open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агломератсияи шаҳр

**Агломератсияи Шаҳр** (аз лотинӣ agglomero – ҷамъ меоварам) — ҳамроҳшавии шаҳрҳои хурд, шаҳракҳо ё ҳудудҳои маскуни музофот дар атрофи шаҳри калон. Истилоҳи Агломератсияи шаҳрро географҳо ва урбанистҳои (шаҳрпарастони) франсавӣҷорӣ кардаанд. Ташаккули Агломератсияи шаҳр аз садаи XIX сар шудааст. Ҳамвора бо тараққӣ кардану васеъ гардидани шаҳри асосӣ рустову деҳкадаҳо, нуқтаҳои алоҳидаи аҳолинишин, манзилу мулкҳои қад-қади шоҳроҳҳо ҷойгирифта ва ғайра бо он махлут мешуданд. Агломератсияи шаҳри замонавӣ дар шакли вусъатёбии сохтмони иморатҳои бисёрошёнаи муттасил ё ҷо-ҷо биноёфта (баъзан байни биноҳои баланд боқимондаи деҳе ё муҳити табиӣ нигоҳ дошта мешавад), бунёд гардидани шабакаи роҳу шоҳроҳҳо, тағйири шароити зисту фаъолияти сокинони музофот, таҳкими алоқаҳои иқтисодию фарҳангии онҳо бо марказ ва ғайра зоҳир мешавад (барои кор ё таҳсил ба шаҳр омада рафтани сокинони музофот; барояшон дастрас будани ҳаёти маишию маданию фарҳангии шаҳр ва ғайра). Андозаи Агломератсияи шаҳр аз дараҷаи тараққиёти нақлиёт вобаста аст; суръати воситаҳои нақлиёт ҳар қадар баланд бошаду шумораашон зиёд, ҳудуди агломератсия ҳамон қадар васеъ мешавад (масалан, шохаҳои дурраси роҳи оҳан ва воситаҳои зудраси нақлиёт – метро, электропоездҳо; киштиҳо ва катерҳои зудгард дар роҳҳои обӣ).

## Агломератсияи шаҳр аз рӯи масоҳат
Агломератсияи шаҳр аз рӯи масоҳат, нуфуси аҳолӣ ва шумораи шаҳрҳои ба шаҳри асосӣ ҳамроҳшуда хурд, миёна, калон ва бузург мешавад. Он якмарказӣ ва бисёрмарказӣ мешавад. Масалан, Париж, Лондон, Милан, Москва – агломератсияи якмарказӣ; Ростов (Таганрог, Ростови лаби Дон, Азов, Батайск, Новочеркасск, Шахти, Новошахтинск) – бисёрмарказӣ. Сернуфустарин Агломератсияи шаҳри ҷаҳон агломератсияи Токио (33,8 млн нафар), Мехико (21,9 млн), Нию Ёрк (21,8 млн), Сеул (21,7 млн), Сан-Пауло (20,2 млн), Мумбай (18,8 млн), Ҷакарта (16,3 млн), Қоҳира (15,6 млн), Москва (15,4 млн), Истанбул (10,9 млн), Теҳрон (10,8) ва ғайра мебошад. Агломератсияи шаҳри фавқулода бузургро «мегалополис» меноманд. Мегалополисҳо минтақаҳои яклухт урбанизатсияшудаи иборат танҳо аз сохтмонҳои шаҳрӣ мебошанд: масалан, мегалополиси «Босваш» (яъне аз Бостон то Вашингтон, ШМА) мебошад, ки наздики 42 млн аҳолӣ дошта, 50 Агломератсияи шаҳрро муттаҳид кардааст.
Дар Тоҷикистон Душанбе якҷоя бо шаҳрҳои Турсунзода ва Ваҳдат, ноҳияҳои Ҳисор ва Рӯдакӣ; Хуҷанд бо шаҳрҳои Қайроққум, Чкаловск, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров Агломератсияи шаҳрро ташкил медиҳанд. Фаъолияти сокинони шаҳру ноҳияҳои зикршуда бо пойтахт ва маркази вилоят вобаста буда, онҳо ин ҷо кору таҳсил мекунанд, дар ҳаёти иқтисодиву фарҳангии ин ду шаҳр иштироки бевосита доранд. Ҳаракати мунтазами воситаҳои нақлиёт дар ҳудудҳои мазкур таъмингари ин иртиботанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Агломератсияи шаҳрҳо
Гурӯҳ:Шаҳрсозӣ
Азулам

**Азулам**, азулокс, C8H10N2O4S, як навъ моддаи химиявӣ. Кристаллҳои сафед ҳосил мекунад. Азуламро дар шакли маҳлули намаки натрий истеҳсол менамоянд. Барои нобуд кардани алафҳои бегона пешбинӣ шудааст. Онро ба себаргазор ба ҳар га 4 – 5 кг мепошанд, вале ин миқдори азулам барои киштзори баъзе дупаллагиҳо ва хӯшаиҳо хавфнок аст. Азуламро ба киштзори зағир, испанох ва юнучқа низ пошидан мумкин аст. Хусусан ғумой (ҳангоми дубарга буданаш) ва дигар алафҳои бегонаро зуд нест мекунад. Барои занбӯри асал ва дигар ҳашароти фоиданок чандон зарар надорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Азхудкунии дониш

**Азхудкунии дониш** — фаъолияти дарккуние, ки барои аз худ кардани дониш, маҳорат ва малакаҳо мусоидат менамояд. Раванди азхудкунии дониш майли равонӣ (психологӣ) дошта, ҳангоми фаъолияти таълимӣ ва амалии хонандагон дар шуури онҳо ҳамчун инъикоси таъсири педагогӣ зоҳир мегардад ва ба инкишофи ҳамаҷонибаи ҷаҳонбинии онҳо мадад мерасонад. Дар натиҷаи дуруст ва оқилона ташкил кардани раванди азхудкунии дониш азхудкунии дониш хонандагон системаи донишҳоро пурра аз худ мекунанд, равобити реалӣ, вобастагии байни ашё ва воқеияти ҳодисотро инъикос намуда, ба воқеӣ будани олам сарфаҳм мераванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Айбдоркунии хусусӣ

**Айбдоркунии хусусӣ** — шакли махсуси таъқиби ҷиноятӣ, ки бо ташаббуси ҷабрдида оғоз карда мешавад. Вежагии айбдоркунии хусусӣ он аст, ки ҷабрдида дар як вақт ҳамчун айбдоркунанда низ зуҳур мекунад. Қонуни мурофиавӣ имконият фароҳам меоварад, ки парвандаи ҷиноятии бо хоҳиши ҷабрдида оғозгардида бо сабаби оштӣ шудани тарафайн қатъ карда шавад. Агар парвандаи бо шикояти ҷабрдида оғозгардида аҳамияти ҷамъиятӣ дошта бошад, прокурор метавонад дар мурофиаи судӣ ба сифати айбдоркунандаи давлатӣ ширкат намояд. Дар чунин маврид парвандаи ҷиноятӣ дар асоси қоидаҳои умумӣ баррасӣ карда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фарҳанги истилоҳи ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Айбдоркунӣ

**Айбдоркунӣ** — фаъолияти мурофиавии мақомоти давлатӣ ё шахсони қонунан ваколатдор ба мақсади исботи ҷинояти айбдоршаванда дар назди суд. Аслан се навъи айбдоркунӣ мавҷуд аст: айбдоркунии давлатӣ, айбдоркунии хусусӣ ва айбдоркунии ҷамъиятӣ, ки аз тарафи худи онҳо амалӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Айдаред

**Айдаред** — навъе аз себ. Бори аввал Л. Вернер дар штати Айдаҳои ШМА бо роҳи дурагакунии навъҳои Ҷонатан ва Вагнер рӯёндааст. Дарахташ зудсабзи миёнақад, шохаҳояш паҳну парешон. Мевааш миёнаҳаҷм (вазнаш 140 – 160 г), пӯсташ нафиси ҳамвор, рангаш сабзча, баъди пухтан зардтоб мешавад; мағзаш сафед, сероб, таъмаш туршча, хушбӯй. Аз ҳар га боғоти он 180 – 230 сентнер ҳосил гирифтан мумкин. Барои хуб гардолуд шудан онро бо навъҳои Банани зимистона, Ренет Симиренко, Голден Делишес, Ред Делишес якҷоя мешинонанд. Парвариши айдаред дар Тоҷикистон чун навъи ояндадор тавсия шудааст. Дар қитъаи таҷрибавии Институти боғдорӣ ва сабзавоткорӣ ниҳоли аз тухмӣ рӯидааш дар 6 – 7-солагӣ, дар пайвандтакҳои реза бошад, дар 3 – 5-солагӣ ҳосил додааст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон мевааш даҳаи дуюм ва сеюми сент. мепазад. Меваашро тару тоза мехӯранд, барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ аст (онро 3 – 4 моҳ нигоҳ доштан мумкин). Ба касалии гарда ва тосак нисбатан тобовар мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Сорта плодовых культур, Кишинёв, 1985.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъе аз себ
Агроаксияи Германия

**Агроаксияи Германия** (Welthungenhilfe) — созмони байналмилалӣ. Соли 1961 ҳамчун комитети миллӣ бо дастгирии Барномаи СММ оид ба маводи хӯрока ва кишоварзӣ таъсис ёфтааст. Агроаксияи Германия яке аз созмонҳои бузурги ғайридавлатии Германия оид ба расондани кумак ба осебдидагон аз офатҳои табиӣ мебошад. Агроаксияи Германия созмони ғайритиҷоратӣ, ғайридинӣ ва аз ҷиҳати сиёсӣ мустақил аст. Он аз ҷониби Шӯрои нозирони фахрӣ таҳти сарпарастии Президенти Федералии ҶФГ идора мешавад. Агроаксияи Германия фаъолияти худро аз ҳисоби маблағҳои шахсони алоҳида, ширкатҳои хусусӣ ва грантҳои давлатӣ ба роҳ мондааст. Дар Тоҷикистон 18 октябри 1994 ба фаъолият шурӯъ намудааст. Беш аз 90 лоиҳаи оид ба рушд ва кумакро – дар ҳаҷми 90 млн евро дар кори барқарорсозии бахши кишоварзӣ, таъмини амнияти хӯрокворӣ, омодагӣ барои пешгирии офатҳои табиӣ, роҳандозиву ташкили сохторҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ – дар ноҳияҳо ва деҳоти Тоҷикистон амалӣ кардааст. Агроаксияи Германия дар ҳолатҳои фавқулода ба мардум маводи ғизоӣ, сару либос, кӯрпа, оби тозаи ошомиданӣ ва ғайра кумак кард. Кумаки охирин ба мардуми осебдида аз офати табиӣ дар водии Рашт (майи 2009) ва шаҳри Кӯлоб (майи 2010) расонда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созмонҳои байналмилаӣ
Айлоқ

**Айлоқ**, **ейлоқ**, **айлох**, **ҳайлох**, **ёйлоғ**, **ёйлоқ**, **яйлоғ**, **яйлоқ** — мавзеъҳое, ки ба он ҷо баҳору тобистон чорводорон барои чарондани мол кӯчида мераванд.

## Ҳамчунин нигаред
* Чарогоҳ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чорводорӣ
Айбнома

**Айбнома** — ҳуҷҷати мурофиавие, ки аз тарафи муфаттиш дар сурати кифоят будани далелҳои тартиб дода шуда, айбдории шахсро дар содир намудани ҷиноят аз нуқтаи назари муфаттиш тасдиқ менамояд.
 
## Айбнома аз ду қисм иборат аст
Айбнома аз ду қисм – баёнӣ ва хулосавӣ иборат аст. Дар қисми баёнӣ моҳияти кор: маҳал – ҷой ва вақти содир шудани ҷиноят, тарз ва мақсади содир кардани ҷиноят, оқибат ва дигар ҷиҳатҳои ҷиддии он; маълумоти пурра оид ба шахси ҷабрдида; далелҳое, ки мавҷудияти ҷиноят ва гуноҳи айбдоршавандаро тасдик мекунанд; ҳолатҳое, ки ҷавобгарии айбдоршавандаро сабук ё вазнинтар мегардонанд; далелҳое, ки айбдоршаванда барои ҳимояи худаш меоварад ва натиҷаҳои тафтиши ин далелҳо зикр карда мешаванд. Дар қисми хулосавӣ маълумот оид ба шахсияти айбдоршаванда, моҳияти айбдоркунӣ, модда ва ё моддаҳои қонуни ҷиноятие, ки ҳамин ҷиноятро пешбинӣ мекунанд, нишон дода мешаванд. Айбномаро муфаттиш имзо карда, ҷой ва вақти тартиб додани онро зикр мекунад. Дара айбнома рӯйхати шахсоне, ки ба маҷлиси суд даъват шудаанд, маълумотномаҳо оид ба муҳлати тафтиш, чораҳои пешгирӣ бо нишон додани вақти дар ҳабс нигоҳ доштан, оид ба далелҳои шайъӣ, даъвои гражданӣ ва амсоли инҳо илова карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Агро-

**Агро**... (аз юнонӣ agros – саҳро) — қисми таркибии калимаҳои мураккаб, ки ба кишоварзӣ мансуб будани онҳоро ифода мекунад, масалан , агроклиматология, агрохимия, агрофизика, агробиосеноз.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пешвандҳо
Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Айнуляқин

**Айнуляқин** (аз арабӣ айн – чашм ва яқин – собитшуда, бовар кардан) — баъди илмуляқин зинаи дуюми маърифати тасаввуф аст, ки зимни он гӯё ба ориф кашфи асрори илоҳӣ муяссар мешавад. Ин зинаи дониш на ба воситаи ақлу далелҳои илмӣ, балки ба василаи муроқабаи ирфонӣ, ки гӯё дар қалби суфӣ ба вуҷуд меояд, ҳосил мегардад. Айнуляқин яке аз ҳолатҳои рӯҳии маърифати тасаввуф мебошад. Бино ба қавли Шиблӣ айнуляқин асрори ҳақиқатро ба қалби солик мерасонад. Аҳли тасаввуф ин зинаи маърифатро аз донишҳои ҳиссӣ ва ақлӣ бартар медонанд. Ҳаҷвирӣ дар китоби «Кашф-ул-маҳҷуб» зинаҳои яқинро шарҳ додааст. Ӯ муътақид аст, ки он чи ба тавассути илми саҳеҳҳосил мешавад, фардо ба руъят ҳосил хоҳад шуд. Дар айнуляқин суфӣ гӯё ба худшиносӣ расида, баъд ба ҳақуляқин қадам мемонад ва аз «фано» гузашта ба «бақо»мерасад. Айнуляқин зинаи маърифати сирф ирфонист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Мустамлии Бухороӣ. Шарҳи таарруф, Т., 1366;
*Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ, Табақот-ус-суфия, Т., 1379;
*Ҳамон муалл., Сад майдон, Т., 1388;
*Саҷҷодӣ Саидҷаъфар, Фарҳанги мусталеҳоти урафо, Т., 1341.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дин
Агробизнес

**Агробизнес** (аз агро ва бизнес) — яке аз тарзҳои иқтисоди бозоргонӣ. Агробизнес ба истеҳсолоти кишоварзӣ, нигаҳдорӣ, фурӯш ва коркарди маҳсулоти он вобаста аст. Аз нигоҳи сохтор ҳаммаънои комплекси агросаноатӣ мебошад. Фаъолияти соҳибкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ бинобар ҳамбастагии амалиётҳои иқтисодӣ ва табиию иқлимӣ душвориҳои зиёд дорад. Аз ин лиҳоз муомилоти пулӣ низ нисбатан суст буда, он асосан хусусияти мавсимиро касб кардааст. Дар соҳаи кишоварзӣ воситаи асосии истеҳсолот замин, зироат ва ҳайвонот мебошад. Ривоҷи соҳа ба омилҳои иқлимию табиӣ вобастагии ногусастанӣ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои кишоварзӣ
Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Айритон

**«Айритон»** — кони нефту газ дар ноҳияи Исфара. Соли 1967 кашф шудааст. Ҳаҷми захираҳои истихроҷшавандаи нефт ба 408 ҳазор т ва газ ба 580 млн м3 мерасад. Аз ин кон соле 2072 т нефт ва 300 ҳазор м3 газ истихроҷ карда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимё
Агробиосеноз

**Агробиосеноз** (аз агро…, юнонӣ bios – ҳаёт ва koinos – умумӣ) — ҷамоаи мавҷудоти  киштзор ва боғот; яке аз шаклҳои маъмули биосенозҳои дуюмин. Ҳар навъ зироат агробиосенози хоси дорои як силсила навъҳои доимию бартаридошта бунёд мекунад. Аз сабаби суст будани равандҳои худтанзимкунӣ агробиосеноз дер вуҷуд дошта наметавонад (нигар Агрофитосенозҳо); устувории муваққатии онро одам назорат мекунад. Хосияти дигари муҳими агробиосеноз каме бартарӣ доштани ҷонварони алафхор, хусусан зараррасонҳо (масалан, ҳашарот) мебошад. Асоси агробиосенозро рустаниҳои мазрӯъ ташкил медиҳанд. Онҳо якҷоя бо алафҳои бегона намудҳои ҳайвонҳои маскунро муайян месозанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аграрӣ
Акарапидози занбӯр

**Акарапидози занбӯр**, акароз, акариоз — касалии занбӯри асал, ки канаи Acarapis Wo odi Rennie (аз оилаи Tarsonemidae) ба вуҷуд меоварад.

Бори нахуст соли 1904 дар ҷазираи Уайт (Англия) ба қайд гирифта шудааст. Барангезандаи акарапидози занбӯрро соли 1920 олими шотландӣ Ҷ. Ренни бо ҳамкоронаш муқаррар намуд. Канаҳо аввал дар ҷуфти 1-уми трахеяҳои сина, дар асоси болҳо, халтаҳои ҳавоии шикам, сарсина ва сар ҷой мегиранд. Онҳо дар трахеяҳои сина афзоиш ёфта, тадриҷан ба трахеяҳои тамоми организм паҳн мегарданд. Барангезанда ба роҳи нафас (трахеяҳои сина), тахтапушту қафаси сина, буни бол ва ғайра тухм мегузорад. Канаҳо шираи организми занбӯрро макида, аз худ заҳр хориҷ мекунанд ва бо ҳамин роҳ онро нобуд месозанд. Кана берун аз организми занбӯр ҳамагӣ 3 – 4 рӯз умр мебинад. Занбӯри солим аз занбӯрҳои касал сироят меёбад. Аломатҳои касалӣ баъди 2 – 4 соли сироят ёфтани оилаи занбӯри асал зоҳир мегарданд. Парешонии болҳо ва парвоз карда натавонистани занбӯр аломатҳои акарапидози занбӯр буда, асосан аввали баҳор мушоҳида мешаванд. Акарапидози занбӯрро фақат бо роҳи санҷиши лабораторӣ аниқ ташхис кардан мумкин аст. Бо мақсади аниқ муқаррар кардани акарапидози занбӯр аз ҳар оилаи занбӯрҳои гумонбар ба касалӣ ба лабораторияи ветеринарӣ 30 – 50 занбӯри касалро фиристодан лозим аст. Акарапидози занбӯрро бо эфирсулфонат, фалбекс, нитробензол, метилсалитсилат, этилсалитсилат ва ғайра муолиҷа мекунанд. Вале бо мақсади пурра нест кардани акарапидози занбӯр ҳамаи занбӯрҳои касал ё ба касалӣ гумонбарро нобуд кардан лозим аст.

## Пешгирӣ
Роҳи пешгирии А.: баҳорон пеш аз парвози нахустин оилаи занбӯрҳоро бояд бодиққат аз назар гузаронд. Дар ҷойҳои карантини касалӣ хариду фурӯши занбӯр манъ аст. Асал ва прополиси занбӯрҳои касал барои одам ва занбӯрҳои солим хавфнок нест, бинобар ин савдои онро манъ накардаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Канакуш

**Канакушҳо**, **акарисидҳо** (аз  — кана ва  — мекушам) — моддаҳои химиявие, ки барои нобуд кардани канаҳо таъйин шудаанд. Барои несту нобуд кардани канаҳои рустанихӯр инсектисидҳои фосфорорганикӣ (метафос, метилнитрофос, трихлорметафос ва ғайра), хусусан инсектисидҳои системавӣ (фосфамид, метилмеркаптофос, октаметил ва ғайра) аҳамияти калон доранд. Спиртҳои ароматӣ, эфири кислотаҳо, сулфидҳо, сулфонҳо, азобензол, нитрофенолҳо, баъзе пайвастҳои органикии фтор, инчунин хокаю маҳлули сулфурро низ чун акарисидҳо истифода бурдан мумкин аст. Бо мақсади нобуд намудани канаҳои хунмак инсектисидҳои хлорорганикӣ, аз ҷумла келтан, милбекс, тедион (тетрадихлон), хлорбензид (хлорпарасид), хлорбензилат, эфирсулфонат (овотран), фосфорорганикӣ ва эфири кислотаҳои карбаминро кор мефармоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Зисткушҳо
Акартан

**Акартан** — як навъ акарисид. Барои нобуд кардани канаҳои рустанихӯр, занбӯруғҳои касалиовари пахта, дарахтони меваи ситрусӣ ва зироат (ба ҳар гектар 2 — 4 кг) истифода мекунанд. Барои одаму ҳайвон зарар дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Канакушҳо
Акарология

**[[Акарология]]** (аз  (*akari*) «кана» ва  «илм»)) — як фасли зоология, ки канаҳоро меомӯзад.

Акарология бахше аз арахнология (илм дар бораи тортанақшаклон) аст. Акарология доир ба анатомияи муқоисавӣ, эмбриология, физиология, экология, зоогеография, филогения ва таснифи канаҳо, ҳамчунин масъалаҳои марбут ба тиб, ветеринария ва кишоварзии онҳо баҳс мекунад. Дар Тоҷикистон масъалаҳои ба акарология вобастаро Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е. Н. Павловский, институтҳои тадқиқоти илмии чорводорӣ ва ветеринария, Институти пешгирии бемориҳо ва факултети ветеринарияи ДАТ ҳаллу фасл менамоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Акварел

**Акварел** (фаронсавӣ agurello, аз agua – об) — рангест, ки дар об ҳал мешавад. Инчунин мусавварае, ки ба воситаи ин ранг меофаранд. Расмкашӣ бо акварели ғализ (бо омехтаи ранги сафед) ҳанӯз дар Мисри Қадим, дунёи атиқа ва Европаю Осиёи асрҳои миёна маъмул буд. Ба истифодаи акварели мусаффо бе омехтаи ранги сафед, ки сифати асосии он шаффофии рангҳо буд, дар аввали садаи XV шурӯъ карданд. Дар асрҳои 16 – 17 акварелро барои кандакорию наққошӣ ва ангораю суратҳои рӯидеворӣ истифода мекарданд. Аз нимаи дуюми садаи XVIII акварелро барои наққошии манзара ба кор бурданд. Дар ин давра дар Англия як зумра рассомон – акварелистҳои касбӣ ба майдон омаданд (А. ва Ҷ. Р. Козенс, Т. Гёртин ва дигарон). Дар садаи XVIII Акварел инчунин ба Франсия (О. Фрагонар, Ю. Робер) ва Россия (Ф. А. Алексеев, М. М. Иванов) роҳ ёфт. Дар садаи XIX рассомони машҳури мамлакатҳои гуногун – Э. Делакруа, О. Доме, П. Гаварни, А. Менсел, И. Е. Репин, В. И. Суриков, М. А. Врубел ба акварел рӯй оварданд. Дар охири асри 19 ва асри 20 акварелро бештар дар омехтагӣ бо ранги сафед, гунаш, ранги нуқрагӣ ва ғайра истифода мебурданд. Дар санъати рассомии тоҷик мусаввараҳои акварелӣ дар эҷодиёти Г. Кузмин, В. Боборикин, А. Ашӯров, Р. Хошмуҳаммедов ва дигарон мавқеи намоён доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Акведук

**Акведу́к** (от  — об ва  — мегузаронам) — иншооти гидротехникӣ, новаи обгузар барои интиқоли об ба мавзеъҳои аҳолинишин, иншоотҳои обёрӣ ва гидроэнергетикӣ аз манбаъҳои дар баландӣ қарордошта.

Акведук аксар ба маънои пул (кӯпрук) аз болои дарё, роҳ ё ҷарӣ истифода мешавад. Сохтори акведук ба виадук монанд буда, он аз санг, хишт, оҳану бетон, пӯлод ва чӯбу тахта сохта мешавад. Акведук рӯи заминӣ ва зеризаминӣ мешавад. Акведукро дар давраҳои қадим дар Шарқи Наздик (Бобулистон, Миср) ихтироъ кардаанд. Яке аз акведукҳои машҳури Юнони Қадим дар ҷазира Самос сохта шуда буд, ки таърихнигор Ҳеродот онро ба рӯйхати аҷоиботи олам дохил кардааст. Дар Рум акведукҳо дар садаи VII то м. сохта шуда, об ба воситаи 11 акведук дода мешуд, ки дарозии онҳо 350 км-ро ташкил мекард. Танҳо 47 км-и он аз болои замин буда, боқимонда аз таги замин мегузашт. Ба воситаи акведуки дарозтарини румӣ (141 км) ба шаҳри Карфаген дар садаи II об дода мешуд. Дар Аврупои асри миёнагӣ то акведука 19 таҷрибаи бойи сохтмони акведук фаромӯш шуда, обро ба шаҳрҳо ба тавассути каналҳо мерасонданд. Дар асри 19 Инглистон яке аз давлатҳои пешқадам оид ба сохтмони акведукҳо шуда, шаҳрҳои бузурги Бирмингем, Манчестер ва Ливерпулро ба воситаи акведук бо об таъмин мекард. Акведукҳои калонтарин дар ИМА сохта шуда буданд. Ба шаҳри Нию Йорк аз масофаи 190 км, ба шаҳри Лос Анҷелес аз масофаи 400 км ба воситаи акведук об оварда мешуд.

Дар Осиёи Миёна, аз ҷумла дар Тоҷикистон аз қадимулайём акведуки зеризаминиро, ки бо номи корез машҳур аст (Панҷакент), истифода мебурданд. Дар ноҳияҳои кӯҳии Тоҷикистон (Помири Ғарбӣ, Дарвоз, Қаротегин) акведукҳои рӯи заминӣ барои гузарондани об истифода мешуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Иншоотҳои гидротехникӣ аз рӯи намуд
Ландри Бонфуа

**Ландри Боннефя** ( тав. ) —  футболбози Фаронсавӣ мебошад, дар мавқеи   бозӣ мекунад.

## Ҳаволаҳо
### Сарчашмаҳо

### Қайдҳо

Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Футболбозон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Футболбозони Фаронса
Гурӯҳ: Бозингарони АС Канн
Гурӯҳ: Бозингарони Б.Ф. Ювентуc
Гурӯҳ: Бозингарони F.C. Messina Peloro
Гурӯҳ: Бозингарони Б.Ф. МЕ
Гурӯҳ: Бозингарони Дижон ФКО
Гурӯҳ: Бозингарони Б.Ф. Амйен
Гурӯҳ: Бозингарони Б.Ф. Бастйа
Гурӯҳ: Бозингарони ЛБ Шаторукс
Гурӯҳ: Бозингарони Racing Strasbourg
Аквондев

**Аквондев** — аквони дев, яке аз офариниши бад, девест, ки дар қиссаву ривоятҳои мардуми эронинажод ба назар мерасад ва дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ низ амал менамояд. Аквондев дар «Шоҳнома» махлуқи зиштсурату бадниҳод, сеҳрангезу ҳавлнокест. Аз кирдори бади ӯ (вай ба шакли гӯрхар даромада аспони галаро азоб медод) галабонон ба шоҳ Кайхусрав хабар доданд. Кайхусрав барои маҳв кардани аквондев Рустамро фаро хонд. Рустам ҳарчанд кӯшид, аквондевро дастгир карда ва кушта натавонист. Хаставу бемадор дар сарчашмае ба хоб рафт. Аквондев ба сари Рустам омад ва ӯро бо он порчаи замине, ки дар рӯяш хуфта буд, ба ҳаво бардошт. Аз Рустам пурсид, ки ӯро ба дарё андозад ё ба кӯҳ? Рустам баръакс будани кори девонро медонист, аз ин рӯ, хост, ки вайро ба кӯҳ афканад. Аквондев Рустамро ба дарё партофт ва ӯ аз он ҷо ба саломат берун омад. Бори дуюм Рустам аквондевро дар сарчашма дарёфт ва сарашро бурид. Мақсади Абулқосими Фирдавсӣ дар қиссаи аквондев мубориза бо нерӯҳои бад, мардуми зишту офаридаҳои аҳриманхислат мебошад:

Ту мар девро мардуми бад шинос,

Касе, к-ӯ надорад зи Яздон сипос.

Ҳар он к-ӯ гузашт аз раҳи мардумӣ,

Зи девон шумар, машмараш одамӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Абулқосими Фирдавсӣ, Шоҳнома, ҷ. 4, Д., 2008;
*Ёҳақӣ Муҳаммадҷаъфар, Фарҳанги асотир, Т., 1375 ҳ. ш.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоҳнома
Акинак

**Акинак** — () шамшери кӯтоҳи (40 – 60 см) дудамаи рости скифҳо, форсҳо ва суғдиёну бохтариҳо барои ҷанги тан ба тан, ки дар асрҳои 2 – 1 то м. маъмул буд. Акинак дудамаи нӯгтез буда, чун силоҳи шикофанда ба кор мерафт. Он аз даста, гулӯбанд ва теғ иборат буд. Аксари акинакҳои ҳангоми ҳафриёт пайдошуда гулӯбанди дилшакл ё ҳилолмонанд доштанд.
alt=Акинаки скифӣ  VII-V то м|thumb|
Акинаки скифӣ VII—V то м.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Силоҳи сард аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шамшерҳо
Гурӯҳ:Силоҳи қадима
Аккомпанемент

**Аккомпанемент** (фаронсавӣ accompagnement – ҳамовозӣ) — қисми таркибии мусиқӣ, ки барои ҳамовозӣ ва пурмазмуншавии мусиқии овозӣ ва созӣ хидмат мекунад. Дар ҳунари сарояндагӣ бештар аккомпанемент ба тавассути созҳои мукаммал (арғунун, роял), инчунин ансамбл ва оркестр ифода мегардад. Мусиқии созӣ низ дар радифи оҳанги иҷрошаванда садоҳои ҳамовозшавандаро дар бар мегирад. Иҷрокунандаи аккомпанементро аккомпаниатор (навозанда) меноманд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Аккорд

**Аккорд** (аз италявӣ accordo, фаронсавӣ accord – ҳамоҳангӣ) — дар баландиҳои гуногун баробар садо додани якчанд овоз (на камтар аз 3 садо), ки сомеа онро чун овози воҳид қабул мекунад. Одатан, чунин ҳамовозиро аккорд меноманд, ки овозҳои он дар терсия ҷойгир шудаанд. Садоҳои аккорд аслан мувофиқи терсияҳо аз сарпарда ба боло ҷойгир шуда, ҳар кадом ном доранд. Шаклҳои асосии аккорд сеовоза (3 овоз), септаккорд (4 овоз), нонаккорд (5 овоз) ва ундетсимаккорд (6 овоз) мебошанд. Овози пасти аккордро лаҳни асосӣ ё нахуст (прима) мегӯянд. Овозҳои дигарро (аз рӯйи терсия ба боло) лаҳни терсиявӣ (терсия), лаҳни квинтӣ (квинта), лаҳни септимӣ (септима), лаҳни ундетсимӣ (ундетсимо) меноманд. Аккорд унсури асосии гармония аст.
## Нигаред низ
* Гардиши аккорд

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Аккордеон

thumb|Аккордеон (PianoAccordeon)
**Аккордеон** (фаронсавӣ accordeon) — 1) сози мусиқии забончадор, ки ба воситаи фишори ҳаво садо мебарорад. Аккордеон асосан аз 3 қисм иборат аст: а) клавиатураи тарафи чап, ки овозҳои аккордии тайёр доранд; б) клавиатураи тарафи рост, ки аз забонпардаҳо ва тугмаҳои регистр иборат аст; в) дамгоҳ, ки аз чарми табиӣ ё сунъӣ тайёр карда шуда, ду қисми авваларо бо ҳам мепайвандад ва онҳоро бо ҳаво таъмин мекунад. Аккордеон аз соли 1829 маълум аст. Гармоникаи онро устои венгерии арғунун К. Домиан такмил додааст. Аккордеон солҳои 30 асри 19 дар Австрия, Франсия, Германия, Белгия ва солҳои 50 асри 19 дар Италия, дар даҳсолаҳои охири асри 19 дар Англия, ШМА ва мамолики дигар паҳн гардидааст. Дар Россия номи аккордеон дар шакли «аккордион» охири асри 19 ва аввали асри 20 пайдо шудааст. Солҳои 80 асри 19 дар Россия аввалин дар ҷаҳон оркестри гармоникаи хроматикӣ таъсис ёфт.

Аккордеон аз солҳои 60 то 90 садаи XX дар Тоҷикистон қариб дар ҳамаи ансамблу оркестр ва дастаҳои ҳунарӣ ба тарзи васеъ истифода мешуд; 2) номи гармоникаи хроматикии клавиатураи тарафи росташ ба фортепиано монандро гӯянд. Ин соз дар Русия нисбат ба дигар мамлакатҳои хориҷа пештар (асри 19) пайдо шуд. Клавиатураи тарафи дасти чап аз тугмачаҳои (аз 24 то 140) дорои алҳони тайёри аккордӣ иборат аст. Қатори 1 аз басҳои фаръӣ, 2 — аз басҳои асосӣ, 3 — аз сеовозаи мажорӣ, 4 — аз сеовозаи минорӣ, 5 — аз септаккорди доминантӣ ва 6 — аз септаккордҳои хурд иборатанд. Дар аккордеонҳои хурд баъзе қаторҳо (масалан 6-ум ва 1-ум) вучуд надоранд. Ғайр аз аккордеонҳои одӣ боз аккордеонҳои клавиатураашон комбинатсионӣ мавҷуданд. Ин аккордеонҳо 2 — 5 гурӯҳ забонакҳо барои клавиатураи дасти рост ва 4 — 5 гурӯҳ барои дасти чап доранд, ки ба тавассути тугмаҳои регистр ба кор дароварда мешаванд ва ин барои гуногунранг овоз додани тембри садо кумак мерасонад. Бо пайдо шудани сози барқии синтезатор аккордеон дар ансамблҳои эстрадӣ ва дигар дастаҳои ҳунарӣ тадриҷан мавқеи худро аз даст дода истодааст.

## Нигаред низ
* Баян
* Арғунун

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии клавишдор
Акка

thumb|Алошақшақа

**Акка** () — алошақшақа, парандаест маъмул. Дарозии баданаш 45 – 48 см, вазнаш 160 – 260 г; думаш дароз, болу параш сиёҳ, шикам ва паҳлуҳояш сафеди ҷилодор. Нӯлаш рост ва сахт. Дар Тоҷикистон 2 намуди акка (P.p. hemileucoptera ва P. p. bactriana) зиндагӣ мекунад. Ҷойи сукунаташ ҷангал, чакалаку дарахтзори нишебиҳои кӯҳ, паттазорҳои дарёбод ва боғу чорбоғҳост. Моҳҳои март – май аз 5 то 8 тухми сабзча гузошта, дар 18 – 19 рӯз чӯҷа мебарорад. Тухмҳоро модинааш мехобонад. Aккаи нарина дар атрофи лона парвоз карда, ҷуфти худро аз хатар огоҳ мекунад. Рӯзҳои аввали баъди аз тухм баромадани чӯҷаҳо, ғизои аккаи модина ва чӯҷаҳоро аккаи нарина меоварад. Ғизои чӯҷаҳои акка ҳашарот, ҷонварони муҳрадори хурд, тухми рустанӣ ва лоша мебошанд. Чӯҷаҳо баъди 22 – 27 рӯзи аз тухм баромадан парончак мешаванд. Тирамоҳ аккаҳо села-села шуда дар гирду атрофи маҳалҳои аҳолинишин зимистон мегузаронанд. Aкка ҳашароти зараррасонро нест карда, ба кишоварзӣ фоида меорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Гурӯҳ:Парандаҳои Америкаи Шимолӣ
Гурӯҳ:Парандаҳои Евразия
Айритом

**Айритом**, **Ҳайратон** — харобаи (димнаи) шаҳри қадима дар 18 км шарқтари шаҳри Тирмиз, воқеъ дар соҳили рости дарёи Аму.

## Таърих
Соли 1932 дар теппаи асосии Айритом (50 × 30 м) тасодуфан арақаи сангӣ ёфт шуд. Аз соли 1933 омӯзиши мунтазами он оғоз ёфт. Дар натиҷаи тадқиқот маълум гардид, ки масоҳати Айритом 3000 × 300 м буда, қад-қади дарё ба масофаи 2,5 км кашол ёфтааст. Солҳои 1933 — 37 экспедитсияи археологӣ бо сардории М. Е. Массон 7 арақа ёфт. Дар онҳо духтарон ва ҷавонон акс ёфтаанд, ки ҷуфтнай, чилтор, уд, табл менавозанд ва дар даст ҳадя, гулчанбар, мева ва зарфҳо доранд. Ин арақаҳо аз рӯи услуб ва амал ба санъати кушонӣ тааллуқ дошта, ба ёдгориҳои садаи I Ҳиндустони Шимолӣ хеле монанданд ва намунаи барҷастаи санъати қадимаи ҳайкалтарошии Осиёи Миёна мебошанд. Дар айритом солҳои 1963 — 66 экспедитсияи Институти санъатшиносии Узбакистон ҳафриёт гузаронд. Айритом тахминан 500 сол вуҷуд доштааст. Дар ин хусус зарфҳои сафолин ва тангаҳои подшоҳони Юнону Бохтар ва Кушон шаҳодат медиҳанд. Дар айритом садаи II то м. бо мақсади мудофиаи шаҳр аз ҳуҷуми душманон истеҳкоми калони похсагӣ сохтаанд. Дар майдони қариб 15 га хонаҳо ёфт шуданд, ки деворҳои ғафсу баланд доранд. Баъзеи онҳо эҳтимол анбори аслиҳа будаанд. Чунин хонаҳо дар надоранд. Ба дохили онҳо фақат бо нардбон даромадан мумкин аст.

Соли 1938 дар Айритом харобаи ибодатхонаи буддоӣ ёфт шуд, ки ба асрҳои 1 — 2 мансуб аст. Ибодатхона аз хонаҳои даруну берун, ҳуҷраҳои роҳибон, ҳайкали Буддо, суффаҳои баланди хиштин иборат аст. Қабристони қадимае мансуб ба охири садаи II то мелод ва ибтидои садаи I мелодӣ низ ёфт шуд. Дар қабре устухони ҷанговар бо яроқу аслиҳа, зарфҳо ва устухони зане пайдо гардид, ки бо либосаш ҳамроҳи ҷанговар дафн шудааст. Қабристони Айритом барои омӯхтани сохти антропологии аҷдоди мо, урфу одатҳои маросими дафн маълумоти қиматбаҳо дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои бостонӣ
Адабиёти даҳанакӣ

**«Адабиёти даҳанакӣ»** — аввалин маҷмӯаест, ки дар он намунаҳои эҷодиёти даҳанакии мардуми тоҷик фароҳам омадаанд. Мураттиби он Обид Исматӣ мебошад. Соли 1934 ба ҳуруфоти лотинӣ чоп шудааст.

## Муҳтаво
Пешгуфтори маҷмӯа «Фолклор чист ва барои чӣ онро мо меомӯзем?» ном дошта, дар он роҷеъ ба моҳияти омӯзиш ва пажӯҳиши фолклори тоҷик сухан рафтааст. Бахши аввали китоб «Адабиёт» ном дорад, ки дар он асосан шеърҳои шоирони халқии Бадахшон, аз ҷумла сурудаҳои шоирон Шофутур, Муҳаммад Сайидзодаи Мағмуми Дарвозӣ, Авлиё Ҳусайни Мағмуми Дарвозӣ сабт шудаанд. Мавзӯи ашъори дар «Адабиёти даҳанакӣ» ҷойгирифта мутобиқи талаботи ҳамон давра – васфи Инқилоби Октябр, ифодаи хушиву хурсандӣ аз ташкили мактабҳо, муассисаҳои фарҳангию маърифатӣ, ба озодӣ ва баробарҳуқуқӣ расидани занҳо ва ғайра мебошад. Инчунин дар ин бахши китоб шеъру ғазалҳои ошиқона, сурудҳои маросимӣ ва ғайра ҷой гирифтаанд. Дар бахши дуюми «Адабиёти даҳанакӣ» «Чистонҳо»-и манзуму мансури гуногунмавзӯъ фароҳам омадаанд. Ҳафт чистони сурудаи Абулқосими Лоҳутӣ дар ин бахш ҷой гирифтаанд. Дар бахши сеюми «Адабиёти даҳанакӣ» мураттиб зарбулмасалҳоро ҷой додааст. «Адабиёти даҳанакӣ» чун нахустин маҷмӯаи эҷодиёти даҳанакии халқи тоҷик, ки омӯзишаш охири солҳои 20 – ибтидои солҳои 30 садаи XX оғоз ёфтааст, аҳамияти арзанда дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Адабиёти шифоҳӣ
Гулчеҳра Ҳоҷиматова

**Гулчеҳра Масаидовна Ҳоҷиматова** (20.11.1961, н. Ҳамадонӣ) —  доктори илми филологӣ (2011), профессор (2013). 
## Зиндагинома
Факултаи забон ва адабиёти руси Институти давлатии педагогии Душанберо (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) соли 1982 хатм намуда, дар кафедраи забони русии Институти давлатии педагогии шаҳри Кӯлоб ҳамчун муаллима фаъолияташро оғоз кардааст. Солҳои 1989-1992 аспиранти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1993-1997 мудири кафедраи забони русии Донишгоҳи давлатии педагогии шаҳри Кӯлоб, 1997-2000 докторанти ДДОТ ба номи С. Айнӣ 2000-2009, ноиби ректори Донишгоҳи давлатии Кӯлоб буд. Аз соли 2009 мудири кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти руси Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, кор кардааст.
## Фаъолияти илмӣ
Таҳқиқоташ ба масоили беҳбуди таълими забони русӣ дар гурӯҳҳои ғайрирусии макотиби олии ҷумҳурӣ, такмили нутқи русии донишҷӯён, алоқаи байнифаннӣ дар дарсҳои амалии забони русӣ ва ғайра марбут аст. Сари ин масоил беш аз шаст кори илмӣ, методӣ ва илмӣ-оммавӣ ба хидмат овардааст.
## Осор
* Алоқаи байнифаннӣ дар дарсҳои амалии забони русӣ. – Д., 1996;  
* Такмили нутқи русии донишҷӯён дар дарсҳои амалии забони русӣ. – Д., 1996;  
* Машқҳои таълимӣ дар дарсҳои амалии забони русӣ барои донишҷӯёни факултаи физика. – Кӯлоб, 1999;  
* Обучение научному стилю речи студентов национальных групп. – Д., 2009;  
* Учебный толковый русско-таджикский словарь физической терминологии. – Д., 2009;  
* Научные основы обучения терминологической лексике русского языка в неязыковом вузе. – Д., 2010;  
* Научно-методические основы обучения терминологической лексики парнеязыковых факультетах: Дисс… докт. фил. наук. – Д., 2011;  
* Внеаудиторные чтение. Учебное пособие. – Д., 2012. (соавтор);  
* Методика работы с терминологической лексикой на занятиях по русскому языку в национальных группах неязыкового вуза. – Д., 2013;  
* Русский язык. Граматические задания для студентов национальных групп. – Д., 2013;  
* Методика обучения терминологической лексике (Учебно-методическое пособие). – Д., 2013;  
* Практический курс русского языка. – Д., 2013; Учебное пособие по русскому языку для студентов гуманитарных факультетов. – Д., 2014.  
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Кӯлоб‎
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон‎
Аккумулятсия

**Аккумулятсия** (лотинӣ acccumulatio – зам шудан) — замшавии таҳшинҳо, седиментатсия, раванди ҷамъ шудани моддаҳои минералӣ ва органикӣ дар хушкӣ ва зери об. Аккумулятсия аз ҳаракати обҳои равон, бод, пирях ва омилҳои геологии дигар пайдо шуда, аккумулятсияи обӣ, пиряхӣ, бодӣ (эолӣ) ном мегирад. Аккумулятсия дар доманаи теппаҳо, водиҳо ва дигар шаклҳои андозаҳояшон гуногуни манфии релйеф: аз чуқурии хурд то пастхамиҳои калони пайдоишашон тектоникӣ ба вуҷуд меояд ва қабати ғафсро ташкил дода, тадриҷан ба ҷинсҳои таҳшинии кӯҳӣ мубаддал мешавад. Аккумулятсия дар қаъри уқёнус, кӯл ва обанбор раванди муҳимтарини экзогенӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳо
Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Акмеизм

**Акмеизм** (**«Адамизм»**) (аз лотинӣ akme дараҷаи олии ягон ашё, чизе) — равияи модернистӣ (навҷӯӣ) дар назми солҳои 10 садаи XX рус, ки дар натиҷаи бӯҳрони маданияти буржуазӣ дар даврони пеш аз инқилобӣ ба майдон омадааст. Намояндагони он Н. С. Гумилев, С. М. Городеский, А. А. Ахматова, О. Э. Менделштам ва дигарон доираи адабиеро бо номи «Коргоҳи шоирон» («Цех поэтов») таъсис дода, дар маҷалла «Аполлон» (1909 – 1917) муттаҳид шуданд. Акмеизмро аксаран «адамизм» меномиданд, ки бунёди он ба парастиши мабдаи биологии табиат нигаронида шуда, ба тамоми асоси иҷтимоӣ муқобил гузошта мешуд. Пайравони равияи мазкур истилоҳи «кларизм» (аз лотинӣ clarus – равшан даркшуда)-ро низ ба кор мебурданд. Мақсади пайравони акмеизм ислоҳи эстетика (зебоишиносӣ) ва поэтика (балоғат)-и символизм буд. Онҳо принсипи «Санъат барои санъат»-ро асос гирифта, сохти иҷтимоиро танқид намекарданд. Акмеизм чун ҷараёни адабӣ пас аз Инқилоби Октябр (1917) аз байн рафт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Акмеизм
Гурӯҳ:Адабиёт
Акрекс

**Акрекс** — дезин, динобутан, динофен, як навъ моддаи химиявӣ. Кристаллҳои рангаш зард; ҳарор. гуд. 61 – 62°С. Дар об бад, дар спирт нисбатан беҳтар, дар атсетон ва ксилол нағз ҳал мешавад. Акрексро чун хокаи намкаши 50%-а истеҳсол мекунанд. Суспензияи 0,1 – 0,5%-аи он барои нест кардани канаҳои рустанихӯр ва занбӯруғҳои гарда, тортанакҳои пахта (ба ҳар га 1 кг), канаи дӯлона ва канаи дарахтони мева (ба ҳар га 0,75 – 2 кг), гардаи себу нок (ба ҳар га 0,75 – 1,5 кг), канаи сурхи рустаниҳои ситрусӣ (ба ҳар га 3 – 4 кг), тортанаккана ва гардаи бодиринг (1,5 –3 кг) истифода мегардад. Акрекс хеле заҳрнок аст ва канаҳоро дар ҳамаи давраи инкишоф маҳв мекунад. Бинобар ин дар вақти ба доруҳои фосфороорганикӣ тобовар шудани канаҳо ин доруҳоро метавон бо акрекс иваз кард. Дар таркиби себ, нок, ангур, рустаниҳои ситрусӣ аз 0,05 мг/кг зиёд боқӣ мондани акрекс ҷоиз нест (вале дар таркиби ғуҷуммеваҳо набояд боқӣ монад). Дар давраи нашви рустанӣ акрексро аз ду маротиба зиёд намепошанд. Истифодаи акрекс дар атрофи ҳавзҳои моҳипарварӣ манъ аст. Баъди 3 рӯзи истифодаи акрекс ба корҳои мошинӣ ва пас аз 8 – 10 рӯз ба корҳои дастӣ иҷозат дода мешавад. Барои занбӯри асал заҳр аст, аз ин лиҳоз онро дар давраи гули рустаниҳо истифода бурдан мумкин нест.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Акридин

**Акридин** — дибензпиридин, пайвасти гетеросиклӣ, C13H9N, аз се ҳалқаи шашузвае, ки бо ҳам конденсатсия шудаанд, иборат аст. Акридин ба миқдори хеле кам дар таркиби зифти ангиштсанг (равғани сабз) дучор мешавад. Акридин кристаллҳои беранг ҳосил менамояд; ҳарор. гуд. 111°С. Дар маҳлул ранги кабудча, ки хоси бисёр пайвастҳои акридинӣ аст, пайдо мекунад. Бо кислотаҳои қавии минералӣ намакҳои зардтоби шӯшабаста ба вуҷуд меоварад. Акридинро бо роҳи синтез ҳангоми бо кислотаи мӯрча дар иштироки хлориди руҳ гарм кардани дифениламин ҳосил мекунанд. Баъзе ҳосилаҳои акридин хосияти бактерисидӣ дошта, чун дору дар тиб истифода мешаванд, масалан, ревинол (этакридин) ва акрихин (атебрин). Бархе аз ҳосилаҳои онро дар химияи таҳлилӣ чун индикатор ба кор мебаранд. Акридин асоси як қатор рангҳост, чунончи, рангҳои норанҷии акридинӣ, зарди акридинӣ, бензофлавин, хризамилин ва ғайра.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Аккредитонӣ

**Аккредитонӣ** (лотинӣ accredo – эътимод дорам) — дар ҳуқуқи байналмилалӣ маҷмӯи амалиёте, ки вобаста ба таъйин ба мансаби сарвари намояндагӣ ва ё намояндаи доимии давлат дар ягон муассисаи байналмилалӣ сурат мегиранд. Раванди аккредитонӣ иборат аст аз: содир намудани акт дар бораи таъйини шахси мазкур ба ҳайси намояндаи дипломатии худ, ахзи мувофиқа (агреман) барои қабули ӯ аз тарафи давлати хориҷӣ ва тақдими ваколатнома ба мақомоти салоҳиятдори давлате, ки ин шахс дар он фаъолият хоҳад кард.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи Байналмилалӣ
Акролеин

**Акролеин** — СH2 = OH – СНО, навъе аз алдегидҳои беҳад. Моеи беранг, бӯи бад дорад; ҳарорарти ҷӯшишаш 52,5°С. Ҳангоми буғронии чарбҳо бо миқдори хеле кам ҳосил мешавад. Акролеинро бо роҳи бо моддаҳои обгир (масалан, бисулфати калий) гарм кардани глитсерин, дар техника бошад, бо роҳи бевосита оксидкунонии пропилен ҳосил мекунанд. Аз сабаби дорои бандҳои беҳад будан, ба полимеризатсия майл дорад. Ба реаксия дохил мешавад, бинобар ин вайро барои истеҳсоли зифтҳои синтезӣ ва моддаҳои гуногун истифода мебаранд. Акролеин дар истеҳсоли дорувор низ кор фармуда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Аксептор

**Аксептор** (аз лотинӣ acceptor – қабулкунанда) — нуқси панҷараи кристаллӣ дар нимноқилҳо, ки электронро аз минтақаи электронӣ мерабояд ва ҳамин тариқ дар он сӯрохиҳо ба вуҷуд меоварад. Одатан, аксептор гуфта атомеро меноманд, ки валентнокиаш нисбат ба атоми моддаи асосӣ хурдтар мебошад. Масалан, дар германий аксептор атомҳои В, Al, Ga, In, Tl мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Акти таслими Олмони фашистӣ

**Акти таслими Германия** — санади ҳуқуқие, ки оташбасро дар фронтҳои зидди Олмон дар Ҷанги дуюми ҷаҳон барқарор карда, аз ҷанг баромадан ва таслими онро тасдиқ мекунад.

Акти таслими Олмони фашистӣ ду маротиба имзо шудааст. Акти таслими Олмони якум «Қарори муваққатӣ оид ба таслими Олмон» ном дошта, онро намояндаи фармондеҳи олии Вермахт (Олмон) – генерал–полковник А. Ёдл, намояндаи фармондеҳи олии Иттифоқчиёни Ғарбӣ (ИМА, Англия, Франсия ва ғайра) – генерал Б. Смит ва намояндаи ИҶШС дар фармондеҳии олии иттифоқчиён – генерал–майор И. А. Суслопаров 7 майи 1945 соати 2-ву 41 дақиқа (аз рӯи вақти миёнаи аврупоӣ) дар шаҳри Реймс (Франсия) имзо карданд. Санад дар 4 забон имзо шуда, таърихи қонунӣ шуданаш (8 майи 1945) рӯзи Ғалаба дар Европа эълон гардид. Шартҳои қарор ва худсарии генерал И. А. Суслопаров, ки ҷавоби Москваро интизор нашуда, онро имзо карда буд, И. В. Сталинро қонеъ накард. Сардори СССР фармон дод, ки маршал Г. К. Жуков таслими бечунучарои Олмонро дар шаҳри Берлин аз намояндагони ҳамаи намудҳои қӯшуни фашистӣ қабул кунад. Азбаски шаҳри Берлин қариб тамоман хароб шуда буд, ин маросим дар шаҳри Карлсҳорст (наздикии Берлин) гузаронда шуд. 
Акти таслими Олмони дуюм «Акти таслими бечунучарои Олмон» ном дошта, 9 майи 1945 соати 00-у 16 дақиқа (аз рӯи вақти миёнаи аврупоӣ) имзо карда шуд. Онро аз ҷониби ИҶШС маршал Г. К. Жуков, аз ҷониби Олмон генерал-фелдмаршал В. Кейтел, генерал-полковник Г. Штумпф (Люфтваффе, қувваҳои ҳавоӣ), генерал-адмирал Г. фон Фридебург (Кригсмарине, қувваҳои баҳрӣ) ва аз ҷониби иттифоқчиён ҷонишини сарфармондеҳи қувваҳои экпедитсионии иттифоқӣ А. У. Теддер (Англия) имзо карданд. Ин рӯз дар ИҶШС, ба охир расидани Ҷанги Бузурги Ватанӣ ва иди «Ғалаба» эълон карда шуд. ИҶШС таслими Олмонро қабул карда бошад ҳам, лекин расман 10 сол дар ҳолати ҷанг буд. Танҳо 25 январи 1955 Укази Президиуми Совети Олии СССР қабул шуд, ки он ҳолати ҷангиро бекор кард.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷанги дуюми ҷаҳон
Гурӯҳ:Ҷангҳо
Абдурауф Ҳошимов

**Абдурауф Ҳошимов** (19.05.1933, деҳаи Хистеварзи н. Б. Ғафуров – 2003, Душанбе) — доктори илмҳои фалсафа (1972), профессор (1974).
## Зиндагинома
Абдурауф Ҳошимов шуъбаи тарҷумонии факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин) соли 1956 хатм карда, дар Нашриёти давлатии Тоҷикистон ба сифати муҳаррир фаъолияташро шурӯъ кардааст. Солҳои 1959-1965 ходими хурди илмӣ ва ходими калони илмии шуъбаи фалсафаи АИ Тоҷикистон буд. Аз соли 1965 то поёни умр дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимӣ заҳмат кашида, вазифаҳои дотсент, профессор, мудири кафедраи илмҳои ҷамъиятиро адо намудааст. Ташаккул ва инкишофи муносибатҳои нави оилавӣ ва маишии халқҳои Осиёи Миёна мавзӯи асосии таҳқиқоташро ташкил додааст. Теъдоди таълифоташ аз 150 мегузарад.
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр ёфтааст.
## Осор
* Преобразование быта трудящихся в ходе строительства социализма и коммунизма. – М., 1962; 
* Нав ғолибу куҳна мағлуб. – Д., 1972; 
* Формирование новых семейно-бытовых отношений ӯ народов Средней Азии. – Д., 1972; 
* Сущность и нравственные основы семьи. – Д., 1975 (соавтор); 
* Пути становления коммунистического быта. – Д., 1977; 
* Семья и быт как общественные явления. – Д., 1979; 
* Семья-ячейка интернационализма. – Д., 1981; 
* Роль общественности и семьи в воспитание детей. – Д., 1983; 
* Нравственное воспитание молодежи. – Д., 1985; 
* Ҷамъият ва табиат. – Д., 1987; 
* Бободжан Гафуров-ученый энциклопедист. – Д., 1988; 
* Некоторые проблемы истории и культуры Таджикистана. – Д., 2001 (соавтор).
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ‎
Толибҷон Ҳобилов

**Толибҷон Қодирович Ҳобилов** (09.05.1953, шаҳри Конибодом), доктори илмҳои биологӣ (1993), профессор (1994). 
## Зиндагинома
Толибҷон Қодирович Ҳобилов факултаи биологияи Университети давлатии шаҳри Ленинградро (ҳоло шаҳри Санкт-Петербург) соли 1975 хатм карда, фаъолияти кориаш пурра дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров гузаштааст. Дар ин боргоҳи илму маърифат вазифаҳои сарлаборант, муаллим, сармуаллим, дотсенти кафедраи зоология (1975-1983), мудири ҳамин кафедра (1984-1995), ноиби ректор оид ба илм (1995-2001), ноиби ректор оид ба таълим (2001-2010) иҷро кардааст. Аз соли 2010 директори Пажӯҳишгоҳи илмҳои табиатшиносии ҳамин донишгоҳ мебошад.
Муаллифи беш аз сад кори илмӣ, илмӣ-методӣ ва илмӣ-оммавӣ оид ба масоили мухталифи биология ва экология, рустанӣ ва ҳайвоноти нодиру нестшудаистодаи ҳудуди вилояти Суғд, олами набототу ҳайвоноти Тоҷикистон аст. Қариб чил мақолаи илмиаш дар хориҷи ҷумҳурӣ нашр шудаанд. Дар беш аз бист ҳамоишу конфаронси байналмилалии табиатшиносон (Русия, ИМА, Англия, Бразилия, Мексика, Люксембург, Олмон, Фаронса, Полша, Малайзия, Эрон, Маҷористон, Таиланд, Нидерланд ва дигар давлатҳо) иштироку суханронӣ кардааст.
## Осор
* Фауна Республики Таджикистан. т. ХХ, часть VII. Млекопитающие. Рукокрылые. – Д., 1992;  
* Фауна Республики Таджикистан. т. ХХ, часть VIII. Рукокрылые. – Д., 2003;  
* Аз Қурама то Искандаркӯл. – Х., 2011;  
* Редкие и исчезающие виды растений и животных Согдийской области. – Х., 2012. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Ақд (никоҳ)

**Ақд** — аҳд, созиш, гиреҳ, паймон ва истилоҳи динӣ, ин ҷо асосан ба маънои никоҳ аст. Ақди никоҳ бастан яке аз талабҳои муҳими тарзи ҳаёти мусулмонӣ буда, ин маросим барои домодшаванда ва арӯсшаванда бояд дар ҳузури мулло ва падарвакилҳо сурат гирад. Мулло ҳангоми бастани ақд вазифадор аст, ки пас аз хондани хутбаи никоҳ розигии тарафайнро се маротиба пурсон шавад. Дар сурати хомӯш мондани арӯсшаванда ба ҷои ӯ розигии яке аз ҳамроҳон ва ё падарвакили ӯ низ кифоя аст. Ақди никоҳ ҳамон вақт иҷобат мегардад, ки агар тарафайн аз қонуну қоида ва талаботи ислом роҷеъ ба ҳаёти оилавӣ пурра бохабар бошанд. Нигар низ Никоҳ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дин
Ақибгоҳ

**Ақибгоҳ** — ба маънои васеъ тамоми ҳудуди мамлакати ҷангкунанда бо аҳолӣ ва захираҳои иқтисодии он, ғайр аз минтақаи амалиётҳои ҳарбӣ; ба маънои маҳдуд маҷмӯи қувваю воситаҳои таъмини қӯшун, флот ва амалиёти онҳо, ки дар ҳудуди ҷабҳаҳо, артишҳо, иттиҳодияҳо ва қисмҳо ташкил карда мешаванд. Вазифаҳои умумии ақибгоҳи артиши амалкунанда: таъмини моддӣ ва техникии қӯшун, тахлия (эвакуатсия) ва табобати маҷрӯҳону беморон, баровардани ашёи ҳарбии нолозим ва ғайра ақибгоҳи артиши амалкунанда дар қӯшунҳои хушкигард ҷабҳавӣ, артишӣ ва қӯшунӣ мешаванд, ки ҷузъи ҷудошавандаи ҷабҳа, артиш, дивизия ва полкҳо мебошанд. Ақибгоҳи ҷабҳавӣ ва ақибгоҳи артиширо инчунин ақибгоҳи фаврӣ ва ақибгоҳи иттиҳодияҳои қӯшунӣ ва қисмҳоро ақибгоҳи қӯшунӣ меноманд. Мустаҳкам гардидани ақибгоҳ ба иқтидори иқтисодӣ ва матонати маънавии мамлакат вобаста аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти низомӣ
Ақибнишинӣ

**Ақибнишинӣ** — амалиёти қӯшунҳо, ки барои аз таҳти зарбаҳои душман баровардани қисмҳои ҳарбӣ, ишғоли минтақаҳои барои мудофиа қулай, ҳуҷуми (зарбаи) ҷавобӣ, ихтисори тӯли ҷабҳа ё ғанимати вақт гузаронда мешавад. Ақибнишинӣ ҷангкунон ё бо мақсади стратегӣ пеш аз рӯ ба рӯ шудан бо душман ба вуқӯъ омада метавонад. Ақибнишинӣ танҳо бо фармони сарфармондеҳ иҷро хоҳад шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳарбӣ
Ғарибшо Ақназарбеков

**Ғарибшо Сафдарович Ақназарбеков ** (28.02.1954, деҳаи Барчиди ноҳияи Шуғнон) — генерал-майори хидмати дохилӣ (1999). Мактаби махсуси милитсияи ВКД СССР дар шаҳри Чимкенти Қазоқистон (1978) ва Академияи ВКД Федератсияи Россия (1998)-ро хатм кардааст. Солҳои 1978 – 90 нозир, сарнозир, сардори қисми фаврӣ, муовин ва сардори калоннаи Раёсати муассисаҳои ислоҳӣ-кории ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Ёвон ва шаҳри Қӯрғонтеппа, 1992 – 1993 муовини сардори ҳамин раёсат дар шаҳри Душанбе, 1993 – 1995 сардори ШКД шаҳри Хоруғ, 1996 – 2000 сардори Раёсати корҳои дохилии ВМКБ, 2001 – 2003 муовини сардори Раёсати корҳои ислоҳии ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2003 – 2004 муовини сардори Раёсати корҳои ислоҳии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 2004 муовини фармондеҳи Қӯшунҳои зудамали Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Ақназарбеков бо ордени Шараф, медалу ифтихорномаҳои соҳавӣ сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Афсарони Вазорати мудофиаи ҶТ
Ақҳавон

**Ақҳавон** (), **гули ақҳавон**, **уқҳувон** — навъе аз рустаниҳои як ё бисёрсолаи ороишӣ.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш рост, баргаш борики нештаршакл ё дарозрӯя (канораш ҳамвор ё паррадор). Гулҳои дуҷинсаи сода ё сербарги якранг ва ё гуногунранг (сафед, зардча, қаҳваранг, гулобинамо ва ғайра) дорад.

## Гунаҳо
Дар Тоҷикистон 5 намудаш (М. bucharica. М. Chenopodiifolia, М. integrifolia, М. obovata, М. Czerniokovskae) мерӯяд.

Дар гулбоғу хиёбонҳои шаҳру деҳоти ҷумҳурӣ 2 намуди ақҳавон — ақҳавони боғӣ (М. incana) ва шаббӯй (М. bicornis) чун гули ороишӣ парвариш карда мешавад. Ақҳавони боғӣ навъҳои зиёд дорад. Баъзе навъҳои ақҳавони боғӣ аҳромшакл буда, 35 — 160 см қад мекашанд. Олимон навъҳои нави ақҳавонро офаридаанд, ки сергулу зебо буда, аз аввали баҳор то сармои тирамоҳ, дар гулхонаҳо бошад, тамоми сол шукуфта тухм мебанданд.

## Парвариш
Барои интихоби навъи дилхоҳи ақҳавон тухми нешзадаи онро 2 −3 шаборӯз дар хонаи салқин (7 — 12°С) нигоҳ медоранд. Аз тухми нешзадаи тухмпаллааш зардча ниҳолҳое мерӯянд, ки гулбаргаш бисёр аст; аз тухмии нешзадаи тухмпаллааш сабз бошад, ниҳолҳои гулашон 4-гулбарга месабзанд. Барои нашъунамои мӯътадили ақҳавони боғии навруста гармхонаро тез-тез шамол дода, гоҳ-гоҳ об мондан лозим. Ниҳолҳои кӯчатбобро дар гармхона аз рӯи тартиби 3 x 3 см мешинонанд. Кӯчатҳои минбаъдаро ба тубакҳои қутрашон 7 — 9 см шинонда, дар гармхона мегузоранд. Ақҳавон дар замини офтобрӯяи намиаш мӯътадилу ҳосилхез хуб нашъунамо мекунад. Онро дар замини сернам ва нав поруандохта парвариш намекунанд, зеро ин боиси пайдоиши касалии фузариоз мегардад. Тухмии дар гармхона моҳи март нешзада тобистон, тухмии моҳи май кошта, тирамоҳ ва тухмии моҳҳои июл — август кошта баҳори соли оянда гул мекунад. Кӯчати ақҳавонро дар миёнаҳои моҳи апрел ва аввали май аз рӯи тартиби 20 x 30 см мешинонанд. Тухмии ақҳавонро 5 сол ва аз ин ҳам зиёд нигоҳ доштан мумкин.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Декоративные растения СССР, М., 1986.

## Сарчашма
*
Анвар Сулаймонов

**Анвар Сулаймонов** (*Сулаймонов Анвар Асрорович*  31 августи 1941, гуз. Тошкандии Самарқанд— 30 апрели 2004, Душанбе) — аввалин наттоқи телевизиони Тоҷикистон, «Аълочии телелевизион ва радиои тоҷик» (1989). узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (аз соли 1986), узви Иттифоқи киноматаграфистони Тоҷикистон Тоҷикистон (аз соли 1988).

## Зиндагинома
Анвар Сулаймонов Бахши форсии факултети шарқшиносии Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1963), шуъбаи рӯзноманигори факултети кадрҳои идеологии Университети марксизм-ленинизми назди кумитаи ҳизбии ш. Душанберо хатм кардааст (1976). Наттоқи Кумитаи телевизион ва радиои назди Совети Вазирони Тоҷикистон (1960—1965), тарҷумон дар яке аз сохтмонҳои шӯравӣ дар Афғонистон (1965—1967), мушовири Радиои Афғонистон (1968—1983), директори Радиои тоҷик дар Кумитаи телевизион ва радиои назди Совети Вазирони Тоҷикистон ва сипас Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон(1983—2004). Бо орден ва медалҳои Ҳукумати Тоҷикистон ва Афғонистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони телевизиони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон