open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фоҷиа

thumbnail
**Фоҷиа** (аз арабӣ - бадбахтӣ, мусибат), трагедия, яке аз жанрҳои драма мебошад, ки бар кофликт ва ё низоъи тезу тунд асос ёфтааст ва қаҳрамонҳои асосии он дар охир ба ҳалокат мерасанд. Дар фоҷиа масъалаҳои дорои хусусияти иҷтимоӣ, таърихӣ ва фалсафӣ, задухӯрдҳои азими зиндагӣ, муборизаи навию кӯҳнагӣ, мавзӯъҳои умумибашарӣ ифода меёбанд. Фоҷиа дар Юнони Қадим тақрибан садаи V то мелод пайдо шудааст. Нахустин фоҷианависон Эсхил (ки ӯро Карл Маркс падари фоҷиа номидааст) Софокл ва дигарон буданд.

## Давраи Эҳё
Дар фоҷиаҳои давраи Эҳё (асарҳои Вилям Шекспир, Лопе де Вега ва дигарон) муборизаҳои муносибатҳои нави иҷтимоӣ ва феодализм инъикон ёфтаанд. Фоҷиаҳои Ф. Корнел, Ж. Расин ва дигарон таҳти таъсири классисизм эҷод шудаанд. Дар садаи 18 фоҷиаҳои Лессинг, Шиллер, Уолтер ва Гёте дар таъсири ғояҳои буржуазияи навтавлид, ҷараёни маорифпарварт ба миён омаданд. Фоҷиаҳои романтики Ҷ. Байрон ва Виктор Ҳюго ва дигарон зодаи давраи капитализм мебошанд. Дар драматургияи рус намунаи барҷастаи фоҷиа ба қалами Пушкин (Борис Годунов, Фоҷиаҳои хурд) таалуқ дорад. М. Ю. Лермонтов Маскарад, Островский Раъду барқ, Л. Н. Толстой Оламаи зулмот, Горкий Душманон, Васса Железнова) дар инкишофи ин жанр саҳми арзанда доранд.
## Нигаред низ
* Трагикомедия 
## Адабиёти шӯравӣ
Намуни барҷастаи фоҷиаҳои адабиёти шӯравӣ, Тӯфони В. Н. Бил-Белосерковский, Фоҷиаи оптимистии В. Вишневский, Истило-и Л. Леонов ва ғайраҳо мебошанд.

## Адабиёти тоҷик
Дар адабиёти тоҷик фоҷиаҳои Ғанӣ Абдулло (Рустам ва Суҳроб), Сотим Улуғзода (Темурмалик), А. Атобоев (Робиаи Балхӣ) ва ғайраҳо мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Жанрҳои адабӣ
Гурӯҳ:Жанрҳои синамо
Фруктоза

thumbnail|Фруктоза
thumbnail
**Фруктоза**, *қанди мева,* *леулоза*, *моносахарид*; кристалли беранги ширин, дар об нағз ҳал мешавад. Фруктоза дар ҳолати озод дар таркиби зардолу, помидор, себ, асал, олигосахаридҳо, полисахаридҳо ва ғайраҳо мавҷуд аст. Фруктоза маҳсулоти хӯрокии пурбаҳо аст. Онро аз меава бо роҳи гидролизи сахарозаю инулин, таъсири ишқор ба D-глюкоза ва ғайраҳо ҳосил мекунанд. Дар саноати хӯрокворӣ ва тиб истифода мешавад.
thumbnail|Фруктоза дар ҳолати кристалӣ

## Нигаред низ

## Сарчашма
*
Фундуқ

**Фундуқ**, () *финдиқ*, *финдуқ*, *бундуқ*, *ритта*, *ҷавзаи ҷангалӣ*, *қурси ҷангалӣ* (**Corylus avellana**) як навъи буттаи мевадорест (аз оилаи фундиқиҳо), донаи гирдаи майдаест аз ҷинси ҷавз, ки пӯчоқаш сахти сурхтоб буда, мағзашро мехӯранд. Дарахти фундуқ 3-9 метр қад мекашад. Дар ҷангалзори паҳнбарг ва бешаи омехта месабзад. Чунин меҳисобанд, ки фундуқи худрӯй дар Тоҷикистон барҳам хӯрдааст.
Солҳои 1977-78 фундуқи худрӯйро дар ду маҳалли ҳавзаи дарёи Ёс (соҳили рости Кофарниҳон) — наздики деҳаи Ёс (1350 метр аз сатҳи баҳр) ва соҳили рости дарёи Ёс (байни деҳаи Ёси Поён ва Ёси Боло; 1440 метр аз сатҳи баҳр) дарёфт намуданд. Дар ин ҷойҳо фундуқ асосан бо ирғай, дӯлона, бодом, татум, фарқ, олуча ва ғайраҳо ҳамроҳ месабзад.

Фундуқ буттаи сояпарвард аст, дар ҷои кушод нашъунамо намекунад. Онро аз тухм, қаламча, бехҷаст ва фарғун зиёд мекунанд. Баъди 4-5 сол ба ҳосил медарояд. Фундуқи мазрӯъ то 150—180 сол умр мебинад.

Фундуқ аз қадим маъмул аст. Онро ба монанди челон, чормағз, бодом ва ғайраҳо фаровон парвариш мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Дарахтон
Гурӯҳ:Боғдорӣ
Фундиқиҳо

thumbnail
**Фундуқиҳо**, финдиқиҳо () (Corylaceae), як оилаи буттаву дарахтонро гӯянд; баъзан фундиқиҳо зероилаи тӯсиҳо меҳисобанд. Фундуқиҳо гули якҷинса, хӯшагули гӯшворашакл доранд. Ҷинси рустаниҳои граб, хмелеграб, остриопсис ва фундуқ (60 намуд)-ро дар бар мегиранд. Онҳо асосан дар ноҳияҳои ғайритропикии Нимкураи Шимолӣ мерӯянд. Дар Тоҷикистон фақат фундуқ ва ғарб (*Carpinus betulus*)-ро дар Боғи ботаникии Донишкадаи ботаникаи Академияи Улуми Тоҷикистон мепарваранд.
thumbnail|Фундуқ
## Нигаред

* 

Гурӯҳ:Фундиқиҳо
Фурқат

**Фурқат** (*Зокирҷон Холмуҳаммадов*; ) — , мутафаккир ва публисисти ӯзбек.

## Зиндагинома
Дар мадрасаи Қӯқанд таҳсил намуда, забонҳои арабию форсӣ, назми классикии Шарқро омӯхтааст. Соли 1889 ба Тошканд рафта, бо тахаллуси Фарҳат шеър гуфтааст. Соли 1894 ба кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ, нимҷазираи Балкан ва Ҳиндустон сафар кар ва оқибат дар Ёрканд (Қошғар), ҳозира Синтсзян Уйғури Ҷумҳурии Халқии Чин аз таъқибу аъёну ашроф паноҳ бурд.

Фурқат дар ғазалиёти ишқиаш қадри одамро баланд бардошта, сӯфигарию дунёбезориро маҳкум кардааст. Дар шеърҳои ҳаҷвиаш ҳарисии аъёну ашроф, саводогарон ва рӯҳониёнро фош намудааст. Фурқат дар шеърҳое, ки мазмуни иҷтимоӣ доранд, аз рӯзгори душвори халқи меҳнаткаш ба андеша рафта, бенизомии тартиботи ҷамъиятиро мазаммат намудааст. Фурқат ҳамчун роҳбари ҳаракати маорифпарварӣ дар нашъунамои кишвар ва зиёиёни он чӣ аҳамият доштани маданияти русто таъкид кардааст. Ғояҳои маорифпарварии Фурқат ва ҳамфикрону пайвравони ӯ дар инкишофи адабиёт, фалсафа ва педагоникаи ӯзбек ва мубориза ба муқобили урфу одатҳои манфури замони феодализм мақоми арзанда доранд. Фурқат яке аз асосгузорони рӯзноманигории ӯзбек ба шумор меравад. Ӯ чандин сол дар Туркистон вилоятининг газети (*Газетаи вилоятии Туркистон*, аз 1870 то 1917 чоп шудааст) ҳамкорӣ кардааст. Фурқат ба адабиёти классикии форс-тоҷик таваҷҷуҳи зиёд дошт ва дар жанрҳои ин адабиёт асарҳо офардидааст. Боре ба Хуҷанд омада, бо Тошхӯҷаи Асирӣ вохӯрдааст. Ба забони тоҷикӣ низ шеър гуфтааст (масалан, ғазале дар радифи нест). Чор дарвеҳ ва Нӯҳ манзар-ро ба забони ӯзбекӣ тарҷума кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абитуриент

**Абитурие́нт** (аз лот. *abituriens*, abiturientis — омодаи рафтан) — дар бисёр мамлакатҳо хатмкунандаи мактаби миёнаро абитуриент гӯянд. Аз охири солҳои 50 садаи XX абитуриент маънои нав гирифт. Минбаъд шахсеро, ки азми ба мактаби олӣ ва миёнаи махсус дохил шудан дорад, абитуриент меноманд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Луғати тафсири истилоҳоти педагогика  — Душанбе: Маориф, 1988. — 304 c.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таҳсилоти олӣ
Гурӯҳ:Донишгоҳ
Луғати тафсири истилоҳоти педагогика

**Луғати тафсири истилоҳоти педагогика** - луғат ба забони тоҷикӣ буда маънои истилоҳоти педагогӣ ва маорифро тафсир менамояд. Луғат масъалаҳои асосии назариявии педагогика ва таърихи педагогикаро дарбар мегирад.

Луғат барои доираҳои васеи хонандагон – муаллимон, мураббиён, коркунони маориф, донишҷӯён, толибони мактабҳои миёнаи махсус, омӯзишгоҳҳои педагогӣ (колеҷҳои омӯзгорӣ), падару модарон ва зиёиён тавсия шудааст.
## Нигаред низ
Луғати тафсири истилоҳоти педагогика. /Муҳаррири масъул Шарофиддин Рустамов.- Душанбе: Маориф, 1988. - 304 c.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Луғатҳо
Пиктография

Калимаи **«Пиктография»** аз ду қисм иборат буда, ба ду забон хос аст. Маънои луғавии қисми аввал бо лафзи лотинӣ «Пиктус»- тасвир, нафосат, ҷамил, рангкардашуда ва қисми дуввум бо лафзи юнонӣ «Графо»  нигоштан, навиштан аст.

## Таърих
Муаллифи китоби «Таърихи коғаз» М.Т. Маликин дар ҷараёни таҳлилу таснифи таърихи коғаз ба пайдоиши хатти  пиктографӣ (тасвир-нигорӣ) дахолат карда, андешаҳои худро ин тавр шарҳ додааст: «Дар яке аз  минтақаҳои  ИМА  ғоре  воқест. Дар танаи вай нақшҳои аҷибе сабт гардидаанд. Нақшҳо ба юриши ҳиндуёни амрикоӣ мансубанд. Солноманавис манзараро фаҳмо ва дилкаш тасвир кардааст. Ӯ дар тасвири амалиёти ҳиндуён панҷ заврақ – ҳолати ҳаракат, болои заврақҳо аломати панҷоҳу як хатчаи алифмонанд – яъне шумораи рӯз, тӯл кашидани ҳарбу зарб, нақши уқоб – хосияти ҷасурӣ ва ниҳоят нақши сангпушт – барори юриши ҳиндуёнро ифода  кардааст». 
Инҳо тасвироте буданд, ки минбаъд хатти пиктографӣ номида шудаанд.  
Солҳои гузашта ва замони мо тадқиқотчиён бисёр мавзеъҳои  аз таърихи ихтиройи хат  сабти хатти пиктографиро таҳқиқ кардаанд. Намунаҳои ин хат дар Амрико, Арабистон, Чин, Австралия, Исландия, Скандинавия, Сибир, Арманистон, Осиёи Марказӣ, аз ҷумла тасвирҳои рӯи сангҳо, саҳроҳои Саймолитоши Фарғона, соҳилҳои Зарафшон, Бадахшони Тоҷикистон ёфт шудаанд ва бархе аз ин сангнавиштҳо ба замонҳои скифу қарматҳо хос мебошанд. Хатти пиктографӣ замони  мо ҳам ба таври васеъ истифода  мешавад. Намунаҳои ин хат дар тасвироти рассомон, кандакорон, наққошон, ки ба воқеот, манзараҳо, табиати рӯҳафзо  бахшида шудаанд, намоён мегарданд. Тасвироти гузаргоҳҳои роҳҳои оҳан, автомобилгард, дарҳо, сутунҳои барқӣ ба мисли косахонаи сар, суратҳои зайл омада, аз хатар эҳтиёткориро  ифода менамоянд.
## Хусусияти хат
Аз рӯи хатти пиктографӣ, бе алифбо тасвиротро бе хондану забондонӣ дарк кардан мумкин аст. Забони хатти пикторграфӣ  ниҳонист.  
## Нигаред низ
Хат
 
## Адабиёт
* 
## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров, Ҳ. Хат ва пайдоиши он.- Душанбе: Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов, А. Аз таърихи  ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография // Энсиклопедияи совети тоҷик. - Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат // Энсиклопедияи совети тоҷик.- Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи совети тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ // Энсиклопедияи совети тоҷик.- Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ // Энсиклопедияи совети Тоҷик.- Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати фиқрагӣ (фрезография)

**Хати фиқрагӣ (фрезография)** – таърихан  хати  ибтидоӣ буда, тасвирҳо ё аломатҳои он (фразограммаҳо) ахбори томро бидуни тақсим ба калимаҳои алоҳида ифода менамоянд. Ба фразография воситаҳои предметӣ  ё  ғайрихатии додани хабар, аломатҳои шартӣ ва хати тасвирӣ (пиктография) дохил  мешаванд. Аломатҳои шартӣ нишонҳои авлоду қабила, шахс, мухри устоҳо ва ғайра мебошанд.
## Нигаред низ
* Хат 
* Пиктография

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров, Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе: Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов, А. Аз таърихи  ихтирои хат. // Китобдор. - 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987. - Ҷ.7.- С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981. - Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор. - 2007.- №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати калимавӣ (логография)

**Хати  калимавӣ (логография)** -  ин намуди хат бо тариқи калимаҳои ҷудогона ифода мешавад. Дар инҷо миқдори аломатҳо ба миқдори калимаҳо, аниқтараш, воҳидҳои семантики мустақили  хабар баробар аст.  Инчунин  барои ифодаи як калима (воҳиди семантикӣ) як аломати муайян истифода  мешавад. Хати калимавӣ дар асоси хати тасвирӣ тақрибан дар давраи ғуломдорӣ ба вуҷуд омада,  тараққӣ  кардааст.
## Нигаред низ
* Хат 
* Хатти тасвирӣ

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат.//Китобдор.- 2006. - №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984. - Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981. - Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он. // Китобдор. - 2007.- №1. - С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983. - Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983. - Ҷ.4.- С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати ҳиҷоӣ (силлабография)

**Хати ҳиҷоӣ (силлабография)** – хати мазкур дар ҳазораи II - I то мелод ба вуҷуд омадааст. Он се навъ дорад. Ба навъи аввал хатти мехӣ, хати майя, хати кореягӣ дохил мешаванд, ки дар онҳо аломатҳо ҳар гунна ҳиҷо  садоноки ҷудогона, ҳамсадову садонокро  ифода  мекард. Хати форси қадим, ки аломатҳои он ҳиҷо иборат аз ҳамсадову садонокро ифода мекард ба навъи дуюм мансуб аст. Навъи сеюм системаҳои хатҳои ҳиндиро дар бар мегирад.

## Нигаред низ
Хат

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат. //Китобдор.- 2006. - №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984. - Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З. - С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- №1. - С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983. - Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983. - Ҷ.4.- С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати идеографӣ

**Хати идеографӣ** – хатест баъди хатти пиктографӣ меояд. Калимаи идеография низ иборат аз ду қисм аст. Бо лафзи юнонӣ «Идео»- фаҳмо», «Графо»- навиштан». Хати  идеографӣ хатест бо аломатҳои  шартии маънидор, калимаҳои яклухт ва ё қисмҳои маънидори ин калимаҳоро ифода месозад. Хатҳои шумери қадим ва чинӣ намунаи хати идеографӣ мебошанд. Шаклҳои қадимаи хати идеографӣ  дар асоси хати тасвирӣ (пиктографӣ) ба вуҷуд омада, аввалҳо аз вай фарқ надошт. Дар Шумери қадим, давраи  ҳукмрони подшоҳ Ашшурбонопали 2 (охирҳои ҳазорсолаи IV ва ибтидои ҳазорсолаи III пеш аз мелод), хати мехӣ эҷод шуд. Баъдтар ин хат дар давлатҳои шарқи ҳамсоя ба вуҷуд омад ва хатчаҳои вай меҳмонанданд. 
## Нигаред низ
* Хат 
* Пиктография

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат.//Китобдор.- 2006.- №1. - С.17.
* Пиктография // Энсиклопедияи совети тоҷик.  - Душанбе, 1984.- Ҷ.5. - С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З. - С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- №1. - С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати финиқӣ

**Хати финиқӣ** – хаттест онро финиқиҳо эҷод кардаанд. Аз ин хат тоҷирони Юнони қадим, мардумони Сурия, Фаластин, қисман Миср, ҷазираи Кипр ва чанде мамлакатҳои дигар истифода бурдаанд. Осорҳои хатии финиқӣ ба нимаи дуввуми ду ҳазораи пеш аз мелод ва то садаи чаҳоруми пеш аз мелод мансубанд.
## Нигаред низ
* Хат 
* Пиктография

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати ибронӣ (ивритӣ)

**Хати ибронӣ (ивритӣ)** () – хаттест аз яҳудиёни қадим ва ҳозираи забони ибрӣ (ивритӣ), идиш, ладино (абронӣ – испанӣ). Бо ифодаи «Таврот» хати ибронӣ садаи ХI–и пеш аз мелод вуҷуд доштааст. Осори қадимтарини хатӣ тавқими гизерист. Ин тақвим ба садаи Х–и пеш аз мелод дахл дорад.
## Нигаред низ
* Хат
* Забони ибрӣ

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- №1. - С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984.- Ҷ.5. - С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З. - С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- №1. - С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983.- Ҷ.4. - С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983.- Ҷ.4. - С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хати оромӣ

**Хати оромӣ** – хатест хос ба овозҳои ҳамсадо. Вай дар заминаи хати финиқӣ, ҷомеаи қабилаҳои ғарбии сомӣ – оромиҳо пайдо шудааст. Қадимтарин осори хатии оромӣ навиштаҷоти Барҳадод (Сурияи Шимолӣ, садаи IХ пеш аз мелод) ва Закир аз ҳамо (тақрибан солҳои 800 пеш аз мелод мебошад. Баъдтар хати оромиро дигар халқҳо яҳудиён, ошуриён, бобулиён ва ғайраҳо қабул  кардаанд.
 
## Нигаред низ
* Хат 
* Хати мехӣ
* Ҳахоманишиён
## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат.//Китобдор.- 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он. //Китобдор. - 2007.- №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Хушнависии арабӣ

**Хати арабӣ** — дар Осиёи Марказӣ ва хеле кишварҳои дигар баъди истилои арабҳо (садаҳои VII-VIII-и мелодӣ) ба вуҷуд омадааст. Бо туфайли ҷорӣ гардидани хати арабӣ, хатҳои оромӣ, паҳлавӣ, юнонӣ, суғдӣ, монавӣ аз байн рафтанд.

Қадимтарини хати арабиро *хати кӯфӣ* меноманд. Хати кӯфӣ соли 325-и мелодӣ ихтироъ шуда, намунааш аз қасри Ан-Наммораи Сурия ёфт шуда буд. Баъдан дар асоси хати кӯфӣ навъи дигар хатҳои арабии таълиқ, настаълиқ, шикаста ва ғайра пайдо шуданд.
Ба гуфтаи олими шинохта Аълохон Афсаҳзод хаттотони машҳури хати кӯфӣ дар асрҳои VII—X Холид Ибн Абдулҳайёҷ, Заҳҳок ибн Аҷалон, Исҳоқ ибни Ҳаммод, бародарон Иброҳим ва Юсуфи Сиғзӣ, Июни Муқла ва чанде дигарон будаанд.

Навъи *хати настаълиқ* бошад дар садаи ХIV аз хатти насх ва таълиқ ба вуҷуд омадааст. Настаълиқро комилан хати форсӣ номидан мумкин, зеро онро эрониён ихтироъ кардаанд. Ин хат дар кишварҳои араб паҳн нашудааст ва фақат дар Эрон, Осиёи Марказӣ, Афғонистон, Ҳинду Покистон истифода мешавад. Шакли аввалаи настаълиқ назар ба ҳозирааш соддатар ва номавзунтар буд. Миралии Ҳиравӣ настаълиқро ба шакли зебо дароварда, доир ба тарзи усулҳои навишти он дастуре тартиб додааст. Аз ин рӯ, баъзеҳо ӯро эҷодгари ин хат донистаанд. Лекин настаълиқ пеш аз Миралии Ҳиравӣ низ вуҷуд дошт. Дар такомулу зеботар шудани настаълиқ Ҷаъфари Табрезӣ, Султоналии Қоинӣ, Султоналии Машҳадӣ, Султоналии Ҳаммади Хандон, Бобошоҳи Исфаҳонӣ, Мирмади Ҳасанӣ, Дарвеш Абдии Бухороӣ ва дигарон саҳм гузоштанд. Настаълиқ хати таълиқро пурра аз истифода баровард ва ҷои онро гирифт. Настаълиқ назар ба насх зудтар навишта мешавад. Настаълиқ шакли шикаста ҳам дорад, ки онро шикастаи настаълиқ гуфтаанд ва он барои зуднависӣ хеле мувофиқ мебошад.

Шикастаи *хати настаълиқ* дар асри XVII ба вуҷуд омадааст ва ихтироъи онро ба шоир Муҳаммадшафеи Ҳиравӣ (ваф. 1671) нисбат медиҳанд. Дар инкишофи шикастаи настаълиқ хушнависи асри XVII Дарвеш Абдулмаҷиди Талиқонӣ хидмати зиёд кардааст ва шеваи ӯ то имрӯз давом дорад.
 

## Нигаред низ
* Хат
* Ҳуруфи арабӣ
* Хатири Гурҷ

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он.- Душанбе: Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- № 1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С. 613—619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе,1981.- Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- № 1.- С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177—178.

## Сарчашма
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ.1 А-О./Дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р.Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ. — М.,1969

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Гурӯҳ:Алифбоҳо
Хати тоҷикӣ

**Хати тоҷикӣ** - аз хати кириллӣ  ибтидо гирифта дар натиҷаи таҳаввулу такомули беш аз садсола ба сурати имрӯзааш дорамадааст, ки дорои  35 ҳарф мебошад. 
 
Алифбои тоҷикӣ бори охирин 3 сентябри соли 1998 тасдиқ гардидааст.
Тартиби алифбои тоҷикӣ чунин аст:

## Нигаред низ
* Хат 
* Алифбои тоҷикӣ  
* Забони тоҷикӣ

## Адабиёт
* Афсаҳов А., Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он.- Душанбе: Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б., Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат.//Китобдор.- 2006. - №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984. - Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе,1981. - Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор. - 2007.- №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Аббосӣ (рустанӣ)

**Аббосӣ **() — авлодони рустанӣ мансуби мураккабгулон 26 намуди рустаниҳои як ё бисёрсоларо, ки дар Амрико ва Аврупо чун гиёҳи худру маъмуланд, дар бар мегирад.

То 150 см қад мекашанд. Дар ҶШС Тоҷ-3 намуди А. (Т. erecta, Т. signata, Т. patula)-po чун гул мекоранд. Аббосӣ ростпояю сершох ва то-кабарг буда, гулҳои назаррабою муаттар дорад, баъд аз 60—70 рӯзи кишт мекунад. Зад ва сармо барои ббосӣ номусоид аст. Аз гулу баргҳои аббосӣ (Т. patula) paвғaни эфир ва ранг мегиранд.

## Эзоҳ
Кӯтаҳнавишт

**Кӯтаҳнавишт** (), **аббревиату́ра** ( — кӯтоҳ кардан, ихтисор; аз  — кӯтоҳ) — калима, ихтисори таркибдор ва калимаҳои мураккаб дар забоншиносӣ.

## Нигаред низ
* Ихтисораҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ихтисораҳо
Гурӯҳ:Вожашиносӣ
Агрохимия

**Агрохимия** (аз агро… ва химия) химияи агрономӣ — як соҳаи илм. Агрохимия равандҳои химиявии хоку наботот, ғизои минералии рустанӣ, истифодаи нурӣ ва воситаҳои химиявии мелиоратсияи хокро меомӯзад. Агрохимия бо хокшиносӣ, зироат, метеорология, физиология ва биохимияи рустанӣ, микробиологияи кишоварзӣ, физика ва химия робитаи зич дорад. Омӯзиши ғизогирии рустанӣ, таъсири тарафайни нурӣ ва хок, тарзи нуриандозӣ, мелиоратсияи хок (оҳаку гаҷандозӣ) ва тадқиқу истифодаи заҳрҳои химиявӣ фаслҳои агрохимия мебошанд. Агрохимия дар натиҷаи афзоиши талаботи аҳолӣ ба зироат ташаккулу инкишоф ёфт. Китоби аввалин оид ба асосҳои химияи зироат соли 1761 аз ҷониби олими швед И. Валериус навишта шудааст. Омӯзиши назариявӣ ва амалии ғизогирии рустанӣ, баланд бардоштани коэффитсиенти истифодаи нурӣ, дарёфти усулҳое, ки барои моддаҳои ғизоии хокро беҳтар истифода бурдани рустанӣ кумак мерасонанд, истеҳсоли нуриҳои босамар ва ғайра аз ҷумлаи масоили кунунии агрохимия мебошанд. Ҳангоми тадқиқоти агрохимия аз усулҳои химиявӣ ва биологӣ истифода мебаранд. Натиҷаҳои илмии агрохимия барои ҳосилхез гардондани хок ва афзудани ҳосил мусоидат менамоянд. Дар ҷумҳурӣ 4 лабораторияи минтақавии агрохимиявӣ мавҷуд аст. Онҳо дар масъалаҳои оқилона истифода бурдани нуриҳои минералию органикӣ ва тартиб додани картограммаи ҳосилхезии хок ба хоҷагиҳо ёрӣ мерасонанд. Оид ба агрохимия дар Институти тадқиқоти илмии зироат, Институти хокшиносӣ, Кафедраи агрохимияи ДАТ тадқиқот мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои кишоварзӣ
Гурӯҳ:Агрохимия
Айюқ

**Айюқ** ( — «Бузбон», лот. Capra Capella, α Aur) — ситораи равшантарини бурҷи Мумсикулъинон (α-Возничий) ва наздиктарин ба Қутби Шимолӣ, шашумин ситораи равшан дар осмони ситоразор. Дар номи бурҷ (Auriga) дар асотири юнонӣ худои баҳр Посейдон ифода ёфтааст. Номи Айюбӣ дар лавҳачаҳое, ки зиёда аз 2 ҳазор сол то мелод навишта шудаанд, ёдовар шудааст. Дар расми атласҳои европоии осмони ситоразор Айюқ чун бузичае дар пушт ё оғӯш, дар тасвирҳои дастхатҳои нуҷуми исломӣ дар синаи Мумсикулъинон тасвир ёфтааст. Айюқ ситораи дуқӯшаи спектралӣ буда, массааш тақрибан 2,5 массаи Офтобро ташкил медиҳад, синнаш 5,25×108 с., ҳарор. 5700 К, давраш 104 шабонарӯз, масофа то Замин 42,2 ± 0,5 с.р. (12,9 ± 0,1пк), тобишаш аз Офтоб 150 маротиба зиёд. Айюқ манбаи гамма-афканишот аст

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Аккад (шаҳр)

**Акка́д**, Аккаде, Агаде — шаҳри қадим дар Байнаннаҳрайни Поён, пойтахти давлати Аккад. Дар асрҳои 22 — 24 то милод маркази давлати ҳамном буд, ки тамоми Элом ва Байнаннаҳрайнро  дар бар мегирифт.

Аккаде, Агаде, яке аз шаҳри қадим дар Байнаннаҳрайни Поён мебошад. Дар асрҳои 22 — 24 то милод маркази давлати ҳамном буд, ки тамоми Элом ва Байнаннаҳрайнро дар бар мегирифт. Бунёдгузори шаҳр ва муассиси давлат — Саргони Қадим (ба забони аккадӣ Шарумкен) — саромади сулолаи Саргонҳо (ҳукмронӣ 2316 — 61) буд. Саргонҳо дар сиёсати берунии давлатдорӣ фаъол буданд: ба Осиёи Хурд, Элом, Эбла, Сурия юришҳо анҷом додаанд. Шумерро ҳам фатҳ карда буданд ва ба ин нисбат шоҳони Бобул худро ҳокими Шумер ва Аккад медонистанд. Дар ҳамин давра дар Аккад кишоварзӣ, савдо, хоҷагии давлатӣ ва артиш хеле тараққӣ кард. Дар миёнаи асри 22 то м. ба Аккад кӯҳистониён (кутиҳо) ҳамла карда онро фатҳ намуданд. Забони аккадӣ аз гурӯҳи забонҳои семитист.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Алас

**Алас**, **алас-алас** — аз одатҳои зарарноки хурофот, усули «даво» кардани беморон бо гардонидани оташи машъала аз гирди сари онҳо бо максади аз бадани бемор дур кардани таъсири рухи бад (ачина, дев, албастй).

Фолбин беморро ба «маскан»-и деву ачина (обмурй, мазор, назди дарахти чормагз, тут, сапчид, дулона) бурда, алас менамуд. А. зу-хуроти чахолат буда, дар давоми аерхо авомро гумрох мекард.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Хурофот
Позитивизм

**Позитивизм** (франс. positivis-шр'- аз лот. positivus — мусбат), як равняй фалсафаи буржуазист, ки фа-цат натиҷаи тахқицоти илмҳои конк-ретиро'дониши аслӣ (позитивй) медонад; бино ба Позитивизм, илм мӯхтоҷи ягон фалсафае нест ва зотан худаш ба худаш фалсафа аст. Ҷихатҳои асосии Позитивизм феноменализм (вазифаи илмро аз тавсифи ходисот иборат до-нистан) ва майлест ба Идеалнзмн субъекти вай Позитивизм ҳамчун ҷараёни махсуси фалсафаи солҳои 1930  ташаккул ёфтааст (асосгузораш О. Конт аст, ки худи Нети Лохи II. ба калами ӯ тааллуқ дорад). Аммо ба Позитивизм унсурҳои мате-риалнзмн илмию табиатшиноей низ мансуб аст. Конт ба маорифпарва-рони садаи 18 франсавӣ пайравӣ карда, ба пнкншофи беинтиҳо қобил буда-ни илм изхорп боварӣ намуда буд.

Позитивизм ба методологияи илмҳои таби-атшилосию ҷамъиятшиносӣ (хусу-сан нимаи дуюми садаи 19), аз ҷумла социология, ҳуқуқ, ицтисоди сиёсӣ, историография, адабиётшиноей ва г. таъсири зиёд расонд.
*П. аз се марҳилаи инкишофи таъ-рихй гузаштааст: Позитивизми классики, ки дар садаи XIX (намояндагонаш Конт, Литтре, Вырубов, Спенсер) пайдо шуда, дар натиҷаи прогресси донпш-ҳои табиию илмй нуфузи худро аз даст додааст: Позитивизми эмпириокритицизм ё махизм, ки дар садаи 19—20 дар давраи ннқилоб дар илмҳои табиатшиноей ба вуҷуд омадааст. Позитивизми махисти вазифаи фалсафаро дар ба вуҷуд овардани назарияи маърифати илмй медонад, ки решаҳои гоявии он аз идеалнзмн субъективни Ҷ. Беркли ва Д. Юм гизо гирнфтааст. Минбаъд нн равия инкишоф ёфта, дар солҳои 20 ба неопозитивизм табдил меёбад, ки он зотан марҳилаи сеюми позитивизмро ташкил медиҳад.

## Адабиёт
*:Ленин В. И., Материализм ва эмпириокритицизм. Ас, ҷ. 14;
* Нарский И. С, Очерки по истории позитивизма, М., 1960.
* Кон И. С, Позитивизм в социологии, Л., 1964.
*
Позанд

**Позанд**, тафсири Занд, овонавншт (транскринцияи) матнҳои пахлавӣ (форси мнёна) ба хати авестой (бо истифода аз харфҳои иловагӣ ва аломатҳои диакритики) ва алифбон I раб нас Ос и тоҷнкн. П. дар садаҳои 8— 9 бар нвази хати душворн пахлавй* (ииг. тати пахлавй) ва дар огоэи зу-хури забоин форсип нав ба миён омадааст. Ҳангоми ба П. баргардонн-, дани матнҳои пахлавӣ ҳузворишхо (х«терограммахо) бо вариант фор-снашон иваэ карда мешуданд. Ба яамми ин дар П. таъсирн забони форс и и нав ва лахчахое, к и зардуш-тиёни Эрон гуфтугӯ мекарданд (яз-дӣ, енвандн, симнонй. сой. сангсорӣ ва г.) ба назар мерасад. Дар калнмо-ти матнҳои П. ва лахчаҳои зикршуда аз ни хати сохт ва хусуснятҳои фонетики монандӣ дида мешавад. П. фо-нологияи забони па\лавнро дар бар шрифта, барон дарк кардани маъннн калимахон ни забои вадар-
ёфтани таҳаввул дар фаҳмиши опҳо бештар мусоидат мекард. Аксари ёдгориҳои адабии динии паҳлавӣ (форсии мнёна), аз қабили «Бунда-ҳишн», «Минуй хирад», «Ҷомоспно-ма», «Ардавирафнома», «Баҳман-яшт», «Аогемадаеча», «Хурд-Авесто» ва г. ҳам дар шакл и паҳлавн ва ҳам дар навишти П. то замони мо расидаанд. Дар адабиётн класси-кии форс-тоҷик баробари Авесто ва Занд ба П. низ ишораҳо мавҷу-данд. Вале баъзан П. на ба он шаклу тарзп аелне, ки буд, ба қа-лам дода шудааст. Мае, Фаррухй дар байти:
«3-ӯ дӯсттарам ҳеч касе несту гар ҳаст, Онам,   ки   гӯям  Позанд  Қуръон  аст»
ва ё Лабибй дар байти: «Гӯянд нахустин сухан аз номаи
Позанд,
Он аст, ки бо мардуми бадасл
мапайванд»
П.-ро ҳамчун як "нома, китобн ало-
ҳидае фаҳмидаанд, ки нн ба асли
масъала мувофиқате надорад.

Ад.: Саймиддинов Д., К вопросу о происхождении пазенда, дар ма.ҷм.: Забоншиносии тоҷик, Д., 1980; Pazend texts, collected and collated by Ervad Edaljl Kersaspji Antia, Bombay, 1909.
M. Диловаров

*
Прекос

**Прекос** (франс. ргёсосе — барма-ҳал, тезрас), як зоти гӯшту пашм-деҳи гӯсфандони маҳиппапш. П.-ро ox. садаи 19 дар Франция дарнатиҷаи ҷуфтии қӯчқорҳои зоти лейстер бо мешҳои зоти рамбулье ва дар Германия мериносҳои немисиро бо қуч-қорҳои зоти дарозпашми англиси ҷуфтй дода ба вуҷуд овардаанд. П.
пурқувват, калон; қади қӯчқор 70— 80 см ва меш 65—70 см. Танаш да-розу ғафс, тӯшаш калон ва пойҳояш рост. Вазни зиндаи қӯчқор 100— 110 кг, меш —55—60 кг. Аз қӯчқор дар як тарош 8—10 кг ва аз меш 3,8—4,2 кг пашм мегиранд. Аз 100 cap меш 140—150 барра мегиранд. П. ба СССР с-ҳои 1926—31 аз Олмон оварда шудааст; дар ноҳияҳои маркази и Россия, Бошқирдистон, Тотористон, Украина, Белоруссия ва ғ. парвариш мекунанд.

*
Адлӣ

**Адлӣ** — сиккаи мне, ки аз садаи X дар Осиёи Миёна дар муомилот буда, то охпрҳои садаи XVI пули асосӣ ҳисоб мешуд. Дар охирҳои садаи XV ба -g- динор баробар буд. Дар садаи XVI дар Бухоро сиккаи мис ба "Taj  танга (сиккаи нукра) баробар буд. Хамон вакт ба чои истилохи адли «пул» ва в «пули сиёҳ» ба миён омад. Тангаи миси давраи Улугбек низ адли номида мешуд. Дар садаи XV ченаки заминро низ адли мегуфтанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тангаҳо
Прелюдия

**Прелюдия**, прелюд (аз лот. praeludo — дебоча, огози кор, машқи пешакӣ), пьесаи созии мусиқӣ, ки бештар бо усули якканавозӣ иҷро мешавад. Аслан дебочаи асари муси-қиеро, ки бо уд, клавесин ва арғу-нун ичро мешуд, П. меномиданд. Аввалин П.-ҳо.бадеҳатан ба тарзи озод иҷро карда мешуданд, ки ба этюд монандй доштанд. Аз садаи 18 П. ҳамчун пьесаи мустақил барои соз-ҳои тории клавишдор эҷод карда мешуд, дар ҳамин давра бастакори не-мис И. С. Бах як шакли устувор ва муҷази П.— фугаро офарид. У як силсила П. ва фугаҳо эҷод кард, ки хамаи мояи охангии мажорӣ ва ми-нориро дар бар мегиранд. Чупин силсила хо баъдтар хам пайдо шуданд («24 прелюдия ва фуга»-и Д. Шостакович барои фортепиано). Силсила-хое низ ба вучуд омаданд, ки фақат аз П. таркйб ёфтаанд (дар эҷодиёти Ф. Шопен, А. Н. Скрябин, К. Дебюсси, Д.  В.  Кабалевский  ва диг.).

*
Преспа

**Преспа** (Prespa), кӯлест дар қис-ми ғарбии нимҷаз- Балкан, дар Югославия, Албания ва Юнон. Дар ха-мии тектоникии байникуҳӣ, дар баландии 853 м воқеъ аст. Масоҳ. 285 км2, чуқуриаш то 54 м. Соҳил-ҳояш дар Ҷ. ва Ғ- баланди шахдор буда, дар қисмҳои боқимонда пасту ҳамвор аст. Тавассути сои обгу-зар (тӯлаш 1 км) бо кули Микри Преспа алоқаманд аст. Оби кӯл бо гори зеризаминй ба кули Охрид, ки аз П. 16 км шим. гарбтар ва 158 м п.оёнтар аст, ҷорӣ мешавад. Сатҳи об соле 1,5—2 м тагӣир меёбад. Аз кӯл моҳӣ медоранд.

*
Прометей

**Промете́й** () — дар асотири Юнони Қадим титан, ҳомии одамон.

Мувофиқи ривояте Прометей оташро аз Олимп дуздида, ба одамон дод ва бо амри Зевс ба харсанг занчирбанду ба азияти дойми мадкум шуд: уқобе дар рӯз (ё рӯздармиён) ҷигари Прометейро нӯл мезад, вале он боз сидат мошуд. Мувофиқи манбаъдои мухталифи атиқа ин азинт то вақти уқобро бо тири камон кушта, Прометейро озод намудани Ҳеракл давом кардааст. Образи Прометей дар адабиёт (Эсхил, Шелли ва диг.), санъати тасвирӣ ва мусиқӣ (Бетховен, Скрябин ва дигарон) инъикос ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Прометий

**Прометий** (Prometium), Рm, элементи химиявии радиоактивии гуруҳи III системаи даврии Менделеев; рақами ат. 61. Ниг. низ. Лантаноидҳо.

## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

*
Промоторҳо

**Промоторҳо** (аз лот. promoveo — пеш мебарам), фаъолонандадо, моддахое, ки ҳангоми ба катализатор илова кардан фаъолияти онро метезонанд. Худи П. он қадар фаъол набуда, бо микдори кам ба катализатор илова мешаванд. Аксар вакт як модда дар як шароит промотору дар шароити диг. задри катализатор шуда метавопад. Оксиддои ме-таллдои ишқорй, алюминий, калций, калий ва г. аз нумлаи П. мебошанд.

*
Пропаганда

**Пропаганда** ( — мавриди интишор қароргирифта, аз propago — интишор менамоям) — интишори ақида ва ғояҳои сиёсӣ, фалсафӣ, илмӣ, бадеӣ ва ғайра, ки ба такомули шуури ҷамъиятӣ ва балапд бардоштани фаъолияти амалии омма нигаронида шудаанд.

Унсурҳои асосии ҷараёни пропоганда субъекти пропаганда (гуруҳи иҷтимоие, ки пропаганда манфиати онро ифода мекунад), мазмун, шакл, метод, воситаю усулҳои он (радио, телевизион, нашриёт, системаи лексионӣ ва ғ.) ва объекти пропаганда (аудитория ё умумияти иҷтимоие, ки пропаганда ба ондо дахл дорад) мебошад. Дар маънои нисбатан маҳдуд пропаганда як навъи тарғиботи сиёсӣ ё идеологиро (яъне ба максади ташаккули надонбинй ва тасаввуроти муайяни омма интишори ақида, ғоя ва назарияро) ифода мекунад. Ҷавҳари пропаганда-и сиёсӣ идеологияи муайяни синфист. Дар чаҳони имруза ду навъи пропаганда-и ба дам мухолиф — буржуазӣ ва коммунистӣ вуҷуд дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Пропаганда
Гурӯҳ:Афкори ҷамъиятӣ
Пропан

**Пропан**, СН*ОН/ЗНз, карбогид-риди сер; гази берангу бебуи сӯзан-да; I гуд.- 187,7%, t чӯш.- 42,ГС. Омехтаи он бо даво (2, 1—9, 5%-и дачмй) метаркад. Дар таркиби газ-ҳои табий мавҷуд аст. Дар саноат бо роди дегидридонии катализӣ аз П. пропилен ва бо роди нитронй нитпометан досил мекунанд. П.-ро чун далкунанда ва якчоя бо бутан дамчун гази сӯзанда низ истифода
мебаранд.

*
Прополис

**Прополис** (), **уза**, **сириши занбӯр** — моддаи часпаки зифтмонанди хушбӯест, кни замбӯри асал ҳосил мекунад. Занбӯри асал моддадои зифтмонандро аз муг-чаи буттаву дарахтон мегирад ва аз ондо прополис ҳосил мекунад.

Таркиби химиявии прополис ҳар хел мешавад. Прополис ба ҳисоби миёна 50— 56 % зифти рустанӣ. &—10 % равғани эфир ва кариб 30 % мум дорад. Муми прополисдор аз муми табиии занбӯри асал (ниг. Муми занбӯри асал) бо нармӣ ва бӯи махсусаш фарқ мекунад. Коэффициенти сохти муми прополисдор назар ба муми табиии занбӯри асал 4 маротиба паст аст. Аз прополис мардам ва равгани молидание тайёр мекунанд, ки барои табобати ҷароҳат, шукуфа ва дигар касалиҳои пӯст истифода мешаванд. Бо маҳлули спирти и прополис чанде аз касалиҳои шушу меъдаро муолиҷа мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Занбӯрпарварӣ
Пропп Владимир Яковлевич

thumbnail
**Пропп Владимир Яковлевич** (29. 4. 1895, Петербург - 22. 8. 1970, Ленинград), мардумшиноси советӣ. Ун-тн Петербургро соли 1918 хатм на-мудааст. Аз соли 1938 профессор Университети Ленинград. Асардои асосиаш ба тадлили структурӣ ва таърихи пайдоиши афсояаҳои седромез, таърихи эпоси қадрамонӣ, навъдои он, пайдоиши фольклори маросими, масъаладои умумии назария ва поэти-каи эчодиёти дадонакии халқ оиданд. Яке аз саромадони омӯзиши таърихию типологӣ ва структурню типологии фольклор. Китоб до и П. ба забондои хориҷй тарҷума шудаанд.
Ос.: Морфология сказки (2 изд.. М. 1969); Русский героический апос, ('1 изд., М., 1958).
Ад.: Путилов П П., ПроЛлемы фольклора в трудах В. Я. Проппа, дар кит.: Типологические исследовании но фольклору. М., 1975.

*
Хати мехӣ

**Хати мехӣ** - аз тарзи навиштан дар тахтачаи гилин ном гирифтааст. Дар гили тар бо найи нӯгаш тез аломатҳо навишта мешуданд, бинобар ин онро «хати мехӣ» номидаанд.
Дар  Шумери  қадим,  давраи  ҳукмрони подшоҳ Ашшурбонопали 2 (охирҳои ҳазорсолаи IV-ӯм ва ибтидои ҳазорсолаи III-ӯм пеш аз мелод), хати мехӣ эҷод шуд. Баъдтар ин хат дар давлатҳои шарқи ҳамсоя ба вуҷуд омад ва хатчаҳои вай меҳмонанданд.‎ Дар Элам хати мехӣ (2500—331-ӯм пеш аз мелод) истифода бурда  мешуд. 
Хати мехии форсии қадим яке аз ҷавонтарин хатҳои мехӣ мебошад. Дар асри XIX олими олмонӣ Г. Ф. Гротефенд ва сафири англис Г. К. Роулинсон хати мехии форси қадимро тарҷума намудаанд. Ҳамаи навишатаҷотҳо ба замони Ҳахоманишиён таалуқ дорад.
 
Дар катибаи Бесутун (Эрон) се шакли хати мехӣ ба забонҳои аккадӣ, эламӣ ва форсии қадим навишта шудааст.
## Нигаред низ
* Хат
* Хати оромӣ
* Ҳахоманишиён

## Адабиёт
* Афсаҳов А. Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе:Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б. Юнусов А. Аз таърихи  ихтирои хат. // Китобдор. 2006. №1.- С.17.
* Пиктография. // Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.5. - Душанбе,1984.  - С.509.
* Хат // Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.7. - Душанбе,1987. - С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.З. – Душанбе,1981.  - С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он. // Китобдор. 2007. №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ // Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.4. - Душанбе,1983.- С.268.
* Манбаъшиносӣ // Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.4. - Душанбе, 1983.- С. 177-178.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Матн
Пропилен

**Пропилен**, пропен — карбогидриди носер СНз—СП - СН,; гази сӯ-зандаи беранг; t гуд.— 185*С, t чӯш. —47,7°С. Дар саноат аз пиролизи фракцияҳои нефт ва дегидрогенонии катализии пропан досил мекунанд. П. яке аа мудимтарин ашьёи хоми химиявӣ аст. аз он глицерин, акро-ин. акрилонитрил, спирти аллил иаопронил. ан»*тон, фенол на г.
мегиранд. 1>о формалдегид ба реак-инн даромада бутадиен ва бо изо-\таи триптаи ҳосил мекунад Полипропилен маҳсулоти полимеризацияи II аст. Аа мадсули полимери-idцмни П пластмассе, каучук, во-ентадои шустучиУ*. далкунандадо, бехкунандадои сифаги сӯзншиории моторн на г нстедсол мек>ианд.

*
Плимут

thumbnail
**Плимут** (, айнан— резишгоҳи д. Плим), шаҳр ва бандар дар Британияи Кабир, тобеи графии Девоншир. Дар соҳили гул. Ла-Манш, дар назди резишгоҳи д. Плимут воқеъ аст. Аҳолиаш 251,2 ҳаз. наф. (1974). Плимут базаи ҳарбии баҳрӣ, яке аз марказҳон асосии киштисозии мамлакат мебошад. Соҳаҳои дигари саноаташ: бофандагӣ, моҳигирӣ, коркарди металл ва ғ. Лабораторияи биологии баҳрӣ ва аквариум дорад. Плимут дар садаи XII бунёд ёфтааст.

## Нигаред

*
Плинийи Калон

**Плинийи Калон**, Гай Плиний Секунд (Gaius Plinius Secundus) (23, 24, Комум, ҳозира Комо—79), нависанда, олим ва арбоби давлатии Рим. Дар музофотҳои тобеи Рум будаи Германия, Галлия, Испания ва Африка хидмат кардааст; дар Мизен армондеҳи флот буд ва ҳангоми оташфишонии вулқони Везувий ҳа-лок гардид. Муаллифи «Таърихи табииёт» ном асарест, ки аз 37 китоб иборат аст. Ин асар як навъ энсиклопедияи донишҳои илмию табиат-шиносии атиқа ба шумор меравад. Маълумотҳоро оид ба астрономия, географияи табиӣ, метеорология, эт-нография, антропология, зоология, ботаника, хоҷагии қишлоқ ва ҷангал, тиб. минералогия, металлургия ва ғ. пайваста бо хикоятҳои фантастикӣ, ривоятҳои хурофотӣ, латифаву мутоибот дар бар мегирад. To a. 17 чун маъхази донишхо дар бораи табиат нстифода мешуд. Таълифоти таърихци П. то замони мо нарасидаанд. Асарҳои таърпхии П.-ро Тацит дар осори таърихиаш истифода намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Лу нкевич В. В., От Геракли-та до Дарвина, т. 1, М., 1960.
*
Плинийи Хурд

thumbnail
**Плинийи Хурд**, Гай Плиний Цецилий Секунд [Gaius Plinius Caeci-lius Secundus (Minor)] (61 ё 62, Ko-мум, ҳозира Комо — тақр. 114), нависанда, олим ва ходими давлатии Рим. Консули 100, легат (сафир ё вакил)-и император дар музофоти Вифиния ва Понт (111—113). П. аш-рофони сенати Римро, ки ба сулолаи Юлиён-Клавдиён ва Флавиён зид, вале дар аҳди Нерв ва Траян бо ҳукумати император созиш карда буданд, тарафдорӣ менамуд. Аз осо-ри П. маҷмӯаи мактубҳо (дар 10 ки-тоб) ва нутқи таҳсиномез баТраян («Панегирик») боқӣ мондаанд; мат-ни нутқҳои дар мурофиаҳои судӣ эродкарда ва асарҳои назмии ӯ но-буд шудаанд. Мактубҳо барои му-айян намудани таърихи афкори маънавию маишӣ, инчунин иқтисо-диёту сиёсати империяи Рум манбаи муҳим ба шумор мераванд. Портретҳои ҳамзамонони ТТ. низ дар онҳо тасвир шудаанд.

*
Пловдив

thumbnail|Парчам
thumbnail|Нишона
thumbnail|Харита
**Пловдив** шаҳрест дар қисми чанубии Булғористон. дар гохнлн д. Марица. Марказя маъмуриш окр.чгя Пловдяв Аз чихатм кадони ьа шхш мняти иктисодмю маданп г»ахди Со-фпя дук.чмн шаҳря ыамлакат аст. А\олмш **Ю хаж. иаф. («Ч- Уаели накляғт.  Марказя иухвмв самоатя
мошинсозӣ ва электротехнпкӣ (пс-техсоли электромоторҳо, апиаратура-ҳоя электронӣ, мошниҳон чӯбкорку-нӣ). Инчунин корҳоиаҳои саиоатн хӯрокворн (конссрви меваю сабза-вот, қаннодн, тамоку ва ғайра), бофан-дагӣ (нстсҳсоли матоъҳоп пахтапш ва абрешимнн), дӯзандагӣ, чарму понафзол, шиша, коғазу целлюлоза ва хнмия (фармацевтнка, истеҳсолн воситаҳои муҳофнзати рустанӣ, рав-гани эфир) мавҷуданд. Дар назди-кии шаҳр комбинати калони сурбу руҳ ҳаст. Дар П. аз соли 1933 ин ҷониб ҳар сол моҳи сент. выставка-ярмар-каи байналхалқӣ гузаронида меша-вад. Ин-тҳои тнббн, х. қ., хуроквори, институтҳои тадқиқоти илмни сабзавот-корӣ, мевапарварӣ ва саноатн хӯрок-ворӣ, музенҳои археологӣ, этнографӣ, ннгорястови бадеии шаҳрӣ, театрҳои драма ва операи халқӣ дорад. Едго-рцҳои меъмориаш: Масҷнди ҷомеъ (а-ҳои 15—16), калисои Константии ва Елена (1832), Қасрн ақди никоҳ (1962), меҳмонхонаи «Марица» (1967), ёдгорӣ ба Армияи Советӣ бо номи  «Алёша»   (1955—57)   ва ғ.

## Нигаред

*
Пневматолиз

**Пневматолиз** (аз юн. рпёшпа-toa- ваандан ва lysis — вайрошпавй, халшави), просессн пайдоиши минералхо, ки дар натпчаи ба'чинеҳои кухни атроф таъенр расониданн мод-дахоп бухоршавандан магма (асосан бугхон тафсони об, панвастхон В, Р, S, As, фторпдхою хлоридҳои цалъ-агӣ, волфрам, бериллий, литии ва г.) руй меднхад. П. махсусан дар таба-кехое, ки интрузини чинеҳои турш (гранптхо). баъзан ншкори ва асо-енро дар бар гирпфтаанд, инчунпн дар пегматитхо, хоенлахон контак-тпю метасоматозп ва нохняхон вул-киндор бештар аохнр мегардад. Дар натич^н П. дар аммкиҳои знёди циш-ри Замни ҳолати крпсталлин нн омехтахо вайрон шуда. конхон ннев-матолиаин сарватҳои эернзаминн ба е>ч>Д меоянд.

*
Пневмоавтоматика

**Пневмоавтоматика** (аз  юн. pneuma — вазнш, ҳаво ва автоматика), як даста воента.ҳои техникнет барои мураттаб сохтани системахон идораи автоматие, ки дар онҳо ахбор (информация) ба шакли нневмосиг-налхо интицол мешавад; як цабхаи автоматика буда, хамам воситахон
автоматониро объектп омузиш царор додааст.

*
Пневмония

**Синапаҳлӯ** (), **пневмони́я** ( — «бемории шуш», аз  — «шуш»), **газаки шуш**, **зотуррия** — газаки шадид ва музмини алвеолаҳо, бронхиолаҳо ва бофтаҳои пайвасткунандаи шуш.

## Пневмонияи одам
Пневмонияи одамро вирусҳо (вирусҳои грипп, аденовирусҳо, вирусҳои орнитозӣ), бактерияҳо (пневмококкҳо, стафилококкҳо ва ғайраҳо) меангезанд. Аз ҳад зиёд хунукхӯрӣ, назлаи роҳҳои болоии нафас, дарди дандон, сустшавии организм ва ғайра боиси авҷгирии пневмония мегарданд.

## Пневмонияи шадид
Пневмонияи шадид 3 хел мешавад: газаки пардаи шуш (плевройневмония), газаки бронхҳо (бропхонпевмония) ва пневмонияи вирусӣ. Ҳангоми газаки пардаи шуш ҳарораташ: то 39—40°С баланд шуда, сари сина дард мекунад ва бемор сахт месулфад. Дар вақти газа ки бронхҳо бошад, қисмҳои алоҳидаи шуш иллат меёбанд. Ҳарораташ то 38°С баланд мешавад ва бемор оҳиста — оҳиста месулфад.

Пневмонияи вирусӣ аксар дар вақти эпидемияи грипп мушоҳида мешавад. Ҳангоми он бофтаи пайвасткунандаи шуш иллат ёфта, боморӣ кашол меёбад. Плеврит, думмал, коллапс ва ғайра боди пневмонианд. Дар вақти пневмонияи музмин просессҳои газакгирии қисмҳои осебдидаи шуш дар ҳар сари вақт авҷ могирад.

Духтурони тоҷик барои табобати пневмонияи стафилококкии бачагон усули ба воситаи пӯст ба шуш фиристодани антибиотикҳоро васеъ истифода мебаранд. Табобати бачагоне, ки ба пневмонияи музмин гирифторанд, дар санаторияи «Тангаӣ» (райони Орҷоникидзеобод) гузаронида мешавад.

## Муолиҷа
Ба беморхона хобонидани бемор; истоъмоли антибиотикҳо, доруҳои сулфаниламидӣ; физиотерапия ва ғайра.

## Пешгирӣ
Нест кардани манбаи сироят, обутоб додани организм, пурра табобат кардани пневмонияи шадид ва ғайра.

## Пневманияи ҳайвонот
Ба пневмания аксар ҳайвоноти ҷавон гирифтор мешаванд. Вай одатан дар натиҷаи аз ҳад зиёд хунук хурданн ҳайвонот, нафас кашидани моддаҳои муассир, бемориҳои сироятӣ ё инвазионӣ ва ғайра ба вуҷуд меояд. Боди пневманияи ҳайвонот газаки фасоддор 6 қарасони (гангрена) шуш мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Молчанов Н. С., Ставсная В. В. Клиника и лечение острых пневмоний, Л., 1971;
* Злыдников П. Ы., Хроническая пневмония, М., 1974.
*
Пневмосклероз

**Пневмосклероз** (аз юн. pneu-mon — шуш ва sklerosis — сахтшави, шахшулй)', нумуи бофтаҳои пайвасткунандаи шушро гуянд. Илтихоби шуш (ппевмония), бронхити музмин, зик,и нафас, грипп, сил, пнев-мокониозхо,_ иллати дил, амрози сироятии кудакон (сурхча, сулфа-кабутак) ва г. инкишофи П.-ро ме-тезонанд. Ҳангоми П. девори бронх-хо г.1! imp ёфта, хачми нафаскашии шуш кам мешавад- Бемориҳои брон-хоэктазӣ, нокясии дилу шуш бодҳои П. мебошанд.
М ӯ о л и п, а: истифодаи дорухое, ки кобилияти гузароии бронххоро бехтар мекунанд, антибиотиков, сулфаниламидхо, гормонҳои корти-костероидй, варзиши шифой.
П е ш г и р й: сари вакд муолича нам уда ни газаки шуш, бронхит, му-опнаи тиббй.

*
Плюрализм

**Плюрализм** (лот. pluraiis—бисьёрй), таълимоти фалсафие, ки мавҷудияти якчанд ва ё маҷмӯъи мабдаи мустақили навъҳои ҳастиро эътироф мекунад. Истилоҳи «Плюаризм»-ро соли 1712 файласуфн олмонӣ X. Волф пешниҳод кардааст.

## Эзоҳ

*
Бекорӣ

**Бекорӣ** — боздошташавии фаъолияти меҳнатӣ новобаста ба хоҳишу иродаи коргар ба муҳлати дарозу номуайян, ки бо қатъ шудани шартномаи кории миёни коргар ва корфармо оғоз мегардад ва ба минбаъда набудани имкони корёбӣ идома ёфта, ҳамчун зуҳуроти номатлуби иқтисодиву иҷтимоӣ муаррифӣ гардида, оқибатҳои нохушро ба дунбол дорад.

Мазмун ва мундариҷаи бекорӣ дар сатҳи сиёсати давлат бекор мондани табақаи ҷудогонаи аҳолӣ дар марҳилаи муайян аст. Барои шахси алоҳида бекорӣ - набудани коре аст, ки бидуни он шахс худро бо даромади муайян таъмин карда наметавонад. Бекорӣ — ин омили объективии ҳаёти иқтисодӣ ба шумор меравад, ки он баробари зуҳур ёфтани институти меҳнати кироя ба миён омадааст.

Бекорӣ се намуди асосӣ дорад: 
*бекории истикокӣ
*бекории сохторӣ
*бекории даврӣ

## Адабиёт
* Баркер Р. Словарь социальной работы. М.: Институт социальной работы, 1994; Гонтмахер Е. Ш. Социальная политика: уроки 90-х. Москва 2000;
* Рынок труда: Учебник (Под редакцией В. С. Буланова и Н. А. Волгина); Экономика труда и социальные отношения. Курс ключевых лекций. Москва 1998;
* Котляр А. Э. Занятость населения: изучение и регулирование. Москва 1983;
* Энциклопедия социальной работы. В 3 т., Т. 1.: Пер. с английского. М., 1993.

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Кор
Бекории истикокӣ

**Бекории истикокӣ** () — зоҳиршавии он ногузир буда, маъмулан онро бекории хоҳишмандӣ метавон ном бурд. Ин намуди бекорӣ чун маҳсули шакли озоди соҳибкорӣ ба миён омадааст.

Бекории фриксионӣ ба зиёд будани теъдоди мутахассисон низ марбут аст. Кормандон мустақилона ва худихтиёрона ҷои кори худро иваз мекунанд, ки сабаби он метавонад ҳам омилҳои истеҳсолӣ ва ҳам омилҳои шахсӣ бошад ва қабл аз ҳама он ба пардохти маоши хуб ва шароити хуб дар ҷои кор вобаста аст. Сабаби дигари аз кор рафтан дар рӯҳафтодагӣ аз истисос ва ё касби интихобкарда низ буда метавонад.

## Нигаред низ
* Бекорӣ

## Адабиёт
* Баркер Р. Словарь социальной работы. — М.: Институт социальной работы, 1994;
* Гонтмахер Е. Ш. Социальная политика: уроки 90-х. — М., 2000;
* Рынок труда: Учебник (Под редакцией В. С. Буланова и Н. А. Волгина); Экономика труда и социальные отношения. Курс ключевых лекций. — М., 1998;
* Котляр А. Э. Занятость населения: изучение и регулирование. — М., 1983;
* Энциклопедия социальной работы. В 3 т., Т. 1.: Пер. с английского. — М., 1993.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Бекорӣ
Бекории сохторӣ

**Бекории сохторӣ** () — қабл аз ҳама асоси техникию иқтисодӣ дошта ба иродаи шахс вобастагӣ надорад. Ин шакли бекорӣ вобаста аст ба омилҳои шахсӣ ва ё шароити кору пардохти маош вале дар ин маврид сабабҳои зикршуда ягон мақом надоранд.

Сабаби асосии бекории сохториро прогрессии илмию техникӣ ба миён овардааст, ки истифодаи дастовардҳои он дар хоҷагии халқ оқибат ба тағйирёбии сохтори идоракунии истеҳсолот оварда мерасонад ва дар баробари ин ба дигаргуншавии ниёзи мардум ба маҳсулоти дорои сифати технологӣ низ таъсир мерасонад.

Дар натиҷаи ин ҷойҳои корӣ ихтисор гардида, сохтори истеҳсолот таҷдид мегардад, ҷойҳои нави корӣ ба миён омада, ҷойҳои кӯҳнаи корӣ ихтисор карда мешавад. Чунин навовариҳо қувваи кории дорои ихтисоси баландро тақозо мекунад.

## Нигаред низ
* Бекорӣ

## Адабиёт
* Баркер Р. Словарь социальной работы. — М.: Институт социальной работы, 1994;
* Гонтмахер Е. Ш. Социальная политика: уроки 90-х. — М., 2000;
* Рынок труда: Учебник (Под редакцией В. С. Буланова и Н. А. Волгина); Экономика труда и социальные отношения. Курс ключевых лекций. — М., 1998;
* Котляр А. Э. Занятость населения: изучение и регулирование. — М., 1983;
* Энциклопедия социальной работы. В 3 т., Т. 1.: Пер. с английского. — М., 1993.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Бекорӣ