Ботсвана

**Ҷумҳурии Ботсвана** (англисӣ: **Republic of Botswana**), **Ботсвана** — кишварест дар Африқои Ҷанубӣ. То соли 1966 мустамликаи Британия Кабир - Бечуаналенд. Дар ҷануб бо Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ, дар ғарб ва шимол бо Намибия, дар шимолу шарқ бо Замбия ва дар ғарб бо Зимбабве ҳамсарҳад аст.

## Таърих
* То асри XIX дар ҳудуди кунунии Ботсвана бечуанҳо, зиндагӣ мекарданд, ки ба ин ҷо чандин садсолаҳо пеш аз Трансваал (музофоти Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ) омада, аҳолии бумӣ -   бушменҳоро ба Калахари танг карда буданд. Дар давоми асрҳои охир бечуанҳо бо қабилаи зулу барои забти ин минтақа ҷангҳои беамон доштанд. 
* Соли 1885 — инглисҳо қисми зиёди заминҳои бечуанҳоро ба мустамликаи Африқои Ҷанубиашон ҳамроҳ карданд. Британияи Кабир заминҳои шимолии бечуанҳоро (ҳудуди кунунии Ботсванаро) мустамликаи худ Бечуаналенд эълон кард. 
* Дар ибтидои асри ХХ - боқимондаи қабилаҳои гереро, ки немисҳо қариб ба пуррагӣ нест карда буданд, ба Бечуаналенд гурехта омаданд.
* 30 сентябри соли 1966 Бечуаналенд истиқлоли давлатии худро бо номи Ҷумҳурии Ботсвана ба даст овард.

## Бахшбандии кишварӣ

## Аҳолӣ
1,6 миллион нафар. Зичии миёнаи аҳолӣ 2,65 нафар/км2. Афзоиши табиии аҳолӣ 0,18%. Ҳайати миллӣ: тсвана — бештар аз 80%, шона — бештар аз 10%. Дар Калахари — бушменҳо, готтентотҳо.

Забонҳои давлатӣ: забони англисӣ, тсвана.

Беш аз 70% аҳолӣ ба динҳои аҷдодии маҳаллӣ эътиқоддоранд, боқимондагон — насрониёни калвинист, баҳоиён, мусулмонон ва ҳиндувон мебошанд. Аҳолии шаҳр - 50%.

Пойтахт шаҳри Габороне (186 ҳазор сокин дорад).

## Шакли давлатдорӣ
Ботсвана узви Иттиҳоди Бритониё мебошад. Шакли давлатдорияш - ҷумҳурӣ. Сарвари давлат — президент. Ҳокимияти қонунбарор — президент ва Ассамблеяи Миллӣ (парламент), ҳокимияти иҷроия — ҳукумат бо сарварии президент.

Тақсимоти маъмурӣ: 10 музофот.

## Иқтисодиёт
Ботсвана кишвари аграрии дорои саноати кӯҳии мутараққӣ мебошад. Соҳаҳои асосӣ: чорводорӣ, ҷуворимакка ва сорго, истихроҷи алмос (ҷои сеюм дар ҷаҳон), маъданҳои мису никел, ангиштсанг. Саноати коркардкунанда дар тараққӣ аст. ММД 7,8 ҳазор доллари ИМА ба сари аҳолӣ. Арзи миллӣ — пула (=100 тхебе). Қувваҳои Мусаллаҳ — 9 ҳазор нафар.

## Табиат
### Релеф
Баландии миёна 800—1000 м, дар ғарб 1200 м аз сатҳи баҳр. Релефи ҳамвор дорад. Дар шарқ теппаҳои хурд во мехӯранд. Дар шимолу ғарб нуқтаи баландтарини кишвар — 1370 м аз сатҳи баӣр ҷойгир аст. Преобладают неподвижные формы, но в отдельных районах встречаются незакреплённые пески.

### Иқлим
Иқлими Ботсвана тропикӣ буда, дар ҷануб — субтропикӣ мебошад. Ҳарорати миёнаи январ аз 22 то 27°С, июл 14-16&nbsp;°C, фарқи ҳароратии шабонарӯз то 22° аст, зимистон хунук ҳам мешавад. Моҳи гармтарини сол дар аксари минтақаҳои кишвар октябр аст. Мавсими боронгарӣ  моҳҳои ноябр — март мебошанд, ки дар ин муддат ҳарорати миёна 1,5-2°С паст мешавад. Миқдори миёна бориши солона 200—700 мм дар як сол мебошад. Қисми ҷанубу ғарбӣ аз ҳама камбориш аст (камтар аз 250 мм дар як сол). 
### Дарёҳо
Дарёи калонтарини кишвар — Окаванго. Делтаи дарёи Окаванго пур аз кӯлҳост, ки калонтаринаш —кӯли шӯри Нғами мебошад. Дар солҳои сербориш аз делтаи Окаванго ба дарёи Замбези об меравад.

Дар қисми ҷанубу шарқии Ботсвана дарёи Лимпопо ҷорист, ки қад - қади сарҳади Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ мегузарад.

### Наботот
Қисми зиёди мамлакат саванна аст. Дар қисми ҷанубу ғарбӣ нимбиёбонӣо зиёданд. Дар наздикиҳои марзи Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ  "сангҳои зинда" - рустаниҳои намояндаи суперсуккулентии ҷинси  литопс во мехӯранд. Саванна барои чорводорӣ ва кишорварзӣ истифода мешавад. Дар қисми шимол ҷангалзори тунук ва саванна ҳаст, ки дар онҷо дар водии дарёҳо дарахтони ақоқиё, баобаб, мерула, мокутемо, коммифора , дарахти нон ва ғайраҳо бисёранд. Барои делтаи дарёи Окаванго ботлоқзорҳои тропикии пур азқамиш, папирус ва алафи фил хос аст.

### Ҳайвонот
Олами ҳайвоноти кишвар бой ва гуногун аст: шер, леопард, гепард, шағол, гиена (малла ва холдор), зарофа, говмеш, фил, гӯрхар,  навъҳои гуногуни оҳу (гну, канна, конгони, орикс, куду, спрингбок, стенбок, дукер ва ғайраҳо.).

Парандаву хазандаҳо низ дар Ботсвана сершуморанд. шутурмурғи африкоӣ, дрофa, калтакалос, каждум морҳо (питон, кубро, мори афъӣ, мамбаи сиёҳ ва ғайра).

 
Барои ҳифзи табиат мамнӯъгоҳҳои Сентрал-Калахари дар маркази мамлакат, боғи миллии Чобе дар шимол, Калахари-Гемсбок дар қисми ҷанубу шарқ ва парваришгоҳи Мореми дар делтаи Окаванго бунёд шудаанд.

## Нигаред инчунин
* Шаҳрҳои Ботсвана
## Пайвандҳо

* Роҳнамои Ботсвана

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо

Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ