open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҷазира

мини|300пкс|Ҷазираи галаҷазираи Фиҷӣ
**Ҷазира** () — қитъаи хушкист, ки бо оби уқёнус, баҳр, кӯл ё рӯд иҳота шудааст.

Ҷазираҳо нисбат ба материк хурдтаранд. Онҳо алоҳида ё як силсилаанд, ки галаҷазира ном доранд. Ҷазираҳо аз ҷиҳати пайдоиш материкӣ (аз материк ҷудошуда), вулқонӣ, марҷонӣ ва обовард мешаванд. Бузургтарин ҷазираҳои рӯи Замин (масоҳати беш аз 400 ҳазор км²) инҳоянд: Гренландия, Гвинеяи Нав, Мадагаскар, Калимантан, Замини Баффин, Суматра.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фахрии Ҳиравӣ

**Султон Муҳаммад ибни Амирии Фахрии Ҳиравӣ** (; ? — 1562/63) — , адабиётшинос ва тазкиранависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бештар дар Ҳирот зиндагӣ ва эҷод мекард. Аз Фахрии Ҳиравӣ асарҳои зерин боқӣ мондаанд:
# «Латоифнома» (1521—1522) — тарҷумаи фороии «Маҷолису-н-нафоис»-и Навоӣ буда, як боби илова дорад, ки шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 189 нафар шоири дар «Маҷолису-н-нафоис» зикр нашударо дар бар мегирад. Соли 1945 дар Эрон ба табъ расидааст.
# «Туҳфату-л-ҳабиб».
# «Ҷавоҳиру-л-аҷоиб».
# «Равзату-с-салотин».

Як асари Фахрии Ҳиравӣ «Саноеъу-л-ҳасан» аз илми бадеъ, қофия ва арӯз баҳс мекунад. Мавзӯи баҳси асари дигари ӯ «Ҳафт кишвар» рӯйдодҳои таърихӣ, афсонаю асотир ва масъалаҳои гуногуни ахлоқист. Фахрии Ҳиравӣ дар ҳаҷми 5000 байт девоне низ мураттаб сохтааст, ки як нусхаи он дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии АМИТ маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Навъии Хабӯшонӣ

**Мулло Муҳаммадризо Навъии Хабӯшонӣ** () — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз оилаи савдогар (баъдтар шайхи бузург). Дар ҷавонӣ бо падараш ба Кошон сафар карда, шогирди Мавлоно Муҳташами Кошонӣ мешавад. Сипае ҳамроҳи падар Ҳиндустонро саёҳат кар­да, муддате дар Гуҷарот муқим мегардад. Баъди баргаштан ба ватан дар Машҳад умр ба cap бурда, пас аз вафоти падар дубора ба Ҳиндустон меравад. Охири умрашро шоир дар хидмати Мирзо Абдурраҳими Хо­ни Хонон гузаронид. Аз Навъи Хабӯшонӣ ба ғайр аз девони ашъор «Соқинома» ва маснавии «Сӯзу гудоз» (дар бораи худро сӯзондани занони ҳинду пас аз вафоти шавҳар) боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳоҷӣ Муҳаммади Хабӯшонӣ

**Ҳоҷӣ Муҳаммади Хабӯшонӣ** (; ? — 1532) — ориф,  ва аз бузургони машоихи Мовароуннаҳр

## Зиндагинома
Ҳоҷӣ Муҳаммади Хабӯшонӣ пешвои тариқаи кубравия ва фирқаи заҳабия дар рӯзгори худ буд ва нисбати иродташ ба чаҳор восита ба Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ мерасид. Вай муосир бо шоҳ Исмоили Сафавӣ ва муриди шайх Муҳаммади Лоҳиҷӣ ва Сайид Муҳаммади Нурбахш буд.

Хабӯшонӣ дар Хоразм даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* انجمن مفاخر فرهنگی، اثرآفرینان، ج2، ص318.
Ризоии Кошонӣ

**Ризоии Кошонӣ** (; ? — 1563, Хуросон) —  ва котиб<nowiki/>и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Вай аз Кошон буд ва бо Урфӣ, Ғайратии Шерозӣ, Орифи Лоҳиҷӣ ва Авҳади Балёнӣ муосир буд. Вайро чун ҳуруфро аз махраҷ адо мекард, қорӣ мехондаанд. Вай гӯё рӯзгори китобат мегузаронид ва марде нуктасанҷ будаву аз ватани худ ба Хуросон сафар кард ва дар фитна узбакон ба қатл расид.

## Эзоҳ
Раҳмии Кобулӣ

**Раҳмии Кобулӣ** (?, Кобул — 1547, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ барои таҳсил ба Самарқанд омад ва дар ҳамин ҷо ба кори эчодӣ шурӯъ намуд. Табъи шоирии Раҳмии Кобулӣ то дараҷае баланд будааст, ки душманонаш аз рашку ҳасад ба ӯ заҳр додаанд. Поёни умрашро дар Кобул гузаронидааст. Аз эҷодиёти Раҳмии Кобулӣ байтҳои пароканда ва чанде ғазалҳо тавассути тазкираву баёзҳо боқӣ мондаанд. Шеърҳои ӯ равон ва пуробаранг мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муслиҳуддин Сурурӣ

**Муслиҳуддин Мустафо ибни Шаъбон Сурурии Румӣ** (; ) — фақеҳи ҳанафӣ, муфассир, муҳаддис, қозӣ,  ва донишманди форсинависи турктабор, муаллифи «Баҳру-л-маориф» ба забони форсӣ.

## Зиндагинома
Пас аз хатми таҳсили расмӣ муовини қозӣ, мударрис, маъмури тарбият ваомӯзгор буд. Адабиёти форс-тоҷикро дар Туркия тарғиб мекард. Ба забони форсӣ шеър ва асарҳои тадқиқӣ менавишт. Таълифоти муҳимтарини Сурурӣ: «Баҳру-л-маориф» дар арӯз ва қофия, шарҳи «Маснавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ, «Бӯстон»-и Саъдӣ, «Рисолаи муаммо»-и Ҷомӣ, «Рисолаи муаммо»-и Мирҳусайни Муаммоӣ ба забони форсӣ, «Гулистон»-и Саъдӣ, «Шабистони хаёл»-и Фаттоҳии Нишопурӣ ва ғайра ба арабӣ. «Захирату-л-мулук»-и Алии Ҳамадонӣ, «Рисолаи чӯби чинӣ»-и Алоуддини Нуруллоҳ (рисолаи тиббӣ), «Аҷоибу-л-махлуқот»-и Қазвиниро мухтасаран ба забони туркӣ тарҷума кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
О Мобайл

«**О Мобайл**» (*ҶСП «O Mobile»*) — ширкати мобилии маҷозӣ дар Тоҷикистон.

## Таърих
Ширкати «О Мобайл» дар охири моҳи октябри соли 2020 дар бозори Тоҷикистон ба кор оғоз кард. Ин ширкат оператори мобилии маҷозӣ мебошад ва аз фанновариҳоии ширкати Tcell зери бренди нав истифода мебарад. Бартарии асосии ин оператори мобилӣ сиёсати нархгузории он аст.

Ширкат барои сокинони Тоҷикистон хидматрасонии алоқаи овозиро пешниҳод менамояд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Операторони алоқаи мобилӣ дар Тоҷикистон
Сабуҳии Кобулӣ

**Мулло Ҳусайн Сабуҳии Кобулӣ** (; ? — 1563, Агра) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо бо нисбаи «Бадахшонӣ», «Ҳиравӣ» («Нигористони сухан»), «Хонсорӣ» («Офтоби оламтоб», «Субҳи гулшан») ёд шудааст. Давраи ҷавонӣ ва камолоташро дар Кобул ва Ҳирот гузаронидааст. Баъд ба Ҳиндустон сафар карда, дар силки шоирони дарбори Ҷалолуддин Акбар ҷой гирифт. Аз Сабуҳии Кобулӣ маҷмӯъаи ашъор ва ё девоне дастрас нест. Чанд ғазал ва абёти пароканда аз газалҳояш дар тазкираҳо зикр гардидаанд, ки дар мавзӯъоти гуногун (баёни ҳол, панду насиҳат, ишқ ва ғайра) суруда шудаанд.

Байти зерин намунае аз эҷодиёти Сабуҳии Кобулӣ аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фикрии Машҳадӣ

**Сайид Муҳаммад Ҷомабофи Фикрӣ** (; ? — 1565) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо нисбак ӯ Ҳиравӣ, Турбатӣ, Машҳадӣ омадааст. Айёми ҷавонӣ ва таҳсилоташ дар Машҳад гузашгааст. Дар охири умраш муддате дар Ҳинд буд ва ҳамон ҷо вафот кард. Фикрӣ бештар ба сурудани рубои майл доштааст ва лақаби Мири рубоӣ» гирифтанаш аз ҳамин ҷост.

Рубоиёти ӯ мазмуни панду насиҳат доранд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Замирии Исфаҳонӣ

**Камолуддин Ҳусайн ибни Муҳаммади Исфаҳонӣ** (), мутахаллис ба **Замирӣ** (; ? — 1565) — , адиб ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Замирии Исфаҳонӣ дар назди олими машҳури замон Мирғиёсуддин Мансур Даштакии Шерозӣ дониш омӯхта, дар тиб, риёзиёт, нуҷум ва рамл шуҳрат ёфт. Дар дарбори Шоҳ Таҳмоспи Сафавӣ (ҳукмронӣ 1524-1576) мақоми баланд дошт.

Аввал «Боғбон» ва баъд аз он, ки дар илми рамл маҳорати комил пайдо кард, бо фармони шоҳ «Замирӣ» тахаллус гирифт. Тазкиранигорон ӯро аз шоирони пуркор ва дар сароидани қасида, ғазал ва маснавӣ чирадаст ном бурда, ашъорашро бештар аз сад ҳазор байт баршумурдаанд. Чунончи, Содиқии Китобдор гуфтааст, ки Замирии Исфаҳонӣ «Сад ҳазор байт дорад ва як байт аз онҳо дар ситоиши подшоҳон нест ва ин барои улувви ҳимматаш беҳтарин далел аст».

Амин Аҳмади Розӣ низ муаллифи сад ҳазор байт будани шоирро таъйид карда, менависад, ки аз ин шумора ҳафтод ҳазор байт ғазал, дувоздаҳ ҳазор байт қасида ва бақия маснавӣ аст.

Маснавиҳои Замирии Исфаҳонӣ: «Нозу ниёз», «Баҳору хазон», «Лайлию Маҷнун», «Вомиқу Азро», «Ҷаннату-л-ахёр» ё «Ҳасанату-л-ахбор», «Искандарнома» мебошанд.

Нусхае аз маснавии «Нозу ниёз»- и ӯ дар Китобхонаи Остони Қудси Разавии Теҳрон, зери № 1043 нигаҳдорӣ мешавад. Осори дигари Замирии Исфаҳонӣ: «Рисолае дар рамл», ду девони қасида, ҳафт девони мукаммал — «Сафинату-л-иқбол», «Суратул-л-ҳол», «Канзу-л-ақвол», «Ишқи безавол», «Сайқали малол», «Узри мақол», «Қудси хаёл» ё «Қудси хисол» ва «Маҷмӯаи иҷлол»-анд.

Ӯ ба ғазалиёти Саъдӣ бо чаҳор девон: «Тоҳирот», «Саноеъ», «Бидояту-ш-шеър» ва «Ниҳояту-с-сеҳр» ҷавоб гуфтааст: Замирии Исфаҳонӣ ҳамчунин «Уюну-з-зулол»- ро дар ҷавоби Ҳофизи Шерозӣ, «Оинаи ҷамол»- ро дар ҷавоби Бобо Фиғонӣ, «Меъроҷу-л-омол»-ро дар ҷавоби Абдурраҳмони Ҷомӣ ва «Анису-л-лайлӣ»-ро дар ҷавоби Лисонӣ навиштааст. Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳайронии Қумӣ

**Ҳайронии Қумӣ** (; ? — 1498) — и форс-тоҷик, падари Замирии Ҳамадонӣ.

Аз мардуми шаҳри Қум буд. Чанде дар Кошон зист, аз онҷо, ки умри худро дар Ҳамадон гузаронд, ба «Ҳамадонӣ» маъруф шуд. Шоире забардаст ва дорои ҳофизае қавӣ буд. Мегӯянд сад ҳазор байт шеър ҳифз дошт. Вай аз надимони султон Яъқуб дар Озарбойҷон ва дар ақсоми мухталифи шеър устод буд. Осорт ӯ «Девони шеър», маснавии «Баҳрому Ноҳид», «Мунозира‏и осмону замин», «Мунозира‏и сиху ва мурғ»; «Мунозира‏и шамъу парвона». Ӯ ҳамчунин қасида‏е дар ҳаҷви қозӣ Муҳаммад Ъалоӣ, қозии шаҳри Кошон суруда, ки маъруф аст.

## Эзоҳ
Ғайратии Шерозӣ

**Мавлоно Шарафуддин Ғайратии Шерозӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик ва аз муридони Мавлоно Замирии Исфаҳонӣ.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро дар зод­гоҳаш — Шероз гирифтааст. Дар айёми ҷавонӣ ба Қаз­вин рафта, дар шоирӣ шуҳратёр мегардад. Аз муридони Мавлоно Замирии Исфаҳонӣ буд. Авҳадӣ дар маҳ­фил­ҳои шеъ­ру адаб, ки дар манзили Мир Маҳмуди Тарҳӣ бар­гу­зор ме­шуд, ӯро дар қатори Урфии Шерозӣ, Муҳта­ша­ми Ко­шӣ, Ваҳ­шии Бофқӣ, Шуҷоъ, Орифи Лоҳиҷӣ ва дигарон дидааст. Му­вофиқи маълумоти Авҳадӣ Ғайратии Шерозӣ «аз зубдаи шуарои замон ва умдаи булағои даврон» будааст, дар ғазал­сароӣ ва қа­сидагӯӣ камоли салосату балоғат дош­тааст. Дар замони Акбар (1542−1605) ба Лоҳур рафта, 4 сол дар он ҷо зиндагӣ кардааст. Соҳибони «Оини Ак­ба­рӣ», «Та­бақоти Акбарӣ», «Мунтахабу-т-таворих» ӯро дар шумори шоирони баландфитрат ва соҳибтабъи дарбори Акбар зикр кардаанд. Аз Ҳинд ба Шероз баргаш­та, дар ҳамон ҷо вафот кардааст. Девони ашъораш иборат аз 6−7 ҳазор байт буда­аст, ки то замони мо нарасидааст.

На­му­наҳо аз осори Ғайратии Шерозӣ.:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Маҳмуди Музаҳҳиб

**Маҳмуди Музаҳҳиб** (; ? — 1565/70, Бухоро) — нигоргар ва музаҳҳиби форс-тоҷик, намояндаи мактаби минётурии Бухоро.

## Эзоҳ
Нуъмон Розиқ

**Нуъмон Розиқ** () —  ва и шӯравии тоҷик, узви Иттиҳодияи нависандагони ИҶШС (1973).

## Зиндагинома
Нуъмон Розиқ 9 майи соли 1927 деҳаи Симиганҷи ноҳияи Янгибозор дар хонадони деҳқон ба дунё омадааст. Мактаби миёнаро соли 1942 хатм кард. Соли 1958 таҳсили Институти давлатии педагогии Душанберо хатм кардааст.

## Корнома
Солҳои зиёд муаллим, котиби ташкилоти ҳизбӣ, муовини раиси Кумитаи иҷроияи ноҳияи Орҷоникидзеобод, раиси колхози «Ленинград»-и ноҳия буд. Аз соли 1971 муҳаррири рӯзномаи ноҳиявии «Коммуна»-ро ба дӯш дошт. Директори Хонаи истироҳати АИ ҶШС Тоҷикистон, аз соли 1976 раиси Иттифоқи касабаи ноҳияи Орҷонкидзеобод ва аз соли 1978 раиси деҳшӯрои Симиганҷ буд.

Аз соли 1973 узви ИН ИҶШС ва Депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 7) буд. 

## Эҷод
Дар солҳои донишҷӯӣ ба шеъргӯӣ сар кард. Асосан барои кӯдакон шеър мегуфт. Китобҳои зеринаш дар солҳои гуногун «Телефони гунҷишк» (1968), «Гулмоҳӣ» (1971), «Бузғолача» (1974); «Лона» (1977), «Чароғҳои гуногун» (1977), «Гулистон» (1981) чоп шудаанд. 

Ду китоби ӯ бо номҳои «Одуванчик» (1975), «У меня много друзей» (1981) бо забони русӣ ба табъ расидаанд. Бархе шеърҳои шоири рус Аким Яковро ба тоҷикӣ гардондааст. Ашъораш ба забонҳои русӣ, укройнӣ, литвонӣ ва ғайра тарҷума шудаанд.

## Медалу ҷоизаҳо
Бо медали «Барои меҳнати шуҷоатнок. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» ва  Грамотаҳои Пре­зидиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Даргузашт
Нуъмон Розиқ 2 апрели соли 1982 бар асари бемории қанд ва дилу рагҳо дар синни 55-солагӣ даргузашт.

## Осор
* Розиқов, Н. Файзи баҳор: Шеърҳо. — : Ирфон, 1977. — 80 с.
* Розиқ, Н. Лона: Шеърҳо. — : Маориф, 1977. — 40 с.
* Розиқ, Н. Гулбоғ: Маҷмӯаи шеърҳо. — : Маориф, 1980. — 80 с.
* Розиқ, Н. Гулбоғ: Шеъру суруд тезгӯяку чистон, қиссаву достон барои бачагони синни хурди мактабӣ. — : Маориф, 1980. — 80 с.
* Розиқ, Н. Гулбоғ: Маҷмӯаи шеърҳо. — : Маориф,1981. — 80 с.
* Розиқ, Н. Овоза: Шеърҳои ҳаҷвӣ. — : Ирфон, 1983. — 48 с.
* Розиқ, Н. Симиганҷ: Шеърҳо, тарҷумаҳо ва ҳикояву афсонаҳо. — : Маориф, 1984. — 93 с.
* Розиқ, Н. Чил чашма дар Чилчинор: Шеърҳо; Қиссаҳо; Тарҷумаҳо; Ҳикояҳо. — : Адиб, 1989. — 176 с.

## Эзоҳ
Хулафои рошидин

**Хулафои рошидин** ( — *халифаҳои росткор*) — дар суннат унвони чаҳор халифаи аввал: Абӯбакр, Умар, Усмон ва Алӣ, инчунин мақоми раиси Хилофати Рошидин ва ҳама мусулмонони дунё.

Баъди марги Муҳаммад  (соли 632) ва ба сари хилофат омадани Абӯбакр бисёр аз қабилаҳои араб, ки исломро қабул карда буданд, аз ӯ рӯй гардонданд. Дар натиҷаи ҷангҳои тӯлонӣ ба Абӯбакр муяссар гардид, ки ҳамаи қабилаҳои арабро дар нимҷазираи Арабистон аз нав ба тасарруфи худ дароварад. Баъди марги Абӯбакр қабилаҳои арабро Умар ба забти Сурия, Фаластин, Миср, Ироқ ва Эрон равона кард. Дар аҳди Умар девони маоши аскарҳо, девони маоши шахсони давлатӣ таъсис ёфта, солшумории ҳиҷрӣ (аз рӯзи ҳиҷрати Муҳаммад аз Макка ба Мадина — соли 622) ҷорӣ карда шуд. Баъди кушта шудани Умар хилофат ба Усмон расид.  Азбаскӣ Усмон аз мансаби худ сӯйистифода мекард (гирифтани маблағҳои калон аз хазинаи хилофат барои худ аз хешовандонш, ба мансабҳои баланд пешбарӣ нашудани хешу ақрабояш ва ғ.), мардум ошӯб бардошта, ӯро ба қатл расониданд. Алӣ ба хилофат расида, хост Сурияро, ки дар он ҷо Муовия ҳукмрон буд, ба даст дарорад, вале ин ба ӯ муяссар нагардид. Ҳайдар ба Куфа кӯчида, хост бо мадади арабҳои Ироқ Муовияро шикаст диҳад, аммо ӯ дар ҷанг бартарӣ пайдо карда натавонист. Ҳасан (писари Алӣ) баъди марги падар кӯшиш кард ҷои ӯро бигирад вале Муовия ӯро ба василаи пулу мол аз ин иқдом боздошт. Дар аҳди хулафои рошидин арабҳо забткориҳои зиёде карданд.

## Адабиёт
## Феҳристи Хулафои рошидин

## Дар дигар соҳаҳои ислом
Дар исломи Ибодӣ танҳо халифаҳои якум ва дуюм – Абӯбакр ва Умар ибни Хаттоб солиҳ дониста мешаванд.

Дар исломи шиъа одатан танҳо халифаи чаҳорум Алӣ ибни Абутолиб халифа ҳисобида мешавад. Аммо дар шохаи зайдии шиа ба се халифаи аввал низ бо эҳтироми зиёд муносибат мекунанд.

'''Хилофати Рошидин''' () — давлатест, ки пас аз даргузашти ҳазрати Муҳаммад (с) дар соли 632 таъсис ёфтааст. Ба хилофат чаҳор халифаи Рошидин: Абубакр, Умар ибни Хаттоб, Усмон ибни Аффон ва Алӣ ибни Абутолиб раҳбарӣ мекарданд. Ҳудуди хилофат нимҷазираи Араб, Шом, Қафқоз, як қисми Африқои Шимолӣ аз Миср то Тунис, баландкӯҳи Эрон ва Осиёи Миёнаро дар бар мегирифт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Халиф / Рощин М. Ю. // Уланд — Хватцев. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 729. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 33). — ISBN 978-5-85270-370-5.

Гурӯҳ:Рӯҳоният дар ислом
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Хулафои рошидин
Касирӣ (шоир)

**Касирӣ** (; 1476, Бухоро — 1566, қарияи Даймун, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Касирӣ  шоири ҳунарманд буда, аз пешаи наҷҷорӣ таъмини маишат кардааст. Дар аксар шеърҳояш аз зиндагиву омоли аҳли ҳунар сухан меравад. Ӯ шахси ҳақпараст буд. Мероси адабии Касирӣ  аз ғазал, рубоӣ, мухаммас, таркиббанд, қитъа, фард ва ғайра иборат буда, беш аз 5 ҳазор байт аст. Тасвири табиат, шикоят аз замона, тараннуми ишқ, тарғиби ахлоқи ҳамида ва ғайра мавзӯъҳои ашъори Касирӣ мебошанд. Аз таъбироти халқӣ, истилоҳоти касбу ҳунар, санъатҳои бадеии гуногун истифода кардааст. Рубоиҳояш бо сурудаҳои халқӣ ҳамоҳанганд.

Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тӯҳфаи Сомӣ

«**Туҳфаи Сомӣ**» () — тазкираест, ки Соммирзои Сафавӣ соли 1550 таълиф кардааст.

## Муҳтаво
Аз ҳафт саҳифа (боб) фароҳам омадааст. Дар бораи 713 нафар шоирони охири асри 15 ва нимаи аввали асри 16 маълумот медиҳад. Саҳифаи якум 18 нафар подшоху шоҳзодагони гуногуни замон, саҳифаи дуюм шарҳи ҳоли 141 нафар адибу олими даврро дар бар мегирад. Дар сахифаи сеюм 33 вазир ва дигар арбоби қалам зикр ёфтаанд. Дар саҳифаи чаҳорум ҳаёту фаъолияти қозию мунши, хаттотони номӣ ва дигар мансабдорони давлатӣ баррасӣ шудааст, ки баъзан шеър менавшптаанд. Муҳимтарин қисмати «Туҳфаи Сомӣ» саҳифаи панҷуми он мебошад. Ин сахифа аз ду қисм иборат буда, дар кисми аввал аҳволу ашъори Ҷомӣ, Ҳилолӣ, Ҳотифӣ, Осафӣ, Биноӣ, Огаҳӣ ва Гулханӣ барин 88 адиби машҳур дарҷ ёфтааст. Дар қисми дуюм аз 2181 нафар шоире сухан меравад, ки аз табақаҳои миёнаю поёни ҷамъият баромадаанд. Саҳифаи шашум роҷеъ ба шоирони туркизабон (аз Навоӣ то Мавлоно Савсанӣ) маълумот медиҳад. Дар саҳифаи ҳафтум 47 нафар адиб ҷой дода шудаанд, ки асосан аз вилоятҳои Ироқу Озарбойҷон будаанд. «Туҳфаи Сомӣ» дар омӯзиши таърихи адабиёти тоҷик яке аз муҳимтарин сарчашмаҳост. Он махсусан дар омӯхтани адабиёти доираҳои шаҳрию ҳунармандӣ, вазъи ҳаҷву мутоиба ва хусусиятҳои жанри шаҳрошӯб аҳамияти калон дорад. Сахифаи панҷуми он бори аввал соли 1934 аз тарафи Мавлавии Иқбол Хусайн дар Патнаи Хиндустон ба табъ расида буд. Соли 1936 матни пурраи «Туҳфаи Сомӣ»-ро Ваҳиди Дасхгирдӣ дар Теҳрон интишор дод. Охирин бор Рукнуддини Ҳумоюнфаррух дар асоси панҷ нусхаи хаттӣ ин асарро ба табъ расонд (Теҳрон, 1909).

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Тазарвии Абҳарӣ

**Тазарвии Абҳарии Қазвинӣ** (; ? — 1567, Агра) —  ва донишманди форсизабони Ҳиндустон, муаллифи маснавии «Ҳусни Юсуф».

## Эзоҳ
Соммирзои Сафавӣ

**Абунаср Соммирзои Сафавӣ** (; ) — ,  ва тазкиранигори форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар дарбори падараш — шоҳ Исмоили Сафавӣ ва дар ҳалқаи олимону шоирони машщури давр тарбия гирифт. Зиндагӣ ва эҷодиёташ дар Ҳирот ҷараён ёфтааст. Дар маҳбас вафот кард. Девони ғазалиёти Соммирзои Сафавӣ 6000 байтро дар бар мегирад. Соммирзои Сафавӣ дар таърихи адабиёт бо тазкираи «Туҳфаи Сомӣ» шуҳрат дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Рафеъи Бухороӣ

**Рафеъи Бухорӣ** (; ? — 1565, Бухоро) — , , хаттот, мусиқидон, пизишк ва донишманди форс-тоҷик, шогирди Хоҷа Абдуллоҳи Марворид.

## Эзоҳ
Хории Табрезӣ

**Хории Табрезӣ** (; ? — 1567, Табрез) —  ва хаттоти форс-тоҷик, аз шогирдони Лисонии Шерозӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Мирхокӣ

**Мирхокӣ**, **Мавлоно Муҳаммадҳусайни Бухороӣ** (? — 1567, Бухоро) — пизишк, мусиқидон, хонанда, оҳангсоз ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Мирхокӣ илмҳои шеъру мусиқӣ, тиббу риёзиётро бо мароқ омӯхтааст. Мирхокӣ бо табибиву санъатварӣ дар зодгоҳаш ном бароварда, дар навохтани танбӯру рубоб ва қонун маҳорати баланд дошта, оҳангҳои зиёде эчод намудааст: «Пешрави Ҳусайнӣ», «Савти Дилрабо», «Кор ба усули Ушшок», «Қавли Дилреш» ва ғайр. Мирхокӣ дар гуфтани ғазал низ табъи хуш дошта, аксар ғазалаш-ро ба оҳанг даровардааст. Девони ашъорашро тартиб дода, дар тиб, ки пешаи асосии рӯзгузарониаш буд, низ рисолае нигоштааст. Мирхокӣ шогирду пайрави зиёде доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ёрии Хуросонӣ

**Ёрии Хуросонӣ** (? — 1570, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Давраи кӯдакӣ ва ҷавониаш дар Ҳирот гузашта, дар мадрасаҳои ҳамин шаҳр таҳсил кардааст. Аз ҷавру бедодгарии сафавиҳо, низоъҳои мазҳабӣ ва таъқибот фирорӣ шуда, ба Бухоро омад ва то охири умр дар ин шаҳр умр ба сар бурд. Мувофиқи маълумоти тазкиранигор Нисории Бухороӣ («Музаккиру-л-аҳбоб»), Ёрии Хуросонӣ девон доштааст, ки дар он ғазалҳо, қасидаҳо, рубоиҳо, мухаммасҳояш фароҳам омада будаанд. Мавзӯъҳои ашъораш ишқ, шикоят аз беадолатиҳо, панду андарз, тарғиби ахлоқи ҳамида ва ғайра мебошанд. Забони ашъораш содаву равон аст.

Байти зер ба қалами ӯ тааллуқ дорад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қосимхон Мавҷии Бадахшонӣ

**Мирзо Қосимхон Мавҷии Бадахшонӣ** (; ? — 1571, Агра) — и форс-тоҷики Ҳиндустон.

## ЗИндагинома
Аслан аз Бадахшон буда, дар Ҳиндустон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Саид Нафисӣ аз рӯи катибаи санги мазори Мавҷӣ, ки дар музеи Пруншали (Прунтали) шаҳри Лакхнав маҳфуз аст, дар рӯзномаи «Равобити фарҳангии Ҳинду Эрон» доир ба ҳаёти шоир маълумот додааст. Мавҷӣ замони ҳокимии Ҳумоюн дар Бадахшон дар суҳбати ӯ будааст. Ҳумоюн ҳангоми ба Ҳиндустон рафтанаш Мавҷиро бо худ мебарад. Дар давраи подшоҳии Акбар Мавҷӣ ба баҳрнавардӣ машғул буд. «Мавҷӣ» тахаллус гирифтанаш низ ба ҳамин касбаш вобаста аст. Мавҷӣ шоири намоён буда, дар замонаш шуҳрат доштааст. Маснавиҳои «Юсуф ва Зулайхо», «Лайлӣ ва Маҷнун» таълиф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Султонмуҳаммад Ҳофизи Кӯҳакӣ

**Султонмуҳаммад Ҳофизи Кӯҳакӣ** (; ? — 1572, Самарқанд) — , фақеҳ, сайёҳ ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар маҳалли Кӯҳаки Самарқанд ба дунё омада зиндагӣ кардааст. Ӯ дар оила савод бароварда ва дар мадрасаҳои Самарқанд таҳсил намуда, аз аксар илмҳои замона баҳравар гашт. Чанд муддат дарсгӯӣ кард. Султонмуҳаммадро бо унвони Кӯҳакӣ ва Ҳофизи Кӯҳакӣ ва барои муддате дар Тошканд буданаш бо номи Ҳофизи Тошкандӣ ёд кардаанд.

Мероси ӯ аз «Рисола фӣ фанни-т-тафсир ва-л-усул ва-л-фурӯъ ва-л-мантиқ вал-калом» («Рисола доир ба қавоиди асосҳои дин, фиқҳ, мантиқ ва калом»), «Таърихи чингиз» иборат аст. Тарҷумаи «Таърихи Туркистон»-и муаррих Муҳаммад ибни Инъом (асри 10) аз форсӣ ба туркӣ мансуб ба қалами ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фақирии Бухороӣ

**Фақирии Бухороӣ** (? — 1572, Бухоро) — и форс-тоҷик, аз дӯстони Абдурраҳмони Мушфиқӣ.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо ӯро шахси фурӯтану дарвешмашраб хондаанд. Ба касби кишоварзӣ рӯз мегузаронд. Ғазалсаро буд. Бо Мушфиқӣ мушоира кардааст. Абёти парокандааш боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муслиҳуддини Лорӣ

**Муслиҳуддин ибни Салоҳуддини Лорӣ** (; ) — , ,  ва и форс тоҷик, муаллифи «Миръоту-л-адвор ва мирқоту-л-ахбор».

## Зиндагинома
Аз мардуми Лори Форс буда, дар зодгоҳаш илмҳои расмии давр, аз ҷумла дар назди Мир Ғиёсуддин Мансури Шерозӣ (фавт 1542) риёзиётро омӯхтааст. Пас, ба Ҳиндустон рафта, ба хидмати Ҳумоюн (ҳукмронӣ 1530-39) дохил шуд. Муслиҳуддин Каломии Лорӣ аз рафиқони Мирзоҳусайни Арғун — ҳокими Тҳатта буд. Баъдан аз он ҷо ба Ҳиҷоз сафар кард, вале киштӣ ба тӯфон дучор омад ва Муслиҳуддин Каломии Лорӣ бо заҳматҳои бисёр ба Истанбул расид. Дар Истанбул хидмати дарбори ҳукмрони шаҳрро ба уҳда гирифт.

Аз Муслиҳуддин Каломии Лорӣ мероси адабии манзуму мансур боқӣ мондааст. Осори манзуми ӯ асосан аз қасидаву ғазал иборат буда, дар мавзӯъҳои ишқ, панду ахлоқ, мадҳ ва ғ. суруда шудаанд. Ба ашъори ӯ шоирони машҳури давраш Ҳаким Шифоии Исфаҳонӣ, Урфии Шерозӣ ва дигарон ҷавоб гуфтаанд. Якчанд рисолаи шарҳу ҳошияҳо ва китобе оид ба таърихи умумибашарӣ — «Миръоту-л-адвор ва мирқоту-л-ахбор» (иборат аз муқаддима ва 10 боб) аз таълифоти мансури ӯ мебошанд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Султонмуҳаммади Балхӣ

**Султонмуҳаммади Балхӣ** (; ? — 13 майи 1573, Балх) — донишманд,  ва ҷаҳонгарди форс-тоҷик, муаллифи «Маҷмаъу-л-ғароиб».

## Зиндагинома
Падараш шахси босавод, шоир ва муфтии Балх буд. Султонмуҳаммади Балхӣ дар ҷавонӣ мадрасаро хатм карда, забонҳои арабию туркӣ ва зимнан илмҳои таърих, ҷуғрофиё, ахтаршиносӣ ва минералогияро омӯхт. Баъди вафоти падараш муфтии Балх тайъин шуд. СултонмуҳаммадиБалхӣ муаллифи «Маҷмаъу-л-тароиб» мебошад. Дар ганҷинаи дастнависҳои ҷаҳон 86 нусхаи ин асар маҳфуз буда, аксари дастнависҳо ба асрҳои 18—19 мансубаяд. Аз ҷумла 48 нусхаи китоби «Маҷмаъу-л-ғароиб» дар дар Душанбе мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Масеҳии Балхӣ

**Мавлоно Шайхӣ Масеҳии Балхӣ** (; 1476/80, Пушанг — 1568, Балх) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Доир ба ҷараёни ҳаёташ маълумоте дастрас нест; танҳо маълум аст, ки табъи шӯху латифе ва дар миёни мардум иззату эҳтироми бузурге дошта, шоирони давр ӯро устоду «фозили маънавӣ» хондаанд. Масеҳии Балхӣ муосири Навидии Балхӣ ва Мавлоно Абулхайр буда, дар шоирӣ ба Кавкабӣ ва Абулхайр пайравӣ кардааст. 

Мероси Масеҳии Балхӣ асосан аз ғазал иборат буда, дар онҳо ишқу муҳаббат, тасвири табиату зебоӣ, ғаму шикоят ва панду ҳикмат омехта баён ёфтаанд. Алишери Навоӣ ӯро «дар фанни мусиқии илмӣ ва амалӣ беназиру беҳамто» ва «соҳиби табъи хубу шеъ ри марғуб» дониста, Саид Нафисӣ ӯро «аз ғазалсароёни забардасти он замон» мешуморад. Намунаҳои осори Масеҳии Балхӣ дар тазкираву баёзҳои гуногун оварда шудаанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҷмаъу-л-ғароиб

«**Маҷмаъу-л-ғароиб**» () — асари космографии донишманд ва ҷаҳонгарди тоҷик Султонмуҳаммад ибни Дарвешмуҳаммади Балхӣ.

Иншои асар ба солҳои 1575—1576 рост меояд. «Маҷмаъу-л-ғароиб» мансуби жанри космографии «Аҷоибот» буда, дар адабиёти геог­рафии форсу ағози асримиёнагӣ шуҳрат дошт. Асари Балхӣ қариб 20 бобро дар бар гирифта, ба тасвири табиат, география, таъриху этнографияи кишварҳо ва халқҳои ҷаҳон бахшида шудааст. Аз ҷумла, олим дор бораи асрори фалак, шахсони аҷиб ва хислотҳои одамӣ, олами ҳайвоноту наботот, кӯҳу баҳрҳо, дарьёву чашмаҳо, дашту биёбонҳо, зилзилаҳои ҳалокатовор, маъбаду дахма ва қалъаҳо, тӯлу умқ ва арзи дарьёҳои ҷудогона, масофаи байни шаҳрҳои машҳур, оид ба санъати рӯҳшиносӣ, суханҳои ҳикматомези олимону андарзи хирадмандон, тарзи муайян кардани минералҳои қиматбаҳо ва ғ. маълумот медиҳад. Дар асар тавсифи геогра­фии шаҳрҳои Мовароуннаҳр дода шудааст.

Нусхаҳои «Маҷмаъу-л-ғароиб» дар китобхонаҳои Санкт-Петербург, Душанбе ва Тошканд, инчунин дар Эрон, Афғонистон, Ҳиндустон ва Покистон мавҷуданд. Алҳол дар захираи дастнависҳои Институти шарқшиносии АМИТ 10 нусхаи «Маҷмаъу-л-ғароиб» маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Яминии Симнонӣ

**Яминии Симнонӣ** (; ? — 1573) — шамшергар ва и форс-тоҷик. 

## Зиндагинома
Асли вай аз Шероз ва аз шоирони аҳди шоҳ Таҳмосби Сафавӣ аст. Вай дар Симнон ба шамшерсозь машғул буд.

## Эзоҳ
Ғазолии Балхӣ

**Амир Ислом Ғазолии Балхӣ** (; ? — қарни XVI) —  ва пизишки форс-тоҷик, аз наводагони Муҳаммади Ғазолӣ.

## Зиндагинома
Дар Балх улуми мутадовилаи даврро омӯхтааст. Аз илмҳои тиб ва ҳикмат огоҳии комил дошт. Назди бузургони давр, ҳокимони кишвар соҳиби обрӯву эътибор буд. Дар васфи яке аз ҳукмронон — Мирзо Алоуддавла қасидае, дар пайравии қасидаи Анварӣ, ки бо мисраи «Чун муроди хешро бо мулки вай кардам қиёс» шурӯъ мешавад, нигошта буд. Байти зер аз қасидаи Ғазолии Балхӣ аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шоҳмаҳмуди Нишопурӣ

**Шоҳмаҳмуди Нишопурӣ** (), мулаққаб ба **Зарринқалам** (; 1486—1574) — хаттот ва и форс-тоҷик ва устоди мадрасаи Қадамгоҳи Машҳад.

## Зиндагинома
Дар овони ҷавонӣ ба дарбори ҳокими замонаш роҳ ёфта, дар китобхонаи Шоҳӣ, ки дар Табрез буд, хаттотӣ мекард. Баъдан ба Машҳад рафта, дар мадрасаи Қадамгоҳ (наздики Чаҳорбоғ)муқим шуд ва дар он бист сол вазифаи мударрисиро бар уҳда дошт. Аз осори Зарринқалами Нишопурӣ тақрибан 500 байт шеър боқӣ мондааст, ки аксаран лирикӣ буда, тасвири табиат, ишқ ва мадҳу ситоишро дар бар мегиранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғазолии Ҳиротӣ

**Ғазолии Ҳиравӣ** (; ? — 1564) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш таҳсили илм карда, ба камол расидааст. Аслан аз мардуми Ҳирот буд ва чанде дар Машҳад мезист. Дар шеър шогирди Ҳайдари Кулчапаз буд. Сафаре низ ба Ироқ ва Ҳиндустон дошт ва дар онҷо бо мавлоно Ғазолии Машҳадӣ дидор дошт.

Бо ӯ дар хусуси тахаллуси «Ғазолӣ» карданашон мутоибаву баҳс мекардааст. Баҳс ба фоидаи Ғазолии Ҳиравӣ анҷом ёфтааст, чунки ӯ ин байти мақбулро гуфта, ғолиб омадааст:

Ғазолӣ дар сурудани ғазал тавоно будааст. «Маҷмаъу-л-хавос» вайро таҳти унвони Ғазолии Ҷанбак овардааст.

Аз намунаҳои боқимондаи ашъораш бармеояд, ки шоири тавоно, хушсухану хушадо, гӯяндаи қасоиду ғазалҳои ғарро будааст. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳайдари Кулчапаз

**Ҳайдари Кулчапаз** (; ? — 1551) — и форс-тоҷик, устоди Ғазолии Ҳиравӣ.

## Эзоҳ
Қосимии Гунободӣ

**Муҳаммадқосим Қосимии Гунободӣ** (; ? — 1574, Диёрбакр) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Падараш Амир Сайид дар Гунобод раёсат доштааст ва Қосимии Гунободӣ пас аз ӯ ҳамчун фарзанди бузурги хонавода, вориси мақоми падар шуд, аммо ин мақомро ба бародари худ — Амир Абулфатҳ вогузор кард ва худ ба шеъру адаб рӯ овард. Дар шоирӣ шогирди Абдуллоҳи Ҳотифӣ ва дар илмҳои ақлӣ аз шогирдони Ғиёсуддин Мансури Даштакии Шерозӣ будааст. Қосимии Гунободӣ нахуст ба хидмати Шоҳ Исмоили Сафавӣ даромад, баъд ба дарбори Шоҳ Таҳмосп пайваст ва барои онҳо ду маснавӣ эҷод кард. Шоҳ Таҳмосп, дар оғоз ба шоир илтифот нишон дод, аммо барои ин ду манзума ба ӯ чизе набахшид. Аз ин рӯ Қосимии Гунободӣ тарки дарбори Сафавӣ карда, ба Диёрбакр, назди волии он — Султон Маҳмудхон рафт ва то охири умр ба ӯ хидмат намуд. Дар назм ба Низомӣ ва Ҷомию Ҳотифӣ пайравӣ кардааст. Аз шоирони маъруфи замонаш буд, ба вижа, дар санъати муаммо ва арӯз маҳорати баланд дошт. Маснавиҳояш содаву равон ва фарогири мазмунҳои ҳамосӣ, ғиноӣ ва ҳикамию ахлоқиянд. Дар оғози ҳамаи маснавиҳо абёте дар ҳамди Худо ва васфи меъроҷи паёмбару ситоиши ёрони ӯ дорад.

Феҳристи осори ӯ бар асоси он чӣ худ дар муқаддимаи асараш «Зубдату-л-ашъор» оварда, чунин аст: 1. «Шоҳномаи мозӣ» («Шоҳисмоилнома», 1534), иборат аз 4300 байт; 2. «Шоҳномаи Наввоби олӣ» («Шоҳтаҳмоспнома», соли 1543), ҳудуди 5 ҳазор байт ба номи Шоҳ Таҳмоспи I ва дар боби зиндагию ҷангҳои ӯ; 3. «Лайлию Маҷнун», маснавии ошиқона; Қосимии Гунободӣ онро 2 бор навиштааст, нахуст дар ҳудуди 3 ҳазор байт ба номи Шоҳ Таҳмосп (1540), бори дуюм ба номи Иброҳиммирзои Сафавӣ (1570). Нусхаи дуюмро «чашми дуюми манзума» номида, сипас нусхаи аввалро мансух эълом кардааст. 4. «Гуй ва чавгон» ё «Корнома» соли 1511 бо дастури Шоҳ Таҳмосп дар ду ҳафта навишта шуд (ҳудуди 1500 байт). Мавзӯи он достони гуй ва чавгонбозии шоҳу шоҳзодагон аст. 5. «Хусраву Ширин» соли 1543 (3 ҳазор байт) бо дархости Соммирзои Сафавӣ навишта шуд; 6. «Шоҳрухнома» — манзумаи ҳамосию таърихӣ (тақр. 5 ҳазор байт), онро соли 1543 ба дархости Шоҳ Таҳмосп навишт. Ин достон ба таърихи подшоҳӣ ва ҷангҳои Шоҳрух — писари Темур бахшида шудааст; 7. «Умдату-л-ашъор» («Ошиқу маъшуқ», соли 1558) дар мавзӯи сафар ба Маккаву Мадина (4 ҳазор байт) аст. 8. «Зубдату-л-ашъор» (иборат аз 4400 байт), ки шоир онро ҷавоби «Махзану-л-асрор» номидааст (1558), ба номи Иброҳим Мирзои Сафавӣ анҷом ёфтааст.

Қосимии Гунободӣ илова бар маснавӣ, қасида ва ғазали бисёр ҳам доштааст. Ғазалу рубоиёти ӯ дар тазкираи «Хулосату-л- ашъор» оварда шудаанд. Дар поини умр ҳамосае дар шарҳи футуҳоти Султон Муҳаммад — волии Диёрбакр навиштааст, аммо нусхае аз он дастрас нест. ду муқаддима ва номае аз осори дигари насрии Қосимии Гунободӣ мебошанд, ки ба сабки Саъдӣ нигориш шудаанд. Дар назми Қосимии Гунободӣ бисёр вожаҳои нуҷумӣ бо тасвирпардозиҳои илмӣ омадаанд, ки баёнгари огоҳии комили ӯ аз ин илманд.

Намунаи шеъри Қосимии Гунободӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Малик Муҳаммад ибни Султон Ҳусайни Исфаҳонӣ

**Малик Муҳаммад ибни Султон Ҳусайни Исфаҳонӣ** (; ? — 1576) — , муҳаққиқ ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «Ҷабру муқобала ва қавоиди истихроҷи маҷҳулоти ададия» ва «Фуруъи илми адад».

## Эзоҳ
Султонмуҳаммади Худобанда

**Султонмуҳаммади Худобанда** (; 1524—1576) — и форс-тоҷик, писари шоҳ Таҳмосби Сафавӣ.

## Эзоҳ
Майлии Ҳиравӣ

**Майлии Ҳиравӣ** (; ? — 1576, Ҳинд) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз фозилони замон будааст. Ҷузъиёти ҳаёт ва эыодиёташ дар «Ништари ишқ» зикр шудааст. Дар Ҳирот ба дунё омада, дар Табрезу Ирок, Язду Шероз ва муд дате дар Машҳад низ умр гузаронида, таҳсил кардааст. 

## Эзоҳ
Муҳаммадҳусайни Табрезӣ

**Муҳаммадҳусайни Табрезӣ** (; ) — хушнавис ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш шаҳри Табрез. Номи падараш Мавлоно Иноятуллоҳ. Муҳаммадҳусайни Табрезӣ дар Машҳад аз Саидаҳмади Машҳадӣ ва Мирҳайдар навъҳои гуногуни хатро омӯхт. Ҳамроҳи Молики Дайламӣ кор карда, ба такмили хат пардохт. Муҳаммадризои Табрезӣ, Беҳбуди Шоҳаншоҳӣ ва Муҳаммадшариф, Алиризои Аббосӣ аз шогирдони ӯ буданд. 

Осори хаттотии ӯ дар Китобхонаҳои донишгоҳи Равонкушку ва Хазинаи авқофи Ис­тамбул, Китобхонаи миллии Порис, Китобхонаи миллииТеҳрон, дар Му­зеи бостоншиносии Деҳлӣ ва як нус­хаи «Муноҷот»-и Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ дар Китобхонаи оммавии Ле­нинград ба номи Салтиков Шедрин мадфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Venevisión

**«Venevisión»** — як шабакаи телевизионии Венесуэла аст, ки ба ширкати Grupo Cisneros тааллуқ дорад. Он соли 1961 аз ҷониби асосгузор Диего Сиснерос таъсис дода шудааст. Он яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони теленовелҳо дар баробари Televisa, Telemundo, TV Globo, Caracol Televisión, RCN Televisión, ABS-CBN ва GMA Network мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Саҳифаи расмии Venevisión

 
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионӣ, роҳандозишуда дар соли 1961
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Венесуэла
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии испониёизабон
Ориф Амирзода

** Ориф Амирзода** () — олим, эколог, доктори илмҳои техникӣ (2022), арбоби давлатии тоҷик, вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати  VII.
Дорандаи нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
## Зиндагинома
Амирзода Ориф Ҳамид 13 январи соли 1972 дар ноҳияи Ҷомӣ, вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Соли 1995 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимиро бо ихтисоси муҳандис – сохтмончӣ (аз рӯи ихтисоси “Обтаъминкунӣ ва рафъи партовобҳо”) хатм кардааст.
* Солҳои 1995-1999 – Ассистенти кафедраи Бехатарии фаъолияти инсон ва экологияи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 1999-2003 – Муаллими калони кафедраи Бехатарии фаъолияти инсон ва экологияи Донишгоҳи техники Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 2003-2006 – Иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи Бехатарии фаъолияти инсон ва экологияи Донишгоҳи техники Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 2006-2007 – Декани факултети «Технологияи кимиёвӣ ва металлургия» - и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 2007-2013 – Декани факултети «Сохтмон ва меъморӣ» - и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳи 2013-2017 – Муовини ректор оид ба масъалаҳои иқтисодӣ-иҷтимоии Донишгоҳи техники Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ. 
* 
* Солҳои 2017-2020 – Мудири Шӯъбаи идоракунии «Лоиҳаи дуюми обтаъминкунии шаҳри Душанбе» дар назди КВД “Обу корези Душанбе”.
*  
* Аз 01.05. 2020  то 13.08.2020 – Мудири  Лабораторияи “Экология ва рушди устувор”- и Институти  масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
* 
* Аз 13.08.2020 с. то 2025 – Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз санаи 13 - уми августи соли 2020 таҳти №447 дар вазифаи Директори Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон фаъолият мекунад..

* Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе, даъватҳои V (2015-2020) ва VI (2020-2025). Аз соли 1999 то инҷониб аъзои Ҳизби халқӣ демократии Тоҷикистон..
* 2 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII аст. 19 марти соли 2025 Раиси Комиссияи экологии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст..

## Ҷоизаҳо
* Дорандаи нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Техникашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми техникӣ 
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ‎
Гурӯҳ:Олимони асри XXI

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Теодор Нёлдеке

**Теодор Нёлдеке** (; 2 марти 1836, Харбург — 25 декабри 1930, Карлсруэ) — яке аз барҷастатарин ховаршиносон олмонӣ, Қуръонпажӯҳ ва нависандаи китоби «Таърихи Қуръон» ба забони олмонӣ аст.

## Зиндагинома
Нёлдеке дар соли 1836 мелодӣ дар шаҳри Ҳамбург ба дунё омад. Даврони таҳсили худро дар Олмон гузаронд ва ба вежа таҳсилоти олиро дар донишгоҳҳои Гутинген ва Берлин тай кард ва низ барои таҳсил ба пойтахти Утриш ва Лейдан дар ҷануби Ҳоланд рафт. Теодор Нёлдеке, дар забонҳои cомӣ (арабӣ, сурёнӣ, ибрӣ ва оромӣ...) тахассус пайдо кард ва бо забони форсӣ низ ба хубӣ ошно шуд. Дар соли 1861 яъне дар 25-солагӣ ба мақоми устодӣ дар Донишгоҳи Гутинген дар риштаи забонҳои cомӣ ва таърихи ислом ноил омад. Дар соли 1872 ба Донишгоҳи Страсбург роҳ ёфт ва дар онҷо ба самти устодӣ машғули ба кор шуд. Вай наздик ба 95 сол зиндагӣ кард ва дар соли 1930 даргузашт. Нёлдеке дар миёни ховаршиносон аз аҳаммияти вежае бархурдор аст ва аз ӯ бо эҳтиром ёд мекунанд ва осорашро арҷ мениҳанд. Ӯ аз ховаршиносони пажӯҳанда ва барҷаста ба шумор меояд, ки бисёре аз ховаршиносони рӯзгори хеш ва мусташриқони пас аз худро таҳти таъсир қарор додааст. 

## Мунтахаби таълифот
Муҳиммтарин осоре, ки аз Теодор Нёлдеке ба ҷой монда ба қарори зер аст: 

* Таърихи Қуръон: Ин китоб дар Аврупо аз шуҳрати фаровон бархурдор шуд ва мавриди таваҷҷуҳи ховаршиносон қарор гирифт. Ӯ аввалин касе аст, ки ин навъ шеваи пажӯҳиш дар бораи оёт ва сураҳои Қуръон ба кор мебарад. Нёлдеке ба хотири ҳамин китоб ба дарёфти ҷоизае аз сӯи Академияи Фаронса ноил омад. Китоби мазбур тавассути Сайид Муҳаммад Биҳиштӣ ба форсӣ тарҷума шудааст. Нёлдеке дар китоби «Таърихи Қуръон» як намуна тартиби нузулро пешниҳод мекунад.

* Зиндагонии Муҳаммад (с): Ин китоб ҳарчанд ба наҳви эҷоз ва ихтисор навишта шуда, вале Нёлдеке бо эътимод ба маохизи таърихӣ, онро ба нигориш даровардааст. Дар айни ҳол, ҷойи нақд ва нуктагирӣ дар он холӣ нест.

* Таърихи эрониён ва арабҳо дар замони Соcониён: Ин китоб бахше аз "Таърих"-и Абуҷаъфари Табарӣ шумурда мешавад, ки Нёлдеке онро ба олмонӣ тарҷума карда ва бо таълиқот муфассал ба чоп расондааст. Китоб ба василаи Аббоси Зарёб ба форсӣ баргардонда шуда ва аз сӯи Анҷумани осори миллӣ ба чоп расидааст.

* Ҳамосаи миллии Эрон: Ин китобро Нёлдеке дар бораи "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ навишта ва Бузурги Алавӣ онро ба форсӣ баргардондааст. Саъид Нафисӣ дар хилоли муқаддимае, ки бар он нигошта, хурдагириҳое аз китоби мазбур намудааст.

* Асоси забоншиносии Эрон: Ин китоб дар ду муҷаллад дар Штуросбург ба чоп расидааст.

Нёлдеке китобе дар бораи наҳви арабӣ ва пажӯҳишҳое дар бораи ашъори шоирони қадими араб ва осори дигаре низ аз худ ба ҷой ниҳодааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *Офарин Ҷ.* Die arabischen Studien дар Аврупо. - Лейпциг, 1955. — С. 167, 196, 208, 211, 213, 214, 217, 234, 237, 238, 255, 262, 278-282, 284, 288, 302, 311, 313, 31.

## Пайвандҳо

* 

Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1930
Гурӯҳ:Даргузаштагони 25 декабр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1836
Гурӯҳ:Зодагони 2 март
Мирзоҳошим Боқии Самарқандӣ

**Мирзоҳошим Боқии Самарқандӣ**, машҳур ба **Боқии Қонунӣ** (?, Самарқанд — 1578, Самарқанд) — мусиқидон, навозанда, хонанда ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мусиқӣ ва шеърро дар зодгоҳаш омӯхта, дере нагузашта дар сознавозӣ, овозхонӣ шӯҳрат ёфт. Аз шогирдони соҳибҳунари Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ буда, дар шаклу анвои шеърию мусиқӣ «савт», «амал», «кор», «қавл», «пешрав», «нақш» ва «савт-ул-амал» таснифоти рангине сохта, офаридаҳои ӯ «Амали чанбари Мирзоҳошим», «Савти Боқихонӣ», «Пешрави Мирзои Қонунӣ», «Пешрави Қонунӣ» дар ҳавзаҳои ҳунарии Самарқанду Бухоро, Марв ва Ҳирот шӯҳрати зиёд касб кардаанд. М. Б. табъи баланди шоирӣ ҳам дошта, бо тахалл. «Боқӣ» ғазалу маснавӣ, рубоиҳои рангин гуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — ISBN 978-99947-49-13-3
Рӯзи ҷаҳонии футбол

**Рӯзи ҷаҳонии футбол** (, ) — рӯзест, ки шурӯъ аз соли 2024 дар саросари ҷаҳон ҳамасола 25 май ҷашн гирифта мешавад.

## Пешниҳод
9 феврали соли 2024 Президенти Ассотсиатсияи футболи Осиёи Марказӣ (CAFA), Президенти Федератсияи футболи Тоҷикистон Рустам Эмомалӣ бори нахуст ба Созмони Милали Муттаҳид пешниҳод кард, ки нақши футбол дар сатҳи ҷаҳонӣ пазируфта шавад ва бо қабули қатъномаи махсуси Ассамблеяи генералии СММ расман Рӯзи ҷаҳонии футбол эълон гардад  

## Қабули қатънома
Моҳи майи соли 2024 Ассамблеяи генералии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаро оид ба эълони Рӯзи ҷаҳонии футбол ба тасвиб расонд, ки ба ҷуз аз Тоҷикистон ду кишвари дигар — Баҳрайн ва Либия низ онро дастгирӣ карданд. Дар қатъномаи мазкур аҳамияти дар руҳияи сулҳ, ҳамфикрӣ, ҳамкории байналхалқӣ, дӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва бе ҳеҷ гуна табъиз гузарондани чорабиниҳои бузурги варзишӣ таъкид шудааст.

## Таҷлил
Ҳамасола 25 май, дар Тоҷикистон Рӯзи ҷаҳонии футбол дар сатҳи баланд ва бо шукӯҳ таҷлил карда мешавад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
# ҶОНИБДОРӢ АЗ ПЕШНИҲОДИ МУҲТАРАМ РУСТАМИ ЭМОМАЛӢ 
# Алишер Урунов: Дастгирӣ ёфтани ташаббуси Раиси Федератсияи футболи Тоҷикистон муҳтарам Рустами Эмомалӣ таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба футболи тоҷик зиёд мекунад.
# ГЕНЕРАЛЬНАЯ АССАМБЛЕЯ ООН ПОДДЕРЖАЛА ИНИЦИАТИВУ ПРЕЗИДЕНТА ФФТ РУСТАМА ЭМОМАЛИ ОБ ОБЪЯВЛЕНИИ ВСЕМИРНОГО ДНЯ ФУТБОЛА 
# Всемирный день футбола 25 мая

Гурӯҳ:Рӯзҳои ҷаҳонии СММ
Гурӯҳ:Идҳо
Гурӯҳ:Футбол
__БО_ФЕҲРИСТ__
__ИНДЕКС__
__ПАЙВАНД_БА_ҚИСМАТИ_НАВ__
Мирзобой Маҳмуд

**Мирзобой Маҳмуд**, **Султон Абулҳасан Алӣ ибни Мӯсо Ризо** (? — 1578, Исфаҳон) — мусиқидон, оҳангсоз ва и форс-тоҷик, муаллифи «Рисола дар илми мусиқӣ».

## Зиндагинома
Мусиқӣ, шеър, улуми дунявиро дар зодгоҳаш омӯхта, бештар ба омӯзиши осори мусиқии Форобӣ (875—950), Ибни Сино (980—1037), Ибни Зайла (ваф. 1048), Сафиуддини Урмавӣ (1224—1294) ва дигар пардохта, барои такмили дониши назарию амалии мусиқӣ ба шаҳрҳои Табрез, Шероз сафарҳо намуда, аз устодони созу овоз малакаи ҳунарӣ андӯхт. Мирзобой Маҳмуд дар заминаи мусиқии илмӣ кори пурсамар бурда ва дар иртибот масоили созу овоз ду рисола «Рисолаи мусиқӣ», «Рисола дар илми мусиқӣ» (дар ин асарҳояш бештар ба таркиботи «Дувоздаҳмақом», шаклу анвои шеърию мусиқӣ таваҷҷӯҳ намуда, ниг. «Рисола дар илми мусиқӣ») навишта, ӯ баробари идомаи нуктаҳои таҳқиқии мусиқидонони то замонааш, инчунин роҷеъ ба масоили шаклу анвои созию овозии қарни 16-17 ҳавзаҳои ҳунарии Хуросону Эрон ва Мовароуннаҳр тавсифоти назарӣ додааст. Мирзобой Маҳмуд дар асарҳояш равиши тавсифии донишии мусиқиро идома дода, дар шарҳи таркиботи мақомҳо («Дувоздаҳмақом») ба хулосаҳои тоза комёб шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — ISBN 978-99947-49-13-3
Шарифии Самарқандӣ

**Шарафуддин Ҳусайн Шарифии Самарқандӣ** (; 1508, Самарқанд — 1578, Ҳиндустон) — и форс-тоҷики Ҳиндустон, писари Ҳасани Хоразмӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шарифи Табрезӣ

**Шарифи Табрезӣ** (; ? — 1578, Ардабил) — и форс-тоҷик, аз шогирдони Лисонии Шерозӣ.

## Зиндагинома
Дар шеъру шоирӣ устодаш шоир Лисонии Табрезӣ будааст. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо («Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисорӣ, «Ништари ишқ»-и Ҳусайнқулихони Азимободӣ ва ғ.) Шарифи Табрезӣ ба ашъори хубу марғуб ва ҳаҷвияҳои нишонрас машҳури давр будааст. Барои як қасидаи ҳаҷвияш ба қатл маҳкум шуда, вале бо тасодуфе раҳо ёфтааст. Девони ашъори Шарифи Табрезӣ боқӣ мондааст. Шарифи Табрезӣ ба мавзӯъҳои ишқу вафо, қавоидхои танқидӣ баъзе норасоиҳои иҷтимоӣ, тарғиби адлу дод, панду насиҳат ва ғайра даст задааст. Забонаш содаю равон мебошад.

Абёти зер аз уст:

Ба Шарифи Табрезӣ инчунин асареро бо номи «Саҳву-л-Лисон» нисбат додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Фатҳуллоҳи Кошонӣ

**Мулло Фатҳуллоҳи Кошонӣ** (; ? — 1580) — фақеҳ, мутакаллим, муфассир, мутарҷим ва нависандаи форс-тоҷик, муаллифи «Минҳоҷу-с-содиқин».

## Эзоҳ
Бурҳонуддин Ҷонами Чиштӣ

**Бурҳонуддин Ҷонами Чиштӣ** (; ? — 1579, Беҷопур) — адиб ва орифи форсизабони Ҳинд, аз машоихи тариқати чиштия, муаллифи «Ҳуҷҷату-л-бақо», «Румузу-л-восилин» ва «Манфаату-л-имон».

## Эзоҳ
Қосими Коҳӣ

**Наҷмуддин Муҳаммад Абулқосими Миёнколӣ** (), маъруф ба **Қосими Коҳӣ** (; 1464, Самарқанд — 1580, Агра) —  ва донишманди форс-тоҷики Ҳиндустон, муаллифи маснавии «Гулафшон», «Муаммооти Коҳӣ» ва «Мифтоҳу-л-абвоб».

## Эзоҳ
Янги-Аравон

**Янги-Аравон** () — деҳа дар деҳистони Алля Анаровскийи ноҳияи Аравони вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 1898 нафар дар соли 2023

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Аравон
Мирзоҳусайни Танбӯрӣ

**Мирзоҳусайни Танбӯрӣ** (? — 1581, Бухоро) — оҳангсоз, танбӯрӣ, мусиқидон ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Санъати мусиқиро аз падараш омӯхт. Аз овони ҷавонӣ ба омӯхтани шеъру мусиқӣ, сарфу наҳв, ахлоқ, фалсафа ва дигар илмҳо машғул шуд. Махсусан ба санъати мусиқӣ ва омӯхтаии таркиботи он бештар шуғл варзид. Дар навохтани танбӯр устоди замона гардид. Мирзоҳусайни Танбӯрӣ барои такмили ҳунар ба шаҳрҳои Самарқанд, Ҳирот, Насаф сафар карда, амалияву назарияи му­сиқиро аз худ менамояд. Дар Самарқанд ба Хоҷа Ҷаъфари Қонунӣ, Амир Алиакбари Қонунӣ ва дигарон шиносоӣ пайдо карда, назарияи санъати мусиқиро омӯхта, рисолае бо номи «Буҳуру-л-алҳон ва арӯз» тартиб додааст, вале мутаассифона он то замони мо Мирзоҳусайни Танбӯрӣ нарасидааст. Мирзоҳусайни Танбӯрӣ муаллифи асарҳои зиёди мусиқӣ, мисли «Савти Танбӯрӣ», «Гардуни Танбӯрӣ», «Мухаммаси Танбӯрӣ», «Пешрави Танбӯрӣ» ҳисоб меёбад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фигорӣ

**Қозӣ Аҳмад Фигории Исфаройинӣ** (; ? — 1581, Машҳад) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ишқии Кобулӣ

**Ишқихон**, **Ишқии Кобулӣ** (; ? — 1582) — давлатмард ва и форс-тоҷик, аз наберагони шайх Исмоили Атош.

## Зиндагинома
Дар тазкираи «Баҳори афғонӣ» ба маълумоти тазкираи «Рӯзи равшан» такя карда, ӯро аз аҳли Кобул гуфтаанд. Тибқи маълумоти Амин Аҳмади Розӣ дар тазкираи «Ҳафт иқлим» И. аз наберагони шайх Исмоили Атош (Тош) аст, ки пиру муршиди туркон буд. Дар синни камолот дар дарбори ҳукмрони Ҳинд Ҷалолуддин Муҳаммад Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) то ба мансаби мири бахшигарӣ расид. И. шоири соҳибдевон буд. Девони ӯ фарогири анвои гуногуни шеър (қасида, ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғ.) ва маснавие дар вазни «Ҳадиқату-л-ҳақиқа»-и Саноӣ будааст. Абёти зер намунае аз ашъори И. мебошанд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирак Маҷрӯҳии Чангӣ

**Мирак Маҷрӯҳии Чангӣ** (1498/99, Марв — 1583, Бухоро) — оҳангсоз, навозанда, хонанда ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мирак санъати мусиқь ва илми замонро аз падараш омӯхтааст. Дар охирҳои умр сарвари мутрибони дарбори Убайдуллоҳхони Шайбонӣ буд. Мирак асари бисёре эҷод кардааст, ки «Куллиёт» ба мақоми «Рост», «Амали сарви равон» ба мақоми «Наво», «Савти ситора», «Қавли чашмони фаттон» ба мақомҳои «Ҳусайнӣ» ва «Кӯчак» аз қабили онҳоянд. Мирак ғазалро некӯ мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муқаддаси Ардабилӣ

**Амад ибни Муҳаммади Ардабилӣ** (, маъруф ба **Муқаддаси Ардабилӣ** (; ) — ориф, муфассир ва мутакалими форс-тоҷик, муаллифи тафсири «Зубдату-л-баён».

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Zubdat al-bayan fi ahkam al-Quràn in Google books
Табъии Самарқандӣ

**Мирфаррух Табъии Самарқандӣ** (? — 1582, Самарқанд) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш Самарқанд ба камол расидааст. Ба қавли тазкиранигор Мутрибӣ («Тазкирату-ш-шуаро») Табъии Самарқандӣ шоири закитабъ ва щампояи Абдурраҳмони Мушфиқӣ будааст. Байни Мушфикӣ ва Табъӣ робитаи дӯстию эҳтироми якдигарӣ будааст.

Абёти зерин намунаи шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қайдии Шерозӣ

**Қайдии Шерозӣ** (; ? — 1582, Фотеҳпурӣ) — и форс-тоҷик ва аз намояндагони мактаби вуқӯъ.

## Зиндагинома
Дар дарбори Исмоили II сафавӣ (ҳукмр. 1576—1578) хидмат мекард. Ба ҳаҷ рафт ва аз он ҷо ба Ҳиндустон баргашта, мулозими Акбар шуд. Аз амрҳои Акбар ва нороҳатии мардум шиква мекард, барои ин вайро аз дарбор дур карданд. Дар тазкираҳо шоири пурмаҳсули ғазалсаро тавсиф шудааст. Аз осораш ғазалҳо ва абьёти пароканда боқист.

Байтҳои зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Содиқи Самарқандӣ

**Содиқи Самарқандӣ** (), **Мавлоно Қозисодиқи Ҳалвоӣ** (1505, Самарқанд — 1587, ҳамон ҷо) — , , қозӣ ва ҳунарманди форс-тоҷик, аз мударрисони Мадрасаи Улуғбек.

## Зиндагинома
Гузаштагонаш ҳалвопаз будаанд. Содиқи Самарқандӣ илмҳои расмии замонашро дар Самарқанд омӯхтааст. Ба нияти сафари Ҳиндустон ба Кобул рафта, чанде дар он шаҳр маскун шуд ва ба таълиму тадрис машғул гардид. Аз он ҷо ба Лоҳур, Мадина ва Ҳиндустон сафар кард. Ба Самарқанд баргашта, қозӣ ва мударриси мадрасаи Улуғбек таъйин шуд. Дар ин айём тазкиранавис Мутрибӣ борҳо дар сӯҳбати ӯ будааст ва дар тазкирааш Содиқи Самарқандиро чун шоир ва олими ширинсухан, хушсӯҳбату олиҳиммат васф кардааст. Содиқи Самарқандӣ ба забони тоҷикӣ ва арабӣ созишнома чанд рисола дар илми муаммо, инчнин рисола дар одоби баҳс таълиф кардааст.

Содиқи Самарқандӣ шоири соҳибдевон аст. Ғазалҳояш дар анъанаи ғазалсароии адабиëти классикии форс-тоҷик суруда шудаанд. Нусхаи дастнависи девони Созиқи Самарқандӣ дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Узбекистон маҳфуз аст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Турдии Қонунии Самарқандӣ

**Турдии Қонунии Самарқандӣ**, **Устод Турдии Қонунӣ** (1520, Самарқанд — 1587, Самарқанд) — мусиқидон, навозанда, оҳангсоз ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Санъати шеър, адаб ва мусиқиро аз падараш фаро гирифт. Қонун, қобуз ва дигар созҳои мусиқиро назди Хоҷа Абдусаттор, Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ ва диг. омӯхта, дар қобузу қонуннавозӣ шӯҳрати зиёд касб намуд. Дар санъати шеър (рубоӣ, ғазал) собиқаи хуби эҷодӣ дошта, муддате назди Абдурраҳмони Мушфиқӣ дарс андӯхта, ба ашъори ӯ «савт», «тарона», «нақш», «рехта», «куллиёт»-ҳои гуногунмавзӯъ сохтааст. Т.Қ. инчунин ба даҳ дубайтии Кавкабии Бухороӣ (вай.1535) оҳанг баста, «Нақши Наво» (бар усули мақоми «Наво»), «Савти Рост», «Куллиёти Рост» (тазмин ба "Куллиёти Кавкабӣ), «Нақши дили пора» (ба мақоми «Исфаҳон»), «Амали Сегоҳ» (ба ғаз. Мушфиқӣ) ва ғ. тасниф карда, ин осори мусиқиаш дар ҳавзаҳои ҳунарии Самарқанд, Бухоро, Марв, Миёнколот шӯҳрати зиёд дошта, шеърро (ғазалу рубоӣ) бо тахаллуси Қонунӣ некӯ мегуфт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — ISBN 978-99947-49-13-3