open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Давлатхон Назаров

**Давлатхон Қурбонмуродович Назаров** (тав. 10.12.1986, н. Хуросон) — олим, сиёсатшинос, номзади илмҳои сиёсатшиносӣ. «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» (2018).

## Зиндагинома
Давлатхон Назаров хатмкардаи факултети таърихи ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2009) ва Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2021). Фаъолиятро ба ҳайси ассистент дар кафедраи ҳуқуқи факултети таърих оғоз намуда, солҳои 2012-2018 дар вазифаи мудири бахши таъминоти ҳуқуқӣ Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ва аз соли 2018 инҷониб дар вазифаи сардори Раёсати кадрҳо ва корҳои махсуси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. Барои фаъолияти бенуқсон ва иштироки фаъолонааш дар ҳаёти ҷамъиятӣ ва махсусан дар низоми таълиму тадрис ва тадқиқоти илмӣ соли 2013, бо “Ифтихорнома»-и Вазорати маориф (2013) ва 2018 бо нишони «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» (2018) қадр гардидааст. 

## Фаъолияти илмӣ
Номбурда солҳои 2010-2013 дар шуъбаи аспирантураи Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. Баҳоваддинови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон таҳсил намуда, соли 2021 рисолаи номзадиро дар мавзуи “Санадҳои ҳуқуқии байналмилалӣ дар низоми сарчашмаҳои танзими ҳуқуқии меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон» ҳимоя намудааст. Самти асосии тадқиқоти ӯ омӯзиши санадҳои ҳуқуқии байналмилалӣ дар низоми сарчашмаҳои танзими ҳуқуқии меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Доир ба мавзуи зикршуда ва паҳлӯҳои гуногуни он як монография бо забони русӣ зери унвони «Международние правовие акти в системе источников трудового права Республики Таджикистан» ва як дастури таълимӣ, бо номи «Ҳуқуқи меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон» (дар ҳаммуаллифии Давлатов Ф. Ш., Ҳусейнов А. Қ., Саломов Н. Ҳ.) ба нашр расонидааст.
## Осор
* Ҳуқуқи меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дастури таълимӣ - методӣ. Д., 2010; 
* Коллективно и индивидуально-договорное регулирование трудових и тесно связанних с ними отношений. Маводи конфронси илмии ҷумҳуриявӣ бахшида ба 25-умин солгарди қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2019.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Сиёсатшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми сиёсатшиносӣ
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Абулаббос Фазл ибни Сулаймони Тӯсӣ

**Абулаббос Фазл ибни Сулаймони Тӯсӣ** (; зод. қарни VIII) — волӣ ва омили Хуросону Систон дар аҳди халифаҳои Аббосӣ -

Маҳдӣ ва Ҳодӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Таърихи Систон. : «Бухоро», 2014. — 352 с. — ISBN 978-9975-42-40-3

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Яъқуб ибни Ториқ

**Яъқуб ибни Ториқ** (; ) —  ва и эронитабор, узви Дорулҳикмаи Бағдод ва и неҳзати тарҷума, муаллифи «Таркибу-л-афлок», «Китобу-л-илал», «ал-Мақолот» ва «Зичи Яъқуб ибни Ториқ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фузайл ибни Аёз

**Фузайл ибни Аёз** (; ) — орифи номдори эронӣ ва аз бузургони мутасаввифаи исломӣ, муҳаддис. Ӯ аввал дузд буд ва дуздиро канор гузошту аз ҷумла зоҳидони мусулмон гашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
* Fa al-Din Attar, trans. Arthur John Arberry, Muslim saints and mystics: episodes from the Tadhkirat al-Auliya' , Routledge, 1983 (reprint 2007), p. 52.
Ҷовидон пури Шаҳрак

**Ҷовидон пури Шаҳрак**, **Ҷовидон ибни Саҳл** () — амлокдори эронӣ, раҳбари ҷунбиши Хурамдинон (808—816) бар зидди Хилофати Аббосӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Фазл ибни Саҳл

**Фазл ибни Саҳли Сарахсӣ** (; ) — вазири Аббосиён дар Хуросон,  ва лашкаркаш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Назр ибни Шумайл

**Абулҳасан Назр ибни Шумайл Тамимии Басрӣ** (; ) — муҳаддис, наҳвии арабинавис, файласуф ва и форс-тоҷик, муаллифи «Китоб-ус-сифот», «Ғарибу-л-ҳадис» ва «ас-Салоҳ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Муҳаммади Фазорӣ

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Иброҳими Физорӣ** (; ) — , , такмилкунандаи устурлоб, файласуф ва и аҳди Аббосиён, писари Иброҳими Физорӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вандоди Ҳурмуз

**Вандоди Ҳурмуз** (; ) — сипаҳсолори эронии силсилаи Қоринвандиён дар Табаристон (765—809), сарвари Шӯриши Табаристон (784), дар чандин набард халифа Маҳдии Аббосиро шикаст дод, вале дар давраи Ҳодии Аббосӣ шикаст хурд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Себавайҳ

**Себавайҳ** ё **Себуя** (), (Абубишр Амр ибни Усмони Басрӣ, ; ) — аз донишмандони эронии сарфу наҳви забони арабӣ ва пешвои мактаби наҳвии Басра.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Sibawayhi Project contains all significant printed editions of Chapters 1-7, 285—302, and 565—571 of the Kitāb, together with published translations into French and German.
* Sibawayh’s ''Kitāb'' online  in Arabic at al-eman.com.
Абуабдуллоҳ ибни Эмини Оғзунӣ

**Абуабдуллоҳ Абдулвоҳид ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Эмини Оғзунӣ** (; қарни VIII, Оғзур — тақр. 815) — вввалин муҳаддиси тоҷик аст, ки аз номаш чандин ҳадиси боэътимод боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Абулъалои Солим

**Абулъало Солим ибни Абдурраҳмон** (; зод. 742/43) —  ва и эронитабори арабинавис, котиби девони расоили халифаи уммавӣ Ҳишом ибни Абдумалик, тарҷумони достонҳои «Баҳроми Чӯбин» ва китоби «Рустаму Исфандиёр» аз паҳлавӣ ба арабӣ.

## Эзоҳ
Мошоллоҳ ибни Асарӣ

**Мошоллоҳ ибни Асарии Басрӣ** (; ) — ,  ва и яҳудии эронитабор, аз аъзои Дорулҳикма, муаллифи «Китобу-л-мавоиди-л-кабир», «Матраҳу-ш-шуоъ» ва «Шаҳодату-л-кавокиб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Pingree D. Masha’allah.// Dictionary of Scientific Biography
* Carmody F.J. Arabic Astronomical and Astrological Sciences in Latin Translations: A Critical Bibliography
* Колчинский И., Корсунь А., Родригес М. Астрономы
Умар ибни Фаррухони Табарӣ

**Абуҳафс Умар ибни Фаррухони Табарӣ** (; ) — ,  ва меъмори эронитабор, узви Дорулҳикмаи Бағдод, муаллифи «Тафсири китобу-л-арбаъаи Батлимус», «ал-Маҳосин», «Иттифоқу-л-фалосифа ва ихтилофиҳим фӣ хутуту-л-кавокиб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Pingree D. Astronomy and Astrology in India and Iran // Isis. — Vol. 54, Part 2. — N 176. — June 1963
*
Абузакариёи Фарроъ

**Абузакариёи Фарроъ** (, *Абузакариё Яҳё ибни Зиёди ибни Абдуллоҳ Дайламии Кӯфӣ* (; ) — муаррих, забоншинос, фақеҳ ва и ироқии эронитабори давраи аввали Аббосиён, муаллифи «ал-Ҳудуд», «ал-Маъонию-л-Қуръон», «Фасодир фӣ-л-Қуръон», «ал-Наводир» ва «ал-Луғот».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳарсама ибни Аъян

**Ҳарсама ибни Аъян** (; ) — сиёсатмадор, сарлашкари хуросонӣ дар аҳди Аббосиён, волии Миср (794—795), волии Ифриқи (795—797), волии Мосул (798—782).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Шаҳриёри I

**Шаҳриёри I** (), **Шаҳриёр писари Шарвин** (; ) — фармонравои силсилаи Бовандиён (817—825), писари Шарвини I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Шопури Бовандӣ

**Шопури Бовандӣ** (; ) — фармонравои Табаристон (825) аз силсилаи Бовандиён, писари Шаҳриёри I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Абдурраззоқи Санъонӣ

**Абдурраззоқи Санъонӣ** (; ) — муҳаддис ва қуръоншиноси эронитабори суннимазҳаб, муаллифи «Тафсири Абдурраззоқ» ва «Муснафи Абдурраззоқи Санъонӣ».

## Зиндагинома
Абубакр Абдурраззоқ ибни Нофеи Ҳимярӣ яке аз устодони Имом Бухорӣ буд.

## Таълифот
Аз ӯ осор ва таълифоти зиёде дар риштаҳои гуногун боқӣ мондааст, ки «Тафсиру-л-Қуръон» ва «ал-Мусаннаф» («Мусаннафи Абдурраззоқ») аз машҳуртарини онҳо мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Саҳл ибни Ҳорун

**Саҳл ибни Ҳорун** (; ) — адиб, котиб, муҳаддис ва и маъруфи арабинависи эронӣ. Дар замони Маъмун раисии Байтулҳикмаро бар уҳда дошт.

## Эзоҳ
Мӯсо ибни Яҳё

**Мӯсо ибни Яҳё** (; ) — узве аз хонадони Бармакиён, ҳокими Димишқ (793—794), ҳокими Синд (831—835), писари Яҳё ибни Холид ва бародари Ҷаъфар ибни Яҳё.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бармакиён
Иброҳими Наззом

**Абӯисҳоқи Наззом** (, *Абӯисҳоқ Иброҳим ибни Сайёр ибни Ҳонӣ ал-Басрӣ* (); ) — файласуф, мутакаллим ва и эронии арабизабон, намояндаи мактаби муътазилаи калом ва бунёнгузор фирқаи наззомия.

## Эзоҳ
Аҳмади Наҳовандӣ

**Аҳмад ибни Муҳаммади Наҳовандӣ** (; ) — и мусулмони эронӣ дар замони Яҳё ибни Холид. Ӯ дар дар Ҷундишопур ба расадҳои нуҷумӣ пардохт ва зиҷе ба унвони «Муштамил» таълиф кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Маҳмуди Варроқ

**Маҳмуди Варроқи Ҳиравӣ** (; ? — 836) — и пешгоми порсигӯ, ҳамдавра бо дудмонҳои Тоҳириёну Саффориён буд.

## Зиндагинома
Маҳмуди Варроқро ҳамзамони подшоҳони Тоҳирӣ ва Саффорӣ донистаанд. Ризоқулихони Ҳидоят таърихи вафоти ин шоирро 221 ҳиҷрӣ (835—836 милодӣ) навиштааст. Аз Маҳмуди Варроқ ду байт шеър боқӣ мондааст, ки чун абёти Ҳанзалаи Бодғисӣ ба тарзи сухани шоирони замонҳои баъдтар ҳамоҳангӣ дорад. Ду байти мазкур ин аст:

## Эзоҳ
Аббод ибни Мӯсои Хутталӣ

**Аббод ибни Мӯсои Хутталӣ** (; ? — 844) — муҳаддис ва донишманди исломшиноси форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Яҳё ибни Маъин

**Абузакариё Яҳё ибни Маъин** (; ) — қории Қуръон ва муҳаддиси барҷастаи ҳанафии эронитабор. Ӯ яке аз сахтгиртарин ноқидони ҳадис буд ва бисёре аз ровиёни заифро ифшо кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад ибни Баъис

**Муҳаммад ибни Баъис** (; ? — 849/50) —  ва донишманд, фармондори арабтабори Маранд дар замони хулафои Аббосӣ, яке аз нахустин шоиронест, ки ба ду забон — форсӣ ва арабӣ шеър гуфтаст.

## Зиндагинома
Ватани Муҳаммад ибни Баъис Эрони Ғарбист. Вай ба сафи шӯришгаро­ни зидди арабҳо, ки сардораш Бобак буд, дохил шуд, вале баъдтар ба ӯ хиёнат карда, ба тарафи муқобилони Бобак гузашт. Пас аз чанде худаш бар зидди халифа Мутаваккил шӯриш бардошт, вале шикаст хурда асир афтод. Намунаи шеърҳои арабии Муҳаммад ибни Баъис 12 байте мебошад, ки Табарӣ дар «Таърих-ур-русул ва-л- мулук» овардааст. Табарӣ китоберо ҳамчун санад ном мебарад, ки муаллифи он аз кӯҳансолони шаҳри Мароға шеърҳои форсии Муҳаммад ибни Баъисро шунида будааст. Ҳамон кӯҳансолон нақл ме­кардаанд, ки Муҳаммад ибни Баъис ҷасуру шуҷоъ, соҳиби илму адаб будааст. В. В. Бартолд мӯътақид аст, ки ашъори Муҳаммад ибни Баъис, гарчанде дар замони Сомониён фаромӯш шуда бошанд ҳам, бешубҳа, дар байни муосиронаш шӯҳрат доштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бартольд В. В., Сочинение, т. VII, М., 1071.
Ҳасан ибни Саҳл

**Ҳасан ибни Саҳли Сарахсӣ** (; ) — ,  ва и эрониасл, ки дар Дорулҳикмаи Бағдод фаъолият мекард, бародари Фазл ибни Саҳли Сарахсӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Исҳоқ ибни Иброҳим

**Исҳоқ ибни Иброҳими Тоҳирӣ** (; ) — раиси шуртаи Бағдод (822—850) дар даврони ҳукумати Маъмун, Муътасим ва Мутаввакил, узве аз хонаводаи Тоҳириён ва бародарзодаи Тоҳир ибни Ҳусайн.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Ковус ибни Хорохуруҳ

**Ковус ибни Хорохуруҳ** () — афшини шоҳзоданишини Усрӯшана (802—830), писар ва ҷонишини Хорохурӯҳ, падари Ҳайдар ибни Ковус.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Bosworth, C. Edmund. "Afsin." *Encyclopaedia Iranica, Volume I.* Ed. Ehsan Yarshater. London: Routledge & Kegan Paul, 1985. 
*
*
*Al-Baladhuri, Ahmad ibn Jabir. *The Origins of the Islamic State, Part II.* Trans. Francis Clark Murgotten. New York: Columbia University, 1924.
Абуъубайд Қосим ибни Салом

**Абуубайд Қосим ибни Салом** (; ) — забоншинос, наҳвӣ, муҳаддис, қорӣ ва фақеҳи хуросонӣ. Ӯ 18 сол дар Тарсус қозӣ буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аҳмади Хизрӯя

**Абуҳомид Аҳмад ибни Хизрӯяи Балхӣ** (; ) — аз бузургони тасаввуфи Хуросон, донишманд ва аз барҷастатарин сӯфиёни аҳли суннату ҷамоат, шогирди Ҳотими Асам.

## Эзоҳ
Ҳанбалия

**Ҳанбалия** () — яке аз шохаҳои мазҳаби суннӣ аз дини ислом ва аз мазоҳиби фиқҳӣ ва пайрави Абуабдурраҳмон Аҳмад ибни Ҳанбал аз аиммаи чаҳоргонаи суннат ва ҷамоат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Abd al-Halim al-Jundi, *Ahmad bin Hanbal Imam* *Ahl al-Sunnah*, published in Cairo by Dar al-Ma'arif
* Dr. 'Ali Sami al-Nashshar, *Nash'ah al-fikr al-falsafi fi al-islam*, vol. 1, published by Dar al-Ma'arif, seventh edition, 1977
* Makdisi, George. "Hanābilah". *Encyclopedia of Religion*. Ed. Lindsay Jones. Vol. 6. 2nd ed. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. 3759–3769. 15 vols. Gale Virtual Reference Library. Thomson Gale. (Accessed December 14, 2005)
* Dar Irfan Jameel. "Introduction to Hanbali School of Jurisprudence".
* Iqbal, Muzzafar. Chapter 1, "The Beginning" , *Islam and Science*, Ashgate Press, 2002.
* Leaman, Oliver, "Islamic Philosophy". *Routledge Encyclopedia of Philosophy*, v. 5, pp.&nbsp;13–16.
Илёс ибни Асад

**Илёс ибни Асад** (; ) — амири Ҳирот (819—856) аз дудмони Сомониён, яке аз чаҳор писари Асад ибни Сомон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Гурӯҳ:Феҳристи амирони давлати Сомониён
Зирёби Басрӣ

**Абулҳасан Алӣ ибни Нофеъи Зирёб** (, маъруф ба **Зирёби Басрӣ** ва **Зарёби Муғаннӣ**; ) — ҳаким, навозанда, хонанда,  ва ҳамчунин кимиёдон, зебоишинос, тарроҳ, , гиёҳшинос ва ҷуғрофиёдони эронитабор, шогирди Исҳоқи Мавсилӣ (767—850), яке аз асосгузорони Академияи мусиқии Бағдод ва Андалусия.

## Зиндагинома
Нозукӣ ва асосҳои шеъру таърихи мусиқиро нахуст аз падараш, ки яке аз донандагони машҳури мусиқии тоисломии мардуми эронӣ буд, омӯхтааст. Дар навохтани созҳои мусиқӣ (барбат) сабк ва маҳорати хосса дошт. З. Б. бо Исҳоқи Мавасилӣ оид ба масъалаҳои эҷоду иҷрои мусиқӣ, такмили суннатҳои устодонаи мусиқӣ баҳсҳои тӯлонӣ намуда, дар натиҷа аз устоди худ ранҷида, ба Андалусия (ш. Кордова, Севил) ҳиҷрат кардааст. З. Б. дар такмили таркиботи тору пардаҳои созҳои мусиқӣ (барбат, уд) шуҳрати хосса пайдо карда буд. Ӯ таърих ва назарияи мусиқиро хеле хуб медонист. Доир ба масъалаҳои назарии мусиқӣ рисолаи «Китобу-т-тараннум»-ро навиштааст. Ағно (мусиқиҳо)-и Зарёби Басриро Аслам ибни Абдулазиз ҳамроҳи Ҳамдуна — духтари Зарёби Басрӣ гирдоварӣ ва таҳти унвони «Китоб фи-л-ағонӣ» китобат кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Titus Burckhardt, "Die Maurische Kultur in Spanien.
* Flight of the Blackbird  Robert W. Lebling Jr., *Saudi Aramco World* July/August 2003.
*
Ибни Мосавайҳ

**Абузакариё Яҳё ибни Мосавайҳ** (; ) — пизишк, донишманд ва мутарҷими масеҳии эронитабор дар Донишгоҳи Гундишопур.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Абутуроби Нахшабӣ

**Аскар ибни Ҳусайн** () маъруф ба **Абутуроби Нахшабӣ** (; ) — аз бузургони тасаввуфи Хуросон ва уламои аҳли суннату ҷамоат, шогирди Шақиқи Балхӣ, Ҳотими Асам ва Абуҳотими Аттор. Ӯ пас аз даргузашти Ҳотими Асам ба Шом рафт ва китобҳое дар ҳадис навишт.

## Эзоҳ
Исҳоқ ибни Роҳавайҳ

**Исҳоқ ибни Иброҳим ибни Махлади Тамимии Марвазӣ** (), маъруф ба **Исҳоқ ибни Роҳавайҳ** (; ) — ҳофиз, муҳаддис, муфассир ва фақеҳи маъруфи мусулмони шофеъӣ, аз шогирдони Муҳаммади Шофеъӣ.

## Зиндагинома
Ибни Роҳaвайҳ аз кибори ҳуффоз ва аиммаи ҳадис ва олими Хуросон дар рӯзгори хеш буд. Имом Аҳмад, Бухорӣ, Муслим, Тирмизӣ, Насоӣ ва дигар бузургони фанни ҳадис аз ӯ ривоят кардаанд. Аз ӯ муснаде дар ҳадис бо номи «Муснади Ибни Роҳвайҳӣ» ва тафсире аз Қуръон боқӣ мондааст. Ибни Роҳавайҳ ба расми таълимии он рӯзгор ба ш-ҳои Ироқ, Шом, Ҳиҷоз ва Яман сафар кардааст. Дар бораи ӯ гуфтаанд: «Ҳафтод ҳазор ҳадис аз ёд дошт ва бо сад ҳазор ҳадис музокара мекард» ва «Сад ҳазор ҳадис аз ҳифз медонист». Ибни Роҳавайҳ дар байни фақеҳон чандон ношинохта бошад ҳам, дар таҳсилоти фиқҳӣ аз танаввуъе бархӯрдор аст, ки камтар насиби фақеҳони дигар гаштааст. Дар сабаби тахаллусаш ба Ибни Роҳавайҳ гуфтаанд, ки падараш дар аснои сафар дар роҳи Макка таваллуд шуда, мардуми Марв ба ӯ Роҳия ва ё Роҳуя, яъне зодаи роҳ гуфтаанд ва баъдҳо ба Роҳвайҳ тағйир хӯрдааст. Самъонӣ ӯро Роҳуяӣ гуфта, дар сираи вай овардааст: «Имоми номӣ ва машҳур аз аҳли Марв, ки дар Нишопур сукунат гузид. Вай аз аиммаи матбуъ (соҳибмазҳаб ва соҳибпайрав), ки ақвол ва ихтиёрот (-и фиқҳӣ)-е дошта ва аз ақрон (ҳамтоён)-и Аҳмад ибни Ҳанбал буд». Ибни Касир мегӯяд: «Исҳоқ ибни Роҳвайҳӣ имоми муттабаъ буд, тоифае аз вай пайравӣ мекарданд ва бар маслаки вай мерафтанд, ки ба онҳо «исҳоқия» гуфта мешуд».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Муҳаммад ибни Исҳоқ ибни Иброҳим

**Муҳаммад ибни Исҳоқ ибни Иброҳим** (; ) — фармондори Форс, раиси шуртаи Бағдод (850—851), аз хонадони Тоҳирӣ, писари Исҳоқ ибни Иброҳим. Аз сӯи хулафои Аббосӣ умури назорати шаҳрҳои Ямома, Баҳрайн, Миср ва роҳҳои Маккаро низ бар уҳда дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Абуалӣ Ҳасан Шодони Воситӣ

**Абуалӣ Ҳасан Шодони Воситӣ** (? — 860) — муаррих ва нависандаи арабинависи эронитабор, муаллифи «Ахбору-л-мадина».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Саҳл ибни Бишр

**Саҳл ибни Бишр** (; ) — ,  ва и эронитабор, узви Дорулҳикмаи Бағдод, падари риёзидони машҳур Ибни Раббани Табарӣ, муаллифи «Аҳком-фӣ-н-нуҷум» ва «ал-Масоилу-н-нуҷумия».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирзоумари Мирзоаҳмад

**Мирзоумари Мирзоаҳмад** (*Мирзоумар Мирзоахмедов*; зод. 24 сентябри 1961, ноҳияи Хуҷанд, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театри тоҷик, ҳаҷвнигор, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2023).

## Зиндагинома
Мирзоумари Мирзоаҳмад 24 сентябри соли 1961 дар ноҳияи Хуҷанди вилояти Ленинобод ба дунё омадааст. Баъди хатми мактаби №15-и ноҳия дар соли 1978 ба шуъбаи актёрии Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистон то соли 1982 таҳсил карда, аз устодони бузурги ҳунар Аскар Абдураҳмонов, Фаррух Қосимов, Шамсӣ Қиёмов, Хушназар Майбалиев, Назар Назаров, Азиза Азимова ва дигарон нозукиҳои ҳунари актёриро омӯхтаст.

## Корнома
Дар соли 1982 баъди хатми донишкада дар Театри давлатии мазҳака ва мусиқии ба номи Камоли Хуҷандӣ ба фаъолият оғоз кард ва то имрӯз дар ин макон кору фаъолият дорад.

### Театр
Мирзоумари Мирзоаҳмад тайи солҳои фаъолият дар саҳнаи Театри Хоҷа Камол беш аз 50 нақшҳои хурду бузург офарид, ки Журден аз «Ашрофпарат»-и Ж. Б. Молйер, Домоди пир аз «Табиби паррон»-и ҳамин драматург, «Қорӣ почо» аз «Абдуи Хуҷандӣ» (варианти тоҷикишудаи «Найрангҳои Скопен»-и Ж. Молйер аз ҷониби режиссёр Барзу Абдураззоқов), Профессор Шодизода аз «Шаҳраки мо»-и Т. Уайлдер, Афандӣ аз «Панҷ зани Афандӣ»-и Иброҳимбеков ва ғайра аз ҷумлаи нақшҳои барҷастаи офаридаи ӯ дар саҳнаи театранд.

### Ҳаҷв
Як бахши муҳими фаъолияти эҷодии Мирзоумари Мирзоаҳмад ба Театр-студияи «Хандинкамон» алоқманд аст. Маҳз тавассути иҷрои нақшҳо дар саҳнаҳои ин гуруҳи ҳаҷвӣ ҳунарманд дар саросари кишвар машҳур шудааст.

### Синамо
Дар филми «Падари моҳтобӣ»-и Бахтиёр Худоназаров, «Дов»-и Муҳиддини Музаффар, филмҳои ҳаҷвии «Таксӣ» ва «Наврӯз дар Наврӯз»-и «Хандинкамон» нақшҳои лаҳзаӣ офаридааст.

## Ҷоизаҳо
Мирзоумари Мирзоаҳмад ба унвони «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон», медали «Хидмати Шоиста» (2009) ва унвони «Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон» (2023) қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои театри Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Абуяҳё Закариё ибни Яҳёи Баззор

**Абуяҳё Закариё ибни Яҳёи Баззор** (; 817—910) — фақеҳ, муҳаддис ва аз уламои ҳанафимазҳаб дар Нишопур, муаллифи «Маноқибу-л-имом Абуҳанифа».

## Эзоҳ
Юнуси Котиб

**Юнуси Котиб** (), **Абӯсулаймон, Юнус ибни Сулаймон ибни Курд ибни Шаҳриёр** (; ) — котиб, , мусиқидонон ва и арабинависи эронитабор, муаллифи «ал-Ағонӣ».

## Эзоҳ
Ҳайсам ибни Адӣ

**Ҳайсам ибни Адӣ** (; ) — забоншинос,  ва муҳаддисии ироқии эронитабор, муаллифи «ат-Таърих», «ас-Савоиф», «ан-Наводир», «ал-Муъамирин».

## Эзоҳ
Аллони Шуъубӣ

**Аллони ибни Мақсуди Шуъубӣ** (; ? — 830) — и достонсаро ва нависандаи эронитабор, муаллифи «Китобу-л-майдон» ва «Китобу-л-ҳалия». Ӯ ба Бармакиён пайваст ва дар Дорулҳикмаи Бағдод барои Ҳорун, Маъмун ва Рашид ба нусхабардории кутуб пардохт

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Фотимаи Ҷуздония

**Фотима бинти Абдуллоҳи Ҷуздония** (, **Уммулиброҳим** (); 1038, Ҷуздон — 1130, Исфаҳон) — бонуи донишманд, фақеҳ ва муҳаддиси форс-тоҷик, Самъонӣ ӯро «бонуи некӯкор, хайрандеш ва пир» васф кардааст.

## Эзоҳ
Гелоншоҳи Зиёрӣ

**Гелоншоҳ** (; ) — охирин фармонравои дудмони Зиёриён (1087—1090), писари Унсурулмаъолии Кайковус. Китоби «Қобуснома» барои ӯ навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Зиёриён
Довуди Балхӣ

**Довуди Балхӣ** (; қарни VIII, Балх — ?) — сӯфӣ ва аз пешиниёни машоихи Хуросон, ки бо орифи машҳур Иброҳими Адҳам мусоҳибат дошт.

## Эзоҳ
Аббос ибни Бухорхудот

**Аббос ибни Бухорхудот** (; қарни VIII, Балх — ?) — ходими дастгоҳи идории хилофат дар аҳди Амин.

Баъди футуҳоти исломӣ аъёну акобири Бухоро аз силсилаи Бухорхудотҳо дар дастгоҳи хилофат маъмурият ва эътибори хоссае доштаанд (Абдуллоев, с.39). Аббос яке аз чунин акобир маҳсуб мешавад, ки аз хусуси мақоми муҳиме доштани ӯ дар дастгоҳи хилофат дар соли 196/811 Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ дар «Таъриху-р-русул ва-л-мулук»-и хеш ёдовар шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аббос ибни Бухорхудот / Н. Ҳамробоев // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
* Абдуллоев С. Исмоили Сомонӣ. —  : Раҳим Ҷалил, 1998;
* Сомониён дар оинаи таърих, ҷ.2. —  : Раҳим Ҷалил, 1998.

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Муайидулмулк

**Муайидулмулк** (; ) — сиёсатмадор,  ва девонсолори хуросонӣ, вазири дарбори Салҷуқиён дар аҳди Барқиёруқ (1094—1095) ва Муҳаммади Тапар (1099—1101), фарзанди Низомулмулк.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Салҷуқиён
Ҳакими Мунаҷҷим

**Ҳакими Мунаҷҷим** (; ) — ҳаким, файласуф,  ва пизишки исмоилии форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Фахрулмулк

**Фахрулмулк** (), **Абулфатҳ ибни Низомулмулки Тӯсӣ** (; ) — девонсолори хуросонӣ, вазири дарбори Салҷуқиён дар аҳди Барқиёруқ (1095—1099) ва Аҳмади Санҷар (1101—1106), писари Низомулмулк.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Салҷуқиён
Аҳмади Санҷар

**Муиззуддин Абуҳорис Аҳмад Санҷар ибни Маликшоҳ** (; ) — султони ҳаштумини сулолаи Салҷуқиён (1118—1157), ҳокими Хуросон (1097—1118).

## Ҳукмронӣ
Баъди вафоти Султон Маликшоҳ ва кушта шудани Низомулмулк дар дохили давлати ягонаи Салҷуқиён барои тахту тоҷ мубориза сар шуд, ки ин боиси ба қисмҳо ҷудо шудани давлат гардид. Дар итоати Санҷар фақат вилоятҳои шарқӣ — Хуросон, Систон, Хоразм, инчунин Мовароуннаҳр монд. Соли 1118 Санҷар ба муқобили бародарзодаи худ Султон Маҳмуд, ки аз корҳои давлатӣ дур гашта, ба сарпарастию уқоббозӣ шуғл меварзид, бархоста, ҳокимиятро ба даст овард ва Марвро пойтахти худ қарор дод. Санҷар ҳанӯз вақти ҳокими Хуросон буданаш мекӯшид, ки мулкҳои аз даст додаашро боз гардонад. Соли 1102 ӯ дар назди Тирмиз ба Қодирхони Қарохонӣ зарба зад, соли 1109 дар наздикии Нахшаб исёни Соғрибекро фурӯ нишонд. Баъди ба сари давлат омадани Санҷар ҳам дар мамлакат нооромиҳои дохилӣ ва берунӣ давом кард. Бинобар ин Санҷар дар сиёсати дохилӣ роҳи пахш кардани саркашию ошӯбҳои саркардагон, зиёд намудани имтиёзоти ашрофи феодал, дар сиёсати хориҷӣ бошад, роҳи муҳофизат ва васеъ намудани ҳудуди мамлакатро пеш гирифт. Соли 1130 Санҷар барои пахш намудани сӯиқасди рӯҳониёни Самарқанд ба ёрии Арслонхони Қарохонӣ шитофта, шаҳрро ишғол кард. Дар ин вақт Отсиз барои аз зери тасарруфи Санҷар баровардани Хоразм ва давлати мустақил кардани он мекӯшид. Ин ҳолат сабаби ба Хоразм лашкар кашидани Санҷар гардид. Санҷар солҳои 1138, 1144 ва 1147—48 се маротиба ба Хоразм юриш карда, Отсизро маҷбур сохт ба ӯ итоат кунад. Соли 1141 Санҷар бар зидди қаракидониён, ки ба Осиёи Миёна ҳуҷум оварда бу- данд, лашкар кашид. Вале дар дашти Қатвони назди Самарқанд шикаст хӯрда, аз вилоятҳои шарқии Мовароуннаҳр маҳрум гашт. Соли 1153 ғузҳо аз сиёсату бетартибиҳои Санҷар ба дод омада, дар Балх шӯриш бардоштанд, ки дар натиҷаи он султон шикаст хӯрд ва асир афтод. Санҷар соли 1156 аз асирӣ гурехта ба Тирмиз омад ва аз ин ҷо ба Марв рафта, вафот кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ғафуров Б. Ғ., Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна, ҷилди 1, Д., 1983;
* Бартолд В. В., Туркестан в эпоху монгольского нашествия, Сочинения, том 1, М., 1963;
* Строева Л. В., Государство исмаилитов в Иране в XI—XIII ввеков, М., 1978.

Гурӯҳ:Салҷуқиён
Қутбуддин Ҳасан

**Қутбуддини Ҳасан** (; ) — малики дудмони Ғуриён (1080—1100), писари Муҳаммад ибни Аббос.

## Эзоҳ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
Гурӯҳ:Ғуриён
Муҳаммад ибни Аббос

**Муҳаммад ибни Аббос** (; ) — малики дудмони Ғуриён (1060—1080), писари Аббос ибни Шит.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Ёсамини Серовандӣ

**Ёсамини Серовандӣ** (; ) — бонуи донишманд, муҳаддис, муфассир ва воизи форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۵. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۲۹۵.
Абусаид Зарири Гургонӣ

**Абусаид Зарири Ҷурҷонӣ** (; ) — , муҳандис ва и эронитабор, муаллифи «Масоилу-л-ҳандаса» ва «Истихроҷи хатти нисфу-н-наҳор мин китобу-л-нолимо ва-л-бурҳон».

## Эзоҳ
Абулъатоҳия

**Абулъатоҳия Исмоил ибни Қосим** (; ) — и қасидасаро, ғазалсаро ва мадҳиягӯи арабизабони эронинажод дар даврони халифа Маҳдии Аббосӣ (775—785).

## Эзоҳ
Манучеҳри II

**Манучеҳри II**, **Абумузаффар Манучеҳр** (; ) — шоҳи Шарвон аз дудмони Касронӣ (1096—1106), фарзанди Фарибурзи I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Минорский В. Ф.* История Ширвана и Дербента. — М.,1963.
* *Ашурбейли С.* Государство Ширваншахов. — Б., 1983.
Ми Фу

**Ми Фу** (, ) — наққош,  донишпажӯҳ, хушнавис ва шахсияти барҷастаи суғдитабори чинӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Абулҳасан Алӣ ибни Убайдаи Райҳонӣ

**Абулҳасан Алӣ ибни Убайдаи Райҳонӣ** (; ? — 834) — хатиб, ,  ва луғатдони эронитабори даврони Маъмуни Аббосӣ, муаллифи «ал-Масвуну-л-тадриҷ», «ал-Мухотабу-л-тариқ», «Мадҳу-н-надим», «Ҷавоҳиру-л-калом ва фавоиду-л-ҳикам».

## Эзоҳ
Амру ибни Масъада

**Абулфазл Амру ибни Масъада ибни Саъид (ё Саъд) ибни Сул** (; ) — дабир, ,  ва котиби эронитабори халифа Маъмуни Аббосӣ.

## Эзоҳ
Саъид ибни Ҳурайми Котиб

**Саъид ибни Ҳурайми Котиб** (; қарни VIII) — дабир, ,  ва котиби эронитабор ва сарпарасти Байтулҳикмаи Бағдод дар даврони халифа Маъмуни Аббосӣ, муаллифи «Китобу-л-ҳикмат ва манофиъоҳо ва-р-расоил».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دار الغرب الإسلامي — بيروت-ط 0(1993) , ج: 3- ص: 1379
Холиди Марврӯдӣ

**Холид ибни Абдулмалики Марврӯдӣ** (; ) —  ва и эронитабори аҳди Аббосиён, узви Дорулҳикмаи Бағдод. Аз касоне буд, ки дар расад кардани офтоб, ки солҳои 832—833 дар Димишқ сурат гирифт, ширкат дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Мусъаб ибни Рузайқ

**Мусъаб ибни Зариқ** (; қарни IX) — ашрофзодаи эронитабор аз дудмони Тоҳириён, фармонравои Хуросону Систон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* باسورث، ک. ا (۱۳۹۰). «طاهریان و صفاریان». در ریچارد نلسون فرای. تاریخ ایران کمبریج. ج. ۴. ترجمهٔ حسن انوشه. تهران: انتشارات امیرکبیر. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۰۳۰۲-۲.
Гурӯҳ:Тоҳириён
Тоҳир ибни Абдуллоҳ

**Тоҳир ибни Абдуллоҳ**, **Тоҳири II** (; ) — сарлашкари хуросонӣ, амири тоҳирии Хуросон (845—862), писари Абдуллоҳ ибни Тоҳир. Ӯ ба муддати ҳабдаҳ сол дар замони хулафои Аббосӣ Восиқ, Мутаввакил ва Мунтасир волӣ буд.

## Ҳукмронӣ
Тоҳир саъй кард, ки равиши падараш Абдуллоҳро идома диҳад, вале замони амирии ӯ авзои Сиистон хароб гардида, шӯриши айёрон сар зад ва амалан Сиистон аз доираи ҳукмронии Тоҳириён хориҷ гашт. Дар ин вақт бар муқобили шӯриши хориҷиҳо, махсусан ҳуҷумҳои пай дар пайи қабилаҳои бодиянишини турк, ки хилофати аббосӣ ва амнияти умумии қаламрави хилофатро таҳдид мекарданд, дастаҳои ғозиён ташкил гардида, бо пурзӯр шудан онҳо ҳатто даъвои қудрати сиёсӣ мекарданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Зариф Наимов

**Зариф Ҷомиевич Наимов** (тав. 13.04.1967, д. Файзобод, н. Мир Саид Алии Ҳамадонӣ) — педагоги тоҷик, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент. 

## Зиндагинома
Зариф Наимов маълумоти миёнаро дар мактаби миёнаи №4 ва №52-и н. мазкур гирифтааст. Солҳои 1985-1987 қарзи шаҳрвандии худро дар Ҷумҳурии Афғонистон адо намудааст. Соли 1987 ба Донишкадаи забон ва адабиёти руси Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 1992 бомувафақият хатм кардааст. Соли 1992 дар мактаби миёнаи №59-и шаҳри Душанбе ба сифати муаллими тайёрии тодаъватӣ то моҳи майи соли 1993 фаъолияти педагогӣ бурдааст. Солҳои 1995-1996 ба фаъолияти соҳибкорӣ машғул мегардад. Баъдан даҳ сол (1996-2006) дар мактаби миёнаи №49-и пойтахт ба фаъолияти педагогӣ машғул шуда, дар вазифаи муаллими тайёрии тодаъватӣ ва муаллими забон ва адабиёти рус фаъолият бурдааст. Соли 2006-ум аз тариқи конкурс ба Донишгоҳи миллии Тоҷикистон интиқол ёфта, дар кафедраи умумидонишгоҳии педагогика то соли 2009 ба сифати муаллими калони кафедра кор кардааст. Ҳамзамон дар ҳаҷми 0, 5 воҳиди корӣ дар кафедраи педагогика ва психологияи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи Сайидмуъмин Раҳимов кор қардааст. Солҳои 2009-2012 дар вазифаи мудири кафедраи педагогика ва психологияи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон фаъолият мекард. Солҳои 2012-2014 дар вазифаи муаллими калон ва дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии педагогикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор мекард. Аз моҳи апрели соли 2014 то моҳи марти соли 2016 дар вазифаи муовини директор оид ба корҳои таълим ва тарбияи Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии таҳсилоти иловагӣ»-и назди Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамзамон устоди ДМТ шуда кору фаъолият кардааст. Соли 2015 ва соли 2020 аз ҷониби интихобкунандагон Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе даъвати панҷум ва шашум интихоб шудааст. Аз моҳи марти соли 2016 ба вазифаи муовини ректор оид ба корҳои илмии Муассисаи давлатии таълимии Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи Сайидмуъмин Раҳимов таъин шуда, то феврали соли 2019 кор кардааст. Рисолаи докториашон дар мавзуи «Тайёр намудани муаллимон 486 ба фаъолияти педагогӣ ҳангоми гузариш ба низоми 12 - солаи таҳсилот дар Ҷумҳурии Тоҷикистон омода шуда истодааст. Аз соли 2019 дар вазифаи дотсент ва мудири кафедраи Педагогикаи умумидонишгоҳии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кору фаъолият дорад. Муаллифи 54 мақолаи илмӣ дар соҳаи таҳсилот, 10 барномаи таълимӣ ва тавсияҳои методӣ дар соҳаи педагогика.
## Осор
* Педагогикаи умумӣ (маҷмуаи таълимӣ). Д., 2017.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон
Тошқул Намозов

**Тошқул Бӯриевич Намозов** (тав. 20.02.1961, д. Қашқараҳаи н. Ёвон) — олим, номзади илмҳои педагогӣ (2012), дотсент (2010), профессор (2020). «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон»  (2004), «Корманди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2006).

## Зиндагинома
Тошқул Намозов солҳои 1978–1982 дар Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон, 1993–1998 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ таҳсил намудааст. Аз соли 1982 то ба имрӯз ҳамчун ассистент, муаллими калон, дотсент ва мудири кафедраи тарбияи ҷисмонии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба гӯштингирӣ мебошад (1982). 

Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2004) ва унвони «Корманди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2006) сарфароз карда шудааст. 

Ба қалами ӯ беш аз 100 мақола, 2 монография ва 8 барномаи таълимӣ тааллуқ дорад 
## Осор
* Тарбияи ҷисмонӣ (дастури методӣ). Д., 2017; 
* Қоидаҳои гӯштингирӣ. (Гӯштини миллии тоҷикӣ). Д., 2018; 
* Волейбол барои мактабҳои олӣ (дастури методӣ). Д., 2018; 
* Спорт-вчера, сегодня и завтра. Д., 2019; 
* Формирование здорового образа жизни у учащихся старших классов в условиях таджикской семьи и школы (период независимости). Д., 2019; 
* Варзиши сабукмактаби тарбияи ҷисмонӣ. Д., 2021.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Абдуллоҳ ибни Исҳоқ ибни Иброҳим

**Абдуллоҳ ибни Исҳоқ ибни Иброҳим** (; ) — ҳокими тоҳирии Бағдод (851), фармондори Форс (863), узве аз хонаводаи Тоҳириён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Фазл ибни Муҳаммад

**Фазл ибни Муҳаммад** (; ? — қарни Х) — сипаҳсолори сомонӣ аз хонадони Муҳтоҷ дар аҳди Нӯҳ ибни Наср, бародари Абуалӣ Аҳмади Чағонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
Гурӯҳ:Оли Муҳтоҷ
Исмоил ибни Абулҳасан

**Исмоил ибни Абулҳасан** (; ? — қарни Х) — сардори сипоҳи Абуалӣ Аҳмади Чағонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Исмоил ибни Абулҳасан / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Оли Муҳтоҷ
Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Тоҳир

**Муҳаммад ибни Абдуллоҳ** (; ) — фармондори тоҳирии Табаристон, соҳибушшурта ва амири тоҳирии Бағдод (851—867), фармондори Маккаву Мадина (862—851), писари Абдуллоҳ ибни Тоҳир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Қаффоли Шошӣ

**Қаффоли Шошӣ** (), **Абубакр Муҳаммад ибни ибни Исмоили Шошӣ** (; ) — фақеҳ, муҳаддис, луғатдон ва адиби форс-тоҷик, яке аз саромадони мазҳаби шофеӣ дар Мовароуннаҳр, муаллифи «Усулу-л-фиқия», «Маҳосину-ш-шаръия» ва «Далоилу-н-нубуват».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аҳмад ибни Муҳаммади Сарахсӣ

**Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммади Сарахсӣ** (; ) —  ва пизишки форс-тоҷик, муаллифи китоби «ал-Мадхал ила-л-илми-л-нуҷум».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات ایران(جلد یکم)، انتشارات فردوس، چاپ هفدهم
Ибни Абилашъас

**Ибни Абилашъас, Аҳмад ибни Муҳаммад** (? — 957) — пизишк, дорусоз ва тарҷумони форс-тоҷик, муаллифи «ал-Адвияту-л-муфрада», «ал-Ҳайвон», «ал-Илму-л-илоҳӣ» ва «ал-Амроу-л-меъдат ва мудовотиҳо».
## Эзоҳ

## Адабиёт

* "Interventional Physiology on the Stomach of a Live Lion: Ahmad ibn Abi al-Ash'ath (959 AD)  Journal of the Islamic Medical Association of North America".
Убайдуллоҳ ибни Абдуллоҳ ибни Тоҳир

**Абӯаҳмад Убайдуллоҳ ибни Абдуллоҳ ибни Тоҳир** (; ) — сарлашкар ва шоҳзодаи хуросонӣ, амири тоҳирии Бағдод (867—891), писари Абдуллоҳ ибни Тоҳир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Ибни Дурустуя

**Ибни Дурустуя**, **Ибни Дуруствайҳ**, **Абумуҳаммад Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар ибни Дурустуя ибни Марзбон** (; ) — ровии ҳадис, луғавӣ ва наҳвдони эронитабор, донишманди забони арабӣ, муалллифи «ал-Маърифат ва-т-таърих», «ал-Куттоб» ва «Тасҳеҳу-л-фасеҳ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Муҳаммад ибни Тоҳир

**Муҳаммад ибни Тоҳир ибни Абдуллоҳ** (), **Муҳаммади Хуросонӣ** (; ) — вопасин амири тоҳирии Хуросон (862—873), амири Бағдод (885—889), писари Тоҳир ибни Абдуллоҳ.

## Ҳукмронӣ
Муҳаммад ибни Тоҳир дар умури давлатдорӣ шоистагии падару бобояшро надошт ва машғул ба айшу ишрат буд. Дар аҳди ҳукумати ӯ қиёми алавиёни Табаристон авҷ гирифта, шӯриши айёрон бо сарварии Яъқуб ибни Лайс шиддат гирифт. Дар охири давраи ҳукмронии Тоҳириён танҳо пойтахт Нишопур дар ихтиёри онҳо қарор дошту бас. Яке аз минтақаҳои ноороми Тоҳириён Табаристон буд, ки дар ин ҷо шӯришҳои пай дар пайи алавиён сар зад ва боиси тамоман заиф шудани қудрати Тоҳириён шуд. Дур шудан аз мардуми одӣ ва фаромӯш сохтани арзу ниёзи мардуми ситамкашида Тоҳириёнро аз такягоҳи иҷтимоӣ маҳрум сохт ва ин сабаби аслии заволи қудрати онҳо гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Мӯсо ибни Шокир

**Мӯсо ибни Шокир** (; ‎‎) —  ва и хуросонӣ, падари Муҳаммад, Аҳмад ва Ҳасан, донишмандони барҷастае, ки бо номи Бану Мӯсо («писарони Мӯсо») маъруфанд .

## Эзоҳ
Аҳмад ибни Мӯсо ибни Шокир

**Аҳмад ибни Мӯсо ибни Шокири Хуросонӣ** (; ) — ,  ва и форс-тоҷик, писари Мӯсо ибни Шокир аз хонадони Бану Мӯсо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Яҳё ибни Муъози Розӣ

**Яҳё ибни Муъози Розӣ** (; ) — воиз, сӯфӣ ва аз ҷумлаи машоихи эронитабор, муосири Боязиди Бастомӣ, Аҳмади Хизрӯя ва Шоҳшуҷоъи Кирмонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* عطار نیشابوری، تذکرة الاولیا، در باب «ذکر یحیی معاذ رازی».
Фазл ибни Шозон

**Фазл ибни Шозон ибни Халили Нишопурӣ** (; ) — муҳаддис, мутакаллим, фақеҳ ва сӯфии эронитабор, муаллифи «Китоб фӣ ҷабр ва-т-ташбеҳ», «Китобу-л-масоил», «ал-Фароизу-л-кабир», «ал-Фароизу-с-сағир».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bayhom-Daou, Tamima (2012-10-01). «al-Faḍl b. Shādhān». Encyclopaedia of Islam, THREE.
* Pakatchi, Ahmad (2017-11-03). «al-Faḍl b. Shādhān». Encyclopaedia Islamica.
* Leaman, Oliver (2015-07-16). The Biographical Encyclopedia of Islamic Philosophy. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4725-6945-5.
Абуисҳоқ Иброҳим ибни Абдуллоҳи Хутталӣ

**Абуисҳоқ Иброҳим ибни Абдуллоҳ ибни Ҷунайди Хутталии Бағдодӣ** (; ? — 874) — зоҳид, ориф ва муҳаддиси ҳанбалии эронитабор, шогирди Саид ибни Абумарям, Яҳё ибни Бакр, муаллифи китобҳои «аз-Зуҳд», «ал-Хавф», «ал-вараъ», «ар-Раҳбон».

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Мӯсо ибни Шокир

**Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Мӯсо ибни Шокир** (; ) — ҳандасадон, , мусиқидон ва мантиқдон, писари Мӯсо ибни Шокир аз хонадони Бану Мӯсо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Бобынин В. В.* Мухаммед ибн Муза ибн Шакир // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Марзбон ибни Муҳаммад

**Марзбон ибни Муҳаммад ибни Мусофир** (; ) — амири Озарбойҷон дар аҳди Нӯҳ ибни Наср.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Алӣ Занд Вакилӣ

**Алӣ Занд Вакилӣ** (; ) — овозхон, навозанда, оҳангсоз ва мударриси мусиқии аҳли Эрон.

## Зиндагинома
Ӯ фаъолияти ҳунарии худ дар замина мусиқиро аз кӯдакӣ бо овоз ва навохтани тунбак оғоз кард. Пас аз се соли таҳсил дар Ҳунаристони мусиқии Шероз ва омӯхтан сантур, пиёну ва тунбак соли 81 вориди Ҳунаристони мусиқии Теҳрон ва аз ҳамонҷо фориғуттаҳсил шуд. Ӯ бо бозхонии қитъаи «Рафта» ва чанд сол баъд бо интишори қитъаи «Лолоӣ» ба шуҳрат ва маҳбубият расид. Дар ҳол ҳозир Занд Вакилӣ коршиноси мусиқӣ мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон
Солор Ақилӣ

**Солор Ақилӣ** (; ) — овозхони мусиқии суннатии эронӣ.

## Зиндагинома
Солор Ақилӣ асолатан аз падари мозандаронии аҳли Курдкӯй ва модари озарбойҷонӣ аст. Солор Ақилӣ аз ҳаштсолагӣ фарогирии мусиқиро бо навозандагии созҳои мухталиф оғоз кард. Бародару модараш алоқаманд ба мусиқӣ ва мушаввиқи ӯ буданд ва падараш, ки вакили додгустарӣ буд бештар мутамоил ба пешрафти таҳсили ӯ буд. Ӯ ба ҳунаристони мусиқӣ рафт ва аз ҳамонҷо тасмим ба ёдгирии овоз гирифт. Ӯ дар тайи беш аз 5 сол назди Садиқ Таъриф ба фарогирии овоз пардохт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон
Ҳамдуни Қассор

**Абусолеҳ Қассор Нишопурии Маломатӣ** () маъруф ба **Ҳамдуни Қассор** (; ) — сӯфӣ, зоҳид, фақеҳ, муҳаддиси эронитабор ва муассиси мактаби маломатии қассория дар тасаввуф.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* تذکرة الاولیا از عطار نیشابوری فصل سی و نهم با عنوان «ذکر حمدون قصار»
* طبقات الصوفية، تأليف: أبو عبد الرحمن السلمي، ص109-113، دار الكتب العلمية، ط2003.
Абунасри Утбӣ

**Абунаср Муҳаммад Абдулҷаббори Утбӣ** (; ) — , муаррих ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи китоби «Таърихи Яминӣ».

## Эзоҳ
Кушоҷим

**Кушоҷим**, **Абулфатҳ Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Шоҳак** (; ? — 962, Балх) — , котиб ва и арабизабони эронитабор, муаллифи «Адабу-н-надим», «ал-Масоид ва-л-матоид» ва «Хасоису-т-тараб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* بعلبکی، منیر (۱۹۹۲). فرهنگ‌زندگی‌نامهٔ المورد. بیروت: دارالعلم للملایین. ص. ۳۶۶
Абубакри Наққош

**Абубакр Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Муҳаммад ибни Зиёд ибни Ҳорун ибни Ҷаъфар ибни Синд** (; ) — қории Қуръон, муҳаддис ва муфассири бағдодии эронитабор, муаллифи «Шифоу-с-судур», «ал-Абвоб фӣ Қуръон» ва «ал-Муъҷами кабир».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* بعلبکی، منیر (۱۹۹۲). فرهنگ‌زندگی‌نامهٔ المورد. بیروت: دارالعلم للملایین. ص. ۴۵۶
Иброҳим ибни Мудаббир

**Абӯисҳоқ Иброҳим ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Мудаббир** (), маъруф ба **Иброҳим ибни Мудаббир** () — , коргузор ва дабири эронитабори хулафои Аббосӣ, масъули гирдоварии хироҷи Басра ва Аҳвоз, бародари Аҳмад ибни Мудаббир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Аммора

**Ибни Аммора**, **Иброҳим ибни Муҳаммад ибни Аммора** (; 886, Исфаҳон — 22 сентябри 964, Кӯфа) — муҳаддис, ҳофизи Қуръон ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «ал-Муснад» ва «аш-Шуюх».

## Эзоҳ
Таърихи Яминӣ

«**Таърихи Яминӣ**» () — асари Абӯнасри Утбӣ, ки солҳои 1020 —21 ба забони арабӣ таълиф шудааст.

Ин асар ба Яминуддавла — султон Маҳмуди Ғазнавӣ ва падари ӯ Сабуктегин бахшида шудааст ва барои ҳамин ҳам «Таърихи Яминӣ» унвон гирифтааст. Мавзӯъи асосии «Таърихи Яминӣ» воқеа ва рӯйдодҳои таърихи давраи Ғазнавиён аст. Муаллиф номи шоҳону амирон, муншиён ва ҷузъиёти ҳаёти онҳоро ба тафсил зикр мекунад, фармону мукотибаи онҳоро айнан меорад. Соли 1206 Абӯшараф Носеҳ ибнни Зафар ибни Саъдулмуншии Ҷурфудқонӣ «Таърихи Яминӣ»-ро ба тоҷикӣ тарҷума карда, ба он боис бо номи «Хотима» илова намудааст, ки воқеаҳои солҳои 1186—1207-ро дар бар мегирад. Олим ва донишманди фороизабони Ҳинд Муҳаммад Кароматалӣ ибни Ҳайаталии Деҳлавӣ соли 1843, Мавлавӣ Муҳаммад Фазл Имоми Хайрободӣ солҳои 1820 —25, Абдулкарими Аҳарӣ солҳон 1845 —46 «Таърихи Яминӣ»-ро ба забонн форсӣ-тоҷикӣ тарҷума кардаанд. «Таърихи Яминӣ» барои омӯхтани таърихи давраи Ғазнавиён яке аз маъхазҳои муҳимтарин мебошад.

Матни арабии «Таърихи Яминӣ» соли 1847 дар Деҳлӣ, соли 1870 дар Қоҳира, соли 1883 дар Лоҳур ва матни форсии он солҳои 1855, 1956, 1966 дар Теҳрон, соли 1900 дар Табрез нашр ва ба забони англисӣ тарҷума шудааст

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Абулҳасан Аҳмад ибни Мудаббир

**Абулҳасан Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Мудаббир** (; ) — котиб ва и эронитабор, мутасаддии умури хироҷу молиёт дар давраи ҳукумати Аббосиён, бародари Иброҳим ибни Мудаббир, муаллифи «ал-Муҷолиса ва-л-музокира».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдуғаффор Наҷмиддинов

**Абдуғаффор Мирзоевич Наҷмиддинов** (тав. 23.03.1978, н. Файзобод) — олим, номзади илмҳои педагогӣ (2019). 
## Зиндагинома
Абдуғаффор Наҷмиддинов солҳои 1995-2000  факултаи математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ-ро хатм кардааст, 
* 2000-2011 — омӯзгор, ҷонишини директор ва директори мактаби миёнаи №22-и н. Файзобод, 
* 2011-2012 — ассистенти кафедраи технологияи информатсионӣ ва коммуникатсионии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 
* 2012 -2014 —сармутахассиси МБМ, 
* 2014 - 2020 — муовини сардори Раёсати таълим, муовини декан оид ба таълим факултети иқтисодиёти ва идоракунии маориф, сармутахассис оид ба омори раёсати таълим, сармутахассис, мушовар ва мудири шуъбаи бақайдгирӣ ва машваратӣ дар ДДОТ ба номи С. Айнӣ 
* Аз соли 2021 — декани факултети физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ.

Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Особенности формирования управленческой компетентности магистров педагогического образования» дифоъ намудааст.
Дар тули фаъолияти хеш зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ-методӣ, 3 дастури таълимӣ ва 1 монография ба нашр расондааст.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Магистратура

мини|Дипломи магистр дар Русияи муосир
**Магистратура**, ***бахш***, ***зинаи таҳсилот***. Магистратура зинаи таҳсилот буда, дорандаи ин унвони магистр аз рӯи дараҷаи илмӣ пас аз бакалавр ва қабл аз номзади илм мавқеи хоси худро ишғол мекунад. 

Аслан ин дараҷаи илмӣ набуда, балки академӣ аст, зеро магистратура дараҷаи таҳсили хатмкунандаи муассисаи таълими олиро ифода намуда, сатҳи тавоноӣ ва маҳоратҳои вайро тасдиқ мекунад. Муҳлати меъёрии барномаи омодасозии магистрон ду сол аст ва дар ниҳоят тибқи натиҷаҳои ҳимояи диссертатсияи магистрӣ ва хулосаи Комиссияи аттестатсионии давлатӣ ҳуқуқӣ ба аспирантура дохил шуданро медиҳад. 

Фаъолияти зинаи магистратура дар донишгоҳҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо қарори коллегияи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28. 04. 2000, №4/7 оғоз шуда, барои таъсиси ин зина Низомнома дар бораи магистратура қабул гардид ва тибқи фармоиши Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 07. 07. 2001, № 80 қонун «Оиди таъсиси магистратура дар мактабҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардид.

## Пайвандҳои беруна

* Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Нигаред низ
* магистр
* номзади илм
* Таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ

Гурӯҳ:Таҳсилоти олӣ
Гурӯҳ:Унвон ва дараҷаи илмӣ
Иброҳим ибни Мумшод

**Иброҳим ибни Мумшоди Исфаҳонӣ** (; қарни VIII, Исфаҳон) — и арабинависи эронитабор, дабир ва муншии даврони Мутаваккили халифаи Аббосӣ.

## Эзоҳ

* حسینعلی ممتحن، نهضت شعوبیه، جنبش ملی ایرانیان در برابر خلافت اموی و عباسی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، شابک ‎۹۶۴-۴۴۵-۵۶۶-۵
Давлатшо Негматов

**Давлатшо Нуруллоевич Негматов** (тав. 25.02.1962, ноҳияи Роштқалъа) — муаррих номзади илмҳои таърих (2018), дотсент (2019). 

## Зиндагинома
Давлатшо Неъматов солҳои 1986–1991 донишҷӯи факултети таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 1991–1995 муаллими фанни таърихи мактаби миёнаи №69 ноҳияи Роштқалъа буд. Аз соли 1995 то 2018 муаллими калон ва аз соли 2018 то ба имрӯз ҳамчун дотсенти кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. Муаллифи монография ва зиёда аз 20 мақолаи илмӣ мебошад. 
## Осор
* Таърихи асрҳои миёна (давраи сеюм, асри XVI-нимаи аввали асри XVII). Д., 2018; 
* История средних веков. Д., 2019; 
* Отражение истории Бухари и Афганистана первой половини XIX в. в работе Александра Бёрнса Путешествие в Бухару. Д., 2019; 
* Состояние торговлей в Бухарском эмирата в средине XIX век по материалом Александра Бёрнса // Вестник Таджикского государственного педоагогического университета. Д., 2019. - № 5.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Ҳамдам Собиров

**Собиров Ҳамдам Бобомуродович** (; тав. 6 январи соли 1989) сарояндаи эстрадаи узбек, композитор, продюсер ва сароянда-таронанавис, ки бо тахаллуси **Ҳамдам Собиров** маъруф аст .

Аз овони ҷавонӣ сурудхониро дӯст медошт. Пас аз мактаб дар коллеҷи мусиқӣ таҳсил кардааст.

Таронаҳои **«Holimga qara, Maktabimda, So’ngi marta, Yaxshi qol»** ба 50 хитҳои беҳтарини соли 2021 дар Узбекистон шомил шуданд. 

## Ҳаёт ва санъат
Ҳамдам Собиров бо забонҳои узбекӣ, қазоқӣ ва русӣ месарояд. Солҳои 2005-2008 дар Коллеҷи фарҳанг ва санъати ба номи Навоӣ таҳсил кардааст. **Ҳамдам Собиров** соли 2012 Донишкадаи давлатии санъат ва фарҳангро хатм кардааст. Коллеҷро ҳоло хатм накарда фаъолияти худро соли 2011 оғоз намуда, ба гурӯҳи «MANGO»   дохил шуд. Гурӯҳ дар байни чавонон шуҳрат пайдо кард. Ин гурӯҳ ба шарофати суруди "Gulbadan" маъруф шуд. Аз соли 2011 то соли 2016 дар гурӯҳи MANGO буд.   Таронаи **“Holimga qara”** ба 10 хитҳои беҳтарини соли 2021 дар Узбакистон шомил шуд. Ҳаводорони Ҳамдам Собиров танҳо дарУзбекистон набуд. Соли 2021 ӯ дар Русия (Санкт-Петербург, Маскав) ва Туркия (Истанбул) консертҳо дод. Фаъолияти композитории Ҳамдам Собиров солҳои 2014 - 2015 оғоз кардааст. Солҳои 2018 - 2019 дар ансамбли Вазорати корҳои дохилии Ӯзбекистон кор кардааст.   

## Феҳристи сурудҳо

## Феҳристи видеоклипҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Оҳангсозони асри XXI
Гурӯҳ:Оҳангсозон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сарояндаҳои асри XXI
Гурӯҳ:Сарояндаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1989
Гурӯҳ:Зодагони 6 январ
Абумоҳири Шерозӣ

**Абумоҳири Шерозӣ**, **Мусо ибни Юсуфи Сайёри Шерозӣ** (; ? — 964) — пизишк ва донишманди форс-тоҷики аҳди Дайламиён, устоди Абулъалои Шерозӣ, Маҷусии Аҳвозӣ ва Ибни Мандуяи Исфаҳонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* میر، محمد تقی (۱۳۶۸)، بزرگان نامی پارس، جلد اول، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز
Бундор ибни Ҳусайн

**Абулҳасан Бундор ибни Ҳусайни Шерозӣ** (; тав: 964, Бундор — ?) — суфӣ, зоҳид ва орифи форс-тоҷик, шогирди Шиблии Хуросонӣ.

## Эзоҳ