Иҷтимоикунонии сиесӣ

**Иҷтимоикунонии сиесӣ** азхудкунии таҷрибаи иҷтимоӣ ва сиёсӣ аз ҷониби фард тавассути шомил шудан ба низоми сиёсӣ ва идоракунии равандҳои сиёсӣ мебошад. Натиҷаҳои муҳимтарини иҷтимоикунонии сиёсӣ эътиқод, эҳсосот, арзишҳо ва меъёрҳои фаъолияти сиёсӣ мебошанд, ки ба ҷомеъа имкон медиҳанд, ки нигоҳдорӣ, навсозӣ ё тағйири низоми сиёсиро таъмин кунад.

Иҷтимоикунонии сиёсӣ «раванди рушдест, ки дар он кӯдакон ва наврасон ақидаҳо, мавқеъҳои сиёсӣ ва рафтори хоси ҷомеаи мушаххасро дарк мекунанд» . Ба ибораи дигар, иҷтимоикунонии сиёсӣ ба азхудкунии арзишҳо ва меъёрҳои сиёсӣ, ки барои мутобиқшавӣ дар низоми сиёсии муқарраршуда ва иҷрои намудҳои гуногуни фаъолияти сиёсӣ заруранд, табдил меёбад. Иҷтимоикунонии сиёсӣ яке аз самтҳои раванди умумии социализатсияи афрод мебошад. Агентҳои асосии иҷтимоикунонии сиёсӣ муассисаҳои иҷтимоӣ ба монанди оила, маориф, васоити ахбори омма ва ғайра мебошанд. Сиёсатшиносон ва сиёсатшиносӣ ҳамчун як фанни илмӣ ва таълимӣ дар раванди иҷтимоикунонии сиёсӣ дар ҷомеъаи муосир нақши муҳим мебозанд.

Худи истилоҳи "иҷтимоикунонии сиёсӣ" бори аввал соли 1959 аз ҷониби олими амрикоӣ Г. Хайман  муаррифӣ шудааст. Самтҳои асосие, ки назарияи иҷтимоикунонии сиёсиро дар ин давра инкишоф додааст, метавонанд чунин муайян карда шаванд: ин, аввалан, таҳлили раванди иҷтимоикунонии сиёсӣ, дуюм, омӯзиши "агентҳое", ки ба раванди иҷтимоикунонии таъсир мерасонанд ва сеюм, омӯзиши маҳсулест, ки дар "баромади" раванди иҷтимоикунонии сиёсӣ ба даст меояд, яъне шуури сиёсӣ, ғояҳои сиёсӣ, самтҳо, муносибатҳо.

Дар он замон, дар илми сиёсатшиносӣ, раванди иҷтимоикунонии сиёсӣ дар чаҳорчӯбаи парадигмаи рафторӣ баррасӣ мешуд ва ҳамчун таъсири муҳити сиёсӣ ба шахс тавассути интиқоли моделҳои муайяни рафтор тавассути системаи муассисаҳо ва арзишҳои муташаккили иҷтимоӣ тафсир мешуд. Дар айни замон, афрод ё гурӯҳҳое, ки иҷтимоӣ мешаванд, объектҳои ғайрифаъоли иҷтимоӣ мебошанд ва худи раванди иҷтимоикунонии муносибатҳои "амудӣ"-ро дар бар мегирад. Раванди иҷтимоикунонии сиёсӣ марҳилавӣ ҳисобида мешуд, аз ҷумла, он марҳилаи ниҳонӣ (яъне раванди омӯзиши ғайрисиёсӣ, ки баъдан ба рафтори сиёсии шахс таъсир мерасонад) ва марҳилаи иҷтимоикунонии мустақими сиёсиро (раванди интиқоли арзишҳо ва иттилооти сиёсӣ) фарқ мекард. Дар марҳилаи аввали рушди назария, муҳаққиқон бештар ба чунин агентҳои иҷтимоикунониӣ, ба монанди оила ва гурӯҳи ҳамсолон, таваҷҷӯҳ зоҳир мекарданд. Бисёре аз олимоне, ки мушкилоти иҷтимоикунонии сиёсиро дар солҳои 1960 ва 1970 омӯхта буданд, тезисе доштанд, ки оилаи шахс агенти асосии иҷтимоикунонии сиёсӣ дар марҳилаи иҷтимоикунонии пинҳонии сиёсӣ мебошад.

Дар пасманзари тағйироти сиёсие, ки дар охири асри 20 дар ҷаҳон рух доданд, равишҳои назариявӣ ба таърифи иҷтимоикунонии сиёсӣ низ тағйир ёфтанд. Ҳамин тариқ, дар даҳсолаҳои охири асри гузашта иҷтимоикунонӣ хусусияти "амудӣ"-и худро аз даст медиҳад, зеро хусусиятҳои модернизатсия дар ҷомеъаҳои анъанавӣ пайдо мешаванд. Масалан, яке аз чунин хусусиятҳо коҳиши нақши ҳокимияти синну солӣ аст - синну соли калони волидон, муаллимон ва ғайра асоси эҳтиром ва тақлид намегардад; ҳамин чиз дар робита бо хешовандӣ низ рух медиҳад - нақши робитаҳои оилавӣ коҳиш меёбад. Илова бар ин, раванди иҷтимоикунонӣ на танҳо дар "як самт" - аз насли калонсол ба ҷавонон - балки баръакс низ сурат мегирад - ҳоло далелҳо мавҷуданд, ки ҷавонон самтҳои сиёсии худро ба волидони худ интиқол медиҳанд.

Ҷавоб ба талаботи воқеияти тағйирёфтаи иҷтимоӣ ва сиёсӣ назарияе буд, ки соли 1986 аз ҷониби Ричард Мерелман .пешниҳод шуда буд . Ин як модели комилан нави механизми ассимилятсия ва интиқоли арзишҳо ва муносибатҳои сиёсӣ мебошад. Мувофиқи ғояи ӯ дар бораи иҷтимоикунонии сиёсии "уфуқӣ" (паҳлӯӣ), ин раванд интихоби пайваста аз шумораи зиёди тасвирҳои имконпазир ва рақобатпазири ҷаҳон ва моделҳои рафтор аст, ки шумораи онҳо дар натиҷаи муносибатҳои байни иштирокчиёни "баробар" дар раванди иҷтимоикунонӣ дар сатҳи "уфуқӣ" пайваста меафзояд. Бо иҷтимоикунонии "уфуқӣ", муносибати байни объект ва агентҳои иҷтимоикунонӣ ихтиёрӣ, баробар ва муваққатӣ аст. Бар хилофи модели иҷтимоикунонии "амудӣ", ки дар он шахсият як навъ "анҷоми" занҷири таъсиррасонӣ буд, шахсият ба маркази модел табдил меёбад.

Филип Васберн  изҳор медорад, ки ин моделҳои иҷтимоикунонии сиёсиро набояд ҳамчун мафҳумҳои алоҳида ва муқобил, балки ҳамчун равишҳои мукаммал баррасӣ кард. Ӯ модели зерини раванди иҷтимоикунонии сиёсиро пешниҳод мекунад: марҳилаҳои давраи ҳаёт, ки дар он шахс зиндагӣ мекунад (кӯдакӣ, наврасӣ, ҷавонӣ, балоғат ва пирӣ) ва агентҳои иҷтимоӣшавӣ (оилае, ки шахс дар он ба воя расидааст, мактаб, калисо, ВАО, оилаи худи шахс, кор ва таҷрибаи сиёсӣ) системаҳои мутақобиларо ташкил медиҳанд. Дар ҳама марҳилаҳои давраи ҳаёт байни агентҳои иҷтимоикунонӣ муносибатҳои мураккаб мавҷуданд ва аҳамияти нисбии ҳар як агентҳои иҷтимоикунониӣ метавонад аз як давраи давраи ҳаёт ба давраи дигар фарқ кунад. Самтҳои сиёсии шахс дар ҳар лаҳзаи давраи ҳаёт аз рӯи хусусиятҳои табиии шахсӣ, давраи давраи ҳаёте, ки шахс аз сар мегузаронад, таҷрибаи қаблии иҷтимоикунонии онҳо ва мавқеъе, ки онҳо дар сохтори иҷтимоӣ ишғол мекунанд, муайян карда мешаванд.

Аз нигоҳи Ф. Н. Илёсов , иҷтимоикунонии сиёсӣ «раванди дохил кардани шахс ба системаи муносибатҳо ва сохторҳои қудрат аст. Ин раванд дорои ҷузъҳои зерин аст: 1) ба худ ворид кардани меъёрҳои иҷтимоӣ, ки муносибатҳои қудратро танзим мекунанд; 2) самти иҷтимоӣ-сиёсӣ, азёд кардани (нашр кардани) ибтидоии тасвири роҳбар; 3) интихоби гурӯҳи иҷтимоӣ ва мавқеи сиёсии «шахс»; 4) ҳамроҳ шудан ба гурӯҳи иҷтимоӣ-сиёсии «шахс»; 5) аз худ кардани баъзе вазифаҳои сиёсӣ, амалӣ кардани рафтори сиёсӣ ".

## Адабиёт

* *Жадан И.* Иҷтимоии сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&nbsp;— саҳ. 590 ISBN 978-966-611-818-2 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ
Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ