Фейсбук

**Фейсбук** () — бузургтарин шабакаи иҷтимоии ҷаҳон аст, ки аз ҷониби Meta Platforms идора мешавад. Фейсбук 4 феврали 2004 аз ҷониби Марк Зукерберг ва гурӯҳи ҳамсинфонаш дар Донишгоҳи Ҳарвард таъсис ёфт. То соли 2024 Фейсбук зиёда аз **3 миллиард корбари фаъоли моҳона** дорад ва маъмултарин шабакаи иҷтимоии ҷаҳон аст.

## Таърих

### Таъсис (2004)
Марк Зукерберг — донишҷӯи соли дуюми Донишгоҳи Ҳарвард — 4 феврали 2004 вебсайти «TheFacebook»-ро оғоз кард. Ғоя аз феҳристи аксҳои донишҷӯёни мактаб (ки "facebook" номида мешуд) гирифта шуда буд. Зукерберг ин лоиҳаро бо ёрии Эдуардо Саверин, Эндрю МакКоллум, Дастин Московитс ва Крис Хьюз сохт.

Дар аввал Фейсбук танҳо барои донишҷӯёни Ҳарвард буд, аммо зуд ба дигар донишгоҳҳо ва баъдтар ба ҳамаи мардум дастрас шуд. То охири соли 2004 Фейсбук 1 миллион корбар дошт.

### Рушди шитобон ва IPO (2005–2012)
Дар соли 2005 Фейсбук номи худро аз «TheFacebook» ба «Facebook» тағйир дод. Дар соли 2006 барои ҳамаи корбарони болои 13 сол кушода шуд. То соли 2008 100 миллион корбар, соли 2010 — 500 миллион корбар ба даст овард.

18 майи 2012 Фейсбук дар биржаи NASDAQ зери рамзи «FB» ба фурӯш баромад — арзиши ширкат ба **104 миллиард доллар** расид ва дар он замон бузургтарин IPO-и таърихи технология буд. То феврали 2012 шумораи корбарон ба 1 миллиард расида буд.

### Харидориҳои бузург
Фейсбук дар солҳои рушдаш ширкатҳои бузурги технологиро харид:
* 2012 — Instagram ба маблағи **1 миллиард доллар** харида шуд
* 2014 — WhatsApp ба маблағи **19,3 миллиард доллар** харида шуд — дар он вақт гаронтарин харидории таърих дар соҳаи технология
* 2014 — Oculus VR (ширкати воқеияти маҷозӣ) ба маблағи 2 миллиард доллар харида шуд

### Рӯйдодҳои Cambridge Analytica ва тағйири ном (2018–2021)
Дар соли 2018 маълум шуд, ки ширкати таҳлилии Cambridge Analytica бидуни иҷозат маълумоти **87 миллион корбари** Фейсбукро ҷамъоварӣ карда, барои таъсиррасонӣ ба интихоботи ИМА истифода бурдааст. Ин рӯйдод яке аз бузургтарин рӯйдодҳои махфияти маълумот дар таърихи интернет буд. Зукерберг дар Конгресси ИМА шаҳодат дод.

28 октябри 2021 Зукерберг эълон кард, ки номи ширкатро аз «Facebook Inc.» ба **[[Meta Platforms]]** тағйир медиҳад — бо ҳадафи таваҷҷӯҳ ба метаверс. Аммо барномаи Фейсбук номи худро нигоҳ дошт.

## Хусусиятҳо

### Саҳифаи шахсӣ ва лента
Ҳар корбари Фейсбук саҳифаи шахсӣ дорад, ки дар он аксҳо, иттилооти шахсӣ ва паёмҳо нашр мешаванд. **Лентаи навигарӣ** (News Feed) тамоми навигариҳои дӯстон ва саҳифаҳои обунашударо нишон медиҳад.

### Гурӯҳҳо ва Бозорча
Корбарон метавонанд гурӯҳҳо барои манфиатҳои умумӣ созанд. **Facebook Marketplace** — бозори онлайни дохили Фейсбук — барои харидуфурӯши молҳо дар байни аҳолии маҳаллӣ истифода мешавад.

### Reels ва Stories
Фейсбук хусусиятҳои **Stories** (суратҳои 24-соата) ва **Reels** (видеоҳои кӯтоҳ) — монанди Instagram ва TikTok — пешниҳод мекунад.

## Фейсбук дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон Фейсбук борҳо маҳдуд карда шуд. Дар марти 2012 ва ноябри 2012 ҳукумат дастрасиро муваққатан баст. Дар давраи интихоботи президентии 2013 ва вазъиятҳои сиёсӣ дастрасӣ маҳдуд карда шуд. Имрӯз Фейсбук дар Тоҷикистон дастрас аст, аммо бисёр корбарон аз Telegram ва WhatsApp бештар истифода мебаранд.

## Танқид
Фейсбук борҳо интиқод гирифтааст:
* Масъалаҳои **махфияти маълумот** — рӯйдоди Cambridge Analytica
* **Паҳн шудани хабарҳои дурӯғ** (дезинформатсия) дар платформа
* Таъсири манфӣ ба **саломатии равонӣ** — хусусан барои наврасон
* Истифода барои **доираҳои сиёсӣ** ва таъсиррасонӣ ба интихобот

## Ҳамчунин нигаред
* Meta Platforms
* Instagram
* WhatsApp
* Марк Зукерберг
* TikTok

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Фейсбук
* Дар бораи Meta/Facebook

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шабакаҳои иҷтимоӣ
Гурӯҳ:Нармафзорҳои Андроид
Гурӯҳ:Нармафзорҳои iOS
Гурӯҳ:Маҳсулоти Meta Platforms
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 2004
Гурӯҳ:Вебгоҳҳои ИМА