open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Занбақлола

**Занбақлола** () — рустании бисёрсолаи пиёзакбех.

Аз 10-20 то 65-100 см қад мекашад. Пиёзакаш (қутраш то 2-5 см) тухмшакл, бо пӯсти ҷигарии сиёҳтоби ғафс пӯшида шудааст. Баргаш (2-4) паҳни кабуд. Гулаш ҷомшакл, пиёламонанд ё ситорашакли сурх, зард, сафед, бунафш. Косагулаш аз берун хатти мухолиф ба ранги асосӣ дорад. Охирҳои март мешукуфад. Самараш — ғӯза; дар ҳар лона то 270 тухм мавҷуд аст. Занбақлоларо бори аввал соли 1877 ботаники рус Э. Л. Регел (аз мавзеи ҳавзаи д. Чирчиқи Ӯзбекистон) тавсиф намудааст. Дар Эрон, Туркия, Ҳиндустон, Осиёи Марказӣ вомехӯрад. Онро дар Боғҳои ботаникии Руссия, Украина, назди Балтика ва Беларус парвариш мекунанд. Дар Тоҷикистон дар қ-кӯҳи Қурама паҳн шудааст. Дар нишебиҳои санглоху шағалдор, дар байни буттаю санг, дар минтақаҳои ҷангалзори гармсер ва арчазорҳои гармидӯст (дар баландии 900—2200 м аз с. б.) мерӯяд. Занбақлола камшумор буда, тоқа-тоқа ва пароканда месабзад. Аз тухм ва бо роҳи нашвӣ меафзояд. Занбақлола рустании ороишӣ аст. Дар Боғи ботаникии ш. Хуҷанд мавриди таҳқиқ қарор гирифта буд. Охири солҳои 60 асри 20 олимон беш аз 200 навъи З.-ро офариданд, мас., «Беллини Корона», «Аэлита», «Баҳор», «Ҳаштуми март» ва ғ. Занбақлола ба «Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон» дохил карда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Микориза

**Занбӯруғреша**, **микори́за** (аз  — занбӯруғ ва  — реша) — ҳамзистии баъзе миселиюми занбӯруғҳо бо решаи рустаниҳои олӣ. Падидаи микоризаро солҳои 1879—1881 Ф. М. Каменский тавсиф кардааст. Истилоҳи «микориза» дар соли 1885 аз ҷониби Алберт Бернхард Франк ворид карда шудааст. Се навъи микориза маълум аст: эндотрофӣ, эктотрофӣ ва эктоэндотрофӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Микориза
Занбӯруғхӯракҳо

**Занбӯруғхӯракҳо** () — оилаи ҳашарот аз қатори дуруштболҳо.

Дарозиашон 2-6 мм. Танашон байзашакл, бо мӯякҳо пӯшида шудааст. Рангашон сиёҳ ё қаҳвагун; забарболашон нақшҳои равшан дорад. Дар дунё тақрибан 200 намуди занбӯруғхӯракҳо мавҷуд аст. Ғайр аз Антарктида дар ҳама минтақаҳо (бештар дар Нимкураи шимолӣ) вомехӯранд. Гамбусак ва кирминаашон дар занбӯруғ ва чӯбҳои пӯсида зиндагӣ карда, ба воситаи митселия ғизо мегиранд. Баъзе намудҳои занбӯруғхӯрак, масалан занбӯруғхӯракҳои ганҷурӣ (Typhaea stercorea) дар таҳхонаҳо, чӯбҳои пӯсида ва коҳҳои мағорзада дучор меоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо

**Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳои футбол** (ё **Ҷоми бошгоҳҳои футболи ҷаҳон**, ) — мусобиқаи байналмилалии футбол мебошад, ки таҳти сарпарастии ФИФА баргузор мегардад. Ин мусобиқа бори аввал соли 2000 бо номи **Қаҳрамонии ҷаҳонии бошгоҳҳои футбол** () барпо шуд.

Мақсади асосии ин мусобиқа муайян кардани беҳтарин бошгоҳи футбол дар ҷаҳон мебошад, ки дар он дастаҳои ғолиби мусобиқаҳои қитъавии ФИФА ширкат меварзанд.

## Таърих

## Омор

### Ғолибият аз рӯи дастаҳо

## Ҳамчунин нигаред
* Лигаи Қаҳрамонҳои Африқо
* Лигаи Қаҳрамонҳои Осиё
* Лигаи Қаҳрамонҳои Уқёнус
* Лигаи Қаҳрамонҳои Урупо
* Ҷоми Қаҳрамонҳои КОНКАКАФ
* Ҷоми Либертадорес

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо

Гурӯҳ:Футбол
Ноттингҳем Форест

**«Но́ттингҳем Фо́рест»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Ноттингҳем Форест»**, ; ) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз шаҳри Вест-Бриҷфорди шаҳристони Ноттингемшир аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад.

## Таърих

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Чемпионати футболи Инглистон|Лигбартари футболи Инглистон]]:**
** 15px **Қаҳрамон (1):** 1977/78
** 15px **Ноиби қаҳрамон (2):** 1966/67; 1978/79
* **[[Ҷоми футболи Инглистон|Ҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (2):** 1898; 1959
** 15px **Финалист (1):** 1991
* **[[Ҷоми Лигаи футболи Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (4):** 1978, 1979, 1989, 1990
** 15px **Финалист (2):** 1980, 1992
* **[[Суперҷоми футболи Инглистон|Суперҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (1):** 1978

### Байналмилалӣ
*  **[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]]**
** 15px **Ғолиб (2):** 1979, 1980
* 15px **[[Суперҷоми УЕФА]]**
** 15px **Ғолиб (1):** 1979
** 15px **Финалист (1):** 1980
* **[[Ҷоми байниқораӣ]]**
** 15px **Финалист (1):** 1980

## Ҳайати ҳозира

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Ноттингҳем Форест»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол, таъсисёфта дар соли 1865
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Инглистон
Ораш Фулодванд

**Ораши Фулодванд** (; ) — оҳангсози эронӣ, раҳбари оркестр ва раҳбари хор.

## Зиндагинома
Ӯ дар 8-солагӣ ба навохтани пиёну оғоз кард. 

## Эзоҳ
Райнбах (Райнланд)

**Райнбах** (; ); — шаҳр дар музофоти Райн-Вестфалени шимолии кишвари Олмон. Он ба ноҳияи Райн-Зиг (Rhein-Sieg-Kreis) шомил буда, дар ҷанубу ғарби шаҳри Бонн воқеъ аст.

## Ҷуғрофиё
### Мавқеи ҷуғрофӣ
Райнбах дар канори доманаи кӯҳҳои Айфел ҷойгир аст ва аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ба минтақаи «Айфели Шимолӣ» мансуб аст. Аз шаҳр боғи миллии «Айфел» чандон дур нест.

### Ҳамсояшаҳрҳо
Бо шаҳрҳои Меккенҳайм, Ойскирхен, Бад-Мӯнстерайфел ва ҷамоатҳои Свисттал, Алфтер, Алтена́р ҳаммарз мебошад.

## Таърих
Райнбах бори аввал дар асри VIII зикр шудааст. Дар асрҳои миёна ин минтақа зери нуфузи архиепископии Кёлн қарор дошт. Дар даврони баъдӣ, шаҳр ҳамчун маркази тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ, махсусан ба шишасозӣ машҳур шуд.

## Иқтисод
Райнбах гуногунсамт буда, саноати сабук, ҳунармандӣ ва хизматрасонӣ дар он нақши муҳим доранд. Шаҳр бо истеҳсоли шиша ва фаъолиятҳои фарҳангии вобаста ба он, махсусан Осорхонаи шишаи Райнбах маъруф аст.

## Аҳолӣ
Дар соли 2025 шумораи аҳолии шаҳр тақрибан 30 000 нафарро ташкил медиҳад. Шумораи аҳолӣ дар давоми даҳсолаҳои охир бо сабаби наздикӣ ба Бонн ва имконоти хуби манзилсозӣ афзоиш ёфтааст.

## Фарҳанг ва маориф
Дар шаҳр мактабҳои гуногун, аз ҷумла гимназияҳо ва муассисаҳои омӯзишии олӣ фаъолият мекунанд. Осорхонаи шиша, маркази фарҳангӣ ва китобхона аз муассисаҳои муҳими фарҳангии шаҳр ба ҳисоб мераванд.

## Нақлиёт
Райнбах тавассути роҳи оҳан ва шабакаи васеи автобусӣ бо шаҳрҳои Бонн, Кёлн ва Айфел пайваст аст. Истгоҳи роҳи оҳани Rheinbach дар хати Euskirchen–Bonn ҷойгир мебошад. Ҳамчунин роҳҳои хуби автомобилгард ва шабакаи дучархасаворӣ дастрасанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Саҳифаи расмӣ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Олмон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Райн-Вестфалени Шимолӣ
Занбӯруғчой

**Занбӯруғчой** — нӯшокии гуворое, ки аз занбӯруғи медузомитсет (Medysomuces gisevi) мекунанд.

Медузомитсетро занбӯруғи лионӣ, занбӯруғи баҳрӣ, занбӯруғи ҳиндӣ, занбӯруғи ҷопонӣ, кваси баҳрӣ низ меноманд. Вай ҷисми ғафси яхнимонанди рангаш сафеди зарди ҷигарии гулгун буда, дар рӯи моеи ғизоӣ — чои ширин шино мекунад. Медузомитсет метавонад афзоиш ёфта, рӯи маҳлули ғизоиро пурра фаро гирад. Бинобар ин дар шароити истеҳсолот массаи он гоҳе ба 100 кг мерасад. Соли 250 то м. дар маъхази чиние номи занбӯруғчой сабт шудааст. Хитойиҳо онро мабдаи ҳаёт ва давои беҳсозандаи кори узвҳои ҳозима меҳисобиданд. Миёнаҳои асри 19 он дар Руссия низ маъмул гашт. Барои тайёр кардани занбӯруғчой бештар аз чойи сиёҳ ва шакар истифода мебаранд. Дар таркиби занбӯруғчой ду микроорганизми ҳамзист — занбӯруғҳои хамирмояшакл ва бактерияҳо мавҷуданд. Занбӯруғҳо шакарро ба спирт, ангидриди карбон ва бактерияҳо спирти этилро туршонида, ба асид (кислота)-и атсетат табдил медиҳанд. Занбӯруғчой таъми нордон дорад. Онро дар шароити хона ба ин тарз таҳия мекунанд: банка (маъмулан 3-литра)-ро бо сода шуста, аз нисф зиёд чойи ширгарм ва қадре шакар (100 г шакар барои 900 мл чой) меандозанд. Занбӯруғ (ё як қисми он)-ро дар оби ҷӯшидаи ширгарм шуста, ба даруни банка мегузоранд. Сипас даҳони банкаро бо дока баста, дар ҷои гарм (бояд нури офтоб нарасад) нигоҳ медоранд. Занбӯруғчой баъди як ҳафта тайёр мешавад. Пеш аз истифода занбӯруғчойро бо дока полидан лозим аст (занбӯруғро такроран истифода мебаранд). Занбӯруғчой давои маҳвсозандаи бактерияҳост. Бинобар ин онро ҳангоми бемориҳои шадиди гулӯ, роҳи нафас ва милки дандонҳо тавсия медиҳанд. Занбӯруғчой кори меъдаву рӯдаҳоро ба низом медарорад. Истеъмоли он хосса барои шахсони туршии меъдаашон паст муфид аст. Занбӯруғчой барои табобати атеросклероз ва бемории ҳипертония манфиат дорад. Занбӯруғчой холестерини хунро кам карда, барои муолиҷаи дарди сар, дарди дил, бехобӣ, қабзият ва бемориҳои рӯда нафъ дорад. Истеъмоли занбӯруғчой ба шахсони гирифтори бемории қанд ва туршии меъдашон зиёд мамнӯъ аст. Занбӯруғчойро барои муолиҷаи захмҳои фасоднок ва ҷои сӯхта низ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Даниелян Л. Т. Чайный гриб (kombucha) и его биологические особенности. М., 2005.

Гурӯҳ:Нӯшокиҳо
Занбӯруғшӯрбо

**Занбӯруғшӯрбо** — як навъи шӯрбо.

## Омодасозӣ
Гӯшти гӯсфанд ё говро 20-25-граммӣ бурида, дар равғани рустанӣ ё равғани дунбаи доғ то сурх шудан мезирбонанд. Баъд бехпиёз, занбӯруғи сафед, қаламфури булғории резакарда ва сабзию (дар шакли мукааб поракарда) помидори поракарда ё қайлаи помидорро пайдарҳам илова намуда, якчанд дақиқа бирён мекунанд. Сипас ба дег оби хунук мерезанд ва дар оташи паст 20- 25 дақиқа меҷӯшонанд. 3-5 дақиқа пеш аз пухтан ба он мувофиқи табъ намак меандозанд. Шӯрборо ба косаҳо кашида, ба болояш кабудӣ ва райҳони резакарда мепошанд. Барои 5-6 хӯрд занбӯруғшӯрбо 400 г гӯшти гӯсфанд ё гов, 250 г бехпиёз, 150 г сабзӣ, 600 г занбӯруғ, 200 г помидор ё 50 г қайлаи помидор, 150 г равғани рустанӣ ё дунба, 120 г қаламфури булғорӣ, 1 бандча райҳон ва мувофиқи табъ намак лозим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Занбӯрхӯрак

**Занбӯрхӯрак** () — навъи занбӯр аз қатори пардаболҳо, оилаи занбӯрҳои регзор (Crabronidae).

Дарозии баданаш 8–17 мм. Аз занбӯрҳои дигар бо сари калон ва ранги зарди рӯшани худ фарқ мекунад. Занбӯрхӯрак лонаашро дар ҷарию обкандҳо (дар умқи то 1 м) месозад. Дар мӯйлабчаҳои занбӯрхӯраки модина стрептомитсетҳо зиндагӣ ва афзоиш мекунанд, ки антибиотикҳои онҳо занбӯрбачаҳоро аз микроорганизмҳои хок ҳифз менамоянд. Ғизои занбӯрхӯраки нарина рустаниҳо мебошад. Занбӯрхӯраки модина занбӯри асалро шикор мекунад. Бо ин мақсад вай дар ҳаво ба самти вазиши бод парвоз мекунад ва ҳамин ки бӯи занбӯри асал ба машомаш расид, зуд ӯро пайдо карда, бо пойҳояш дошта, неш мезанад. Сипас дар ягон ҷои мувофиқ нишаста, бо пойҳои худ шиками занбӯри асалро зер мекунад ва қатраҳои шаҳди аз шаҳддони ӯ беруномадаро мехӯрад (шаҳд барои кирминаҳои занбӯрхӯрак заҳрнок аст). Занбӯрхӯраки модина занбӯри асали фавтидаро ба хонааш бурда, ба кирминаҳо медиҳад. Занбӯрхӯрак хотираи хеле қавӣ дорад. Пеш аз парвоз бо мақсади роҳгум назадан гирду атрофи лонаашро бодиққат аз назар гузаронда, ҷузъитарин ашёро дар хотир нигоҳ медорад. Дар сурати ба дигар ҷой бурда сар додани занбӯрхӯрак вай бо кӯтоҳтарин роҳ парвоз карда лонаашро пайдо мекунад. Занбӯрхӯрак дар минтақаи марказии Руссия, Қафқоз ва Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, паҳн гаштааст. Он ба хоҷагиҳои занбӯрпаварии ҷумҳурӣ зиёни ҷиддӣ мерасонад.

Ҷиҳати мубориза бо занбӯрхӯракҳо ба лонаи онҳо пошидани гексахлоран ва амиқ шудгор кардану коштани алаф дар ҷойҳои лонасозиашон муҳим аст. Нигар низ Зараррасонҳои занбӯри асал.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Занг (рақс)

**Занг**, **зангбозӣ**, **резгӣ** — рақси классикии тоҷикӣ, ки бо суруду оҳанг, зарбу усули мусиқии суннатӣ ва ҳаракатҳои мавзуни дасту по, сару китф ва бадан иҷро карда мешавад.

## Таърих
Аз рақсҳои маъмули тоҷикӣ буда, таърихи қадимӣ дорад. Дар деворнигораҳои Панҷакенти Қадим (асри 7) лаҳзае аз иҷрои занг тасвир шудааст. Дар гузашта санъаткорон либоси зангӯладор пӯшида, дар ҷашнҳо, аз ҷумла Наврӯз, рақсу сурудхонӣ мекарданд. Онҳо муътақид буданд, ки зангӯла инсонро аз бадбахтию беморӣ эмин медорад ва неруву хушбахтӣ мебахшад. Рақси занг асосан таҳти навозиши дойра (созҳои зарбӣ) бо ҳамовозии созҳои торӣ ва нафасӣ иҷро мешуд. Дар авҷи ҷашну сур оғоз шуда, то субҳ идома меёфт. Занг дар асрҳои 19-20 дар байни ҳунармандони Бухоро, Кӯлоб ва Ҳисор маъруф гашта буд. Яке аз иҷрокунандагони машҳури рақси занг Гулибоғимурод, ҳунарманди гурӯҳи Одинамоҳи Паҳндараи Балҷувон буд. Барои иҷрои ин рақс либоси алоҳида (аз шоҳӣ ё фаранги ранга, поҷома, камзӯлчаи кӯтоҳу борики кундалӣ ё махмалии сиёҳу сурх, тоқӣ, рӯймол) истифода мешуд, ки маъмулан, тарзи дӯхти якхела доштанд. Асоси рақси зангро зангӯлачаҳои биринҷӣ ташкил медиҳанд, ки раққоса дар банди дасту пойҳо ва камарбанд баста рақс мекунад. Дар рақси занг зарбу усул на танҳо бо ҷӯршавии мусиқӣ эҳсос мешавад, балки аз ҷониби раққоса низ тавассути садои зангӯлаҳо таъкид мегардад. Занг аз сарахбор («Қарсаки Занг») ва ҳашт қисм иборат буда, дар ҳар бахш суръати рақс тағйир меёбад. Дар ҷараёни он сурудҳои «Таралила лай лай», «Як дона марворид», «Ширинзабонам, мӯрчамиёнам», «Ҳо, яллало, ялле», «Ҳай, нозанин, имрӯз шумо ба сайри гулзор омадед», «Ҳо, ранҷе, вой, ту ранҷе», «Ҳо, савзам» ва ғ. сароида шуда, дар байни онҳо рақси «Нағора» иҷро мегардад. Занг бо рақси «Уғлон» ба итмом мерасад. Зангро, маъмулан, занҳо иҷро мекунанд. Дар иҷрои раққосони ҷавон ин рақсро «Зангбозӣ» мегуфтанд, ки дар давраҳои гуногун дар Бухоро, водии Зарафшон, Бадахшон, Афғонистон роиҷ буд.

Занг (дар суитаи рақсии «Сайри лола», басаҳнагузоранда Ғ. Валаматзода, 1965; Ҷ. Охунова, 2007), «Зангбазм» (И. Раҳмониён, 1996), «Бухороӣ» (И. Раҳмониён, 2002) ва хоразмии «Лазгӣ» (басаҳнагузоранда Ҷ. Охунова, 2002) аз ҷониби ҳунармандони рақси миллӣ (Л. Зоҳидова, З. Аминзода, М. Қаландарова, А. Носирова, Г. Мирҷумъаева, Ш. Рашидова ва дигарон) ва дастаҳои ҳунарӣ (ансамблҳои «Лола», «Зебо» «Ганҷина», «Гулрез») моҳирона истифода шудааст.

Ансамблҳои фолклории «Насими Қаротоғ»-и н. Шаҳринав, «Қаротоғ»-и ш. Турсунзода низ зангро дар барномаи худ нигоҳ доштаанд. Занг барои равияҳои тахассусии ДДФСТ ба номи М. Турсунзода ва коллеҷҳои мусиқӣ омӯзонда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Проценко А. И. Танцевальное искусство Таджикистана. Д., 1979;
* Нурджанов Н. Театральная и музыкальная жизнь столицы государства Саманидов. Д., 2001;
* Нурҷонов Н. Олами беканори рақси тоҷик. Д., 2004;
* Клычева Н., Казакова З. История хореографического искусства Таджикистана. Д., 2014.

Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ
Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон
Туркҳои Анадолу

[мини|250x250пкс| Баъзе турк ҳаои машхур аз [Туркия ва диаспора]]
**Туркҳо** () — қавми туркзабон буда, бо забони туркӣ ҳарф мезананд, ки ба шохаи оғузҳои оилаи туркӣ мансуб аст. Шумораи зиёди мардуми турк.

Аксарияти аҳолии Туркия, онҳо инчунин дуввумин гурӯҳи этникӣ дар Кипр мебошанд. Теъдоди умумии онҳо, тибқи сарчашмаҳои гуногун, аз 65 миллион то 81 миллион нафарро ташкил медиҳад. Аксарияти диндорон мусулмонони суннӣ (тақрибан 90%) мебошанд; Тариқатҳои суфиӣ васеъ паҳн шудаанд.

## Ном

### Этноним
Худи калимаи (*турк*) ба маънои «қавӣ, устувор»  аст. Дар забони туркӣ «*турк*» ҳамчун намояндаи қавми турк ва «турк» намояндаи ҷомеаи этнолингвистии халқҳои туркро дорад. Истилоҳҳои «Туркия» ва баъдан «ҳукмронии турк» бори нахуст соли 1190 дар адабиёти сиёсии Аврупои Ғарбӣ барои ишора ба Анатолия, ки зери ҳукмронии Салҷуқиён буд  пайдо шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Пайвандҳо
* Туркҳо ва ҷамъияти туркӣ - Хабарҳои ҷорӣ
* *Осиф Гаджиев* . Туркҳои Ахалсихе. Ҳикоя. этнография. Фолклор

Гурӯҳ:Халқҳои Балкан
Гурӯҳ:Ақвоми турктабор
Мағриб

мини|218x218пкс| Давлатҳои Мағриб
[мини|200x200пкс| Нишони Иттифоқи Мағриби Араб рамзи иттифоқи мамлакатҳои Мағриб мебошад. Дар нишони контурҳои кишварҳои узви Иттиҳоди Мағриби Араб — [Алҷазоир, Либия, Мавритания, Марокаш ва Тунис, инчунин тасвирҳои услубии хӯшаи гандум ва қамиш тасвир ёфтаанд.]]
**Мағриб** (  — «ғуруби офтоб, ғарб»;  *Tamazɣa*; ; ) — номест, ки аз ҷониби маллоҳон, ҷуғрофиён ва муаррихони асримиёнагии араб ба кишварҳои Африқои Шимолӣ воқеъ дар ғарби Миср дода шудааст.

## Таърих
Ин ном то ба имрӯз дар забони арабӣ ҳифз шудааст. Ин ҳоло ҳам номи Марокаш дар арабӣ аст. Одатан, Мағриб ба заминҳои байни Атласи Сахара дар ҷануб ва соҳили Атлантик ё Баҳри Миёназамин дар шимол, яъне қисматҳои шимолии Марокаш, Алҷазоир ва Тунис ишора мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Африқои Шимолӣ
Гурӯҳ:Мағриб
Интер Майами (бошгоҳи футбол)

**«И́нтер Майа́ми»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Интер Майами »**, ) — бошгоҳи футболи амрикоӣ аз шаҳри Майамии иёлати Флорида аст. Аз соли 2020 дар Лигбартари ИМА ва Канада (MLS) бозӣ мекунад.

## Таърих

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Ҷоми Лигҳо МЛС|Ҷоми Лигҳо]]**
** 15px **Ғолиб:** 2023
* **[[Ҷоми U.S. Open]]**
** 15px **Финалист:** 2023
* **[[Supporters’ Shield]]**
** 15px **Ғолиб:** 2024

## Ҳайати ҳозира

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Интер Майами»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи ИМА
Брайтон (бошгоҳи футбол)

**«Бра́йтон ва Ҳов А́лбион»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Брайтон энд Ҳов Албион»**, ; ) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз шаҳри Брайтони шаҳристони Сусекси Шарқӣ аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад.

## Таърих

## Ҷоизаҳо
* **[[Ҷоми футболи Инглистон|Ҷоми Инглистон]]**
** 15px **Финалист:** 1983
* **[[Суперҷоми футболи Инглистон|Суперҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб:** 1910

## Ҳайати ҳозира

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Брайтон»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Инглистон
Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2025

**Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳои футболи соли 2025** — ин мусобиқаи футболӣ мебошад, ки аз 14 июн то 13 июли соли 2025 дар ИМА баргузор мешавад. Ин 21-умин даври мусобиқаи Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳои футбол аст ва аввалин бор он бо қолаби нав баргузор мегардад, ки дар он 32 бошгоҳ аз шаш конфедеросиюни қитъавӣ ширкат меварзанд. Ҳаҷми умумии ҷоизаҳо 1 миллиард долларро ташкил медиҳад.

## Тағйири қолаби мусобиқа

## Саҳмиябандӣ
14-уми феврали соли 2023, Шӯрои ФИФА тақсимоти роҳхатҳоро байни конфедеросиюнҳои қоравӣ барои Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2025 тасдиқ кард. Ҳар як конфедеросиюн барои интихоб кардани дастаҳо меъёрҳои худро истифода бурд.

Дар ҷараёни интихоб натиҷаҳои давраи муқаддамотии солҳои 2021 то 2024 ба эътибор гирифта мешуданд. Ҳамзамон, қаҳрамонҳои қитъавӣ дар ҳар як мавсими ин давра ба таври худкор  ба мусобиқа роҳхат ёфтанд. Барои пур кардани ҷойҳои боқимонда, конфедеросиюнҳо аз низоми баҳогузорӣ истифода бурданд: се хол барои ғалаба, як хол барои мусовӣ ва се хол барои роҳ ёфтан ба марҳилаи навбатии мусобиқа. Иттиҳоди футболи Урупо (УЕФА) аз ин қоида истисно буд, зеро он дорои низоми хуб ташаккулёфта ва собитшудаи ҳисобу китобии рейтингҳои бошгоҳӣ мебошад. Лекин ишғол кардани ҷойҳои болоӣ дар рейтинги бошгоҳии УЕФА ба таври худкор кафолати ширкат дар мусобиқаро намедиҳад. Тибқи муқаррарот, аз як кишвари узв на зиёда аз ду даста метавонанд дар мусобиқа ширкат варзанд. Масалан, пирӯзиҳои «Челси» ва «Манчестер Сити» дар Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА дар солҳои 2021 то 2024 боиси он гардиданд, ки роҳ барои дигар дастаҳои Лигбартари Инглистон баста шуд ва ба ҳамин тартиб «Ливерпул» имкони ширкат дар мусобиқаи ҷаҳониро аз даст дод.

### Бозии ҳазфӣ
Дар ибтидо «Леон» бояд ҳамчун ғолиби Лигаи Қаҳрамонҳои КОНКАКАФ 2023 дар мусобиқа ширкат мекард. Вале 21-уми марти соли 2025 Кумитаи шикоятии ФИФА иштироки ин дастаро манъ намуд, зеро қоидаҳои марбут ба соҳибияти якчанд даста вайрон шуда буданд (Бошгоҳҳои «Леон» ва «Пачука» молики ягона доранд). 6-уми майи ҳамон сол, Суди ҳакамии варзишӣ (CAS) шикоятҳои «Леон», «Пачука» ва «Алахуэленсе»-ро, ки ба ФИФА пешниҳод шуда буданд, рад кард. Бо ин қарор, хориҷшавии «Леон» расман тасдиқ шуд ва ба ҷойи он, роҳхати Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо ба ғолиби бозии ҳазфӣ миёни тимҳои «Лос-Анҷелес» — дастае, ки дар Лигаи Қаҳрамонҳои КОНКАКАФ 2023 пас аз «Леон» ҷойи дуюмро ишғол кард ва «Америка» — дастае, ки бар асоси натиҷаҳои Лигаи Қаҳрамонҳои КОНКАКАФ 2024 дар садри рейтинги конфедеросиюни КОНКАКАФ қарор дошт, эҳдо шуд. 16 майи соли 2025 ФИФА расман эълон кард, ки бозӣ рӯзи 31 май баргузор мегардад ва мизбонии онро бошгоҳи футболи «Лос-Анҷелес» дар варзишгоҳи «BMO Stadium»-и шаҳри Лос-Анҷелес ба ӯҳда хоҳад дошт.

## Варзишгоҳҳо

## Доварон

## Ҷадвал

## Марҳилаи гурӯҳӣ

## Марҳилаи ҳазфӣ

## Мукофотпулӣ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ

## Эзоҳ
Занг

**Занг**, **зангӯла**:

* **Занг** — ашёи филиззии овоздор, ки ба гардани чаҳорпоён мебанданд, то ҳангоми роҳ рафтани онҳо садо кунад;
* **Занг** — зангӯлачаҳое, ки раққосаҳо ба банди даст, пой, камарбанд, китф ё тоқии худ баста, мерақсанд ва дар вақти ҳаракатҳои рақсӣ он садо медиҳад. Ба банди дасту пой занг баста рақсидан аз қадим маъмул буд. Дар мусаввараҳои рӯидевории Панҷакенти Қадим дар пои раққосае зангҳо намудоранд. Раққосаҳо зангро аз 2 то 4 қатор баста, бо ҳаракатҳои мутобиқ ба суруду мусиқӣ ё навозиши дойра ба он садо медиҳанд. Дар гузашта зангро барои навозандаю раққосаҳо ва шӯъбадабозон заргарони рехтагар тайёр мекарданд. Зангӯлаҳои сохтаи онҳо «якказанг», «торсак», «зонубанд», «алафӣ» (зангӯлачаҳои хурд) ном доштанд. Занг биринҷӣ буда, шакли чормағзро дорад ва дар даруни ковоки он муҳраҳои филиззӣ гузошта шудаанд, ки баробари ҷунбиш садо мебароранд. Қаблан зангҳоро ба тасма насб мекарданд, ҳоло ба чарм ё резин овехта, ба дасту пой мебанданд. .

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Таъсисоти ҳастаии Фурду

**Таъсисоти ҳастаии Фурду** (), ё **Таъсисоти ҳастаии шаҳид Алимуҳаммадӣ**, ()  — яке аз таъсисоти ҳастаии Эрон аст, ки ба манзури ғанисозии ураниюм дар умқи 90 метрии сахраҳои сангӣ, дар километри 25-уми озодроҳи Қум-Теҳрон сохта шудааст. 

Давлати Ҷумҳурии Исломии Эрон пас аз ифшогарии мақомоти иттилоотии Амрико ва Фаронса, дар сентябри соли 2009, ба вуҷуди таъсисоти зеризаминии Фурду иқрор кард. Ҷумҳурии Исломӣ эълом кардааст, ки барои «эминии мардум» ва ҳамчунин бим аз «ҳамлаи ҳавоии эҳтимолӣ», дастгоҳҳои сентрифугро ба ин таъсисоти зеризаминӣ дар умқи кӯҳҳо интиқол додааст.

Дар моҳи марти соли 2023, Ожонси байнулмилалии энержии атомӣ гузориш дод, ки ураниюми бо ғанои 83,7 дарсадро дар таъсисот ёфт, дар ҳоле ки барои тавлиди силоҳи ҳастаӣ ба 90 дарсад ниёз аст.

Бо вуҷуди талошҳои давлати Ҷумҳурии Исломии Эрон барои ҳифозат аз таъсисоти Фурду, пас аз ҳамлаи Исроил ба Эрон дар моҳи июни соли 1404 (шамсӣ) ва тасаллути комили ҳавоии Исроил бар минтақа, эҳтимоли ҳамлаи Амрико бо истифода аз бумбафканҳои Нортроп B-2 Спирит, ки бумбҳои нуфузгари муҳиммоти анбӯҳ (GBU-57) ҳамл мекунанд, ё амалиёти командоии Исроил дар маҳал, бештар аз ҳамеша матраҳ шудааст. Ин гуна ҳамлаҳо метавонад таъсисотро нобуд карда ва ба таври доимӣ аз Ҷумҳурии Исломии Эрон ҷилавгирӣ кунад, ки ба силоҳи ҳастаӣ даст ёбад, бавижа ки таъсисоти Фурду муҳимтарин ва аслитарин таъсисоти боқимонда барои тавлиди силоҳи ҳастаӣ дар Ҷумҳурии Исломии Эрон аст.
мини|303x303пкс|2025.
Дар таърихи 22 июни соли 2025, Доналд Трамп эълом кард, ки бумбафканҳои B-2 Spirit-и ИМА, таъсисоти ҳастаии Фурду ва ҳамчунин ду маркази дигар дар Натанз ва Исфаҳонро бо бумбҳои GBU-57 ҳадаф қарор додаанд. Трамп гузориш дод, ки сайти Фурду, яке аз таъсисоти калидии ғанисозии ҳастаии Эрон, ба таври комил нобуд шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Барномаи ҳастаии Эрон
Таъсисоти ҳастаии Эрон

Барномаи ҳастаии Эрон аз теъдоде таъсисоти ҳастаӣ, аз ҷумла реакторҳои ҳастаӣ ва таъсисоти чархаи сӯхти ҳастаиии мухталиф ташкил шудааст. Тибқи маълумоти соли 2025, МАГАТЭ дар Эрон 27 иншооти ҳастаӣ ба ҳисоб гирифтааст, ки 7-тои он эъломнашуда мебошад.

## Таъсисот
* Нерӯгоҳи ҳастаии Бушеҳр
* Нерӯгоҳи ҳастаии Дорхувин
* Таъсисоти оби сангини Арок
* Таъсисоти ҳастаии Фурдӯ
* Нерӯгоҳи ҳастаии Эрон-Ҳурмуз (дар ҳоли сохт дар Бандари Сирик)

## Марказҳои фароварии ураниюм
* Таъсисоти фароварии ураниуми Исфаҳон

## Марокизи тавлиди қатаъоти сентрифуг
* Муҷтамаъи Тесо (Караҷ)

## Марказҳои пажӯҳишии Созмони энержии атомӣ
* Муҷтамаъи пажӯҳишии шимолу ғарби кишвар (Буноб)
* Муҷтамаъи пажӯҳишии Эрони Марказӣ (Язд)

## Марказҳои иддаошуда
* Таъсисоти ғанисозии лезерии ураниюм (Лашкаробод)
* Таъсисоти ҳастаии Сипанд (Порчин)
* Таъсисоти реактори таҳқиқотии Теҳрон
* Таъсисоти реакторҳои таҳқиқотии Исфаҳон
* Таъсисоти ҳастаии Симнон (Рангинкамон)

## Мушориаткунандагон
* Вазорати дифоъ ва пуштибонии нерӯҳои мусаллаҳ
* Донишгоҳи Теҳрон
* Донишгоҳи санъатии Шариф
* Созмони пажӯҳишҳои навини дифоъӣ
* Ширкати миллии фӯлоди Эрон
* Ширкати колои электрик
* Маркази таҳқиқоти корбурдии Эрон
* Донишгоҳи санъатии Амирикабир

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Барномаи ҳастаии Эрон
Ғанисозии ураниюм

right|200px|thumb|Таносубҳои нисбии ураниюм-238 (кабуд) ва ураниюм-235 (сурх) барои дараҷаҳои гуногуни ғанисозӣ.
**Ғанисозии ураниюм** — амалест, ки ба воситаи он дар як тудаи ураниюми табиӣ миқдори изотопи 235U бештар ва миқдори изотопи 238U камтар шавад.

Ғанисозии ураниюм яке аз мароҳили чархаи сӯхти ҳастаӣ аст. Ураниюмро дар нерӯгоҳҳои ҳастаӣ бо истифода аз реакторҳо, ки дар он оби сангин (формулааш D₂O ҳаст ва бо он ураниюмро ғанӣ мекунанд, ки муҷиби сохтани бумби атом мешавад.

Ураниюми табиӣ (ки ба шакли оксиди ураниюм аст) шомили 99,3 % аз изотопи 238U ва 0,7 % аз 235U аст. Изотопи 235U ураниюми қобили шикофт ва муносиб барои бомбаҳо ва нерӯгоҳҳои ҳастаӣ мебошад.

238U-и боқимондаро ураниюми заифшуда меноманд ва навъе аз зуболаи атомӣ аст. Ба хотири сахтии зиёд ва оташгирӣ ва вижагиҳои дигар, аз он дар сохтани гулӯлаҳои зидди зиреҳ истифода мекунанд. Ураниюми заифшуда низ ҳамчунон партобзо (радиоактивӣ) аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Физики ҳастаӣ
Ожонси байнулмилалии энержии атомӣ

**Ожонси байнулмилалии энержии атомӣ** (, мухт. ) — созмони байнулмилалиест, ки дар соли 1957 барои тарвиҷи истифодаи сулҳомез ва ҷилавгирӣ аз истифодаи низомӣ аз энержии ҳастаӣ таъсис шуд. Ин ожонс ба унвони як ниҳоди мустақил ва худмухтор таъсис шуда ва ҷузъе аз СММ ё созмони дигаре нест, бо ин ҳол дар асосномаи худ эълом карда, ки гузоришҳои худро ба Маҷмаъи умумӣ ва Шӯрои амнияти СММ ба таври мураттаб ироа медиҳад. Қароргоҳи ин созмон дар шаҳри Венаи Утриш аст ва токунун 175 кишвар ба узвияти ин созмон даромадаанд.

Дар 7 октябри соли 2005 Ожонси байнулмилалии энержии атомӣ ва мудири иҷроиии он Муҳаммад ал-Бародаӣ муштаракан Ҷоизаи сулҳи Нобелро ба даст оварданд. Дар аввали декабри соли 2009 Юкия Амано ҷойгузини ал-Бародаӣ шуд. Вай то 22 июли соли 2019, ки хабари даргузашти ӯ эълом шуд, мудири иҷроии Ожонси байнулмилалии энержии атомӣ буд.

Пешниҳоди таъсиси ин созмонро Дуайт Эйзенҳоуэр, раисиҷумҳури Амрико, дар суханронии худ дар Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид (ки ба суханронии «Атом барои сулҳ» маъруф шуд) дар соли 1953 матраҳ кард.

## Эзоҳ
GBU-57

**GBU-57** ё Massive Ordnance Penetrator (MOP) — як бумби сангаршикан бо вазни 13,607 килограмм (30,000 пунд) аст, ки барои Нерӯи ҳавоии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико тавсеъа ёфтааст ва то ноябри соли 2015 дастикам 20 фарванд аз он сохта шудааст. GBU-57, ки аз баданаи бумби BLU-127 ва кити ҳидояти дақиқ ташкил шудааст, дар гунаҳо ва вазнҳои мухталиф сохта шудааст. Ин бумб нисбат ба таслиҳоти қадимитари нерӯи ҳавоии Амрико, монанди GBU-28 ва GBU-37 бо вазни 2,300 килограмм (5,100 пунд), ки барои тахриби паноҳгоҳҳои дорои истеҳкомоти сангин тарроҳӣ шудаанд, бисёр бузургтар аст. Бумбафкани роҳбурдии B-2 Spirit танҳо ҳавогарди фаъоли Иёлоти Муттаҳида аст, ки тавоноии ҳамли ин бумб бо тӯли 6,2 метр (20,5 фут)-ро дорад. 

Силоҳи GBU-57 барои аввалин бор дар таърихи моҳи июни 2025 дар ҷараёни ҳамлаҳои Амрико ба Таъсисоти ҳастаии Фурдӯ, Натанз ва Исфаҳон ба кор гирифта шуд.

## Эзоҳ
Аббос Ароқчӣ

**Сайид Аббос Ароқчӣ** (; 5 декабри 1962, Теҳрон) — дипломат ва сиёсатмадори эронӣ, Вазири умури хориҷии Эрон (аз 21 августи 2024). 

Вай донишомӯхтаи коршиноси равобити байналмилал аз Донишкадаи равобити байналмилали Вазорати умури хориҷа, коршиноси аршади улуми сиёси аз Донишгоҳи озоди исломии воҳиди Теҳрони Марказӣ. Ароқчӣ аз аъзои Сипоҳи посдорон дар ҷанги Эрон ва Ироқ буд ва фаъолияти худро дар Вазорати умури хориҷаи Эрон оғоз кард.

## Зиндагинома
Аббоси Ароқчӣ дар 5 декабри соли 1962 дар Теҳрон зода шудаст. Ӯ 3 хоҳар ва 3 бародар дорад, ки қариб ба иттифоқи аъзои хонаводаи вай дар ҳавзаи бозаргонӣ ва тиҷорат фаъол ҳастанд ва падарбузурги вай тоҷири фарш буд. Дар 17-солагӣ падари худро аз даст дод. Ӯ дорои ду бародари бузургтар аз худ аст, ки яке аз онҳо, узви ҳайати раёсати Иттиҳодия содиркунандагон ва дигаре узви Иттиҳодия фурӯшндагон аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ходимони давлатии Эрон
Вест Ҳем Юнайтед

**«Вест Ҳем Юна́йтед»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Вест Ҳем Юнайтед»**, ; ) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз ноҳияи Стратфорди шаҳри Лондон аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад.

## Таърих

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Ҷоми футболи Инглистон|Ҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (3):** 1963/64, 1974/75, 1979/80
** 15px **Финалист (2):** 1922/23, 2005/06
* **[[Ҷоми Лигаи футболи Инглистон]]**
** 15px **Финалист (2):** 1965/66, 1980/81
* **[[Суперҷоми футболи Инглистон|Суперҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб:** 1965 (ғалабаи ҷудогона)
* **[[Ҷоми ҳарбии Лигаи футбол]]**
** 15px **Ғолиб:** 1939/40

### Байналмилалӣ
* **[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]]**
** 15px **Ғолиб:** 1965
** 15px **Финалист:** 1976
* 15px **[[Лигаи Конфронси УЕФА]]** 
** 15px **Ғолиб**: 2022/23
* **[[Ҷоми Интертото]]**
** 15px **Ғолиб:** 1999

## Ҳайати ҳозира

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Вест Ҳем Юнайтед»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Инглистон
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Лондон
B-2 Spirit

**Northrop B-2 Spirit** — бумбафкани радаргурези чандманзура, сохти ширкати Northrop Grumman бо кумаки ширкати Боинг, ки тавоноии партоби ҷангафзори ҳастаӣ ва маъмулиро дорад. Ин ҳавопаймо қобилияти ҳамли 80 бумби ҳушманди 230-килограммии «Муҳиммоти таҳоҷуми мустақими муштарак» (JDAM) бо системи GPS ё 16 бумби ҳастаии 1100-килограммии класси B83-ро дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бумбафканҳо
F-35

**F-35 Lightning II** — ҷангандаи чандманзураи насли панҷуми амрикоӣ, таксарнишин, такматура ва радаргурез дар ҳама шароити обуҳавоӣ аст, ки барои анҷоми маъмуриятҳои бартарии ҳавоӣ ва таҳоҷумӣ сохта шуда ва қодир ба ироаи ҷанги электроникӣ ва қобилиятҳои иттилоотӣ, назоратӣ ва шиносоӣ аст. Локҳид Мартин паймонкори аслии F-35 буда ва Норсроп Громан  аз шарикони аслии он ҳастанд. F-35 се модели асли дорад: F-35 А бо тавони нишаст ва бархости маъмулӣ, F-35 Б бо тавони бархости амудӣ ва нишасти амудӣ ва F-35 С бо тавони новнишинӣ. Дар таърихи 31 июли 2015 нахустин гардони ҳавоӣ аз ҷангандаҳои F-35 пас аз анҷоми озмоишҳои бисёр барои ба коргирӣ дар ихтиёри сипоҳи дарёии Иёлоти муттаҳидаи Амрико қарор гирифт ва ҳамчунин, дар 2 августи 2016 нахустин гардони ҳавои аз ҷангандаҳои F-35 ии (Эскодрон 34) ҷиҳати ҳузур дар майдони набард таҳвили Неруи ҳавоии Амрико шуд.

## Тавсиф
мини| Логотипи барномаи JSF (Joint Strike Fighter).
мини| Боинг X-32
мини| Lockheed Martin X-35 (ғолиб)
Барномаи тавсеа, тарроҳӣ ва тавлиди F-35 дар навъи худ бузургтарин ва пурҳазинатарин лоиҳа дар таърихи низомии ҷаҳон аст. Давлати Амрико ҳазинаи ниҳоии ин лоиҳаро як трлн доллар баровард кардааст. Амрико то октябри 2018 суфориши хариди 3٫000 фуруанд F-35-ро дарёфт кард ва артиши Исроил ва артиши Биритониё чанд фуруанди онро дар ихтиёр доранд. Ҷопон, Кореяи Ҷанубӣ, Туркия ва Итолиё ҳам аз Амрико F-35 харидорӣ кардаанд. 

F-35 навъи тавсеаёфтаи ҳавопаймои икс-35 аст. Икс-35 ҳавопаймое буд, ки тавассути Локҳид Мартин барои рақобат дар проекти «Ҷангандаи таҳоҷумии муштарак» (jsf) сохта шуд ва тавонист бар рақиби худ дар ин проект ҳавопаймои икс-32 аз ширкати Боинг пирӯз шавад. F-35 тавассути як тими саноеъи ҳавофазо ба раҳбарии ширкати Локҳайд Мартин тарроҳӣ шуда ва ширкатҳои амрикоии Northrop Grumman Corporation, Pratt & Whitney, Rolls-Royce plc, Allison ва British Aerospace аз шаркиони асосии ин проект маҳсуб мешаванд. F-35, ки гуфта шуда метавонад аз радарҳо бигурезад ва шиносоӣ нашавад, дар се модел сохта шудааст. Арзиш ҳар ҷангандаи Ф-35 тақрибан 100 млн доллар баровард мешавад. 
мини| Системаи ҳаракати амудии парвози F-35B
мини| Сопло Вектори Thrust барои варианти F135-PW-600 STOVL

; Сарчашмаҳо

## Адабиёт

* 
* 

## Пайвандҳо

* Вебсайти расмии F-35 Lightning II
* Ҳавопаймо, ки пӯсти Пентагонро пӯшид // "Сиёсати хориҷӣ" дар InoSMI.ru, 2012
* F-35: Ҳисоботи бардурӯғ дар бораи марг боиси дарозумрӣ мешаванд // блог дар thewaran.net (сана?)
* Хусусиятҳои иҷрои F-35 дар *logistics.ru*
* Ин ҷангандаи амрикоӣ Су-57-ро ба хок супурдааст. Вай зуд ва ноаён аст. // Лента. Ru, майи 2018
* Таърихи индекси F-35
Таронасаро

**Таронасаро** — нависандаест, ки матни тарона (калимаҳои гуфторӣ)-ро менависад, бар хилофи оҳангсоз, ки мусиқии таронаро эҷод мекунад, ки он метавонад унсурҳоеро аз қабили оҳанг (мелодия), ҳамсадоӣ (гармония), танзим ва ҳамнавоиро дар бар гирад, вале бо онҳо маҳдуд намешавад. Маъмулан таронасаро оҳангеро, ки пештар ба таври комил навишта шудааст, бо калимот пур мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таронапардозон
Гурӯҳ:Пешаҳо
Вулверҳемптон (бошгоҳи футбол)

**«Вулверҳе́мптон Во́ндерерс»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Вулверҳемптон Вондерерс»**, ; ) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз шаҳри Вулверҳемптони ноҳияи Мидленди Ғарбӣ аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад.

## Таърих

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Чемпионати футболи Инглистон|Лигбартари футболи Инглистон]]:**
** 15px **Қаҳрамон (3):** 1953/54; 1957/58; 1958/59
** 15px **Ноиби қаҳрамон (5):** 1937/38; 1938/39; 1949/50; 1954/55; 1959/60
* **[[Ҷоми футболи Инглистон|Ҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (4):** 1893; 1908; 1949; 1960
** 15px **Финалист (4):** 1889; 1896; 1921; 1939
* **[[Ҷоми Лигаи футболи Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (2):** 1974; 1980
* **[[Суперҷоми футболи Инглистон|Суперҷоми Инглистон]]**
** 15px **Ғолиб (4):** 1949*; 1954*; 1959; 1960* (* як ҷоизаро ду даста нимсоли соҳиб буданд)
* **[[Ҷоми ҳарбии Лигаи футбол]]**
** 15px **Ғолиб:** 1941/42
* **[[Ҷоми Тексако]]**
** 15px **Ғолиб:** 1970/71
* **[[Ҷоизаи Лигаи футболӣ]]**
** 15px **Ғолиб:** 1987/88

### Байналмилалӣ
* **[[Лигаи Урупо|Ҷоми УЕФА]]**
** 15px **Финалист:** 1972

## Ҳайати ҳозира

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Вулверҳемптон»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол, таъсисёфта дар соли 1877
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Инглистон
Рӯзи байнулмилалии бевазанон

**Рӯзи байнулмилалии бевазанон** () — рӯзи тасдиқшудаи Созмони Милали Муттаҳид барои мубориза бо камбизоатӣ ва беадолатӣ, ки миллионҳо бевазанон ва нафарони таҳти сарпарастии онҳо дар бисёре аз кишварҳои ҷаҳон бо он рӯбарӯ мешаванд. Аз ҷониби Бунёди Лумба барои баланд бардоштани сатҳи огаҳӣ дар бораи мушкилоти бевагӣ таъсис дода шудааст.

Тибқи арзёбии китоби «*Ноаён, фаромӯшшудагони ранҷур: ҳолати ногувори* бевазанон дар саросари ҷаҳон», дар ҷаҳон то соли 2010 тақрибан 245 миллион бевазан ба қайд гирифта шуда буд, ки 115 миллиони онҳо дар зери хатти фақр зиндагӣ мекунанд. 22 июни соли 2010 ин таҳқиқот ба Дабири кулли СММ Пан Ги Мун дар доираи маъракаи иттилоотии Бунёди Лумба пешниҳод карда шуд.

Нахустин Рӯзи байнулмилалии бевазанон соли 2005 баргузор гардид.

## Эътирофи Созмони Милали Муттаҳид
21 декабри соли 2010 Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид 23 июнро расман Рӯзи байнулмилалии бевазанон эълом кард ва пешниҳоди президенти Габон Алӣ Бонго Ондимбаро якдилона дастгирӣ намуд. Дар баробари эътирофи расмӣ, СММ аз кишварҳои узв ва дигар созмонҳои байнулмилаливу минтақавӣ даъват кард, ки ба вазъи бевазанон ва фарзандони онҳо таваҷҷуҳи хос зоҳир намоянд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://www.theloombafoundation.org/index.php?q=international-widows-day
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4580323.stm
* http://www.dnaindia.com/india/report_study-report-on-condition-of-widows-presented-to-pratibha-patil_1414905
* https://web.archive.org/web/20120516165850/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-22/us/28267440_1_international-widows-day-raj-loomba-resolution

Гурӯҳ:23 июн
Гурӯҳ:Рӯзҳои ҷаҳонии СММ
Dinpur

**Dinpur** деҳот ва шӯрои иттифоқи дар Ноҳияи Дера Исмоилхон дар Хайбер-Пахтунхва, Покистон мебошад. Он дар ҷанубу шарқи пойтахти ноҳия Дера Исмоилхон ҷойгир аст ва дар баландии тақрибан 175 метр аз сатҳи баҳр қарор дорад.

## Идоракунӣ
Dinpur қисми Теҳсили Дера Исмоилхон буда, ҳамчун як воҳиди ҳокимияти маҳаллӣ (Шӯрои Иттифоқ) дар зери идораи вилоятӣ фаъолият мекунад.

## Аҳолӣ ва иқтисод
Dinpur як ҷамоаи асосан кишоварзӣ аст, ки аз заминҳои ҳосилхез ва инфрасохтори обёрӣ баҳра мебарад. Кӯмакҳои асосии он шомил мешаванд: гандум, ҷуворимакка, қандсахт ва пахта.

## Таълим
Деҳот як мактаби давлатӣ дорад, ки мактаби миёнаи ҳукумати Dinpur мебошад, инчунин мактаби ибтидоии Dinpur низ ҳаст, ки аҳолии маҳаллиро хизмат мерасонад.

## Рушд
Солҳои ахир ба рушд ва пешравии ҷомеа дар Dinpur бо беҳбудии дастрасии ба таълим, интернет ва маърифати ҷавонон мусоидат кардааст.

## Саломатӣ
Дар майи соли 2025, ҳукуматии вилоят 1,11 миллиард рупии Покистонро барои таъсиси лӯлаи кардиологӣ ва маркази сӯхтатаро дар Муфти Меҳмуд Мемориал Ҳоспитал ва Шифохонаи марказии Дера Исмоилхон фароҳам кард. Ин муассисаҳо барои сокинони Dinpur хизмат мерасонанд.

## Амният ва ҳифзи ҳуқуқ
Пас аз ҳодисаҳои амниятӣ дар ноҳия, аз ҷумла ҳамлаҳои ракетӣ ба минтақаҳои низомӣ ва ёдгорҳои ҳарбӣ дар декабри 2022, амалиёти пулис дар Dinpur ва минтақаҳои атроф гузаронида шуд. Якчанд нафар ба унвони гумонбаршудагон дастгир гардиданд.

## Барқ ва эътирозҳо
Дар зимистони 2022-2023, сӯхтани барқ дар Dinpur бо эътирозҳои ҷамъиятӣ мувоҷеҳ шуд. Мақсади эътирозгарон бастани роҳҳо, аз ҷумла **Роҳи Dinpur** ва сӯхтани чархҳоро барои талаб кардани таъминкунандаи барқ аст.

## Мусоиди маҳаллии ҳокимият
Дар апрели соли 2023, комиссари ёрдамчии маҳаллӣ барои санҷиши ғайриодии муассисаҳои саломатӣ дар Dinpur омада, маъзарат дар муассисаҳои тиббӣ ва талаботи беҳбудӣ оид ба масъулиятро муайян кард.

## Ашхоси машҳур
***Ghulam Muhammad Din Puri** (1835–1936), донишманд исломӣ ва бунёдгузори Dinpur Sharif.

## Почтаи расмӣ
Почтаи расмии Dinpur **29100** мебошад.

## Мақолаҳо


## Линкҳои берунӣ
* Сайти расмии/ғайрирасмии ҷомеа
Занг (сози мусиқӣ)

«**Занг**» () — як навъи сози мусиқии зарбии маъмули мардуми эронитабор. Онро аз биринҷӣ месохтанд.

«Занг» барои ҳамовозӣ бо дигар созҳо истифода мешуд. «Занг»-ро мутрибон бо ангуштони аввалу миёна менавохтанд. Садо ва танини «Занг» ба маҳорати навозандагии мутриб вобаста буд. Бино ба маълумоти Ибни Хурдодбеҳ («ал-Лаҳв ва-л-малоҳӣ») ва дигар солноманависон, аз ин соз мардуми Мовароуннаҳру Хуросон фаровон истифода мебурданд ва садояш шабеҳи чанги маъмулӣ буд. «Занг» дар санъати мусиқии аврупоӣ низ маъмул аст ва дар оркестрҳои бузурги мусиқӣ, бахусус ҳангоми иҷрои асарҳои мусиқии динӣ дар ҳамовозӣ бо созҳои тории захмаӣ ва тории камонӣ истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқии зарбӣ
Зангбор

«**Зангбор**» () **зангвор**:
* сози мусиқии ба даф, таблак ва ҷалтарани ҳиндӣ монанд, вале зангӯладор, ки ҳангоми навохтан зангӯлаҳояшро ҳам ба сабки наво ҷӯр ва ҳамоҳанг месохтанд;
* оҳанг, суруди базмиву ҳарбии аҳди Сосониён (224—651), ки ба ҳавои лаҳни «Зангбор» эҷод шуда, барои хурсандию болидарӯҳӣ навохта мешуд. Донишманди мусиқӣ Қутбуддини Шерозӣ дар як боби асари донишномавиаш «Дуррату-т-тоҷ ва ли ғуррати-д-даббоҷ» (дар илми мусиқӣ) баробари дигар авзону зарбҳои маъмули бостонӣ «Зангбор»-ро низ тавсиф намудааст;
* тарона, оҳанги қадимии мардуми Мовароуннаҳр, ки ба истиқболи фарорасии баҳор эҷод шуда, зарбу усулҳои фораму дилангез дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Орифи Қазвинӣ

**Абулқосим Орифи Қазвинӣ** (; ) — , мусиқидон ва таснифсози эронии даврони Қоҷор ва Паҳлавӣ. Ӯ ба хотири сурудани таснифҳо ва ғазалҳои сиёсӣ, меҳанӣ ва ошиқонааш шинохта мешавад. Эътибори ворид кардани мафоҳими сиёсӣ дар тасниф ба Ориф дода мешавад ва аз ӯ бо лақаби «Шоири миллии Эрон» ёд мешавад. Таснифҳои Ориф ба суръат байни мардум ривоҷ меёфтанд ва мунаққидон муътақиданд, ки Ориф аз тариқи ашъораш рӯи ҷомеаи Эрон, ки даргири Инқилоби Машрута буд, таъсири инкорнашаванда доштааст.

## Эзоҳ
Фурду

**Фурду** () — рустоест дар деҳистони Фурду, бахши Фурдуи шаҳристони Каҳак дар устони Қуми Эрон. Ин деҳа, маркази бахши Фурду мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рустоҳои шаҳристони Каҳак
Занги Шутур

«**Занги Шутур**» ():

* зарб ва вазни маъмули мусиқӣ, ки устодони мусиқӣ дар тақлид ба садои зангӯлаи гардани шутур эҷод намудаанд. «Занги Шутур» ҳамчун гӯшаи мусиқӣ дар таркиби мақомҳои «Ҳумоюн» ва «Рости Панҷгоҳ» («Ҳафт дастгоҳ»-и эронӣ) ва дар дастгоҳҳои «Сегоҳ»-у «Чоргоҳ» дар шакли мухтасар истифода мешавад. «Занги Шутур» дар барномаи мутрибони замони Қоҷориён эътибори зиёд дошт ва яке аз устодони машҳури мусиқӣ Ҳасан Сантӯрхон ин таснифро бо номи «Занги шутури бо ранг» барои граммофон ҳам сабт намуда буд. Равиш ва шеваи «Занги Шутур» дар «Рости Панҷгоҳ» дар зина (дараҷа)-и ним парда поин меояд;
* асари бисёр маъмул дар дастгоҳи «Сегоҳ» аз устоди бузурги мусиқӣ Абулҳасани Сабо, ки ба чорзарб сохта шудаааст. Устод Сабо аз донишу малакаи баланд, имконоти васеи иҷроии хеш моҳирона истифода намуда, тавассути сози виолончел садои «Занги Шутур»-ро рӯи саҳна овардааст. Ин кори ҳунарии устод Сабо аз сохтори оҳангии «Занги Шутур» дар дастгоҳҳои «Сегоҳ», «Чоргоҳ», «Рости Панҷгоҳ» ва «Ҳумоюн» тафовут дорад. Устод Сабо дар ҷараёни иҷро аз кашишу тазйиноти мусиқӣ хеле моҳирона истифода бурда, ин кори ҳунариашро барои сози мизробӣ – сантӯр бисёр рангомез танзим намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зангила

**Зангила**, **синга** (; мутародиф **скорбу́т**, ) — бемориест, ки бинобар норасоии витамини С (кислотаи аскорбинат) ба вуҷуд омада, боиси ихтилоли синтези коллаген мегардад ва бофтаҳои пайвасткунандаашон ноустувор мешаванд.

## Таърих
Маълумоти дақиқи аввалин дар бораи Зангила марбут ба бемор шудани баҳрнавардон аст, ки дар ибтидои асри 13 ба мушоҳида расида буд. Зангила хусусан дар давраи кишваркушоиҳо, ки нимаи дуввуми асри 15 хеле ривоҷ ёфта буд, густариш ёфт. Мас., соли 1495 дар киштии сайёҳ Васко да Гама ҳангоми сафар ба Ҳиндустон аз 160 нафар баҳрнавард 100 нафарашон аз ин беморӣ ҷон доданд. Бино ба маълумоти муаррихони тиб байни солҳои 1600—1800 аз зангила қариб 1 млн нафар баҳрнавардон фавтидаанд. Зангила дар хушкӣ, маъмулан, дар қалъаҳои муҳосирашуда, зиндонҳо, деҳаҳои дурдаст мушоҳида мешуд. Аз норасоии витамини С сар задани зангила танҳо соли 1932 ошкор шуд.

## Аломатҳо
Зангила, маъмулан, якҷо бо дигар намудҳои витаминкоҳӣ ба вуҷуд меояд. Аломатҳои аввалини зангила баъди 4-12 ҳафтаи қатъ намудани истеъмоли витамини С ба назар мерасанд. Ҳангоми ба андомгон кам ворид шудани ин витамин (ҳиповитаминози С) нишонаҳои зангила баъди 4-6 моҳ фаро мерасанд. Бемор сусту беҳол шуда, хоболудӣ, дарди мушакҳои соқи по, сарчархзанӣ ба вуҷуд меояд. Минбаъд аломатҳои махсуси Зангила ба мушоҳида мерасанд. Милки дандонҳо аввал сафед, баъд кабуд шуда, варам мекунанд, аз андак даст расондан хуншор мешаванд; канорҳои милк ғафс, исфанҷмонанд, кабуди арғувонӣ мегарданд (аз онҳо хун меравад). Беморонро дард (ҳангоми жовиш) ва бисёр хориҷ шудани оби даҳон азият медиҳад. Ҳангоми вазнин будани ҷараёни беморӣ дар милки дандонҳо захмҳо пайдо шуда, даҳон бадбӯй мегардад, дандонҳо меафтанд. Пӯст хушкида, тобиши зарди ҷигарӣ пайдо мекунад; дар зери пӯсти по хуншориҳои аввал сурх, минбаъд кабуди арғувонӣ ба вуҷуд меоянд. Дар мавриди вазнин будани ҷараёни маризӣ дар мултаҳима (конъюнктива), насҷи зери пӯсти сурин, пушти ронҳо ва чуқураки зери зону, қабати мушакҳо (бештар мушакҳои соқи по), устухонпарда, бофтаҳои атрофи бандҳо низ хуншориҳои фаровон ба мушоҳида мерасанд; хуномосҳои сахту дардманд пайдо мешаванд. Бинобар дард кардани мушак бемор дуруст роҳ рафта наметавонад. Мумкин аст узвҳои дарун — меъда, рӯда, шуш, гурда, сифоқ ва перикард, инчунин хонаи пеши чашм низ хуншор гарданд; маводди қай ва пешоб омехта бо хун меояд.
Шаклҳои вазнин ва оризаноки зангиларо дар беморхона муолиҷа мекунанд. Бештар хӯроки серғизо (дорои витамини С), кислотаи аскорбинат, доруҳои витаминӣ таъйин карда мешаванд. Фарҷоми бемории сабук хуб аст. Дар мавриди бемории оризанок мариз мумкин нобино шавад ё дуруст ҳаракат карда натавонад. Беҳтарин роҳи пешгирии зангила истеъмоли меваю сабзавот мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зангӣ-ота

**Зангӣ-ота** (), **Ойхоҷа ибни Тоҷхоҷа ибни Мансур** (фавт 1258, Тошканд) — орифи ҳанафимазҳаб, муриди Аҳмади Ясавӣ.

## Зиндагинома
Дар бораи аҳволи ӯ манбаъҳо, аз ҷумла «Таърихи амония»-и Мусо Сайрамӣ, «Туҳфату-з-зоирин»-и Носируддин ибни Амир Музаффар ва «Ламаҳот»-и Азизон Олими Шайх хабар додаанд. Дар баъзе манбаъҳо бобои Зангӣ-ота — Арслон-бобо устоди Аҳмади Ясавӣ қаламдод шудааст. Падари Зангӣ-ота муриди Аҳмади Ясавӣ буда, писарашро то оғози навҷавонӣ дар рӯҳияи баланди илму ирфон тарбия кард, сипас ӯро ба муридии Ясавӣ супорид. Ясавӣ пас аз муддате, шояд ба сабаби пирсолӣ, тарбияи Зангӣ-отаи ҷавону иродатмандро ба халифаи муқарраби худ Ҳаким-ота Сулаймони Боқирғонӣ вогузор кард. Зангӣ-ота пас аз касби камолоти ирфонӣ ва гирифтани дуову иродати муршиди худ — Ҳаким-ота ба вил. Чоч (Тошканд) омада, ба тарбияи шогирдон ва давом додани таълимоти силсилаи хоҷагон пардохт. Зангӣ-ота як муддат чӯпонӣ ихтиёр карда, ба сабаби зери офтоб бисёр гаштанаш сиёҳпӯст шуд ва ба «зангӣ» машҳур гардид. Зангӣ-ота ба «зикри чӯпонӣ» машғул будааст. Ин навъи зикр ҳанӯз ҳам дар миёни орифони баъзе минтақаҳои Осиёи Миёна роиҷ мебошад. Аз Зангӣ-ота ҳеч асаре ёд нашудааст.

Мақбараи пуршукӯҳ ва маҷмааи ёдгории Зангӣ-ота ва ҳамсараш Анбарбибиро бо фармони Темур охирҳои асри 14 сохтанд, ки дар 15 км ҷанубу ғарби шаҳри Тошканд, дар маҳаллае ҷойгир аст, ки «Зангиота» ном дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зангона

«**Зангона**» (), **зангиёна**:

* сози тории захмаӣ, ки назди зангиён маъмул будааст, вале дар адабиёти назарии мусиқӣ ин соз бо чунин ном хотирнишон нашудааст. Низомии Ганҷавӣ «зангона»-ро чунин тавсиф кардааст:

* номи тарона, оҳанги қадимии мавсимию маросимии замони Сосониён (224—651), аз таснифоти Накисои Чангӣ (асрҳои 6-7);
* гӯшаи мусиқӣ дар таркиби мақомҳо («Дувоздаҳмақом», асрҳои 13-14). Дар навиштаҳои хаттии асрҳои баъдӣ «зангона» ба сифати гӯшаи мусиқӣ зикр нашудааст. Дар қисме аз фарҳангномаҳо «зангона» ҳамчун зарб ва авзони мусиқӣ тавсиф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зангоракҳо

**Зангоракҳо** () — ҷинси паранда аз оилаи арзанхӯракҳо (Fringillidae).

Ҷисмаш баробари гунҷишк аст. Рангаш сабзи зайтунӣ бо болҳои зардгун. Зангоракҳо 2 намуд мешаванд. Зангоракҳои муқаррарӣ (Chloris chloris) дар ҷангалзори паҳнбарги Аврупо, Осиёи Ғарбӣ ва Шимолу Ғарби Африқо сокин аст. Дар мавзеъҳои ҷанубӣ муқимӣ буда, зимистон аз маҳалҳои шимолӣ ба ҷанубӣ кӯч мебандад. Дар фасли тобистон 1-2 бор болои дарахтон лона сохта, 4‒6 тухм мегузорад. Ғизояш тухму меваи рустаниҳо ва баъзан ҳашарот аст. Зангоракҳои хитойӣ (Chloris sinica) дар Осиёи Шарқӣ (Камчатка, ҷазираҳои Курил, Сахалин, Ҷопон ва Хитой) зиндагӣ мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Порту

**По́рту** ( []) — сеюмин шаҳри бузурги Португалия.

## Таърих

## Иқтисодиёт

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Португалия
Калисои Пётри Муқаддас

**Калисои Пётри Муқаддас** (, ) — калисои католикӣ, созаи марказӣ ва бузургтарини Ватикан, дуюмин калисои бузурги масеҳӣ дар ҷаҳон аз назари масоҳат (пас аз калисои Нотр-Дам-де-ла-Пэ) аст.

## Меъморӣ
Ин калисо, ки ба таври куллӣ тавассути Донато Браманте, Микеланҷело, Карло Мадерно ва Ҷан Лорентсо Бернинӣ тарроҳӣ шудааст, маъруфтарин асари меъмории Ренессанс аст.

Зербинои ин калисо наздик ба 200 ҳазор метри мураббаъ аст ва ҳаккориҳову муҷассамаҳои сақфи он асари Микеланҷело мебошад. Сохти ин калисо 120 сол тӯл кашид.

Нуктаи ҷолиб ин ки, нақшаи ҳавоии сохтмонҳои калисои Сан-Пиетро ба шакли як калид тарроҳӣ шудааст, ки рамзи калиди биҳишт маҳсуб мешавад ва муҷассамаҳои ҳавориюни Масеҳ низ ба шакли нимдоира дар атрофи дари вурудии ин калисо насб шудаанд.

Бар асоси ақидаи роиҷ дар католик, ин калисо маҳалли дафни Петри Муқаддас, яке аз ҳавориюни Масеҳ ва аввалин поп аст. Шавоҳиди таърихӣ ва ақидаи роиҷ ҳокӣ аз онанд, ки мақбараи Петри Муқаддас мустақиман зери меҳроби калисо қарор дорад. Ба ҳамин далел, теъдоди зиёде аз попҳо, аз садри масеҳият то кунун, монанди поп Иоанн Павели II, ки чанд сол пеш фавт кард, дар зерзамини ин калисо дафн шудаанд. Аз замони Константини Бузург, императори Рум, калисое дар ин макон қарор доштааст. Сохти базиликаи ҳозир, ки ҷойгузини базиликаи қадимии асри чоруми мелодӣ шудааст, аз таърихи 18 апрели соли 1506 оғоз шуд ва дар 18 ноябри соли 1626 ба поён расид.

Ҳарсола байни 15 000 то беш аз 80 000 нафар барои ширкат дар маросимҳои мухталиф, дар майдони Сан-Пиетро ё дохили базилика ҷамъ мешаванд.

Аз назари меъморӣ, ин калисо бузургтарин бинои даврони худ маҳсуб мешавад. Базиликаи Сан-Пиетро яке аз чаҳор базиликаи Рум аст, ки унвони базиликаи аъзамро доро мебошад. Бархилофи тасаввури роиҷ, ин калисо як калисои ҷомеъ нест; чаро ки маҳалли иқомати поп нест. Маҳалли иқомати поп (ба унвони епископи Рум) дар базиликаи Иоанни Муқаддаси Латеран қарор дорад.

## Эзоҳ