open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бибихалифа

**Бибихалифа**, **бибиотун** — омӯзгори мактабҳои қадимии духтаронаи тоҷик.

Бибихалифаҳо, одатан, занҳои миёнсол ё пир буданд. Онҳо дар ҳавлиҳои худ мактаб кушода, ба духтарон дарс мегуфтанд. Бибихалифаҳо бо омӯзондани Қуръон, Чоркитоб ва инчунин шеърҳои мунтахаби Хоҷа Ҳофиз маҳдуд мешуданд. Онҳо ба тарбиятгирандагони худ, одатан, навиштанро намеомӯхтанд. Аммо дар байнашон занони бомаърифат ва илмдӯст ёфт мешуданд, ки ба духтарон тартиби хондан ва навиштанро омӯхта, онҳоро бо назм шинос мекарданд.

Дар Тоҷикистон бибихалифаҳо дар маросимҳои Арӯсталбон Арӯсбарон иштирок варзида дар сароидани «Саломнома» истифода бурда мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зан дар ислом
Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Беҷоғҳо

**Беҷоғҳо** () — яке аз забарсинфҳои ҷонварони муҳрадори дараҷаи паст.

Беҷоғҳо ҷоғи ҳақиқӣ надоранд ва биниашон яксӯроха аст. Беҷоғҳоро халтағалсамаҳо (Marsipobranchii) низ меноманд, зеро ғалсамаи онҳо ба халта шабоҳат дорад. Устухонбандии панҷарашакли ғалсама (на камоншакл, мисли моҳиҳо) берун аз халта ҷойгир буда, бо сипар васл мешавад. Беҷоғҳо ҷонварони муҳрадори қадимтарин буда, дар давраҳои силур ва девон сукунат доштанд. Скелети беҷоғҳои мунқариз (Ostracodermi) хуб инкишоф ёфта буд. Имрӯз аз беҷоғҳо фақат миногаҳо ва миксинаҳо боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Беҷумҷумаҳо

**Беҷумҷумаҳо**, **бекосасарон** () — зертипи ҷонварони хордадори дараҷаи паст.

Тану сари беҷумҷумаҳо яклухт буда, косаи сар надоранд; бадан, баъзе узвҳои дарунӣ, ихроҷ ва ғадудҳои ҷинсии онҳо бо бандҳо ҷудо шудаанд. Вазифаи дилро раге иҷро мекунад, ки дар шикам ҷой гирифта, мисли набз дар таппиш аст. Беҷумҷумаҳо ду оиларо дар бар мегиранд: 
* Branchios tomatidae (аз 19 намуд иборат аст)
* Amphioxididae (3 намуд дорад).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Беша

alt=Беша|thumb|Беша
**Беша** — объекти табиие, ки ҳамчун қисми таркибии муҳити табиии атроф аз ҷониби қонун муҳофизат мешавад. Вай ба худ он қисми зиёди дарахту буттазору рустаниҳои дигареро дарбар мегирад, ки онҳо дар заминҳои фонди беша ҷой гирифтаанд ва ба муҳити табиии атроф таъсири банизомдарории иқлим ва солимгардонии онро иҷро мекунад. Беша дар Ҷумҳурии Тоҷикистон моликияти истисноии давлат мебошад. Ҳамаи бешаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон фонди бешаи Тоҷикистонро ташкил мекунанд ва вобаста ба реҷаи истифодабарӣ бешазорҳои гурӯҳи якум эълон шудаанд.

## Низ нигаред
* Ҷангал
## Эзоҳ
Бештентак

«**Бештентак**» — кони нафту газ дар ноҳияи Балҷувон, ки соли 1970 аз тарафи экспедитсияи иктишофии геологии Саридораи геологияи ҶШС Тоҷикистон дар ҷараёни гузаронидани корҳои иктишофӣ-геологии солҳои 1969—1978 кашф шудааст.

Мавзеи ҷуғрофиёии кон ба минтақаи резишгоҳи Шӯробдарё ва дарёи Оби Мазор тааллуқ дорад, ки онҳо шохоби дарёи Қизилсу мебошанд. Захираҳои фаврии ҳисобшудаи нафт — 3,895 млн т (истихроҷшаванда) ва газ 2,5 млрд м3 бо усули ҳаҷмӣ аз тарафи Комиссияи марказии захираҳои Вазорати геологияи ИҶШС қабул шудааст. Соли 1973 аз тарафи Иттиҳодияи истеҳсолии «Тоҷикнафт» дар асоси захираҳои ҳисобшуда истифодаи таҷрибавии кон оғоз ёфт. Ҳоло ҳисобкунии захираҳо аз рӯйи натиҷаҳои корҳои пармагарӣ, намунабардорӣ ва истифодаи таҷрибавии 78 пармачоҳи ҷустуҷӯию иктишофӣ ва истифодабарӣ бо усули ҳаҷмӣ гузаронда шудааст. Аз Б. 1587, 1 ҳазор т нафт, 6,8 ҳазор т моеи газӣ (конденсат) ва 3437 м3 газ истихроҷ шудааст (2010). Захираҳои боқимондаи нафт — 333,9 ҳазор т, моеи газӣ — 114,8 ҳазор т ва газ 1936,5 м3-ро ташкил медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ноҳияи Балҷувон
Бёрнстерне Бёрнсон

**Бйёрнстйерне Мартиниус Бйёрнсон** (; 8 декабри 1832, Квикне, Норвегия – 26 апрели 1910, Париж) — нависандаи норвегӣ. Барандаи ҷоизаи Нобел (1972).

Дар повести «Сюнёве Сулбаккен» (1857; ба тавассути он Б. чун нависанда шуҳрат ёфт) ва повестҳои «Ҷавони хушҳол» (1860), «Суруди тӯёна» (1872) ва ғ. Б. аз аҳвол ва рӯзгори мардуми деҳот бо тасвироти шоирона ҳикоя кардааст. Ҷиҳати басе ҷолиби эҷодиёти Б. таваҷҷуҳ ба ватандӯстӣ, эҳёи фарҳанги миллии мардуми Норвегия, худшиносии онҳо мебошад. Барои театрҳои шаҳрҳои Бергене ва Христиания намоишномаҳои романтикӣ дар мавзӯъҳои таърихи Норвегия таълиф намуд («Дар байни муҳорибаҳо», 1857; «Хулдаи ланг», 1858; «Шоҳ Сверре», 1861; «Сигурди бадхашм», 1862; «Сигурди салибдор», 1872) ва ғ. Намоишномаҳои иҷтимоӣ-танқидии ӯ: «Муфлисшавӣ» ва «Муҳаррир» чун «драмаҳои нав» дар мавзӯъҳои рӯз эътироф шуданд. Масъалаҳои иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва динӣ дар намоишномаҳои «Подшоҳ» (1877), «Низоми ҷадид» (1879), «Дастпӯшак» (1883), романҳои «Ғубор» (1882), «Парчамҳо дар шаҳр ва бандар» (1884), «Дар роҳи Худо» (1889), асари дугонаи «Аз ҳамаи нерӯҳо қавитар» (1883–95), намоишномаҳои баъдинаи ӯ «Паул Ланге ва Тура Парсберг» (1898), «Ҷӯшиши шароби ноб» (1909) ва ғ. матраҳ гардидаанд. Б. муаллифи Суруди Миллии Норвегия «Бале, мо ин заминро дӯст медорем» (1859) мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Неустроев В. П. Литература скандиновских стран (1870–1970). М., 1980.

## Сарчашма
*
Бибеску, Марта

**Марта Бибеску** (, тахалуси эҷодии фараносавӣ — **Марта Бибеско**, , дар хурдӣ **Марта Лючия Лаҳовари**, (28 январи 1886, Бухарест — 28 ноябри 1973, Париж) — нависандаи фаронсавизабони Руминия.

Асарҳои тарҷумаиҳолии «Тӯтии сабз» (1924), «Катерин» (1927), «Варақҳои тақвим» (1939) ва ғ., инчунин шеърҳо эҷод кардааст. Дар ашъори Марта Бибеско мавзӯъҳо ва оҳангҳои шарқӣ, истифода аз эҷодиёти Умари Хайём, Саъдӣ, Ҳофиз ба назар мерасад. Дар асоси шаш рубоии Хайём шеъре бо номи «Дар сояи Умари Хайём» эҷод кардааст, ки яке аз беҳтарин шеърҳояш мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бибиков, Борис Владимирович

**Би́биков Борис Владимирович** (22 июли 1900, шаҳри Серпухов, Русия — 5 ноябри 1986, Душанбе) — актёр ва педагоги рус, профессор (1951), Ходими хизматнишондодаи санъати ҶМШС Бошқирдистон (1959), Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1965).

## Фаъолият
Дар студияҳои театрии М. А. Чехов (1919) ва Е. В. Вахтангов (1921) таҳсил кардааст. Фаъолияти актёрии Б. аз Студияи якуми Театри бадеии Маскав (МХТ) оғоз ёфтааст. Нахустин нақшҳои ӯ дар саҳнаи ин театр Курио («12 шаб»-и В. Шекспир, 1922), полковник Булгаков («Дар соли 1825»-и Н. А. Венкстерн, 1925). Минбаъд дар саҳнаи Театри Револютсия (шаҳри Маскав) нақшҳои муҳандис Миглер, Лихомский («Кӯли Люл» ва «Одами портфелдор»-и А. Файко, 1927 ва 1928) ва ғ-ро бо маҳорати калон офаридааст. Чанд муддат дар ҳамин театр ёвари коргардон буд. Аз соли 1934 дар театрҳои Маскав ва ҷумҳуриҳои бародарӣ намоишномаҳо таҳия намудааст. Б. дар санъати коргардонӣ истеъдоди баланд дошт. Дар театрҳои гуногуни собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ зиёда аз 70 намоишнома таҳия намудааст: «Феуэта овехун» ва «На ба худ шавад, на ба кас»-и Лопе де Вега (Театри Револютсия, 1939; Театри драмаи Қазоқистон, 1942), «Истило»-и Л. Леонов (Театри Моссовет, 1943), «Мутеъсозии зани саркаш»-и В. Шекспир (Театри драмаи Қазоқистон, 1943), «Новеллаҳои Маргарита Неварская»- и О. Скриб (Театри Хурд, 1946), «Шоҳ Гавазн»-и К. Готсӣ (1946) ва «Камбағалӣ айб нест»-и А. Островский (ҳар ду дар Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ), «Табиби зӯракӣ»-и М. Молйер (Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов) ва ғ. Б. дар филмҳо низ беш аз 20 нақш бозидааст. Нақшҳои беҳтаринаш: профессор («Пагоҳ биёед»), Нойбут («Майор Вихр»), сафир («Шаби ялдо») ва ғ. Солҳои 1934 — 78 дар Институти давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарский ва Институти умумииттифоқии давлатии кинематография дарс додааст. 13 курси миллӣ (беш аз 400 ҳунарпеша) аз ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна ва диг. манотиқи Иттиҳоди Шӯравӣ, аз он ҷумла се студияи тоҷикӣ (солҳои 1960, 1971, 1976) аз Б. маҳорати актёрӣ омӯхтаанд. Студияҳои тоҷикиро 60 нафар хатм кардаанд. М. Воҳидов, М. Исоева, Ҳ. Гадоев, Т. Абдушукурова, Н. Ҳасанов, А. Қодиров, Г. Абдуллоева, Р. Қосимова аз ҷумла дастпарварони ҳамин студияҳои тоҷикӣ мебошанд. Аз соли 1978 то охири умр муаллими маҳорати актёрии Институти давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода буд. 

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти давлатии СССР (1950). 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Хоҷагии ҷангал

[350px|thumb|Шинонидани [коҷи зард дар Аризона, ИМА]]
**Хоҷагии ҷангал** — як соҳаи хоҷагии халқро гӯянд, ки ба омӯзиш, баҳисобгирӣ, таҷдиду парвариш, муҳофизати ҷангал аз сӯхтор ва зараррасону касалиҳо, истифодаи оқилона ва баланд бардоштани маҳсули он ва ғайра машғул аст.

## Таърихи хоҷагии ҷангал дар Шӯравӣ
Револютсияи Кабири Сотсиалисти Октябр моликияти хусусӣ будани ҷангалро барҳам дод. Соли 1923 Кодекси ҷангали РСФСР баромад. Минбаъд Комитети давлатии СССР оид ба Xоҷагии ҷангал ташкил карда шуд. Дар ноҳияҳои гуногуни мамлакат ҳоҷагиҳои ҷангал вазифаҳои гуногунро иҷро мекунанд. Онҳо дар ИҶШС 1 млрд 257 млн га ҷангалзор доранд.

### Хоҷагии ҷангали Тоҷикистон
Тоҷикистон республикаи камҷангали (2,9 %) СССР аст. Масоҳати умумии ҷангалзори он — 408 ҳаз. га (аз ҷумла 151 ҳаз. га арчазор, боқимондааш ҷангалзори паҳнбарг). Баъди арча пистазор (75 ҳаз. га), фарқ (46 ҳаз. га) ва чормағз (11 ҳаз. га) мавқеи асосӣ доранд (1981). Дар Тоҷикистон ҷангалзорҳои паҳнбарг, резабарг, арчазор, ҷангали сираки гармсер (шибляк) ва туғай (туронға, санҷид ва ғайра) мавҷуданд. Зиёда аз 90%-и ҷангалзор дар ноҳияҳои кӯҳсор (қаторкӯҳҳои Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Қаротегин, Дарвоз, Пётри 1) дар баландии то 3500 м аз с. б. дар водии дарёҳои Помир бошад, баландтар аз он ҷойгир шудаанд. Туғайзор асосан поёноби д-ҳои Кофарниҳон, Вахшу Панҷ ва соҳилҳои д. Сирро фаро гирифтааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бешкент (нашрия)

«**Бешкент**» — нашрияи Маҷлиси вакилони халқ ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Носири Хусрав. 

Аз соли 1997 ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ мунтазам ба табъ мерасад. Дар саҳифаҳои «Бешкент» роҷеъ ба мавзӯъҳои маориф, кишоварзӣ, тандурустӣ ва масъалаҳои рӯзмарра хабару мақолаҳо нашр мешаванд. Адади нашраш 1000 нусха (2011).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бибинигорӣ

**Бибинигорӣ** — як навъ зардолуи маҳаллӣ; селексияи халқист.

Дарахташ зудсабз, сершохи садамонанд, соли 3–4-уми шинондан ниҳоли пайвандиаш ба ҳосил медарояд. Дарахти 55–57-солааш 105–120 кг ҳосил медиҳад. Миёнаҳои моҳи март гул карда, даҳаи авв. июн мевааш мепазад. Мевааш байзашакли нӯгтез (андозааш 4,2 х 3, 6 х 3,5 см, вазнаш 40–43 г), пӯсташ тунуки кампашмак, бо мумпардаи маҳин пӯшида шудааст, рангаш зарди баланд, аз гӯшташ ба осонӣ ҷудо мешавад. Гӯшташ хамираки шилмак (баъзан нахҳои борики чӯбмонанд дорад), зарди баланд, серобу ширин, хуштаъму хушбӯй, ҳангоми пурра пухтан 22,9% моддаҳои хушк, 13,8–14,3% қанд ва 1,1 г/л туршӣ дорад. Донакаш миёнаҳаҷм, нӯгтези қиррадор (вазнаш 1,4 г), аз гӯшташ ба осонӣ ҷудо мешавад. Мағзаш пурраи ширин (аксари донакҳо дутоӣ мағз доранд). Бибинигориро бештар барои тархӯрӣ, хушкондан ва консервонӣ (зардолуоб, мураббо, рубъ) истифода мебаранд. Ҳангоми хушкондан 23–25% баргак ва 34–36% ғӯлинги хушсифат ҳосил мешавад. Ҳангоми 2–3 моҳ нигоҳ доштан ғӯлингаш қурутак мебандад. Дарахташ дар заминҳои санглох хуб сабзида, ҳосили фаровон медиҳад. Ба хушкӣ ва шӯрии хок тобовар аст. Дарахтони алоҳидааш дар деҳаҳои Шӯрқӯрғон ва Хамирҷӯйи ноҳияи Конибодом дучор меоянд. Аз сармо, пармачии мева, сиёҳтосак (дар заҳзаминҳо) зарар мебинад.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Бибираҷабӣ

**Бибираҷабӣ**, **кампирхӯрак** — навъе аз зардолуҳои маҳаллии қадимӣ; селексияи халқист.

Дарахташ садамонанд, сершохубарг, баргаш калони дилшакл, атрофаш дандонаҳои майда дорад. Нимаи март гул карда, охири июн мевааш мепазад. Мевааш майдаи нӯгтез, зарди сафедча, тобиши гулобӣ дорад (андозааш 3,6 х 3 ва 4 х 3,4 см, вазнаш 38–40 г); пӯсташ пашмакдор, гӯшташ хамирак, серобу ширин, хуштаъму хушбӯй, дар даҳон об мешавад, рангаш зардча; 23,4% моддаи хушк, 13,8% қанд ва 0,9 г/л туршӣ дорад. Донакаш майдаи нӯгтез, суфтаи қаҳваранг (вазнаш 1,2–1,4 г), аз гӯшташ ба осонӣ ҷудо мешавад, мағзаш пурраи ширин, пӯсти қаҳваранги сафедтоб дорад. Меваашро бештар барои тархӯрӣ истифода мебаранд. Ҳангоми хушкондан то 24,4% баргак ва 34,8% ғӯлинги хушсифати зардтоб ҳосил мешавад; ғӯлингаш мулоими часпак буда, донакаш зуд ҷудо мешавад (аз ин рӯ онро «кампирхӯрак» меноманд). 

Бибираҷабиро дар саноати консерв низ истифода мебаранд. Дарахтони алоҳидааш дар боғҳои кӯҳнабунёди ноҳияи Конибодом дучор меояд. Дарахти 65–70-солааш 100–120 кг ҳосил медиҳад. Дар заминҳои санглох хуб нашъунамо карда, ҳосилаш сершира мешавад. Бибираҷабӣ ба сармо ва камобӣ тобовар аст. Аз касалии шилмшорӣ ва зараррасонҳо (мас., пармачӣ) каму беш зарар мебинад.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Костина К. Ф. Абрикос. ВАСХНИЛ, 1936;
* Плодоводство Таджикистана. Сталинабад, 1948.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Бибисешанбе

**Бибисешанбе** (), **Бибимушкиллкушо** — яке маросимҳои куҳани мардумист. 

Гӯё се тан бибиҳо – Бибимушкилкушо, Бибисешанбе, Бибиҳоҷатбарор (Бибизулмурод) ҳастанд, ки мувофиқи номашон ин маросимҳоро анҷом медиҳанд. Дар бибисешанбе занҳо иштирок менамоянд. Касони дуоталаб, фарзандталаб, сарватталаб, охиратталаб ва ҳар ҳоҷатманде, ки ба ҳаққи Бибисешанбе, ки гӯё холаи ҳазрати Баҳоваддини Нақшбанд аст, ба умеди баровардани ҳоҷаташ оши худоӣ медиҳад. Он бояд аз орди 7 хонавода гирифташуда таҳия гадад. Аксаран дар бибисешанбе оши умоч мепухтанд ва онро бо чанд нону кулча ба бевазанҳо ва ятимон мехӯронданд. Барои ширкаткунандагон иҷрогари маросим қиссаи Бибисешанберо нақл карда, дуо мехонад. 

Маросими Бибӣ мушкиллкушо дар рӯзҳои чоршанбе бо иштироки 3-7, баъзан шумораи бештари занҳо гузаронида мешавад. Дар Вилояти Суғд, водии Ҳисор фаъол аст.

Чунин маросим бояд бо назардошти «Санадҳои ҳуқуқӣ оид ба танзими анъана ва ҷашну маросимҳо» гузаронида шавад.

## Адабиёт
* Бибӣ Мушкилкушо. Таҳияи А. Зокирӣ. Хуҷанд, 2002;
* Аҳмад Р. Ҷойгоҳи маросим ва аъёди Исломӣ дар фарҳанги мардуми тоҷик. Теҳрон — Душанбе, 2010

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Бибӣ Зоирӣ

**Бибӣ Зоирӣ** (асри 17) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз ҳунари шоирӣ ва табъи волои ӯ дар маъхазҳо, мас., «Нештари ишқ»-и Ҳусайнқулихони Азимободӣ, иттилоъ дода шудааст. Дар осори худ (бештар ба ғазал таваҷҷуҳ доштааст) анъанаҳои шоирони гузаштаи адабиёти классикии форс-тоҷикро идома додааст. Ғазалҳояш содаву равонанд. Намуна аз сурудаҳои Бибӣ Зоирӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бибӣ Фотима

**Бибӣ Фотима**, **Бибӣ Зуҳро**, **Заҳро** — қаҳрамони нақлу ривоятҳо ва устураҳои тоҷикист, ки маншаи он духтари пайғамбари ислом Муҳаммад (с) Фотима мебошад.

Бибӣ Фотима дар қиссаву ривоятҳои мардумӣ ҳаммонанди занҳои тоҷик ҳалиму меҳрубон, покдоман ва заҳматкаш тасвир шудааст. Ӯ монанди кадбонуҳои тоҷик хислату рафтор дорад: ҷомашӯӣ мекунад, хамир карда нон мепазад. Аз маводди ҷамъовардаи мардумшиносон бармеояд, ки Бибӣ Фотима байни мардуми тоҷик илоҳае будааст, ки пеш аз шурӯъ ба ягон кор – бофандагӣ, ширдӯшӣ ва равғани маска гирифтан, маросими ордбезон барои тӯй ва ғ. номи ӯро мегирифтанд ва аз ӯ мадад мехостанд. Масалан, занон ҳангоми ширдӯшӣ ё ордбезон ибораи «Дасти ман не, дасти Бибӣ Фотимаи Зуҳро»-ро ба забон меоранд. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фарҳанги мардуми тоҷик
Бидгошч

**Бидгошч** (), **Бромберг** () — шаҳр дар Лаҳистон, маркази маъмурии воеводаи Куявско-Поморск. Бандар дар соҳили дарёҳои Брда ва Нотетс.

## Иқтисод
Маркази муҳимми нақлиётӣ буда, роҳи оҳани Варшава – Берлин ба воситаи Б. мегузарад. Аҳолиаш 363,9 ҳазор нафар (2011). Б. маркази бузурги иқтисодӣ, саноатӣ ва яке аз шаҳрҳои босуръат тараққикунандаи мамлакат аст. Соҳаи асосии саноаташ: мошинасозӣ (истеҳсоли таҷҳизоти электротехникӣ, телефон, таҷҳизот барои системаҳои телекоммуникатсия ва текнолоҷи). Дар Б. яке аз з-дҳои калонтарини таъмири роҳи оҳани сайёр мавҷуд аст. Саноати коркарди филиззот, чӯб, кимиё, чарму пойафзор ва хӯрокворӣ ривоҷ ёфтааст. Б. дар садаи XII маъмул буд ва дар садаи XIII аз тарафи салибдорон истило гардид. Ҳамчун шаҳр соли 1346 бунёд ёфтааст. Дар асрҳои 15–16 маркази калони тиҷорати ғалла ва намак буда, солҳои 1772–1920 дар ҳайати Пруси қарор дошт (бо номи Бромберг). Дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939–45) хароб гардид. Айни замон дар Б. зиёда аз 10 бонк, биржаи тиҷорат, ширкатҳои суғурта фаъолият доранд.

## Ёдгориҳои меъморӣ
Калисои ҷомеи Мартин ва Миколаи Муқаддас (1466–1502), анбори ғаллаи аз чӯб сохташуда (асрҳои 18–19). Иншооти муҳандисии Канали Бидгошч (асри 18) ва ғ. Театри опера, драма, оперета, филармони, Осорхонаи ба номи Леон Вигулски, нигористони рассомӣ дорад.

## Маориф ва фарҳанг
Дар Б. инчунин Донишгоҳи ба номи Казимири Бузург, Донишгоҳи текнолоҷи ва илм, консерватори, академи мусиқӣ, донишгоҳи колеги тибӣ, донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва фарҳанг, клуби футболи «Завиша Бидгошч», дастаи футболи занонаи «Бидгошч» мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Вики-марафон

**Вики-марафон** () — ба ҷаласоти вироиши гурӯҳии проектҳои мисли Википедия, OpenStreetMap ва LocalWiki гуфта мешавад, ки дар он корбарон ба сурат довталабона ва бо барномаи қаблӣ ба вироиши мақолаҳо ва такнигоштҳо дар як мавзуъи хос мепардозанд.
 
Ҷаласоти викимарафонии Википедия дар дафотарҳои намояндаги Викимедиа дар кишварҳои мухталиф ё дар маконҳои мисли музей ё китобхонаҳо баргузор мешавад.

## Эзоҳ

## Нигаред низ
* Ҳакатон

## Пайвандҳо

* OpenStreetMap Mapathons

Гурӯҳ:Википедия
Гурӯҳ:OpenStreetMap
Ҷорҷ Уэлс Бидл

**Ҷорҷ Уэлс Бидл** (; 22 октябри 1903, Уаҳу, Небраска — 9 июни 1989) — генетики амрикоӣ, муаллифи фарзияи *«як ген — як фермент»*.

## Зиндагинома
Хатмкардаи донишгоҳҳои Небраска (1926) ва Корнелск (1931). Фаъолияти илмиаш аз Институти технологии Калифорния (1931—1936) оғоз ёфта, то ба дараҷаи профессор Институти Станфорд (1937—1946) расидааст. Солҳои 1961—1968 Президенти Донишгоҳи Чикаго буд.

Ҷорҷ Бидл оид ба ситология ва генетика, назорати генетикии мубодилаи моддаҳо, асосҳои физикавию кимиёии ирсият пажӯҳишҳои назаррас анҷом додааст. Ӯ бо роҳи таҷриба (дар ҷуворимакка, пашшаи дрозофил ва занбӯруғи нейроспора) табиат ва фаъолияти генҳоро омӯхта, қобилияти бактерияҳоро дар мавриди пайвастани унсурҳои генетикии бегона бо худӣ муайян намуд. Ҷорҷ Бидл ҳамроҳи Э. Тейтем ва Ҷ. Ледерберг барои таҳқиқот доир ба генетикаи микроорганизмҳо сазовори ҷоизаи Нобел гардид (1958).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бидон (китоб)

«**Бидон**» — китобест барои таълими забони арабӣ, ки ба забони тоҷикӣ буда, муаллиф ва вақту замони таълифаш маълум нест.

Мувофиқи маълумоти «Шарҳи мулло»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ, «Бидон» то давраи ӯ ҳам вуҷуд доштааст. Дар «Бидон» ҳиссаҳои нутқ ва грамматикаи забони арабӣ сода ва мухтасар баён шудаанд. Ҳангоми дарси забони арабӣ дар мадрасаҳо «Бидон» пеш аз сарфу наҳв ва «кофия», ки дастурамали асосӣ буд, хононда мешуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Бигиз

«**Бигиз**» — маҷаллаи ҳаҷвии тоҷикӣ, ки ҳамчун иловаи рӯзномаи «Ҳақиқати Ӯзбекистон» дар шаҳри Самарқанд солҳои 1931—1936 ба табъ мерасид.

«Бигиз» то соли 1931 бо номи «Мулло Мушфиқӣ» (аз 27 сент. 1926) ва дар солҳои 1929 — 30; 1936 бо номи «Мушфиқӣ» чоп шуда. дар таърихи пайдоиши матбуот ва адабиёти шӯравии тоҷик, хусусан дар ташакулли ҳаҷву мутоибаи моҳиятан нави тоҷик дар ҳамон солҳо нақши муҳим бозидааст. Адибони тоҷик Б. Азизӣ, А. Деҳотӣ, Ҷ. Суҳайлӣ, М. Аминзода, Т. Зеҳнӣ, Қ. Баҳлулзода, Ҳ. Карим, А. Одилзода ва диг. аз фаъолтарин муаллифони «Бигиз» буданд. Вазъияти солҳои 20-30 садаи XX тақозо мекард, ки мухбирону муаллифони «Бигиз» хабару мақолаҳои худро бештар бо имзоҳои мустаор ба табъ расонанд. Имзоҳои мустаоре, ки дар «Бигиз» бисёр вомехӯранд, инҳоанд: Ҳардамхаёл (А. Деҳотӣ), Торсакӣ (Б. Азизӣ), Синбарсар (Ҷ. Суҳайлӣ), Қӯчқори Бешох (Т. Зеҳнӣ), Ғунда, Неш, Шоир, Каҷова, Махсум, Мавҷӣ, Сайёд, Нотарс, Дусара, Роҳгузар.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бидоя ва ниҳоя

«**Бидоя ва ниҳоя**» () — асари яке аз муҳаддисони номӣ Имодуддин Абулфидо Исмоил ибни Умар, маъруф ба Ибни Касири Димишқӣ (ваф. 1372). Асари мазкур аз даҳ ҷилд иборат аст. Зимни баёни воқеаҳо истинод ба Қуръон ва аҳодиси набавӣ кардааст. Ӯ ҷараёни ҳиҷратро аз оғоз то замони зиндагии худ мутобиқи солшуморӣ мураттаб сохта, дар он ҳам воқеаҳои таърихӣ ва ҳам тарҷумаи ҳоли ашхоси маъруфро инъикос кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج۱. بیروت، ۲۰۰۷

## Сарчашма
*
Библио

**Библио...** (аз  — «*китоб*») — дар калимаҳои мураккаб муносибати калимаро ба китоб ифода мекунад, масалан, библиография, библиотека ва ғ... 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пешвандҳо
Бидояту-л-калом

«**Бидояту-л-калом**» () — рисолаи мазҳабии Нуруддин Аҳмад Бухороии Сабунӣ (ваф. с. 1184–85) дар илми калом, ки барои пайравони аҳли суннат ва ҷамоат таълиф шудааст. Рисола шакли мухтасари китоби дигари муаллиф «ал-Ҳидоя фӣ-л-калом» буда, аз чаҳор мақсад (боб) иборат аст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج۱. بیروت، ۲۰۰۷

## Сарчашма
*
Бидояту-л-мубтадӣ

«**Бидояту-л-мубтадӣ**» () — рисолаи Бурҳонуддини Марғинонӣ дар фиқҳи ҳанафӣ.

Муаллиф дар таълифи он аз «Мухтасар»-и ал-Қудурӣ ва «ал-Ҷомеъ-ус-сағир»-и Муҳаммади Шайбонӣ истифода намуда, зимнан дар танзими матолиб ба «Ҷомеъ-ус-сағир» пайравӣ кардааст. Матни «Бидояту-л-мубтадӣ» аз ҷониби Абубакр ибни Алии Омилӣ (ваф. 1362) ба назм дароварда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Бидун

**Бидун** () — бухорхудот, ҳамсари Хутакхотун ва падари Туғшода. Дар маъхазҳои таърихӣ бо номҳои «Бандун», «Нидун», «Садун» ҳам сабт гардидааст.

Бухорхудот лақаби ҳокимони пешазисломии Бухоро буд, ки маънои соҳиби Бухороро ифода мекард. Балозурӣ дар «Футӯҳ-ул-булдон» ӯро «Бандуни Суғдӣ» ва шоҳи Суғд муаррифӣ мекунад: волии араби Хуросон «…Салм ибни Зиёд аз дарё (Ому) гузашта, подшоҳи Суғд — Бандунро бикушт». Мутобиқи маълумоти Наршахӣ, солҳои 80 садаи 7 ва нимаи аввали садаи 8 Бидун, Туғшода, Бунёт ва Сухон ҳокимони Бухоро (Бухорхудот) будаанд. Пас аз ба қатл расидани Бидун писараш Туғшода подшоҳ эълон мешавад, вале азбаски Туғшода хурдсол буд, амалан модараш Хотун (ба қавли Ибни Аъсами Куфӣ Хутак-хотун) фармонфармоӣ мекард. Ӯ 15 сол дар Бухоро ҳукмронӣ карда, ба ивази маблағ борҳо бо аъроб сулҳ баста, онҳоро аз Бухоро дур кардааст. Пас аз вафоти Хотун аз с. 693 писараш Туғшода соҳиби воқеии тахти Бухоро гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бухорхудотҳо
Бидъат

**Бидъат** ( — *нав, тоза, куфр, илҳод*) — ҳама гуна навоварӣ дар дин, ки муқобили суннати маъмули ислом бошад.

## Таърих
Аввалҳо касонеро, ки навоварие ба дин дохил карданӣ мешуданд, ба бидъат айбдор мекарданд. Онҳо бештар фақеҳони мактаби динии Мадина буданд ва ба тарзи давлатдории Умавиён, ки гӯё аз идеали давлатдории теократии замони Муҳаммад (с) ва хулафои рошидӣ дур рафта буданд, муқобил баромада, онҳоро ба бидъат айбдор намуданд. Минбаъд дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёти иҷтимоию сиёсӣ ва ҳатто дар маросиму урфу одат агар навигарие ба вуҷуд меомад, ки ҷавобгӯи талабот ва муқтазиёти яке аз чаҳор мазҳаби суннӣ набошанд, бидъат эълон мешуданд. Дар ин масъала фақеҳони Мадина, ки бештари саҳобаҳо, таввобин ва пайравони онҳо дар ин шаҳр иқомат доштанд, нисбат ба дигар фақеҳон ҳассостар ва ортодоксалитар буданд.

Яке аз равияҳои суннӣ, ки зоҳирия ном дошт ва муассисаш Довуд ибни Алии Исфаҳонӣ (818—883) буд, иддао дошт, ки «аҳкому ояти Қуръон моро бас аст», зеро Қуръону ҳадис танҳо роҳнамо барои ёфтани посух ба ҳамаи саволҳо мебошанд. Зоҳириён ҳатто қиёсу раъй ва истеҳсонро, ки ҳанафия онҳоро қабул дошт, рад намуданд. Дар давраи хилофати Ибни Маъмун муътазилия, ки яке аз ҷараёнҳои ақлгароёна ба ҳисоб мерафт, дини расмии хилофат эълон шуд. Дар аҳди халифа Муътасим ин масъала дубора таҷдид шуд ва дар муҳокимаи масъалаи «ҳадис» будани Қуръон Аҳмад ибни Ҳанбал, ки муассиси ҳанбалия мебошад, ба ин фикр розӣ нашуд ва барои чунин амалаш ӯро ҳукуматдорони давр тозиёна заданд. Аҳмад ибни Ҳанбал ҳама гуна бидъатро дар роҳи дин инкор мекард ва онро боиси раҳгум задани муъминон, воситае барои аз назари дин хору забун гардондани мусулмонон мешумурд. Шофеиён умури тозаеро, ки хилофи каломи муқаддас, расул ё иҷмои уммат бошад, бидъати залла ва умури тозаи хайрро бидъати маҳмуда меномиданд.

Ихтилофҳои мазкур дар аввали аҳди ислом роҷеъ ба бидъат ба вуҷуд омада буданд ва минбаъд бо рушду инкишофи ин мазҳабҳо ва навигариҳое, ки дар ҳаёти ҷомеа ба вуҷуд меомаданд, тадриҷан дар рӯзгори ҷомеа русух мекарданд ва ҳар чизе, ки ба дин аз назари фақеҳон зарар меовард, бидъат эълон мешуд. Дар асрҳои миёна мафҳуми бидъат нисбатан васеъ шуд ва ҳамаи он чизе, ки ба ақидаҳои схоластикии мутаккалимон зид буд, ҳомилони он ба куфру зиндиқа айбдор мешуданд. Баъзе аз мутафаккирону мутасаввифони асрҳои миёна, аз ҷумла Мансури Ҳаллоҷ, Айнулқузоти Ҳамадонӣ, Шаҳобуддини Суҳравардӣ, Насимӣ ва амсоли эшон ҳамчун аҳли бидъат бо фатвои фақеҳони аҳкомпарасти ислом ба марг маҳкум шуданд. Бисёр шоирони классики форс-тоҷик низ барои афкори зиддидинию озодандешиашон ба бидъат айбдор шуда буданд.

Дар урфият бидъат ба маънии корҳои қабеҳ ва бад, ки одамони парҳезгор ва порсо аз он ҳазар доранд, фаҳмида мешавад. Аҳли бидъат ба муқобили беадолатиҳои иҷтимоӣ низ баромада, ақидаҳои аҳкомпарастонаи рӯҳониёнро мазаммат мекарданд. Мафҳуми бидъат дар дасти рӯҳониён воситаи мубориза ба муқобили ҳама гуна фаъолияти тозапардозона ба ҳисоб мерафт ва онро ба манфиати худ ва давлат, ки онҳоро ҳимоя мекард, устокорона истифода мебурданд.

## Нигаред низ

* Аҳли бидъат

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳазратқулов М. Ислом ва Абуҳанифа. Д., 2009.

## Сарчашма
*
Саҳрои Шарқӣ

**Саҳрои Шарқӣ** (), **Биёбони Араб** — биёбон дар Африқо, қисми шимолу шарқии Саҳрои Кабир. 

Дар Мисри Араб, байни водии Нил ва Баҳри Сурх воқеъ аст. Дар ҷануб то 220 а. ш. тӯл кашида, дар он ҷо бо биёбони Нубия пайваст мешавад. Қисми зиёди биёбонро пуштакӯҳҳои санглох, регзор ва оҳаксангӣ фаро гирифтаанд; онҳо аз ғарб ба шарқ зина ба зина баланд мешаванд. Дар шарқ, қад-қади соҳили Баҳри Сурх, қаторкӯҳи Атбай (баландиаш то 218 м) воқест, ки он аз ҷинсҳои қадими булӯрӣ таркиб ёфтааст. Иқлимаш гарм, баъзан якчанд сол пайиҳам борон намеборад. Дар водиҳо ҷо-ҷо рустаниҳои буттагӣ мерӯянд. Аҳолӣ асосан кӯчманчӣ; бо чорводорӣ (бузу гӯсфанд, шутур) ва дар воҳаҳо бо зироаткорӣ машғул аст. Дар соҳили Баҳри Сурх конҳои нафту фосфорит ҳаст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биёбонҳо
Бидпой

**Бидпой** (с. тав. ва ваф. номаълум) — ҳакими донишманд, файласуф, бараҳмани афсонавии ҳиндӣ.

## Зиндагинома
Дар замони дар Ҳиндустон ба миён омадани китоби «Калила ва Димна», тақрибан то садаи V зиндагӣ мекардааст. Номи ин шахс дар муқаддимаи тарҷумаи арабии «Калила ва Димна»-и мутааллиқ ба Ибни Муқаффаъ Бидпой (Байдаба) — файласуф ва вазир буд, ки дар дарбори Добшилим ном шоҳе хидмат мекард. Бо вуҷуди он ки дар хидмат содиқ буд, боре ба ғазаби шоҳ гирифтор шуд ва ба зиндон афтод. Пас аз муддате шоҳ аз кардааш пушаймон шуда, барои пешбурди кори давлатдорӣ ва муносибати оқилона ба ривоятӣ ба Бидпой фармоиш дод китобе дар ин бобат нависад. Бидпой ҳамроҳи шогирде китоби панду андарзҳо, масалҳо офарид, ки қаҳрамонони он ҳайвоноти аҳлию ваҳшӣ ва парандагон буданд. Ин китоб дар зоҳир ҳикоятҳои халқии дилхушкунандаро дар бар мегирифт, вале дар асл мазмуни рамзие дошт дар панду андарз ба ҳукмронони давр. Ба тавассути китоб, нерӯи сухан (калом) Бидпой мехост ҳукмрононро ба роҳи рости давлатдорӣ, муомила бо зердастон, хидматгорони дарбор ва раият, адолатпарварӣ, инсондӯстӣ, саховат, гӯш надодан ба сухани ғаммозону ҳасудон, сабру таҳаммул пеша кардан, аз шитобзадагӣ дур будан дар кору бор ва амру фармон ва ғ. ҳидоят намояд. Добшилим китобро хуб пазируфт. Бидпой хоҳиш кард, ки шоҳ онро хуб муҳофизат кунад, чунки мардумони дигар, мас., форсҳо (эрониён) онро ғасб менамоянд. Пешгӯии ҳаким Бидпой рост баромад. Аз Эрон ба Ҳинд Барзуя ном пизишки донишманде рафта, ин китобро оварда ба забони паҳлавӣ тарҷума кард ва дар адабиёти мардуми эронинажод он пас аз тарҷумаи арабиаш аз ҷониби Ибни Муқаффаъ бо номи «Калила ва Димна» машҳур гардид. Дар таҳриру тасниф ва тадвинҳои «Калила ва Димна» аз ҷониби адибону шоирони форс-тоҷик Абулмаолии Насруллоҳ, Аҳмади Қонеӣ (асри 13.), Ҳусайн Воизи Кошифӣ, Абулфазл ибни Муборак (асри 16), Ҷаҳонбахши Ҷомеҳрӣ (шоири эронии садаи XX) ва диг. Бидпой чун гӯяндаи ҳикоёти «Калила ва Димна», яъне мауаллифи он ном бурда шудааст. Китоби «Анвори Суҳайлӣ» — «Калила ва Димна»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ аз муколамаи Добшилим ва бараҳман Бидпой иборат буда, бобҳои он бадарёин васила ба ҳам пайваст гардидаанд. Дар фарҳангҳои форсии «Ғиёсу-л-луғот», «Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ», «Онандроҷ» «Нозиму-л-аттибо»," Фарҳанги форсӣ"-и Муин ва ғ. зикр гардида, ки ҳакими донишманд барои Добшилим «Калила ва Димна»-ро тасниф ва бозгӯ кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Калила ва Димна. Д., 2009;
* Панчатантра или Пять книг житейской мудрости. М., 1989;
* دهخدا. لغتنامه. لوح فشردۀ الکترونی.؛ پور داود. یشتها. ج۲. تهران، ۱۳۴۷ هـ. ش.

## Сарчашма
*
Бидоъ

**Бидоъ** ( — *ал-бадоъ*) — истилоҳи фалсафаи калом, ки дар амри Худо раво будани раъйи тағйирёбандаро ифода менамояд.

Он ба ҳолате ишора мекунад, ки Худо ба чизе амр карда бошад ва баъди он аз амри пешинаи худ сарфи назар кунад. Ба ақидаи мутакаллимон, бандагон амри Худовандро он тавре ки дар лавҳи маҳфуз аст, тасаввур карда наметавонанд, зеро бисёр ҷиҳатҳои он барои онҳо пӯшида ва қобили дарк намебошад. Аз ин рӯ, Б. қавли тағйирёбии иродаи илоҳӣ дар амру наҳй (дар олами моддӣ) мебошад. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо, истилоҳи Б.-ро Ҳишом ибни Ҳакам ном мутакаллими шиа дар илми калом ҷорӣ намудааст. Ӯ муътақид буд, ки илми илоҳӣ фақат ба чизҳои мавҷуд тааллуқ дорад ва умури баъд баамалояндаро намедонад. Ин масъаларо дар фалсафаи каломи шиа мактаби каломии «шайхия» ҷонибдорӣ намудааст. Бино ба таълимоти ин мактаби каломӣ, илми илоҳӣ аз пайдоиши чизи наву тоза мутаассир гашта, метавонад ҳатто иродаи собитро тағйир бидиҳад. Далелҳои аҳли шиа роҷеъ ба Б. ояту сураҳои Қуръон, ҳадисҳо ва диг. матнҳо мебошанд. Муътазилиён муътақиданд, ки Худо дар афъолаш манфиати бандаро ифода мекунад, манфиат бошад, Б.-ро дар бар мегирад ва арзёбии умур бо тағйирёбии манфиат дигаргун хоҳад шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Угринович Д. М. Психология религии. М., 1986;
* علی اسغر حلبی. تاریخ علم کلام در ایران و جهان اسلام. تهران، ۱۳۷۶ هـ. ش 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
Шавкат Абдусаломов

**Шавкат Фозилович Абдусаломов** (07.08.1936, ш. Самарқанд), рассом ва актёри кино. 
## Зиндагинома
Шавкат Абдусаломов Институти давлатии умумииттифоқии кинематографияи ш. Маскавро соли 1966 хатм карда, ҳамчун рассоми таҳиягар дар офаридани чандин филми истеҳсоли «Узбекфилм», «Мосфилм» ва «Афғонфилм» иштирок доштааст. Дар киностудияи «Тоҷикфилм» дар силсилаи филмҳои Борис Кимёгаров аз рўи достонҳои «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ – «Достони Рустам» (соли 1970), «Рустам ва Суҳроб» (соли 1971), «Достони Сиёвуш» (соли 1976) ҳамчун рассом ширкат варзидааст. Дар филмҳои тоҷикии «Муҳофиз» ва «Гирдбод» ба сифати актёр ҳунарнамоӣ кардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рассомони Тоҷикистон
Константин Аваков

**Константин Арсенович Аваков** (10.09.1935, ш Душанбе), рассоми кино. 
## Зиндагинома
Константин Арсенович Аваков Техникуми сохтмони Душанбе (1961) ва Институти политехникии Тоҷикистонро бо ихтисоси меъмор (1969) хатм карда, дар сохтмони бинои нави киностудияи «Тоҷикфилм» иштирок доштааст. Аз соли 1966 дар кинои тоҷик ба сифати рассом фаъолияташро шурўъ кард ва қариб чил сол  дар ороиши филмҳои тоҷикӣ ҳисса гузошт. «Марги судхўр», «Одами даркорӣ», «Хокистари сўзон», «Хиёнат», «Рояли сафед», «Одам  пўсташро  иваз  мекунад  (5 қисм, телевизионӣ), «Рубоиёти Хайём», «Асрори оила», «Капқон барои шағолон», «Рубоиёти Хайём», «Капқон барои шағолон», «Ҷӯра – шикорчӣ аз Минархар» (6 қисм, телевизионӣ), «Шаби охирини Шаҳрзод» намунае аз қариб панҷоҳ филманд, ки дар онҳо ба сифати рассом – ороишгар  пайи  дасташро  гузоштааст. Соли 2008 ба Русия кӯчидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рассомони Тоҷикистон
Бадномкунӣ

**Бадномкунӣ** (лот. *diffamo* – беэътибор мекунам) – пахши маълумоти нодуруст ба хотири паст задани чизе, ё резонидани обрӯйи касе; тавассути ВАО паҳн намудани иттилооти ғайривоқеӣ ва ё бардурӯғ дар нисбати шахсияти нафаре.
**Бадном кардан** – аз номи шахси сеюм ва ё фикри иҷтимоӣ дар нисбати касе дурӯғ гуфтан; шаъну эътибори касеро паст задан. Дар журналистика ифшо кардан ва ё нишон додани тарафҳои манфии шахс, зуҳурот ва объект.
**Бадномӣ (компромат)** – маводи бадномкунанда, иттилооти обрӯю нуфузи шахс ё ташкилотро пасткунанда, ки дар досеи хадамоти махсус ё рақибон вуҷуд дошта, аз ҷониби рақибон ва бадхоҳон дар ВАО ва тавассути шабакаҳои дигари иттилоотӣ паҳн карда мешаванд. Бадномиро инчунин бо мақсади таъқибкунии ҳуқуқӣ низ истифода мекунанд. Дар журналистика таъбири «партофтани бадномӣ», «Ҷойкунии бадномӣ», «ҷанги бадномӣ» васеъ ба кор бурда мешавад. Бадномкуниро дар давраи маъракаҳои пешазинтихоботӣ бо мақсади беобрӯ кардани рақибон, дар арафаи бастани шартномаҳои сердаромад, ҳамчун усули мубориза барои қарзҳои имтиёзнок, маблағгузорӣ аз билет, соҳиб шудан ба ҳокимият ва амсоли ин истифода мебаранд. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Журналистика
Худравшӯйӣ

thumb|Худравшӯӣ
**Худравшӯйӣ** (), **мошиншӯйӣ** — бунгоҳест барои шустушӯйи худравҳо бо дастгоҳҳои худкор.

Худравшӯиҳо чанд гуна мешаванд:
* дастӣ, ки дар он худравҳоро коркунон мешӯянд;
* тунелӣ, ки дар он тасмаҳои наққола худравҳоро аз миёни чанд дастгоҳи шӯяндаи собит мегузаронанд;
* шустшӯ бо маводи кимиёӣ
* бухорӣ, ки дар он худравҳоро бо обпошу порчаҳои резбофт мешӯянд.
* сайёр.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Худрав
Розия Акобирова

**Розия Борисовна Акобирова** (4 июни 1937, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон — 11 феврали 2009, Маскав, Русия) — ҳунарпеша ва ёвари коргардони кино.

## Зиндагинома
Розия Акобирова дар техникуми китобхонавии шаҳри Душанбе хонда, ба сифати раққосаи Филармонияи давлатии Тоҷикистон ҳунар озмудааст. Солҳои 1960—1994 дар киностудияи «Тоҷикфилм» ба ҳайси ассистенти коргардон заҳмат кашидааст. Солҳои охири ҳаёташ дар шаҳри Маскав гузаштааст ва онҷо 11.02.2009 ба хок супорида шудааст.

## Эҷодиёт
Розия Акобирова бори аввал, соли 1957, дар нахустин навори филми рангаи бадеӣ-мазҳакавии истеҳсоли «Тоҷикфилм» «Ман бо духтаре вохӯрдам» нақши ҷолиб (Лола)-ро бозид ва минбаъд аз маҳораташ борҳо истифода бурдаанд. Хидматаш дар таҳияи (ҳамчун ёвари коргардон), бисёр филмҳои бадеӣ, аз қабили «Достон дар бораи Рустам», «Буд-набуд дар синфи якум буд», «Гуреза», «Достони шарқӣ», филмҳои зиёди ҳуҷҷатӣ, ҳамчун «Ёди Помир», «Панҷруд», «Дили беқарор» хеле калон аст. Розия Акобирова барои саҳмаш дар синамо бо ду Ифтихорномаи Фахрии Президуми Совети Олии Тоҷикистон сарфароз шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Синамогарони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои киностудияи “Тоҷикфилм”
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Феҳристи ҳунарпешагон 
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ
ISO 9

**ISO 9** — стандарти байналмилалӣ, ки системаи нависагардонии сирилики забонҳои славянӣ ва ғайрисалвянирро бо истифода аз лотин таъриф мекунад.

## ГОСТ 7.79—2000
Дар кишварҳои зерин:
* Русия
* Арманистон
* Озарбойҷон
* Беларус
* Қазоқистон
* Қирғизистон
* Тоҷикистон
* Туркманистон
* Ӯзбекистон

### Ҷадвалҳо
#### Ҷадвали 1. Навиштагардонӣ бар пояи системи А

#### Ҷадвали 2. Навиштагардонӣ бар пояи системи Б

#### Ҷадвали 3. Аломатҳои ғайриҳарфии сирилик

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Алифбоҳо
Гурӯҳ:Стандартҳои ISO
Қудрат Давлатзода

**Қудрат Давлатзода** (*Давлатзода Қудрат Қамбар*; тав. 5 апрели 1972, ноҳияи Восеъ, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — иқтисоддон, олим, доктори илмҳои иқтисод, профессор, арбоби давлатӣ  Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати ҳафтум) оид ба иқтисодиёту коммуникатсия. 

## Зиндагинома
Қудрат Давлатзода 5 апрели соли 1972 дар ноҳияи Восеъи вилояти Кӯлоб (вилояти Хатлон) дар хонаводаи тоҷик ба дунё омадааст.

### Оила
Оиладор, соҳиби 5 фарзанд.

## Корнома
* Солҳои 1990—1995 — Донишкадаи химикию технологии Қазоқистонро хатм намудааст.
* Солҳои 1995—1998 — ба ҳайси ассистент дар кафедраи комплекси агросаноатии факултети иқтисод ва идораи ДДМТ кору фаъолият намудааст.
* Солҳои 1998—2000 — ба ҳайси аспиранти Донишгоҳи давлатии Воронежи Федератсияи Русия ва аз соли 2000 то 2004 ҳамчун ассистент, муаллими калон, дотсенти кафедраи КАС-и факултети иқтисод ва идора фаъолияташро идома додааст.
* Солҳои 2004—2008 — ходими калони илмии ДМТ ва ҳамзамон докторанти Донишгоҳи давлатии Воронежи ФР.
* Солҳои 2009—2011 — сардори Раёсати рушди соҳаҳои иҷтимоии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Аз соли 2011 то соли 2012 — сардори Раёсати ҳифзи ҳуқуқи истеъмолкунандагон ва назорати фаъолияти рекламавии Хадамоти зиддиинҳисории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ба ҳайси мудири кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи (славянии) Русияву Тоҷикистон кор кардааст.
* Солҳои 2012—2013 — муовини ректори ДМТ оид ба робитаҳои байналмиллӣ 
* Аз соли 2013 то 2017 — декани факултети иқтисод ва идораи ДМТ.
* Аз соли 2017 то январи соли 2018 — ректори Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон.
* Солҳои 2018—2020 — директори Агентии стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
* Аз 20 ноябри соли 2020 то ҳоло — Ректори Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ.

## Фаъолияти илмӣ
Давлатзода Қудрат Қамбар дар рушди соҳаи маориф ва илм, инчунин дар таълиму тарбияи кадрҳои илмӣ саҳми босазо дорад. Бо роҳбарии Қудрат Давлатзода 5 нафар аспирант масъалаҳои муҳими иқтисодиро таҳқиқ намуда, соҳиби унвони номзади илм гардидаанд. Ҳамчунин Қудрат Давлатзода муаллифи 4 монография ва зиёда аз 80 мақолаи илмӣ буда, аъзои Шӯрои диссертатсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Русия мебошад.
## Фаолияти сиёсиву ҷамъиятӣ
Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе даъвати ҳафтум, солҳои 2025-2030. Аз 11 апрели соли 2025 - Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба иқтисодиёту коммуникатсия..
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Андигон (деҳа, н. Панҷ)

**Андигон** (то соли 2024 — *Андиҷон*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳвари ноҳияи Панҷ. Аз Андигон то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 711 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Панҷ
Гурӯҳ:Ҷамоати Меҳвар
Зарбдор (деҳа, н. Панҷ)

**Зарбдор** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Намунаи ноҳияи Панҷ. Аз Зарбдор то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 19 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 1950 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, осиёби барқӣ, масҷиди панҷвақта ва 4 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳр аз рӯди Панҷ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии ҷамоатии тухмипарварии ба номи Эмомалӣ Раҳмон мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Панҷ
Гурӯҳ:Ҷамоати Намуна
Гулобод (деҳа, н. Панҷ)

**Гулобод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Нури Ваҳдати ноҳияи Панҷ. Аз Гулобод то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 10 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2392 нафар (2017), тоҷикон.

Соли 1949 ташкил шуда, мардумаш асосан аз ноҳияҳои Файзобод ва Тавилдара кӯчидаанд.

## Иқтисод
Бунгоҳи тиббӣ, 3 нуқтаи савдои хусусӣ, 2 масҷиди панҷвақта дорад. Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Туғул таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, чорводорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёи Панҷ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гулобод 50 хоҷагии хурди деҳқонӣ мавҷуд аст.

## Шахсиятҳои маъруф
Арбоби давлатӣ Болта Нидоев дар ҳамин деҳа таваллуд шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Панҷ
Гурӯҳ:Ҷамоати Нури Ваҳдат
Биёбони Либиё

**Биёбони Либиё** () — биёбон дар Африқо, дар қисми шимолу шарқи Саҳрои Кабир, дар самти ғарбии дарёи Нил.

Дар ҳудуди Либиё, ҶМА ва Судон воқеъ аст. Масоҳаташ қариб 2 млн км2. Қисми шимолиаш пасти регзор, баландии хомаҳо то 300 м, шимол шарқиаш – пастхамии амиқи тектоникӣ (Каттара, аз с. б. 133 м паст), ҷанубиаш – пуштакӯҳи баландиаш 400–500 м. Иқлимаш тропикии биёбонӣ, дар Шимол – баҳримиёназаминӣ, нимбиёбонӣ. Ҳарор. миёнаи янв. –12°–18°С, июл – 28–35°С. Боришоти солона – 25–100 мм (баъзан тамоми сол намеборад). Набототаш кам. Аҳолии воҳаҳо бо парвариши хурмо, шафтолу, зардолу, ғаллакорӣ ва чорводорӣ машғуланд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биёбонҳои Африқо
Биёбони Нубия

**Биёбони Нубия** () — биёбон дар Африқо, дар қисмати шарқии Саҳрои Кабир, байни дарёи Нил ва қаторкуҳи Этбай, дар қисмати Шимол бо Биёбони Араб мепайвандад.

Масоҳаташ 1,2 млн км2. Баландии миёнааш аз с. б. 500 м, нуқтаи баландтаринаш (куҳи Ода) 2259 м. Сатҳаш пуштакӯҳест, ки аз ШАҲРИ ба Ғ. тадриҷан аз 1000 то 350 м паст шуда меравад. Дар қисмати ғарбии он кӯҳҳои алоҳидаи баландиашон 1240 м вомехӯранд. Боришоти солона 25 мм, ҳарор. миёнаи июл 300°С, янв. 150°С. Аз наботот гиёҳҳои хӯшадори хушкидӯст, ақоқиё, буттаҳои хордор вомехӯранд. Аз ҳайвонот дар соҳили Нил тимсоҳ, шағол, аз хазандаҳо морҳои заҳрдор, каждум, сусморҳои биёбонӣ, ва ғ. мавҷуданд. Аҳолиаш тақрибан 2,5 млн нафар (2010). Халқиятҳои асосиаш нубиягиҳо, арабҳо, барбарҳо буда, бо чорводорӣ машғуланд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биёбонҳои Африқо
Биёбони регзори калон

**Биёбони регзори калон** () — биёбон дар шимолу ғарби Австралия. Масоҳаташ 360 ҳазор км2.

Баландиаш ба ҳисоби миёна 400—500 м. Қисми зиёдаш аз қатортеппаҳои регзор (аксар то 10-12 м) иборат аст, ки онҳоро ҳамвориҳои шӯрзамину гилӣ аз ҳам ҷудо мекунанд. Қӯлҳои шӯри муваққатӣ бисёранд. Биёбони регзори калон — яке аз гармтарин ҷойҳои Австралия аст; ҳарор. миёнаи тобистон (дек. — февр.) — 35°С, зимистон — 20-15°С. Тобистон бодҳои мавсимии истивоӣ бориши кам меоранд. Боришоти солона-аз 200 то 450 мм. Зуд-зуд хушксолӣ рух дода, баъзан чандин сол паси ҳам давом мекунад. Набототаш асосан гиёҳҳои хӯшадор (спинифекс), ақоқиё ва эвкалиптҳои резапоя. Биёбон сокинони муқимӣ надорад ва кам таҳқиқ шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биёбонҳои Австралия
Биёбони Сурия

**Биёбони Сурия** ( — *Бодият-уш-Шом*) — биёбон дар Осиёи Ғарбӣ, дар ҳудуди Сурия, Ироқ, Урдун ва Арабистони Саудӣ.

Масоҳаташ тақрибан 1 млн км2. Сатҳаш пуштакуҳ ва ҳамвори тадриҷан пастшаванда (аз 800 то 500м). Дар шимолу шарқ бо водии дарёи Фурот маҳдуд шудааст. Дар он куҳҳои алоҳидаи баландиашон то 1000—1100 м мавҷуданд. Б. С. асосан аз оҳаксангу мергелҳо таркиб ёфта, пастхамиҳои сарбастаи шӯразамин ва регзору заминҳои санглох вомехӯранд. Иқлимаш субтропикии континенталии хушк, зимистони нарм ва тобистони ниҳоят тафсон. Ҳарорати миёнаи янв. 6,90 С, июл 290 С. Боришоти солона дар Ҷ 50-80 мм, дар Шимол ва Шимол Ғ 200—300 мм. Ҳудуди Б. С. камоб буда, аз оби чоҳҳо истифода мебаранд. Набототаш аз буттаю нимбуттаҳо, саксавул, афсантин, гиёҳҳои хоклес иборат аст. То садаи XX дар Б. С. шутурмурғ, уштур мавҷуд буд. Аҳолии асосиаш бадавиён бо парвариши бузу гӯсфанд ва шутур машғуланд. Ба воситаи лӯлаҳои интиқоли нафт ин маҳсулот аз халиҷи Форс ба бандарҳои баҳри Миёназамин содир мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биёбонҳои Ироқ
Бизон

**Бизон**, ё **бизони амрикоӣ** () — як навъ ҳайвони ширхори ҷуфтсум.

Ба зубри аврупоӣ шабоҳат дорад. Бизони нарина назар ба бизони модина калонтар (дарозии танаш то 3 м) аст. Баландиаш то сари дӯш 2 м, вазнаш то 1 т. Қисми пеши танаш бештар инкишоф ёфтааст. Сари дӯшаш кӯҳоншакл буда, сар, китф, шона ва қафаси синааш пашми нисбатан дароз дорад. Рангаш сурхтоби сиёҳча. Ранги бизони ҷангалӣ (B. bison athabascae) нисбатан баландтар аст. Сарнасли бизон буққаҳои ваҳшӣ аз ҷинси leptobos мебошанд, ки дар давраи плиотсен зиндагӣ кардаанд. Дар замони кашф шудани Амрико саршумори бизонҳо хеле зиёд (30-60 млн) буд. Дар давраи сохтмони р. о., ки қитъаи Амрикоро аз уқёнуси Атлантик то Уқёнуси Ором бурида мегузашт, бизонҳо ваҳшиёна нобуд карда шуданд. Хусусан бо яроқи оташфишон маҳв сохтани бизонҳо зиёни калон овард. Пӯсти бизонро гирифта, гӯшташро мепартофтанд. Дар натиҷа фақат то соли 1870 саршумори бизонҳо то 5,5 млн кам шуд. Баъди 25 соли дигар аз он ҳамагӣ 800 сар боқӣ монд. Авв. садаи XX бизон зери ҳимоя қарор гирифт. Шумори ками бизони ҷангалӣ ва даштӣ дар Боғи Йеллоустон (ИМА) ва мамнӯъгоҳи Вуд-Буффало (Канада) парвариш карда мешавад. Бо мақсади ба шароити иқлими Сибир мутобиқ кардани бизон қариб 40 сар бизони ҷангалӣ ба Ёқутистон бурда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо

*Bison Specialist Group North America
Абебе Бикила

**Абе́бе Бики́ла** (; 7 августи 1932, деҳаи Ҷато дар 9 км аз шаҳри Мендида — 25 октябр 1973, Аддис-Абеба) — варзишгари эфиопӣ (варзиши сабук), нахустин чемпиони сиёҳпӯст дар таърихи бозиҳои олимпӣ.

Дар таърихи Бозиҳои олимпӣ ягона варзишгарест, ки ду маротиба дар дави марафонӣ ба медали тило комёб шудааст (1960, 1964). Баъди соли 1969 бар асари садамаи худрав фалаҷ гардидан ба камонварӣ машғул шуд. Соли 1971 дар Бозиҳои умумиҷаҳонии маъюбон ширкат варзид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Новая российская энциклопедия.Т. III (1). М., 2007.

## Сарчашма
*
Биков, Васил Владимирович

**Биков Васил Владимирович** (; 19 июни 1924 — 22 июни 2003) — нависандаи белорус ва шуравӣ, ходими ҷамъиятӣ. Нависандаи халқии ҶШС Белоруссия (1980). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1984) буд.

## Зиндагинома
Дар Омӯзишгоҳи бадеии Витебск таҳсил кардааст. Дар ҶБВ (1941-45) иштирок карда, баъди он даҳ сол чун афсар хидматашро идома додааст. Мавзӯи асосии эҷодиёти Биков Васил Владимирович ҷанг аст, ки аз нахустин ҳикояҳояш ба забони белорусӣ — «Марги инсон», «Аробакаш» (ҳар ду-1955) ва повести «Садои турна» (1961) оғоз ёфтааст. Нашри повести «Ракетаи севум» (1962, ба забони русӣ) Биков Васил Владимирович-ро чун нависанда машҳур гардонид. Дар повестҳои «Қиссаи Алп» (1963) ва «Мурдаҳо дард намекашанд» (1966) воқеоти талхи замони ҷангро рӯшод тасвир намудааст. Дар повестҳои «Сотников» (1970), «Муҷассама» (1971), «Зиндагӣ то субҳ» (1973), «Сафари бебозгашт» (1978) аз рӯзгори дар деҳоти Белоруссия ва дастаҳои партизанӣ, дар «Аломати мусибат» (1982) аз фоҷиаҳои замони колхозсозӣ ҳикоят мекунад. Дар «Кони санг» (1986), «Ҳавои абролуд» (1987) масоили ахлоқӣ матраҳ гардидаанд. Мунаққидон барои вуқӯъгӯйи ашаддӣ будан ва таваҷҷуҳи бештар доштанаш ба ҷиҳатҳои манфии зиндагӣ танқидаш мекарданд.

Соли 1997 Биков Васил Владимирович аз Белоруссия муҳоҷират карда муддате дар Финландия, Олмон ва Чехия зиста, солҳои охири умрашро дар Минск гузарондааст. Дар асарҳои охиринаш «Роҳи тӯлонии бозгашт ба манзил» (2000), китоби ёддоштҳояш «Арзиши эътибор» (2001) мавзӯи ҷангро идома додааст.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1974), Мукофоти ленинӣ (1986). Ба забони тоҷикӣ ҳикояҳо ва повести «Сотников»-и Биков Васил Владимирович тарҷума шуда, ба табъ расидаанд.

## Осор
* Собрание сочинений в 4-х тт., М., 1986.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ганченко М., Василь Быков. М., 2004.

## Пайвандҳо
*
Бикова, Елизавета Ивановна

**Бикова Елизавета Ивановна** (4 ноябри 1913, деҳаи Боголюбово, вилояти Владимир — 8 марти 1983, Маскав) — сеюмин чемпиони ҷаҳон оид ба шоҳмот (1953-56, 1958-62), гроссмейстери байналмилалӣ (1976). Устоди хизматнишондодаи варзиши ИҶШС (1953), иқтисоддон-тарроҳ, рӯзноманигор. Чемпиони 6-каратаи Маскав ва 3 карат чемпиони ИҶШС (1947, 1948, 1950). 

Соли 1953 бо пирӯзӣ бар Людмила Руденко чемпиони ҷаҳон шуд ва соли 1956 аз Руденко шикаст хӯрда, ба зинаи дуюм фаромад, аммо соли 1958 боз бар ин ҳарифи хеш ғолиб омада, маликаи шоҳмоти ҷаҳон шуд. Дар мусобиқаи соли 1960 низ бо пирӯзӣ унвони чемпиониашро ҳифз кард, аммо соли 1962 аз устоди гурҷистонӣ Нона Гаприндашвилӣ шикаст хӯрд. Бикова, чунонки Гаприндашвилӣ ӯро тавсиф кардааст, дар анҷоми мавқеъҳои сода ва эндшпил (поёни бозӣ) ҳамто надошт ва бо заҳматталабии фавқулодаву хунсардии нодир ва матонати фантастикиаш фарқ мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шахматы. Энциклопедичесский словарь. М., 1990.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоҳмотбозон аз рӯи алифбо
Бил, Томас Уилям

**Бил Томас Уилям** (с. тав. номаълум — ваф. 1875) — таърихнигор, зиндагиноманавис ва шоири форсигӯйи англис.

## Зиндагинома
Дар мавзеи шимоли ғарби Ҳинд (Утарпрадеш) дар идораи молиёт, инчунин дар ширкати Ҳинди шарқии англисӣ кор мекард. Пас аз бознишастагӣ зиндагиашро дар Агра (Акбаробид) идома дод. Ба забони форсӣ китобе дорад бо номи «Мифтоҳ-ут-таворих», (таълиф 1848; чопи Конпур 1867), ки он маҷмӯаи моддаи таърихҳоест, ки шоирон дар бораи таваллуд, тахтнишинӣ ва даргузашти шоҳон, ашхоси баландмақом, бузургон аз оғози солшумории ҳиҷрӣ то замони мураттаб гардидани китоб гуфтаанд. Дар китоб инчунин зиндагиномаи донишмандон, адибон, орифон, шоирон ва диг. намояндагони тамаддуну фарҳанг, моддаҳои таърихи ба итмом расидани сохтмони қасрҳо масҷидҳо, иншооти муқаддас ва ғ., инчунин якчанд моддаи таърихи ба форсӣ навиштаи Бил ҷой гирифтаанд. Бил ба забони англисӣ китобе дар шарҳи ҳоли бузургони илму адаб ва тамаддуни Шарқ («An Oriental Biographical Dictionary») нигоштааст, ки соли 1881 дар Калкатта ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دانشنامۀ أدب فارسی. أدب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلدش). بخش ۱. تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*