Низоми рақамии ҳинду арабӣ

**Ҳинду-арабӣ**  ё **низоми ададии ҳиндӣ**  — Низоми шумораҳои мавқеъии даҳӣ, ки дар асрҳои I–IV аз ҷониби риёзидонҳои Ҳинд таҳия шудааст. Ададҳо дар Ҳиндустон пайдо шудаанд ва аз ҷониби арабҳо дар асрҳои X-XIII ба Аврупо ворид карда шудаанд, бинобар ин онҳоро аксар вақт **"арабӣ"** меноманд. Онҳо бори аввал дар асри IX берун аз Ҳиндустон истифода мешуданд — Риёзидони мусулмони форс Ал-Хоразмӣ соли 825 дар китоби  «Дар бораи шумориш бо ададҳои ҳиндӣ» ва риёзидони араб Ал-Киндӣ дар асари соли 830-и худ «Дар бораи истифодаи ададхои ҳиндӣ».

Низоми аз даҳ аломат иборат аст: *0 1 2 3 4 5 6 7 8 9*, ки бо он ҳар ададро дар Низоми ҳисобҳои даҳӣ навиштан мумкин аст.

[мини|Дар бораи пайдоиши шакли [Адад|ададҳо як қатор ривоятҳо мавҷуданд, ки ҳанӯз дар асрҳои XVII-XIX дар адабиёт маъмул буданд. Яке аз чунин ривоятҳо ин аст, ки дар аввал шумораи кунҷҳои адад ба арзиши ададии он мувофиқат мекард ]]
алт=Альтернативний текст|рост|мини|Клавиатураи телефони арабӣ бо рақамҳои арабӣ (ҳинду-арабӣ) ва арабии шарқӣ

## Пайдоиш
Ададҳои ҳинду арабӣ дар Ҳиндустон, дар доираи алифбои брахмӣ, ки ҳама алифбоҳои муосири Ҳиндустон аз он сарчашма мегиранд, ихтироъ шудаанд ва баъдан аз ҷониби уламои мусулмон, ки бахусус риёзидони форсӣ Ал-Хоразмӣ, онҳоро *"ҳиндӣ"* номидааст, гирифтаанд. Илми Ғарб аломатҳо ва тарзи истифодабарии онҳоро аз риёзидонҳои Шарқ (дар он замон сатҳ дар кишварҳои араб нисбат ба Аврупо баландтар буд) гирифта буд. Низоми номбаршуда дар охири асрҳои миёна дар тамоми Аврупо  паҳн шуд. Риёзидонҳои Ҳиндустон аломатҳои каме гуногунро истифода бурданд — рамзҳое, ки мо истифода мебарем, дар натиҷаи дигаргунсозии дарозмуддати шакли аслии онҳо ташаккул ёфтаанд. Ададҳое, ки ҳинду арабӣ номида мешаванд, аз ададҳое, ки ҳоло дар кишварҳои арабӣ ва ҳиндӣ истифода мешаванд, фарқ мекунанд.

## Вижагиҳо
Хусусияти низоми  рақамии арабӣ ин низоми рақамии даҳии мавқеӣ мебошад.— вазни ҳар як рақам аз рӯи мавқеи он дар рақам муайян карда мешавад. Масалан, дар рақами *38235* ду рақами *3* мавҷуд аст, аммо онҳо аз рӯи арзиш фарқ мекунанд. — рақамҳои 382 ***3***5 маънои се даҳ ва рақами ***3*** 8235 — сӣ ҳазор.

Пеш аз қабули рақамҳои арабӣ, аврупоиҳо низоми римиро истифода мебурданд, ки дар он даҳҳо, садҳо ва ҳазорҳо бо аломатҳои алоҳида ифода мешуданд ва аломати сифр вуҷуд надошт.

Сифр — хусусияти дуюми низоми рақамии арабӣ. Далелҳо вуҷуд доранд, ки шумериҳо дар низоми рақамҳои ҷинсҳои хурди худ аломатеро истифода кардаанд, ки маънои сифрро дошт. Бо вуҷуди ин, танҳо якчанд сабтҳо ёфт шудаанд, ки ин аломатро дар бар мегиранд. Дар низоми арабӣ сифр як унсури муҳим аст, зеро дар низоми шумораҳои мавқеъи гузоштани рақам қобили қабул нест.

## Навъҳо
Рақамҳои ҳинду арабӣ намунаҳои зиёди маҳаллӣ доранд. Дар кишварҳои арабӣ, аломатҳои ададӣ шакли дигар доранд, аммо дар Ҳиндустон, Тибет ва Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, ки дар он ҷо қариб ҳар як системаи навиштор маҷмӯи аломатҳои рақамии худро дорад, бисёр вариантҳои рақамҳо мавҷуданд. Қобили зикр аст, ки ҳарчанд аломатҳои ададӣ дар низомҳои навини гуногун шаклҳои гуногун дошта бошанд ҳам, принсипҳои онҳо ҳамон тавре ки дар ададҳои маъмулии арабии ғарбӣ боқӣ мондаанд.


Акс:Письмо_шарада_-_цифри.png|пайванд=Акс:Письмо_шарада_-_цифри.png|алт=Альтернативний текст| Ададҳо дар навиштан
Акс:Астрологічні_цифри_сингальського_письма._Sinhalese_astrological_numerals_(Sinhala_Lith_Illakkam).png| Ададҳои астрологӣ дар скрипти сингалӣ
Акс:Цифри_письма_мейтей_маєк_(маніпурі)._Meetei_Mayek_numerals.png| Ададҳо бо скрипти Meitei Mayek (Манипурӣ).


## Ҳамчунин нигаред

* низоми ададҳои кириллӣ
* низоми ададҳои римӣ
* ададҳои арабӣ
* низоми ададҳои юнонӣ
* низоми ададҳои Майя
* низоми ададҳои Миср
* низомҳои ададҳои мавқеъӣ
* низомҳои ададҳои ғайри мавқеъӣ
* ададҳо
* Рақамӣ
* ададҳои чинӣ
* ададҳоиарманӣ
* ададҳои ғайриараби
* ададҳои чувашӣ
* Адам Ризе

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фарҳанги Ҳиндустон
Гурӯҳ:Фарҳанги арабӣ
Гурӯҳ:Ададҳо
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations