open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роҳи обии абрешим

**Роҳи обии абрешим** () — филме эронӣ ба коргардонӣ ва нависандагии Муҳаммади Бузургниё ва таҳиякунии Ҳасан Бушкуфа аст, ки дар соли 1390 намоиш дода шуд. Ин филм яке аз пурхарҷтарин филмҳои таърихи синамои Эрон аст ва дар 27 меҳри 1390 дар синамоҳои Эрон намоиш дода шуд.

## Хулосаи филм
Ҳазор сол пеш як нохудои эронӣ ба номи Сулаймон тасмим мегирад, ки бори аввал молуттиҷорати боарзишеро аз бандари Сероф ва бо убур аз миёнаи Уқёнуси Ҳинд ба бандари Хонфу дар кишвари Чин бирасонад ва дар ин сафар, ки аз Халиҷи Форс оғоз мешавад, ҳодисаҳои мухталифе рух медиҳад.

## Бозигарон

## Сохт
Ин филм, ки дар се кишвари Эрон, Тайланд ва Чин сохта шуда, аз ҷумлаи пружаҳои бузург ва миллиёрдии синамои Эрон маҳсуб мешуд, ки намоиши он бо шикаст мувоҷеҳ шуд, аммо мавриди таваҷҷӯҳи мунтақидон қарор гирифт.

## Ҷоизаҳо
* Ҷоизаи Шамшери нуқраии беҳтарин филм — Ҷашнвораи байналмилалии филмҳои таърихӣ ва низомии Варшава, 2014
* Барандаи Тандиси беҳтарин ҷилваҳои вижаи майдонӣ (Наҷаф Фаттоҳӣ) — Ҷашни хонаи синамо, 1390
* Барандаи Симурғи булурини беҳтарин филм аз нигоҳи миллӣ (Муҳаммади Бузургниё) — Ҷашнвораи филми Фаҷр (бахши синамои Эрон), 1389
* Барандаи Симурғи булурини беҳтарин ҷилваҳои вижаи ройонаӣ (Амирризо Муътамадӣ) — Ҷашнвораи филми Фаҷр (бахши синамои Эрон), 1389
* Барандаи Симурғи булурини беҳтарин филмбардорӣ (Беҳром Бадахшонӣ) — Ҷашнвораи филми Фаҷр (бахши синамои Осиё), 1389
* Барандаи Симурғи булурини беҳтарин дастовардҳои ҳунарӣ ва фаннӣ (Парвин Сафарӣ) — Ҷашнвораи филми Фаҷр (бахши синамои Осиё), 1389

## Эзоҳ
Алифбои машреки табарӣ-

**Алифбои машреки табарӣ-**Аз Мозандаронӣ: (Хeрхтиц Алeфбe خارخه‌تتیج ٯۀله‌فبه) Яке аз алифбои забони мозандаронӣ аст, ки бар пояи алифбои форсӣ-арабӣ тарҳрезӣ шуда, дар забони табарӣ (мозандаронӣ) истифода мешавад. Ин алифбо дар баробари алифбои лотинии Табарӣ ва алифбои паҳлавии Табарӣ барои навиштани забони мозандаронӣ истифода мешавад.

**Ҷадвали аломатҳо:**

**Сарчашма:**

1- Маҷаллаи мо Мозандарон, нашри 2024, нашри 231 М.Савадкӯҳӣ ва ҳамкорон

2-Мусоҳибаи чеҳра бо доктор З.Аҳмад Аббосӣ 2024

3-Рӯзномаи сабзи Мозандарон,
Миямото Мусошӣ

, ҳамчунин, **Синмэн Такэдзо**, **Миямото Бэнносукэ**, **Синмэн Мусошӣ-но-Ками Фудзивара-но-Гэнсин**, ва ё бо номи будоии **Нитэн Дораку** —  рунин ва яке аз сомуройи шамшерзанӣ машҳури ҷопонӣ. Ӯ ба хотири маҳораташ дар шамшерзанӣ ва низ пирӯзиҳои чашмгираш дар набардҳои дунафара бо шамшер шинохта шудааст.

## Корнома
Ӯ нахустин муборизаашро дар синни сездаҳсолагӣ анҷом дод ва пирӯз шуд. Мусошӣ бунёнгузори сабки шамшерзании нитенриу ва низ нависандаи китоби "Панҷ ҳалқа"  дар бораи стратегия, токтик ва фалсафаи шамшерзанӣ аст, ки ҳанӯз ҳам тадрис мешавад. Ӯ китобҳои дигаре аз ҷумла "Докодо" (独行道, тариқати танҳоӣ) низ навиштааст. Ҳамчунин, дар охирин набарди давраи сангуку маъруф ба Муҳосира Осоко ба унвони яке аз сарбозони туиутуми Ҳида Юрӣ ҳузур дошт, ки тавонист пас аз шикаст хӯрдани сипоҳиёни Ҳида Юрӣ дар он набард сахт, зинда бимонад.
рост|мини|364x364пкс| Миямото Мусошӣ нуэро мекушад, рассом Утагва Куниёши (1798-1861).
рост|мини| Дуэл байни Мусошӣ ва Бокуден

## Адабиёт

* 

## Пайвандҳо

* Миямото Мусаши, хёхо нитен ичи рю кенжутсу
* Миямото Мусаши

Гурӯҳ:Адибон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1645
Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 июн
Гурӯҳ:Зодагони соли 1584
Гурӯҳ:Кэнду (варзиш)
Гурӯҳ:Устоди ҳунарҳои размӣ
Ҷаббор Носирзода

**Ҷаббор Носирзода** (тав. 15 июни соли 1971) — ходими давлатии тоҷик. Раиси шаҳри Ҳисор (2024).
## Зиндагинома
15 июни соли 1971 дар ноҳияи Ҳисор ҷамоати деҳоти Дурбат дар оилаи коргар таваллуд шудааст.

Соли 2010 факултети агрономии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш.Шоҳтемурро бо ихтисоси агроном хатм кардааст.

Фаъолияти меҳнатиашро соли 1988 ба ҳайси корманди совхози ба номи Дзержинскийи ноҳияи Ҳисор, солҳои 1989-1994 ба ҳайси муҳосиби колхози ба номи Дзержинскийи ноҳияи Ҳисор, солҳои 1995-1996 ҳамчун иқтисодчии колхози ба номи Дзержинскии ноҳияи Ҳисор оғоз кардааст. Солҳои 1996-2016 дар вазифаи иқтисодчии хоҷагии ба номи Дзержинскийи ноҳияи Ҳисор, солҳои 2016-2019 дар вазифаи сардори Раёсати кишоварзии шаҳри Ҳисор, солҳои 2019-2020 муовини раиси шаҳри Ҳисор кор кардааст. Солҳои 2020-2022 раиси ноҳияи Шаҳринав.

Муовини Вазири кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон (10.06.2022-18.07.2023);

Муовини 1-уми Вазири кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 18.07.2023 - 04.2024)
Аз апрели соли 2024 — раиси шаҳри Ҳисор.
## Эзоҳ
Феҳристи президентҳои Гамбия

Дар мақола **феҳристи президентҳои [[Гомбиё|Гамбия]]** оварда шудааст.

## Феҳристи президентҳо

## Пайвандҳо

* Рӯйхати сарони давлатҳои Гамбия дар ''rulers.org'' 
* Рӯйхати сарони давлатҳои Гамбия дар ''worldstatesmen.org'' 

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Рунин

Рунин (жопонии 浪人 ) — гурӯҳе аз сомуройиҳои бидуни арбоб дар даврони феодалӣ (1185–1865) дар Ҷопон. Рунинҳо дар натиҷаи сиёсатҳои шавгунҳо, тадриҷан ба гурӯҳи ошубгар дар муқобил бо фармони шавгун табдил шуданд.

## Таърих
мини|250x250пкс| Рунинҳо хонаи як савдогари бойро ғорат мекунад
Дар давра Эдо, бо низом ва қавонини табақоти сахтгиронаи шавгун, теъдоди рунинҳо бисёр афзоиш ёфт. Мусодираи амлок дар замони ҳукумати севумини шавгун Тукугова Аиҳамитсу боиси афзоиши бисёр зиёди рунинҳо шуд. Дар давраҳои гузашта сомуройиҳо метавонистанд байни арбобон ва ҳатто байни машоғил ҳаракат кунанд. Онҳо ҳамчунин метавонистанд байни табақоти иҷтимоӣ издивоҷ кунанд. Бо ин вуҷуд, дар давраи Эдо, сомуройиҳо маҳдуд шуда буданд ва беш аз ҳар чиз иштиғол ба кор назди арбоби дигаре бидуни иҷозаи арбоби қаблии худ мамнуъ буд. 

Аз онҷо, ки сомуройиҳои собиқ аз назари қонунӣ наметавонистанд тиҷорати ҷадиде анҷом диҳанд, ё ба далели ғурур дар анҷоми ин кор дилмондагӣ доштанд, бисёре аз онҳо ба думболи роҳҳои дигар баарои пешбурди зиндагӣ бо истифода аз шамшери худ буданд. Касоне, ки орзуи шуғли доимӣ ва қонунӣ доштанд, муздур шуданд, ки аз корвонҳои тиҷорӣ ё ба унвони муҳофиз аз бозаргонони сарватманд муҳофизат мекард. Бисёре аз рунинҳо ҷинояткор шуданд ва ба унвони роҳзан дар бузургроҳ кор мекарданд, ё ба ҷурм созмон ёфта, дар шаҳрҳои бузург ва кӯчак пайвастанд. Рунинҳо ба унвони афроди дорои қудрати баданӣ муздур шуда барои бондҳо шинохта мешаванд, ки шабакаҳои қимор, фоҳишахонаҳо ва фаъолиятҳои мушобеҳро идора мекарданд. Бисёре аз онҳо сориқони хирад ва кулоҳбардор буданд.

## Ҳамчунин

* Кабуки моно
* Найти сиёҳ
* 47 Ронин

## Қайдҳо
Президенти Гана

**Президенти Гана**&nbsp;— сарвари давлати Гана  аст .

## Президент

* Кваме Нкрума (01.07.1960 — 24.02.1966)

## Раиси Шӯрои озодии миллӣ

* Ҷозеф Артур Анкра (24.02.1966&nbsp;— 02.04.1969)
* Аквази Аманква Африфа (02.04.1969 — 04.03.1969)

## Раиси комиссияи назди президент

* Аквази Аманква Африфа (04.03.1969&nbsp;— 07.08.1970)

## Президент

* Нии Амаа Олленну (ичрокунанда), (07.08.1970 то 31.08.1970)
* Эдвард Акуфо-Аддо (31.08.1970&nbsp;— 13.01.1972)

## Раиси Шӯрои наҷоти миллӣ

* Игнатий Куту Ачампонг (13.01.1972 — 09.10.1975)

## Раиси Шӯрои Олии ҳарбӣ

* Игнатий Куту Ачампонг (09.10.1975&nbsp;&nbsp;- 05.07.1978)
* Фред Акуффо (07.05.1978).&nbsp;— 04.06.1979)

## Раиси Шӯрои&nbsp; инқилобии Қувваҳои мусаллаҳ

* Джерри Ролингс (04.06.1979&nbsp;— 24.09.1979)

## Президент

## Раиси Шӯрои муваққатии мудофиаи миллӣ

## Президент

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

## Пайвандҳо
* Урядовий сайт Гани. 
 
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Феҳристи президентҳои Доминика

**Президенти Доминика**&nbsp;— сарвари давлати Доминика. Ӯро парлумон интихоб мекунад ва нақши тантанавиро иҷро мекунад.

Ин мавқеъ пас аз эълони истиқлолияти Иттиҳоди Доминика  аз Бритониёи Кабир дар соли 1978 пайдо шуд.

## Президентҳои Иттиҳоди Доминика аз соли 1978

## Нигаред инчунин
* Феҳристи сарвазирони Доминика

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Президенти Гвинея

**Президенти Гвинея**&nbsp;— сарвари давлати Гвинея   .

## Президентҳо

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

## Пайвандҳо

* Guinea :  [англ.] // World Statesmen.org.

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Гвинея
Феҳристи президентҳои Гвинея-Бисау

**Президенти Гвинея-Бисау**&nbsp;— сарвари давлати Гвинея-Бисау   .

## Эзоҳ
 

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Феҳристи президентҳои Эквадор

Дар мақола **Феҳристи президентҳои Ҷумҳурии [[Эквадор]]** оварда шудааст.

Президент дар Эквадор ҳамзамон вазифаҳои сарвари давлат ва сарвари ҳукуматро иҷро мекунад. Ба ҳокимияти иҷроия сарварӣ намуда, мансабдори олии сиёсии давлат мебошад. Тибқи Конститутсияи феълии Эквадор, мӯҳлати ваколати президент бо ду давраи чорсола маҳдуд аст. Пеш аз ин, ҳадди ниҳоии ваколати сарвари давлат як давраи чаҳорсола буд. Президенти кунунии Эквадор Гилермо Лассо мебошад, ки соли 2021 интихоб шудааст  .

## Феҳристи президентҳои Эквадор

## Эзоҳ


## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии ҳукумат
* Edufuturo [бойгонӣ 13 марти соли 2016 дар Wayback Machine .]
* Rulers.org [Бойгонӣ 22 феврали соли 2020 дар мошини Wayback .]
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Эквадор
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Президенти Эритрея

рост|мини| Ливои президентӣ
**Президенти Эритрея** ( тигр. президенти Эритрея )&nbsp;— сарвари давлат ва хукумати Эритрея   . Ин мавқеъ бори нахуст тибқи Конститутсияи соли 1993 пайдо шуда буд. Вазифаи Сарвари давлат, иҷрои ваколатҳои  гузаронидани чорабиниҳои  тантанавӣ пешбинӣ шуда аст.

## Мувофиқи Конститутсия
Моддаҳои 39-45-и Конститутсия, ки соли 1997 қабул шуда буд, ба институти президент ишора мекунад. Ба гуфтаи он, Президент аз миёни вакилони парлумон бо аксарияти овозҳо ба мӯҳлати панҷ сол интихоб мешавад (мӯҳлатҳои ваколати президент ва парлумон мувофиқат мекунанд). Як шахс наметавонад зиёда аз ду маротиба мансаби президентро ишғол кунад.

Президент сарвари ҳокимияти иҷроия буда, бо ризоияти Ассамблеяи миллӣ вазирон, судяҳои Суди Олӣ ва дигар шахсони мансабдорро таъин менамояд, намояндагии дипломатиро амалӣ менамояд.

Дар баробари ин, Конститутсияи соли 1997 эътибор пайдо накард  . Аз соли 1993 Президенти кишвар Исаяс Афеверки буд.

## Феҳристи президентҳои Эритрея

## Адабиёт
* 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Eritrea :  // World Statesmen.org.
* Конституція Еритреї  
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Феҳристи президентҳои Эфиопия

Дар ин мақола номгӯи **президентҳои [[Эфиопия]]** аз соли 1987 то имрӯз оварда шудааст.

## Феҳрист

## Эзоҳ

## Сарчашмаҳо

* Давлатдорони ҷаҳон— Эфиопия

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Эфиопия
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Сӯфии Ашқарӣ

**Ғуломнабӣ Сӯфии Ашқарӣ** (; ) — и порсигӯи Афғонистон.

## Зиндагинома
Ашқарӣ дар соли 1892 дар хонаводаи тоҷир мутаваллид шуд. Вай ҳанӯз нахустин солҳои кӯдакиро сипарӣ накарда буд, ки падар, модару бародарашро аз даст дод. Ӯ аз 18-солагӣ ба шоирӣ рӯй овард. Дар соли 1293 хуршедӣ Ғуломнабӣ нахустин шеърашро ба тахаллуси Ашқарӣ суруд. Бисёре аз ашъораш дар рӯзномаҳои он замон ба чоп расид ва 70 соли тамом ба шоирӣ пардохт. Дар соли 1335 шуғли саҳҳофиро баргузид ва бо китоб сару кор пайдо намуд ва баъдан базмҳои шоирона барпо менамуд ва билохира дар 9 саратони 1358 хуршедӣ Сӯфӣ Ғуломнабии Ашқарӣ ба умри 87-солагӣ даргузашт ва дар Шуҳадои Солиҳин ба хок сипурда шуд.

## Намунаи ашъор

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Як сарзамин муҳаббат, 2005, — С. 14.
Пингвинҳои Мадагаскар

**«Пингвинҳои Мадагаскар»** () як маҷмӯъаи телевизионии пӯёнамоӣ америкоӣ аст ки туст Марк МакКоркл ва Боб Скули барои шабака Nickelodeon дар 28 ноябри соли 2008 то 19 декабри соли 2015 сохта шудааст.

## Садоофарон

* Том МакГрат - Скиппер
* Ҷефф Беннетт - Ковальски
* Ҷон ДиМаджио - Рико / Берт / Ханс
* Ҷеймс Патрик Стюарт - Прайвет / Ҷои
* Дэнни Ҷейкобс - Шоҳ Юлиен XIII
* Кевин Майкл Ричардсон - Морис
* Энди Рихтер - Морт
* Николь Салливан - Марлен
* Конрад Вернон - Мейсон
* Ричард Кинд - Роҷер
* Уэйн Найт - Макс
* Фред Столлер - Фред
* Мэри Шир - Алис
* Нил Патрик Харрис - Доктор Блоухоул
* Дидрих Бадер - Шоҳ Калламуш
* Седрик Ярбро - Офицер X
* Нестор Карбонелл - Савио

## Баррасиҳо
Кари Круп аз Common Sense Media ба намоиш се аз панҷ ситора дод.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 

Гурӯҳ:Силсилафилмҳои телевизионӣ ИМА
Абдулло Ёрмуҳаммадов

**Абдулло Ёрмуҳаммадов** (машҳур ба **Абдулло-командир**; ) — ходими давлатӣ, яке аз фаъолони муборизаи зидди ҳаракати зиддиинқилобӣ, аввалин вазири корҳои дохилии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи чорсолаи Самарқанд (1914). Котиб-тарҷумони идораи уезди Каттақӯрғон (1914—1917), сардори идораи милисаи ш. Каттақӯрғон (1917—1919), раиси Комиҷроияи

Шӯрои вакилони меҳнаткашон ва ваколатдори мубориза бар зидди ҳаракати зиддиинқилобӣ дар уезди Каттақӯрғон (1920−1921), раиси Комиҷроияи вилояти Самарқанд (1921−1923), муовини Комиссари мардумии корҳои дохилии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон (1923), Комиссари корҳои дохилии Ҷумҳурии Мухтори Туркистон, сардори Экспедитсияи Қизилқум (1924), Комиссари мардумии корҳои дохилаи ҶМШС Тоҷикистон (14.12.1924−1927). Солҳои 1927−1940 дар мақомоти роҳбарии Қазоқистон: ҷонишини Комиссари мардумии савдо, раиси Комиҷроияи шӯроҳои ҳавза ва шаҳри Семипалатинск, раиси Комиҷроияи шаҳри Алма-Ато, сардори хоҷагии об, Комиссари мардумии адлия, сарарбитри Комиҷроияи вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ.

## Ҷоизаҳо
Бо се ордени Байрақи Сурхи Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро (1923, 1924, 1926) қадр шудааст. 

## Некдошт
Яке аз кӯчаҳои шаҳри  Душанбе ба хотираи Абдулло Ёрмуҳаммадов Абдулло-командир номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Феҳристи президентҳои Гвинеяи Истивоӣ

**Президенти** **Гвинеяи Истивоӣ**&nbsp;— сарвари давлати Гвинеяи Истивоӣ. Дар 7 сол як маротиба интихоб карда мешавад.

## Феҳристи президентҳо

* Франсиско Макиас Нгуема ( 12 октябри 1968.&nbsp;— 3 августи соли 1979 )
* Теодоро Обианг Нгема Мбасого ( 3 августи 1979.&nbsp;— то имруз) *(аз 3 то 25 августи соли 1979* ).*&nbsp;— Раиси Шӯрои ҳарбии инқилобӣ, баъд, то 12 октябри соли 1982.&nbsp;- раиси Шӯрои Олии ҳарбӣ)*

## Нигаред инчунин
* Феҳристи сарвазирони Гвинеяи Истивоӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
## Пайвандҳо

* Equatorial Guinea : // World Statesmen.org.
* Список президентів Екваторіальної Гвінеї  

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Рамзии Хӯқандӣ

**Рамзии Хӯқандӣ** (қарни XVIII — қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар охири асри 18 ва ибтидои асри 19 умр ба cap бурдааст. Тафсилоти ҷараёни зиндагиаш равшан нест. Фазлии Намангонӣ ва Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ дар шеър табъи равону лаёқати баланд доштанашро зикр кардаанд. Возеҳ менависад: «Ашъораш дилпазир ва беназир, дар санъати қасида ва ғазал ва маснавӣ иқтидори балиғ дошта». Осори пурраи Рамзии Xӯқандӣ дастрас нест. Дар «Маҷмӯъату-ш-шуаро»-и Фазлӣ, тазкираи Возеҳ, баёзҳо ва «Намунаи адабиёти тоҷик»-и Айнӣ намунаи ғазалҳояш оварда шудаанд. Рамзии Xӯқандӣ шоири лирик аст. Дар ашъораш тасвирҳои рангину ҳаяҷонбахш бисёр дида мешаванд.

Забони шеърҳояш фасеҳу район аст. Ғазалиёташ мазмуни ошиқона дорад.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирзомаҳмудхони Дарвозӣ

**Мирзомаҳмудхони Дарвозӣ** (? — 1791/92) — хаттот, дабир ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аслан аз Кобул. Дар Ҳиндустон таҳсили илм намуда, баъди таҳсил дар Дарвоз иқомат ихтиёр кардааст. Дар назди шоҳони Дарвоз ба касби дабирӣ машғул шудааст. Аксари хуҷҷатҳои расмии шоҳони асри 18 Дарвоз —Туркихон ва Исмоилхон бо қалами ӯ таҳрир шудаанд. Мирзомаҳмудхони Дарвозӣ хаттоти моҳире будааст. Бештари шеърҳояш бо лаҳҷаи дарвозӣ таълиф шуда бошанд ҳам, дар забони адабии форсӣӣ низ осор дорад. Ашъори шоир дар шакли пароканда дар маҷмӯаю баёзҳо ба назар мерасанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Рабеи Андаробӣ

**Рабеъи Андаробӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик, шогирди Сайидои Насафӣ ва аз намояндагони сабки ҳиндӣ.

## Зиндагинома
Аслан аз мавзеи Андароби Бадахшон, аз мардуми ҳазора буд. Зиндагӣ ва фаъолияти эҷодиаш дар Бухоро ва Балх ҷараён дошт. Рабеи Андаробӣ ҳамчун шоири ҳаҷвгӯ машҳур аст. Дар шеърҳояш ноинсофию беадолатиҳои замонадорон мазаммат шудааст. Шоир хеле ҷавон мурдааст. Малеҳои Самарқандӣ дар «Музаккиру-л-асҳоб» ба истеъдоди Рабеи Андаробӣ баҳои баланд дода, аз ғазалиёти шоир 7 байт, аз як шеъри ҳаҷвии ӯ 3 байт намуна овардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мирзоев А. Муҳимтарин сарчашмаи таърихи адабиёти асри XVII, «Шарқи сурх», 1940.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Чошнии Самарқандӣ

**Чошнии Самарқандӣ** (қарни XVI — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ба қавли Мутрибӣ, ки бо ӯ дӯстӣ доштааст, Чошнии Самарқандӣ ҳанӯз дар ҷавонӣ илми қофияро аз худ карда, бо ғазалиёти тозаю дилпазираш дар байни аҳли адаб шуҳрат ёфта будааст. Ӯро шоири соҳибдевон гуфтаанд. Аммо девонаш нопайдост. Аз Чошнии Самарқандӣ ғазали зайл боқист, ки дар ҳошияи «Тазкиратe-ш-шуаро» -и Муртрибӣ худи шоир сабт шудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Шимъуни Ҳохом

**Шимъуни Ҳохом**, **Шамъуни Ҳаким** (1830—1909) — ношир, адиб ва и яҳудиёни форсизабони Осиёи Миёна.

## Талифот
«Амнуну Томор» ном достони манзуму мансури халқиро ба вазни «Лайлӣ ва Маҷнун»-и Низомии Ганҷавӣ аз забони ибрӣ ба тоҷикӣ гардонда, дар он инчунин аз достони Низомӣ иқтибосҳои зиёде овардааст. Шимъуни Ҳохом асарҳои Шоҳини Шерозӣ («Ардашер ва Эстер», «Юсуф ва Зулайхо», «Азроъ», «Мусонома» ва ғ.) ва шоири асри 17 Ғориби Самарқандӣ («Шоҳзода ва Суфӣ», «Махзан-ул-панд»), «Лайлӣ ва Маҷнун»-я Низомии Ганҷавӣ, ғазалҳои Ҳофизи Шерозиро аз хатти арабӣ ба ҳуруфи нуқатдори ибрии яҳудиёни Бухоро рунавис карда, бо шарҳу тавзеҳоти муфассал нашр кунондааст. Шимъуни Ҳохом мураттиби луғати мухтасари русӣ—тоҷикӣ—ибрист, ки чун замимаи «Шоҳзода ва Суфӣ» ба табъ расидааст. Осори нашркардаи Шимъуни Ҳохом дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Тоҷикистон маҳфузанд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шамсуддини Дарвозӣ

**Шамсуддини Дарвозӣ** (қарни XIX — қарни XX) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Ӯ барои такмили дониш ба Бухоро рафта, пас аз хатми мадрасаи Бухоро ба зодгоҳаш Дарвоз баргаштааст. Бино ба маълумоти Муҳтарам («Тазкирату-ш-шуаро») ва Афзалмахдуми Пирмастӣ («Афзалу-т-тазкор фи зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор») Шамсуддини Дарвозӣ аз шоирони намоёни замонаш будааст. Девони ашъори шоир дастрас нест, вале ашъори парокандааш дар тазкираву баёзҳо дучор мешаванд. Як мухаммаси у дар баёзи шоирони Дарвоз, ки мураттибаш Йулдошбии Доии Бухорӣ буда, зери рақами 819 дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Тоҷикистон маҳфуз аст ва чанд ғазалаш дар девони Муҳиддини Қаротегинӣ оварда шудааст. Ин матлаи ғазал намунае аз ашъори уст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Хокии Дарвозӣ

**Хокӣ** (қарни XIX — қарни XX) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш деҳаи Кеврони Дарвоз. Ҷузъиёти тарҷумаи ҳоли Xокӣ равшан нест. Аз осори ӯ тақрибан 100 байт ғазал, рубоӣ ва абёти пароканда тавассути баёзҳо (махсусан баёзҳои тартибдодаи Юлдошбии Доии Бухорӣ ва шоири муосири Хокӣ — Ноҷӣ, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои АИ Тоҷикистон зери рақами 819 маҳфузанд) дастрас гардидааст. Ин банди мухаммас намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳоҷӣ Абдулазими Шаръӣ

**Ҳоҷӣ Абдулазими Шаръӣ** (; ?, Пешовар, Ҳиндустон — 1890, Янгиқурғон, Самарқанд) —  ва тазкиранависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Пешовар ва Бухоро илмҳои расмии даврро омӯхт. Солҳои 60 а. 19 дар Бухоро мударрис буд. Муддате ба Ҳинд рафта, боз ба Бухоро баргашт. Дар шеърҳои нахустинаш Сомӣ тахаллус дошт. Аз Шаръӣ тазкираи нотамоме боқист, ки дар Захираи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Узбекистон (рақами З396 III) маҳфуз аст. Онро Абдулвоҳиди Мунзим китобат кардааст. Ин асар барои омухтани адабиёти тоҷик дар нимаи дуюми асри 19 аҳамияти калон дорад, чунки муаллиф дар бораи шоирони маъруфи аср (Ахмади Дониш, Савдо, Возеҳ, Шоҳин ва диг.) маълумоти муфассал овардааст. Шаръӣ, ҳамчунин дар ин тазкира Возеҳ ва Аҳмади Дониш барин шоирони пешқадамро аз туҳматҳои ноҳақ ва ҳамлаҳои беҷои уламои мутаассиб ҳимоя намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шибээ

**Шибээ** () — деҳа дар деҳистони Ҷекендӣ ноҳияи Чон-Олойи вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 1092 нафар дар соли 2023.
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Чон-Олой
Қараманас

**Қараманас** () — деҳа дар ноҳияи Бӯстонлиқи вилояти Тошканд, Ҷумҳурии Ӯзбекистон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Ҷумҳурии Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Бӯстонлиқ
Шоҳиди Истаравшанӣ

**Юнусхоҷа Шоҳиди Истаравшанӣ** (1803, Истаравшан — 1884, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро дар пеши волидайнаш гирифта, баъд таҳсилро дар мадрасаи Кукалтоши Бухоро давом дод. Аа хурдӣ ба шеъргуӣ сар кард. Ӯ девони комили ғазалиёт дорад. Ба «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ ҷавоб гуфта будааст. Зиёда аз 100 ғазал ва чанд мухаммасу мусаддасҳои Шоҳиди Истаравшанӣ аз дафтару баёзҳои қаламии асри 18 гирд оварда шудааст. Ғазалҳояш асосан ошиқона буда, гоҳо афкори ахлоқиро ҳам дар бар гирифтаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Келдиёрова Диёра Бахтиёровна

**Диёра Бахтиёровна Келдиёрова** ( ) — бонуи ҷудокори ўзбек дар вазни то 52 кг. Қаҳрамони Бозиҳои олимпӣ дар соли 2024, Қаҳрамони ҷудои Осиё, ду карат Ноиб-қаҳрамони мусобиқоти Қаҳрамонии ҷудои ҷаҳон (2023, 2024), барандаи Ҷоми қаҳрамонии ҷаҳон ва Бозиҳои ҷаҳонӣ миёни низомиён. 

## Маснади варзишӣ
Соли 2013 дар Бозиҳои осиёии наврасон дар Нанҷинг (Чин ) дар вазни то 44 кг нишони биринҷӣ ба даст овард. Солҳои 2016 ва 2018 дар Қаҳрамонии ҷудои Осиё миёни наврасон нишонҳои биринҷӣ ба даст овардааст  .

Соли 2018 дар Бозиҳои тобистонаи осиёӣ дар Ҷакарта (Индонезия) дар вазни то 48 кг дар даври дувум аз нишондори олимпӣ Ами Кондои ҷопонӣ бо ҳисоби 10:0 шикаст хӯрд.

Моҳи майи соли 2023 дар пойтахти Қатар дар мусобиқоти Қаҳрамонии ҷудои ҷаҳон дар вазни то 52 кг дар финал аз варзишгари ҷопонӣ Ута Абэ мағлуб шуда, нишони нуқра ба даст овард. Моҳи апрели соли 2024 дар мусобиқоти Қаҳрамонии ҷудои Осиё дар мубориза барои нишони биринҷӣ бар зодаи Кореяи Ҷанубӣ Йерин Ҷунг пирӯз шуд . 20 майи ҳамон сол дар Қаҳрамонии ҷудои ҷаҳон пеш аз Бозиҳои олимпӣ, ки дар Имороти муттаҳидаи Арабӣ баргузор шуд, дар финал аз варзишгари итолиёвӣ Одетта Ҷуфрида мағлуб шуда, нишони нуқра гирифт  .

28 июли соли 2024 дар Бозиҳои олимпии Порис дар даври 1/16 бо ниппони холис 10:1 ба варзишгари ҷопонӣ Ута Абэ ғолиб шуд  . Дар финал вай варзишгари Косово Дистрия Красникиро мағлуб кард ва қаҳрамони олимпӣ шуд  . Диёра Келдиёрова дар таърихи Ўзбекистон аввалин варзишгарест, ки дар Бозиҳои олимпӣ дар риштаи ҷудо медали тило ба даст овардааст. Вай инчунин аввалин варзишгарест, ки барои занони Ўзбекистон дар Бозиҳои тобистонаи олимпӣ нишони тило ба даст овардааст  .

## Қайдҳо

Гурӯҳ:Зодагони вилояти Самарқанд
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1998
Гурӯҳ:Зодагони 13 июл
Сметов Елдос Бахтибоевич

**Елдос Бахтыбаевич Сметов** () — ҷудокори қазоқ, қаҳрамони Бозиҳои олимпии Порис дар соли 2024, барандаи нишони нуқраи Бозиҳои олимпии Рио-де-Жанейро-2016, барандаи нишони биринҷии Бозиҳои олимпии соли 2020 дар Токио , Қаҳрамони ҷудои ҷаҳон дар соли 2015, барандаи нишони биринҷии Қаҳрамонии ҷудои ҷаҳон лвр соли 2022, Қаҳрамони ҷудои ҷаҳон миёни ҷавонон (2010), Қаҳрамони ҷудои Осиё (2016), ғолиби Бозиҳои осиёӣ (2014). То моҳи июли соли 2021 ӯ дар раддабандии ҷаҳонӣ дар вазни то 60 кг дар ҷои 5-ум қарор дошт. «Устоди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Қазоқистон» оид ба ҷудо.

## Зиндагинома
чап|мини|335x335пкс
Дар Ҷамбул таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултаи биология ва биотехнологияи Донишгоҳи миллии Қазоқистон.

Падараш Бахтибой Сметов соҳибкор, модараш Тоқтагул Сметова хонашин аст. Бародари калонӣ Жандос низ ҷудокор аст.

Аз соли 2011 дар иттиҳодияи ҷамъиятии Ҷамъияти тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши «Динамо» кор кардааст. Лейтенанти милитсия.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Рейтинги Федератсияи байналмилалии дзюдо
* Дастаи ҷавонони дзюдои Қазоқистон аз Марокаш 4 медали қаҳрамонии ҷаҳонро овард
* Қазоқистон дар рӯзи аввали мусобиқоти дзюдо се медали биринҷӣ ба даст овард
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1992
Гурӯҳ:Зодагони 9 сентябр
Ҳифуми Абе

**Ҳифуми Абэ** () — ҷудокори ҷопонӣ, дорандаи дан 5-ум дар ҷудо, қаҳрамони чоркаратаи ҷудои ҷаҳон дар вазни то 66 кг. Қаҳрамони дукаратаи олимпӣ дар вазни то 66 кг (2020 ва 2024). Бародари Қаҳрамони олимпӣ дар соли 2020 Ута Абэ .

## Зиндагинома
Дар синни 6-солагӣ дар Ҳёго Бойз Кодамкай бо сабаби тамошои мусобиқаҳои ҷудо дар телевизор ба машқҳои ҷудо шурӯъ кард 

## Қайдҳо

## Пайвандҳо

* 
* Профиль на сайте Международной федерации дзюдо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1997
Гурӯҳ:Зодагони 9 август
Президенти Зимбабве

**Президенти Зимбабве**&nbsp;— сардори давлати Зимбабве.

## Феҳристи президентҳо
Рӯйхати президентҳои Зимбабве аз замони истиқлолият аз соли 1980 то имрӯз оварда шудааст.

## Давомнокӣ

## Нигаред инчунин

* Рӯихати сарвазирони Зимбабве

## Эзоҳ
 
## Адабиёт
* 
## Пайвандҳо
* Zimbabwe // World Statesmen.org.
 
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Зимбабве
Феҳристи президентҳои Кения

Дар мақола **феҳристи** президентҳои Кения аз соли 1964 то имрӯз оварда шудааст.

## Феҳрист

## Сарчашмаҳо

* Вебсайти расмии Президенти Ҷумҳурии Кения 
* Рӯйхати пешвоёни Кения дар ''worldstatesmen.org''
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Чарханд

[мини| Чарханди Катарина дар [Уқёнуси Атлас|Атлантики Ҷанубӣ. 26 марти 2004]]
мини| <small>Депрессияи Исландия - як минтақаи камҳаракати фишори паст (яъне чарханди экстратропикӣ), 4 сентябри 2003</small>
**Чарханд** (аз  - «гардон») — истилоҳе дар ҳавошиносӣ аст, ки ба баррасии мустақим ҷиҳати ҳаракат як тӯда ҳаво мепардозад. Худи тӯдаи ҳаво низ бастагии мустақим ба минтақаи ҷуғрофиёӣ ва маҳдудаи интиқоли тӯдаи ҳаво дорад, ба гунае ки ҷиҳати ҳаракат як тӯда ҳаво дар Нимкураи Шимолӣ бо ҷиҳати ҳаракати як тӯда ҳаво дар Нимкураи Ҷанубӣ дақиқан баракси якдигар ва бар хилофи ҳам аст.  

Гардиши ҳаво дар атрофи як чарханд дар Нимкураи Ҷанубӣ ба сурати соатгард аст, ки бо таваҷҷуҳ ба вежагиҳои иқлимии гардиши ҳаво дар атрофи чархандҳо дар Нимкураи Шимолӣ, гардиши ҳаво дар атрофи як подчарханд дар Нимкура Шимолӣ подсоатгард аст. .

## Қайдҳо

## Адабиёт

* 
* 

## Пайвандҳо

* Минимум барометрический // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
Гурӯҳ:Ҳавошиносӣ
Хоиф (шоир)

**Хоиф Иброҳим-махдум** (қарни XVIII — қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар охири қарни XVIII аввали қарни XIX умр ба cap бурдааст. Дар зодгоҳаш Истаравшан маълумоти ибтидоӣ гирифта, дар мадрасаҳои Бухоро таҳсил кардааст. Баъд ба зодгоҳаш баргашта, дар мадрасаи Кукгунбаз ба тадриси илми сарфу наҳв машғул гардид. Сипас бо фармони амир Насруллоҳ (ҳукмр. 1826—1860) ба Бухоро кӯчида, баъди чанд соли хидматаш дар дарбор вафот кардааст.

Xоиф соҳибдевон аст. Ӯ дар доираҳои адабии Истаравшан, Бухоро ва Хуқанд мақоме доштааст. Шоир дар ғазалҳояш умеду орзуи халқи меҳнаткашро суруда, аз аҳли дарбор ва золимон шикваҳо кардааст. Ба ғазалиёти Xоиф тазкиранигорони қарни XIX Возеҳ, Ҳашмат ва Айнӣ («Намунаи адабиёти тоҷик») баҳои баланд додаанд.

Намунае аз ғазалиёти ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ширини Бухороӣ

**Ширини Бухороӣ**, **Муҳаммадшариф ибни Абдурраҳими Балхӣ** (қарни XIX) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро таваллуд ёфта, дар ҳамин ҷо касби камол кардааст. Забонҳои туркӣ, арабӣ ва илми мусиқиро медонист. Бино ба маълумотп Айнӣ («Намунаи адабиёти тоҷик») ва Возеҳ («Туҳфату-л-аҳбоб фӣ тазкирати-л-асҳоб») Ширини Бухороӣ шахси илму ҳунардуст, озодфикр ва соҳиби табъи баланд будааст. Бо мақсади тиҷорати китоб ба шаҳрҳои Россия сафар мекард. Ғазалҳо ва абьёти парокандаи Ширини Бухороӣ, ки дар тазкираву баёзҳо оварда шудаанд, аз истеъдоди баланди шоир дарак медиҳанд. Дар онҳо зебоии ёр ва хушиҳои зиндагӣ васф шудаанд, Ширини Бухороӣ ба се забон (форсӣ, арабӣ, туркӣ) марсияҳои пурсузу гудоз ва ғазалу мухаммасҳои дилошӯб навиштааст.

Байти зер намунае аз ашъори уст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Муҳаммади Подшоҳ

**Муҳаммади Подшоҳ ибни Ғуломмудиддин**, мутахаллис ба **Шод**, маъруф ба **Насими Мир** (қарни XIX) — , адиб ва луғатнависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар қарни XIX умр ба сар бурдааст. Муншии роҷаи вилояти Вечинагар-Онандроҷ буд. Муҳимтарин асари Муҳаммад Подшоҳ «Фарҳанги Онандроҷ» мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фарҳанги Онандроҷ

«**Фарҳанги Онандроҷ**» () — фарҳанги тафсири форсии Муҳаммади Подшоҳ, ки дар соли 1880 таълиф шудааст.

Дар «Фарҳанги Онандроҷ» калимаҳо ба тартиби алифбон форсӣ ҷой гирифтаанд. Мансубияти калимаҳо ба ин ё он забон ба воситаи аломатҳои шартӣ (а. — арабӣ, ф. — форсӣ, т. — туркӣ, ҳ. — ҳиндӣ ва ғайра) ишора шудааст. Маъхазҳои истифодашуда низ аломатҳои шартӣ доранд. Б. — «Баҳори Аҷам», Р. — «Бурҳони қотеъ», Ҳ. — «Ҳафт қулзум» ва ғайра. Соли 1956 дар Теҳрон (9 ҷилд) нашр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Хумулӣ

**Хумулӣ** (1776, Ургут — 1849, Сaмарқанд) —  ва адиби зуллисонайни форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Номи пуррааш Мулло Ҷумъақул ибни Сӯфитағои Ургутӣ. Xумулӣ аз худ мероси бой боқӣ гузоштааст: «Таърихи Хумулӣ» (номи дигараш «Тарҷумаи ҳоли Қозӣ Ҷумъақули Хумулӣ»; таълифаш 1836—1837), «Манзумоти таърихия», «Шоҳ ва гадо» (достон). Дар «Таърихи Хумулӣ» андар тарҷумаи ҳоли муаллиф, баъзе дарвешу шайхони машҳур, таърихи сулолаи Мағтития ва ғайра сухан меравад. Дар «Манзумоти таърихӣ» воқеоти соли 1840-ро ба риштаи назм кашидааст. Мероси Xомулӣ то имрӯз маҳфуз монда, барои равшан намудани баъзе масъалаҳои таърихӣ, адабӣ ва мадании қарни 19 кумак мерасонад. Хумулӣ баъзе асарҳояшро ба забони узбекӣ навиштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Феҳристи президентҳои Испания

**Президенти Ҷумхурият** (  )&nbsp;— унвони сарвари давлат дар давраи Ҷумхурии дуюми Испания (1931—1939). Мавқеъ аз модели Ҷумҳурии Веймар ҳамчун созиш байни низоми президентии Фаронса ва ИМА таъсис дода шудааст  .

Илова бар ин, унвони президент дар Испания низ дар давраи байнидавлатӣ (аз тахт даст кашидани малика Изабелла II то омадани шоҳ Амадей I ), инчунин дар давраи якуми Испания вуҷуд дошт.

## Ҳукумати инқилобӣ (1868—1871)
Президенти муваққат дар Испания ва мустамликаҳои он аз тахт саркашӣ кардани малика Изабелла II то интихоби подшоҳи нав Амадей ҳукмронӣ кард.

## Ҷумҳурии якум (1873—1874)

## Ҷумҳурии дуюм (1931—1939)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Захираҳои табиӣ

**Захираҳои табиӣ** ё **Сарватҳои табиӣ**— маҷмӯи объектҳо ва системаҳои табиати зинда ва беҷон, ҷузъҳои муҳити табиие мебошанд, ки инсонро иҳота мекунанд ва аз ҷониби ӯ дар раванди истеҳсолоти ҷамъиятӣ барои конеъ гардондани талаботи моддӣ ва мадании инсон ва ҷамъият истифода мешаванд.

## Тасниф
Аз рӯи пайдоиш:

* Захираҳои ҷузъҳои табиӣ (минералӣ, иқлимӣ, обӣ, набототӣ, хокӣ, заминӣ, олами ҳайвонот)
* Сарчашмаҳои комплексҳои табиию минтақавӣ (саноати кӯҳӣ, хоҷагии об, манзил, хоҷагии ҷангал)
Аз рӯи намуди истифодаи иқтисодӣ:

* Захираҳои истеҳсолоти саноатӣ:
** Захираҳои энергетикӣ (сӯзишвории истихроҷшуда, захираҳои гидроэнергетикӣ, сӯзишвории биологӣ, сӯзишвории атомӣ)
** Захираҳои ғайриэнергетикӣ (захираҳои маъданӣ, об, замин, ҷангал, моҳӣ)
** Захираҳои истеҳсолии кишоварзӣ (агроиқлимӣ, замин ва хок, захираҳои растанӣ - таъминоти ғизо, обёрӣ, обдиҳӣ ва нигоҳдорӣ)
Аз рӯи намуди ифлосшавӣ:

*Ифлосшаванда:
**Баркарорнашаванда (захираҳои маъданӣ, замин);
** Барқароршаванда (захираҳои олами набототу ҳайвонот);
**Нерӯҳои пурра барқароршаванда - сатҳи барқароршавӣ аз сатҳи истеъмоли иқтисодӣ пасттар аст (заминҳои корам, ҷангалҳои пухта, захираҳои оби минтақавӣ);
**Захираҳои адонашаванда (об, иқлим).
Аз рӯи дараҷаи ивазшавандагӣ:

*Ҳатмӣ;
**Ивазшаванда.
Аз рӯи меъёри истифода:

*Истеҳсолот (саноатӣ, кишоварзӣ);
*Потенсиали умедбахш;
*Рекреационӣ (комплексҳои табиӣ ва ҷузъҳои онҳо, ҷозибаҳои фарҳангӣ ва таърихӣ, иқтидори иқтисодии минтақа).

## Нигаред низ
* Минтақа
* Сарватҳои табиии Тоҷикистон
## Эзоҳ

* *Ондаш А. О.* Проклятие природных ресурсов 
* Проблемы собственности на природные ресурсы. — Новосибирск: Изд-во СО РАН, 1999. — 81 с.
* Природная рента // Сайт «Экономическая демократия»

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Захираҳои табиӣ
Гурӯҳ:Экология
Гурӯҳ:Сабабҳои истеҳсолот
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи иқтисодӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти ҷуғрофӣ
Мулату Тешоме

**Мулату Тешоме** (,  ; тав. 1955, Оромия, Эфиопия ) - Президенти Эфиопия аз 7 октябри соли 2013 то 25 октябри 2018 аз ҷониби парлумон интихоб шудааст.

## Зиндагинома
Мулату Тешоме соли 1955 дар шаҳри Арҷои музофоти Велего (ҳоло қисми Оромия), ( Империяи Эфиопия ) таваллуд шудааст (тибқи баъзе сарчашмаҳо, соли 1956). Ба мардуми оромо тааллуқ дорад  . Вай дар Донишгоҳи Пекин таҳсил карда, дар он ҷо ҳуқуқи байналмилалӣ ва дигар илмҳои сиёсиро омӯхтааст. Чанд муддат дар хориҷа дарс додааст.

Вай дипломати касбӣ аст. Вай як қисми муҳими ҳаёти худро дар хориҷи кишвар гузаронида, дар сафоратҳо ва консулгариҳои Эфиопия кор кардааст. Вай дар вазифаҳои гуногуни дипломатӣ кор кардааст. Вай дар Чин, Австралия, Ҷопон ва Туркия сафир буд . Дар муддати кӯтоҳ (аз соли 2001 то 2003) Вазорати кишоварзӣ ва шаҳрсозии Эфиопияро сарварӣ мекард  .

Дар интихоботи президентии Эфиопия, ки 7 октябри соли 2013 баргузор шуд, ҳизби ҳоким Ҷабҳаи инқилобии демократии халқҳои Эфиопия Мулата Тешомеро номзад ба мақоми сафир дар Туркия пешбарӣ кард ва ӯ пирӯз шуд  .

Мулату Тешоме як писар дорад  .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1955
Гурӯҳ:Зодагони 1 январ
Гурӯҳ:Президентҳои Эфиопия
Гирмен Волд-Гиоргис Лука

**Гирмен Волд-Гиоргис Лука** (  ; 28 декабри соли 1924&nbsp;- 15 декабри соли 2018 )&nbsp;— Президенти Эфиопия аз 8 октябри соли 2001 то 7 октябри соли 2013  .

## Зиндагинома
Соли 1944 Академияи ҳарбии Олеттаро бо рутбаи мичман хатм кардааст . Соли 1948 ёрдамчии инструктор оид ба аэронавигатсия ва идоракунии парвоз шуд. Дар соли 1951 вай вазифаи директори генералии Вазорати савдо, саноат ва нақшакаширо гирифт.

Аз соли 1955 инҷониб ӯ ба авиатсияи шаҳрвандии Эритрея, ки он вақт як қисми Эфиопияи федералӣ буд, сарварӣ мекард. Дар давоми ду сол вай вазифаи директори генералии авиатсияи шаҳрвандии тамоми Эфиопияро гирифт, дар худи хамон сол аъзои хадамоти идораи хати парвозҳои Эфиопия гардид.

Дар соли 1961 вай ба парлумони миллӣ интихоб шуд. Ӯ се сол паиҳам ба мақоми Раиси порлумони Эфиопия интихоб шуд.

8 октябри соли 2001 ӯ якдилона президент интихоб шуд  . Мӯҳлати дуввуми раёсати ӯ дар моҳи октябри соли 2013 ба поён расид ва ӯро Мулату Тешоме ба ҳайси президент иваз кард.

Ба забонҳои Оромо, тигриния, амхарӣ, итолиёвӣ, англисӣ, фаронсавӣ гап мезанад .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2018
Гурӯҳ:Даргузаштагони 15 декабр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1924
Гурӯҳ:Зодагони 28 декабр
Гурӯҳ:Президентҳои Эфиопия
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Новёр якум

**Новёр якум** () — дараҷае размоварӣ дар нерӯи дарёӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз новёр дувум ва пойинтар аз сарновёр дорад ва баробар бо размдор дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ аст*.



== Вожашиносӣ ==

«*Новёр*» () аз ду [[вожа]] сохта шудаву мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожаи он ба сурати (исм (*нов*) + таквож (*ёр*)) аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркибу иштиқоқ истифода шудааст.
<blockquote>*нов* ( <  <  ‘*киштӣ*’ + *ёр*.</blockquote> 
Дар забони форсии имрӯз таквожи «*ёр*», сарфи назар аз ин ки пасванд шумурда шавад ё вожае мустақил, ба исми ҳирфа ё исми масдар мепайвандад ва исми ҳирфае месозад, ки дар як сохтори силсиламаротибӣ зери дасти як мақоми болотар анҷоми вазифа мекунад. Пасванди *-ёр* дар истилоҳоте чун *сарҳангёр*, *додёр* (*муовини додситон; додситонёр*), *донишёр*, *устодёр* ҳамин маъноро мерасонад.

== Рутбабандӣ ==
*Новёр* ҳамчун  дараҷаи размоварӣ [[соли 1991]] дар нерӯи дарёии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шуда ва се рутба дорад:

* *новёр якум* = [[разморо]];
* *новёр дувум* = [[размдор]];
* *новёр севум* = [[размовар]];

== Пешина ==
Ҳамтои дараҷаи *новёри якум* дар Нерӯи дарёии [[Иттиҳоди Шуравӣ]] *старшинаи дараҷаи якум* () буд, ки [[соли 1940]] ҷорӣ шуда буд. Ҳамтои ин дараҷа дар Нерӯи дарёии Артиши Эрон *меҳновӣ* () аст, ки [[соли 1935]] ҷорӣ шуда ва се рутба дорад:
* *меҳновии якум*
* *меҳновии дувум*
* *меҳновии севум''

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Нерӯҳои мусаллаҳ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

## Нигаред

Гурӯҳ:Вазифаҳо
Гурӯҳ:Хидмати ҳарбӣ
Гурӯҳ:Артиш
Гурӯҳ:Артиши Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ
Лаша Бекаурӣ

**Лаша Бекаури** (тав. 26 июли 2000, Сителскарой, Гурҷистон) — ҷудокори гурҷӣ. Қаҳрамони дукаратаи Бозиҳои олимпии соли 2020 дар Токио ва соли 2024 дар Порис, барандаи нишони нуқраи Универсиадаи тобистонаи соли 2019 дар Неапол, ғолиби Қаҳрамонии ҷудои Аврупо 2021 дар Лиссабон. Ҷоизадори Қаҳрамонии ҷудои ҷаҳон (нуқра; 2022) ва (биринҷӣ; 2023).

Дар вазни миёна (то 90 кг) рақобат мекунад.

## Зиндагинома
Лаша Бекаурӣ 26 июли соли 2000 дар Тифлис таваллуд шудааст.

Падари таъмидии Лаша Бекаури Зураб Звиадаури, қаҳрамони бозиҳои олимпӣ дар намуди ҷудо мебошад .

## Эзоҳ
Волидайни таъмидӣ

[мини| [Василий Верешагин|Василий Верещагин . "Падарони хуб." 1887—1900]]
**Волидайни таъмидӣ** — дар бисёре аз мазоҳиби масеҳӣ, ба шахсе гуфта мешавад, ки нозири ғусли таъмиди навзод аст ва ба он шаҳодат медиҳад, агарчи мумкин аст ин истилоҳ дар мазмуни қонунӣ низ мавриди истифода қарор гирад. Аз ҳар ду манзари мазҳабӣ ва маданӣ, волиди таъмидӣ тамоюл дорад, ки интихоби мунҳасир ба фард тавассути волидайн бошад, то ба тарбияту рушди шахсияти кӯдак таваҷҷуҳ нишон диҳад ва муроқибат аз кӯдакро дар сурате, ки иттифоқе барои волидайн рух диҳад, бар уҳда бигирад. Волиди таъмидии мард падархонда, волиди таъмидии зан модархонда ва кӯдак фарзандхонда номида мешавад.

## Қайдҳо

## Адабиёт

* 
* 
* Цыпин Владислав, прот. Восприемники // Православная энциклопедия. — М., 2005. — Т. IX : «Владимирская икона Божией Матери — Второе пришествие». — С. 468—469. — 752 с. — 39 000 экз. — .
Гурӯҳ:Дини масеҳӣ
Гурӯҳ:Муомилаи авлодӣ
Тиҷорати оилавӣ

**Тиҷорати оилавӣ** — як намуди фаъолияти тиҷоратӣ мебошад, ки бо мансубияти он ба як оилаи мушаххас ё якчанд оилаҳое, ки аъзоёни онҳо дар байни худ бо издивоҷҳои сулолавӣ ва дигар робитаҳои ғайрирасмӣ дубора таваллуд мешаванд, соҳибон ва баҳрабардорони ин тиҷорат мебошанд. Тақсимоти вазифаҳо ва нақшҳои калидӣ дар субъектҳои соҳибкорӣ, фоида ва дивидендҳои аз фаъолияти онҳо гирифташуда дар оила ё гурӯҳи оилаҳо низ сурат мегирад. Тиҷорати оилавӣ бо номи ширкат бо номи муассис ва соҳиби он тавсиф мешавад, ки аксар вақт тамғаи молӣ мебошад, ки тибқи он маҳсулот ва хидматҳои як ширкати мушаххаси ба як оила ё оилаи мушаххас тааллуқдошта фурӯхта мешаванд.

## Моҳият
Тиҷорати оилавӣ модели қадимтарин ва маъмултарини ташкили иқтисодӣ мебошад.  Аксарияти куллии корхонаҳо дар саросари ҷаҳон - аз мағозаҳои кунҷӣ то созмонҳои сермиллатии оммавӣ бо садҳо ҳазор кормандон - метавонанд тиҷорати оилавӣ ҳисобида шаванд. Соҳибкори оилавӣ шахси ҳуқуқӣ мебошад, ки ба ҳайати он на камтар аз ду узви як оила, ки вазифаҳои роҳбарикунандаро ишғол мекунанд ва на камтар аз 50 фоизи саҳмияҳои сармояи таъсисшударо доранд, иборат мебошад.

## Тадқиқот
Тибқи пажӯҳишҳо дар Олмон ва Канада, 58% ширкатҳое, ки гардиши молашон аз 1 миллион евро зиёд аст, ширкатҳои оилавӣ мебошанд. Тибқи тадқиқоте, ки Institut für Mittelstandsforschung гузаронидааст, 95% ширкатҳо дар Олмон тиҷорати оилавӣ мебошанд, ки 41,5% тамоми фурӯш дар кишварро ташкил медиҳанд ва 57,3% тамоми ҷойҳои корро таъмин мекунанд. Корхонаҳои оилавӣ зиёда аз 30% ширкатҳоеро ташкил медиҳанд, ки фурӯшашон аз 1 миллиард доллар зиёд аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Бизнес
Гурӯҳ:Хонавода
Инфрасохтор

Зерсохт ё **инфраструктура** - маҷмӯи сохторҳо ё объектҳои хидматрасонии ба ҳам алоқаманд, ки асоси фаъолияти системаро ташкил медиҳанд ва таъмин мекунанд.

Дар забони муосир, ба маънои умумӣ истифодашаванда зерсохт маҷмӯи корхонаҳо, муассисаҳо, системаҳои идоракунӣ, алоқа ва ғайра мебошад, ки фаъолияти ҷомеа ё ягон соҳаи онро таъмин мекунанд.

Дар забони муосири англисӣ истилоҳи «infrastructure» солҳои 1920-1928 пайдо шудааст ва дар ибтидо дар соҳаи ҳарбӣ истифода мешуд, ки дар он маҷмӯи сохторҳои дастгирии амалиёти қувваҳои мусаллаҳро ифода мекард.

## Навъҳои зерсохт
Таснифоти зерсохт, ки аз рӯи меъёрҳои гуногун тартиб дода шудаанд, таваҷҷӯҳи хоса доранд.

Вобаста аз доираи фаъолият, намудҳои зерини инфрасохторро ҷудо кардан мумкин аст:

* Зерсохти истеҳсолӣ.
* Зерсохти иҷтимоӣ — маҷмӯи соҳаҳо ва корхонаҳое мебошад, ки фаъолияти мӯътадили аҳолиро аз ҷиҳати функсионалӣ таъмин мекунанд. Соҳаҳои тандурустӣ, томактабӣ, берун аз мактаб, маълумоти умумӣ ва касбӣ ва ғайраро дарбар мегирад.
* Зерсохти нақлиёт — маҷмӯи соҳаҳои саноат ва корхонаҳои нақлиётӣ мебошад.
* Зерсохти муҳандисӣ — системаҳои таъминоти муҳандисӣ ва техникии биноҳо ва иншоот.
* Зерсохти иқтисодӣ — маҷмӯи соҳаҳо ва фаъолиятҳое мебошад, ки ба истеҳсолот ва умуман иқтисодиёт хизмат мерасонанд.
* Зерсохти иттилоотӣ — системаи сохторҳои ташкилии иттилоотӣ, зерсистемаҳое мебошад, ки кори ягон чизро таъмин мекунанд.
* Зерсохти ҳарбӣ — системаи иншооти статсионарӣ ва сохторҳои алоҳида мебошад, ки барои ҷойгиркунии қувваҳои мусаллаҳ, гузаронидани амалиёти ҷангӣ ва омодагии ҷангӣ ва амалиётии қӯшунҳо асос мебошанд.
* Зерсохти бозор — системаи муассиса ва ташкилотҳо (бонкҳо, биржаҳо, ярмаркаҳо, ширкатҳои бима, ширкатҳои консалтингӣ ва иттилоотию бозорёбӣ ва ғ.), ки ҳаракати озоди молу хизматрасониро дар бозор таъмин мекунанд.
* Зерсохти навоварӣ — маҷмӯи муассисаҳои ташкилию иқтисодӣ мебошад, ки бевосита барои татбиқи равандҳои навоварии субъектҳои хоҷагидорӣ (аз ҷумла ташкилотҳои навоварии махсус) дар асоси принсипҳои самаранокии иқтисодии ҳам дар маҷмӯъ иқтисодиёти миллӣ ва ҳам субъектҳои хоҷагидории он дар шароит фароҳам меоранд.
* Зерсохти гардишгарӣ.
* Зерсохти фаъолияти кайҳонӣ.

## Маъноҳои алоқаманд
* Зерсохти калидҳои ҷамъиятӣ — технологияи аутентификатсия аст.
* Зерсохти идоракунии имтиёзҳо — усулҳое, ки имкон медиҳанд шаҳодатномаҳои PKI бо додани имтиёзҳо ва ваколатҳо алоқаманд бошанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Инфрасохтор
Гурӯҳ:Системаҳои физикӣ
Агапэ

**Агапэ** ё **агапе** баъзан **агапи** () — яке аз чаҳор калимаи юнонии қадим (дигар: эрос, филия, сторге) аст, ки ба тоҷикӣ ҳамчун «ишқ» ё «муҳаббат» тарҷума шудааст. Дар фаҳмиши муосир, он яке аз навъҳои муҳаббат аст.

Юнониёни қадим инро муҳаббати нарм, қурбонӣ ва нафрат нисбат ба муҳаббати наздик меномиданд. Дар ақидаи насрониҳои баъдӣ, муҳаббати агапе (), ҳамчун муҳаббат ба Худо шартшуда ва миёнаравӣ ҳисобида мешавад: он на дар натиҷаи ҷалби маҳбуби мушаххас, ки аз хидматҳои берунӣ ва ботинии ӯ ба вуҷуд омадааст, балки хамчун зуҳуроти муҳаббат ба ёри худ, ки ба одами ин ё он шахсе умуман хос аст.

Чарлз Сандерс Пирс дар системаи фалсафии худ исбот кард, ки "агапе" энергияи эҷодии эволютсияи табиатро ифода мекунад.

Дар психологияи муосири иҷтимоӣ мафҳуми Ҷон Алан Лӣ маъмул аст, ки шаш услуб ё «ранг»-и ишқро муайян мекунад: дар ин консепсия, агапе, муҳаббати беғаразона ба худбахшӣ, ҳамчун синтези се намуди асосии муҳаббат фаҳмида мешавад. - эрос, филия ва сторге.

Ба ақидаи намояндаи психологияи экзистенсиалӣ ва равоншиносӣ Ролло Мэй, агапе як шакли ишқи фидокоронаест, ки бо ғамхорӣ дар бораи некӯаҳволии одамони дигар алоқаманд аст. Онро на бояд чун ба майлҳои истисморгарӣ дахл дошта бошад, балки хамчун ифодаи худро дар ҷавобгарии доимӣ ва ғамхории доимӣ нисбат ба одамони дигар фаҳмидан лозим нест.

Дар Аҳди Ҷадид ин калима ҳамчун синоними «филия» истифода шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Фалсафаи антиқӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
Гурӯҳ:Муҳаббат
Фурудгоҳи байналмиллалӣ

**Фурудгоҳи байналмиллалӣ** — фурудгоҳест, ки барои қабул ва фиристодани парвозҳои байналмиллалӣ (ҳам мусофир ва ҳам бор) кушода аст ва дорои иншооти дахлдори гумрукӣ ва назорати сарҳадӣ мебошад.  Фурудгоҳҳои байналмиллалӣ фурудгоҳ ба таври умум аз фурудгоҳҳои дохилӣ калонтаранд ва инчунин дорои хати парвози дарозтар ва иншооти зарурӣ барои коркарди ҳавопаймоҳои вазнинтар (ба мисли Boeing 747 ва Airbus A380), ки барои сафарҳои байналмилалӣ ва байниқитъавӣ истифода мешаванд. Фурудгоҳҳои байналмилалӣ аксар вақт парвозҳои дохилиро қабул мекунанд, ки ҳамчун як нуқтаи транзитӣ барои мусофирон ва борҳо хизмат мекунанд.

## Таърих
Дар моҳи августи соли 1919, аэродроми Ҳоунслоу Ҳит дар Лондон, Англия аввалин фурудгоҳе гардид, ки парвозҳои мунтазами тиҷоратии байналмилалиро пешниҳод мекунад. Он моҳи марти соли 1920 баста ва ба фурудгоҳи Кройдон иваз карда шуд. Соли 1928 фурудгоҳи шаҳри Дуглас дар Аризона аввалин фурудгоҳи байналмиллалӣ дар ИМА гардид.

Фурудгоҳҳои байналмиллалӣ баъзан ҳам ҳадафҳои низомӣ ва ҳам тиҷоратӣ доранд.  Масалан, фурудгоҳи ҷазираи Кантон дар ҷазираҳои Финикс (Кириботӣ), дар давоми Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ҳамчун фурудгоҳи низомӣ хидмат мекард ва баъдтар ҳамчун истгоҳи сӯзишворӣ барои ҳавопаймоҳои тиҷоратӣ истифода мешуд. Qantas дар охири солҳои 1950 қароргоҳи экипажи заминии худро дар он ҷо дошт. Пайдоиши ҳавопаймоҳои реактивӣ ба мисли Boeing 707 дар авоили солҳои 1960, ки қодир ба парвозҳои бидуни таваққуф байни Австралия ё Зеландияи Нав ва Ҳавайӣ буд, маънои онро дошт, ки таваққуфгоҳи сӯзишворӣ дигар зарур нест ва фурудгоҳ барои парвозҳои тиҷории муқарраршуда баста шуд. Дигар фурудгоҳҳои байналмилалӣ (ба монанди фурудгоҳи Кайтак дар Ҳонконг) аз кор бароварда шуданд ва иваз карда шуданд, вақте ки онҳо дигар эҳтиёҷоти сафарҳои ҳавоиро қонеъ намекарданд.

## Хусусиятҳо
Сохтмон ва фаъолияти фурудгоҳи байналмиллалӣ аз маҷмӯи мураккаби қарорҳо вобаста аст, ки ба онҳо технология, сиёсат, иқтисод ва ҷуғрофия, инчунин қонунҳои маҳаллӣ ва байналмилалӣ таъсир мерасонанд.  Баъзе фурудгоҳҳои байналмилалӣ бунёди инфрасохтори иловагиро берун аз онҳо талаб мекунанд. Аз сабаби иқтидори баланд ва фазои пурбор, бисёр фурудгоҳҳои байналмилалӣ хадамоти идоракунии ҳаракати ҳавоии худро доранд. Фурудгоҳҳое, ки ба парвозҳои байналмилалӣ хидмат мерасонанд, хадамоти гумрукӣ ва муҳоҷират доранд, ки вурудро иҷозат медиҳанд.

Баъзе аз муҳимтарин хидматҳои фурудгоҳ инфрасохтори иловагии нақлиёт, аз ҷумла шабакаҳои роҳи оҳан, таксиҳо ва хидматрасониҳои такси ва автобусҳои ҷамъиятиро дар бар мегиранд. Майдонҳои таваққуфгоҳи мошинҳо низ дар фурудгоҳҳои байналмилалӣ маъмуланд. Аз сабаби миқёси хеле калон будани фурудгоҳҳои байналмилалӣ, барои интиқоли мусофирон байни терминалҳо хадамоти интиқол ташкил карда шуд. Чунин системаҳо, масалан, дар фурудгоҳи Чангӣ Сингапур ва фурудгоҳи Тсурих кор мекунанд.

Роҳбарияти фурудгоҳҳои байналмилалӣ бояд як қатор омилҳоро, аз ҷумла, фаъолияти ширкатҳои ҳавопаймоӣ, талаботи техникии ҳавопаймо, муносибатҳои фурудгоҳ ва ширкатҳои ҳавопаймоӣ, хидматрасонии мусофирон, бехатарӣ ва таъсири муҳити зистро ба назар гиранд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Вожаҳоӣ ҳавонавардӣ
Гурӯҳ:Фурӯдгоҳҳо
Ҷазираҳои Феникс

**Ҷазираҳои Феникс** — галаҷазира дар уқёнуси Ором. Дар 2650 км ҷанубу ғарби ҷазираҳои Ҳавайӣ ҷойгир аст. Аз 8 атолл ва 2 рифи зериобӣ иборат аст.  Масоҳати умумии он тақрибан 29 километри мураббаъро ташкил медиҳад. Ба Ҷумҳурии Кирибатӣ тааллуқ дорад.

Дар ғарби галаҷазира ҷазираҳои Гилберт, дар шарқ ҷазираҳои Лайн (Спорадҳои Полинезияи Марказӣ) ҷойгиранд.

## Ҷуғрофия
Ҷазираҳо дар қисми марказии кишвар ҷойгиранд. Растаниҳои онҳо ба ҷазираҳои ҳамсояи Гилберт ва Лайн монанд аст: палмаҳои кокос (баъзеҳо плантатсияҳо доштанд), мессершмидия ва дигар растаниҳои алафӣ. Ягона ҳайвоноти ширхӯр дар ҷазира каламушҳои полинезиягӣ мебошанд, ки одамон ба ин ҷо овардаанд. Обҳои соҳилӣ аз моҳӣ бой мебошанд. Бисёре аз ҷазираҳои галаҷазираи Финикс макони лона кардани паррандаҳои баҳрӣ мебошанд. Ҷазираҳои Бирнӣ, Мак-Кин ва Равакӣ (Феникс) захираҳои баҳрӣ ба ҳисоб мераванд.

Аз 28 январи соли 2008 Ҷазираҳои Финикс мамнӯъгоҳи табиӣ буда, яке аз калонтарин дар ҷаҳон (масоҳаташ 410,500 км²) мебошад.  Соли 2010 қаламрави он ба рӯйхати мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.

## Таърих
Таърихи аввали ҷазираҳо омӯхта нашудааст.  Чизе ки маълум аст, дар ҷазираи Манра (Сидней) пеш аз аврупоиҳо [полинезиҳо)) зиндагӣ мекарданд (ба ин бозёфтҳои галагазираҳои ҷазира шаҳодат медиҳанд).  Ҷазираҳои Финиксро киштиҳои аврупоӣ ва асрикоӣ дар [асри XIX кашф кардаанд. Баъдан, онҳо объекти таваҷҷӯҳи ширкатҳое буданд, ки дар истихроҷи гуано дар ҷазираҳои уқёнуси Ором машғуланд. Ин ба олами набототу ҳайвоноти ҷазираҳо зарари калон расонд.

Пеш аз истиқлолияти Кирибатӣ 12 июли соли 1979 ҷазираҳои Финикс ба Британияи Кабир тааллуқ доштанд.

## Аҳолӣ
Ҳама ҷазираҳои архипелаг, ба истиснои ҷазираи Кантон, ки дар он тақрибан 40 нафар зиндагӣ мекунанд (2010), беодаманд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҷазираҳои Феникс
Гурӯҳ:Атоллҳо
Гурӯҳ:Гурӯҳҳои ҷазиравии Австралия ва Уқёнусия
Ачиқ-Сув

**Ачиқ-Сув** () — деҳа дар деҳистони Қашқа-Суви ноҳияи Чон-Олойи вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 2770 нафар дар соли 2023.
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Чон-Олой