open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Волӣ

**Волӣ** ( — соҳиб ва сарпараст), **ал-Волӣ** — яке аз номҳои Худованд, ба маънои молик, тасарруфкунанда ва тадбиркунандаи ягона дар ашё ва мавҷудоти олам. Бар асоси корбурдҳои қуръонӣ исми Волӣ ва дигар иштиқоқоти он ин маъноро ифода мекунанд, ки сарпараст, ёвар ва уҳдадори ҳақиқии умури махлуқот касе ҷуз Худо нест. Гоҳе маҷозан бандаи мутасаддии кореро низ Волӣ меноманд.

## Дар Қуръон
Дар Қуръони карим як бор даромадааст:  

## Аҳодис
Исми Волӣ дар ҳадиси асмоуллоҳ дар Сунани Тирмизӣ (3507) дар радифи 78 собит шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Номҳои некӯи Худованд
Волӣ (вазифа)

**Волӣ** — мансаби ҳукуматӣ дар дастгоҳи хилофат, мутасаддии корҳои идораи вилоятҳо.

Вилоятҳои мустақили хилофат — аз қабили Миср, Сурия, Ироқ, Хуросон аз ҷониби волӣ идора мешуд. Бо дастури халифа фармондеҳони қувваҳои низомӣ волӣ таъйин карда мешуданд. Волиҳо ба ҳукумати марказии хилофат тобеъ буда, интиқоли даромадҳои молии музофотро ба марказ таъмин мекарданд. Дар умури идораи музофот ба волӣ ду мансабдор — омили хироҷ ва қозӣ ёрӣ мерасониданд. Волии музофот ваколати сабукдӯш ва таъйин кардани мансабдорони маҳаллӣ ва ҷазо додани гунаҳкоронро дошт. Дар музофоти марзӣ умури низомӣ ба уҳдаи волӣ вогузор буда, салоҳияти музокира ё ҷанг бо неруҳои хориҷиро дошт ва дар забткориҳо берун аз марзҳои хилофат соҳибихтиёр буд. Халифаҳо тавассути волиҳо баъди таъйин кардани валиаҳд аз мардуми вилоятҳо байъат мегирифтанд. Хуросон дар ибтидо аз тарафи волии Ироқ ва баъд то соли 821 аз ҷониби волиҳои хилофат идора карда мешуд. Дар аҳди Восиқ Биллоҳ бо ташкилёбии аморатҳо мавқеи волиҳо дар хилофат суст гардид. Дар Хуросону Мовароуннаҳр сарвари музофотро волӣ ё ҳоким мегуфтанд. Мансаби волӣ имрӯз дар ҶИА вуҷуд дорад, ки раиси Ҳукумати иҷроияи вилоят мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* لاپیدوس ایرا ماروین. تاریخ جوامع اسلامی. ترجمه علی بختیارزاده. تهران، ۱۳۸۱؛
* دانشنامه دانش گستر. جلد ۱۷. تهران.۱۳۸۹ ش.ر
	
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мансабҳо
Гурӯҳ:Вазифаҳо
Волӣ (шоир)

**Волӣ** () — тахаллуси **Мирзоафзал Муншии Бухорӣ** (? — 1637) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар дарбори ҳукмрони замонаш муншӣ буд. Тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ аз ӯ чун нодираи айём, моҳир дар насри мусаҷҷаъ ва назми мурассаъ, устод дар хатту имло ёд кардааст. Дар бадоҳатан гуфтани шеър ҳам тавоно будааст. Дар шеър ба Муҳташами Кошӣ пайравӣ мекард. Девони ашъор доштааст ва онро Малеҳои Самарқандӣ дидааст, вале он дастраси муҳаққиқон нагардидааст. Дар «Тазкирату-ш-шуаро»-и Малеҳои Самарқандӣ 56 байт аз Волӣ сабт гардидааст.

Намунаҳо аз ашъори Волӣ: 

 
## Эзоҳ

## Адабиёт
*.تذکرۀ مذاکر الاصحاب یا تذ کرة الشعرای ملیحای سمرقندی. دوشنبه، ۱۳۸۵ هـ. ش

## Сарчашма
*
Ризо Волӣ

**Ризо Волӣ** () (тав. 1953, Қазвин) — оҳангсози эронӣ.

## Зиндагинома
Навохтани тромбон ва тромпатро дар Ҳунаристони олии мусиқӣ назди Ҳусайн Носеҳӣ ва Манучеҳр Бегларӣ фаро гирифт. Соли 1973 ба Австрия рафта дар Академияи мусиқии Вена мусиқӣ ва оҳангсозиро омӯхт. Соли 1979 ба Амрико рафта дар Донишгоҳи Писбург соҳиби унвони доктори оҳангсозӣ ва назарияи мусиқӣ гардид. Аз соли 1986 устоди Донишгоҳи Корнегии Милан ва сарпарасти студияи мусиқии компютерии ҳамин донишгоҳ. Дорандаи Ҷоизаи ифтихори Вазорати улум ва ҳунари Австрия (1976). Соли 1991 Шӯрои фарҳангии иёлати Писбург ба ӯ унвони «Ҳунарманди барҷастаи муҳоҷир»-ро додааст. 

Оҳангҳои ӯ дар солҳои 1995 ва 2004 дар ду лавҳи фишурда дар Амрико мунташир шудаанд. Дигар осори Ризо Волӣ: «Овозҳои маҳаллӣ барои ансамблҳои мухталиф», «Консерти флейта», «Дайламон» (барои оркестр), «Суруш» (барои овози гурӯҳӣ ва оркестр), «Кӯҳи ях» (барои пианино).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دانشنامه دانشگستر. جلد ١٧. تهران٬ ۱۳۸۹ هـ. ش.ر

## Сарчашма
*
Табъиз

**Табъиз** () — дар истилоҳи дониши ҷомеашиносӣ, мавқеияте аст, ки афрод дар баробари нақшҳо ва мавқеиятҳои баробар аз табақаи иҷтимоъии нобаробар бархурдор мешаванд ва бархе бар дигарон ва бадуни бартарӣ доштан, бартаӣ дода мешаванд. 

Ҳамчунин ҳолате, ки вижагиҳо ва меъёрҳои интисоби мабнои тавзеъ қудрат ё сарват қарор гирад, табъиз номида мешавад. Дар шароити табъиз, фурсати таҳарруки иҷтимоӣ яксон барои афрод вуҷуд надорад ва афрод дар омӯзиш ё интихоби шуғл шароити нобаробаре доранд. Аз авомиле, ки ба рушди табъиз дар ҷомеа кумак мекунад, ҷудоигузинии маконии афроди ҷомеа аст. Табъизи нажодӣ, табъизи ҷинсӣ, табъизи мазҳабӣ ва табъизи синнӣ аз навъҳои роиҷи табъиз ҳастанд. Табъиз, интисобгароӣ аст ва зидди шоистасолорӣ ва гунае ситамкорӣ аст.

## Эзоҳ
Волластон, Вилям Хайд

**Вилям Хайд Волластон** (; 6 августи 1766 — 22 декабри 1828) —  ва кимиёдони англис.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Университети Кембриҷ (1798). Котиби Ҷамъияти шоҳии Лондон (1804 — 20). Новобаста аз М. Риттер соли 1801 афканишоти ултрабунафшро кашф кард, рефрактометр (1802) ва гониометри инъикоскунандаро сохт (1809). Маншур (призма)-и қутбноккунандае, ки шуои рӯшноиро ду баробар инкисор мекунад (мешиканад), ба ифтихори ӯ номгузорӣ шудааст. В. унсурҳои палладий (1803) ва радийро (1804) кашф карда, усули нодири тоза кардани платина, усули ба даст овардани лавҳачаҳои тунуктарин ва ноқилҳои нозуки филиззӣ (тори платинагии 0,01 мм барои визири телескоп)-ро таҳия (1813) ва ҷадвали вазнҳои эквивалентии унсурҳоро барои оксиген, ки дар он давра саҳеҳтарин буд, пешниҳод намуда, унсури галваниро ихтироъ кард, ки то ҳол номи ӯро дорад. В. дар омӯзиши минералҳо низ комёб шуда, дар ин замина шпати тахтасангӣ аз синфи силикатҳо ба ифтихори ӯ (волластонит) номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Волластон, Вильям Хайд. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, СПб., 1890—1907.

## Сарчашма
*
Волластонит

**Волластони́т** — минерал аз синфи силикатҳо, силикати табиии калсий, формулаи кимиёиаш Ca3(Si3O9).

Дар таркиби волластонит 48,3 % оксиди калсий (CaO), 51,7 % дуоксиди силитсий (SiO2), баъзан то 9 % оксид (II)-и FeO мавҷуд аст. Волластонит дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал намешавад, вале бо кислотаи хлорид ба реаксия дохил мешавад. Шӯшабандиаш триклинӣ. Кристаллҳояш тахта-тахтаи тунуки ҳамвор. Рангаш сафед, хокистарӣ, баъзан гулобӣ. Ҷилояш шишамонанд, нимшаффоф. Сахтиаш 4,8-5, зичиаш 2,78-2,91 г/см3. Гусехташ комил. Волластонит дар натиҷаи дигаргунӣ (метаморфизм)-и ҳамбарӣ ва қаърии оҳаксангҳо ба вуҷуд омада, ҳамроҳи пироксен, беҷода, амфибол, калсит, кварс ва ғ. вомехӯрад. Волластонитро дар Хитой, Ҳиндустон ва Финляндия истихроҷ мекунанд. Захираҳои он дар Сербия, Русия, Австралия ва Юнон ёфт шудаанд. Дар ҷаҳон соле тақр. 600—1000 т волластонит истеҳсол мекунанд. Дар Тоҷикистон дар конҳои скарнии қ-кӯҳҳои Ҳисор, Зарафшон, Қурама, кӯҳҳои Помир вомехӯрад. Волластонит барои тайёр кардани оиқҳо (изоляторҳо), пахтаи минералӣ, пластмассаҳо, истеҳсоли сафол, филиззоти ранга, дар саноати асбесту семент, локу ранг, тайёр кардани баъзе қисмҳои эҳтиётии автомобилҳо, пӯшишҳои зангназананда ба кор меравад. Волластонит барои ҳавоногузар кардани иншооти зеризаминӣ минерали беҳамтост.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Геологический словарь. Т. 1. М., 1983;
* Минеральные ресурсы России. М., 1999;
* Семёнов Е. И. Минералогический справочник. М., 2002;
* Ҷанобилов М. Бунёди заминшиносӣ. Д., 2012.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои калсий
Гурӯҳ:Силикатҳо (минералҳо)
Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор

**Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор** (    Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор ) — қаламрави иттифоқиии ҷазиравӣ дар Ҳиндустон. Маркази маъмурӣ ва бузургтарин шаҳр — Бандар Блэр мебошад. Аҳолӣ — 379,944 нафар ( 2011 ). 

## Ҷуғрофиё
Масоҳати Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор - 8249 км² (ҷои 1 дар байни қаламравҳои иттифоқӣ). Қаламрави иттифоқӣ дар қисми ҷанубу шарқи халиҷи Банголаи Уқёнуси Ҳинд ҷойгир аст. Он аз ду гурӯҳи ҷазираҳо (Ҷазираҳои Ондомон ва Ҷазираҳои Некӯбор), ки бо гулугоҳи "Дараҷа Даҳум"   ҷудо шудааст, иборат аст. Шумораи умумии ҷазираҳо тақрибан 570 - то мебошад, ки аз онҳо тақрибан 550 адад дар Ҷазираҳои Андаман мебошанд. Дар ин қаламрав ҳудуди 40 ҷазираи аҳолинишин мавҷуданд, ки 26-тои он дар қисми Андаман мебошанд.

## Таърих
Маҳаллаҳо дар ҷазираҳои халиҷи Бангола тӯли якчанд ҳазорсолаҳо вуҷуд доштанд. 

Аввалин мустамликаи англисӣ дар ин ҷо дар охири асри XVIII таъсис дода шуд, ки аз соли 1789 то 1796 мавҷуд буд, Мустамликадории доимии Бритониё дар қаламрав соли 1858 ба вуқуъ омадааст. Дар давраи ҳукмронии Бритониё ин ҷазираҳо ҳамчун ҷойи бадарға ва ҳабсхона барои шӯришчиёни Ҳиндустон истифода мешуданд. 

Дар давоми Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ, ҷазираҳо муваққатан аз ҷониби Ҷопон забт карда шуданд. Пас аз ҷанг онҳо  таҳти назорати Ҳиндустон қарор гирифтанд. Дар соли 1950 ҷазираҳо мақоми қаламрави иттифоқиро гирифтанд.

## Сиёсат
Қаламрави Ондомон ба корҳои дигар иёлатҳои Ҳиндустон дахолат намекунанд 

## Демография
Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор аз рӯи таркиби этникӣ ва генетикии худ беназир мебошанд. Аборигенҳои ҷазираҳои Андаман қаблан бо забонҳои андаманӣ сухан мегуфтанд, ки ба оилаҳои маъруфи забонҳои дигар алоқамандӣ надоштанд (қариб ҳамаашон ҳоло аз байн рафтаанд), вале аборигенҳои ҷазираҳои Никобар - бо забонҳои никобари оилаи австралӣ -осиёӣ сухан мегуфтанд. 

## Тақсимоти маъмурӣ
Ҷазираҳои Андаман ва Никобар ба 3 ноҳия тақсим шудаанд: 

## Иқтисод

## Фарҳанг

## [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]]
**Порт Блэр** : 

* Осорхонаи антропологӣ 
* Осорхонаи ҷангал 
* Осорхонаи баҳрӣ 
* Бинои таърихии зиндонҳо (ёдбуди миллӣ) 

**Ҷазираи Ҳавелок** : 

* Соҳилҳои регҳояш сафед (маъмултарини онҳо Виҷаянагар ва Радханагар мебошанд) 
* Коралҳои зериобӣ 

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

## Пайвандҳо

* Вебсайти Маъмурияти Андаман ва Никобар 
* Ассотсиатсияи Andman  
* Минтақаи Риф Ҳиндустон - Ҷазираҳои Андаман ва Никобар 
* Вебсайти расмии сайёҳии Андаман ва Ҷазираҳои Никобар 
* Андаман ва Никобар Суратҳо 

Гурӯҳ:Ҷазираҳои уқёнуси Ҳинд
Гурӯҳ:Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Домон ва Диу

right|thumb|261x261px| Даман ва Диу дар харитаи Ҳиндустон
**Домон ва Диу** (   દમણ અનઅન દીવ, порт.  Дамао е Диу,    Даман ва Диу ) - қаламрави иттифоқӣ дар ғарби Ҳиндустон. Маркази маъмурӣ — Даман аст. Аҳолӣ — 242,911 нафар  (ҷои 6 дар байни қаламравҳои иттифоқӣ).

(2011 ).

## Ҷуғрофиё
Масоҳат — 112 км² (ҷои 6 дар байни қаламравҳои иттифоқӣ). Ҳудуд аз ду қисм иборат аст: қисми якум (шаҳри Даман бо деҳаҳои гирду атроф) дар қитъа  ҷойгир аст ва ниманклав дар иёлати Гуҷарот, қисми дуюм, ҷазираи Диу мебошад, ки дар ҷануби нимҷазираи Гуҷаротии Катяварр ҷойгир аст.

## Таърих
То соли 1961, вақте ки Ҳиндустон, дар якҷоягӣ бо Гоа ин заминҳоро ба тобеъяти хеш даровард,  Домон ва Диу мустамликаи Португалия буданд . Истиқлоли Ҳиндустон дар қаламрав аз ҷониби Португалия танҳо дар соли 1974 эътироф карда шуд.

## Тақсимоти маъмурӣ
Аз ҷиҳати маъмурӣ, қаламрави иттифоқии Даман ва Диу ба ду ноҳия тақсим мешавад: 

## Пайвандҳо
** Daman District (National Information Centre)
** WorldStatesmen, including lists of Portuguese captains/governors of Damão and Diu
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Домон ва Диу
Вологдин, Сергей Петрович

**Сергей Петрович Вологдин** (12 августи 1874, губернияи Перм — 6 июни 1926, Новочеркасск) — филиззшиноси рус. Бародари Валентин Петрович Вологдин.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти технологии Петербург (1897). Аз соли 1899 дар заводи Ҷамъияти фаронсавию русии заводҳои Петербург кор мекард. Соли 1905 узви Шӯрои вакилони коргарони Петербург ва узви Кумитаи иҷроияи Шӯро интихоб шудааст. Дар охири соли 1905 ҳабс ва ба хориҷи кишвар бадарға шуд. Солҳои 1906–09 дар лабораторияи А. Ле Шателйеи Порис кор кардааст. Аз соли 1909 профессор Институти политехникии Дон (ҳоло Новочеркасск). Сергей Вологдин муаллифи (якҷо бо М. Г. Евангулов) аввалин китоби дарсии русӣ оид ба филиззшиносӣ «Металлография» (1905) мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Тэнди Нютон

**Тэнди Нютон** (; 6 ноябри 1972) — ҳунарпешаи синамои Англия аст. Дар соли 2018 ҷойизаи «Эмми» гирифт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Британияи Кабир
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Британияи Кабир
Пудучерӣ

**Пудучерӣ**  ё **Пудучерӣ**, *гузашта*  *Путтуччерӣ* , *Пондишери*     (   புதுச்சேரி, புதுவை ё பாண்டிச்சேர ; хинди   ;    Пудучерӣ ;   Пондичерӣ ) - пойтахти ҳамноми қаламрави иттифоқии  Ҳиндустон. То соли 1954, шаҳр пойтахти Ҳиндустони Фаронса буд.

## Ҷуғрофия
Шаҳр дар сатҳи баҳр ҷойгир аст, аз ин рӯ дар соли 1735 барои муҳофизат аз мавҷҳои уқёнус сарбанди 2 километри сохта шуд, ки ҳанӯз ҳам шаҳрро муҳофизат мекунад.

## Демография
Дар соли 2011, шумораи аҳолии шаҳр 654,392  нафар, 50% мардон ва 50% занон буданд. Сатҳи маълумотнокӣ 76% нисбат ба сатҳи миёнаи кишвар 59,5% баландтар аст; саводнокӣ дар байни мардон 82%, дар байни занон 71% -ро ташкил медиҳад. 10% аҳолиро кӯдакони то 6 сола ташкил медиҳанд. Дар  шаҳр, соли 2011 241 773  нафар аҳолӣ зиндагӣ мекард.

Аксарияти сокинон бо забонҳои тамилӣ, телугу ё малаялам ҳарф мезананд. Забони фаронсавӣ низ хеле маъмул аст, зеро Пудучерӣ муддати тӯлонӣ мустамликаи Фаронса буд.

## Эзоҳ
  

Гурӯҳ:Пойтахтҳои иёлатҳо ва ва қаламравҳои иттифоқӣ
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Чандигар

**
**Чандигар**  ё **минтақа пайвастаи Чандигар''' (ба англисӣ:Chandigarh панҷобӣ : ਚਡੀਗੜਹ, ҳиндӣ : चणडीगढ, урду : چندی گڑه) бо аҳолии 1, 054, 686 нафар (дар соли 2011), маркази ду кишвар, Панҷоб ва Ҳориёно дар Ҳиндустон аст. 
чап|мини| Ганди Бҳаван аз ҷониби Пйер Ҷанет барои Донишгоҳи Панҷоб сохта шудааст.
Ин шаҳрро баъзан "Шаҳри зебо" низ меноманд.

Номи Чандигар аз маъбади кӯҳнаи Чанди ё "Чанди мандир" гирифта шуда, маънои "Қалъаи Чанди"-ро дорад.

Чандигар ҳамчун аввалин шаҳри тарроҳи шудаи Ҳиндустон бо ҷиҳати меъморӣ ва шаҳрсозӣ дар ҷаҳон шинохта шудааст.

Чандигар маркази лоиҳаҳои сершумори меъморӣ ки тавассути меъморони машҳур ба монанди Ле Курбузё, Пйер Ҷанет, Матйе Нувики ва Алберт Майер иҷро карда шудаанд.

Чандигарх дар байни шаҳрҳои иёлатҳо ва ноҳияҳои Ҳиндустон барои баландтарин нишондиҳандаи даромади аҳолӣ ва рушди инсон дар ҷои аввал қарор дорад ва бар асоси пажӯҳиши вазорати рушди шаҳрии Ҳиндустон ҳамчун шаҳри озодатарин дар Ҳиндустон эътироф шудааст.

## Нигораҳо

Акс:Corbu Chandigarh Palais Justice.JPG|
Акс:Gandhi_Bhawan_at_Punjab_University.jpg|
Акс:Arch Museum 16.JPG|
Акс:Arch Museum 46.JPG|
Акс:Chandigarh hockey stadium.JPG|
Акс:IT-Park-at-Chandigarh.Jpg|
Акс:sambar-deer-in-forest.jpg|


## Манбаъ

Гурӯҳ:Пойтахтҳои иёлатҳо ва ва қаламравҳои иттифоқӣ
Гурӯҳ:Шаҳрҳо-миллионерҳои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Валентин Вологдин

**Валентин Петрович Вологди́н** (10 марти 1881, вилояти Перм — 23 апрели 1953, Ленинград) — олими шӯравӣ дар соҳаи техникаи баландбасомад. Узви вобастаи АИ ИҶШС (1939), Ходими шоистаи илм ва техникаи Федератсияи Русия (1942).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи технологии Петербург (1907). Аз соли 1923 профессор Донишгоҳи Нижегород. Аз соли 1923 директори Трести заводҳои ҷараёни паст. Аз соли 1947 роҳбари Институти таҳқиқоти илмии истифодаи саноатии ҷараёнҳои баландбасомад дар шаҳри Ленинград. Соли 1918 Валентин Вологдин яке аз асосгузорони радиоозмоишгоҳ (радиолаборатория)-и Нижегород буд, ки дар он генераторҳои пуриқтидори ҷараёни баландбасомади ихтироъкардаи ӯ сохта шудаанд. Валентин Вологдин аввалин дар ҷаҳон табдилдиҳандаи ҷараёни баландволти симобиро сохта (соли 1919 – табдилдиҳандаҳои шишагии катодашон моеъ ва соли 1930 – табдилдиҳандаҳои пуриқтидори филиззӣ), назарияи кор ва тарҳи васлкунии онҳоро пешниҳод кард. Соли 1930 бо роҳбарии Валентин Вологдин технологияи кафшери босуръат бо истифода аз ҷараёни баландбасомад, соли 1935 усули обутобдиҳии сатҳии пӯлод ихтироъ карда шуд.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1943, 1952). Бо ордени Ленин ва медали тилои ба номи А. С. Попов сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Додро ва Ногор Ҳовели

**Додро ва Ногор Ҳовели** , *Дадра ва Нагархавели*   ( хинди   ;   દાદરા-નગરહવેલી, Додро-Нагархавел,    Дадра ва Нагар Хавели ),  бандари Додро ва Ногор Ҳовели ) — як қаламрави иттифоқӣ дар дохили Ҳиндустон аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри Силвосо, калонтарин шаҳр — Амли мебошад. Аҳолӣ — 342 853 нафар  (ҷойи 5 дар байни қаламравҳои иттифоқӣ; 2011) )

## Ҷуғрофиё
left|thumb| Ҷойгиршавии Додро ва Ногор Ҳовели
Масоҳат  491 км² (ҷойи 4 дар байни қаламравҳои иттифоқӣ). Ҳудуди он дар ғарби кишвар ҷойгир буда, аз ду қисм иборат аст. **Ногор Ҳовели** байни иёлоти Гуҷарот ва Маҳараштра ҷойгир аст, **Додро** дар шимол ҷойгир аст ва ҳамчун як анклав дар қаламрави Гуҷарот аст.

## Таърих
Аз охири асри XVIII, дар муддати тӯлонӣ ин қаламравҳо мустамликаи Португалия буданд. Дар соли 1954, Додро ва Ногор Ҳовели, дар натиҷаи исёни маҳаллӣ, ки аз ҷониби ҳуҷуми миллатгароёни ҳиндӣ дастгирӣ мешуданд,минбаъд аз ҷониби Ҳиндустон назорат карда мешуд, гарчанде ки онҳо расман ҳамчун моликияти Португалӣ ҳисобида мешуданд. Ва дар соли 1961, пас аз тасарруфи Гоа, Домон ва Диу Ҳиндустон ҳам Додро ва ҳам Ногор Ҳовелиро ба таври расмӣ ҳамроҳ кард, ки соли 1974 аз ҷониби Португалия эътироф шудааст.

## Тақсимоти маъмурӣ
Қаламрави иттифоқӣ аз ду ноҳия иборат аст:

* Додро 
* Ногор Ҳовели 
Ноҳияи Додро маркази маъмурӣ - шаҳри Додро ва ду деҳаи атрофи онро дар бар мегирад.Ноҳияи  Ногор Ҳовели, маркази маъмурии қаламрави иттифоқӣ - шаҳри Силвасса ва 68 деҳаи атрофро муттаҳид мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Додро ва Ногор Ҳовели
Гурӯҳ:Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Локшодвип

thumb
thumb
**Локшодвип** (; ) — қаламрави иттифоқӣ дар ҳайати Ҳиндустон. Маркази маъмурӣ — шаҳри Коворотӣ. Аҳолӣ — 64 429 нафар (ҷойи охирон дар байни қаламравҳои иттифоқӣ;2011).
## Ҷуғрофиё

## Таърих

## Тақсимоти маъмурӣ

## Иқтисод

## Фарҳанг

## Пайвандҳо
* Indian Reef Region — Lakshadweep Islands
* Official Site for Lakshadweep Islands
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Локшодвип
Волоияти ҳуқуқ

**Волоияти ҳуқуқ** — яке аз усулҳои идораи давлат, ки эътибори олии қонунҳо, мавқеи баланди онҳо дар низоми ҳуқуқии давлат ва мутобиқати санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқиро ба қонунҳои давлат ифода менамояд.

Волоияти ҳуқуқ дар эътирофи афзалияти ҳуқуқ бар сиёсат ва нақши пешбарандаи он дар фаъолияти дастгоҳи давлатӣ зоҳир мегардад. Волоияти ҳуқуқ яке аз усулҳои пешбарандаи ҷомеаи шаҳрвандии муосир буда, маънои истиқрори ҳуқуқ ҳамчун асоси муносибатҳои мутақобилаи субъектҳоро дар ҳаёти иҷтимоӣ дорад. Дар чунин ҷомеъа ҳуқуқ арзиши олӣ шуморида шуда, инсонҳои ҷудогона, гурӯҳҳо ва созмонҳои иҷтимоӣ, ба шумули давлат, ин арзишро эътироф ва дастгирӣ мекунанд. Волоияти ҳуқуқ муносибатҳои ҷомеъаи шаҳрвандӣ ва давлат, фаъолияти дастгоҳи давлатӣ ва ашхоси мансабдорро низ муайян карда, дар амалӣ намудани низоми ҳуқуқии мақомоти давлатӣ, ваколати онҳо, ҳуқуқу мукаллафиятҳои ашхоси муваззаф, волоияти Конститутсия ва қонунҳои кишвар нисбат ба дигар санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ зоҳир мегардад. Механизми муҳимми таъмини волоияти ҳуқуқ дар ҷомеъа мустақилии мақомоти ҳокимияти судӣ мебошад.
## Нигаред низ
* Волоияти қонун
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фарҳанги тоҷикӣ-русии тафсирии истилоҳоти ҳуқуқи башар. Д., 2004;
* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д., 2012;
* Robert L. Bledsoe and Boleslaw A. Boezek. The International Law Dictionary. ABC-Clio, Inc., USA, 1997.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Фалсафаи ҳуқуқ
Гурӯҳ:Назарияи давлат ва ҳуқуқ
Волод

**Волод** — дар санъати меъморӣ қолаби равоқ, тоқ ва гунбад, ки аз тахта ва гил месозанд. 

Дар асоси волод бо хишту гаҷ равоқ ва тоқ бунёд мегардад. Болопӯши деворро равоқ, ду деворро тоқ ва болопӯши қуббашаклро гунбад меноманд. Волод ба шакли нимдоира (нимпаргорӣ), қисми доира (муқаввас), пайконшакл ва ғ. сохта мешавад. Фазои байни равоқ (тоқ)-ро кодок меноманд. Волод дар кодок бо ду поя ва чӯбҳои мехкӯбшуда устувор карда мешавад. Миқдори хиштҳо дар қаторҳо бояд тоқ ва хиштҳо фонашакл бошанд ва ба якдигар зич чида шаванд, зеро маҳлули ғафси байни хиштҳо метавонад равоқро фурӯ равонад ё хароб намояд. Хишти миёна (тоқ) қуфлӣ ё қуфл номида мешавад. Дарозии байни хиштҳои равоқ бояд ба як нуқта (марказ) равона бошанд, ки хатти каҷи равоқу тоқ аз он кашида мешавад.

Тоқро аз волод-ҳои мутавозӣ ҷойгиршуда ё мутаҳаррик, гунбадро аз 4, 8, 12, 16 нимравоқи дар мобайн (марказ) пайвастшуда месозанд. Дар Осиёи Марказӣ қариб ҳамаи ёдгориҳои меъмории тоқдор бо волод сохта шудаанд. Ҳоло дар устохонаҳои таҷдид ва тармимотӣ волод-ро барои таъмири биноҳои қадимӣ ва сохтани маҷмааҳои нави меъморӣ, ки унсурҳои санъати меъморию лоиҳавии пештараро доранд, васеъ истифода мебаранд.
Дар масолеҳи оҳанубетонӣ сақфҳои гунбадшаклу тоқҳои пайконии анъанавӣ ва яклухт таҳия мегарданд;

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Волосков, Терентий Иванович

**Волосков Терентий Иванович** (1729, Ржев — 1806, ҳамон ҷо) — ихтироъкори рус.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Ржев зиндагӣ ва фаъолият намудааст. Якчанд соати худкори сохташон мураккаб, аз ҷумла соати калон сохта буд, ки онҳо на танҳо дақиқаву соат, балки рӯзҳо, рӯзҳои ид, ҳаракати Офтобро аз рӯйи бурҷҳои дувоздаҳгона ва солҳои кабисаро нишон медоданд. Терентий Волосков инчунин асбобҳои астрономии оптикиро офаридааст. Терентий Волосков дар ҷорӣ кардани истеҳсоли рангҳо дар Русия саҳми арзанда гузоштааст. Ба рангҳои тайёркардаи Терентий Волосков Академияи санъати бадеии Петербург баҳои баланд дода буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Волост

**Волост** () — хурдтарин воҳиди ҳудудӣ-маъмурӣ дар Русия (асрҳои 19-20) ва солҳои аввали мавҷудияти Ҳокимияти шӯравӣ.

## Таърих
Дар Руси Қадим волост ба маънои замини мулк истифода шуда, баъдан ҳамчун воҳиди ҳудудӣ-маъмурӣ заминҳои якчанд ҷамоаи деҳқониро муттаҳид мекард. Волостҳо бори аввал дар замони ҳукмронии Павели I (1796—1801) дар ҳайати уездҳо ташкил ёфтанд. Дар давраи ислоҳоти П. Д. Киселёв (1837-41) Волостҳо ба ҷамоатҳои деҳот тақсим шуда, дорои мақомоти худидоракунӣ буданд. Баъди забти Осиёи Марказӣ аз тарафи Русия дар ҳудуди генерал-губернатории Туркистон (1867) волостҳо ташкил ёфтанд. Тибқи Низомномаи идораи кишвари Туркистон (1892) Волост аз якчанд ҷамоати деҳот иборат буда, аз 1000 то 2000 хоҷагиро дар бар мегирифт. Масъалаи аз як уезд ба уезди дигар гузаронидани волост бо иҷозати генерал-губернатор ҳал карда мешуд. Сардори волост дар ҷаласаи намояндагони ҷамоатҳои деҳот ба муҳлати 3 сол интихоб ва аз ҷониби губернатори ҳарбӣ тасдиқ карда мешуд. Дар мавридҳои истисноӣ сардори Волостро шахсан генерал-губернатор таъйин мекард. Дар ҳудуди генерал-губернатории Туркистон 603 Волост вуҷуд дошт (1917). Баъди барпокунии тартиботи шӯравӣ дар Ҷумҳурии мухтори Шӯравии сотсиалистии Туркистон (1917) мувофиқи тартиботи собиқ дар ҷумҳурӣ 473 волост мавҷуд буд. Пас аз тақсимоти ҳудудӣ-миллӣ дар Осиёи Миёна (1924) тарзи идоракунии волостӣ ба идоракунии шӯрои маҳаллӣ ё худ ноҳиявӣ иваз карда шуд (1926). Волостҳо дар ҷараёни ислоҳоти маъмурӣ-ҳудудии солҳои 1923-29 дар ИҶШС барҳам дода шуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии Русия
Волт

**Волт** — воҳиди фарқи потенсиалҳо, шиддати барқӣ ва қувваи ҳаракатдиҳандаи барқ (ҚҲБ) дар Силсилаи байналмилалии воҳидҳо. 

Ба ифтихори олими итолиёӣ Александро Волта (1745 – 1827) номида шудааст. Ишораташ В (V). Волт шиддати барқиест, ки ҳангоми 1 Ватт будани тавоноӣ дар занҷир ҷараёни доимии қуввааш 1 Амперро ҳосил мекунад, яъне: 1В = 1Вт/1А. Инчунин Волт шиддат ё қувваи ҳаракатдиҳандаи барқе мебошад, ки дар ноқили муқовиматаш 1 Ом ҷараёни 1 Амперро ба вуҷуд меорад, яъне: 1В = 1Ом ∙ 1А.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Радиотехника
Волоияти Конститутсия

**Волоияти Конститутсия** — асли ҳуқуқие, ки мутобиқи он Конститутсия санади олии ҳуқуқӣ эътироф гардида, эътибори олии ҳуқуқӣ дорад ва меъёр-ҳои он мустақиман амал мекунанд. 

Қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи Конститутсия мебошанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд. Давлат ва ҳамаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд. Ҷойи Конститутсия дар *Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ»* дар қуллаи баланди низоми қонунгузории ҷумҳурӣ муайян карда шудааст. Риояи қатъии талаботи Конститутсия, мувофиқати қонунҳо, санадҳои меъёрии ҳуқуқии якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон,  Президенти Тоҷикистон, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Додгоҳи олии Тоҷикистон, Додгоҳт олии иқтисодӣ Тоҷикистон ва дигар мақомоти давлатию ҷамъиятӣ, қарордодҳои ба ҳукми қонун надаромадаи Тоҷикистон ба Конститутсияро Додгоҳи конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян менамояд. Қарорҳои Додгоҳи конститутсионӣ дар ин бобат қатъӣ мебошанд.

Волоияти Конститутсия ҳамчунин дар омилҳои гуногун ифода меёбад. Дар давлати ягона, ҳамчун қоида, як Конститутсия амал мекунад. Ҳамаи қонунҳо ва санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ бояд ба Конститутсия мувофиқат дошта бошанд, дар ҳолати мувофиқ наомаданашон онҳо аз лаҳзаи қабул беэътибор дониста мешаванд. Конститутсия бо тарзи махсус қабул шуда, ба он дар шакли худи Конститутсия муайянкарда тағйироту иловаҳо дохил карда мешавад. Тафсири Конститутсия бо тартиб ва шакли дар он муайяншуда сурат мегирад. Тафсири Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон тибқи тартиби барои қабули Қонуни конститутсионии муқарраршуда, дар шакли Қонуни конститутсионӣ қабул менамояд.
## Нигаред низ
* Волоияти қонун
* Волоияти ҳуқуқ
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тафсири оммавии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2009.;
* Нақши Конститутсия дар бунёди давлатдории миллии Тоҷикистон. Д., 2011;
* Имомов А. Ҳуқуқи конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2012. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Назарияи давлат ва ҳуқуқ
Андрей Волос

**Андре́й Ге́рманович Во́лос** (тав. 4 августи 1955, Сталинобод) —  ва нависанда.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи геофизикаи Институти нафт, кимиё ва саноати гази ба номи Губкини Маскав (1977). Андрей Волос баъди хатми ин-т ба тарҷумаи ашъори шоирони тоҷик пардохт. Намунаҳои ашъораш дар маҷаллаи адабии «Памир» соли 1979 ба табъ расиданд. Андрей Волос бо нахустин маҷмӯаи ашъораш «Старое шоссе» (1988) вориди майдони адабиёт гардид. Пас аз тарҷумаи бебарори шеъри «Ватан»-и Бозор Собир ба омӯзиши забони тоҷикӣ машғул шуд. Андрей Волос дар охири солҳои 80 садаи XX ба насрнависӣ рӯй оварда, ҳикояи «Команда 22/19»-ро (1989) менависад, ки дар он аз таҷрибаи эҷодии насри адабиёти ҷаҳон истифода шудааст. Андрей Волос солҳои 90 садаи XX аз Тоҷикистон ба Маскав кӯчид. Саргузашташро дар романи «Хуррамабад» (2000) иброз намудааст. Ин асар ҳамон сол ба забони олмонӣ тарҷума шуда, сазовори Мукофоти давлатии Федератсияи Русия гардид. Баъд романҳои «Недвижимость» («Ғайриманқул», 2001), «Московская Мекка» («Маккаи Маскав», 2003), «Аниматор» (2005), «Победитель» («Ғолиб», 2008), маҷмӯаи ҳикояҳои «Mymoon» («Моҳи ман») (2005), «Таджикские игры» («Бозиҳои тоҷикӣ») (2005)-ро ба табъ расонд. Дар китоби «Алфавита. Книга соответствий» («Алифбо. Китоби мутобиқатҳо» (2007) боберо ба тоҷикҳо бахшидааст. Муҳимтарин асари Андрей Волос романи «Возвращение в Панджруд» («Бозгашт ба Панҷрӯд», 2013) аст, ки дар асоси зиндагиномаи сардафтари адабиёти форс-тоҷик Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ (858—941) эҷод шудааст. Романи мазкур дар тӯли 27 сол навишта шуда, сазовори Ҷоизаи «Русский Букер — 2013» гардид.

## Ҷоизаҳо
Андрей Волос барандаи мукофоти маҷаллаҳои «Крестьянка», «Знамя» (1996), «Новый мир» (2001), мукофоти адабии байналмилалии «Москва-Пенне» (1998), ҷоизаи «Большая книга» (2006; барои романи «Аниматор») ва барои романи «Возвращение в Панджруд» (2013) мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Огрызко В. В. Кто сегодня делает литературу в России. Вып. 1 // Литературная Россия;
* Современные русские писатели. М., 2006.

## Сарчашма
*
Волт-ампер

**Волт-ампер** — воҳиди иқтидори тамоми занҷири барқӣ дар Системаи байналмилалии воҳидҳо.

Ба Ватт баробар аст. Ишораташ — В∙А ё V∙А. В. ба тавоноии занҷири барқӣ ҳангоми 1 В будани шиддат ва 1 А будани қувваи ҷараёни барқ баробар аст. Дар ҷараёни тағйирёбанда Волт-ампер иқтидорест баробари қиматҳои миёнаи квадратии шиддат ва қувваи ҷараён (1В, 1 А).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Барқ
Волт бар метр

**Волт бар метр** () — воҳиди шадидияти майдони электрӣ дар Системаи байналмилалии воҳидҳо; ишораташ В/м ё V/m. 1 В/м — шадидияти майдони якҷинсаи электрӣ аст, ки ҳангоми пайдо шуданаш дар байни нуқтаҳои аз ҳам дар масофаи 1 м қад-қади хатти майдони шадидият хобида фарқи потенсиалҳои баробари 1 В ҳосил мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Барқ
Раҷя Сабҳа

**Раҷя Сабҳа**  **ё**   **Роҷия Сабҳа**  (инглисӣ  Rajya Sabha)  Шӯрои Давлатӣ  яке аз парлумонҳои Ҳиндустон мебошад ва дорои чор аъзо мебошад, ки ба муҳлати панҷ сол интихоб карда мешаванд. Раҷя Сабҳа инчунин бо номи "Шӯрои Муттаҳида" ё палатаи болоӣ маълум аст. 

Раҷя Сабҳа як мақоми доимӣ аст ва онро барҳам додан мумкин нест. Аз се як ҳиссаи аъзои шӯро дар ҳар ду сол аз нав интихоб карда мешаванд. Ҳар як аъзо ба муҳлати шаш сол интихоб мешавад. Аъзоёни он ғайримустақим аз ҷониби аъзои қонунгузориҳои иёлот интихоб карда мешаванд. Адабиёт метавонад то 3 нафар аъзо дошта бошад. Ҳар як аъзо ба муҳлати 5 сол интихоб карда мешавад, ва аз се як ҳиссаи ҷойҳо баъди ҳар панҷ сол иваз карда мешавад. 1 аъзо аз Иёлоти Муттаҳида ва қаламрави Иттифоқ интихоб карда мешавад ва 2 нафар бо Президенти Ҳиндустон пешбарӣ карда мешаванд ва бояд шахсони дорои маълумоти махсус ё таҷрибаи амалӣ дар масъалаҳо  ба монанди адабиёт, илм, санъат ва хидматрасонии иҷтимоӣ дошта бошанд. Намояндагони давлатҳое, ки ба қонунгузории иёлотҳо интихоб шудаанд, мувофиқи системаи таносубии намояндагӣ бо роҳи овоздиҳӣ гузаронида мешаванд. Вакилон аз қаламравҳои иттифоқӣ аз ҷониби аъзои коллегияи интихоботӣ ба таври ғайримустақим тавассути системаи пропорционалӣ интихоб карда мешаванд.  Шӯрои Давлатӣ бояд хусусияти федералии кишварро ҳифз кунад. Шумораи аъзои як иёлат аз аҳолии ҳукумат вобаста аст (масалан, Уттар Прадеш ва [Нагаланд). Синну соли ҳадди аққали шахс барои узви  Раҷя Сабҳа шудан 30 сол аст.

== Таркиби намояндагон аз иёлатҳо ==

* Номи иёлат - Шумораи квотаҳои намояндагӣ дар Раҷя Сабҳа

# [Андра Прадеш. теъдод --- 11 намоянда
# Аруначал Прадеш. теъдоди намояндагон: 1 
# Иёлати Бихар. теъдоди намояндагон: 16 
# Чхаттисгар. теъдоди намояндагон: 5 
# Гоа. теъдоди намояндагон: 1 
# Гуҷрат. теъдоди намояндагон: 11 
# Харяна. теъдоди намояндагон: 5 
# Химачал Прадеш. теъдоди намояндагон: 3 
# Ҷамму ва Кашмир. теъдоди намояндагон: 4 
# Ассам. теъдоди намояндагон: 7 
# Карнатака. теъдоди намояндагон: 12 
# Керала. теъдоди намояндагон: 9 
# Мадхя Прадеш. теъдоди намояндагон: 11 
# Махараштра. теъдоди намояндагон: 19 
# Манипур. теъдоди намояндагон: 1 
# Меғалая. теъдоди намояндагон: 1 
# Мизорам. теъдоди намояндагон: 1 
# Нагаланд. теъдоди намояндагон: 1 
# Ноҳияи миллии пойтахт Деҳлӣ. теъдоди намояндагон: 3 
# Ҷарханд теъдоди намояндагон: 6 
# Орисса. теъдоди намояндагон: 10 
# Пудучерӣ. теъдоди намояндагон: 1 
# Пенҷоб. теъдоди намояндагон: 7 
# Раҷастон. теъдоди намояндагон: 10 
# Сикким. теъдоди намояндагон: 1 
# Тамил Наду. теъдоди намояндагон: 18 
# Трипура. теъдоди намояндагонн: 1 
# Уттар Прадеш. теъдоди намояндагон: 31 
# Уттаранчал. теъдоди намояндагон: 3 
# Бенгалистони Ғарбӣ: теъдоди намояндагон 16 
# Телингоно : теъдоди намояндагон 7

## Намояндагон
Ҳиндустон аз 28 иёлат ва 7 қаламрави иттифоқӣ  иборат аст. 

## Манбаъ

* http://www.advocatekhoj.com/library/bareacts/constitofindia/index.php? Унвони = КонститутсияИндия, 1949

Гурӯҳ:Ҳиндустон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Алессандро Волта

**Алесса́ндро Ҷузеппе Анто́нио Анаста́сио Ҷеро́ламо Умберто Во́лта** (; 18 феврали 1745, Комо — 5 марти 1827, ҳамон ҷо) — физикдон, кимиёдон ва физиологи итолиёӣ, яке аз асосгузорони таълимот дар бораи неруи барқ.

## Зиндагинома
Дар мактаби ордени иеузитҳо таҳсил кардааст. Омӯзгори физикаи гимназия дар Комо (1774-79), профессор физика дар Университети Павия (1777—819) ва директори факултаи фалсафаи ҳамон донишгоҳ. Таҳқиқоти ӯ ба неруи барқ, кимиё ва физиология оиданд. Ихтироъкори нахустин генератори неруи барқ (1800, ба истилоҳ «сутуни Волта») ва дигар асбобҳои барқӣ (электрофор, электрометр, конденсатор ва ғайра). Соли 1776 гази сӯзанда — метанро ошкор кард ва таҳқиқ намуд. Ӯ аввалин манбаи ҷараёни доими (батареяи кимиёӣ)-ро сохт (1800). Фарқи потенсиалҳои тамоси ду филиззи гуногунро кашф намуда, онҳоро аз рӯйи бузургии шиддати бавуҷудоянда ба қатор гузошт. Усулҳои таъсири физиологии неруи барқро ба инсон таҳқиқ кард (1792-95). Воҳиди шиддати неруи барқ — Волт ба ифтихори ӯ номгузорӣ шудааст. Бо ҷоизаи олии Ҷамъияти шоҳии Лондон — Медали Копли (1794) сарфароз гаштааст. Соли 1801 аз Наполеон унвони дарбории граф ва сенаторро гирифтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Радовский М. И. Гальвании Вольта. М., Л., 1941;
* MaraldiU. LavitadiAlessandroVolta. Firenze. 1959;
* Dibner В. Alessandro Volta and the etectric battery. N. Y. 1964.

## Сарчашма
*
Волта

**Волта** ( — дафъа, бор, карат; prima volta — маротибаи якум, seconda volta — маротибаи дуюм):
* аломатест, ки ба болои тақтеъҳои хотимавии асари мусиқӣ гузошта мешавад. Волта дар он ҳолат истифода мешавад, ки оҳанги тақтеи қисми такрорёбандаи мусиқӣ (бори дуюм) тағйир ёфта, барои гузаштан ба қисми дигари мусиқӣ замина гузорад. Волтаи якум қисми аввали хотимаёбии мусиқӣ ва волтаи дуюм хотимаи онро ифода мекунад. Ҳангоми дар шакли банд-банд (куплетӣ) омадани асари мусиқӣ волтаи дуюми банди хотимавиро ифода менамояд;
* рақси қадимии дукасаи итолиёӣ. Дар нимаи дуюми садаи XVI — аввали садаи XVII дар бисёр мамлакатҳои Аврупо маъмул буд, вале баъд аз байн рафт;
* дар сирк доирае, ки онро асп бо савора дар манеж ҳангоми машқи ҳаракатҳои тобхӯрӣ давр мезанад; 
* яке аз навъҳои чобуксаворӣ — якбора тоб хӯрдани асп дар манеж ба чап ё ба рост; 
* дар ҳунари акробатӣ ва варзишӣ — тоб хӯрдани акробат, варзишгар ба 180º.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Луғати русӣ-тоҷикии истилоҳоти санъат. Д, 2003;
* Ҳабибов Ш. Луғати мухтасари истилоҳоти мусиқӣ. Д., 2004;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV(1). М., 2007. 
* Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.88. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2
## Сарчашма
*
Волтасанҷ

**Волтасанҷ**, **волтаметр** — асбоб барои чен кардани миқдори электр аз рӯйи таъсири кимиёии ҷараён.

Волтасанҷ бӯтаи (тигел)-и платинагии бо маҳлули обии 20-40%-аи нитрати нуқра пуркардашудаест (1 — катод), ки ба он мила ё қурси нуқраи холис (2 — анод) ғӯтонида шудааст. Ҳангоми аз волтасанҷ гузаштани ҷараёни электрӣ нуқра дар сатҳи дохилии бӯта (3 — истакони ҷудокунанда барои зарраҳои ба таври механикӣ ҷудошудаи нуқра ва ғашҳои тасодуфии дигар) таҳшин мешавад. Миқдори ҷараёни электриро (q) аз рӯйи фарқи байни вазни бӯта то таҷриба g1 ва баъди таҷриба g2 ҳисоб мекунанд: q = g1-g2/m (m — муодил ё эквиваленти электрокимиёӣ). Волтасанҷ дар амалия хеле кам истифода шуда, ҷойи онро қариб тамоман ҳисобкунаки ампер-соат гирифтааст. Вақти гузаштани ҷараёни электриро тавассути волтасанҷ ҳисоб карда, миқдори миёнаи онро муайян намудан мумкин аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳо
Волтсанҷ

right|thumb|250px|Ду волтсанҷи рақамӣ
**Волтсанҷ**, **волтметр** (волт +  «чен мекунам») — асбоб барои бевосита чен кардани шиддат ё қувваи электрҳаракатдиҳанда (ҚЭҲ)-и занҷирҳои электрӣ. 

Волтсанҷ ба бор ё манбаи энергияи электрӣ ба таври амудӣ васл карда мешавад. Нахустин волтсанҷ дар ҷаҳон «нишондиҳандаи қувваи электрӣ» аст, ки онро физики рус Г. В. Рихман (1745) кашф кардааст. Тарзи кори ин асбоб дар волтсанҷи электростатикӣ истифода шудааст. 

Аз рӯйи амали худ волтсанҷҳо электромеханикӣ (магнитоэлектрӣ, электромагнитӣ, электродинамикӣ, электростатикӣ, ростгар, гармоэлектрӣ) ва электронӣ (шабеҳӣ ва рақамӣ), мувофиқи таъйиноташон волтсанҷҳои ҷараёни доимӣ, ҷараёни тағйирёбанда, импулсӣ, ба фаза ҳассос, интихобӣ (селективӣ), умумӣ (универсалӣ), аз рӯйи сохт ва тарзи истифодаашон лавҳавӣ, интиқолӣ ва собит мешаванд. волтсанҷҳои электромеханикӣ аз механизми андозагир ва таҷҳизоти нишондиҳанда иборатанд. Барои зиёд кардани ҳудуди санҷиш дар чунин волтсанҷ муқовимати иловагиро истифода мебаранд. волтсанҷҳои электромагнитӣ одисохту арзон ва барои истифода мувофиқ буда, одатан, чун асбоби собит ба лавҳаҳои тақсимотии неругоҳҳои барқию корхонаҳои саноатӣ ва аҳёнан ба асбобҳои озмоишӣ васл мегарданд. 

Волтсанҷҳои магнитоэлектрӣ ҳассосу саҳеҳтар бошанд ҳам, фақат барои чен кардани шиддати занҷирҳои ҷараёни доимӣ корбаст мешаванд. Вале барои чен кардани шиддати занҷирҳои ҷараёни тағйирёбанда волтсанҷҳои магнитоэлектриро дар маҷмӯъ бо табдилдеҳи гармоэлектрӣ, нимноқилӣ ё электронию лампавӣ ба кор мебаранд, ки волтсанҷҳои ростгар, гармоэлектрӣ ва электронӣ ном доранд. 

Волтсанҷҳои ростгар аз маҷмӯи асбоби санҷишии (ченкунанда) ба ҷараёни доимӣ ҳассос ва олати ростгар иборат мебошанд. волтсанҷи гармоэлектрӣ асбобест, ки дар он ҚЭҲ-и як ё якчанд ҷузъи гармоҳассос — гармоҷуфт (термопара)-ро (ки бо ҷараёни сигнали воридотӣ гарм мешаванд) истифода мебаранд. Бо волтсанҷҳои электронӣ шиддати занҷирҳои радиоэлектрониро чен мекунанд. 

Волтсанҷи электронии шабеҳӣ аз табдилдеҳи электронӣ, микросхемаҳои интегралӣ ва санҷишгари магнитоэлектрӣ, волтсанҷи электронии рақамӣ аз табдилдеҳи шабеҳии рақамӣ ва индикатори рақамӣ иборат аст. волтсанҷҳои электронӣ муқовимати вурудии зиёд дошта, (бештар аз 1 МОм), фавқулҳассосанд ва фосилаи бузургии шиддатҳои ченшавандаашон васеъ аст (аз даҳҳо нВ дар ҷараёни доимӣ то даҳҳо кВ), дар фосилаи фарохи басомад (аз ҷараёни доимӣ то басомади садҳо МҲс) кор мекунанд, ба афзунборӣ тобоваранд ва бузургии шиддатҳои амплитудавӣ, амалкунанда ва миёнаро чен менамоянд. Навъҳои мухталифи андозагирҳои шиддат ва ҚЭҲ мавҷуданд, ки қудрати чен кардани бузургиҳои гуногуни шиддатро доранд. Мас., нановолтметр шиддати бениҳоят хурд (камтар аз 1 мкВ), микроволтметр шиддати хеле паст (камтар аз 1 мВ), милливолтметр шиддати паст (аз 1 то садҳо мВ), волтсанҷ шиддати муқаррарӣ, киловолтметр шиддатҳои хеле баландро (бештар аз 1 кВ) чен мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои андозагирӣ
Тақсимоти маъмурии Покистон

мини|270x270пкс| Харитаи сиёсии Покистон
Покистон аз панҷ иёлот, як вилояти мухтори қабилавӣ, як пойтахти федералӣ (Исломобод) ва ду ноҳияи Ҷамму ва Кашмир иборат аст. 

## Иёлатҳо ва минтақаҳои махсус
Минтақаи зард (№1) Иёлати Балуҷистон бо маркази маъмурии Кветта 

Минтақаи нилгун (2)  Иёлати Хайбер-Пухтунхво (Сарҳади Шимолу Ғарбӣ) бо маркази маъмурии Пешовар  

Минтақаи кабуд (№ 3)  Иёлати Панҷоб бо маркази маъмурии Лаҳор 

Минтақаи сурх (№ 4) Иёлати Синд бо маркази маъмурии бандари Карачи

Минтақаи сафед (5) Ноҳияи федеролии пойтахт бо маркази маъмурии (ноҳияи пойтахтии Исломобод)  

Минтақаи сабз (№ 6) Минтақаи худмухтори қабилавӣ  бо маркази маъмурии Миран Шоҳ  

Минтақаи фирузранг (№ 7) Минтақаи Озод-Кашмир (Минтақаи Ҷамму ва Кашмир дар Покистон) бо маркази маъмурии Музаффаробод  

Минтақаи сиёҳ (№ 8) Иёлати Гилгит-Балтистон (Минтақаи Ҷамму ва Кашмир дар Покистон) бо маркази маъмурии Гилгит 

Балуҷистон ва иёлати Хайбер-Пухтунхво инчунин минтақаҳои қабилавии худро доранд, ки дар сатҳи маъмурӣ идорашавандаанд (PATA.)   

Дар забони урду, иёлатҳо Вофақ номида мешавад ва минтақаҳое монанди Ҷамму ва Кашмир ва Минтақаҳои қабилавии аз ҷониби ҳукумати федеролӣ назоратшаванда Саба номида мешаванд.

## Нигаред
* Сохтори маъмурии Покистон

## Замима

Гурӯҳ:Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Фрис Волф

**Фрис Волф** (; 1844—1943) — шарқшинос-эроншиноси олмонӣ. Шогирди Христиан Бартоломе.

## Зиндагинома
Дар ш˗ҳои Мюних, Ҳейделберг, Берлин ва Ҳессен таҳсил кардааст. Унвони доктори илмро дар соҳаи эроншиносӣ соли 1907 дар шаҳри Ҳессен гирифт (мавзӯи кораш «Масдарҳо дар забонҳои ҳиндӣ ва эронӣ»). Бо роҳнамоии Бартоломе ба тарҷумаи Авесто ба забони олмонӣ шурӯъ кард. Ҳамаи бахшҳои Авесторо, ба ғайр аз «Готҳо» (ин бахши аз ҷиҳати забон мушкили авестоист, аз ин рӯ онро худи Бартоломе тарҷума кард) ба забони олмонӣ баргардон намуд ва он соли 1924 ба табъ расид. Пас аз омӯзиши «Шоҳнома»˗и Фирдавсӣ, соли 1910 ба тартиб додани «Фарҳанги Шоҳнома» даст зад ва пас аз 25 сол онро ба итмом расонд. Байти зеринро барои асараш чун эпиграф интихоб кардааст:

Фарҳанги Фрис Волф фарогири тамоми вожаҳои «Шоҳнома» буда, бо зикри мавриди корбурдашон шарҳу тафсир шудаанд. Фарҳанг беш аз ҳазор саҳифа аст. Дар 109 саҳифаи он феҳристи вожаҳо бо нишондоди ҷойи онҳо дар нашр-ҳои гуногуни «Шоҳнома» (Мокон, Вуллерс, Жул Мол) омадааст. Асари дигари Фрис Волф феҳристи таъйини ҷойи шавоҳиди вожаҳои «Шоҳнома»˗и Абдулқодири Бағдодӣ дар «Шоҳнома» аст.

## Осор
* Avesta. Die heiligen Bucher der Parsen. Uberzetzt… von Fr. Wolf. Berlin und Lepzig, 1924;
* Glossar zu Firdosis Schahname. Berlin, 1935.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Воҳидова С. Тамаддуни эрониёну тоҷикон дар таърихнигории мамолики олмонизабони Аврупо (карни ХУ111-ХХ1). Д., 2007;
* Воҳидова С. Иранистика и таджиковедение в Германии (конец ХУ111-ХХ вв.). Д., 2001.

## Сарчашма
*
Ноҳияи федеролии пойтахт

**Ноҳияи федеролии пойтахт** (   Ҳудуди Пойтахтии Исломобод) — яке аз ду қаламрави федеролии Покистон аст. 

## Мавқеи ҷуғрофӣ
Ба ин минтақа шаҳри Исломобод дохил мешавад. Масоҳати ҳудуд 907 км² аст (ҷойи 8-ум аз рӯи масоҳат). Ҳудуди он дар Маҷлиси Миллӣ аз ду ҳавза, аз ҷумла NA-48 ва NA-49 иборат аст  . 

## Тақсимоти маъмурӣ
Аз ҷиҳати маъмурӣ, ноҳияи федеролии пойтахт ба 5 минтақа тақсим шудааст. 

## Маъориф
Сатҳи саводнокии аҳолии сокинони Исломобод дар Покистон аз ҳама баландтарин аст (87%). Баъзе аз бузургтарин донишгоҳҳои кишвар дар ҳаминҷо воқеъанд, аз ҷумла Қоида-ул-Азам, Донишгоҳи байналмилалии ислом ва Донишгоҳи миллии илм ва технология  .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Сохтори маъмурии Покистон

рост|мини|200x200пкс| Сохтори маъмурии Покистон
Аз 31 майи  соли 2018 Покистон ба 4 иёлат, 1 ноҳияи федеролии пойтахт ва 2 қаламрави Кашмир, ки ба таври маъмурӣ тобеи Покистон мебошанд, тақсим карда шудааст  .

## Сохтори тақсимбандии маъмурӣ то 31 майи соли 2018

Иёлатҳо ба 131 ҳавзаҳои маъмурӣ ( *Zila*) тақсим карда шудаанд. Минтақаҳои идоракунии федеролии қабилаҳо ба 7 Минтақаҳои қабилавӣ ва 6 минтақаҳои наздисарҳадӣ тақсим карда шудаанд.

## Сохтори тақсимбандии маъмурӣ пас аз [[31 май]]и [[соли 2018]]
31 майи соли 2018 Минтақаҳои идоракунии федеролии қабилаҳо‎ ба иёлати Хайбер-Пухтунхво дохил карда шудааст. 

Иёлатҳо ба ҳавзаҳои маъмури тақсим карда шудаанд ( *Zila *). Ҳавзаҳои маъмурӣ, дар навбати худ, ба ноҳияҳо тақсим мешаванд ( *tehsil*). Покистон дорои беш аз панҷ ҳазор ҳукуматҳои маҳаллӣ мебошад. Аз соли 2001 инҷониб онҳоро шӯроҳои маҳаллии ба таври демократӣ интихобгардида роҳбарӣ мекунанд, ки ҳар яки онҳоро Нозим ( сарварӣ мекунад (ба маънои "сарвар" дар заб. урду, аммо баъзан ҳамчунин *мир* тарҷума мешавад). Занон ҳадди аққал 33% ҷойҳоро дар ин шӯроҳо ишғол мекунанд; ҳадди ниҳоии шумораи занон дар ин шӯроҳо вуҷуд надорад. Баъзе ҳавзаҳо, аз ҷумла шаҳрҳои калон, ҳавзаҳои шаҳрӣ номида мешаванд.

## Нигаред
* Бахшҳои Покистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурии Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Панҷоб (Покистон)

**Панҷоб**   (   ;    *Панҷоб*  ;    Панҷоб ; з.-пандж., "Пантикост") — яке аз иёлати шимолу шарқии Покистон аст, ки дар натиҷаи тақсимоти Ҳиндустони Бритониё дар соли 1947  Ҳиндустон ва Покистон ташкил ёфтааст.

Ҳудуди он бо қаламрави Озод Кашмир (дар шимол), иёлоти Панҷоб ва Раҷастани Ҳиндустон (дар шарқ) дар Покистони  бо иёлатҳои Синд (дар ҷануб), Балуҷистон (дар ҷанубу ғарб), Хайбер Пахтунхво (дар ғарб) ва пойтахти Исломобод (дар шимол) ҳамсарҳад аст. ) Аз ҷиҳати маъмурӣ ба 36 ноҳия тақсим шудааст.

## Ҷуғрофиё ва иқлим
чап|мини|250x250пкс| Тилло-Ҷогиан - кӯҳи дуюми баландтарин дар қаторкӯҳи намак
Масоҳати Панҷоб  205,344 км² аст ва пас аз Балуҷистон ҷойи дуюмро аз рӯи масоҳат ишғол мекунад. Иёлат як минтақаи серҳосили қад-қади водии рӯди Ҳинд ва шохобҳои он аст, ки бо шабакаи каналҳои обёрӣ пайваст мебошанд. Дар сарҳади Ҳиндустон як минтақаи биёбон ва хушк дар наздикии биёбони Тар мавҷуд аст. Дар шимоли дури Панҷоб доманакӯҳҳои Ҳимолой сар мешаванд. Маркази маъмурӣ ва бузургтарин шаҳри иёлат — Лоҳур аст.

## Аҳолӣ
Тибқи омори соли 2017, шумораи аҳолии вилоят дар ↗ 110 012 442 нафар сокинон аст , ки 52,95% шумораи умумии аҳолии кишварро ташкил медиҳад. Забони маъмултарин Панҷобӣ мебошад, ки бо алифбои  шоҳмукхи, ки дар асоси алифбои арабӣ навишта мешавад, истифода мешавад. Илова ба панҷобиҳо, баъзе дигар гурӯҳҳои қавмӣ дар ин вилоят зиндагӣ мекунанд.

Тибқи барӯйхатгирии соли 1998, 75,23% аҳолӣ бо панҷобӣ, 17,36% - бо сароики, 4,51% - бо урду, 1,16% - бо пушту, 0,66% - бо балучи, 0,13% бо синдӣ ва 0,13% 0.95% бо забонҳои дигар сухангӯйи мекунанд. 97.21% аҳолии Панҷоб мусалмонанд, асосан суннӣ, инчунин ақаллиятҳои шиаҳо низ ҳастанд. Сатҳи маълумотнокӣ дар соли 2008 79,7% -ро ташкил медиҳад. 

Тибқи барӯйхатгирии соли 2017  

мини|250x250пкс| Бахавалпур

## Тақсимоти маъмурӣ
мини|297x297пкс| Тақсимоти маъмурии Панҷоб
Панҷоб ба 36 ноҳия тақсим шудааст.

## Иқтисод
Ҳиссаи вилоят дар Маҷмӯи маҳсулоти дохилии Покистон дар соли 2000 54,7% ва дар соли 2010 59% буд. Аз соли 1972 иқтисоди ин вилоят 4 маротиба рушд кардааст , ки ин аз сатҳи миёнаи кишвар хеле баланд аст.

Бо вуҷуди набудани хатти соҳил, Панҷоб яке аз музофотҳои саноатии Покистон аст. Дар соли 2003, 90% коғаз, 71% нуриҳо, 69% шакар ва 40% сементи кишвар дар ин ҷо истеҳсол мешуданд . Саноати сабук ба таври назаррас рушд ёфтааст, ки дар ин ҷо истеҳсолоти нассоҷӣ ва саноати хӯрокворӣ рушд ёфтааст.

Кишоварзӣ ва хидматрасонӣ низ тараққӣ кардаанд. Системаи каналҳои ирригатсионӣ Панҷобро ба як минтақаи муҳими кишоварзӣ табдил медиҳад. Вилоят 76% тамоми ғалладонаро дар Покистон истеҳсол мекунад.

## Ҷозибаҳои гардишгарӣ
Дар байни ҷойҳои тамошобоби Панҷоб иншооти машҳур ба монанди Боғҳои Шалимар, Дижи Сангхни, Қалъаи Лаҳор ва Масҷиди Бадшаҳӣ қобили қайд аст. Дар вилоят харобаҳои шаҳрҳои қадимии Таксила ва Ҳараппа мавҷуданд.

Инчунин дар Панҷоби Покистон 320 зиёратгоҳ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иёлати Панҷоб (Покистон)
Гурӯҳ:Иёлатҳои Покистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Синд

**Синд** (Синдҳ; ; ) — яке аз чор  иёлатҳои Покистон аст. Гурӯҳҳои гуногуни этникиву фарҳангӣ сокинони Синд мебошанд, инчунин урдуҳо, ки аз Ҳиндустон ҳангоми соҳибистиқлол гардидани Покистон ва дигар минтақаҳо ба инҷо муҳоҷират намудаанд. Забонҳои асосӣ: синдӣ ва сирайки. Ба алифбои санскритӣ номи кишвар *Синдху*, маънояш «уқёнус» аст. . Таърихан вилоят номи Апарантаро дошт. Синд нахустин кишварест дар нимҷазираи Ҳиндустон, ки дини исломро пазируфтааст. Бинобар ин кишаварро бо номи «Боб-ул-Ислом» (Даргоҳи ислом) низ меноманд.
## Таърих
Таърихи таъсис — 14 августи 1947. 
## Бахшбандии кишварӣ

## Иқтисодиёт
## Аҳолӣ
 
## Фарҳанг
### [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]]
### Дин
## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иёлатҳои Покистон
Гурӯҳ:Иёлати Синд
Волтерчигӣ

**Волтерчигӣ** () — равияи пешқадами афкори маорифпарварӣ, ки заминаи онро нависанда, файласуф ва таърихнигори фаронсавӣ Волтер гузоштааст.

## Таърих
Волтерчигӣ ҳамчун равияи маорифпарварӣ дар нимаи дуюми садаи XVIII ва нимаи дуюми садаи XIX ташаккул ёфта, дар симои пайравонаи Дидро, Ламетри, Голбах, Бомарше, Марат, Робеспер ва дигарон ҷанбаҳои зиддидинӣ ва танқиди хурофотро густариш бахшид. Пайравони Волтерчигӣ бо идеологияи ҳукмрони замон, таассуби калисо ва хурофоти динӣ мубориза бурда, ғояҳои озодию инсонпарварӣ ва волоияти қонунро тарғиб мекарданд. Волтерчигӣ дар мубориза дар ин самт тадриҷан ба афкори деизм, пантеизм ва атеизм гаравида, ғояҳои «ҳукмронии хирад» ва ҷамъияти адолатбунёдро пуштибонӣ мекард ва барои ҳамаи табақаҳои ҷомеа озодӣ, баробарӣ, меҳнату роҳати осудаҳолона ва амали қонуни ягонаву боадолатро ҷонибдорӣ мекард. Волтерчигӣ аз як тараф ба қонуниятҳои инкишофи ҷамъият назари материалистӣ дошта, аз ҷониби дигар мавҷудияти илоҳиро ҳамчун қувваи такондиҳандаи материя эътироф мекард. Баъзе ғояҳои Волтерчигӣ дар осори маорифпарваронаи Аҳмади Дониш, хусусан дар назарияи танзими давлат, сиёсати мулкдорӣ, ислоҳоти сахти иҷтимоӣ, таҷдиди усули мактабу маориф ва густариши улуми дунявӣ бадеҳатан баён гардида, барои ташаккули афкори пешқадами сиёсиву иҷтимоии халқи тоҷик дар нимаи дуюми садаи XIX муҳим буд.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Назарияҳои сиёсӣ
Волтинизм

**Волтинизм** ( — маротиба, дафъа) — соле як ё чанд бор насл овардани ҳашарот.

Он ҳашаротеро, ки соле як бор насл медиҳад, моноволтӣ, ду бор насл оварад, биволтӣ ва агар се бор насл дода тавонад, поливолтӣ меноманд. Ба ҳашароти моноволтӣ кайки хок, малах, канаи ғалладона ва ғ. мансубанд. Мевахӯраки себ ва карамхӯрак дар нимкураи шимолӣ моноволтӣ ва дар нимкураи ҷанубӣ поливолтӣ мебошанд. Кирмаки абрешим соле аз 1 то 7-8 бор насл меорад. Ин аломати асосии муқаррар кардани зоти кирмак аст. Кирмаки абрешими биволтӣ зудрас ва пурбардошт буда, нисбат ба кирмаки абрешими моноволтӣ хурд ва пилааш низ пастсифат аст. Дар натиҷаи ҷуфтӣ кардани кирмакҳои биволтӣ ва моноволтӣ, (абрешимаш хушсифат аст) зоти нави кирмак ба вуҷуд оварда шудааст, ки пурбардошт буда, пилаи калон дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳашарот