳо. Баргаш хушбӯй буда, дар таббохӣ истифода бурда мешавад.
Райҳонро «шоҳиспарам», «шоҳиспарғам», «нозбӯ» низ мегӯянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Гиёҳҳо аз рӯи алифбо
Аксарияти парлумонӣ

**Аксарияти парлумонӣ** - шумораи аъзои палатаи парлумон, ки дар як ё якчанд фраксияҳои ҳизбӣ муттаҳид шудаанд ва дар кишварҳои парлумонӣ ин ба онҳо ҳуқуқи ташкили ҳукуматро медиҳад. Аксарияги парлумонӣ дар муайян кардани самтҳои асосии сиёсати Ҳукумат нақши калон дорад. Аксарияти парлумонии ташаккулёфта ба воситаи интизоми ҳизбӣ нигоҳ дошта мешавад. Аксарияти парлумонӣ дар он сурат; том шуда метавонад, ки агар ҳизб, созмон зиёда аз 50 фоиз мандати вакилонро соҳиб бошад, дар он сурат нисбӣ шуда метавонад, ки агар ҳизбу созмон аз нисф кам мандат дошта бошад ҳам, вале он аз дигар ҳизбу созмон дар алоҳидагӣ зиёд бошад.

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амалиёти тафтишотӣ

**Амалиёти тафтишотӣ** — дар ҳуқуқ ҳолатҳои ба парвандаи ҷиноятӣ тааллуқдошта.

## Тавсиф

Онҳо танҳо бо манбаъҳои маълумотие собит карда мешаванд, ки аз қонуни мурофиавии ҷиноятӣ пешбиникарда гирифта шудаанд. Муқаррар намудани ҳолатҳои ба парвандаи ҷиноятӣ тааллуқдошта дар раванди исботкунӣ дар натиҷаи доир намудани амалиёти тафтишотӣ имконпазир мегардад.

Амалиёти тафтишотӣ ҳаракатҳои мурофиавии муфаттишанд (шахси таҳқиқбаранда) ва ба воситаи он ҳолатҳои ба парвандаи ҷиноятӣ аҳамиятдошта муқаррар карда мешаванд. Мақсади ниҳоии амалиёти тафтишотӣ дар он зоҳир мегардад, ки муфаттиш ба воситаи ин омил далелҳои ба парвандаи ҷиноятӣ аҳамиятдоштаро ошкор мекунад, ба қайд мегирад ва санҷида баҳо медиҳад. Далелҳои бо риоя намудани талаботи қонуни мурофиавии ҷиноятӣ бадастомада, ба муфаттиш ва шахси таҳқиқбаранда имкон медиҳанд, ки дар асоси онҳо шахсро ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашад. Амалиёти тафтишотиро танҳо он муфаттишоне мегузаронанд, ки парвандаи ҷиноятӣ ба истеҳсолоти онҳо супорида шудааст. Қисме аз ам алиёти тафтишотӣ бо супориши муфаттиш аз ҷониби кормандони мақомоти таҳқиқ гузаронда мешавад. Вобаста аз ҳолатҳои мушаххаси парвандаи ҷиноятӣ муфаттиш ҷой ва вақти гузарондани амалиёти тафтишотиро муқаррар мекунад. Дар баробари ин баъзе амалиёти тафтишотӣ бо супориши прокурор ё бо хоҳиши ҷабрдида, айбдоршаванда низ доир карда мешаванд.

Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар баъзе мавридҳо муфаттиш ва шахси таҳқиқбарандаро вазифадор менамояд, ки бархе аз амалиёти тафтишотиро ҳатман гузаронанд. Масалан, дар моддаи 72 КМҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон таъкид шудааст, ки муфаттиш дар мавридҳои зарурӣ барои муқаррар кардани сабаби марг, аҳволи рӯҳии айбдоршаванда ё гумонбаршуда, аҳволи рӯҳӣ ё ҷисмонии шоҳид ё ҷабрдида ҳатман экспертиза таъйин кунад. Аз рӯи қоидаи умумӣ муфаттиш, одатан, метавонад дар ҳуҷраи кории худ ва ҷойи дигар низ амалиёти тафтишотӣ гузаронад. Ҷойи гузарондани амалиёти тафтишотӣ аз ҳолатҳои мушаххаси парванда вобаста аст. Масалан, муфаттиш гумонбар ва айбдоршавандаеро, ки дар озодӣ аст, хуб мебуд дар ҳуҷраи кориаш пурсад. Айбдоршавандае, ки дар ҳабс бошад, дар ҳабсхона пурсида мешавад. Аз назар гузарондани ҳуҷҷатҳо, ашё, далелҳои шайъие, ки дар раванди гузарондани амалиёти тафтишотӣ (кофтуков, ёфта гирифтан) ба даст омадаанд, дар ҳуҷраи кории муфаттиш сурат гирифта, протокол тартиб дода мешавад. Қонуни мурофиавӣ муқаррар кардааст, ки мавриди гузарондани баъзе амалиёти тафтишоти пешакӣ қарор тартиб дода тасдиқ карда шавад ва натиҷаи чунин амалиёти тафтишотӣ дар протоколҳо дарҷ гардад. Дар раванди гузарондани амалиёти тафтишотӣ муфаттиш бояд аз воситаҳои илмию техникӣ – сурат гирифтан, ба навор гирифтан, сабти овоз истифода барад. Ҳамаи онҳо дар протоколҳо зикр карда мешаванд. 
 
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Айбдоркунандаи давлатӣ

**Айбдоркунандаи давлатӣ** — прокурор дар суд ҳамчун айбдоркунандаи давлатӣ иштирок мекунад. Дар суд иштирок доштани прокурор ба сифати айбдоркунандаи давлатӣ яке аз функсияҳои назоратии прокурор дар мурофиаи судии ҷиноятӣ мебошад. Прокурор муттасил назорат мебарад, ки талаботи қонун дар мурофиаи судӣ ва маҷлиси судӣ риоя карда шавад. Аз дигар тараф, ӯ фаъолияти мурофиавии худро доир ба айби эълоншуда дастгирӣ менамояд. Ин қоида аз он бармеояд, ки мақомоти тафтишотӣ шахсро дар содир кардани ҷиноят ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидааст. Рафти таҳқиқу тафтиш зери назорати прокурор қарор дошт. Аз ин хусус қонунӣ ва асоснок будани айби эълоншуда ба масъулияти хизматии ӯ низ тааллуқ дорад, бинобар ин прокурор дар суд кӯшиш ба харҷ медиҳад, ки ин айб дар тафтиши судӣ исбот гардад. Сарфи назар аз ҷидду ҷахди прокурор, агар айби эълоншуда исбот нагардад, прокурор бояд аз айбдорӣ даст кашад. Айбдоркунандаи давлатӣ - прокурори дар муҳокимаи судӣ иштирок дошта ҳамаи ҳуқуқҳои иштирокчиёни мурофиаро дорад. Ҳамчун айбдоркунандаи давлатӣ прокурор дар музокираҳои судӣ сухани айбдоркунӣ баён мекунад. Дар сухани айбдоркунандаи давлатӣ - дар бораи хатарнокии ҷиноят, шахсияти ҷинояткор, квалификатсияи кирдор, дурустии айби эълоншуда, то чӣ андоза айби эълоншуда дар тафтиши судӣ исбот гардид, зарурияти таъйин намудани ҷазо, намуди ҷазо, режими нигоҳдорӣ дар ҷойҳои ислоҳоти меҳнатӣ маълумот ба суд пешкаш мекунад. Прокурор ҳамчун айбдоркунандаи давлатӣ дар давраҳои минбаъдаи мурофиа иштирок карда, оид ба масъалаҳои ҷойдошта хулоса медиҳад.

## Адабиёт
Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. -  Душанбе: ЭР-граф, 2009. -  с.28-29.

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Айбдоршаванда

**Айбдоршаванда**  дар асоси **м.48 КМҶ ҶТ**  шахсе ҳисоб мешавад, ки дар хусуси ӯ аз рӯйи тартиби муқарраркардаи қонун дар бораи ба сифати айбдоршаванда ба ҷавобгарӣ кашидан қарор бароварда шудааст. Қонунҳои мурофиавии ҷиноятӣ ба мақомоти таҳқиқу тафтишот, прокуратура ваколат додааст, ки ҳар як ҷинояти содиршударо ошкор кунад, далелҳои басандаро ҷамъ намуда, шахсро ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашад, чораҳои пешгирӣ татбиқ намояд, амалиётҳои тафтишотиро гузаронида, ҷиноятҳоро исбот намояд. Дар баробари ин қонун муфаттиш ва шахси таҳқиқбарандаро вазифадор менамояд, ки ҳуқуқҳои айбдоршавандаро,  ки онҳо дар **қ.2 м.48 КМҶ ҶТ** нишон дода шудааст, таъмин намояд. Қонуни мурофиавӣ кафолатҳои таъмин намудани ҳуқуқҳои айбдоршавандаро нишон дода таъкид кардааст, ки дар ҳолати риоя нашудани ин
ҳуқуқҳо оқибатҳои муайян ба вуҷуд меояд. Айбдоршаванда иштирокчии мурофиа мебошад. Ӯ ҳақ дорад барои
амалӣ намудани ҳуқуқҳои худ талошҳо кунад, арзу илтимосҳо намояд. Айбдоршаванда метавонад оид ба айби
эълоншуда нишондод диҳад, хоҳиш намояд, ки бо иҷозати муфаттиш дар гузаронидани амалиётҳои тафтишотӣ
иштирок кунад. Нишондоди айбдоршаванда яке аз намудҳои далел ба ҳисоб меравад, ӯ дар нишондоди худ метавонад иқрор шавад, метавонад айби эълоншударо рад кунад, умуман нишондод надиҳад. Дар давраи тафтишот муфаттиш вазифадор аст, ки ҳолатҳои парвандаро ҳаматарафа пурра ва холисона тадқиқ намуда, ҳам ҳолатҳои вазнинкунанда ва ҳам ҳолатҳои сабуккунандаи кирдорро санҷад. Қонуни мурофиавӣ ҳуқуқҳои мурофиавии айбдоршавандаро нишон дода қайд кардаасг, ки айбдоршаванда метавонад талаб намояд, ки ба ӯ чӣ гуна айбро бор карданианд, мушаххастар ин айб аз кадом ҷиноятҳо иборат аст. Муфаттиш вазифадор аст. ки тибқи талаботи **м. 142 КМҶ ҶТ** қарор дар бораи ба сифати айбдоршаванда ба ҷавобгарӣ кашидан барорад. На дертар аз ду шабонарӯз айбдоршавандаро бо мазмуни қарор шинос намуда, ӯро ба сифати айбдоршаванда пурсад (**м. 147 КМҶ ҶТ**). Дар навбати худ айбдоршаванда ҳақ дорад, ки оид ба айби эълоншуда баёнот диҳад. Айбдоршаванда баъд аз эълон кардани айбдорӣ ҳақ дорад оид ба пурсиши шоҳидҳои нав, гузаронидани экспертиза, ревизия ва дигар ҳаракатҳои тафтишотӣ дархост намояд. Муфаттиш вазифадор аст. ки оид ба рад намудани дархостҳои айбдоршаванда қарори асоснок барорад. Айбдоршаванда метавонад аз болои ҳаракатҳои муфаттиш ба прокурор арз кунад (**м.219 КМҶ ҶТ**). Айбдоршаванда баъд аз тамом шудани тафтиши пешакӣ ҳуқуқи бо ҳамаи маводи парванда шинос шудан дорад (**м.201 КМҶ ҶТ**)..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳамсадо

Дар сохта шудани ҳамсадоҳои тоҷикӣ лабҳо, забон, забонча ва ҳалқ саҳми бештар доранд ва узви фаъол ҳисоб мешаванд. Вобаста ба ҳамин ҳамсадоҳо ба чор гурӯҳ ҷудо мешаванд: **а) лабӣ, б) забонӣ, в) забончагӣ, г) ҳалқӣ.** Ба гурӯҳи **ҳамсадоҳои лабӣ** фонемаҳои ***б, п, м, в, ф*** дохил мешаванд. Ин ҳамсадоҳо боз ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд: а) **лабулабӣ** (***б, п, м***); б) **лабудандонӣ** (***в,ф***). Ҳамсадоҳои забонӣ чаҳордаҳ фонемаро дар бар мегиранд: **д, т, н, з, с, л, ж, ш, ч, ҷ, р, й, г, к.** Вобаста ба кори қисмҳои гуногуни забон ҳамсадоҳои мазкур ба чунин гурӯҳҳо ҷудо мешаванд: а) **пешизабонӣ**: ***д, т, з, с, ж, ш, ч, ҷ, р, л, н'''.'' б) '''байнизабонӣ''': ***й***; в) '''бехизабонӣ''': ***г, к***.Ба гурӯҳи ҳамсодоҳои забончагӣ се фонема дохил мешавад: ғ, х, қ. Ба гурӯҳи ҳамсадоҳои ҳалқӣ фонемаҳои ***ъ*** ва ***ҳ*** дохил мешаванд. Аз рӯйи иштироки узвҳои ғайрифаъол ҳамсадоҳои тоҷикӣ ба гурӯҳҳои '''лабулабӣ''' (***б, п, м***), '''лабудандонӣ''' (***в, ф***), '''дандонӣ''' (***д, т, з, с***), '''пешкомӣ''' (***ж, ш, ҷ, ч, л, р***), '''байникомӣ''' (***й***), '''паскомӣ''' (***г, к***), '''бехизабонӣ''' (***ғ, х, қ***) ва '''ҳалқӣ''' (***ъ, ҳ*)*' ҷудо мешаванд.
## Нигаред низ
* Ҳиҷо

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985.-с.23

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Тархун (гиёҳ)

thumb|225px|Тархун
**Тархун** (), () — гиёҳи тахачмонандест аз ҷинси шибоғ. Номи илмиаш(лотиниаш) «dracunculus» (мор, аждарбача) аст, шояд ба он сабаб бошад,ки баргаш ба забони мор шабоҳате дорад. Тархун гиёҳи хушбӯст ва соқаи навхезу баргаш хӯрданбоб мебошад. Бесабаб нест,ки Абӯрайҳони Берунӣ онро «аз ҷумлаи тарраҳо» хондааст. Зеро тархунро дар замони ӯ аллакай парвариш мекарданд.

Тархун гиёҳи сабзи хокистарӣ ва шохчадор буда, худрӯяш то 120 см, киштааш то 2 м қад мекашад. Пояаш рост, сершумор, коҳранг, сербарг; баргаш нештаршакл, баъзан сепарра(дарозиаш 1,5—8 см, бараш то ним сантиметр). Хӯшаи гулаш мудаввар, зардтоб(нӯги гулбаргҳо андак сурхча) мешавад.

Тархунро аз тухм ва қаламчаи бехаш зиёд мекунанд. Дар як ҷой 8—15 сол месабзад, вале чун сабзавот 4 сол истифода мебаранд.

## Сарчашма
Маҷаллаи «Илм ва ҳаёт», шумораи 10, соли 1991 (Мақсуди Ҳоҷимуҳаммад. «Тархун» (1500 рустании шифобахши Тоҷикистон))

Гурӯҳ:Гиёҳҳо аз рӯи алифбо
Акватория

**Акватория** - маҳдудсозии табиӣ, сунъӣ ва шартии сарҳад дар фазои баҳрӣ мебошад..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аккламатсия

**Аккламатсия**- ҳамчун усули қабули қарорҳо бе овоздиҳӣ дар ташкилот ва конференсияҳои байналхалқӣ истифода мешавад.
.

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аккредитив

**Аккредитив** - (аз калимаи )  - боваринокбуда: а) яке аз шакҳои ҳисоббаробаркунй
аст; б) номи коғази қиматнок аст.
Аккредитив ваколат доир ба содир кардани ҳаракати муайян аст. Аккредитив гуфта чунин тарзи ҳисоббаробаркуниро меноманд, ки тарафи маблағгиранда кафолати қатъӣ пайдо мекунад, ки барои моли фиристодааш маблағро бетаъхир дар муҳлат гирад.

Мувофиқи талаби **моддаи 892 КГ ҶТ** дар мавриди ҳисоббаробаркунӣ дар шакли аккредитив, бонк бо супориши пардозандаи маблағ доир ба кушодани аккредитив супориш медиҳад ва бонк мувофиқи супориши он амал мекунад. Фарқи ҳисоббаробаркунии акредитивӣ аз дигар шаклҳои ҳисоббаробаркунӣ дар он аст, ки бояд дар навбати аввал бо супориши бонки маблағдиҳанда ҳисоби акредитивӣ қушода шавад. Маблағи муайян бо ин мақсад ҷудо (брон) карда мешавад. Аз ҳисоби ҳамон маблағ бо маблағгиранда мувофиқи созиши тарафҳо ҳисоб баробар карда мешавад. Дар мавриди ҳисоббаробаркунӣ шартҳои аккредитив бояд риоя карда шаванд.

Дар уҳдадории акредитивӣ чор тараф иштирок мекунанд: а) маблағдиҳанда (харидор); б) бонке, ки маблғгро мегузаронад (бонки эммитент); в) бонке, ки маблағро қабул мекунад; г) тарафе, ки маблағро мегирад ( фурӯшанда) ё тарафе, ки хидмати муайянро, кори муайянро иҷро кардааст (бенифитсиар). Қонун якчанд намудҳои аккредитивро пешбинӣ намудааст: *аккредитиви бозхостшаванда* (**м. 893 КГ ҶТ**), *аккредитиви бозхостнашаванда* (**м.894 КГ ҶТ**) ва ғайра. Барои кушодани аккредитив тарафи маблағсупоранда бо талаби тарафи маблағгиранда ё мувофиқи шартнома бояд ба бонки хизматрасонанда дар шакли муайянкардашуда ариза пешниҳод намояд, ки дар он маълумотҳои муайяни ҳатмӣ пешбинӣ карда шавад: рақами шартнома, ки доир ба он аккредитив кушода мешавад, мӯхлати амали аккредитив, таърихи қатъ гардидани аккредитив, номи маблағгиранда, номи бонке, ки гузаронидани маблағро таъмин менамояд, ҷойи иҷрои аккредитнв, номи пурраи ҳуҷҷатҳое, ки мувофиқи онҳо маблаг гузаронида мешавад, тарзи ба расмнят даровардани онҳо, муҳдати пешниҳод намудани онҳо, намуди аккредитив, барои фиристодани кадом молҳо ва хидматҳо аккредитив кушода шудааст, миқдори умумии маблағи аккредитив ва ғайра. **Аккредитив - I,** супориши бонк ба як ё якчанд бонкҳо дар хусуси  аз ҳисоби мизоҷ дар доираи маблағ ва шартҳои дар супоришнома муайяншуда ҷудо намудани пул ба шахсони воқеӣ ва ҳукуқӣ. Як навъи ҳисоббаробаркунӣ. **Аккредитивкунонӣ** - ҷараёни ба шахси муайян додани ваколате, ки намояндагии давлатро дар кишвари дигар ифода месозад..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Қоғазҳои қимматнок
Гурӯҳ:Ҳисоббаробаркунии ғайринақдӣ
Аккретсия

**Аккретсия** - дар табаддулоти табиӣ ва пайдоиши фазоҳои хушкӣ дар қаламрави давлат ифода меёбад..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аккултуратсия

мини|Чаҳор шакли асосии таъқибот: 1- сегрегатсия, 2- Интегратсия, 3- Ассимилятсия, 4- Маргинализатсия
**Аккултуратсия** — аз калимаи англисии **акки** ва калимаи лотинии **адкикига** - маориф, инкишоф баромадааст. Аккултуратсия раванди қабул кардани ин ё он хусусияти фарҳанги халқи дигар аст, ки дар натиҷаи робитаи халқҳо ба вуҷуд меояд. Аккултуратсия вобаста ба шакли қабул ба 2 намуд ҷудо мешавад: 1) табиӣ, 2) маҷбурӣ. **Шакли табиӣ** ба давраҳои қадим ва асрҳои миёна мансуб аст. Яъне ҳангоми робитаи халқҳо унсури азхудкунӣ ё ба худ қабулкунии фарҳанги халқи дигар ба миён меояд. **Шакли маҷбурӣ** ба давраҳои нав ва навтарин рост меояд, ки халқҳои фарҳанги инкишофдошта ба аккултуратсия рӯ овардаанд. Яъне раванди инкишофёбии давлатҳо ва лашкаркашиҳои забткоронаи онҳо аккултуратсияи маҷбуриро ба вуҷуд овард..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аксиомаи ҳуқуқӣ

Аксиомаи ҳуқуқӣ- нуқтае, ки дар илм ва амалияи ҳуқуқӣ бо ягон далел, бино 6а эътимоднокиву ҳаққонияташ қабул шудаааст. Аксиомаҳои ҳуқуқӣ ифодаи ҳодисаҳои ҳуқуқӣ буда, дар шакли мафҳумҳову муҳокимарониҳои ҳуқуқӣ амал доранд. Аксиомаҳое, ки дар санадҳои меъёрӣ истифода мешаванд, қувваи аксиомаҳои қонунгузориро доранд. Аксиомаҳои ҳуқуқӣ дар ҷараёни фаъолияти чандасраи одамон пайдо мешаванд. Дар илми ҳуқуқ аксиомаҳои зиёд истифода мешаванд, аз қабили «назарияи ҳуқуқ ва давлат асоси илмҳои ҳуқуқшиносист», «низоми илмҳои ҳуқуқшиносӣ ба назариявӣ-таърихӣ, соҳавӣ, байнисоҳавӣ ва махсус ҷудо мешаванд» ва ғ. Дар қонунгузорӣ низ аксиомаҳои ҷудогона қабул шудаанд, ба монанди «қонун қувваи бозгашт надорад», «қонун нисбат ба санади зерқонунӣ зътибори ҳуқуқии баландтар дорад». «санади нав амали санади кӯҳнаро қатъ мегардонад» ва ғ..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гадобек Маҳмудов

**Гадобек Маҳмудов** – китобшинос, библиографияшинос, китобхонашинос, номзади илмҳои педагогика, дотсент. Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Тоҷикистон.    
## Зиндагинома
Гадобек Буриевич Маҳмудов 1 майи соли 1960 дар ноҳияи Рӯдакӣ ба дунё омадааст. 
Соли 1978 ба Донишкадаи давлатии фарҳанги Маскав дохил шуда, соли 1982 онро бо ихтисоси китобдор-библиограф хатм кардааст. 
Фаъолияти кориашро баъди анҷоми мактаби олӣ аз Китобхонаи ҷумҳуриявии давлатии ба номи А. Фирдавсӣ шурӯъ карда, аз соли 1983 аввал омӯзгор ва баъдан омӯзгори калон, сипас мудири кафедраи  библиографшиносии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода буд.
Аз солҳои 2013 то 2015 дар вазифаи декани факултаи китобдорӣ ва иттилоотшиносии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода кор кардааст.
Моҳи майи соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини директори Китобхонаи миллии Тоҷикистон  таъйин гардид.

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 50 мақолаҳои илмӣ, таълимӣ, дастурҳои таълимӣ-методӣ ва библиографӣ,  инчунин муаллифи китоби дарсии «Фаъолияти библиографӣ дар китобхонаҳо» мебошад.
## Ҷоизаҳо
Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Қонунгузории вогузошта

**Қонунгузории вогузошта** — аз тарафи парламент ба мақомоти иҷроия (Президент, Ҳукумат) вогузор намуданн ваколатн қабули санади меъёрию ҳуқуқии дорои қувваи қонунӣ (дар Фаронса, Италия, Испания, Қазоқистон ва ғайра). Маъмулан дар ин мавридҳо аз тарафи парламент санади дахлдор қабул мегардад, ки дар он масъалаҳои вогузоршуда ва
муҳлати чунин вогузорӣ нишон дода мешавад. Ҳамчунон дар баъзе мавридҳо парламент дар қонунҳо ваколати қабули санадҳоро ба тариқи қонунгузории вогузошта нишон медиҳад. Додани ваколати қабули санадҳои меъёрй-ҳуқуқӣ аз тарафи як мақоми иҷроия ба дигараш низ дар амалия мушоҳида мешавад. Масъалаҳое, ки мутобиқи Конститутсия, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон салоҳияти истисноии онҳоро ташкил медиҳанд, ба дигар мақом вогузор карда намешаванд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонунгузории Тоҷикистон дар бораи фаъолияти гумрукӣ

**Қонунгузории  Ҷумҳурии Тоҷикистон  дар бораи фаъолияти гумрукӣ** — ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфта, аз Кодекси гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои дигари меъёрй-ҳуқуқӣ, ки мувофиқи Кодекси гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул шудаанд ва инчунин шартномаҳои байналхалқии эътирофкардаи Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошад.
## Эзоҳ

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Пайвандҳо
* Сомонаи Хадамоти гумрукии назди Ҳукумати ҶТ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонуне, ки ба он муносибатҳои ҳуқуқӣ робита дорад

**Қонуне, ки ба он муносибатҳои ҳуқуқӣ робита дорад**  - формулаи вобастакуиӣ буда, татбиқи ҳуқуқи он давлатеро дар назар дорад, ки бо он муносибатҳои ҳуқуқии бавуҷудомада робитаи зич дорад. Ин формулаи вобастакунй намуди қонуни кишвари фурӯшанда мебошад. Дар ин ҳолат робитаи зич аз тарафи суд, арбитраж ва дигар мақомотҳои дахлдор муайян карда мешавад. Қонуне, ки бо муносибати ҳуқуқии мавҷуда робитаи зич дорад, дар замони муосир дар ҳуқуқи айналхалқии хусусӣ васеъ истифода бурда мешавад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонуни ҷои расонидани зарар

**Қонуни ҷои расонидани зарар**  - формулаи вобастакунй буда, мувофиқи он ҳуқуқи давлате татбиқ карда мешавад, ки зарар дар қаламрави он расонида шудааст. Он ҳангоми ӯхдадориҳои деликтй истифода мешавад. Қонуни ҷои расонидани зарар асосӣ буда, вале ягона ба ҳисоб намеравад. ).
## Нигаред низ
Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Аксарият дар ҳуқуқи конститутсионӣ

**Аксарият дар ҳуқуқи конститутсионӣ** — шумораи иштирокчиёни ҷараёни қабули қарори дастаҷамъӣ, ки мувофиқ омадани мавқеъ ва мазмуни қарори қабулшударо дар ниҳоят муайян мекунад. Дар ҳуқуқи конститутсионӣ қоидаест, ки «қарорро аксарият қабул мекунад» (дар дигар соҳаҳои ҳуқуқ низ амал мекунад) ва хусусан дар интихоботи парлумонӣ ва президентӣ, раъйпурсӣ, фаъолияти мақомоти қонунгузорӣ, намояндагӣ, қарори мақомоти судӣ, ки дар маҷлисҳои умумӣ қабул мешаванд ва ғ. Алтернативаи қабули қарор аз рӯи аксарият факат усули консенсус - розигии ҳатмии ҳама шахсони ваколатдор барои қабули чунин қарор буда метавонад. Усули дар ҳуқуқи байналхалқӣ паҳншудаи консенсус қариб дар ҳуқуқи конститутсионӣ ба кор намеояд. Аҳамияти аксариятро барои қабули қарорҳо ба эътибор гирифта, ҳуқуки конститутсионӣ равшан муайян мекунад, ки дар ҳар як ҳолат аксарият бояд чӣ гуна бошад - нисбӣ, том ё мутлақ ва тартиби муайян кардани чунин аксарият чӣ хел аст. Қоидаи аксарияти нисбӣ онро ифода мекунад. ки аз шумораи якчанд номзадҳо каси интихобшуда ё ки аз шумораи чандин қарори пешниҳодшуда фақат ҳамон қарор қабулшуда ба ҳисоб меравад, ки нисбат ба дигарон зиёд овоз гирифта бошад. Ин усул дар интихоботи низоми мажоритарии аксарияти нисбӣ, дар баъзе мамлакатхо дар раъйпурсӣ (Италия, Фаронса) ва дар вакти овоздиҳӣ оид ба лоиҳаи қонун дар парлумон ба кор бурда мешавад. Қоидаи аксарияти том барои номзадхо ё қарорҳо бояд на овози зиёди одӣ, балки шумораҳои онҳо аз панҷоҳ фоизи дар овоздиҳӣ иштирокдошта зиёд бошад. Ин усул асоси интихоботи низоми мажоритарии аксарияти том мебошад. Лоиҳаи Конститутсияи ҶТсоли 1994, ки ба раъйпурсӣ пешниҳод шуда буд, бояд бо овози аксарияти томи дар раъйпурсӣ иштирокдошта қабул мешуд, чунин аксарият дар маҷмӯъ таъмин гардида буд. Барои қоидаи аксарияти нисбӣ ё томро истифода кардан дар бисёр ҳолатҳо адади муайяни иштирокчиён - кворум зарур аст, ки фақат дар ҳолати ҳузур доштани онҳо ба қабули қарор шурӯъ кардан мумкин аст. Қоидаи аксарияти мутлақ онро мефаҳмонад, ки барои қабули қарор бояд адади овозҳое гирифта шавад, ки аз талаботи 50 фоиза хеле зиёданд: аз се ду, аз чор се ва ғайра. Аксарияти мутлақ одатан барои бартараф кардани эроди Президент нисбат ба қонун ё қисме аз он, дар ҳолати ҷонибдорӣ наёфтани қонуни аз тарафи палатаи поёнӣ қабулшуда аз ҷониби палатаи болоӣ ба кор бурда мешавад. Дар ҶТ қонунҳои конститутсионӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагон қабул мегарданд ва Маҷлиси миллӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи аъзои худ ҷонибдорӣ мекунад. Ҳангоми баррасии қонуни аз тарафи Президенти ҶТ баргардондашуда, ки онро пештар Маҷлиси намояндагон бо аз се ду ҳиссаи овозҳо қабул намуда буд, Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон онро такроран бо аксарияти на камтар аз се ду ҳиссаи овозҳо тарафдорӣ мекунад. Ҳуқуқи конститутсионӣ зери ибораи «аксарияти парлумонӣ» самтҳои дигари дар фаъолияти парпумон ба кор бурдани аксариятро дар назар дорад, масалан, ҳуқуқи ҳизби сиёсии дар интихобот ба аксарияти овозҳо ноилгашта ба ташкили ҳукумат ва ғайра..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аксепт

**Аксе́пт** ( — қабулшуда) — дар ҳуқуқи шаҳрвандӣ мувофиқат барои тартиби маъмули ақди қарордод мутобиқи пешниҳоди (офертавӣ – пешниҳоди ақди қарордод. Нигар низ Оферта) тарафи дигар. Яке аз марҳалаҳои бастани шартнома ё қарордод. Ризоият оид ба қабул кардани пешниҳодҳои тарафи дигар дар мавриди бастани шартнома. Ин розигӣ мумкин аст бевосита ҳангоми аҳду паймон ба тарзи хаттӣ, ё ба тавассути барқия, факс, почтаи электронӣ ва ё шифоҳӣ ифода ёбад. Ҳамчунин сукут низ дар ин маврид аломати ризоият маҳсуб мешавад. Аксепт набояд қисман, нопурра ё бо қайду шарҳ тавзеҳ ифода ёбад. Ҳар навъи пешниҳод дар шакли илова, тавзеҳот ё тағйир қобили қабул нест.

## Муҳосибот
 
* Аксепт, уҳдадорӣ ва ризоияти пардохт тибқи вексел аз рӯи муҳлати дар ҳуҷҷатҳои пардохтӣ нишондодашуда. 
* Аксепт, яке аз шаклҳои пардохти ғайринақдӣ ба тавассути муассисаҳои қарздиҳанда.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ақаллият

**Ақаллият** (вазъи ҳуқуқӣ - конститутсионӣ) - гурӯҳи шахсоне, ки дар марзи давлат ҷойгир буда, бо хусусиятҳои этникӣ, забонӣ, динӣ ва ғайра аз тамоми аҳолӣ фарқ карда, нисбат ба онҳо камшуморанд. Акаллият нисбат ба аксарият хусусияти хоси худро барои нигоҳ доштан кӯшиш мекунад.Мавҷуд будани ақаллият масъалаи ҳимояи онҳо, кафолати ҳуқуқу озодӣ ва худидораи онҳоро тақозо мекунад. Хусусияти хос ва манфиати ақаллият одатан ба воситаи мухторият додан ҳалли худро меёбад. Падидаи ақаллият ҳам аҳамияти байналхалқӣ ва ҳам аҳамияти ҳуқуқию конститутсионӣ дорад. Дар чандин санадҳои байналхалқӣ
ҳимояи манфиатҳои ақаллият тавсия шудааст. Дар Муоҳидаи байналхалқӣ дар бораи ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ (соли 1966) муқаррар карда шудааст, ки дар он мамлакатҳое, ки ақаллияти этникӣ, динӣ ва забонӣ мавҷуд аст, ба шахсони ба ин ақаллият тааллуқдошта, барои якҷоя истифода бурдани фарҳанг, эътиқод ба дини худ ва иҷрои расму оинҳо, инчунин барои истифодаи забони модарӣ набояд монеа гузошта шавад (м 27).
Дар қонунгузории миллӣ хусусияти этникии кишвар бо роҳи конститутсионӣ ва қонунҳо кафолат дода мешавад. Дар онҳо баробарҳуқуқии ақаллият бо аксарият ва кафолатҳои иловагии таъмини ҳуқуқҳои этникӣ, динӣ
ва забонии ақаллият муқаррар карда мешавад..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Қонуни ҷои содир шудани амал

**Қонуни ҷои содир шудани амал**  -  формулаи вобастакунӣ дар ҳуқуқи байналхалқии хусусӣ буда, татбиқ намудани ҳуқуқи давлатеро дар назар дорад, ки дар қаламравн он амали хусусияти ҳуқуқии хусусӣ содир шудааст (додани ваколатнома, имзои шартнома ва ғайра). Чунин формулаи вобастакунӣ дорои амалҳои гуногуни гражданӣ-ҳуқуқӣ буда, маълумтаринаш инҳоянд: 
* қонуни ҷои бастани шартнома;
* қонуни ҷои иҷрои шартнома; 
* қонуни ҷои расонидани зарар.
## Нигаред низ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонуни ҷойгиршавии ашё

**Қонуни ҷойгиршавии ашё** — мутобиқати коллизионӣ, татбиқ намудани ҳуқуқи давлатеро мефаҳмонад, ки дар каламрави он ашё воқеъ буда, объекти муносибатҳои ҳуқуқӣ-хусусӣ ба шумор меравад. Ин формулаи вобастакунӣ ҳамчунин дар сурате истифода карда мешавад, ки бинобар одатҳои байналхалқӣ дар ҳуқуқи миллии давлати дахлдор пешбинӣ нашудааст. ).
## Нигаред низ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қувваи бозгашти қонун

**Қувваи бозгашти қонун** – амали қонун ба ҳолатҳое (муносибатҳое), ки то мавриди амал қарор гирифтани қонуни мазкур мавҷуд буданд. Чун қоида, қонун набояд қувваи бозгашт дошта бошад, ба муносибатҳое, ки дар вақти амали қонун ҷой доранд, татбиқ гардад. Ба тариқи истисно, ба
қонунҳо баъзан қувваи бозгашт дода мешавад, ки он дар худи қонун ва ё дар санади мавриди амал қарор додани он пешбинй мегардад. Чун қоида, агар қонуни нав кирдорро (ҳуқуқвайронкуниро) бартараф намояд, ҷазоро сабук ё ба тариқи дигар вазъи шахси кирдорсодиркардаро сабук намояд, қувваи бозгашт дорад. Қонуне, ки ҳуқуқвайронкунй будани кирдорро муқаррар менамояд, ҷазоро пурзӯр мекунад ё ба тариқи дигар вазъи шахсеро, ки ин кирдорро содир кардааст, бадтар месозад, кувваи бозгашт надорад (моддаи 20 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 13 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон). Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 45) қонунҳое, ки андози навро муқаррар мекунанд ва ё шароити андоздиҳандаро вазнин менамоянд, қувваи бозгашт надоранд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қувваи олии ҳуқуқӣ

**Қувваи олии ҳуқуқӣ** — хосияти санадҳои конститутсионӣ, ки аз мавқеи онҳо дар қатори санадҳои ҳуқуқии давлат бармеояд ва волоияти онҳоро нисбат ба дигар санадҳои меъёрӣ ифода мекунад. Қувваи олии ҳуқуқии санади ҳуқуқӣ ба меъёрҳои он мувофиқ гардонидани ҳамаи дигар санадҳои меъёриро мефаҳмонад.

Масалан, мувофиқи моддаи 12 Конститутсияи Қирғизистон соли 1993 «Конститутсия қувваи олии ҳуқуқӣ дорад ва дар Ҷумҳурии Қирғизистон бевосита амал мекунад. Дар асосн Конситутсия қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрӣ қабул карда мешавад». Дар конститутсияҳо усули хилофи он амал накардани ҳамаи санадҳои ҳуқуқии дигар муқаррар карда мешавад.

Масалан, мувофиқи моддаи 7 Конститутсияи Молдова *«Ҳеч ягон қонун ё дигар санади ҳуқуқи, ки хилофи ҳолатҳои Конститутсия мебошад, қувваи ҳуқуқӣ надорад»*. Чунин меъёр дар моддаи 97 Конститутсияи Япония соли 1947 низ ҷой дорад 
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амволи якхела

**Амволи якхела** - амволест, ки нишонаҳои хоси ҳамаи амволи навъи якхеларо дошта, бо миқдор, вазн ва андоза  муайян карда мешаванд. Чунин ашёҳо ивазшавандаанд, мисол як тонна картошка, 100 кг мандарин, 10 кг равған ва ғайра. Дар ҳолати гум шудан, ё дуздидан чунин ашёро талаб намудан душвориҳо дорад. Барои ин лозим аст, ки ба чунин ашёҳо характери хоса, ягона дода шавад. Яъне дар зарфҳои алоҳида халтаҳо, қуттиҳо ва ғайра ҷой намуда, бо нишонаҳои фарқкунанда аломат гузошта шавад. Масалан, пул ҳам моли ягона аст, аммо рақами пул мавҷуд буда, барои талаб карда гирифтан кифоя нест. Зеро муомилот ва гардиши пулро доштан ғайриимкон аст..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амонатгузор

**Амонатгузор**— яке аз тарафҳо дар шартномаи пасандози бонкӣ аст. Дар мавриди амали шартнома бонк ӯхдадор мешавад, ки маблағи амонатгузорро бо фоиз ё дар шакли дигар тибқи тартиби дар шартнома пешбинишуда баргардонад. Бонк бояд баргардонидани пули пасандози амонатгузорро дар ҳар лаҳза ва дар ҳар ҳолат кафолат диҳад. Амонатгузор ҳуқуқ дорад маблағи худро дар бонки амонатгузорӣ мувофики шартнома нигоҳ дорад..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амр

**Амр** () — калимаи арабӣ буда, маънояш фармон, ҳукм, фармоиш аст.

## Амр дар оёти Қуръон
Амр, истилоҳест, ки дар бисёр оятҳои Қуръон омада, асосан маънои фармоиши Худоро ифода мекунад. Ин истилоҳ боиси баҳси бисёри илоҳиётшиносону фақеҳон гардидааст. Ҳангоми шарҳу тафсири амр унсурҳои исломӣ бо таълимоти Юнони Қадим омехта шудаанд, вале азбаски муродифи юнонии он маълум нест, бо эҳтимоли қавӣ метавон гуфт, ки ақидаҳои гуногун оид ба фармоиши Илоҳӣ аввал дар олами Ислом ба миён омада бошанд. Дар нусхаи арабии «Илоҳиёт»-и Арасту амр яке аз ҷиҳатҳои «калима»-и Худо — иродаи Худо буда, байни холиқ ва ақли Аввал меистад. Вай дар айни замон сабаби бевоситаи охирӣ ба шумор меравад. Ба ин маънӣ онро «сабаби сабабҳо» ҳам номидан мумкин аст. Ақл ҳамчун офаридаи аввал ва «калима» шабоҳат дорад.

Носири Хусрав дар «Кушоиш ва раҳоиш» амрро ҳастии аввал маҳсуб медонад. Дар «Равзат-ут-таслим» ё «Тасаввурот»-и Насируддини Тусӣ амри илоҳӣ дар аввалин силсилаи маротиби равонӣ ҷой дорад, ки баъди он нафс, ваҳм ва эҳсосот меоянд. Аз рӯи баъзе ақидаҳо дар Қуръон (мас., 8:53) амр гоҳо ба халқ муқобил аст, яъне амр офаридани ҷавҳарҳои рӯҳӣ ё худи ин ҷавҳарҳо буда, халқ маънои офаридани ҷавҳарҳои моддӣ ё худи ин ҷавҳарҳоро дорад.

## Амр дар ҳуқуқ
Дар замони муосир амр як намуди санади ҳуқуқӣ буда, аз ҷониби мақомот ё шахси мансабдори низоми мақомоти давлатӣ ё худидораи маҳаллӣ дар доираи ваколатҳои онҳо қабул карда мешавад.

Дар ҳуқуқи асосии (конститутсионии) муосир амр санади ҳуқуқии мақомоти ҳокимияти иҷроия, ки дар доираи салоҳияти мақомоти мазкур содиршуда, барои шахсони дар амр муайяншуда эътибори ҳатмӣ дорад, эътироф шудааст. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳаққи содир намудани амр дар доираи салоҳияти худ Президент ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бархӯрдоранд.

Амр дар ҳуқуқи конститутсионӣ ва ҳуқуқи маъмурӣ санади мақомот ё шахси мансабдори низоми мақомоти
давлатӣ ё худидораи маҳаллӣ аст, ки дар ҳадди ваколати онҳо дода шуда, барои ҳамаи касони дахлдор ҳатмӣ мебошад. Амр бештар ба ҳодисаю масъалаҳои ҷудогона бахшида мешавад. Иҷрои амр ҳодисаро бартараф мекунад. Вале амр метавонад санади амали бардавом бошад (масалан, дар бораи таъйини шахси мансабдор, ташкили комиссия, дар бораи маблағҷудокунӣ барои ягон чорабинӣ ба муҳлати муайян ва ғайра). Амр санади зерқонунӣ буда, бояд ба Конститутсия ва қонунҳо мувофиқ ояд..Ҳамчун қоида, амр хислати меъёрӣ надорад, яъне дар он қоидаҳои нав муқаррар карда намешавад. Амр санади татбиқи ҳукуқ мебошад, вале дар таҷриба амр, ки аз номи мақомоти муайян дода мешавад (масалан, амри Президенти ҶТ) метавонад хислати меъёрӣ дошта бошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Мувофиқи Конститутсия Президенти ҶТ дар доираи салоҳияти худ оид ба масъалаҳои таъҷилӣ ва ҷорӣ амр медиҳад (моддаи 70). Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти иҷроияю амрдиҳии ӯро таъмин карда, фақат дар ҳолатҳои ҷудогона хислати меъёрӣ дорад, ҳарчанд дар он гоҳҳо вазъи ҳуқуқии шаҳрвандӣ муайян танзим меёбад. Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон сарчашмаи ҳукуқи конститутсионӣ шуда метавонад. Фармон ва амрҳои Президенти ҶТ набояд хилофи Конститутсия ва қонунҳои ҶТ бошанд. Аз ин рӯ, амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон санади зерқонунӣ буда, дар шумораи сарчашмаҳои ҳукуқ баъди фармон ҷой гирифтааст..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амалиёти арзӣ

**Амалиёти арзӣ** — амалиётҳои арзӣ бо қонунҳои ҷумҳурӣ ё созишномаҳои байналхалқӣ танзим карда мешаванд.
Амалиётҳои арзӣ тарзҳои амалӣ гардонидани уҳдадориҳои тарафҳо, ҳисоббаробаркунии онҳоро муайян менамояд. Амалиётҳои арзӣ хеле гуногун буда, аз предмети аҳд (арзи миллӣ, арзи хориҷӣ, тило ва ғайра),
иштирокчиёни он (байнидавлатӣ ,ташкилотҳо, байни ширкатҳо, гражданҳо ва ғайра) вобастаанд. Амалиётҳои арзӣ ба хидматрасонӣ оид ба муносибатҳои савдои иқтисодӣ, кумаки маблағтузорӣ (инвеститсионӣ), пардохти
хидматҳои техникӣ, гирифтани қарз ба мақсадҳои муайян, пардохти қарз бо маблағ барои таъмин намудани харидории объектҳои муайян ва ғайра вобастагӣ доранд..

## Нигаред
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амволи корфармо

**Амволи корфармо** - маҷмӯи ашё ва арзишҳои моддӣ, ки дар соҳибмулкии корфармо қарор дорад..

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Тарбуз

thumb|250px|Тарбуз
**Тарбуз** () —  рустании як ё бисёрсолаи полизӣ аз оилаи кадуиҳо. Мевааш ҳамчун харбуза маъмул аст. Ватани тарбуз — Африқо(Миср). Дар Ҳиндустон тахминан 3 ҳазор сол пеш кишт  мекарданд.

## Сарчашма
Википедиаи ӯзбакӣ

## Нигаред
*Харбуза
*Каду
*Бодиринг
*Боқилаҷон

 

Гурӯҳ:Гиёҳҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Кадуиҳо
Бодиринг

**Бодиринг** (), **бодранг**, **хиёр** — рустаниест яксолаи полизӣ.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
thumb|left|
Дарозии палакаш 1,5–2 м. Баргаш дандонадор, гулаш қифшакл. Мевааш дарозу борик, сабз; ҳангоми пурра пухта расидан зарди тӯрдор мешавад. Бодиринг аслан аз минтақаҳои тропикии Ҳиндустон аст. Дар Тоҷикистон бодирингро аз а. 16 мепарваранд. Бодиринг зироати равшанӣ, намӣ ва гармидӯст буда, дар хоки ҳосилхез, ҳарор. 25–270С ва 60–80% будани намнокӣ хуб нашъунамо меёбад. Умқи кишти тухмӣ 10–27 см, меъёри кишт 5–7 кг/га. Тухми бодиринг дар ҳарорати 12–13°С саросар неш мезанад. Ҳосили бодирингро баъди 60–85 рӯзи кишт 23–31 маротиба меғундоранд. Бодирингро дар гармхонаҳо низ мепарваранд. Дар Тоҷикистон бодирингҳои навъи «Марғелонии 88», «Марғелонии 882», «Дониш 175», «Ҳисории 132» кишт карда мешавад.

## Хосияти шифоӣ
Бодирингро барои тархӯрӣ ва очоронидан, инчунин дар хӯришҳо истифода мебаранд. Таркиби бодиринг аз сафеда, қанд, насҷ, оҳар, кислотаҳои органикӣ, витаминҳои В, С, РР, Е, микроунсурҳо иборат аст. Бино ба маълумоти Абуалии Сино, бодиринг таб ва ташнагиро мешиканад, пешобро меронад, меъдаро қувват мебахшад, ҳангоми бемориҳои ҷигар муфид аст. Ба ақидаи Муҳаммад Ҳусайни Шерозӣ, бодиринг  ҷисмро тоза ва сард мекунад, барои меъдаи гарм ва илтиҳоби масона муфид аст, шикамро нарм месозад, пешоб ва санги гурдаю масонаро меронад. Тухми бодиринг низ давои пешоброн аст, қабзиятро кушода, рагҳоро тоза мекунад. Вале он бод ҳосил карда, боиси сар задани қуланҷ мегардад.

Табибони халқӣ бодирингро чун ғизои парҳезӣ, исҳоловар, пешоброн, талхарон, иштиҳоовар ба кор мебаранд. Оби бодиринг барои равондани доғи кунҷидак ва гармича нафъ дорад. Бо ҷӯшидаи решаи бодиринг зардпарвинро муолиҷа менамоянд. Оби бо асал омехтаи бодиринг давои сурфа аст.

Истеъмоли бодиринг тарашшӯҳи шираи меъда ва талхаро зиёд, кори узвҳои гуворишро беҳтар, қабзиятро пешгирӣ мекунад. Он хусусан барои одамони гирифтори иллати ҷоғар ва дарди санги пешобдон муфид аст. Бодиринги очоронида ва намакин низ серғизо мебошад, вале бинобар зиёд кардани шираи меъда ба ашхоси гирифтори гастрит ва захми меъда зиён дорад. Аз бодиринг барои пардоз лосёнҳои гуногун таҳия карда мешаванд. Баъди истеъмоли бодиринг нӯшидани оби хунук ё газдор, лимонад, шир ҷоиз нест. Модарони ширхорадор низ бояд ҳангоми истеъмоли бодиринг эҳтиёт бошанд, зеро бисёр моддаҳои таркиби он ба шири сина мегузаранд ва имкон дорад, ки кӯдакро дарунрав кунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Огурцы. М., 1963; Сабзавоткории Тоҷикистон. Д., 1972;
* Марков В. М. Овощеводство. М., 1974;
* Нуралиев Ю. Лекарственные растения. Д., 1988;
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо. Д., 1998;
* Разделова С. Ю. Всё о лекарственных растениях на ваших грядках. М., 2010.
* Юсуф Нуралиев, Лекарственные растения, Д., 1988;

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Растаниҳои полизӣ
*
Тарбияи ҳуқуқӣ

**Тарбияи ҳуқуқӣ** - фаъолияти мақсадноки мунтазами давлат, мақомотҳо ва хизматчиёни он, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва ҷамоаҳои меҳнатӣ барои ташаккул додан ва баланд бардоштани шуури ҳуқуқӣ ва фарҳанги ҳуқуқӣ фаҳмида мешавад. Таълими ҳуқуқӣ ва тарбияи ҳуқуқӣ миёни худ дар ҳоли пайвастагӣ қарор доранд.

Дар маҷмӯъ бошад, таълим ва тарбияи ҳуқуқӣ як қисмати раванди умумии ташаккули маънавии шахсият ба шумор меравад, ки бидуни он сохтмони ҷомеаи ҳуқуқбунёд бо эълони арзиши олӣ будани инсон ва ҳуқуқу озодиҳои ӯ номумкин мегардад.
## Тарбияи ҳуқуқӣ дар ҷумҳурӣ
Зарурияти мустаҳкам намудани пояҳои тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандон дар сатҳи сиёсати олии давлатӣ ба миён гузошта шудааст. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ ба муносибати 15 – солагии қабули Конститутсияи Тоҷикистон дар ин маврид чунин ибрози назар намуданд:
*«Эҳтиром, риоя ва иҷрои Конститутсия, қонунҳо ва санадҳои дигари меъёрии ҳуқуқӣ ҳам аз шахсони мансабдор ва ҳам аз шаҳрвандон дониши баланди касбӣ ва маърифати ҳуқуқиро тақозо мекунад.»*

Ташаккули як шахсияти аз ҷиҳати ҳуқуқӣ бомаърифат зина ба зина сурат мегирад. Хишти аввалро дар ин раванд муҳити оила мегузорад. Чигунагии сатҳи тарбия дар оила пеш аз ҳама аз дараҷаи камолоти маънавии волидайн ва роҳу усулҳои тарбия дар оила вобастагӣ дорад.

Баъдтар ин ҷараён дар боғчаи кӯдакон ва ба дунболи он дар мактаби миёна идома пайдо мекунад.  Воситаҳои ахбори омма низ бо назардошти минбари васеи таъсиррасониву иттилоотӣ ва омӯзишӣ – маърифатӣ доштани худ бояд мавзӯъҳои ҳуқуқиро бештар инъикос кунанд. Бо ҷалби ҳуқуқшиносон ба ҳалли мушкилоти ҳуқуқии шаҳрвандон мусоидат намоянд.

Тарбияи ҳуқуқӣ кори ҳамоҳанги тамоми сохторҳои дахлдори давлатӣ ва дигар бахшҳои ҷомеаро тақозо дорад. Чунин муқаррарот дар Барномаи таълим ва тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2009 – 2019 ҷой дода шудааст.
## Нигаред низ
Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»

Таъсиси **Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»**  пас аз қабул гардидани Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи чораҳои аввалиндараҷа оид ба ташкили минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», аз 5 марти соли 2008 оғоз гардид.   Соли 2015 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъсиси минтақаҳои озоди иқтисодии «Панҷ» ва «Суғд» ба тасвиб расид. 
Мутобиқи банди якуми қарори мазкур  дар мавзеи саноатии ҷанубу ғарбии шаҳри Хуҷанд Минтақаи озоди иқтисодии шакли истеҳсолию инноватсионии «Суғд» дар масоҳати 320 гектар замин таъсис ёфт.
  
Ҳаҷми сармояи мустақим ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ  тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 -  2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст.  Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз Буҷети давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст. Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда  ба Буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.
## Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»
Дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд» то имрўз 27 субъект ба қайд гирифта шудааст.
Соли 2015, зимни сафари кории Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон  ба вилояти Суғд  Корхонаи коркарди чӯбу тахтаи «Арча», ки дар назди ҶДММ «Фортуна КО» бунёд шудааст, ифтитоҳ шуд. Оид ба истеҳсоли маҳсулот дар минтақаҳои озоди иқтисодӣ, ки соли 2015 аз ҷониби ҳамаи субъектҳо ба маблағи 57,6 миллион сомонӣ маҳсулот истеҳсол шудааст, ки ба Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд» 55 миллион сомонӣ рост меояд.
## Саҳми соҳибкорони ватанӣ дар соли 2024
19 ноябри соли 2024 Корхонаи «Сайри Суғд» дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд», дар мавзеи саноатии ҷанубу ғарбии шаҳри Хуҷанд вилояти Суғд  мавриди истифода қарор дода шуд. Корхонаи «Сайри Суғд» аз ҷониби соҳибкори ватанӣ Мирзоҷон Умаров бо маблағи 23 миллион сомонӣ сохта шудааст. Ҳаҷми истеҳсолот дар як моҳ 250 мотороллери барқӣ ва 20000 бозичаҳои кӯдаконаро ташкил медиҳад. Айни замон дар корхона 14 тамғаи мотороллерҳои барқӣ истеҳсол мешаванд, ки тамғаҳои мазкур бо иқтидори борбардорӣ ва дигар мушахассоти техникӣ фарқкунандаанд. Дар ҳолати кунунӣ 60 нафар дар ду басти корӣ фаъолият доранд ва тибқи нақша дар ояндаи наздик шумораи коргарон то ба 150 нафар расонида хоҳад шуд.

## МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020
19 феврали соли 2021 Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд», 25 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара», 11 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ», 5 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси “Кулоб”.

## Нигаред низ
* Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»
* Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»
* Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иқтисоди Тоҷикистон
Гурӯҳ:Хуҷанд