open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Августо Пиночет

**Августо Ҳосе Рамон Пиночет Угарте** () (25 ноябр 1915 — 10 декабр 2006) генерал ва диктатор Чиле буд.

Пиночет бар зидди ҳизбҳои марксистӣ мубориза кард. Ҳазорон нафар бенишон шуданд. Ҳуқуқи башар нақз мешуд, Дар матбуъот сонсури шадид ҷорӣ буд. Бисёре аз рушанфикрони кишвар ба хориҷ фирор карданд. Баъд аз кудетои низомӣ дар Чилӣ ва руи кор омадани Пиночет маълум шуд, ки Си Ай Эй-ё ЦРУ-и Амрико барои ташкили беназмиҳо дар давлати Салвадор Алленде милёнҳо доллар сарф кардааст.

Пиночет баъд аз кудетои низомии соли 1973 як сол баъд, яъне дар соли 1974 интихоботи раёсати ҷумҳурӣ баргузор кард ва то соли 1990, яъне 16 сол раиси ҷумҳур буд. Сипас бо дархости додгоҳи Испониё вай бояд дар додгоҳ муҳокима мешуд. Ба ин сабаб вай соли 1998 дар ҷараёни яке аз боздидҳояш аз Лондон бо дархости Испониё ба ҳабси хонагӣ гирифта шуд. Вале табибони Бритонё баъд аз 18 моҳи ҳабси хонагӣ гуфтанд, ки Пиночет бемор аст ва наметавонад ба додгоҳ кашонда шавад. Ба ин тартиб, Пиночет дар сини 91 солагӣ аз олам даргузашт.

## Пайвандҳо
* Пиночет бидуни маросими расмӣ ба хок супурда мешавад
Вилоятҳои Литва

thumb|400px|right

* Алитус
* Вилнюс
* Каунас
* Клайпеда
* Мариямполе
* Паневежис
* Таураге
* Телшяй
* Утена
* Шяуляй

Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии Литва
Гурӯҳ:Вилоятҳои Литва
Уилям Моррис

**Уилям Моррис** (; ) — рассом, нависандаи англис, фаъол сотсиалист ва пионери сотсиализм дар Англия, яке аз асосгузорони

Ҳаракати Санъат ва Меҳнати Бритониё буд. Бештар ҳамчун ороишгари рӯзномаҳои деворӣ, шоир ва нависандаи асари бадеӣ, пешсафи ҳаракати сотсиалистӣ дар Бритониё намунавӣ буд. Уилям Моррис, сотсиалист ва навовар дар харакати Санъат ва Меҳнат буд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Архиви Уилям Моррис (бо забони англисӣ)
Вилояти Каунас

**Вилояти Каунас** () — яке аз вилоятҳои Литва аст.

## Ҷуғрофия

## Таърих

## Иқтисодиёт

## Инҷоро ҳам бингаред
Рӯд

thumb|Дарёи бузурги Амазонка, Бразилия
thumb|Дарёи бузурги Нил, назди шаҳри Қоҳира
thumb|Сирдарё дар Хуҷанд
thumb|Амурдарё
**Рӯд** (), **рӯдхона**, **дарё** — обест равон, ки аз ба ҳам пайвастан оби чанд чашма дар дараҳои кӯҳистонӣ ба вуҷуд омада ва ҷараён меёбад то ба даштҳо, дарёчаҳо ё дарёҳову уқёнусҳо бирезад.

Одамон дар соҳили дарё моҳидорӣ, шиноварӣ ва истироҳат мекунанд. Дар Тоҷикистон ҳам дарёҳои зиёде мавҷуд аст, мисли дарёи Зарафшон, Сирдарё, Панҷ ва ғайраҳо.

## Дарёҳои бузургтарин
 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
*
Соли 1915

## Рӯйдодҳо
* Студиёи амрикоии Fox Film Corporation таъсис ёфтааст.

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1915]]*

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1915]]*

* Тошхӯҷаи Асирӣ соли 1915 дар шаҳри Хуҷанд аз дунё чашм пушид.

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1915
Мардумсолорӣ

мини|400px
**Мардумсолорӣ** (), **демокра́тия** ( аз  «мардум» +  «ҳукумат») — шакли ташкилоти сиёсии ҷамъият, ки аз руйи иштироки шаҳрвандҳо дар кори идоракунӣ, баробарии онҳо дар назди қонун, хуқуқҳои сиёсӣ ва озодии шахс, аз дигар шаклҳои ҳокимият фарқ мекунад.

## Таърих
Дар асоси маълумоти таърихӣ — инкишофёбӣ ва тағйирёбии демократия бо ҳадди инкишофёбии ҷамъият алоқаманд аст.

Яке аз навъҳои таърихии демократия дар давраҳои атиқа пайдо шудааст, ки он демократияи Афинаи Қадим мебошад. Нишонаи демократияи қадим — ҷамъомадҳои халқӣ, интихобкунӣ, масъулиятнокии шахсони
мансабдор мебошад. Нишонаи асосии демократия интихобӣ будани мақомоти ҳокимияти давлатӣ мебошад. Ду намуди демократия фарқ карда мешавад:
# демократияи намояндагӣ (қабули қарорҳои асосӣ ба воситаи мақомоти интихобӣ қабул карда мешавад);
# демократияи бевосита (қабули қарорҳои асосӣ бевосита аз ҷониби худи шаҳрвандон қабул карда мешавад).

Демократия аз ҳама шакли давлат аст. Демократия аз шаклҳои дигари давлат (истибдод, автократия, диктатураи ҳарбӣ ва ғайрахо) бо хусусиятҳои зерин фарқ мекунад: ба таври расмӣ эътироф намудани принсипи тобеияти ақаллият ба аксарият; баробарӣ ва озодии шаҳрвандҳо; интихоби будани органҳои давлатӣ ва ғайраҳо.

## Мардумсолорӣ дар Тоҷикистон
Дар моддаи якуми Қонуни асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфта шудааст, ки Тоҷикистон давлати демократӣ, хуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Тоҷикистон аз соли 1991 демократияи худро сохта истодааст.

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ
Мактаби ибтидоӣ

**Мактаби ибтидоӣ** — дар ин мактаб кӯдакони синфҳои 1-4 таҳсил мекунанд. Онҳо дар мактаби ибтидоӣ хондан, навиштан ва кашидани расмҳоро меомӯзанд. Дар Тоҷикистон хондани мактаби ибтидоӣ ва мактаби асосиро хатм кардан зарур аст. Омузиш дар мактаби ибтидоӣ дар ояндаи хар яки мо роли калонро мебозад.
Мактаби ибтидои, муассисаи таълими, ки маълумоти ибтидоӣ медиҳад. Мактаби ибтидоӣ ба талабагон хондан, навиштан ва ҳисобро меомӯзонад.

Гурӯҳ:Мактаб
Биноӣ

[thumb|300px|This is a [human eye.]]
thumb|300px|right|Light from a single point of a distant object and light from a single point of a near object being brought to a focus.

**Биноӣ**, **босира** — яке аз ҳавосси панҷгонаи ҳайвон ва одам, ки ангезиши равшаниро дарк мекунад. Ҳамаи муҳрадорон ва аксари бемуҳраҳо (ғайр аз исфанҷ) аъзои босира доранд. Унсури асосии аъзои босираи ҷонзоти бисёрҳуҷайра фоторесептор (ҳуҷайраи ҳисси босиравӣ) аст.

## Биноии инсон
Чашми инсон фақат мавҷҳои нури дарозиашон тақрибан аз 390 то 760 нм-ро дарк мекунад. Бинобар ин, одам нурҳои дарозиашон кам (ултрабунафш) ё зиёд (инфрасурх)-ро дида наметавонад. Нури рӯшноии ашё ба воситаи гавҳарак ба чашм гузашта, ба тӯрпардаи ҳисси рӯшноӣ — шабакия, аз ҷумла ба ҳуҷайраҳои махрутшакл ва қаламчашакли он таъсир мерасонад ва торҳои асаби онҳоро меангезад. Ангезиш ба воситаи асаби биноӣ ба маркази қишри биноӣ, ки дар мағзи сар воқеъ аст, интиқол меёбад ва дар шакли образҳои муайян ва таассурот дарк карда мешавад.

Дар шабакия тақр. 7 млн ҳуҷайраи махрутшакл ва 12 млн ҳуҷайраи қаламчашакл мавҷуд аст. Миқдори асосии ҳуҷайраҳои махрутшакл дар маркази шабакия, ки доғи зард ном дорад, ҷойгир шудаанд. Баробари аз марказ дур рафтан миқдори ҳуҷайраҳои махрутшакл кам мешавад, вале адади ҳуҷайраҳои қаламчашакл меафзояд. Дар канораи шабакия фақат ҳуҷайраҳои қаламчашакл мавҷуданд, ки нурро хеле хуб ҳис карда, барои дар шомгоҳон ё шаб дидан ёрӣ мерасонанд. Ҳангоми бо ҳар ду чашм дидани ашё тасвири он ба нуқтаҳои яксони шабакияи чашмон меафтад ва одам ашёро на ҷудо-ҷудо, балки яклухт мебинад. Агар тасвири ашё ба қитъаҳои яксони шабакияи чашмҳо наафтад, он гоҳ ҳар чиз дуто менамояд, яъне, ҳолати аҳвалӣ ба вуҷуд меояд.

Барои маҳфуз доштани биноии мувофиқ фароҳам овардани шароити мусоиди беҳдошт аҳаммияти бузург дорад. Аз ин ҷиҳат равшании дурусту кофӣ басо муҳим аст. Барои бемонеа ба хона афтодани равшании рӯз шишаҳои тирезаро тоза нигоҳ доштан лозим; дар зертахтаи тиреза гулҳои баланд намегузоранд. Ба тирезаҳо барои рафъ намудани таъсири нурҳои рости офтоб бояд пардаи сафед овехт. Равшании табиӣ дар хона ба дараҷаи инъикоси рӯшноии рӯз дар сақф, деворҳо, мебел ва дигар ашё вобаста аст. Бинобар ин, онҳо бояд тобишҳои сафед ва бештар зарди сабзтоб дошта бошанд. Барои рӯшноии сунъӣ аз лампаҳои каммасраф истифода мебаранд. Рӯшноии онҳо ба рӯшноии рӯз наздик ва барои чашм безарар мебошад. Дар хона барои кор бояд дар назди тиреза ҷойи равшан ҷудо карда шавад. Масофаи байни чашм ва китоб (ё дафтар) бояд 30-35 см бошад. Барои пешгирии хастагии чашм баъди ҳар 30-40 дақ. кор 10 дақ. истироҳат мекунанд. Ҳангоми тамошои телевизор аз экрани он ҳадди аққал 2,5 метр дуртар мебояд буд ва ҳам хона бояд равшан бошад.

## Нигаред низ
* Чашм

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Идрок
Гурӯҳ:Дид
Тим Бернерс-Ли

*Сэр* **Тимоти Ҷон Бе́рнерс-Ли** (; тав. 8 июни 1955, Лондон) — донишманди бритониёии улуми роёна, ихтирокори URI, URL, HTTP, HTML, эҷодкори Веби ҷаҳонгустар (бо ҳамроҳии Роберт Кайо) роҳбари кунунии Консорсиум Веби ҷаҳонгустар. Муаллифи консепсияи шабакаи семантикӣ. Муаллифи бисёр навовариҳо дар соҳаи фановарии иттилоот.

## Зиндагинома
Тим Бернерс-Ли дар Лондони (Англия) таваллуд шудааст. Волидайни ӯ, Конвэй Бернерс-Ли ва Мэри Ли Вудс ҳарду риёзишиносон буданд ва барои сохтани «Manchester Mark I» меҳнат мекарданд, ки яке аз аввалин компютерҳо буд. Тим дар мактаби Эмануэл дар шаҳри Вэндсворте таҳсил мекард, баъд дар Коллеҷи Шоҳонаи Оксфорд таҳсил кардааст. Дар он ҷо вай аввалин компютери худро дар асоси протсессори M6800 бо телевизор ба ҷойи монитор ҷамъ овард. Боре Тим ва дӯсташро бо ҳамлаи хакерӣ карданашон дастгир шуда буданд, аз ҳамин сабаб аз ҳуқуки истифодабарии компютерҳои донишгоҳ маҳрум шуда буданд.

Баъд аз хатми Донишгоҳи Оксфорд дар соли 1976 Бернерс-Ли ба компанияи «Plessey Telecommunications Ltd» дар графигарии Дорсет ба кор омад. Он ҷо вай ду сол кор кард, асосан бо тақсимкуни транзаксияҳо машғул буд.

Дар соли 1978 Бернерс-Ли бар компанияи «D.G Nash Ltd» меояд, ки дар он бо барномаҳо барои принтерҳо ва системаи оператсионии бисёрвазифаро сохт.

Баъд вай як солу шаш моҳ дар Шӯрои Аврупои барои Тадқиқотӣ ҳаставӣ () консултанти барномаҳои компуютерӣ шуда кор кард. Дар ҳамон ҷо, дар Женева (Швейтсария), барои истифодаи шахси барномаи «Энквайр» () тарҷума кунем, ки ин барнома ассотсиатсияҳои тасодуфиро истифода мебурд ва асоси тахминии Шабакаи Ҷаҳониро гузошт.

Аз соли 1981 то 1984 Тим Бернерс-Ли дар компанияи «Image Computer Systems Ltd» меъмори системавӣ шуда кор кард.

Дар соли 1984 вай идрори — стипендияро аз CERN гирифи ва дар он ҷо бо коркарди системаи тақсимкуни барои ҷамъоварди иттилооти илмӣ сарукор дошт. Дар он вақт системаи «FASTBUS» кор мекард ва системаи худро сохт RPC ().

## Ихтироъот
Дар соли 1989, дар шабакаи дохилии CERN кор карда, Бернерс-Ли лоиҳаи ҳиперматнии глобалиро, ки дертар ҳамчун Анкабутхонаи умумиҷаҳонӣ машҳур мегардад пешниҳод кард. Лоиҳа тасдиқ шуд ва амалӣ гардид.

Аз соли 1991 то 1993 Тим Бернерс-Ли кори худро барои Анкабутхонаи умумиҷаҳонӣ ё худ Шабакаи Ҷаҳонӣ давом дод. Вай пешниҳодҳои корбаронро ҷамъ меовард ва кори Шабаки Ҷаҳониро ҳамооҳангсозӣ мекард. Дар ҳамон вақт аввали таснифоти худро барои URI, HTTP ва HTML барои муҳокимаи оммавӣ пешниҳод кард.

Дар соли 1994 Бернерс-Ли сарвари кафедраи Асосгузорон «3Com» дар Лабораторияи информатики MIT гардид. Вай то ҳам дар он ҷо яке аз тадқиқотчиёни пешсаф аст.

Ҳоло ҷаноб (сэр) Тим Бернерс-Ли берун аз шаҳри Бостон бо завҷаш ва ду кӯдакаш зиндагӣ мекунад. тез-тез ба гӯшаву канори гуногуни кишварҳои ҷаҳон сафар мекунад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Саҳифаи шахсии Тим Бернерса-Ли
* Блоги Тим Бернерс-Ли, моҳи декабр 2005-ум кушода шудааст 
* Пешниҳодҳои таърихии Бернерс-Ли дар CERN
* Знаменитая книга «Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной паутины» онлайн
* Якум сайт дар Ҷаҳон (бойгонӣ)
* Сайти расмии Консортсиуми Шабакаи Ҷаҳонӣ (W3C)

Гурӯҳ:Олимони Британиёи Кабир
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Гурӯҳ:Интернет
Гурӯҳ:Шабакаи ҷаҳонӣ
Муборак

**Муборак** кадам шоири тоҷик мебошад. Дар Бадахшон зиндагӣ ва эҷод кардааст Муборак кадам дар назди падараш савод гирифтааст Бино ба маълумоти тазкирахо ӯ дар ягон мадраса таҳсил накардааст У илмҳои мантик фалсафа илми шеър ва забони арабиро хуб омухтааст Муборак кадам осори зиёди илмию адаби ба мерос гузоштааст. Аз ҷумла ду девони ашъор ва шаш достон ғазалу қитъа то замони мо омада расидааст У наккош низ буда,бисёр асархояшро бо лавхаҳои ачиб оро додааст ӯ инчунин баландмаком ном асбоби мусикие офарида худаш когаз хам таиёр кардааст
Аллегро

**Аллегро** аз забони итолиёӣ - калимаи италиаги буда,alegro-ин шух мебошад,
*Дар мусикисурати баландро мегуянд.
*Пеъсаи мусиқӣ ё қисми он ки бо ҳамин суратичро мешавад.
*дар рақси класики аз ҳама қисми авчнокашро мегуянд,

## Нигаред
*Мусиқӣ
*Рақс

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Санг

**Санг** — санги сахт дар шакли сахт.
Сангҳои табиӣ қисми муҳимтарини базаи ашёи хоми минералии саноати муосири сохтмонро ташкил медиҳ. Саноат ҳамчун масолеҳи сохтмонӣ ҷинсҳои магмавӣ, метаморфӣ, эффузивӣ ва таҳшиниро истифода мебарад. Миқдори зиёди санги истихроҷшуда барои истеҳсоли санги шағал, ки ҳамчун пуркунандаи бетон ва дар сохтмони роҳ ба миқдори камтар истифода мешавад,— барои истехсоли санги санг-пора, масолеҳи сохтмонӣ истифода мешавад.
## Номгузорӣ
Вобаста аз андоза ва шакл, санг метавонад номҳои дигар дошта бошад:

* Санг ё харсанг — порчаи калони бешакли санг
* Боулдер — пораи калони ба дараҷаҳои гуногун печонидашудаи ҷинс кӯҳӣ бо диаметри аз 256 то 1024 мм
* Сангпора — сангҳои хурде, ки бо об ғелонда ва сайқал дода шудаанд, аз сангҳо хурдтар, вале аз шағал калонтар
* Урён (санг)— санги ҳамвор, мудаввар
* Шағал — сангҳои хеле хурд дар об ғелонда
* Санги гирдак — санги ҳамвор (одатан мудаввар), ки кӯдакон барои бозӣ истифода мебаранд
* Реги ноҳамвор — номи умумии шағал, реги ноҳамвор; соҳиле, ки бо сангча пӯшонида шудааст, ки дар лаҳҷаҳо бо номи дигар маъруф аст
* Санги шағал, бор — санги шағал, ки барои корҳои роҳу сохтмон истифода мешавад
* 
;Санги сунъӣ:
* Бетон
* Бетони газдор
* Кориан
* Хишт
* Шлакоблок
## Санг дар табиат

Акс:Fehmarn_Strand_Steine.JPG|пайванд=Файл:Fehmarn_Strand_Steine.JPG
Акс:Devils_Marbles.jpg|пайванд=Файл:Devils_Marbles.jpg
Акс:Goloborze.jpg|пайванд=Файл:Goloborze.jpg
Акс:Findling_Blandow_1.jpg|пайванд=Файл:Findling_Blandow_1.jpg
Акс:33.Cantals_poligonals.JPG|пайванд=Файл:33.Cantals_poligonals.JPG


## Нигаред низ
* Таърихи азхудкунии сарватҳои зеризаминии Тоҷикистон 
## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Масолеҳ
Гурӯҳ:Табиат
Гурӯҳ:Захираҳои табиӣ
Гурӯҳ:Масолеҳи сохтмонӣ
Ихлоти

**Ихлоти** зарб, вазни мусикии форс-тоҷик,ки мусикишинос ва бастакори садаи XII Хусайни Ихлоти барои ҳарбиён эҷод кардааст. Ихлотиро созандагон дар маросими гуселкунии лашкар ба майдони харб ва ё дар майдони мухориба пеш аз огози задухурд ичро менамудаанд. Дар Ихлоти зимни оҳанг далери, ҷасури ифода ёфтааст, ки аҳли санъат онро Алхони гурдон меномиданд.

## Нигаред
*Мусиқӣ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Якоб Михаэл Рейнҳолд Лентс

**Якоб Михаэл Рейнхолд Лнтс** (; ) —  ва драматурги олмонӣ. Писари руҳонӣ. Дар «Ёддоштҳо дар бораи театр» (1774) зидди эстетикаи класисизм баромада, дар ҳунар аз қонунҳои муқаррари озод будан ва офаридани характерҳои намоёну беназирро дархост кард.

## Эзоҳ
Мусиқии анъанавии тоҷик

**Мусиқии анъанавии тоҷик** ғанӣ ва гуногунранг аст. Дар он зиндагӣ, маишат, фаъолияти меҳнатӣ, муборизаи иҷтимоӣ, русуму омол, хислат ва эҳсосоти халқ ифода ёфтаанд.

Мусиқии анъанавии тоҷикро аз лиҳози тафаккури мусиқӣ метавон ба се сабк тақсим кард: сабки шимолӣ (вилояти Суғд), сабки марказӣ ё худ кӯҳистонӣ (Ҳисор, Хатлон, Ғарм) ва сабки Бадахшонӣ (Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон).

Маданияти мусиқии Бухорову Самарқанд ва ноҳияву вилоятҳои ҳамсояи онҳо (Қашқадарё ва Сурхондарё) ба сабки шимолӣ қаробат дорад, вале баробари ин ба асолат ва сифатҳои хос соҳиб аст. Мусиқии анъанавии тоҷик бо доираи васеи жанрҳо фарқ мекунад: ҳамосавӣ, меҳнатӣ, русумӣ (таронаҳои тақвимӣ, тӯёна, сӯгворӣ ва ғайра), сурудҳои лирикӣ, ҳамчунин мусиқии созӣ бо истифодаи созҳои мусиқии миллӣ, шаклҳои силсилавии касбӣ ва касбии классикӣ.

Мусиқии анъанавии тоҷик аз се ҷанбаи бо ҳам робитадошта иборат аст: *халқӣ, халқии касбӣ ва касбии классикӣ*. Мусиқии анъанавӣ дар тӯли таърихи инкишофаш ба шароити зиндагӣ ва шавқу завқи гурӯҳҳои муайяни иҷтимоӣ (масалан, Мусиқӣ дар байни созандагони шаҳру деҳот) вобаста буда, он қонуниятҳои хос ва намояндагони худро дорад (мас., навҳагарон, мавригихонон сарнақшхонон, гӯрғулихонон, фалаксароён ва ғ).

## Нигаред
* Созҳои мусиқии миллӣ
* Гӯрғулӣ (ҳамоса)
* Фалак (мусиқии анъанавӣ)
* Мавригӣ
* Маддоҳӣ
* Нақшхонӣ

## Пайвандҳо
* Таджикская музыка: клласика, ретро, поп

## Сарчашма
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. II. Калим—Работ — : СИЭСТ, 1989. — С. 341. — 560 с. — ISBN 5-89870-001-3.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон
Георгий Леонидзе

**Георгий Николаевич Леонидзе** (; ) — шоири шӯравии гурҷӣ, Шоири халқии Гурҷистон (1959), академики АФРСС Гурҷистон Аз соли 1945 узви КПСС. Аз соли 1911 асарҳояш нашр шуданд.

## Эзоҳ
Муҳракалам

**Муҳракалам**, нақшқалам,асбоби сеқирраи пулодӣ ,ки дар амали устоҳои кандакор истифода мегардад.Василаи он мис, тило, биринҷӣ, нуқра барин филизоти ранга хаккоки карда мешавад.Мухракаламро одатан дар ороиши ашъёи нафис истифода мебаранд.

## Нигаред
* Кандакор

Гурӯҳ:Кандакорӣ
Лахтак

**Харгӯши баҳрӣ**, **лахтак** () — ҳайвони баҳрӣ аз гурӯҳи белпойҳо. Дарозиаш 2, 2-2, 6 м, вазнаш 225-360 кг. Нараш аз модааш калонтар. Тахтапушташ бо пашми чигарии ҳокистартоб ва қисми шикамаш бо пашми ҳокистари пушида шудааст. Ранги навзодаш сиёҳ. Лахтак дар минтакаҳои арктикии Атлантика, дар баҳрҳои Сафед, Баренц,Кара,Чукот,Беринг ва Охота пахн щудааст. Одатан дар чойҳои тунукоб танҳо-танҳо зиндагӣ карда, бо ҳайвонҳои майдаи бемухра ва баъзан моҳиҳо ғизо мекунанд. Дар қабати барфҳои доими лона сохта, баҳорон дар яхҳои шиновар якто бача мезоянд. Даври тулаш тобистон. Барои пуст ва равған шикор мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Пӯшок

**Пӯшок**, **ҷома**, **либос** — номи умумии чизҳое, ки инсон мепушад. Ба мафҳуми либос каллапӯш, пойафзор, дастпӯшак, кулоҳ, ҷӯроб, курта ва ғайраҳо дохил мешаванд. Асбоби зиннат ба либос танҳочизи иловагист. Либос баробари иқоматгоҳ ҳамчун яке аз василаҳои муҳофизат аз таъсири гуногуни беруна пайдо шуд.

Либос яке аз ихтирооти қадимтарини инсон аст.

## Нигаред низ
* Либоси миллии Тоҷикон
* Либоси ҳарбӣ

## Эзоҳ
Лепидозаврҳо

**Лепидозаврҳо**(*Lepidosauria*), зерсинфи хазандаҳо аз давраи перм маълуманд. Лепидозаврҳои қадим ба котилозаврҳо хеле наздиканд. Косахонаи сари Лепидозаврҳо мисли косахонаи сари архозаврҳост. Лепидозаврҳо ҳайвонҳои даррандаи хушкигард ё оби буда, калтакалосҳо, морҳо ва баъзе гурӯҳи дигари хазандаҳоро дарбар мегиранд. Онҳо(ба ғайр аз мезозаврҳо) аҳамияти калони стратиграфи надоранд.

Гурӯҳ:Лепидозаврҳо
Лесакхо

Лесакҳо,нармбаданҳои шикампои хушкигардеро гӯянд,ки ба қатори Stylommatophora мансубанд. Лесакҳо Гушмоҳи надоранд(осори он фақат дар зери мантия боқӣ мондааст). Танашон кирмшакл ё устувонашакл аст. Дар Тоҷикистон 10 намудашон(аз 4 ҷинс)маълуманд. Лесакҳо ҷонварони наммидӯст мебошанд.
Ҳоҷӣ Подшоҳхоҷаи Надим

**Ҳоҷӣ Подшоҳхоҷаи Надим** (; 1838, Мазори Шариф — 1919, Кобул) — шоири форсигӯи Афғонистон. 

## Зиндагинома
Дар назди бобояш хатту савод бароварда, барвакт ба шеърнависи пардохт. Надим дар ноҳияву вилоятҳои Афгонистон бисёр сафар карда, бо ахли илму адаб шинос шудааст. Аз Надими ду девон бокист, ки аз газал, рубои, қитъа ва мухаммас иборатанд. Ин абёт аз уст.

: Омад бути ман барои дилхостанӣ,
: Бардошт ғамам зи дил чи бардоштанӣ.
: Биншаст зи рӯи ишва бархост ба рақс,
: Ваҳ-ваҳ чи нишастане, чи бархостанӣ.

## Эзоҳ
Лаққамоҳӣ

**Лаққамоҳҳиҳо** — оилаи моҳиҳо аз гурӯҳи зағорамоҳиҳо. Дарозии танаш то 5 м вазнаш то 300 кг. Баданаш луч (бе пулакча), 2-3 ҷуфт мӯйлаб дорад. Боли шиноварии оқибаш дароз аст. 8 ҷинси лаққамоҳӣ дар обҳои ширини Осиё ва Аврупо паҳн шудааст. Дар собиқ ИҶШС 3 намуд аз 2 ҷинси он вомехӯранд. Дар ҳавзаҳои Осиёи Миёна танҳо лаққамоҳии муқаррарӣ зиндагӣ мекунад.
Дар Тоҷикистон, дар дарёҳои Сир, Зарафшон, поёноби Панҷ, Вахш, Кофарниҳон, Қизилсу, инчунин обанборҳои Фарходу Қайроққум вомехурад. Дарозиаш то 1,7 м, вазнаш то 150 кг, одатан дар шохоб, резишгоҳ ва назди соҳилҳои обанборҳо зиндагӣ мекунад.

Гурӯҳ:Моҳиҳо
Наққошӣ

**Наққошӣ** —  нақшакашӣ, ҳунари офаридани нақш, маҳсули эҷодии санъаткорони халқӣ ва касбӣ, яке аз навъҳои бостони санъати ороиши амалӣ.

Ёдгориҳои меъморӣ ва бозёфтҳои бостоншиносии Осиёи Миёна шаҳодат медиҳанд, ки наққошӣ дар ин ҷо аз замонҳои қадим ривоҷ ёфтааст. Инкишофи ҳунарҳои меъморӣ, кулолӣ, мисгарӣ, заргарӣ, қолинбофӣ, гулдузӣ ва ғайра ба тараққиёти наққошӣ низ мусоидат кардаанд.
Намунаҳои нодири нақшунигоре, ки дар натиҷаи ҳафриёт аз Тирмиз, Варахша (Бухоро), Афросиёб (Самарқанд), Панҷакенти қадим, Хулбук (Хутлон) ва дигар мамлакатҳо ёфт шудаанд, аз маданияти гузаштагони мо гувоҳӣ медиҳанд.
## Адабиёт
Б. Ғафуров. Тоҷикон. Китоби 1 - Душанбе, 1989

Гурӯҳ:Санъат
Найсонӣ

**Саидмуҳаммад Тоҳир ибни Саидҳусайни Татавӣ** () —  ва таърихнависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Роҷеъ ба ҳаёту эҷодиёти ӯ маълумоте дастрас нест, ба ҷуз он ки ӯ аз шогирдони Мирзо Ғозибеки мутахаллис ва Виқорӣ буда, дар дарбори Акбар (хукм. 1556—1605) мансаби Тархонӣ доштааст. Аз Найсонӣ китобе дар таърихи деҳаи Татаи сарзамини Синд бо унвони «Таърихи тоҳирӣ» мондааст.

## Эзоҳ
Пётр Лесгафт

**Пётр Франсевич Лесгафт** (3 октябри 1837, Петербург &mdash; 11 декабри 1909, наздикии Қоҳира: дар Петербург дафн карда шудааст), педагог, анатом, табиб ва психологи рус, асосгузори системаи илмии маълумоти ҷисмони. Доктори тиб (1865), проффессор (1868). Баъди хатми Академияи тиббию ҷарроҳи (1861) дар университетҳои Петербург ва Қазон кор кард.

## Эзоҳ
Леохар

[thumb|left|250px|''Диана'', [Версал]]
[thumb|right|250px|[Аполлон Белведери]]

**Леохар**, аз бузургтарин хайкалтароши Юнони Қадим (миёнаҳои а. 4то м.). Л. дар тарошидани хайкалхи мармарин маъбади Галикарнас ширкат доштааст. Машртарин асари Л. мучассамаи биринчии Аполлон мебошад, ки то замони мо дар нусхаи мармарии Рим (машхр ба Аполлони Вельведери) расидааст.

Гурӯҳ:Ҳайкалтарошони Юнони Қадим
Ливондар

**Ливондар** () — рустании бисёрсолаи доруист аз оилаи занбақиҳо. Баландиаш то 30 см. Решапоя, баргт Эллипси (дарозиаш 10-20 см, бараш 4-8см), гултӯдаи 5-20-гула, гули сафеди зангӯлашакли хушбӯй, ғуҷуммеваи муддавари норанчии сурхтоб, тухми зард дорад. Ливандори худруй дар Европа, Осиё, Америкаи Шимоли, Қрим, Кавказ, Шарқи Дур паҳн шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ботаника
Лизогения

**Лизогения** (аз  - таҷзия, вайроншави ва geneia - пайдоиш), қобилияти генетикии бактерияҳо, ки баъди сирояти бевосита пас аз чанд насл вайрон шуда, бактериофаг ҷудо мекунад. Назарияи Лизогенияро соли 1950 олимони франсави А. Лвов ва А. Гутман кашф кардаанд. Онҳо ошкор намуданд, ки ҳолати Лизогени бо мавҷудияти бактерияҳои махсус дар хучайра-профагҳо алока дорад.

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Китоби сурх

[alt=Рӯнамои Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон|thumb|Рӯнамои [Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон (Нашри дуюм)]]
thumb|Сиёҳгӯш. Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон, С. 415

**Китоби сурх** — санаде илмию байнулмилалист, ки дар мавриди гиёҳону ҷонварон муҳофизатталаб маълумоти ниҳоят муҳим дорад. Онро комиссияи доимии нигаҳдории ҳайвоноти камшумору нодири Иттифоқи байналмилалии муҳофизати табиат ва захираҳои табиӣ тайёр кардааст. Ба Иттифоқи баӣналмилалӣ олимони намоёни тамоми кишварҳои дунё дохил шудаанд ва вазифаи асосии онҳо ёфтани роҳҳои гуногуни ҳифзи набототу ҳаӣвоноти камшумору нодир аст.

## Таърих
Аз миёнаи солҳои 40-50-уми асри ХХ шумораи зиёди намудҳои олами набототу ҳаӣвонот бо таъсири фаъолияти инсон, дар натиҷаи истифодаи нодурусти захираҳои табиат, аз ҷумла, захираҳои органикӣ ру ба таназзул овардаанд ва қисми зиёдашон аз байн рафта, камёфту нодир шудаанд. Бо мақсади пешгирии ин ҷараён дар тамоми олам соли 1948 Ташкилоти «Иттифоқи байналмилалии ҳифзи табиат ва сарватҳои он» таъсис ёфт. Ин ташкилот баъди таҳлили маълумоти гуногун оид ба намудҳои камшаванда, камёб ва нодир дар тамоми қитъаҳои олам ба хулоса омад, ки бо қабули ҳуҷҷати муҳими давлатию илмӣ пеши роҳи ин раванд гирифта шавад. Чунин ҳуҷҷат «Китоби Сурх» аст, ки дар он оид ба наботот ва ҳаӣвоноти муҳофизатшаванда маълумоти пурқимат гирд оварда шудааст.
Ин буд, ки баъди панҷ сол Иттифоқи байналмилалии муҳофизати табиат ва захираҳои табиӣ «Китоби Сурхи далелҳо» таҳия намуд. Дар яқ вақт кори дигар — «Руихати сиёҳ»-и организмҳои набототу ҳайвоноте, ки аз соли 1900-ум инҷониб дар саӣёра нест шудаанд, тартиб дода шуд. Ба ин руйхат 65 намуд бо 55 зернамуди ширхурҳо ва 2 намуди паррандаҳо ворид шуданд. Ҳоло «Китоби Сурх»-и сайёра, Аврупо ва ҳар як кишвар вуҷуд дорад.
Дар Иттиҳоди Шуравӣ «Китоби Сурх» нахустин маротиба соли 1972 нашр гардид.

## Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ин китоб соли 1988 ба забони русӣ ба табъ расид
* *Красная книга Таджикской ССР : Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений / А. И. Соков. — Душанбе : Дониш, 1988. — 336 с.*

Соли 2000 «Китоби Сурх»-и Тоҷикистон ба забони давлатӣ аз чоп баромад, ки дар он 226 намуди рустанӣ ва 162 намуди ҳайвон ҷой дода шудааст. Дар нашри дуюми Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон 267 намуд рустаниҳо ва 222 намуд ҳайвоноте, ки дар зери таҳдиди маҳвшавӣ қарор доранд дохил карда шудааст.
* *Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон : Олами ноботот ва ҳайвонот / Ш. Курбонов, А. Тошев. — нашри 2-юм. — Душанбе : Дониш, 2015. — 535 с. — ISBN 978-9975-45-07-7.*

Ба «Китоби Сурх» намудҳои рустаниҳо ва ҳайвонҳо аз руи самтҳои муаӣян дохил мешаванд:
# Намудҳое, ки аз нестӣ нигоҳ доштани онҳо бе чораҷуиҳои махсус ғайриимкон аст;
# Намудҳое, ки камшуморанд ё дар маҳалҳои маҳдуд ба нестӣ расиданашон мумкин аст;
# Намудҳое, ки шумораи онҳо бо суръати баланд нест мешаванд;
# Намудҳои номуайяни камшуморе, ки аз сабаби набудани маълумоти кофӣ ҳолати фардии онҳоро аниқ кардан мушкил аст.

## Нигаред низ
* Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Синамои шӯравӣ

**Синамои шӯравӣ**, як соҳаи санъат, ки пас аз таъсисёбии ИҶШС ташаккул ёфтааст. Синамои шӯравӣ аввалин наворoое, ки воқеаҳои рӯйдоҳои инқилоби Октябрии соли 1917 дар Петроград ва Москва-ро инъикос кардааст, ибтидо меёбад. Синамои шӯравӣ дар даврони мавҷудияти ИҶШС асосан аз филмҳои ҳуҷҷатӣ ва ташвиқотӣ иборат буд, зеро инъикоси воқеъаҳои сиёсиву иддеолужӣ, набзи ҳаёти нави, тарғиби ҳаёти ҷомеаи нави шӯравӣ, тарғиби ғояҳои ленинӣ-сотсиалистӣ, талқини моҳияти тарзи нави ҷомеаи шӯравӣ аз вазифаҳои аввалиндараҷаи он ба шумор мерафтанд.

## Пайвандҳо
Википедияи русӣ Синамои СССР

Гурӯҳ:Синамои ИҶШС
Гурӯҳ:Баррасии мақолаҳо дар бораи синамои миллӣ
Сидор Ковпак

**Сидор Артемевич** (Артёмович) **Ковпак** (; ) — фармондеҳи низомии шӯравӣ.

## Эзоҳ

* Указ ПРезидиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза т. т. Ковпаку С. А., Копенкину И. И., Сабурову А. Н., Фёдорову А. Ф., особо отличившимся в партизанской борьбе в тылу против немецких захватчиков» от 18 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 5 июня (№ 20 (179)). — С. 1.
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О награждении Героев Советского Союза Ковпака Сидора Артемьевича и Фёдорова Александра Фёдоровича второй медалью «Золотая звезда»» от 4 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 13 января (№ 2 (262)). — С. 1
Филми варзишӣ

**Филми варзишӣ** - як навъи санъати кино мебошад, ки ба мавзӯи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш бахшида шудааст. Мавзӯи мазкур объекти инъикоси ҳамаи навъҳои кино: филми бадеӣ, филми ҳуҷҷатӣ, филми илмии оммавӣ, филми таълимӣ ва филми тасвирӣ (мултипилкатсионӣ) мебошад.

## Нигаред
*Портал:Варзиш
*Портал:Футбол

Гурӯҳ:Кино
Филми таълимӣ

**Филми таълимӣ** - як навъи филми илмӣ мебошад, ки дар раванди таълим дар Муассисаи таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ аз он истифода мебаранд.  Флмҳои таълимиро омӯзгор ҳамчун ашёи аёнӣ ҳангоми таълими мавзӯъҳои мураккаби физика, химия, биология, таърих ва амсоли инҳо истифода мебарад.

## Нигаред низ
* Филм 
* Кино 
 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таҳсилоти миёнаи касбӣ
Гурӯҳ:Кино
Шапарак

**Шапарак** хашароти зараррасон набуда балки ба заминҳои полези хидмат мерасонад ва дарахтонро гардолуд мекунад,
Миномёт

thumb|right
**Миномёт** — ин минапарон ва он яке аз аслиҳаҳои артилерии суфтамила ба ҳисоб меравад. Барои мониаҳои табииро бартараф карда, аз боло ба душман партофтани хучат истифода мешавад. Миномёт барои несту нобуд кардани қувваҳои дар майдони кушод ва хандақҳо будаи душман ва инчунин барои торумори он истифода мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷангафзорҳо
Владимир Кирилин

**Владимир Алексевич Кирилин** () — ходими давлатӣ ва ҳизбӣ, , Академики АФ ИҶШС (1962).

## Эзоҳ
Соли 1998

## Рӯйдодҳо
## [[май]] [[1998]]
* 23 май —  Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бонкҳо ва фаъолияти бонкӣ»-ро, ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ кард, қабул кард. 
## [[сентябр]] [[1998]]
* 22 сентябр — кушта шудани раиси зеркумиссиюни ҳуқуқии Комиссияи оштии миллии (КОМ) Тоҷикистон Отахон Латифӣ дар маркази шаҳри Душанбе.
## [[ноябр]] [[1998]]
* 13 ноябр — Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ» дар иҷлосияи Маҷлиси Олии ҶТ қабул шуд.
## [[декабр]] [[1998]]
* 23 декабр —  Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар бораи барҳам додани урдугоҳҳо ва марказҳои тайёрии дастаҳои мусаллаҳи ИНОТ дар хориҷи кишвар расман эълон кард.
## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1998]]*

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1998]]*
## Эзоҳ

## Нигаред низ
 

Гурӯҳ:Соли 1998
Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1998
Соли 1928

## Рӯйдодҳо

### Январ
[thumb|135px|right| [7 Январ|7 ян: Tidal wave fills Қалъаи Лондон's moat.]]

* 6 Январ-7 — Дарёи Темза дар Лондон аз сохил мебарояд — 14 ғарқ шудаанд

### Феврал
[thumb|70px|right| [11 Феврал|Фев. 11: Олимпиадаи Зимистона]]

* Феврал — Донишгоҳи Куруме (Ҷопон) ташкил шуд

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1928]]*

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1928]]*

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1928
Парчами Ҷопон

thumb|Парчами қувваҳои ҳарбию баҳрии Ҷопон
**Парчами [[Ҷопон]]** аз матоъи рангаш сафед, ки дар мобайн доираи рангаш сурх дорад ва офтоби субҳро таҷассум мекунад, иборат аст. Аз рӯи ривоятҳо ин парчам асри XIII ҳангоми тохтутози муғулҳо ба Ҷопон, пайдо шудааст. Парчам ба императори Ҷопон аз тарафи роҳибони буддоӣ пешкаш карда шуда буд.

Парчам ҳамчун рамзи давлатӣ баъд аз соли 1868 қабул гашт.

Парчам нисбати 2:3 тарафҳо дошта, парчами давлатӣ ва граждании Ҷопон ба ҳисоб меравад.

## Эзоҳ

Ҷопон
Гурӯҳ:Рамзҳои давлатии Ҷопон
Металлургияи ранга

**Металлургияи ранга** — як соҳаи муҳими саноати вазнин буда, протсесҳои ҳосил ва бойгардонии маъдан, истеҳсолу коркарди металлҳои ранга ва хулаи онҳо, инчунин ҳосил кардани алмосро дар бар мегирад.

## Нигаред низ
* Металлҳои сиёҳ

## Адабиёт
* «Цветные металлы» - производственный журнал по вопросам цветной металлургии

Гурӯҳ:Металлургия
Соли 1924

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1924]]*
22 май — Шарл Азнавур — овозхони машҳурӣ Фаронсавӣ арманӣ дар Париж таваллуд шудааст.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]]*
* Ленин — яке аз пешвоёни назарияи марксизм

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1924
Соли 1925

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1925]]*
* 6 Январ — Ҷон Де Лоран, мошинсози Амрикои (даргузашт 2005)
* 7 Январ — Ҷералд Дюррел, табиатшиноси Бритониёи, нависанда, ва барандаи барномаи ТВ
* 10 июл — Махатхир Мохамад, сарвазири Малайзия

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1925]]*
* Сергей Александрович Есенин — шоири класикии адабиёти русӣ

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1925
Дирафш

[thumb|[Дирафши Ковиёнӣ]]
**Дирафш** дар порсии миёна «***drafš***» гуфта мешуд ва бозмонда аз эронии бостони «****drafša-***» аст ва баробари он дар ҳиндии бостон вожаи «***drapsá-***» буд. Аз ин вожаи эронии бостони «****drafša-***» дар забонҳои авестоӣ «***drafšā-***», суғдӣ «***’rδ’šp***» [***arδašf*** / ***ərδəšf***] ва бохтарии «***λraφo***» падид омадаанд.

Куҳантарин Дирафши кишвардории тоҷикон парчаме бо номи **«Дирафши Ковиёнӣ»** будааст, ки онро «Ахтари Ковиёнӣ» низ хондаанд.

## Нигаред
Парчами Тоҷикистон

## Сарчашма

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Консерт

thumb|Консерт
**Консерт** — (ит. concerto – мувофиқат, ҳамоҳангӣ, аз лот. concertare – мусобиқа мекунам) — 1) асарҳои мусиқиро аз рӯи барномаи пешакӣ дар пеши мардум (дар саҳна) иҷро намудан.
То нимаи дувуми садаи XIX дар Аврупо навъи пӯшидаи консерт маъмул буд, ки он барои ашроф намоиш дода мешуд. Дар шаҳрҳои калон дар натиҷаи инкишофи фарҳанги аврупоӣ намоиши Консерти умумӣ оғоз шуд. Консерти симфонӣ, камеравӣ яккаиҷроӣ, хорӣ, эстрадӣ ва ғ. бо навъи иҷрояшон аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон консертҳоро дар филармония, театрҳо, амфитеатр, биноҳои махсус ташкил мекунанд.

**Консерт** — 2) Асари виртуозии мусиқавие, ки барои сози якканавоз (гоҳо барои 2-3 навозанда) бо ҷӯршавии оркестр, ки одатан дар шакли силсилаи соната эҷод шудааст, низ Консерт меноманд. Дар Консерт муқобилгузорӣ ва мусобиқаи якканавоз ва оркестр асосист. Одатан консерт аз 3 қисм иборат аст: қисми 1-ум тезу шӯх, ки аксаран тобиши драматикӣ мегирад, дар шакли сонатаи Allegro (ниг. Шакли соната); аксар вақт бо ду сарахбор (экспозитсия): мавзӯъ бори аввал дар оркестр мегузарад, дувумбора дар партияи якканавоз; 2-юм – лирикӣ, суст; 3-юм – хотима, бисёр тез, шӯх, дар шакли рондо. Одатан пеш аз итмоми қисми 1-ум якканавозии виртуозӣ (каденсия) меояд, ки бе ҷӯршавии оркестр иҷро мешавад. Намунаҳои аввалин Конснртҳо дар садаи XVIII дар Италия (Торелли, Страделла, Корелли) ба вуҷуд омаданд. Дар садаи XIX аввалин Консертро барои скрипка ва оркестр (иборат аз 3 қисм) Вивалди, баъдтар И.С. Бах навиштанд. Минбаъд ин жанрро Ф.И. Ҳайдн, В.А. Мотсарт, Л. Бетховен инкишоф додаанд. Сипас композиторони машҳури рус – П. Чайковский, С. Рахманинов ва композиторони шӯравӣ С. Прокофев, А. Хачатурян, Д. Кабалевский, Д. Шостакович, Р. Глиэр ва дигарон дар ривоҷи жанри мазкур саҳми арзанда гузоштаанд.

Композиторони тоҷик (24 наф.) дар жанри бисёр маъмули Консерт асарҳои зиёде офаридаанд, ки Консерт барои скрипка (1967) ва Консерт барои виолончел (1967) бо ҷӯршавии оркестри симфонии Д. Дӯстмуҳаммадов, 3 Консерти А. Латифзода – барои фортепиано (2014), барои алт (1988), барои скрипка (1992) бо оркестри симфонӣ, 3 Консерти Б. Пиговат – барои саксафон (1977), барои фортепиано (1981), барои скрипка (1982) бо оркестри симфонӣ, 3 Консерт барои фортепиано (1975, 1991, 1994) бо оркестри симфонӣ ва Консерт барои скрипка бо оркестри камеравии Т. Шаҳидӣ, Консерт барои фа-гот ва оркестри камеравии А. Одинаев (1993) ва ғ. мисол шуда метавонанд. Ҳамчунин композиторони тоҷик Консерт барои созҳои халқии тоҷикӣ  эҷод намудаанд, ки 2 консерт барои рубоб ва оркестри созҳои халқии тоҷикӣ (М. Атоев, Г. Александров), Консерт барои рубоб бо оркестри симфонии Д. Дӯстмуҳаммадов (1989), Консерт барои ғижак ва оркестри созҳои халқии А. Мусоев (1991), Консерт барои дутори бас ва оркестри камеравии Т. Сатторов (1991) ва Консерт барои оркестри созҳои халқии С. Ҳамроев, Консерт барои дутор ва фортепианои Қ. Қурбониён (2004) аз қабили онҳоянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳи мусиқӣ
Гурӯҳ:Назарияи мусиқӣ
Парчами ИҶШС

**Парчами Шӯравӣ**, **Парчами ИҶШС** — ин парчамест, ки рангаш сурх аст ва онро ситораи сурх ва досту болға ороиш медиҳад. Ранги сурхи парчам — рамзи муборизаи қаҳрамононаи халқи шуравӣ барои сохтмони ҷамъияти сотсиалистӣ ва коммунистӣ, досту болға, иттифоқи пояндаи синфи коргар ва деҳқонони колхозчӣ мебошад. Ситораи сурхи панҷгӯша дар парчами ИҶШС (СССР) — бо маънои комёбии ғояҳои коммунизмдар панҷ қитъаи кураи заминро ифода мекунад. Нигаред: ().

## Нигаред
* Парчам
* ИҶШС

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парчам аз рӯи алифбо
Парчами Русия

**Парчами Русия** — се ранг дорад ва он рангхо ранги сурх, сафед ва Кабудро ташкил медихад.

## Эзоҳ

Русия
Махмуди Сиёвуш

**Махмуди Сиёвуш** соли таваллуд ва вафоташ маълум нест. хаминаш маълум аст, ки ӯ дар садаи XV умр ба сар бурдааст. Махмуди Сиёвуш мусаввири форсу тоҷик буд. Санъати наккоширо дар Шероз омухт. ӯ аслан аз Гурчистон буда, аз огони кудаки дар назди наккошони Шероз тарбия ёфтааст.
Лошак

**Лошак** — бештар ба асп монанд аст. Лошак одатан аз хачир (дурагаи хару модиён) майда ва камқуваттар мешавад. Лошакҳо кам ёфтанд.
Филми тасвирӣ

[thumb|250 px|right|A political cartoon of [Theodore Roosevelt]]
**Филми тасвирӣ** — ин филмест, ки дар он қаҳрамонҳои нақшҳо бо қалам ва қоғаз ба амал бароварда мешавад ва онро барои тамошои синамо ба навор мегиранд.

## Нигаред низ
* Филм
* Синамо
* Беҳтарин филми тасвирии калонҳаҷм (Ҷоизаи "Оскар")
* Беҳтарин филми тасвирии кӯтоҳҳаҷм (Ҷоизаи «Оскар»)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Синамо
Гурӯҳ:Пӯёнамоӣ
Баҳмут

**Баҳмут** () — ҷонварест ширхори ҷуфтсум. Ду навъ дорад: Баҳмути муқаррарӣ (H. amphibius) ва Баҳмути реза ё хурд (H. Iiberiensis).
Баҳмути муқаррарӣ (гипопотам) ҷонвари калони алафхӯр аст. Дарозии Баҳмути нарина то 4,5 м, баландиаш то сари шона тақрибан 1,5 м, вазнаш 3-4,5 т мешавад. Бадани Баҳмут мӯй надорад; пӯсташ ғафс, хокистарранги сиёҳтоб. Сари Баҳмут калон, фукаш паҳн, чашмонаш хурд, гӯшҳояш кӯтоҳ мебошанд. Пойҳояш кӯтоҳи ғафс буда, байни ангуштонаш парда дорад, ки барои дар об шино кардан мутобиқ шудааст. Баҳмутро бисёр шикор мекунанд, бинобар ин саршумори он хеле кам гаштааст. Имрӯз Баҳмутҳо фақат дар Африқои Экваторӣ боқӣ мондаанд. Ҳаёти Баҳмут ба об сахт вобастагӣ дошта, ба соҳил гоҳ-гоҳ мебарояд. Баҳмутҳо гала-гала зиндагӣ мекунанд (Баҳмутҳои пири нарина танҳо мегарданд). Ғизои Баҳмут набототи обӣ аст. Модинааш як бача мезояд. Баҳмут дар шароити нигоҳубини сунъӣ низ насл меоварад.
Баҳмути реза (Баҳмути либерийӣ) аз Баҳмути муқаррарӣ бо хурд будани ҷуссааш фарқ мекунад. Дарозии танаш 1,5-1,75 м, баландиаш то сари шона тақрибан 1 м, вазнаш 160—240 кг. Асосан шабона мегардад. Дар обҳои бешазори тропикӣ сукунат дорад. Бисёр вақтҳо аз як мавзеъ ба мавзеи дигар ҷой иваз мекунад. Ғизои Баҳмути реза бехи рустаниҳо аст. Солҳои охир саршумори он хеле кам шудааст. Бинобар ин, онро ба Китоби сурх ворид кардаанд. Баҳмутро дар бисёр кишварҳо дар боғи ҳайвонот нигоҳ медоранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шаҷараномаи атрофиёни Муҳаммад

**Шаҷараномаи атрофиёни Муҳаммад** ()

* Иртиботи мустақим бо **пурранг** намоиш дода шудааст.
** Тартиби издивоҷ ихтилоф аст

## Эзоҳ
Алмос

**Алмос** (аз калимаи юнонии adamas - мустаҳкам) минерал, ҳолати кристалии карбони холис - С. Санги киматбаҳои дараҷаи 1.Баъзан беранг, баъзан осмонранг, кабуд, зард, бӯр ва сиёҳ мебошад.
Намудҳояш: борт-пайвастаи нодуруст ва кристаллҳои нуқсдори алмос, карбонадо-агрегатҳои сурохдори тунукдонаи ранги сиёҳдошта, баллас-агрегатҳои доирашакли радиолишуҷой, бриллиант-алмоси суфташудаи қиррадор.
Алмосҳо аз ҷиҳати кимиёвӣ тоза беранганд. Рангҳои сиёҳ, кабуд, сабз, зард ва ғ. алмос низ вомехуранд.
Синг. кубӣ, шаклҳои кристаллиаш-октаэдр, додекаэдри ромбӣ, куб ва ғ. Андозаҳои кристаллҳояш аз беҳад хурд то калон, ки вазнашон то ҳазорҳо карат мебошад. Калонтарин алмоси то ин вақт ёфташуда Куллинан аст, ки 3025 карат вазн дорад.
Сахти 10. Вазни хос 3.5. Ҷилояш алмосӣ, чарс.
Аломатҳои ташхисӣ. Сахтии баланд ва ҷилои алмосӣ.
Пайдоишаш. Конҳои таҳҷоии (аслии) алмос бо ҷинсҳои ултраасосӣ – кимберлитҳо вобастаанд. Конҳои пошхӯрда низ ҳосил мекунад.
Аҳамаяти амалӣ. Дар заргарӣ, дар пармакунии чоҳҳои, ҳангоми тайёр намудани асбобҳо, ҳамчун материали абразивӣ ва сайқалдиҳӣ истифода бурда мешавад.
Конҳо. Таҳҷоӣ: Кимберли (АҶ), Еқутистон (Россия), Пошхурда: Панна (Ҳиндустон), Бразилия, Бирма, Африқои Ғарбӣ ва ғ.
Каналканак

**Каналканак** — мошинест барои заминхушкони,кандани чуйхо,канали обёри ва ғайра.Каналканакҳои қисми корашон фаъол(ротор ё фреза),нофаъол(хокгардон ё плуг)ё омехта (хокгардону ротордор ё ротору шнеку қисмҳои кории бисёркафлез)мешаванд.
Каллаи гӯсола

**Каллаи гӯсола** — аз оилаи ҳашарот қатори ростболҳо. Дарозии танаш 3,5-5 см пойҳои пеш хеле инкишоф ефта барои кофтани хок мувофиқанд. 45 намуди каллаи гӯсола дар хамаи қитъаҳо паҳн шудаанд. Дар Тоҷикистон 3 намудаш вомехӯрад. Аз онҳо васеъ паҳн шудааст каллаи гусола одатан дар поёни дарёҳо ва соҳили обанборҳо зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ
Қоғаз

**Қоғаз** ин барои навиштан ва ба чопи китобҳо истифода бурда мешавад. Қоғазро барои истеҳсоли лавозимоти хониш ба монанди дафтар, китобҳоро аз дарахтҳо истеҳсол мекунанд. Бо қоғаз китобҳо, дафтарҳо ва ғайраҳо.
Мим

**Мим** — номи ҳарфи 24-уми алифбои арабӣ ва 28-уми алифбои арабиасоси тоҷики. Овозе, ки ин ҳарф ифода мекард, дар алифбои лотиниасоси тоҷикиӣ бо ҳарфи «m» ва аз соли 1940 дар таркрби алифбо русиасоси тоҷики бо ҳарфи «м» ифода меёбад.

## Пайвастшавӣ

Гурӯҳ:Алифбои арабиасос
Каллаккунӣ

**Каллаккунӣ** — буридани шохҳои кӯҳнаи дарахтон бо мақсади навкунӣ: яке аз усулҳои муҳими дароз намудани муддати ҳосилдиҳии рустаниҳо. Бештар себу ноки 20-25 сола зардолу, шафтолу, олу ва сиёҳолуи 10-15-ро сола каллак мекунанд.

Гурӯҳ:Ботаника
Гурӯҳ:Мафҳумҳои кишоварзӣ
Гурӯҳ:Агрономия
Алӣ ибни Ҳошим

**Алӣ ибни Ҳошими Исфаҳонӣ** (қарни IX, Исфаҳон — қарни X, Бағдод) — мусиқидон, оҳангсоз ва сарояндаи эронитабор.

## Зиндгинома
Ҳунари мусиқиро дар зодгоҳаш Исфаҳон омӯхтааст. Алӣ ибни Ҳошим дар илми мусиқӣ таълифоти бисёре дорад. Рисолаи «Китоби-л-ғино ва-л-иқоъ» (Китоби сурудҳо ва зарбҳои мусиқӣ) аз навиштаҳои ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Кайфият

**Кайфият** - ҳолати умумии эмотсионалии шахс. Кайфият омилҳои беруна ва сабабҳои объективӣ дорад. Шаклҳои он хушкалоиӣ, бадгуйи, хурсандӣ, хафагӣ, хушфеълӣ, ноумедӣ, дилтангӣ, рухбаландӣ, кушодаруй, оташинӣ ва ғайра. Кайфият ба фаъолияти шахс таъсири калони мусбат ё манфӣ мерасонад. Устувории кайфият ба синну сол хусусиятҳои фардӣ, хислат, мичоз вобаста аст.

Гурӯҳ:Кайфият
Мурғ

**Мурғ**, ё **мурғи хонагӣ** () — парандаест, ки барои хоҷагӣ хидмат мерасонад ва он тухм мекунад ки барои ин дар хоҷагӣ онро парвариш мекунанд.
Мурғи хонагӣ, паррандаест аз қатори мурғҳо, номи умумии паррандаҳо. Мурғҳои хонагӣ аз мурғҳои банки ва ваҳшӣ пайдо шудааст. Мурғ сернамудтарин паррандаи хонагӣ мебошад. Мурғро барои тухму гӯшт, пару тибит парвариш мекунанд.

## Тарзи парвариши мурғон
Асосан, ду намуди парвариши парранда ба роҳ монда шуда аст: табиӣ ва сунъӣ. Дар шароити парвариши табиӣ паррандагон дар мавзеъҳои кушод сайру гашт намуда, ғизоро худашон ёфта мехӯранд ва маҳсулотнокии онҳо дар фасли гармо зиёд мегардад. Вале камбудиаш парвариши табиӣ дар он аст, ки ҳангоми барои хӯрока додан, ҷамъоварии тухм ва тоза намудани пору вақти зиёд сарф шуда қувваи корӣ бештар сафарбар мешавад. Ҳангоми парвариши сунъӣ бошад, нигоҳубини паррандагон дар қафасҳо буда, тарзи хӯрокдиҳӣ, ҷамоварии тухмҳо ва тоза намудани пору механизатсионӣ иҷро мешавад. Самаранокии кор аз мавқеи бино вобастагӣ дорад. Ҳудуди интихобшудаи замин барои сохтмони биноҳои паррандапарварӣ бояд хушк, ҳамвор ва ба самти ҷануб нигарон бошад. Дар чунин ҳолат замин аз барф тез тоза шуда, шӯои офтоб мурғхонаро гарм менамояд. Биное, ки барои нигоҳ доштани мурғон сохта мешавад, бояд хушк, гарм ва равшан бошад. Дар 1 м2 фарш 4 – 5 мурғи тухмкун нигоҳ дошта мешавад. Бо ҳамин миқдор андоза майдончаи сайру гашт сохтан лозим аст. Сатҳи тирезаи мурғхона нисбати фарш 1/10 бояд бошад. Дар фасли зимистон андохтани тагандоз, аҳамияти калон дорад. Ба сифати тагандоз коҳмайда ва арамайдаро истифода мебаранд. Ғафсии тагандоз бояд 20 – 30 см-ро ташкил диҳад. Даруни мурғхона ҳамвор, сафед ва сироятзудоӣ карда шавад. Ҳама таҷҳизот ва асбобу анҷоми мурғхона вобаста ба зот ва сину соли мурғон сохта шавад.

## Нигаред
* Мурғи Леггорн
* Мурғи Марҷон
* Мурғи Минорка
* Мурғи Сафеди русӣ
* Мурғи Саққо
* Мурғи Султонӣ
* Мурғи Тӯфон
* Мурғи Чипор
* Мурғи Ҳилол

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Калхоти Борух

**Калхоти Борух**(1845,Самарқанд — 1891,ҳамон чо),навозанда ва ҳофизи тоҷик.Дар байни халқ бо номи Калхоти Борух машҳур аст. Калхоти Борух сароянда  ва навозандаи мумтози "Шашмақом" буд.
Ӯ овози хуш ва пурқувват дошт.

## Нигаред
*Шашмақом
Тухм

**Тухм** - аз тарафи хайвони модина ба монанди мурғ истеҳсол мешад. Тухмро ҳамчун гизо исеъмол мекунанд.

thumbnail|Кутти тухмхо

## Низ нигаред
* Тухмбозӣ
## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Каллашӯрбо

**Каллашӯрбо** — як навъи таом, калла, поча, шикамба ва рудаҳои гӯсфандро нағз тоза карда,ғдар оби хунук мешуянд.ғБаъд ба дег андохта 2,2-3,5 соат маҳин меҷушонанд. 40 дақиқа пеш аз тайёр шудани Каллашурбо ба дег пиёзи реза, сабзӣ, кабудӣ ва пеш аз кашидан намак ва хуриш илова мекунанд.

## Нигаред низ
*Шӯрбо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Каллак

**Каллак** - дарахти шохбурида: ду навъи маҳалли гандум, ки хӯшааш ба монанди хушаи ҷав сукҳои сузанмонанд дорад. Умуман хар гуна навъҳои гандумро, ки сараки онҳо сукҳои дароз доранд каллак меноманд.
Дини Мисри Бостон

Мумкин аст, ки дар Мисри Бостон якдини мавчуд набуд. Хар як шаҳр ва русто худои худ доштанд. Худояшон дар ҳама ҷо як кас буд, лекин бо намуди гуногун во мехурд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мисри Бостон
Анубис

**Ану́бис** (**Инпу**) — яке аз худоҳои миллии Мисри Қадим.

Дар Мисри Қади Анубис худои фавтидагон, нигоҳдорандаи дахма ва мадфуншудагон ҳисоб меёфт. Мумиёро барои нигоҳдории фиръавнҳо гӯё маҳз бо ёрии Анубис месохтаанд. Дар таърихи дини мисриёни қадим маҷмӯаи навиштаҷоте бо номи «Китоби фавтидагон» аҳамияти хосае дошт, ки баъди марг бо ҳамроҳии фавтида дар қабр мегузоштанд. «Китоби фавтидагон» аз чанд қисмати гуногун иборат буда, дар он сурудҳои охиратӣ ва роҳҳои мумиёкунӣ дар охират дарҷ ёфта буданд. Дар яке аз бобҳои «Китоби фавтидагон» навишта шуда буд, ки рӯҳи фавтида дар охират дар ҳузури қозигии Анубис худро сафед карда мегуфт, ки «Ман чизе маҳкумкунандаи худоёнро содир накардаам. Ман мусоидат накардаам, ки хоҷаам ғуломашро биранҷонад. Ман ӯро маҷбур накардаам, ки гурусна нигоҳ дорад. Ман ашки касеро нарехтаам. Ман касеро қатл накардаам». Ҳамчунин як боб дар бораи саёҳати фавтида дар киштии тилоии худои олии миллату давлати мисриёни қадим — Ра сабт шуда буд. Баъди марг гуноҳ ва савоби фавтида дар шоҳидии Анубис баркашида мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Атум

thumb|Атум
**Атум** - худои нахустсозанда дар ривоятҳои Мисри Қадим.
Вай нахустин бор ба беохир ва якка будани тамоми ҳаёти зинда, ишора намудааст. Аз руи ривоятҳои гелиополск Атум худро сохта, аз хаоси Нунна пайдо шудааст.

thumb
## Нигаред
* Миср
Ҷанбимадоргон

thumb|Минтақаҳои субтропикӣ
**Ҷанбимадоргон** (), **минтақаҳои нимагармсерӣ**, **минтақаҳои субтропикӣ** — минтақаҳои ҷуғрофиёии Замин, ки дар Нимкураҳои Шимолӣ ва Ҷанубӣ, байни минтақаҳои тропикӣ (гармсерӣ) ва муътадил ҷойгир шудаанд.

## Вижагиҳо
Ба ин минтақаҳо ивазшавии тадриҷии низоми иқлимӣ – гоҳ гармсерӣ (тобистон) ва гоҳ муътадил (зимистон) хос буда, ин ҳодиса ба гардиши умумии атмосфера вобаста аст. Ҳарорати миёнаи моҳонаи ҷанбимадоргон то­бистон 20 °С, зимистон 4 °С меша­вад, аммо баъзан дар натиҷаи вуруди ҳавои Қутб ҳарорат то 10 °С паст мешавад. Микдори боришот дар ноҳияҳои наздиуқёнусӣ бештар буда, дар дарунтари қитъа торафт кам мешавад. Дар ҷанбимадоргон дар як қитъа се бахши асосӣ мавҷуд аст: бахши ғарбии наздиуқёнусӣ (ё баҳримиёназаминӣ), ки зимистонаш сербориш аст; бахши қоравӣ, ки дар он тамоми сол боришоти кам мушоҳида мешавад; бахши шар­қии наздиуқёнусӣ (ё мавсимӣ), ки тобистон боришот дар он фаровон аст. Барои бахши ғарбии наздиуқёнусӣ (субтропикии кам­нам) минтақаи буттаю бешазорҳои дуруштбарги баҳримиёназаминии хо­каш ҷигарранг хос мебошад. Дар Нимкураи Шимолӣ ин минтақа рӯ ба та­рафи Ҷанубу Шарқ, аввал ба минтақаи даштҳои субтропикии хокаш ҷигарии хокистартоб ва баъд рӯ ба тарафи Шарқ ба минтақаҳои нимабиёбонҳо ва биёбонҳои субтропикии бахши қоравии хокашон бӯри хокистартоб ва хокистарранг (субтропикии хушк) иваз мешавад. Дар Нимкураи Ҷану­бӣ ба Ҷанбимадоргон Бахшҳои қоравии даштҳои субтропикии хокашон ҷигарранги хокистартоб хоссанд; Ҷанбимадоргон бахшҳои шарқӣ (субтропикии сер­нам)-ро бешаҳои ҳамешасабз ва бе­шаҳои паҳнбарги хокашон зард ва сурх фаро гирифтаанд. Олами ҳаёвоноти ҷанбимадоргон омехта буда, чанд намуд ҳайвони минтақаҳои тропикӣ ва муътадилро дар бар мегирад. Оби уқёнус дар ҳудуди ҷанбимадоргон нисбатан гарм (15— 16 °С) ва шӯр аст.

## Нигаред низ
* Мадоргон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Минтақаҳои иқлимӣ
Тоҷ

**Тоҷ** кулоҳи намодинест, ки шоҳону шаҳбонувон бар сар гузоранд, то нишонае аз қудрату расмияташон бошад.

Маросимеро, ки дар он барои нахустин бор бар сари подшоҳе ё шаҳбонуе тоҷ гузошта мешавад, **маросими тоҷгузорӣ** мегӯянд.

Тоҷҳои вижаи шоҳаншоҳони Эрони Бостон бо номи **дайҳим** низ маъруфанд. 
Дар адабиёти порсӣ-тоҷикӣ **тоҷвар** ва **тоҷдор** мутародифҳое барои **шоҳ** ҳастанд.

Тасвири тоҷҳои шоҳони ариёии Эрон (Ҳахоманишиёну Ашкониёну Сосониён) ва Турон (хоразмиёну суғдиёну балхиёну сакоҳо ва Кушониёну Ҳайтолиён) дар сиккаву тангаву деворнигораву сангнигораҳои бешуморе боқӣ мондааст.

Ин тоҷҳо бештар чанбаре аз зар будаанд, ки чаҳор кунгураи чаҳорзина ва андарунашон кулоҳи махмалин ва бар сарашон нишоне аз хуршеду моҳу болҳои заррин ва ё дигар намодҳо доштаанд.

## Нигористон
Тоҷҳои салтанатии Британия:


Image:Crown of Saint Edward.svg|Подшоҳ - тоҷи Сент Эдвард
Image:Couronne royale.svg|Подшоҳ - тоҷи шоҳии Тудор
Image:Coronet of the British Heir Apparent.svg|Валиаҳд
Image:Coronet of a Child of the Sovereign.svg|Шоҳзода ва шоҳдухт
Image:Coronet of a Child of the Heir Apparent.svg|Вологуҳарон - фарзандони валиаҳд
Image:Coronet of a Grandchild of the Sovereign.svg|Шоҳдухт ё шоҳзода - дигар фарзандони бузурги подшоҳ 
Image:Coronet of a British Duke.svg|Дук
Image:Coronet of a British Marquess.svg|Маркиз
Image:Coronet of a British Earl.svg|Кент
Image:Coronet of a British Viscount.svg|Виконт
Image:Coronet of a British Baron.svg|Барон


## Ҷусторҳои вобаста
* Нимтоҷ
* Тоҷи Каёнӣ
* Тоҷи Паҳлавӣ

## Манобеъ
 Википедиаи англисӣ  ва  Википедиаи форсӣ
Кембриҷ (Массачусетс)

**Кембриҷ** — шаҳрест, дар шимолу шарқии ИМА, дар иёлати Массачусетс. Аҳолиаш 99 ҳазор нафар. (1974). Маркази калони илм: Донишгоҳи Ҳарвард, донишкадаҳои технологӣ ва ғайра. Корхонаҳои саноати химия ва мошинсозй дорад. Бунёдаш соли 1630.

## Эзоҳ