open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Айлодара (деҳа)

**Айлодара** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сари Осиёби ноҳияи Ховалинг. Аз Айлодара то маркази ноҳия 14 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 247 нафар (2009), тоҷикон. Айлодара мактаби ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ. Заминҳо аз оби сой ва чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Иван Мичурин

**Ива́н Влади́мирович Мичу́рин** (, шаҳристони Пронск, вилояти Рязан, — , шаҳри , вилояти Тамбов) — биолог ва селексионери рус, муаллифи бисёр навъҳои мева, доктори биология, Ходими шоистаи илм ва техникаи РСФСР, узви фахрии Академияи илмҳои ИҶШС (1935), академики ВАСХНИЛ (1935).

## Зиндагинома

## Осори илмӣ
* ''Мичурин И. В.'' «Итоги шестидесятилетних работ». Издание пятое. М.: ОГИЗ СЕЛЬХОЗГИЗ, 1949.
* ''Мичурин И. В.'' «Полезные советы по делу садоводства», 1903
* ''Мичурин И. В.'' «О разведений винограда в северной полосе», 1911, журнал «Прогрессивное садоводство и огородничество»
* ''Мичурин И. В.'' «Величина посадочных ям для плодовых деревьев», 1914, журнал «Прогрессивное садоводство и огородничество», № 49.
* ''Мичурин И. В.'' «Материалы для выработки правил воспитания гибридных сеянцев при выводке новых сортов плодовых растений», 1917, журнал «Садовод» № 3.
* ''Мичурин И. В.'' Ответы на вопросы редакции журнала «За марксистско-ленинское естествознание», 1934, «Труды селекционно-генетической станции имени И. В. Мичурина — том 11»
* ''Мичурин И. В.'' «Мечта моей жизни», 18 сентября 1934 года, газета «Правда»
* ''Мичурин И. В.'' «Настоящее и будущее естественных наук в колхозах и совхозах», 1934, газета «Известия», № 303
* ''Мичурин И. В.'' «Каждому колхозу — плодовый сад!», 1935, газета «Правда»
* ''Мичурин И. В.'' «Принципы и методы работы», 1949, Ленинградское газетно-журнальное и книжное издательство
* 

## Эзоҳ
Абдулҳамиди Котиб

**Абдулҳами́ди Коти́б Абуғолиб Абдулҳамид ибни Яҳё ибни Саъд** () — нахустин нависандаи эронитабор дар замони Уммавиён, донишманди улуми исломӣ ва устоди шеъри араб, аз котибон ва мулозимони халифаи уммавӣ Марвон ибни Муҳаммад.

## Зиндагинома
Дар оғози фаъолият дар шаҳрҳои гуногуни Ироқ ба таълими кӯдакон машғул шудааст. Баъдан дар девони халифаҳо Язид ибни Абдулмалик (ҳукмр. 720—724), Ҳишом ибни Абдулмалик (ҳукмр. 724—743) ва охирин халифаи умавӣ Марвон ибни Муҳаммад (ҳукмр. 744—750) хидмат кардааст. Дар замони Марвон Абдулҳамиди Котиб сарварии девони расоилро ба уҳда дошт ва яке аз муқаррабону мушовирони халифа гардид. Абдулҳамиди Котиб шахси бомаърифат, донандаи таъриху адабиёт ва забони арабиву форсӣ буд. Абдулҳамиди Котиб чун нависанда, поягузори навъи адабии тарассул дар насри арабӣ маъруф гардидааст. Расоили навиштаи ӯ шуҳрати тамом доштанд ва аксар ашхоси ба ин касб машғулбуда ба ӯ пайравӣ мекарданд.

## Осор
Мувофиқи ахбори Ибни Надим маҷмӯи расоили тадвиншудаи Абдулҳамиди Котиб беш аз ҳазор саҳифаро дар бар мегирифтааст. То замони мо миқдори ками расоили Абдулҳамиди Котиб тавассути осори таърихиву адабӣ расидаанд. Расоили бозмонда аз Абдулҳамиди Котиб дар мавзӯъҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва шахсӣ навишта шудаанд. Яке аз рисолаҳо аз ҷониби халифа Марвон ба писараш (валиаҳдаш) иншо гардидааст. Номаи дигар — «Рисола ила-л-куттоб» дастурест ба котибон (дабирон) оид ба нозукиҳои ин касб ва таъкиди донишандӯзӣ дар соҳаҳои таърих, адабиёт ва диг. илмҳо. Ҳашт номаи дигар аз Абдулҳамиди Котиб расидааст, ки дар мавзӯъҳои наҳйи шатранҷ, дар васфи бародарӣ, оид ба шикор, оид ба хонаводаи хеш, зикри фатҳ, дар таваллуди фарзанд, дар бурузи як фитна ва оид ба яке аз ёғиёни ҳукумат навишта шудаанд. Аз осори Абдулҳамиди Котиб бармеояд, ки ӯ аз осори адабиёти тоисломии эронӣ вуқуфи комил доштааст ва аз он дар таълифи рисолаҳояш истифода бурдааст. Дар баъзе рисолаҳои ӯ таъсири андарзномаҳои адабиёти паҳлавӣ эҳсос мешавад. Ба воситаи эҷодиёти Абдулҳамиди Котиб анъанаҳои адабиёти мардуми эронинажод ба насри араб гузаштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ибни Халликон, Вафайот ал-аъйон ва анбоу абно-из-замон, ҷ-ҳои 1 — 8, Бейрут, 1968—1972;
* Фильштинский И. М., История арабской литературы, М., 1985.

Гурӯҳ:Нависандаҳои арабизабон
Абдулҳамиди Муҳманд

**Абдулҳами́ди Муҳманд** (; 1660—1732) — и афғон (паштузабон). Тахаллусаш Мӯшикоф.

## Зиндагинома
Дар анвои шеъри классикии форс-тоҷик — ғазал, рубоӣ, маснавӣ ва шакли шеърии мухаммас асар эҷод кардааст. Ақоиду андешаҳои ахлоқӣ ва тасаввуфиаш дар маҷмӯаи ашъораш — «Дурру Марҷон» ифода ёфтаанд. Азбаски дар шеър пайрави Мирзо Абдулқодири Бедил буд, бо номи «Бедили афғон» шуҳрат дорад. Асарҳои шоири форсизабони Ҳинду Покистон Ғанимат — «Қиссаи Шоҳ ва Гадо», «Найранги ишқ»-ро ба забони пашту тарҷума кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони паштузабон
Абдулраҳим Абдулҳасанов

**Абдулраҳим Абдулҳаса́нов** (*Абдулҳасанов Абдулраҳим Абдулҳамидович*; тав. 28 июни  1960, деҳаи Учқӯрғони ноҳияи Қадамҷо, Қирғизистон) — арбоби риштаи ҳуқуқи тоҷик, генерал-майори адлия (2008).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Миллии Тоҷикистон (1983). Солҳои 1983 – 1986 муфаттиши прокуратураи нақлиётии Тоҷикистон, 1987 – 91 сармуфаттиш оид ба корҳои махсусан муҳим дар назди Прокурори ҶШС Тоҷикистон, 1991 – 92 муовини прокурори ноҳияи Роҳи Оҳани шаҳри Душанбе, 1992 прокурори Раёсати тафтишотии прокуратураи вилояти Ленинобод, 1993 – 96 сардори Раёсати тафтиши парвандаҳои ҷиноятии махсусан муҳими Прокуратураи генералии ҶТ, 1997 – 2003 муовини прокурори вил. Суғд, 2003 – 07 прокурори шаҳри Истаравшан. Солҳои 1993 – 96 роҳбарии тафтиши парвандаҳо оид ба ҷиноятҳои махсусан вазнини гурӯҳҳои мусаллаҳи муташаккили ҷиноятиро ба уҳда дошт. Аз рӯзҳои аввали таъсисёбии Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи ҶТ (янв. 2007) муовини директори ин мақомот мебошад.

## Ҷоизаҳо
Барои хидматҳои арзишмандаш сазовори медали «Хидмати шоиста» гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдулҷаббор (хаттот)

**Абдулҷаббо́р** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти эронӣ (асри 17).

## Зиндагинома
Роҷеъ ба ҳаёт ва фаъолияти Абдулҷаббор то ҳол маълумоти кофӣ дастрас нашудааст. Намунаҳои хати ӯ дар китобхонаҳои Лондон, Париж (масалан, «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ, китобаташ соли 1624, «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ, китобаташ 1633/34) маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Лутфия Айнӣ

**Лутфия Айнӣ** (13 майи соли 1934, шаҳри Самарқанд — 7 майи соли 2015, шаҳри Душанбе) — олим, санъатшинос, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1991). Духтари бунёдгузори адабиёти шӯравии тоҷик, Қаҳрамони Тоҷикистон Садриддин Айнӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети санъатшиносии Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов (1955). Ходими илмии Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Камолиддини Беҳзод ва Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Муаллифи асарҳои бисёр дар бораи санъати классикии Шарқи Миёна (меъморӣ, суратгарии миниатюрӣ, ҳунармандӣ) ва санъати муосири Тоҷикистон. Асарҳои Лутфия ба бисёр забонҳои хориҷӣ нашр шудаанд. Аз соли 1964 узви ИР Тоҷикистон. Духтари хурдии устод Садриддин Айнӣ — асосгузори адабиёти навини тоҷик ва Қаҳрамони Тоҷикистон рӯзи 7 майи соли 2015, дар синни 81-солагӣ дар шаҳри Душанбе аз дунё даргузашт.

## Оила
* Падар — Садриддин Айнӣ,
* Модар — Салоҳат,
* Хоҳар — Холида Айнӣ,
* Бародар — Камол Айнӣ

## Осор
* Искусство Таджикской ССР, Л., 1972; 
* Искусство Средней Азии эпохи Авиценны, Д., 1980; 
* Туренко К. Мастер книжной графики, Д., 1985; 
* Изобразительное искусство Таджикской ССР, М., 1986; 
* Сабзали Шарипов, Д., 1998; 
* Художники Турции и Таджикистана, Д. – Анкара, 2009.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Григорий Айзикович

**Григорий Айзикович Юревич** (7 ноябри соли 1917, шаҳри Свердловск — 15 августи соли 1986, Душанбе) — меъмор, Меъмори хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1977).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети меъморию сохтмони Институти политехникии шаҳри Тошканд (1948). Дар муассисаҳои лоиҳакашии Тошканд (1948 – 1951) ва Ленинград (1951 – 1956) кор кардааст. Солҳои 1956 – 1968 сармеъмори лоиҳаҳо ва мудири шуъбаи лоиҳакашии таҷрибавӣ, 1968 – 1978 сармеъмор ва сармутахассиси Институти лоиҳакашии «Тоҷикгипрострой» буд. Дар факултети меъмории Институти политехникии Тоҷикистон дарс додааст (1962 – 1978). Айзикович дар равнақи санъати меъмории муосири тоҷик саҳми босазо гузоштааст. Лоиҳаи чандин бинои маъмурию маданӣ ва истиқоматии шаҳри Душанбе ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Меҳмонхонаи «Пойтахт» (1963 – 1965), бинои нави ДДОТ (1975), «Хонаи дӯстии Халқҳо» (1975) аз ҷумлаи онҳоанд. Дар тарбияи меъморониҷавони тоҷик хидмати арзанда намудааст.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», «Ситораи Сурх» ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сазовор гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдулҷаббори Меъмор

**Абдулҷаббо́ри Меъмо́р** (; қарни XVII) — меъмор ва мусаввири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз осори меъмории Абдулҷаббори Меъмор то замони мо баъзе намунаҳо расидаанд. Тарҳи Мадрасаи Шердори Регистони Самарқанд амали ӯ буда, солҳои 1619—1636 бо иштироки бевоситаи меъмор бунёд ёфтааст. Дар кошиҳои сафеди равоқи даруни пештоқ номи «Усто Мулло Абдулҷаббори меъмор» сабт гардидааст. Дар пештоқи бино сурати одаме, ки монанди офтоб нур мепошад ва манзараи ҳамлаи шер ба ғизол ва гурехтани он тасвир ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Меъморони тоҷик
Абдулҷаббори Ургутӣ

**Абдулҷаббо́ри Ургути́и Самарқандӣ** (1831/32, Ургут — 1912, ҳамон ҷо) — хаттот ва шоири тоҷик. Яке аз чаҳор нафар ихтироъкорони навъҳои хати настаълиқ.

## Зиндагинома
Услуби хаттотии се нафари аввал (Мавлавӣ Соқӣ Муҳаммад, Сиддиқxони Дарахтӣ, Сиддиқxони Иштихонӣ)-ро минбаъд чандин хушнависон пайравӣ ва аз худ кардаанд, вале тарзу услуби Абдулҷаббориро ҳарчанд кӯшида бошанд ҳам, касе пайравӣ карда натавонистааст. Садри Зиё дар «Рисолаи хаттотон» чунин оварда: «Барои ёд гирифтани равиши китобати хати Абдулҷаббори Ургутӣ бисёр кӯшиш кардам, вале муяссар нашуд. Ҳол он ки равиши хати котибони дигарро бо андаке кӯшиш худи худашон барин менавиштам. Аз шариконам Абдурраҳим ном як шахсро ба хидмати Абдулҷаббор ба Ургут фиристодам. Бо чандин душвориҳо ба назди хаттот расида рафт. Дар он ҷо се моҳ шогирд истода ва ҳама машқ карда, аз ӯ таълими хат гирифт. Баъд се қалами бо қаламтароши худ тарошидаи Абдулҷабборро гирифта ба Бухоро баргашт. Ман ҳамин қаламро гирифта машқ кардам ва худи хати Абдулҷаббор барин менавиштагӣ шудам». Абдулҷаббори матнро зебову хоно ва бехато менавишт. То ҳол касе аз матни китобаткардаи ӯ ғалате наёфтааст. Аз ин хушнависи номӣ беш аз 250 адад асари китобатшуда боқӣ мондааст. Абдулҷаббори шеър ҳам эҷод кардааст, ки порчаи зайл тазмин ба мисраи Камоли Исфаҳонӣ «Дил барканам ман аз туву бардорам аз ту меҳр» мебошад:

: Чун гирдбод оҳ зи хокам кашад алам,
: Бар фарқи рӯзгор нишонад ғубори ғам.
: Чун дил ба ҷои хеш бувад, к-аз ниҳеби дард,
: З-ин ошёна торами ором карда рам…
: Гирад ба ҳар ду даст сари худ аҷал зи бим,
: Ҷое ки ғамзаи ту кашад ханҷари ситам…

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулҷаббори Астарободӣ

**Абдулҷаббо́р ибни Ҳоҷӣ Алӣ Муншии Астарободӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи форс-тоҷик (асри 16).

## Зиндагинома
Абдулҷаббор устоди хати настаълиқ буда, дар дарбори Аҳмади Гелонӣ (ҳукмронӣ 1536—1567/68) хидмат кардааст. Солҳои 60 садаи XVI дар Қазвин асир ва дар китобхонаи шоҳ Таҳмосб хаттот ва мусаввир будааст. Солҳои 70 садаи XVI ба Гелон баргаштааст. Мутаассифона, то замони мо аз асарҳои китобаткардаи Абдулҷаббор чизе нарасидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулҷаббори Хуҷандӣ

**Абдулҷаббо́ри Хуҷандӣ** (; ? – 1219, Хуҷанд) — ,  ва и форс-тоҷик,

## Зиндагинома
Оид ба ҳаёташ маълумот нест. Аз Абдулҷаббори Хуҷандӣ асари манзуми нуҷумии «Ал-мадхал-ул-манзум фи аҳком-ин-нуҷум» («Мадхали манзум дар аҳкоми нуҷум») то замони мо расидааст. Ин асар дар байни аҳли адаб маъруф буд ва ба он мунаҷҷимони асрҳои баъдина (аз ҷумла соли 1520 Ҳабибуллоҳ ибни Муҳаммади Табиб) шарҳ навиштаанд. 55 нусхаи хаттии ин китоб дар китобхонаи донишгоҳҳои Теҳрон ва Язд, Музейи Британия, Покистон, Миср ва ғайра маҳфузанд. Асари номбурда ҳоло тадқиқ нашудааст. 	

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Абдулҷамил (хаттот)

**Абдулҷами́л** (; ? — 1505, Ҳирот) — котиб, хаттот ва настаълиқнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Ҳирот. Дар ҳамон ҷо ба камол расидааст. Дар навиштани хати настаълиқ хеле моҳир будааст. Абдулҷамил дар мадрасаи Султонияи Ҳирот аз сарфу наҳви арабӣ дарс гирифтааст. Аз осори хаттотии ӯ «Хамса»-и Навоӣ (китобаташ соли 1484) то замони мо омада расидааст, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Султонмаҳмуд Абдумамадов

**Султонмаҳмуд Абдумама́дов** (тав. 1934, деҳаи Роштқалъа, ноҳияи Роштқалъа) — сароянда, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1986).

## Зиндагинома
Солҳои 1956 – 1062 солисти Ансамбли тарона ва рақси Помир, 1962 – 1965 роҳбари бадеии хонаи маданияти ноҳияи Шуғнон, 1966 – 1994 артисти Театри мазҳакаи мусиқии вилоятии шаҳри Хоруғ буд. Овози форам ва истеъдоди хуби сарояндагӣ ба Абдумамадов имкон доданд, ки ба дараҷаи ҳунарманди касбӣ расад. Баробари суруду таронаҳои халқӣ аз ашъори шоирони классик ва муосири тоҷик як силсила сурудҳои марғуб сароидааст. «Дӯстон – базми висол аст», «Эй парӣ», «Соқиё бархез», «Саҳар булбул», «Таскин», «Майсавор», «Талқини ҳусн», «Гулчин аз фолклори Бадахшон», «Мафтуни чашмат» ва ғайра аз ҷумлаи беҳтарин сурудҳои иҷрокардаи Абдумамадов мебошанд. Дар ҳайати Ансамбли тарона ва рақси Помир ба аксар ҷамоҳири собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ сафари ҳунарӣ намуда, мусиқии миллии тоҷикро муаррифӣ кардааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Адабиёт
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Бобо ва хирс

**Бобои Талабшоҳ ва Мария** (*Мӯйсафед ва хирс*) — пирамард ва хирси ӯ, ки дар охири солҳои 90-уми асри XX ва ибтидои асри XXI ба рамзи Душанбе табдил шуда буданд.

## Саргузашт
Талабшо Шейхов, сокини деҳаи Ялаши ҷамоати Пилдони ноҳияи Ҷиргатол соли 1990 дар кӯҳистон дар хонаи яке аз шиносҳояш хирсбачаи 1,5 — моҳаро пайдо кард. Хирсак бесоҳиб буд. Модару бародарашро шикорчиҳо кушта буданд. Бар ивази як буз бобои Талабшоҳ хирсбачаи модаро аз соҳибаш гирифт ва онро Мария ном кард (он замон сериали мексикоии Просто, Мария! дар собиқ Шӯравӣ маҳшар ба по карда буд). Талабшо Марияро бо шири гов, гоҳо шири келинаш бузург кард.

Президент Эмомалӣ Раҳмон ба бобои Талабшоҳ соли 1995 пешниҳод кард, ки дар зоопарки Душанбе кор кунад…

Бойбачаҳо бар ивази Мария ба бобои Талабшоҳ пули калон, ҳатто 2 — 3 — хонагӣ дар маркази шаҳр ваъда карданд, розӣ нашуд. Аммо замоне шуд, ки бобои Талабшоҳ ҳам ба посбонии Боғи ҳайвонот ва ҳам маблағи бузурги бойбачаҳо зор шуд, лек касе ба додаш нарасид. «Духтар» бузург шуда, рўзе то 10 — 12 кило ғизо мехӯрд. Зӯри «падар» барои таъмини ӯ намерасид.

Бобои Талабшоҳ, ки синнаш ба 80 расида буд, маҷбур буд ҳамроҳи Мария дар кӯчаҳо гашта, намоишномаҳои худро ба мардум пешниҳод кунанд ва қути лоямути «духтар» — ашро пайдо намоянд.

Мӯйсафед вақте медид, ки ҷавонон «салому алайк»- ро намедонанд, аз хирс хоҳиш мекард, то ба онҳо одоб нишон диҳад.

Онҳо 21 сол бо ҳам буданд. Мӯйсафед соли 2011 вафот кард. Мария, ки дар кӯчаҳои Душанбе мардумро хушҳол мекард, ҳоло дар боғи ҳайвоноти пойтахти Тоҷикистон умр ба сар мебарад.

## Бобо ва хирс дар ВАО
Бисёре аз расонаҳои тасвирӣ ва чопии дохилу хориҷ дар бораи достони дӯстию рафоқати Бобои Талабшоҳ ва Мария гузоришҳое таҳия ва пахш кардаанд. Маҳдии Бимонӣ, аккос ва коргардони эронӣ мустанаде дар бораи ин пирмарди тоҷик ва хирсаш сохта ва Телевизиони Форсии Би-би-сӣ ин филмро пахш карда буд.

## Гузоштани тандиси Бобо ва хирс
Сокини Душанбе Михаил Рибаков соли 2015 пешниҳод кард, ки барои ҳардуи онҳо дар ягон гӯшаи пойтахти Тоҷикистон ҳайкали «ду дӯст», «падару фарзанд» ва як намунаи нотакрори тавозуни руҳонии инсону вуҳуш, муҷассамаи ғайриоддӣ дар таърихи башарро гузоранд, то дарсҳое барои инсониятро ёдоварӣ кунад. Ва он арҷгузорӣ на фақат ба бобои Талабшоҳу Мария, балки ҳамзистии инсону табиат хоҳад буд.

Соли 2017 муҷассамаи Бобои Талабшоҳ ва Марияро бо фармоиши ширкати «iamdifferent» сохтаанд ва нақша доранд, ки онро рӯзҳои наздик ба маркази шаҳри Душанбе, назди фурӯшгоҳи фирмавии «iamdifferent» интиқол бидиҳанд.

## Эзоҳ

## Видео
* 
* 

## Пайвандҳо
* 
* 
* 
* 
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Душанбе
Шамар Абдумуродов

**Шама́р Абдумуродо́в** (тав. 1928, деҳаи Оқмачити ноҳияи Узун, вилояти Сурхондарё, ҶШС Ӯзбекистон) — чӯпон, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1973).

## Зиндагинома
Солҳои 1945 – 1954 аввал чӯпон ва минбаъд сарчӯпони заводи зотпарварии давлатии «Қубодиён»-и ноҳияи Шаҳритуз (1954 – 89) буд. Аз соли 1990 нафақагири  шахсӣ. Абдумуродов ба комёбиҳои баланди меҳнатӣ ноил шудааст. Депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 9).

## Ҷоизаву орденҳо
Бо ду ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Абдумуратов Шамар, Герои страны
Абдуннабӣ Фахруззамонии Қазвинӣ

**Абдуннабӣ Фахруззамонии Қазвинӣ** (; садаи XVI — садаи XVII) — шоир ва адиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Қазвин илмҳои мутадовилаи замонашро омӯхт ва ба шеъру шоирӣ дар синни камолот майлу рағбат пайдо намуд. Дар 19-солагӣ ба Машҳад омад ва аз он ҷо ба Ҳиндустон рафт. Ба шаҳрҳои Лоҳур, Кашмир сафар кардааст. Соли 1619 дар шаҳри Патна ба дарбори Сардорхон Хоҷа Ёдгор роҳ ёфт.

## Осори боқимонда
Аз Абдуннабӣ то замони мо осори манзуму мансур боқӣ мондааст. Дар навъҳои адабии шеъри адабиёти форс-тоҷик — рубоӣ, ғазал, қаси- да ва ғайра бо тахаллусҳои «Иззатӣ» ва «Набӣ» шеърҳо эҷод кардааст. Яке аз муҳимтарин асарҳои Абдуннабӣ тазкираи «Майхона» мебошад. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо Абдуннабӣ ҳофизаи хубе дошта, қиссаву ривоятҳои бисёри халқиро медонистааст. Ин қиссаву ривоётро ӯ дар китобе бо номи «Наводиру-л-ҳикоёт» (номи дигараш «Баҳру-н-наводир»; таълифаш 1632) ҷамъ овардааст. Ба қалами ӯ асарҳои мансур бо номи «Дастуру-л-фусаҳо», «Тироз-ул-ахбор» низ тааллуқ доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Шоирони эронӣ
Айнулқузоти Ҳамадонӣ

**Айнулқузоти Ҳамадонӣ** ‌() бо номи комил **Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Алӣ Миёнҷии Ҳамадонӣ** (; 1099, Ҳамадон — 1131, ҳамон ҷо) — ҳҳаким, , , муфассир, муҳаддис ва фақеҳи форс-тоҷик. Ӯ ба забонҳои форсӣ, арабӣ ва забони порсии миёна ошноӣ дошт ва дар айни ҳол дар ирфону тасаввуф дар болотарин ҷойгоҳ қарор доштааст.

## Зиндагинома
Ҳаёт ва фаъолияти Айнулқузоти Ҳамадонӣ ба давраи ҳукмронии Салҷуқиён (1040—1157) рост меояд. Шароити мураккаби иҷтимоиву сиёсии он давра ба фаъолияти эҷодии Айнулқузоти Ҳамадонӣ таъсири худро гузоштааст. Баъзе муаррихон Айнулқузоти Ҳамадониро шогирди Умари Хайём ва муриди Аҳмади Ғазолӣ ҳисобидаанд. Айнулқузоти Ҳамадонӣ душмани ашаддии илоҳиётшиносони иртиҷоӣ ва ҳокимони мустабид буд. Ин рафтори мутафаккир боиси марги нофарҷоми ӯ гардид. Айнулқузоти Ҳамадонӣ дар ҷавониаш доир ба илоҳиётшиносии ислом як силсила асарҳо (ба забони арабӣ) навиштааст. Мутаассифона аз онҳо танҳо баъзе порчаҳо боқӣ мондаанд. Ӯ дар давраи камолоти эҷодиаш ба навиштани асарҳои тасаввуфӣ пардохт. Дар «Зубдат-ул-ҳақоиқ», «Мактубот», «Тамҳидот», «Шакво-л-ғариб» ва ғайра Айнулқузоти Ҳамадонӣ масъалаҳои назарию амалии тасаввуфро баррасӣ намудааст. Ба ӯ китобҳои «Шарҳи калимоти қиссаоти Бобо Тоҳир», «Яздоншинохт», «Лавоеҳ»-ро низ мансуб медонанд.

## Афкор ва назарияҳо
Айнулқузоти Ҳамадонӣ яке аз назариётчиёни тасаввуф буда, бештари таълифоташ ба равшан намудани масъалаҳои баҳсталаби ирфонӣ бахшида шудаанд. Масъалаҳои таносуби худо, табиат ва инсонро Айнулқузоти Ҳамадонӣ аз мавқеи тасаввуф ҳал карда, вуҷуди худоро бетағйиру абадӣ медонад. Ба ақидаи мутафаккир, офаридгор холиқи тамоми мавҷудоти зинда буда, зоти ӯ дастраси ақли инсонӣ намебошад. Дар афкори пантеистии Айнулқузоти Ҳамадонӣ масъалаи пайдоиши силсилаи маротиби вуҷуд матраҳ шуда, ӯ худоро вуҷуди ягонае мешуморад, ки мисли Офтоб олами моддиро нурпошӣ карда, ба он ҳастӣ мебахшад. Ҳамин ҷиҳати таълимоти ӯ, ки моҳиятан пайдоиши ваҳдатро аз касрат аз назари ирфонӣ имконпазир мегардонад, боиси хашму ғазаби фақеҳону илоҳиётшиносон гардид. Айнулқузоти Ҳамадонӣ илоҳиётшиносони исломро, ки ба худ сифатҳои инсонӣ медоданд, сахт танқид кардааст. Роҷеъ ба масъалаи сабабият Айнулқузоти Ҳамадонӣ фикри намояндагони мактаби машшоъро напазируфта, (нигар Машшоия) худоро вуҷуди мутлақ ва сабаби зуҳуроти олами моддӣ медонад. Афкори озодандешии Айнулқузоти Ҳамадонӣ дар ҳалли масъалаи озодии ирода зоҳир мешавад. Ӯ инсонро дар рафтору омолаш бар хилофи назарияи аҳкомпарастонаи динӣ озоду мустақил мешуморад. Мақсаду мароми ҳастиро Айнулқузоти Ҳамадонӣ мисли дигар мутасаввифон дар ваҳдати вуҷуд медид. Барои ба он ноил шудан бояд инсон ахлоқи ҳамидаро касб карда, тавассути риёзати қалбӣ ба камолоти маънавӣ расад ва бо тааммули амиқи фикрӣ холиқашро шиносад. Айнулқузоти Ҳамадонӣ нафсро се навъ медонад. Нафсҳои наботию ҳайвонӣ мисли назари дигар мутафаккирон аст, вале асоси таълимоти мутафаккирро роҷеъ ба ин масъала «қалб» ташкил медиҳад. Қалб дар таълимоти Айнулқузоти Ҳамадонӣ моҳияти маънавӣ пайдо карда, тамоми маърифати ирфонӣ тавассути он сурат мегирад.

## Адабиёт
* Умаров И., Философские и этические взгляды Айнулкузота, Д., 1984.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдурасулӣ

**Абдурасулӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Раҷаб Исмоилови ноҳияи Ваҳдат.

## Ҷуғрофиё
Аз Абдурасулӣ то маркази шаҳр 10 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 1415 нафар (2017), тоҷикон. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ, чорводорӣ ва зироаткорӣ. Заминҳо аз дарё Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ваҳдат
Гурӯҳ:Ҷамоати Раҷаб Исмоилов
Абдураҳимбий

**Абдураҳимбий** (1700, Хуҷанд – 1733, ҳамон ҷо), Абдураҳимхон — фарзанди Шоҳрухбийи Атолиқ, хони Хӯқанд. Солҳои ҳукуматаш 1721 – 33, аз сулолаи ӯзбакзабони мингҳо.

## Зиндагинома
Соли 1725 аз вазъи нобасомонии хонигарии Бухоро истифода бурда, бо сипоҳи 20 ҳазорнафараи худ Хуҷанд (1725), ӯротеппа (1726) ва сипас Самарқандро (1732) тасарруф намуд. Абдураҳимбий духтари ҳокими Шаҳрисабз Олимбекро, ки Ойчучук-ойим ном дошт, ба никоҳи худ даровард. Абдураҳимбий бо кумак ва тарафдории ашрофи Шарҳрисабз ба муддати шаш моҳ дар Самарқанд иқомат ихтиёр кард ва сипас бо сипоҳаш ба Фарғона баргашт ва дар Хӯқанд қарор гирифт. ӯро бархе аз муаррихин ба унвони поягузори шаҳри Хӯқанд донистаанд. Абдураҳимбий дар ободии шаҳри Хӯқанд иқдомотеро низ анҷом додааст. Чунончи, дар аҳди ӯ қалъае бино шудааст, ки ҳам акнун дар миёни мардум ба номи «Қӯрғони куҳна» маъруф аст. Абдураҳимбий соли 1733 дар натиҷаи сӯиқасд дар Хуҷанд ба қатл расид. Баъд аз қатли ӯ тахти хонии Хӯқанд насиби бародараш Абдулкаримбийи Минг шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бобобеков Ҳ. Н., Қӯқон тарихи, Тошкент, 1966; 
* История Ленинабада, Д., 1986.

## Манбаъ
* 

Гурӯҳ:Мингҳо
Абдурраззоқи Боштинӣ

**Абдурраззоқ ибни Шиҳобуддини Фазлуллоҳи Боштинӣ** (; ) — аввалин амири сарбадорони Хуросон (1337—1339). Лақаби «Аминуддавла» доштааст.

## Зиндагинома
Дар дарбори хони муғул Абусаидхон шуғли девонӣ дошт. Абдураззоқ шахси нерӯманду ҷанговар буд. Хони муғул Абусаидхон қабл аз маргаш барои ҷамъ кардани амвол аз вилояти Кирмон Абдураззоқро ба унвони намоянда фиристод, лек Абдураззоқ хирочи ҷамъкардаро барои худ харҷ кард ва ба зодгоҳаш Боштин баргашт. Марги Абусаидхон ӯро аз ҷазо халос кард. Пас аз ин Абдураззоқ вазъияти мардуми шӯридаро фаҳмида, бар он сарварӣ кард ва ин шӯриш номи «қиёми сарбадория» ё тоифаи «Сарбадорон»-ро гирифт. Шӯриши «Сарбадорон» бо сардории Абдураззоқ хеле низом пайдо карда, овозаи он саро-сари Хуросон паҳн шуд. Абдураззоқ соли 1337 Сабзаворро тасарруф карда, ба маркази давлати нави худ табдил дод. Дар кӯтоҳтарин муддат Родкон, Ҷувайн, Исфароин, Ҷоҷарм ва шаҳрҳои атрофро яке паси дигаре гирифт. Тақрибан дуюним сол дар сари қудрат қарор дошт ва ниҳоят аз тарафи бародараш Ваҷеҳуддини Масъуд кушта шуд. Сабаби қатли ӯро муаррихон натиҷаи ифрот ва фасод донистаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Петрушевский И. П., Земледелие и аграрные отношения в Иране XIII—XIV вв. М. — Л.; 1960;
* Петрушевский И. П., Наҳзати Сарбадорони Хуросон. Тарҷумаи Карими Кишоварз, Т., 1351.

Гурӯҳ:Сарбадорон
Зубайдулло Абдураҳимов

**Зубайдулло Абдураҳимов** (*Абдураҳимов Зубайдулло Зиёдуллоевич*; тав. 29 январи 1958, ноҳияи Варзоб) — духтури кардиолог, доктори илмҳои тиб (2000), профессор (2002).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети муолиҷавии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1981). Ординатор (1981 – 83) ва аспиранти Институти ҷарроҳии дилу рагҳои ба номи А. Н. Бакулеви АИТ СССР дар Москва (1983 – 86), духтури шуъбаи ҷарроҳии дилу рагҳои Беморхонаи клиникии № 5 Душанбе (1986 – 90), ассистент (1990 – 94) ва дотсент (1994 – 2002)-и кафедраи ҷарроҳии госпиталии ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино. Аз соли 2002 профессор кафедраи бемориҳои ҷарроҳиталаби № 2-и ҳамин донишгоҳ ва шуъбаи ҷарроҳии дили Маркази илмии ҷумҳуриявии ҷарроҳии дилу рагҳо ва қафаси сина.

## Фаъолияти илмӣ
Оид ба мавзӯи гардиши сунъии хун дар шароити гипотермияи амиқ ва ҷараёни коҳишёфтаи хун ҳангоми ҷарроҳии кушодаи дил дар кӯдакони то яксола, ҳамчунин фароҳам овардани шароити мусоид барои табобати амрози фасодии шуш бо роҳи ислоҳи фаъолияти мубодилаи ғайригазии шуш пажӯҳиш анҷом додааст. Муаллифи 120 асарҳои илмӣ, аз ҷумла 3 монография, 4 дастури таълимию методӣ, 9 таклифи навоварона, 2 ихтироъ. Таҳти роҳбарии ӯ 2 нафар рисолаи номзадии илмро дифоъ кардаанд.

## Ҷоизаҳо
Бо медали НКХХ СССР сарфароз гаштааст.

## Осор
* Современные аспекты комплексного лечения острых легочных нагноительных заболеваний, Д., 2002; 
* Новые аспекты диагностики и комплексного лечения нагноивщегося эхинококкоза легких, Д., 2006; 
* Новые аспекты диагностики и лечения хронических перикардитов, Д., 2007; 
* Митральный стеноз, Д., 2007.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Айюб ибни Абулбаракат

**Айюб ибни Абулбаракат** (асри 16) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Шаҳрисабз дар оилаи Хоҷа Абулбаракат ном шахси ашрофзода ва эҷодкор ба дунё омадааст. Илмҳои расмии замонашро дар назди падар, сипас дар мадрасаҳои Самарқанд омӯхт. Мувофиқи маълумоти «Му­заккир-ул-аҳбоб»-и Хоҷа Ҳасани Нисорӣ Айюб дар эҷоди анвои гуногуни шеър – ғазал, қасида, рубоӣ, маснавӣ ва ғайра соҳибистеъдоду тавоно будааст. Миқдори зиёди намунаҳои ашъораш ба воситаи тазкираи Нисорӣ ва манбаъҳои дигар боқӣ мондаанд. Ба сабаби шеърҳои ҳаҷвӣ ва ошкоро гуфтан, камбудиҳои замонашро фош кардан бадарға шуд ва ба Гуҷароти Ҳиндустон рафт. Дар ин ҷо ҳам барои ин навъ ашъораш ба зиндон афтод. Дар осори Айюб ғазалҳои дар тараннуми ишқ, аҳду вафо, тавсифи фасли баҳор ва зебоиҳои табиат эҷодшуда ба назар мерасанд. Абёти зерин намунае аз шеъри Айюб мебошанд, ки дар бораи зиндонӣ шуданаш гуфтааст:
:: ***
: Шоҳе зи хубон зад нафас, афтода дар доми қафас, 
: Чун андалебони қафас, дармонда аз гуфтори худ. 
:: ***
: Саҳар, ки саҳни чаман пургулу шақоиқ буд, 
: Чаман ба коми дили андалеб шоиқ буд. 
: Зи роҳи мақсад агар тофтам инони талаб, 
: Зи ҳамраҳии рафиқони номувофиқ буд… 
: Надошт тоқати ҷавру ҷафои ӯ Айюб, 
: Агарчи бар ҳама ақрон ба сабр фоиқ буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Роҳинҷа (халқият)

[thumb|left|300px|Халқияти роҳинҷа ([w:Рохинджа|рохинджа)]]
thumb|left|300px|Харитаи аҳолии этникии Мянма 

**Роҳинҷа** ( *Rohingga* ) — номгузории халқиятест дар кишвари Мянма

Роҳинҷа, гурӯҳи этникиест, ки аксаран дар иёлати Ракхайн (Аракан)и давлати Мянма маскун аст ва ба ҳалқиятҳои оилаи ҳиндуаврупоӣ таалуқ дорад. Халқияти Роҳинҷа худро аз сокинони муқимнишини иёлати Ракхайн (Аракан)и давлати Мянма мешуморад, вале аксари муаррихон тахмин доранд, ки асосан ин халқият ба Мянма дар даврони мусталикадории Британияи Кабир аз Бангола (Бангладеш) муҳоҷир шудааст, ва қисман баъди соҳибистиқлол шудани Бирма (соли 1971), ҳоло Мянма омадааст.. Ҳукумати Мянма онҳоро то ҳол ҳамчун шаҳрванд эътироф накарда, муҳоҷирони ғайриқонунии кишвари Бангладеш мешуморад.. Роҳинҷа ба дини Ислом эътиқод дорад ва ба забони роҳинҷӣ гап мезанад, ки аз оилаи забонҳои ҳиндуориёист. Миқдори аҳолии Роҳинҷа дар Мянма аз 800 000 то 1 млн. нафар аст.. Аз рӯи маълумоти СММ ақалияти миллии ба зери таъқиб афтодаи дунёи муосир аст . 
 
### Таъқибкунии роҳинҷӣ
* Дар муқовимати байнимазҳабии соли 2012 байни буддопарастон ва мусулмонони роҳинҷӣ  дар натиҷаи зӯроварии этникӣ зиёда аз 100 ҳазор мусалмонон бе манзил монда дар лагерҳои муваққатӣ ҷамъ оварда шуда буданд;
* Чунин, ҳодисаҳои зуроварии этникӣ дар солҳои 2015 ва 2016 давом ёфтаанд.
* Соли 2016 аз Мянма зиёда аз 80 ҳаз. мусулмонон гуреза шудаанд. Аз рӯи маълумоти СММ тахминан 420 ҳазор нафар роҳинҷа Мянмаро тарк намудааст.
* Зиддияти навбатӣ дар Мянма 25 августи соли 2017 руй дод. Муҷоҳиддини «Артиши озодихоҳии роҳинҷа Аракана» (АРСА) (русӣ "Армия спасения рохинджа Аракана" - АРСА) ба зиёда аз 30 посгоҳи полис ҳамла карда 12 наф. куштаанд. Роҳбарияти Мянма мегуяд, ки АРСА бо ташкилотҳои террористӣ алоқаи қавӣ дорад. Сипас, Артиши Мянма ба амали зиддитеррористӣ шурӯъ кардааст ва 400 муҷоҳиддинро нобуд сохтааст.
* Аз рӯи маълумоти СММ дар 10 рӯз боз тахминан 87 ҳазор нафар халқияти роҳинҷа Мянмаро тарк намудааст.

## Омор
Дар Иёлати Ракхайн аз 3 млн наф. аҳолӣ дар баҳисобгирии охирони давлат,  1 млн. нафар халқияти Рохинҷа сабт нагардидааст.
## Ҳамчунин нигаред
*Мины: не дать вернуться народности рохинджи
* Кто такие рохинджа и что происходит с мусульманами в Мьянме?
* Кто такие рохинджа? Почему про них заговорил Кадыров? Главные вопросы о противостоянии в Мьянме
* Далай-лама призвал Аун Сан Су Чжи поддержать мусульман
* Мусульмане без родины
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи алифбо
Зиё Гӯкалп

**Зиё Гӯкалп** (, номи аслиаш **Маҳмад Зиё**; ) — нависандаи турк, шоир, ҷомеашинос, файласуф ва сиёсатмадори туркмантабор. Пас аз инқилоби ҷавонтурк (1908) Меҳмед Зиё номи Гёкалп (қаҳрамони осмонӣ) — ро мегирад.

## Зиндагинома
Баъди дохил шуданаш ба Омӯзишгоҳи олии ветеринарии Истанбул (1896), барои иштирокаш дар ҳаракати ҷавонтуркон ҳабс шуд (1899). Баъди Инқилоби ҷавонтуркон (1908) сарвари маҳаллии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» буд.

Соли 1909 ба Солоник омада, узви ҳайати Кумитаи Марказии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» шуд. Соли 1912 дар Донишгоҳи Истанбул дарс дода, ҳамзамон ба ташкилоти миллатгарои «Хонадони турк» ва маҷаллаҳои рӯҳияи туркпарастидошта ҳамкорӣ мекард. Баъди ишғоли Истанбул аз ҷониби иттиҳоди давлатҳои Атанта (1920) ҳамроҳи як гурӯҳ ҷавонтуркон ба ҷазираи Малта бадарға шуд.

Зиё Гиёкалп баъди бозгашт аз бадарға (1921) дар байни ҷавонтуркон ақидаҳои туркгароӣ ва миллатгароиро тарғиб мекард. Соли 1923 вакили шӯрои Маҷлиси умумимиллии Туркия интихоб шуд. Зиё Гёкалп дар матбуоти даврӣ бо мақолаву асарҳои публитсистӣ ва шеъру достонҳои ҳадафрас бар зидди сиёсати зӯроваронаи Султон Абдулҳамиди II баромад мекард. Зиё Гёкалп ғояи асосии пантуркизм — ҳамаи халқҳои туркзабон ва туркони мусулмон як миллатанд ва бояд дар атрофи Туркия ва ҳудуди як давлат муттаҳид шавандро дар асараш «Туркгароӣ, исломгароӣ ва ҷадидгароӣ» (1913) баён кардааст. Дар асари дигараш «Асосҳои пантуркизм» (1923) бунёди давлати ягонаи туркнажодонро дар Тӯронзамин — аз соҳилҳои баҳри Сиёҳ то Ёқутистону Туркистони Шарқӣ ташвиқ намуда, ақидаҳои асосгузорони маънавии пантуркизм Юсуф Оқчур-уғлӣ (Юсуф) ва Исмоил Гаспринскийро ривоҷ дод.

Гёкалп дар асарҳояш нақшаҳои истилогаронаи доираҳои иртиҷоии Туркияро пуштибонӣ карда, ҳимояи манфиатҳои миллии халқҳои туркнажоди Русия ва Осиёи Миёнаро вазифаи асосии ҷавонтуркон ва давлати навбунёди Туркия мешуморид. Баъдан ақидаҳои Гёкалп бо барҳам хӯрдани ҳукумати султонӣ (1923) ва ҷумҳурӣ эълон шудани Туркия зери таъсири идеологияи Камол Отатурк ба камолизм гаравид. Бо таъсири асарҳои Гёкалп ва ғояҳои пантуркизм баъди инқилоби Октябр дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҷамъияти адабие бо номи «Чағатой гурунги» («Суҳбати аҳли чағатой») падид омад, ки илҳомбахши ғоявии он Абдурауф Фитрат буда, саҳми халқи тоҷикро дар тамаддуни ҷаҳонӣ инкор мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Идеология буржуазного национализма в Турции в период младотурок (1908—1914). Боку, 1966
* Муҳаммадҷон Шакурии Бухороӣ. Пантуркизм ва сарнавишти таърихии тоҷикон. Душанбе, 2012
* Taha Parla: The social and political thought of Ziya Gökalp : 1876—1924. Leiden 1985
* Mihran Dabag: Jungtürkische Visionen und der Völkermord an den Armeniern, in: Dabag / Platt: Genozid und Moderne (Band 1), Opladen 1998. ISBN 3-8100-1822-8
Айюбиён

**Айюбиён** — сулолаи султонҳои Миср (1171 – 1250), ки баъди Фотимиён — хонадони халифаҳои араб ба тахти ҳокимият соҳиб шуданд. Асосгузори ин сулола амири курд Салоҳуддин (дар адабиёти илмию оммавии Ғарб ба номи Саладин ёд мешавад) Юсуф ибни Айюб – собиқ вазири халифа Ал-Адид аст, ки ӯро соли 1171 аз тахт барандохта буд. Айюбиён баъди ба ҳокимият соҳиб шудан аз эътиқодоти шиъии Фотимиён (исмоилия) рӯ тофта ба аҳли тасаннун пайвастанд ва таҳти ҳокимияти рӯҳонии Аббосиён қарор гирифтанд. Салоҳуддин Миср, Шимоли Африка, қисми зиёди Сурия ва Фаластин, Байнаннаҳрайни Шимолӣ ва Яманро фатҳ кард. Пас аз фавти Салоҳуддин дар соли 1193 давлати Айюбиён тадриҷан ба султонаҳои алоҳидаи Айюбиён тақсим шуд, вале таҳти султони олии Қоҳира қарор доштанд. Шохаҳои гуногуни Айюбиён дар Миср (то соли 1252), Димишқу Ҳалаб (то соли 1260), Байнаннаҳрайн (то соли 1245), Хумс (1178 – 1262), Хам (то соли 1341), Яман (то 1228) ҳукмронӣ кардаанд. Минбаъд ҳукумати воқеӣ тадриҷан ба дасти сипаҳсолорони гвардияи ғуломии мамлукҳо гузашт ва шохаи асосии мисрии Айюбиён бо сарварии Туроншоҳ (соли 1250 аз тарафи сарбозони ғулом ба қатл расид) барҳам хӯрд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Кишварҳои мусулмоннишин

Ислом дуюмин дини ҷаҳон пас аз масеҳият мебошад. Тибқи омор мусулмонон дар ҷаҳон аз 1,5 то 1,77 млрд ҳастанд.

## Кишварҳо
Most of the percentages of Muslim populations of each country, if not stated otherwise, were taken from the study by the Pew Research Center report of *The Future of the Global Muslim Population*, as of 27 January 2011. Other studies show variance with Pew figures. The percentage of Muslims in Egypt is given as 93,7 %. However, the figure for Christians in Egypt is usually estimated at 12-15 %, but in truth nobody knows since there has been no religious census. Likewise the percentage of Christians in Jordan is usually estimated to be 6-7 %.

### Ҷадвал

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ислом аз рӯи кишвар
Тарона Алидӯстӣ

**Таронаи Алидӯстӣ**  (; 12 январи соли 1984, Теҳрон, Эрон) — ҳунарпешаи эронӣ.

## Зиндагинома
Тарона Алидӯстӣ дар 22 дайи 1362 дар Теҳрон мутаваллид шуд, падари ӯ Ҳамид Алидӯстӣ бозигари собиқи тими миллии футболи Эрон ва аз мураббиёни кунунии футбол аст. Модари вай Нодира Ҳакимилоҳӣ сангтарош ва муҷассамасоз аст. Тарона издивоҷ карда ва соҳиби як фарзанди духтар аст. Пӯён Алидӯстӣ танҳо бародараш буд, ки дар чаҳоршанбесуриии соли 83 ӯро аз даст дод.

Тарона Алидӯстӣ эълом карда, ки ба бемори «клаустрофобия» ё «тарс аз муҳити баста» мубтало аст ва ба ҳамин хотир наметавонд аз автобус ё метро истифода кунад. Ӯ аз тарафдорон ҷараёни феминизм аст.

## Фаъолияти ҳунарӣ

### Синамо ва театр
Тарона Алидӯстӣ дар давраи дабиристон, машғули таҳсил дар риштаи улуми таҷриби буд, ки дар класҳои бозигарии Амин Торх сабти ном кард. Соли 2002 аз тариқи ҳамин класҳо барои бозӣ нақши «Таронаи Парниён» дар филми «Ман Тарона, 15 сол дорам» интихоб шуд. Пас аз ин филм ӯ то соли 2005 дар ҳеч филме ҳузур пайдо накард.

Тарона Алидӯстӣ бозӣ дар арсаӣ театрро низ бо намоиш «Фанз» таҷриба кард. Соли 2002—2003 як давраи филмноманависӣ дар класҳои ҳавзаи ҳунарӣ гузаронд.
 
Вай дар филми «Аждаҳо ворид мешавад!» сохти Монӣ Ҳақиқӣ яке аз сармоягузорони филм мебошад.

## Филмшиносӣ

### Телевизион

### Филм

## Доварии ҷашнвора

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Мушаххасоти ҳунарпеша дар imdb.com

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Авлод (ботаника)

**Авлод** ( илм дар ботаника) — категорияи таксономӣ дар ботаника ва зоология, ки намуди рустанӣ ё ҳайвоноти аз ҷиҳати генетикӣ наздикро дар бар мегирад. Масалан, ҳамаи намудҳои ҷав авлоди ҷав ва ҳамаи намудҳои суғур авлоди суғурро ташкил медиҳанд. Ҳар як Авлод бо як калима (ном), масалан, Авлоди гурба (Felis) нишон дода мешавад. Авлод метавонад як ё якчанд намудро дар бар гирад. Авлодҳои ба ҳамдигар наздик ба оила муттаҳид мешаванд. Номи илмии Авлодро бо як калимаи лотинӣ ишора мекунанд.  

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ботаника
Гурӯҳ:Зоология
Нуриддини Садриддин

**Нуриддини Садриддин** (*Нуриддин Садриддинов*; 10 ноябри 1953, деҳаи Шаҳринав, ноҳияи Ғарм) — шоир, нависанда, , омӯзгор ва китобдор.

## Зиндагинома
Нуриддин Садриддинов 10 ноябри соли 1953 дар деҳаи Шаҳринави Ҷамоати Деҳоти Қалъанаки ноҳияи Ғарм, ҳозира Рашт, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Оиладор соҳиби панҷ фарзанд.

## Фаъолияти эҷодӣ
Фаъолияти эҷодиашро аз сини 12-солагӣ оғоз намудааст. Аввалин чакидаҳои хомаашро дар рӯзномаи «Пионери Тоҷикистон» ва маҷаллаи «Машъал» ба табъ расонидааст. Айни ҳол ӯ соҳиби чор маҷмуаи шеърӣ бо номҳои «Чашми гулбин» нашриёти «Деваштич», «Сад сузу созӣ розҳо» нашриёти «Ҳумо»,"Чароғи дил" ва «Накҳати ёд», нашриёти «Адиб» ва инчунин як рисолаи илмӣ бо номи «Китобу китобдорӣ» мебошад. Айни вақт маҷмуъаи шеърие бо номи «Пои пуробилаи дил» ва китоби қиссаву ҳикояҳояш бо номи «Як роҳу се қисмат» омодаи чоп аст.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, нишони Аълочии фарҳанг ва матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ғолиби озмуни Номинатсияи даҳ китобдори беҳтарини Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, аз соли 2011 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ва дорандаи Нишони сухани Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон
Қудратулло Абдураҳимов

**Қудратулло Абдураҳимов** (*Абдураҳимов Қудратулло Саидович*; тав. 10 августи 1958, ноҳияи Бохтар) — омӯзгор, доктори илмҳои педагогӣ (2007).

## Зиндагинома
Хатмкардаи филиали Институти давлатии педагогии Душанбе дар шаҳри Қӯрғонтеппа (1985). Солҳои 1985 – 2000 муаллим, муаллими калон, мудири кафедраи педагогика ва психология, декани факултети педагогика, ноиби ректор оид ба таълиму тарбияи Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ба номи Носири Хусрав, 2000 – 05 вакили мардумӣ дар Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ буд. Аз соли 2006 ноиби ректори Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа оид ба илм. Абдураҳимов ба таҳқиқи масъалаҳои мухталифи педагогика машғул аст. Хусусан тадқиқоти илмиаш перомуни афкори педагогии мутафаккирони форсу тоҷик сазовори баҳои баланди мутахассисон гардидааст.

## Осор
* Ақидаҳои ахлоқӣ дар осори Шоҳи Ҳамадон. Қӯрғонтеппа, 1996; 
* Системаҳои маориф дар мамлакатҳои мутараққӣ ва рӯбатараққиниҳода, Д., 1998; 
* Боргоҳи маърифат дар Вахшонзамин, Д., 1998; 
* Афкори педагогии Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Д., 2003; 
* Дар шоҳроҳи зиндагӣ, Д., 2004; 
* Таълимоти ахлоқии Носири Хусрав, Д., 2007; 
* Тавсияи методӣ оид ба таҷрибаи педагогӣ, Д., 2009; 
* Шоҳи Ҳамадон-ҳидоятгари саодати инсон, Д., 2009.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Аврора (навъи боимҷон)

**«Аврора»** — навъи боимҷон. Дар Институти тадқиқоти илмии сабзавоткорӣ ва картошкапарварии Ҷумҳурии Ӯзбекистон рӯёнда шудааст (Б. В. Ермакова). Навъи миёнарас, давраи наш­ваш 122–137 рӯз. Буттаашто 60 – 75 см қад мекашад. Баргаш сабз, ҳаҷман миёна, гулаш бунафш; самараш устувонашакл (дарозиаш 14 – 24 см, ғафсиаш 5,7 – 7 см), вазнаш андаряк 230 – 245 г. Аз ҳар га 574 сентнер ҳосил гирифтан мумкин аст. «Аврора»-ро дар ноҳияҳои вилояти Суғд ва Хатлон парвариш мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сабзавоткорӣ
Абдураҳмони Ҷомӣ (деҳа, н. Кӯшониён)

**Абдураҳмони Ҷомӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Заргари ноҳияи Кӯшониён. Аз Абдураҳмони Ҷомӣ то маркази ҷамоат аз 1 км камтар, то маркази ноҳия 26 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 4642 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа дорои гимназия, 3 дорухона, дармонгоҳ, беморхона, китобхона, кохи фарҳанг, нуқтаҳои хидмати маишӣ, боғчаи кӯдакон, ошхона, нуқтаҳои савдои хусусӣ мебошад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заргар
Неъматҷон Абдураҳмонов

**Неъматҷон Абдураҳмонов** (тав. 1905, Конибодом — 1985, Душанбе) — Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957).

## Зиндагинома
Фаъолияти кориашро аз коргари корхонаи консерви Конибодом ва кони нефти САНТО (1924 — 31) оғоз намуда, дар Мактаби Ҳизби коммунистии Комитети Марказии ВКП (б) (шаҳри Москва) таҳсил кард (1931 — 33). Минбаъд мудири шуъбаи комитети Ҳизби коммунисти ноҳияи Кангурт, котиби якуми Комитетҳои Ҳизби коммунистии ноҳияҳои Шӯрообод, Орҷоникидзобод, Регар, Ҳисор мудири шуъбаи маҳсулоттайёркунии Вазорати кишоварзии Тоҷикистон буд.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ибни Абисодиқ

**Абулқоси́м Абдурраҳмо́н ибни Алӣ ибни Абисодиқи Нишопурӣ** (; ) — файласуф ва пизишки машҳури форс-тоҷик, шогирди Ибни Сино ва устоди Исмоили Ҷурҷонӣ.

## Таълифот
Абулқосим Абдурраҳмон ба асарҳои Ҷолинус «Китобу-л-манофеъ-ил-аъзо» («Китоб доир ба манфиати узвҳои инсон»), Ҳусайн ибни Исҳоқ «Китобу-л-масоил фи-т-тиб» («Китоби масъалаҳои тиб»), Буқрот «Китобу-л-фусул» («Китоби фаслҳо») ва «Китобу-т-тақдимату-л-маърифат» («Китоб дар бораи пешогоҳӣ») шарҳ навиштааст. Ба ғайр аз шарҳҳои мазкур, асарҳои фалсафӣ низ дорад, ки яке аз онҳо «Ҳалу-ш-шукуки-р-Розӣ ало кутуби-л-Ҷолинус» мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Табибон
Салом Абдураҳимов

**Салом Абдураҳимов** (7 июни 1937, Ӯротеппа – 7 августи 2006, Душанбе) — забоншинос, номзади илмҳои филология (1968), дотсент (1990).

## Зиндагинома
Хатмкардаи УДТ (1958). Корманди Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ (1958 – 90), дотсенти кафедраи хат ва матни форсии тоҷикии ДМТ (1990 – 2004). Муаллифи зиёда аз 60 асару мақолаҳои илмӣ. Абдураҳимов яке аз муаллифони «Грамматикаи забони адабии тоҷик» (Синтаксис, ҷилди 2, китоби дарсӣ барои факултетҳои филологии мактабҳои олӣ, Д., 1984) мебошад. Дар навиштани китоби сеҷилдаи «Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик» иштирок кардааст, 9 боби он ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Бо Грамотаи Фахрии Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Дорандаи мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино.

## Осор
* Ибораҳои исмии забони адабии ҳозираи тоҷик, Д., 1973; 
* Ибораҳои ҷонишинӣ, Д., 1979.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Нозимҷон Абдураҳмонов

**Нозимҷон Абдураҳмонов** (1904, Конибодом — 1994, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948), Устоди пахтаи Тоҷикистон (1959).

## Зиндагинома

Коргари артели ҳунармандии «Болшевик» (солҳои 1928 – 29) ва Комбинати консервабарории шаҳри Конибодом (солҳои 1930 – 31), сардори бригадаи пахтакории колхози «Ленинград»-и ноҳияи Конибодом (1932 – 68). Аз соли 1965 нафақагир. Бригадааш солиёни зиёд ҳосили баланди пахта рӯёнидааст.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Хайриддин Абдураҳимов

**Хайриддин Абдураҳимо́в** (*Абдураҳимов Хайриддин Саидович*; 29 августи1956, ноҳияи Вахш, вилояти Қурғонтеппа — 18 декабри 2025, Душанбе) — арбоби низомии тоҷик, генерал-полковник (2008). Раиси Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999—2006).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (1981). Аз соли 1982 дар мақомоти амнияти СССР ва Тоҷикистон. Дар вазифаҳои ваколатдор, ваколатдори калон, сардори шӯъба, муовини сардори раёсат, сардори раёсати амнияти Вазорати амнияти Тоҷикистон дар вилояти Хатлон кор кардааст. Солҳои 1999—2006 вазири амнияти ҶТ, 2006 — 10 раиси Комитети давлатии амнияти миллии ҶТ буд. Аз сентябри 2010 дар истеъфо.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо ордени Спитамен мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Арбобони низомии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Қумрихон Абдураҳимова

**Қумрихон Абдураҳимова ** (тав. 1927, шаҳри Чимкент, ҶШС Қазоқистон) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

## Зиндагинома
Колхозчӣ, сардори звено (1943 – 54) ва коргари колхози «Ленинград»-и ноҳияи Ленин (1955 – 83). Аз соли 1983 нафақагири шахсӣ. Звенои Абдураҳимова ба гирифтани ҳосили баланди пахта (1997) муваффақ шудааст.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Гурез Абдураҳмонов

**Гурез Абдураҳмо́нов** (1915, Ёвон — 2 феврали 1974, ноҳияи Куйбишев, вилояти Хатлон) — сарояндаи тоҷик, Коркуни хизматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1971). Иштирокчии ҶБВ (1941 — 45).

## Зиндагинома
Санъати сарояндагиро худомӯзӣ карда, сипас яке аз пайравони услуби Ҷӯраев Шариф гардидааст. Дар тӯли фаъолияти эҷодиаш узви бисёр дастаҳои ҳаваскорони санъат ва роҳбари клубу хонаҳои маданияти ноҳияҳои Ёвону Куйбишев (ҳоло Абдураҳмони Ҷомӣ) буд. Абдураҳмонов сарояндаи ҳасос ва нозуктабъ буда, ҳар як сурудро бо услуби хос ва самимияти том иҷро мекард.

## Эҷодиёт
Сурудҳои ӯ бештар таронаҳои ишқиро дар бар гирифта, меҳри Ватан ва диёри маҳбуб, меҳнату мардонагӣ, ишқу ҷавонӣ ва ғайраро васф мекунанд. Сурудҳои «Гулиҷони ҷон», «Зи ноз бошад» (шеъри халқӣ), «Оҳиста мегӯем мо» (шеъри Мушфиқӣ), «Ҳанӯз» (шеъри Сайидо), «Водии Вахш», «Саҳарноз» (шеърҳои халқӣ) ва ғайра аз беҳтарин офаридаҳои ӯ буда, дар Фонди мусиқии радиои Тоҷикистон маҳфузанд. Абдураҳмонов иштирокчии Фестивали 6-уми умумиҷаҳонии донишҷӯён ва ҷавонон (Москва, 1957) буд.

## Ордену медалҳо
Бо 2 ордени «Шараф», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Абулқосим Бобур

**Абулқосим Бобур**, (1422, Ҳирот – 1457, Машҳад) — ҳокими Хуросон (1449 – 1457), аз сулолаи Темуриён, писари Бойсунқур, набераи Шоҳрух, бародари хурдии Улуғбек.

## Ҳукмронӣ
Баъд аз фавти Бойсунқур писаронаш Султон Муҳаммад, Алоуддавла ва Абулқосим Бобур дар хонаи бобояшон Шоҳрух (вафот 1447) тарбия гирифтанд. Баъд аз фавти Шоҳрух барои ба даст овардани тахти шоҳӣ байни наберагон талоши молу мулк сар шуд.

Абулқосим Бобур дар ҷанги сари тахт ғолиб баромада, соли 1449 Хуросон ва моҳи феврали ҳамон сол Ҳиротро тасарруф намуд. Соли 1454 ба Самарқанд лашкар кашида онро муддати чиҳил рӯз дар иҳота нигоҳ дошт. Сипас бо Султон Абусаид сулҳ баста ба Ҳирот баргашт. Абулқосим Бобур ба адабиёт дилбастагӣ дошта ба форсӣ шеърҳо ҳам навиштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳокимони Хуросон
Гурӯҳ:Темуриён
Пӯлод Абдураҳмонов

**Пӯлод Абдураҳмонов** (тав. 1927, деҳаи Субулоқ, ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон — 2002, ноҳияи Файзобод, Тоҷикистон) — картошкапарвар, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1971).

## Зиндагинома
Колхозчӣ (1944—1946). Сардори бригадаи картошкакорони колхози «50-солагии Октябр» ва совхози «Қалъаи Дашт-2» (1947—1984), хоҷагии «Ҳамза»-и ноҳияи Файзобод (1985—1990). Аз соли 1990 нафақагири шахсӣ. Бригадааш ҳосили фаровони картошка (аз ҳар га то 400 сентнерӣ) гирифтааст.

Абдураҳмонов депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 8,9) буд.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Картошкапарварони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Картошкапарварон ИҶШС
Абулқосим Касир

**Абулқосим Касир** (; баъд аз 1041) — дабир ва вазири султон Масъуди Ғазнавӣ.

Насаб аз аъён ва ашрофи Хуросон дошт. Ҷадди бузургаш ба исми Касир дар хидмати Абулҳасани Симҷурӣ ва раҳбари қабоиле буд. Амирони сомонӣ борҳо саъй карданд, то ӯро мустақиман ба хидматашон дароваранд. Номи Абулқосим Касир такроран дар китоби «Таърихи Байҳақӣ» сабт шудааст. Дар ибтидо ӯ яке аз коргузорони дарбор ва аз наздикони султон Маҳмуди Ғазнавӣ буд, сипас соҳибдевони Хуросон таъйин гардид. Баъдҳо вазири султон Масъуд шуд. Абулқосим Касир саъй кард то истиқрор ва устувории давлати Ғазнавиёнро ҳифз намояд, аммо тавтеаҳо ва худхоҳиҳои шоҳзодагон, дарбориён ва уммоли девони давлатӣ ва амирони маҳаллӣ мисли ҳамеша нагзоштанд, то коре ба анҷом бирасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*