open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Исфандгон

**Исфандгон** яке аз чашнҳои бостонаи Эронӣ ба ҳисоб меравад.
## Маълумот барои н чашн
Рӯзи панҷуми ҳар моҳ ва моҳи дувоздаҳуми ҳар сол Исфанд ё Сипандормаз ном дорад. Агарчи манобеи куҳан онро дар рӯзи панҷуми Исфанд зикр кардаанд. Вале бо таваҷҷуҳ ба сохтори тақвим дар замони Хайём, ки пас аз Абурайҳон мезиста сиву як рӯз шудани шаш моҳи нахусти сол дар гоҳшумории Эронӣ баъзе манбаъҳо ба иштбоҳ  таърих зикршударо шаш  рӯз ба ақиб овардаанд, ки нодуруст мебошад. Зеро тибқи манобеъи куҳан ва ҳамонтавр, ки аз номи пайдоиши ин ҷашн ба рӯзи Испанд яъне панҷумин рӯзи моҳ ба рӯзи исфанд ишора дорад.
## Решашиносии вожаи Исфанд ва Сипандормаз
Вожаи форсии исфанд (испанд) аз вожаи паҳлавии Spandarmat ва авастоӣ Spentaаrmaiti баргирифта шудааст. Ин вожа, ки дар авастоӣ Spentarmaiti омадааст номи чаҳоруми ампшоспанд аст. Вожаи мазкур аз ду бахш Spenta (сипатан, сипанд)  ба маънои “покӣ” ва “муқаддас” ва Armaiti ба маънои “фурутанӣ” ва “бурдборӣ” ташкил шудааст. Маънои ин ду вожа бо ҳам “фурутанӣ, покӣ, муқаддас” аст. Вожаи мазкур дар порсии миёна ба гунаи Sapedormad ва дар форсии нав Сипедормаз ва Испедормаз исфанд шудааст.
## Оинҳои ҷашн
Мувофиқи маълумоти А.Берунӣ Исфандормаз эзиди мовкул бар замин ва эзидҳои нигаҳбони занони шавҳардўст, порсо ва дурусткор буда ба ҳамин муносибат ин рӯз иди занон ба шумор мерафт. Мардум ба ҷиҳати гиромӣ доштан ба онҳо ҳадя дода ва бахшиш мепурсиданд. Занон на танҳо ҳадя мегирифтанд, балки фармонравоӣ мекарданд ва мардон бояд, ки аз онон фармон мебурданд. Эрониён аз дер рӯз ин ҷашнро ҳамчун иди зан ва модарон  меномиданд.

Ин ид то охирҳо дар шаҳри Кошон ва дҳоти он гирифта мешыд 

## Пайнавишт
•	1.Ризо Ҳ. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон.- 687 с.

•	2.Иброҳим П. Маҷмуаи мақолоти Аноҳито.  Теҳрон: -Донишгоҳи Теҳрон. -1362. 168 с.

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Озаргон

**Озаргон** () — яке аз ҷашнҳои қадимаи эронӣ.

## Ҷойгоҳи озардар фарҳанги Эрон
Вожаи озар дар забони авастоӣ ба гунаҳои ātar\\āθr ба кор мерафтааст. Дар нуҳумин рӯзи Озармоҳ мутобиқи солшумории зардуштӣ, ки номи моҳ ва рӯз як мешаванд, яъне рӯзи Озар дар моҳи Озар «Озаргон» баргузор мешавад.

## Оинҳои ҷашни Озар
Дар «Фарҳанги ҷаҳонгирӣ», «Бурҳони қотеъ», ин ҷашнро ба гунаи Озарахш овардаанд. Абурайҳони Берунӣ дар бори ҷашни мазкур чунин гуфтааст: "Рӯзи нуҳуми Озари даст, ки ба муносибати тавоқуфи ду ном «Озарҷашн» мегӯянд. Дар ин рӯз ба афрӯхтани оташ ниёзманд мебошанд. Зардушт амр кард, ки дар ин рӯз оташкадаҳоро зиёрат кунанд ва дар корҳои ҷаҳон машварат намоянд. Дар фарҳанги Эрон оташ яке аз падидаҳои табии сутудани аст. Он бо нури худ ҷон ва дили ёрони Аҳурамаздоро равшан мекунад. Онҳо дар ибодатгоҳҳои худ доимо оташро фурузон мекунанд.
Ниёгони мо Озаргонро ҷашни хуҷаста дониста дар хона ва бомҳо оташ меафрӯхтанд. Дар оташкадаҳои бошукӯҳ ҷашн мегирифтанд. Ҳатто дар ин рӯз таомҳо мепухтанд. Дар аввали сармо оташҳоро ба хона бурда ҳаргиз намегузоштанд, ки он хомуш гардад ва то охири фасли сармо онро нигоҳ медоштанд. Яке аз нишонаҳое, ки дар озаррӯз хонда мешавад «оташи ниёиш» ном дорад, ки панҷумин ниёиш мебошад.

### Ойинҳои ҷашни озаргон дар Эрони имрӯз
Ин рӯзҳо ҷашни озаргон дар шаҳрҳои Кирмон, Язд, Шероз, Теҳрон ва ғайра ҷашн гирифта мешавад. Ҷашни мазкур аз ҷониби зардуштиён баргузор мегардад.

## Сарчашма
* Дустхоҳ . Ҷ. Авасто (Куҳнатарин сурудаҳои Эрониён). Теҳрон: -Марворид. 1375.
* Ризо Ҳ. Гоҳшумори ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон. −1380

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Баҳмангон

**Баҳмангон** ё *баҳманҷа* — яке аз ҷашнҳои бостонии қадими мардуми эронитабор мебошад.

## Баҳмангон
Баҳмангон — яке аз ҷашнҳои эронӣ дар баҳманрӯз, баҳманмоҳ баробар ба рӯзи дувуми баҳман аст. Эрониён ёздаҳумин моҳи сол ва дуюмин рӯзи ҳар моҳро ба номи ваҳман номгузорӣ карда, онро ҷашн мегиранд.
Вожаи баҳман аз авастоии Vohumana (ваҳуман) гирифта шуда маъноҳои *“андешаи нек”* , *“хиради муқаддас”*-ро дорост.

## Дар бораи  Ваҳман
Ваҳман яке аз ампшоспмандони наздик ба даргоҳи Аҳурамаздо мебошад. Зардушт барои дарёфти паёмҳои аҳуроӣ аз Ваҳуман ёрӣ мегирад. Посбони чаҳорпоён судманд дар олами ҷисмонӣ ба ин ампшоспзода вогузор мешавад. Аз ин ру зардуштиён дар ҷашни *баҳмангон* ё *баҳманҷа*, ки дар рӯзи баҳман аз моҳи баҳман воқеъ мешавад. Аз куштори ҳайвоноти судманд ва хурдани гӯшти онҳо худдорӣ мекунанд. Бархе зардуштиён парҳез аз хурдан ва куштанро дар тамоми рӯзҳои Баҳман идома медиҳанд.

## Баҳман дар навиштаҳои куҳан
Муаллифи “Луғати фурс” А. Тусӣ дар бораи *баҳмангон* онро *баҳманҷана* номида чунин эзоҳ додааст: “ Ҷашне аст, ки дуввумин рӯзи аз баҳманмоҳ кунанд ва таъомҳо созанд ва баҳмансурх ва зард .  
Абурайҳони Берунӣ дар “Осор-ул-боқия” дар мавриди ҷашни *баҳманҷа* чунин менависад: “Рӯзи дувуми он рӯз баҳманид аст, ки барои тавофуқи ду ном онро баҳманҷаҳ номидаанд: Баҳман номи фариштаи муваккил ба баҳоим аст, ки башар барои онҳо замин ва рафъи хавоиҷ ниёзманд аст. Ва мардуми Форс дар дегҳо  аз ҷамъи донаҳо маъкул бо гушт ғизое мепазанд ва онро бо шири холис мехуранд  ва мегӯянд, ки *"Ҳофизаро ин ғизо зиёд мекунад ва ин рӯзро дар чидани гиёҳ ва канори рудхонаҳо ва ҷуйҳо мегузаронданд"*. Гуфтаҳое вуҷуд доранд, ки Ҷомосп вазири Гуштосп ин корҳоро дар ин рӯз анҷом медод .

## Пайнавишт
* Рустам Ш. Баҳмангон ҷашни хирадварзист // Ҳафтаномаи Имрдод  24 дай 1391 соли сездаҳум шумораи 289 –С. 5

* Яштҳо. Баргардони Иброҳими Пурдовуд Ҷ.1 С. 90.

* Тусӣ. А. Луғати фурс. Таҳияи Аббос Иқбол. Теҳрон. Мухлис ,1319.-  472. С

* Беруни А.  Осор-ул-боқия. Баргардон А. Донасиришт.

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Хосият Бобоева

**Бобоева Хосият Қосимовна** (тав. 5 декабри 1923, Хуҷанд) — муаррих, доктори илмҳои фалсафа (1975), профессор (1974), Аълочии маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон, Аълочии тандурустии ҶШС Тоҷикистон, Муаллими хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Ленинобод (1942). Корманди ҳизбӣ (1942—1946), директор ва муаллимаи калони кафедраи асосҳои марксизм-ленинизми Институти омӯзгории занонаи шаҳри Ленинобод (1946—1950), аспиранти Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1947—1951), директори Институти занонаи омӯзгории Ленинобод (1951—1954), котиби кумитаи ҲК вил. Ленинобод (1954—1956), мудири кафедраи марксизм-ленинизми Институти давлатии педагогии Душанбе (1956—1957), мудири кафедраи таърихи ҲКИШ УДТ (1957—1959), мудири кафедраи таърихи ҲКИШ ва профессори кафедраи таърих ва фарҳанги халқи тоҷики Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1959—1995). Аз соли 1996 нафақагир.

## Фаъолияти илмӣ ва сиёсӣ
Муаллифи беш аз 40 мақола ва таълифоти илмӣ. Вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, (ду даъват) буд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Нишони фахрӣ», Ифтихорномаи Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, 4 медал сарфароз гаштааст.

## Осор
* Союз рабочего класса и крестьянства Таджикистана в период построения социализма. Д., 1974;
* Охрана здоровья народа – составная часть социальной программы компартии. Д., 1984.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино
Шаҳриёргон

**Шаҳриёргон** — яке аз ҷашнҳои қадимаи бостонӣ ба шумор меравад.

## Шаҳриёргон
Шаҳриёргон ё Озарҷашн аз ҷумлаи ҷашнҳои дувоздаҳгонаи Эронии бостон буда, аз шумораи ҷашнҳои оташ ба ҳисоб мерафтаст. Рӯзи чаҳоруми аз ҳар моҳ ба номи шаҳриёр мебошад. Чаҳорум моҳ  Шаҳриёрҷашн Шаҳриёргон мебошад. Имрӯз зардуштиён ин ҷашнро ба унвони рӯзи падар дар назар мегиранд.
Ба муҷиби яздоншиноси авастоӣ Шаҳриёри Миён ампшоспандон ё малоик ва эзидони шашгона аз лиҳози мартабат ва мақом дуввумин аст. Нахуст Баҳман ва дуввумин Шаҳриёр .Ин ном дар авасто чунин аст: ҷузъи аввал ба маънои кишвар ва ҷузъи дуюм ба маънои орзушуда меояд. 
Чунончи ҳамаи амшоспандон дорои ду ваҷҳ: маънавӣ ва заминӣ ҳастанд ин амшоспанд дар ҷаҳони маънавӣ намояндаи қудрат ва шаҳриёрӣ муттаалиқи Аҳурамаздо ва дар замин нигаҳбон ва фулузот мебошад.
Ҷашни Шаҳриёргон оташҳои хонагӣ маҳсуб мешуд, мардум дар хонаҳо оташ меафрӯхтанд ва ситоиши худованд ва шукри неъматҳои ӯ мегузориданд, дар хонаҳои ағлаб меҳмонӣ барпо карда ва хурокҳо матнуъ ва вижа тадурук мебинанд, Дар бомҳо низ шамъ меафрӯхтанд, аммо мутаасифона бақо ё ин ҷашн миёни зардуштиён фаромушшуда баъзе аз хонадонҳои қадим дар Кирмон ба гунаи маҳдуд ё ин ҷашнро баргузор менамоянд. Солҳои охир зардуштиён ҷашни мазкурро рӯзи падар интихоб кардаанд.
Дар асоси гуфтаҳои “Шоҳнома”, ва “Бурҳони қотеъ” гузоришҳои муаррихони юнонӣ ва эронӣ дар бораи Куруш, метавон эҳтимоли заиф дар бораи ойини Дороб ва Курушро пеш кашид (Вомиқӣ И. Навиштаҳои Монӣ ва Монавиён 1378, с290).
Монӣ паёмбари бузург ва покдил, сулҳҷӯйи эронӣ ҳамаи умри 61 солаи худро барои густариши паёми дини монӣ кард. Дар радифи дигар динҳо тавонист дини худро ҳамчун дини мукаммал шинос кунад. Худи Монӣ чунин мегӯяд: Ман басо оташкада нишондам, бисёр касон ба дин рӯй оварданд ва ман дини Маздаясноро андар шаҳр некном кардам
## Сарчашма
•	Ҳошим Р. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эронии бостон. –Теҳрон: Фаруҳар, 1358.

•	Бар асоси матнҳои Эронӣ ҷашни Шаҳриёргон ё чаҳоруми шаҳриёрмоҳ бо зоишу марги ду нафар аз таъсиргузортарин шахсиятҳои таърихи Эрон ҳамзамон аст. Зоиши Дороб ва марги Монӣ.

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Имрдодгон

**Имрдодгон** аз ҷашнҳои қадимаи эронӣ маҳсуб мешавад.

Рӯзи мурдод мужда дод бад-он,
Ки ҷаҳон шуд ба табъ боз ҷавон (Масъуди Салмон).
Имрдодгон ҳафтумин рӯз аз  моҳи Имрдод аст (Имрдодрӯз дар Имрдодмоҳ).  Яке аз ҷашнҳои дувоздаҳгонаи солинаи Эронӣ дар рӯзҳои ҳамном шудани рӯз ва моҳ аст. Дар ёдгориҳои куҳани Эронӣ аз ин рӯз ва ҷашни вижаи он сухани бисёр гуфта шудааст. 
## Имрдодгон дар сарчашмаҳои куҳан
Дар матни паҳлавии Бундаҳишт чуни омадааст: Имрдоди бемарг сарвари кайҳонӣ бешуморест, зеро ӯро ба гети гиёҳи хеш аст Кайҳонро равоёнад ва рамаи гусфандонро афзояд зеро ҳамаи домҳо аз ӯ хуранд ва зист кунанд . Хайём дар “Наврӯзнома” менависад: Мардо (Имрдод) моҳ яъне хок доди хуш бидод, аз борҳо ва меваҳо ё мухта, ки дар вай ба камол расад ва низ ҳаво дар вай монанди ғубор хок пошад ва ин моҳ миёни тобистон  будааст.  Дар “Осор-улбоқия”- и Берунӣ чунин омадааст: “Мардод моҳ , ки рӯзи ҳафтуми он мардодрӯз аст. Он рӯзро ба ангезаи пеш омадани ду ном бо ҳам ҷашн мегирифтанд. Маънои Имрдод ин аст, ки маргу нестӣ надошта бошад имрдод фариштаест, ки ба нигоҳдории ҷаҳон ва оростани ғизоҳо, доруҳо, ки асли он аз наботот аст ва бар канори гуруснагӣ ва зиён ва бемориҳо мебошад. Коргузорӣ боқист”.
## Манбаъҳо
*http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-*18764a8e80dd47c88fde718eb855e693-fa.html
http://www.kniknam.com/Fa/Speech/SpeechShow.aspx?id=19* 
http://iranshenakht.blogspot.com/2009/07/blog-post_28.html* 
Гурӯҳ:ҷашнҳои бостонӣ
Фарвардингон

## Фарвардингон
Ҷашни Фарвардингон ё Ҳамспасмидия// Ҳамспасмадм  номи ҷашне буда, ки дар муддати даҳ рӯз дар рӯзҳои поёни сол баргузор мешудааст. Ин дар даврони бостон ҷашни фарҳрҳо ё равон буд.
## Замони  ҷашн
Дар рӯзи ҳаспатмадм аз истодрӯз (26-уми Исфанд) то аниронрӯз (30-ми Исфанд) ва панҷ рӯзи гото ё ҳамон панҷдуздида (панҷ рӯзи аввали фарвардин) буд. Лозим ба тазкир аст, ки тамоми рӯзҳои як моҳ дар гоҳшумории зардуштӣ  номи  махсусе доранд. А. Беруни чунин овардааст: “Ин ҷашн даҳ рӯз тул мекашидааст охири панҷ рӯзи исфандмоҳро нахустин фарваргон ва панҷа мастарқа ё воҳро дуввумин фарваргон мегуфтанд.
## Расми ҷашни Фарвардингон
Бозмондагони хона ва кошонаро покиза ва тамиз карда, набот, ширинӣ, сабзї ва анвои хурокаро дар утоқ ва бом мениҳоданд. Душманӣ ва бадхоҳиро ба дӯстӣ табдил медоданд ва ҳамагон аз ҳам хушнудӣ металабиданд. Яке аз муҳимтарин маросими ин ҷашн афрӯхтани оташ аст. Мардуми рӯи бомҳо оташ меафрӯхтанд. Онҳо эътиқод доштанд, ки бо ин кор фараҳро ба таври гурӯҳе монанди сипоҳи бозгашта ва ба бозмондагон кумак хоҳанд кард. Ин расм ҳанӯз ҳам дар байни зардуштиёни Язд ва Кирмон ҷорӣ аст. Ин оғози ҷашни фарвардингон, ки бо афрӯхтани оташ ҳамроҳ буд, баъд аз ислом табдил ба чаҳоршанбсурӣ шуд.
## Бозгашт дар гузаштагон
Дар тақвими Маздаяснои солона ба дунболи як давра, даҳ рӯз қарор дорад, ки фарвардингон номида мешавад. Охирин ҷашн аз шаш ҷашни фасли сол. Равонҳои дар гузаштагон ба тартиб аз биҳишт ва аз дузах хориҷ мешуданд ва барои боздиди хонаҳояшон меоянд. Фидяҳое тақдими онҳо мешуданд ва кӯшиш мекарданд, ки онҳо розӣ бошанд. Равонҳои дузахиён  ғамгин ҳасатанд ва эҳсоси як зиндониро доранд, ки гурехтааст. Ҳар лаҳза бими онро доранд, ки дубора гирифтор шаванд. Равонҳои биҳиштиён шодонанд ва шодмонӣ мекунанд дуои хайрашонро нишоти  афроди хонаводашон менамоянд. Бинобар маълумоти санадҳои дигар ин равонҳо дар гузаштагон нестанд, ки боз мегарданд балки фурҳари онҳост. Ҷашни мавриди назар ҳамонтавр, ки як ёдбуд аст, ёдбуди офариниши мардумон, таҷассуме аз оянда низ мебошад, таҷассуми ростохез.
## Манбаъҳо
*Афиф Р. Асотир ва Фарҳанги Эрон дар навиштаҳои паҳлавӣ. –Теҳрон: Тӯс, 1376.
*Кристисон А. Нахустин инсон ва нахустин шаҳриёр. Тарҷумаи Тафззулӣ А, Омӯзгор Ж.  Ҷ.2, -Теҳрон. 1368
*Меҳрдод Б. Аз устура то таърих. –Теҳрон: Чашма, 1386
*Ҳошим Р. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эронии бостон. –Теҳрон: Фаруҳар, 1358

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Дайгон

**Дайгон**
## Дайгон
Дай ё Датушу (Daatoshu)  ба маънои  доддор  ва офаридгор аст. Дар номаҳои авастоӣ ағлаб ба ҷои вожаи Аҳурамаздо ба кор рафтааст. Агар ба номи рӯз, моҳ тавҷҷуҳ кунед мушоҳида менамоед, ки рӯзҳои ҳаштум, понздаҳум, бистум ва сиюми ҳар моҳ ба номи дай номгузорӣ шуд. Барои тамизи онҳо аз якдигар ҳар як ба номи рӯзи баъдаш хонда шудааст. Аҳурамаздо, ки он ҳам номи худованд мебошад: ӯрмузд, дай бо озардай ба меҳрвадай ба дин. Бинобар ин дар моҳи Дайча ҳар рӯз ба номи худо номида шуда, дар ин моҳ чаҳор бор ҷашни дайгон баргузор мегардад.   Дар эронӣ бостон нахустин ҷашни дайгон дар моҳи дай яъне рӯзи Урмузд ва даймоҳ, хуррамрӯз ном дошта аст ва дар ин рӯз ки шаби пеш, бузургтарин шаби сол будааст ва подшоҳу ҳоким дидори умумӣ бо мардум  доштааст.
Дар шоми тӯлони мардум ширинӣ ва шарбат таҳия мекунанад то шомро субҳ кардан, хурсандӣ мекунанд. Гоҳе бошад шомро бо ниёишҳо паси сар мекунанд.
## Манобеъ
*http://www.mehriran.ir/pages/jashn.htm#جشن_دیگان 
*http://namnak.com 
Гурӯҳ:ҷашнҳои бостонӣ
Хурдодгон

**Хурдодгон** — яке аз ҷашнҳои бостонӣ ба ҳисоб меравад.

## Хурдодгон
Ҷашни Хурдодгон дар шашуми  хурдод ( саввумин моҳи сол) баргузор гардида, он ба хотири бузургдошти амшоспанд Хурдод мебошад.Хурдод амшоспанд бонуие аст, ки нигоҳдори обҳо дар ин ҷаҳон аст ва одамонро ҳангоми ташнагӣ ёрӣ медиҳад. Ҳангоми нӯшидани об аз ӯ ба некӣ ёд мешавад. Дар готҳо аз Хурдод ва Имрдод пайваста дар канори якдигр ёд мешаванд ва дар Авасто  ин ду ампшоспанд посдорандаи обҳо ва гиёҳҳо буда ба ёрии мардумон меоянд, ташнагӣ ва гуруснагиро шикаст медиҳанд.
Амшоспанд Хурдод дар матнҳои куҳан Чаҳорумин Яшт аз яштҳои бистгонаи авасто дар Яштҳо аз забони Аҳурамаздо ёдовар мешавад, ки “Ёри растагоре ва ромишу беҳрузи хурдодро барои мардумонашон биофарид”. Сипас таъкид мешавад ҳар он кас, ки Хурдодро бисутуд ҳаммонанди он аст, ки ҳамаи ампшоспандонро бисутуд.
## Гул вижаи ҷашни Хурдодгон
Дар китоби “Бундаҳишт” аз гули савсан ба унвони гул вижаи амшоспандбону Хурдод ном бурда шудааст. Инро низ гӯянд, ки ҳар гуле аз амшоспанде ҳаст ва гули савсан ба Хурдод. Маъруфтари намунаҳои гули савсан назди эрониён савсани сапед ё савсани озод аст. Дар матни паҳлавӣ  “Хусрави қубодон ва ридки” буйи гули савсани сапед чун “ бӯи дустӣ” тавсиф шудааст. 
## Оинҳои Хурдод
Яке аз муҳимтарин рӯзе, ки дар ҷашни Хурдод пуррангтар мешавад, рафтан ба сарчашмаҳо ё канори дарёҳо, рудҳо, таншӯи дар об ва хондани ниёишҳо вижаи ин рӯз ҳамроҳ бо шодӣ ва сурур дар канори хонавода ва дӯстон будааст. Намунае аз суннатҳои роиҷ дар ин рӯзро метавон аз сурудаҳои “Дастури Дороби полон” мубади бузурги порсӣ дар манзумаи  “Фарзиётнома”  ба даст намуд, ки аз оинҳо вижаи хурдодрӯз ба таншӯи, кандани чоҳ, нав кардани корзор, ишора мекунад ва дар ҳамин маврид дар матни паҳлавӣ “Андарзи Анӯшервон равони озарпод, меҳри испандон” ёдоварӣ шуда, ки “дар Хурдод рӯзӣ ҷӯё кун” бар ин поя дар ин рӯз таваҷҷуҳи вижа мешуд ба нигоҳдорӣ ва навсозӣ дар ҷойҳое, ки об аз онҷо сарчашма мегирад ва дар он ҷо ҷорӣ мешавад чун чашма , чоҳ, ҷӯйҳо корезҳо  ва рӯдҳо ки бо он об зиндагӣ бахши худ идомаи зиндагӣ барои зистан пайдо мекунад.
## Манбаъҳо
*1.Афиф Р. Асотир ва Фарҳанги Эрон дар навиштаҳои паҳлавӣ. –Теҳрон: Тӯс, 1376.
*2.Ҳошим Р. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон. –Теҳрон: Фаруҳар, 1358
*3.http://www.irandeserts.com/content/article/جشن-خردادگان.

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Ободгон

**Ободгон** — яке аз ҷашнҳои эронӣ аст, ки дар ситоиш ва ниёиши озодбону Аноҳид, ки эзиди обҳои равон мебошад, баргузор мешудааст.
## Ободгон
Замони баргузории ин ҷашн дар Обонрӯз аз Обон баробар бо рӯзи даҳҳуми Обон будааст. 
Обон - номи дигари Аноҳита//Аноҳито эзидбонуи обҳои рӯи замин ва нигаҳбони покӣ ва беолоишӣ дар ҷаҳони ҳастӣ мебошад. Аноҳито дар устураҳои эронӣ яке аз тобноктарин чеҳраҳо ва яке аз коромадтарин нақшон аст.    
Аҳура Маздо дар бораи Аноҳито чунин гуфтааст: “ӯро ба неруйи худ ҳастӣ бахшидам, то хона, русто, шаҳр, кишварро бисозам. Пуштибон панҳбахш ва нигаҳбон бошам”. 
Мутобиқи маълумоти устураҳои эронӣ дар ин рӯз Зав подшоҳи Эрон бар Афросиёб пирӯзӣ ёфт ва ӯро аз сарзамини хеш ронд, як хурсандии дигар дар ин рӯз он аст, ки пас аз панҷ ё ҳафт соли хушкӣ, борон омадааст. Дар ҷашни ободгон порсиён ба вижа занон дар канори дарё ё рудхонаҳо фариштаи обро ниёиш мекарданд. Эрониёни куҳан обро пок (муқаддас) мешуморданд. Ҳеҷгоҳ обро олуда намекарданд. обро, ки вижагии сегона (ранг, бӯй, мазза)  аст, агар он дигаргун мешуд барои ошомидан ва шустушу ба кор намебурданд. Зардуштиён низ дар ин рӯз ҳаммонанди соири ҷашнҳо ба одорёнҳо (оташкадаҳо) мерафтанд ва пас аз он барои гармӣ доштани мақоми фаришта Обҳо ба канори ҷуйҳо ва қанотҳо рафта бо хондани ниёиши Обзур (бахше аз Авасто, ки ба Об ва Обон вобаста аст) бо дастёрии муъбад мехонданд. Аҳурамаздоро ситоиш карда, дархости фаровонии об ва нигоҳдори он карда, пас аз он ба шодӣ мепардохтанд.
Бархе касон замони ин ҷашнро дар чаҳоруми обон медонанд, ки ба назари устодони эроншинос нодуруст аст. 
                                            
## Пайнавишт
* Обоняшт. Бунадҳои 3-6 дар Авасто, Кеҳтарин сурудаҳо ва матнҳои эронӣ. Гузориш ва пажуҳиши Ҷ. Дустхоҳ. - Теҳрон, Ҷ.4. -297 с.
* Тоҳирӣ Р. Анаҳито ва эзидбонуи дигар дар устураҳо ва бовариҳои эрониён. - Фаруҳар. - 125 с. 
Гурӯҳ:ҷашнҳои бостонӣ
Сездаҳбадар

**Сездаҳбадар** — яке аз русуми ъумдаи Наврӯз, ки рӯзи сездаҳуми фарвардин баргузор мешавад.

## Сездаҳбадар
Ҷашни Сездаҳфарвардинмоҳ рӯзи бисёр муборак ва фархунда аст. Эрониён чун дар мавриди ин рӯз огоҳии комилтаре доранд он рӯзро наҳс медонанд. Барои берун кардани наҳс аз хона ва кошонаи худ канори ҷуйборҳо ва сабзаҳо рафта, ба шодӣ мепардозанд. То кунун ҳеч донишманде зикр накарда, ки сездаҳнаврӯз нахуст аст балки қариб ба иттифоқ рӯзи сездаҳнаврӯзро бисёр масъуд ва фархунда донистаанд. Масалан дар саҳифаи 266-уми «Осор-ул-боқия» ҷадвал барои саъд ва наҳс оварда шуда, ки дар он сездаҳнаврӯз, ки тири рӯз ном дорад калиман маънои «фархундаро» дорад. Ба ҳеч ваҷҳ нахуст ва кароҳат надорад. Баъд аз ислом сенздаҳ антамоми моҳҳоро наҳс медонанд. Ба иштибоҳ сенздаҳи иди наврӯз наврӯзро наҳс ҳисобидаанд. Вақте дар бораи некуйи ва фархунда будани рузи сездаҳуми наврӯз бештар диққат ва баррасӣ кунем мушоҳида мешавад, ки мавзӯъи бисёр маъқул ва мустанад ба собиқи таърих аст. Сездаҳуми ҳар моҳи шамсӣ, ки тири рӯз номида мешавад, марбут ба фариштаи бузург ва арҷуманде аст, ки «тир» ном дорад ва дар паҳлавӣ онро «тиштар» меноманд.
Эрониёни қадим пас аз дувоздаҳ рӯзи ҷашн гирифтан ва шодӣ карданд, ки баёди дувоздаҳ моҳи сол аст. Рӯзи сездаҳуми Наврӯзро, ки рӯзи фархунда аст ба боғ ва саҳро мерафтанд ва шодӣ мекарданд, дар ҳақиқат он бо ин тартиб расмӣ будани даврони наврӯзро ба поён мерасониданд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://www.mehriran.ir/pages/jashn.htm#سیزده_به_در_ 
* http://torob6irani.persianblog.ir/tag

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Кусабарнишин

**Кусабарнишин**- Яке аз маросимҳое буд , ки дар Эрон ҳангоми  баҳорон анҷом медоданд.
## Кусабарнишин
Маросими Кусабарнишин ё Баҳорҷашн яке аз маросимҳое буд , ки дар Эрон ҳангоми  баҳорон анҷом медоданд. Дар рузгори Сосониёни Бохтар иҷрои гоҳшумории зардуштӣ ва адам дар назар гирифтани соли кӯсса оғози баҳор бо аввали озармоҳ соли авастоӣ мусодиф буд . Яке аз маросиме буд, ки шуҳрати бисёр дошту ҷашнҳои корновалиро ба ёд меовард. А. Сарвонӣ шарҳи ин расмро чунин овардааст: “Дар аваллин рӯзи баҳор марде кӯсаро бар хар менишонданд , ки бар даст каллоғ дошт ва ба дасти бодзан, ки худро мураттаб бод мезад, ашъор мехонд, ки хоки аз зимистону сармо буд, бедор гардад ва  аз мардум чизе аз сиккаву динор мегирифт . Ончи аз нимрӯз то аср ахз мекард ба худ таъаллуқ дошт.   Онгоҳ агар медиданд мавриди озор ва ситам қарор медоданд.  Абӯрайҳон мегӯяд ҷашни мазкур дар замони мо дар Шероз ҷашн гирифта мешуд.
Ҷашни Кӯсабарнишин дар рӯзгори Сосониён ва давраи исломӣ тавассути ғуломони сиёҳ иҷро мешуд. Онҳо либосҳои рангоранг ба бар намуда ороиши вижа ба худ мекарданд. Дафу доира мезаданд, таронаҳои наврӯзӣ мехонданд. Ҳоҷи Фирузҳои менависанд, ки имрӯзҳо он сиёҳон нестанд, ки ин ҷашнро таҷлил кунанд аммо одамон рӯи худро ба ранги сиёҳ меороянд.
Кӯса. касест, ки шахсе тамоман риш надорад ва дар манҳаш чанд мӯй рӯидааст.
Кӯсабарнишин. Идест, ки эрониёни қадим дар аввали моҳи озар ҷашн мегирифтанд ва дар он рӯз кӯсаеро дар хар савор карда, дар кӯчаву бозор давр мезанонданд ва аз мардум пул меғундоштанд (ФЗТ. Ҷ.1 с.582).

## Сарчашма
 * Ризо Ҳ. Гоҳшумори ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон. -1380
* Инчунин ниг: http://.www.akairan.com/maghalat-persia/ainha-marasem-iran-word/news2016715165361200.html

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Хуршед Носиров

**Хуршед Толибович Носиров**  — доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ (2014), профессор (2015).
## Зиндагинома
Соли 1987 факултаи ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон-ро  ба итмом расонда, дар Коллегияи адвокатҳои ҷумҳурӣ кор кардааст. Солҳои 1989-1991 аспирант ва 1992-2002 ходими илмии Пажӯҳишгоҳи фалсафа ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Тоҷикистон буд. Аз соли 2002 ба ҳайси мудири кафедраи ҳуқуқи граждании  ва декани факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон кор мекард.
## Фаъолияти илмӣ
Перомуни яке аз масъалаҳои ҳуқуқи гражданӣ – уҳдадории маблағҷудокунӣ, гирифтани ёрии моддӣ ё пулӣ аз ҷониби шаҳрвандон ва ҷанбаҳои муқоисавӣ- ҳуқуқии он, сабабҳои қонунвайронкунӣ ва ҳалли онҳо таҳқиқот анҷом додааст. 
## Осор
* Комментарии к Гражданскому кодексу РТ с использованием в судебной практике. – Д.. 2005;   
* Субсидиарные обязательства как особый вид правоотношений в гражданском праве Таджикистана и России. – Д., 2012;   
* Теоретические проблемы субсидиарных обязательств по гражданскому праву Таджикистана и России. Сравнительно-правовой аспект: Дисс… доктора юридич. наук. – Д., 2014. 
## Адабиёт доир ба Хуршед Носиров
*  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
* Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016.

## Нигаред низ
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
## Эзоҳ
  

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Яраш Пӯлодов

**Яраш Эргашевич Пӯлодов** — доктори илми кишоварзӣ (1996),профессор (1998). 
## Зиндагинома
Факултаи гидромелиоративии Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон)ро (ҳоло ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур) соли 1981 хатм карда, фаъолияташ дар Институти илмӣ-таҳқиқотии зироаткории Тоҷикистон гузаштааст, вазифаҳои ходими хурди илмӣ (1981-1988), ходими калони илмӣ (1988-1993), мудири шуъбаи обёрӣ ва коркарди хокро (1993-1999) иҷро намудааст. Солҳои 1999-2000 муовини директори генералии Иттиҳодияи илмӣ-истеҳсолии Институти илмӣ-таҳқиқотии гидротехника ва мелиоратсияи Тоҷикистон, 2000-2013 директори генералии муассисаи давлатии «ТочикНИИГиМ»-и Вазорати мелиоратсия ва захираи оби Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 2013 мудири шуъбаи технологияҳои инноватсионии Пажӯҳишгоҳи масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи илмҳои Тоҷикистон мебошад.
## Фаъолияти илмӣ
Оид ба масоили мелиоратсия, обёрии замин, захираҳои обӣ, агротехника ва банақшагирии ҳосилнокии зироати кишоварзӣ, технологияи обёрии зироат, модели математикӣ, пешгӯӣ ва банақшагирии зироаткорӣ, истифодаи оқилонаи об ва ғайра беш аз сад асару мақола таълиф намудааст.
## Осор
* Вертикальные особенности биоклиматических условий возделывания сельскохозяйственных культур в Таджикистане. – Д., 1993; 
* Функциональная модель и прогнозирование урожайности кукурузы. – Д., 1994 (соавтор); 
* Режим орошения кукурузы в Таджикистане. – Д., 1995; 
* Расчет режима орошения культур хлопкового комплекса для разного уровня урожая в Таджикистане. – Ташкент, 1997; 
* Капельное орошение кукурузы и пшеницы в условиях Центрального Таджикистана. – Д., 1998; 
* Аральский кризис и приоритетных проекты. Пути его разрешения. – Д., 1999.

## Ҷоизаҳо
* Бо ордени «Шараф» қадр шудааст. 
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Наврӯзи рӯдҳо

Ҷашни **Наврӯзи рӯдҳо** ё Фарвардинрӯз — яке аз ойинҳои бостонӣ ва ҷашнҳои Эронӣ аст, ки тибқи суннатҳо ва оинҳои Эрони бостон номгузорӣ шудааст.

Дар ин ҷашни форсӣ, ки мусодиф бо 19-уми Исфандмоҳ мебошад, эрониён ба поксозии рудхонаҳо, корезҳо ва чашмаҳо мепардохтанд. Ин ҷашн ҳам роҳ бо пошидани атр ва гулоб ба рую атрофи рудхонаҳо ҳамроҳ аст, ки намоёнгари таваҷҷуҳи қавмҳои форсӣ ба зебоӣ васаломатии муҳити зист мебошад. Дар Наврӯзи рудҳо мардум ба канори рӯд,  наҳр, ва чашмаҳо рафта баъд аз лойрӯбӣ ва поксозӣ ба рақсу пойкӯби мепардохтанд. Маводи хушбӯ, гулҳои зебо ва гулобро ба об мерехтанд. Бо ин маросим аз рӯдҳо ба хотири дуборахорӣ шудан, қадрдони менамуданд.
Абурайҳони Берунӣ дар робита ба Наврӯзи рӯдҳо менависад: *« “Рӯзи 19-уми Сипандормисро ба номи “Анҳорвамилоҳҷорӣ” ҷашн мегирифтанд. Он вақте баргузор мешуд, ки об дар рӯдхонҳо ҷорӣ мешуд. Дар ин вақт гулҳо мешукуфтанд, фазо атрафшон мешуд. Дар ин рӯз мардум ба дашт, саҳро, ҷойҳое, ки дар он ҷӯйҳо равонанд, чашмасорҳо мерафтанд ва тайи маросим, гулоб, атр дар об мерехтанд »*.
## Сарчашма
* Наврӯзи рӯдҳо. Анҷумани орёбум. 10. Исфанд, 1385.
* Наврӯзирӯдҳо. Фарҳангноми Эронӣ. Исфанд, 1391.
*

Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ
Ираклий Абашидзе

**Ира́клий Виссарио́нович Абаши́дзе** (;  — 14 январи 1992) — шоир ва ходими ҷамъиятии гурҷӣ, академик АИ ҶШС Гурҷистон (1960). Раиси Шӯрои Олии ҶШС Гурҷистон (1971). Раиси Садорати ИН Гурҷистон (1953 — 67), сармуҳаррири Энсиклопедияи Советии Гурҷистон. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1979).

## Зиндагинома
Дар деҳаи Хони губернияи Кутаиси ба дунё омадааст. Шеърҳояш аз соли 1928 чоп шудаанд.

## Эҷодиёт
Дар маҷмӯаҳои ӯ «Шеърҳо» (1932), «Шеърҳои нав» (1938), силсилаи шеърҳои «Сурудҳои даравгарон», «Гурия шукуфон аст», «Шаби шикорчиён» (1950 — 51) ва ғайра ҳаёти нав, ишқи Ватан, меҳнати фидокорона ва диловаронаи халқи эҷодкор тараннум шудааст. Дар мавзӯи ҶБВ (1941 — 45) ва корнамоии диловарони ҷанг шеърҳои «Капитан Бухаидзе», «Суруди марди маҷрӯҳ», «Ба хотираи Леселидзе» ва ғайраро офаридааст.

Дар силсилаи шеърҳои «Фаластин, Фаластин» (, 1963, Мукофоти давлатии Гурҷистон ба номи Руставелӣ, 1966), «Бо пайраҳаҳои Руставелӣ» ва (; мукофоти ба номи Ҷ. Неру, 1972) ва «Ин сурудҳои Гурҷистони ман аст» (1971) зиндагии душвору мураккаб ва олами ботинии шоири бузурги гурҷӣ тасвир ёфтааст.

Китобҳои «Қаробат» (1966), «Маҷмӯаи шеърҳо» (1982) аз хусуси мавқеи ҷамъиятии шоир, таърихи Гурҷистону халқи кишвар, дӯстии халқҳо ва сулҳ баҳс мекунанд.

Шеърҳои Абашидзе ба забони халқҳои собиқ СССР ва хориҷӣ, аз ҷумла ба забони тоҷикӣ (шеърҳои «Ба шоири Ҳинд», «Ба шоирони Шарқ», «Дӯстиро завол нест», «Се қалъа») чоп шудаанд.

## Осор
* Ба шоирони Шарқ, дар маҷмӯа «Эътиқод», Д., 1982.
* Избранные стихи. Тбилиси, 1984
* Ищу заветный след. Москва, Детская литература, 1979. Перевод Е. Евтушенко, Н. Гребнева, М. Максимова, А. Межирова, Н. Тихонова, Б. Ахмадулиной, П. Шубина
* Избранное: Стихотворения. — М., 1979.

## Ҷоизаҳо
* Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (22.11.1979)
* 4 ордени Ленин (17.04.1958; 02.04.1966; 18.12.1969; 22.11.1979)
* ордени Ҷанги ватанӣ дараҷаи 2 (11.03.1985)
* 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат (24.02.1946; 22.12.1959)
* ордени Дӯстии халқҳо (16.11.1984)
* ордени «Нишони Фахрӣ» (31.01.1939)
* медали «Барои шуҷоати меҳнатӣ» (29.08.1960)
* медалҳо

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Маргвелашвили Г.* Ираклий Абашидзе. — Тб., 1958.

## Пайвандҳо

* Абашидзе Ираклий Виссарионович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Нишони Фахрӣ»
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин
Ҳоҷимуҳаммад Умаров

**Ҳоҷимуҳаммад Умаров** () — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (1987), профессор (1990).

## Зиндагинома
Соли 1967 факултаи иқтисоди Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм намуда, муддате дар кафедраи иқтисоди сиёсӣ чун ассистент кор кардааст. Солҳои 1968—1969 котиби комитети комсомолии шаҳри Душанбе, 1970—1971 ходими хурди илмӣ, 1971—1974 аспирант, 1975—1976 ходими калони илмӣ, 1976—1977 мудири сектор, 1977—1992 мудири шуъбаи Институти иқтисоди Академияи илмҳои Тоҷикистон буд. Ҳамзамон солҳои 1977—1993 дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон аз иқтисоди сиёсӣ дарс додааст. Солҳои 2001—2009 мудири шуъбаи Институти таҳқиқоти иқтисодии назди Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 250 таълифот аст, ки масъалаҳои мухталифи иқтисодиёти Тоҷикистонро фаро гирифтаанд. Ковиши илмиаш бобати қонуният ва хусусиятҳои муҳими инкишофи деҳот сазовори баҳои баланди мутахассисон гардидааст. Номрафта перомуни мушкилиҳои истифодаи оқилонаи захираҳои меҳнатӣ ва кам кардани бекорӣ андешаҳои ҷолиб баён намудааст. Таҳлилҳои амиқ, хулосабарориҳои коршиносонааш перомуни вазъи кунунии иқтисодии Тоҷикистону минтақа, тавсияҳояш бобати роҳҳои раҳоӣ аз мушкилоти мавҷудаи иқтисодӣ пайвас-та мавриди таваҷҷуҳи иқтисоддонҳо, ҷомеашиносон, сиёсатмадорон қарор мегиранд. Пажӯҳишаш ҳамчунин мавриди банақшагирии оила қобили қайд аст. Дар зиёда аз сӣ конфаронсу мизҳои мудаввари сатҳи ҷаҳонӣ ширкат кардаву гузориш додааст.

## Осор
* Сифати маҳсулот ва баланд гардидани дараҷаи некӯаҳволии халқ. — Д., 1976;
* Тараққиёти соҳаи ғайриистеҳсолӣ дар деҳот. — Д., 1977;
* Ҷиҳатҳои иқтисодии тарзи зиндагии сотсиалистӣ. — Д., 1978;
* Системаи иқтисодии сотсиализми мутараққӣ. — Д., 1981;
* Ба сӯи музаффариятҳои нав. — Д.,1983;
* Роҳҳои татбиқи программаи озуқоварӣ. — Д., 1984;
* Труд в условиях развитого социализма. — Д., 1984. (соавтор).
* Ҷавонии деҳоти куҳан. — Д., 1986;
* Ҳисоби пурраи хоҷагӣ ва худмабалағгузорӣ. — Д., 1988;
* Полный хозрасчет и самофинансирование. — Д., 1988;
* Хозяйственно-управленческие аспекты перестройки. — Д., 1988;
* Тоҷикон дар асри ХХI. — Д., 1999 (ҳаммуаллиф);
* Дар шоҳроҳи илм. — Д., 2005;
* Денежно-кредитное проблемы развитие национальной экономике. — Д., 2005;
* Внешня-ятрудоваямиграция в Таджикистане. — Д., 2006;
* Сатҳи ҳақиқии истеъмол дар Тоҷикистон. — Д., 2008;
* Бӯҳрон дар Тоҷикистон. — Д., 2010;
* Мониторинги истифодаи меҳнати кӯдакон дар майдонҳои пахта. — Д., 2011 ва диг.
*

## Дар ВАО
Ҳоҷимуҳаммад Умаров дар Васоити ахбори оммавӣ мунтазам доир ба мавзӯъҳои гуногуни вазъи иқтисодӣ ҳамчун коршинос шарҳи хешро рӯи кор меорад. Нигаред ба эзоҳм поварақ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Аббат

thumb|Либоси аббат
**Аббат** (, аз אבּא — падар), роҳиби бузург, роҳиби аъзам — дар калисои католикӣ роҳбалад ва пири дайр, қисман соҳибваколати роҳибони насронӣ, падари рӯҳонӣ, устод ва пешвои диндорон дар ҷамъияти роҳибон.

## Таърихи пайдоиши унвон
Салоҳияти Аббат аз рӯи низомномаву қавоиди дайрӣ, ки муаллифону мураттибонаш Василий Великий (асри 4) ва Бенедикт Нурсийский (охири садаи V ва аввали садаи VI) буданд, муқаррар карда шудааст. Аз соли 530 ба Аббат ваколати якумра дода мешавад. Аббат дар иерархия (мартаба)-и калисоӣ баъд аз епископ ҷойи дуюмро ишғол мекард. Дар асрҳои 8 – 9 дар системаи сиёсии Европаи Ғарбӣ Аббат яке аз мансабҳои муҳим ва муфид ҳисоб меёфт. Арбоби давлатӣ ба роҳибону зоҳидон барои ҳар гуна хидмати шоиста унвони Аббатро медоданд. Баъд аз ислоҳоти папаи Рум Григорий VII (асри 11) Аббат аз тобеияти ҳокимияти императорӣ бароварда шуд. Аббат, ки дайри католикиро сардорӣ мекунад, одатан, аз вилояти тобеъ ба епископ интихоб ва ҳамчун Аббат қиёсан номгузорӣ карда мешавад (лотини abbasnulius); гарчанде ӯ унвони епископӣ надошта бошад ҳам, доираи ҳуқуқи вай ба салоҳияти епископи епархиалӣ мутобиқат мекунад. Аббатзан дар рафти идоракунии дайри занона ҳамон вазифаҳоро иҷро мекунад, лекин аз ҳуқуқу мартабаи олии муқаддаси роҳибӣ маҳрум аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рӯҳониёни католикӣ
Гурӯҳ:Роҳибҳои бузург
Гурӯҳ:Истилоҳоти масеҳӣ
Эрнст Аббе

**Э́рнст Ка́рл А́ббе** (; 23 январи 1840, Айзенах — 14 январи 1905, Йена) — физик-оптик, астрономи олмонӣ, ихтироъкори дилатометри интерференсионӣ ва рефрактометр.

## Зиндагинома
Аббе дар Донишгоҳи Йена ба сифати дотсент (аз 1863) ва профессор (аз 1870) фаъолият намуда, дар корҳои илмӣ-амалии корхонаҳои оптикии Карл Сейс иштирок мекард. Соли 1872 назарияи пайдоиши тасвирро асоснок карда, намудҳои гуногуни афзори оптикиро ихтироъ кардааст, ки дар бисёр расадхонаҳои ҷаҳон истифода гардидаанд. Аббе дар илми физика мафҳуми «апертураи ададӣ»-ро ворид кард, ки он алоқамандии апертураи ҳақиқии объективро бо нишондиҳандаи инкисори шиша ва дарозии мавҷи рӯшноӣ ифода мекунад. Аббе якчанд навъи шишаҳои оптикиро сохтааст. Аббе соли 1870 расадхонаи Йенаро таъсис дода, солҳои 1877 – 90 сарвари он буд. Соли 1884 ҳамроҳи Сейс лабораторияи химиявии шишаро созмон дода, соли 1886 линзаҳои апохроматиро сохт, ки бо номи «конденсорҳои Аббе» машҳуранд. Аббе узви вобастаи АИ Берлин (1896), узви хориҷии АИ Австрия (1900), узви фахрии АИ Саксония (1901) буд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Шоҳини сафед»-и Пруссия (дараҷаи I) сарфароз гардидааст.

## Китобшиносӣ
* «Neue Apparate zur Bestimmung d. Brechungs- u nd Zerstreuungsvermögens fester und flussiger Körper» (8, Йена, 1874);
* «Beiträge zur Theorie d. Mikroscops und mikroscopischer Wahrnehmungen» («Arch. Mikrosc. Anatomie», 1873, 9);
* «Neue Beleuchtungs Apparate» (ib., 1873, 9); «Relations of aperture and power of mikroscop» («Montly Microscop. Journal», 1882 и 1883).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* *Храмов Ю. А.* Аббе Эрнст Карл // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера.&nbsp;— Изд. 2-е, испр. и дополн.&nbsp;— М.: Наука, 1983.&nbsp;— С.&nbsp;5.&nbsp;— 400&nbsp;с.&nbsp;— 200&nbsp;000 экз.
*  (обл.)
* *Забиякин Ю. Е.* Эрнст Аббе (к 150-летию со дня рождения) // Оптико-механическая промышленность. — 1990. — № 11. — С.80-82.
* Аббе, Эрнст&nbsp;// Большая советская энциклопедия&nbsp;: [в 30 т.]&nbsp;/ гл. ред.  А. М. Прохоров.&nbsp;— 3-е изд.&nbsp;— М.&nbsp;: Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Statut der von Ernst Abbe errichteten Carl Zeiss-Stiftung zu Jena. — Jena, 1906. — 54s.(олмо.)
* «Йенское обозрение». Приложение за 1979 г.

## Сарчашма
*
Урдубиҳиштгон

**Урдубиҳиштгон** яке аз  ҷашнҳои қадими форсӣ мебошад.
## Урдубиҳиштгон
Урдубиҳишт гоҳе Гулистонҷашн аз ҷашнҳои қадими форсӣ буда, аз шумораи ҷашнҳои марбут ба оташ аст. Рӯзи сеюми аз ҳар моҳи бостони ба номи урдубиҳишт мебошад.
Ба муҷиби яздоншиносони Авастоӣ урдубиҳишт дувумин амшоспанд аст. Ин ном дар Авасто ба гунаи ašavahišta  ва  artavahišta  будааст.  Ҷузъи аввали ин вожа aša\\art  ба маънои “ростӣ, дурустӣ, низом” буда ҷузъи дуюм сифати олӣ аст ба маънои “беҳтарин” буда беҳтарин ростӣ ва беҳтарин низом ва қонун мебошад. Чунончи ҳамаи амшоспандон дорои ду ваҷҳи миноӣ ва заминӣ ҳастанд. Ин ампшоспанд дар ҷаҳони миноӣ намояндаи покӣ ва ростӣ, низом қонуни аҳурои ва дар замин нигоҳбини оташ аст. Дар ин маврид манзур аз оташ низом ва дод ва ростӣ ва порсоӣ аст. Чун дар ин оин аз авасто мулоҳиза мешуд, ки Аҳриман бо зуҳури Зардушт мегурезад.
Дар ҷашни Урдубиҳиштгон шаҳриёрон бароммедоданд ва мубади мубадон оинеро, ки маросим буд дар ҳузури подшоҳ баргузор мегардид ва ҳамаро андарз мегуфт. Сарони ҳар гурӯҳ ба подшоҳ муаррифи мешуданд ва ҳунармандон мавриди марҳамат қарор мегирифтанд. Ба дарёфти подоши ифтихор ҳосил мегардад. Ин рӯз ба фариштаи муқаддас Урдубиҳишт талқин дорад, ки мазҳари покӣ ва ростӣ, дурустӣ ва оини эзидӣ, нигаҳбони оташҳо бо ӯст. Ирониёни қадим ин рӯзро ҷашн мегирифтанд ва худро барои қабули сифати ин фариштаи муқаддас омода месохтанд (http://namnak.com/ . جشن-های-ایران-باستانp33555).
Халафи Табрезӣ овардааст: ин рӯзи нек аст, ки ба маъбад ва оташкадаҳо рафта аз подшоҳон ҳоҷати худ хостанд.
## Манобеъ
* Акбарзода П. Эрониёни Ҳоланд ҷашни “Урдубиҳиштгон”-ро гиромӣ медоранд. 2011
* Ҳошим Р. Гоҳшумории ҷашнҳои Эронӣ бостон. Теҳрон. -1358

Гурӯҳ:ҷашнҳои бостонӣ
Никола Аббаняно

**Нико́ла Аббаня́но**  (; 15 июли соли 1901, Салерно, Италия — 9 сентябр 1990, Милан) — файласуфи идеалист-экзистенсиалисти итолиёвӣ, академик, профессори Донишгоҳи Турин.

## Зиндагинома
Фалсафаро дар Донишгоҳи Неапол омӯхта дар донишгоҳҳои Салерно, (1923), Неапол (1926 – 35) ва Турин (1945 – 76) устод буд. ӯ асосан намояндаи равияи экзистенсионализм дар фалсафа будааст. Ин равия як намуди идеализми субъективӣ буда, муддаист, ки мавриди таҳқиқи фалсафа фақат инсон аст ва он мабдаю маншаи ҳама чиз мебошад. Аббаняно ҳамчун асосгузори экзистенсионализми позитивӣ (равияи идеалистии фалсафа, ки донишро маҳсули илмҳои махсус шуморида, фалсафаро ҳамчун илм инкор мекунад), майл мекард, ки ғояҳои экзистенсионализми позитивиро бо неопозитивизм созиш диҳад. Ба ин асос Аббаняно кӯшиш кард, ки амсилаи мувофиқу муносиби экзистенсионализмро созад. Тибқи андешаи ӯ, фард доиман метавонад аз байни ҳар гуна имкониятҳо ҳамонеро интихоб кунад, ки асоси «вуҷудияти солим ва пойдор» дошта бошад. Лоиҳаи ҷараёни инкишофи ояндаро арзёбӣ карда Аббаняно муқобили капитализм бо волоияти фардияташ ва ҳам зидди сотсиализм бо коллективизмаш баромада, дар чанд андешӣ замонати озодии инсонро мебинад. Аббаняно муаллифи «Фарҳанги фалсафӣ» (1961) ва як идда таҳқиқоти илмӣ доир ба таърихи илм ва фалсафа аст.

## Китобшиносӣ
* Le sorgenti irrazionali del pensiero, Napoli, 1923
* Il problema dell’arte, Napoli, 1925
* Il nuovo idealismo inglese e americano, Napoli, 1927
* La filosofia di E. Meyerson e la logica dell’identità, Napoli-Città di Castello, 1929
* Guglielmo di Ockham, Lanciano, 1931
* La nozione del tempo secondo Aristotele, Lanciano, 1933
* La fisica nuova. Fondamenti di una nuova teoria della scienza, Napoli, 1934
* Il principio della metafisica, Napoli, 1936
* La struttura dell’esistenza, Torino, 1939
* Introduzione all’esistenzialismo, Milano, 1942
* Filosofia religione scienza, Torino, 1947
* L’esistenzialismo positivo, Torino, 1948
* Possibilità e libertà, Torino, 1956
* Storia della filosofia, Torino, 1966
* Per o contro l’uomo, Milano, 1968
* Fra il tutto e il nulla, Milano, 1973
* Questa pazza filosofia ovvero l’Io prigioniero, Milano, 1979
* La saggezza della filosofia. I problemi della nostra vita, Milano, 1987
* Dizionario di filosofia, Torino, 1987
* Ricordi di un filosofo, Milano, 1990
* Scritti neoilluministici, Torino, 2002
; Тарҷумашуда ба русӣ
* Мудрость философии и проблемы нашей жизни. СПб., 1998
* Мудрость жизни. СПб., 1996
* Введение в экзистенциализм. СПб., 1998

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Аббос Мирзо

**Аббос Мирзо Ноибуссалтана** (; 20 августи 1789 — 25 октябри соли 1833) — арбоби давлатии Эрон, писари Фатҳалишоҳи Қоҷор, аз 1816 — вориси тахт.

## Зиндагинома
left|thumb|166x166px|Аббос Мирзо
Ҳанӯз дар давраи ҳукмронии падар фармонфармои Озарбойҷони Эрон буд ва усулан идораи тамоми Эронро дар ихтиёр дошт. Бо мадади коршиносони англису франсуз ба усули аврупоӣ дар қӯшунҳои Эрон ислоҳот ворид намуд; дар Табрез истеҳсоли силоҳ ва муҳимот ба роҳ монда шуд; тарҷумаи адабиёти низомии Ғарб ба форсӣ шурӯъ гардид. Барои ғалаба бар таассуботи ҳамватанонаш ин шоҳзода либоси низомииаврупоӣ мепӯшид ва дар тамринҳои ҳаррӯза ширкат мекард. Дар давраи ҷангҳои русу форс (1804—1813 ва 1826—1828) ва турку форс (1821—1823) Аббос Мирзо фармондеҳи кулл буд. Аббос Мирзо марди ислоҳталаб, шуҷоъ, равшанфикр, худхоҳ ва мустабид буд.

## Фарзандон
* Муҳаммадшоҳ Қоҷор
* Хусрав Мирзо
* Қоҷор, Баҳман Мирзо

## Адабиёт
* Аббас-Мирза // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
* Lockhart, L. «Abbas Mirza.» Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007
* Patrick Clawson and Michael Rubin. *Eternal Iran*. Palgrave Macmillan. 2005. ISBN 1-4039-6276-6 p. 34
* *The Persian Encyclopedia*, articles on *Abbas Mirza*, *Persia-Russia Wars*, *Persia-Ottoman wars*, *Golestan Treaty*, and *Torkaman-Chay Treaty*.
* *Modern Iran*. Keddie, Nikki.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Аббас-Мирза // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Сарчашма
*
Аббос Баҳодур

**Аббо́с Баҳоду́р** (соли таваллуд номаълум — вафот 1388) — яке аз сипоҳсолорони машҳури амир Темур.

## Зиндагинома
Аббос Баҳодур аз қабилаи қипчоқ буд ва ҳамин насабро ҳам дошт. Азбаски ӯ ба тумон (сипоҳе, ки аз даҳ ҳазор нафар иборат аст) фармондеҳӣ мекард, лақаби «Баҳодур» гирифта буд.

## Ширкат дар ҷангҳо
Аббос Баҳодур дар ҷангҳои зидди хонҳои Муғулистон (1362—1964); «Ҷанги лой» (1365); амалиёти ҳарбӣ алайҳи қиёми Сарбадорони Самарқанд (1365 — 66); забти Балх (1370); тасарруф ва қатли оми Хоразм (1386); фатҳи Ҳирот ва лашкаркашӣ ба Эрон (1386) ҳамчун сарфармондеҳи сипоҳи Темур бевосита иштирок кардааст.

## Марг
Соли 1388 дар муҳорибаи зидди Тӯхтамишхон дар мавзеи Чукалак (5 км шарқтари Утрор) ҳалок гардид.

## Сарчашма
*
Аббоси I

**Аббо́си I**, **Шоҳ Аббос** (; ; (, Ҳирот — , Қазвин) — шоҳи Форс аз аз сулолаи Сафавиён, Солҳои ҳукмрониаш — 1588—1629.

## Зиндагинома
Аббоси I 27 январи соли 1571 дар шаҳри Ҳирот дар оила шоҳаншоҳ Муҳаммад Худобанда (1531—1596) ва Маҳдиулё (?-1579), духтари ҳокими вилоят Мозандарон, Мир Абдуллоҳхон ба дунё омадааст.

Аббоси I писари волии Хуросон Муҳаммад Мирзо буда, бо номи Шоҳ Аббоси Кабир низ машҳур буд. Аббоси I аввал бо мадади қабоили устоҷлу ва шомилу соли 1581 дар Нишопур ҳокимиятро соҳиб шуда, худро шоҳи Хуросон эълон кард.

[left|thumb|Шоҳ Аббоси I Вали Муҳаммадхонро мепазирад. тақ. солҳои 1650. Наққошӣ дар қасри Чиҳилсутун, [Исфаҳон|Исфахон.]]
Соли 1588 бо ёрии тоифаи қизилбошон вориди пойтахти давлати Сафавиён — Қазвин гардид ва падараш Муҳаммад Мирзоро сабукдӯш карда, худро шоҳи Эрон эълон кард. Дар ин муддат Аббоси I се мушкили умдаи давлати Сафавиёнро ҳал намуд: аввал таҳдиди туркҳои Усмонӣ, дуюм хатари ӯзбекони шайбониро бартараф намуда, сеюм қудрати қизилбошонро тавсеа дод. Ибтидо бо Туркия ба муддате паймони дӯстӣ баст; сипас вилоятҳои Шероз, Кирмон, Гелон ва Хуррамободи Луристонро тасарруф намуд; соли 1598 ӯзбекони Хуросонро шикаст дода, Ҳиротро тобеи худ кард ва худи ҳамон сол пойтахти давлати Сафавиёнро аз Қазвин ба Исфаҳон кӯчонда, Бухоро, Хуросон ва Моварои Қафқозро ба итоати худ даровард. Дар андак муддат симои шаҳри Исфаҳон тағйир ёфт ва биноҳои таърихии асри сафавӣ — Майдони Шоҳ, масҷиди шайх Лутфуллоҳ, Масҷиди Шоҳ, Пули Оллоҳбердихон, Хиёбони Чаҳорбоғ, Кохи Оли Қому бунёд гардиданд. Минбаъд Аббоси I барои ислоҳоти девонӣ, маъмурӣ ва низомӣ низ иқдом кард. Пас аз анҷоми ислоҳоти низомӣ Аббоси I соли 1601 Табрез ва Шервонро аз туркҳои Усмонӣ озод намуд ва бо мадади флоти англис заминҳои ҷануби Эрон ва Баҳрайн (1601 — 02), Қандаҳор (1621) ва Ҳурмузгонро (1622) аз португалиҳо бозпас гирифт. Соли 1623 Ироқро тасарруф намуд. Дар сиёсати худ Аббоси I такя ба сарватмандон ва ашрофи турк мекард; тамоми умр муқобили феодалони саҳронишин ва саркаш мубориза бурд. Ислоҳоти молиётӣ ва пулии Аббоси I низ натиҷаи хуб доданд. ӯ барои ободонии кишвар аз асирони ҳарбии гурҷиҳо, арманиҳо, озариҳо, черкасиҳо, туркманҳо истифода бурд. Дар аҳди Аббоси I роҳҳо, пулҳо, корвонсаройҳо, ҳаммомҳо ва бозорҳои сершуморе бунёд гардиданд, ки ба вазъи иқтисодӣ, тиҷорати дохиливу хориҷӣ ва муносиботи пулӣ таъсири мусбат расонданд. Ҳамчунин санъатҳои тасвирӣ, ороиши амалӣ, хаттотӣ, наққошӣ ва ҳунарҳои кошикорӣ, қолинбофӣ, нассоҷӣ, кулолӣ, шишагарию чинисозӣ низ хеле равнақ ёфтанд. Аббоси I бо Англия, Португалия, Испания, Австрия, Голландия, Россия муносибатҳои хуби дипломатӣ барқарор кард. Вале бо вуҷуди ин дар даврони салтанати Аббоси I дар саросари қаламраваш шӯришҳои халқӣ (Гелон, 1592, Ғарҷистон, 1624 ва ғайра) сар заданд, ки бераҳмона саркӯб шуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аббас I Великий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Аббас I // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Давлати Сафавиён
Аббоси II

**Аббо́си II** (; ;  — ) — шоҳи Эрон аз майи соли 1642, ҳафтумин подшоҳи Сафавиён.

## Зиндагинома
[left|thumb|150x150px|Тангаи нуқраи соли 1647 баровардашуда дар даврони ҳукронии Аббоси II. Осорхонаи таърихи Озарбойҷон, [Боку]]
Аббоси II дар синни 10-солагӣ ба тахти салтанати Эрон нишаст, вале давлатро амалан вазири донишманду коршинос Нақихон Эътимодуддавла идора мекард. Ин вазир кӯшиши ислоҳот кард, вале ба қатл расид. Аббоси II аввалҳо зидди фисқу фуҷур, шаробхӯрӣ ва истеъмоли маводи мухаддир баромад, вале тадриҷан бо калонсолтар шудан худаш побанди шароратҳо ва ҳавасрониҳо гардид. Дар даврони салтанати Аббоси II шаҳри Балх тасхир ва шӯриши мардумии Қандаҳор низ пахш карда шуд. Шоҳ Аббоси II то андозае ҳомии табақаи камбизоати аҳолӣ ва мухолифи аъёну ашроф буд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Аббас II // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Давлати Сафавиён
Абдуллатифи Аббосӣ

**Абдуллатиф ибни Абдуллоҳи Кабири Аббосии Яздии Гуҷаротӣ** (; ? — 1639) — луғатнавис ва адиби  форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш касби камол намуда, сипас ба Ҳиндустон рафт ва дар он ҷо кору зиндагӣ кард. Дар ҷавонӣ аз маҳзари Муҳаммад Сӯфии Мозандаронӣ баҳра бурда ва бо ӯ дар истикбоб ва муқобилаи тазкираи «Бутхона» ҳамкорӣ доштааст. Аббосӣ ба ин асар, ки танҳо аз намунаҳои ашъор иборат буд, шарҳи ҳоли шоиронро афзудааст.

Аз ҷумлаи корҳои муътабар ва эътирофшудаи Абдуллатифи Яздӣ фарҳанги тафсириест бо номи «Латоифу-л-луғот». Ин асар фарҳанги тафсирии вожаҳои «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ мебошад. Тамоми калимаҳои «Маснавии маънавӣ» ба кадом забоне, ки тааллуқ дошта бошанд, дар ин асар ташреҳ шудаанд. Асарҳои дигари лексикографӣ, аз ҷумла «Латоиф-ул-ҳақоиқ», «Шарҳи Ҳадиқат-ул-ҳақиқа»-и Саноӣ ба қалами Абдуллатифи Яздӣ тааллуқ доранд.

## Эзоҳ

## Адаибёт
* 
* 

Гурӯҳ:Луғатнависон аз рӯи алифбо
Аббосӣ

**Аббосӣ** () — аввалин сиккаҳои нуқрагини Сафавиён, ки дар даврони салтанати шоҳ Аббоси I дар Эрон зарб зада шуданд. Вазни як Аббосӣ як мисқол ё 7,7г нуқра буд. 1 аббосӣ = 200 динор = 4 шоҳӣ = 1⁄50 туман.

Дар садаи XVIII Аббосӣ муҳимтарин воҳиди пулӣ ба ҳисоб мерафт. Сиккаи чорякмисқолии нуқрагинро шоҳӣ меномиданд ва панҷоҳ Аббосӣ як туман ном ва ҳазор динор арзиш дошт. Минбаъд сиккаҳои даврони сафавиён аз тило, нуқра ва мис зарб зада мешуданд. Аббосии аз тило зарбшуда «шоҳаншоҳӣ» ё «ашрофӣ» ном дошт ва он бо фармони ҳар шоҳи нав ба тахтнишаста дар ҷашни Наврӯз зарб зада мешуд. Аббосии нуқрагӣ дар сартосари давлатдории Сафавиён дар гардиш буд. Дар навоҳии Балх ва Мовароуннаҳр бештар сиккаҳои ниммисқолӣ, чорякмисқолӣ маъмул буданд. Баъзе сиккаҳои Сафавиён пас аз суқути ин давлатдорӣ дар Эрон ҳанӯз ҳам дар гардиш буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пулҳои Эрон