open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бақо, Мирзобобо

**Бақо Мирзобобо** (тав. 1831, Ҳисор — с. ваф. номаълум) —  ва насрнависи тоҷик.

## Эҷодиёт
Дар шеърҳояш «Бақо» тахаллус кардааст. Пас аз касби камол, тақр. дар 20-солагӣ, барои таҳсили улуми мутадовилаи давр аз зодгоҳаш ба Бухоро рафт. Даҳ сол таҳсил карда, ба сабаби нодорию камбизоатӣ таҳсилро тарк карда, ба Ғиждувон рафт, аз мирзоӣ дар даргоҳи ҳокимон касби маош мекард. Аз ҳамин сабаб, баъди хатми мадраса ҳам ба корею мансабе таъйин намегардад ва охири умрашро дар зодгоҳаш ба сар бурд. Аз Б. асари мансуре боқӣ мондааст, ки аз ҷиҳати сабку тарзи нигориш ба «Бадоеъу-л-вақоеъ»-и Зайнуддин Маҳмуди Восифӣ шабоҳат дорад. Нусхае аз ин асар дар китобхонаи Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ, андаруни ҷилди баёзмонанде мавҷуд аст, ки шартан «Ёддошт»-аш метавон гуфт (муаллиф ба он ном нагузоштааст). Дар ин асар бо забони пуртакаллуф, бо истифода аз калимаву ибораҳои арабӣ, саргузашти худро ҳикоя кардааст, дар бораи ҳокимону амалдорони давр, воқеаҳои иҷтимоию сиёсӣ, аҳволи зиёиён ва ғ. маълумоти ҷолибе дарҷ намудааст. Дар асар пораҳое аз ашъори Бақо — қасоиду ғазалиёт, маснавиҳои хурд, қитъаҳояш ҷой гирифтаанд. Абёти зерин намунае аз ашъори Бақо мебошанд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абибов А. Аз ганҷинаи адабии Ҳисор. Д., 1995.

## Сарчашма
*
Бақои Тамошо

**Бақои Тамошо ибни Мулло Қурбон** (; қарни XVII) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Бо тахаллуси «Тамошо» ва «Маонӣ» шеър мегуфтааст. Шахси таҳсилдида, аз улуми мутадовили давр баҳраманд будааст. Дар ма­ҳаллаи Мирсаид-Ошиқи Самарқанд зиста, ба касби баз­зозӣ (матоъфурӯшӣ) машғул будааст. Чун шоир ва шахси зарофатгӯй шуҳрат доштааст. Худро аз шогирдони Мирзо Бадеъи Ҷамолистонӣ (Ҷамолистон ба маънои Са­марқанд аст) медонист. Дар давраи исти­лои Самарқанд аз ҷониби Анӯшахони урганҷӣ роҳи Ҳиндустонро пеш гирифта, баъдан ба Ҳиҷоз рафтааст. Аз вуҷуди девонаш иттилое дастрас нагардидааст. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д., 1973.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Анҷумӣ, Мирзо Боқии Бухороӣ

**Анҷумӣ** Мирзо Боқии Бухороӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (нимаи дуюми садаи XVI).

## Зиндагинома
Муаллифони тазкираҳои дар садаи XVI таълифшуда (Мутрибӣ, Хоҷа Ҳасани Нисорӣ ва дигарон) Анҷумиро чун шахси фозилу донишманд, дорои қобилияту истеъдоди худодод тавсиф намудаанд. Дар ҷавонӣ мулозими яке аз ҳокимони сулолаи Шайбониён буд. Баъдан ба Ҳиндустон сафар кард ва ба хидмати писари шоҳ Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) дохил шуд.

Аз Анҷуми дар тазкираҳои номбурда ва баёзҳо ғазалҳо, қасидаҳо, рубоиҳо, қитъаҳо сабт гардидаанд. Аз осори боқимондааш бармеояд, ки вай дар мавзӯъҳои ишқ, ҳасби ҳол, панду насиҳат ва ғайра ба сабки шоирони гузаштаи форс-тоҷик шеърҳо эҷод кардааст. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯст:

## Адабиёт
* Каримов У., Адабиёти тоҷик дар асри XVI, Д., 1985.

## Сарчашма
*
Муҳаммадориф Бақоии Бухороӣ

**Хоҷа Муҳаммадорифи Бақоӣ** (? — қарни XVI) —  ва тазкиранависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зод­гоҳаш Бухоро таҳсил карда, касби камол намудааст. Со­ли 1571 озими Ҳиндустон шуда, муддате дар Бангола, баъ­дан дар Дакан зистааст. Дар дарбори ҳукмронони ин шаҳр­ҳо хидмат кардааст. Шоири тоҷик Абдурраҳмони Мушфиқиро устоди худ мешумурд. Аз осори Бақоӣ маснавии «Гулшани ашъор» (дар вазни «Шоҳнома»-и Фирдав­сӣ) боқӣ мондааст. Тазкираи умумии «Маҷмаъ-ул-фуза­ло» доштанашро ҳам таъкид кардаанд.

Ин байт аз эҷоди ӯст:

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бақоуллоҳ

**Бақоуллоҳ фарзанди Ҳофиз Лутфуллоҳи Қурайшии Акбарободӣ** (? — 1804/05) — ориф ва хушнависи ҳиндустонӣ (а. 19). Шеър мегуфту «Бақо» тахаллус мекард. Хатти настаълиқро хуш менавишт. Аз осори хаттотии Бақоуллоҳ чизе пайдо нашуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مهدی بيانی، احوال و اثار خوشنويسان، تهران، ۱۳۴۵

## Сарчашма
*
Балабон

**Балабон** — сози мусиқии нафасӣ, ки байни мардуми Осиёи Миёна, Қафқоз ва Шарқи хориҷӣ маъмул аст.

Чун онро бо лабу даст менавозанд, баъзан манаҳчанг ҳам меноманд. Аз танаву сарпӯшак таркиб ёфта, ба найи лабӣ монанд мебошад. 8 сӯрох дорад, ки 7-тояшон дар қис­ми болои он ҷойгиранд. Дарозиаш 20-30 см, аз чӯби тут, зардолу ва чормағз сох­та мешавад. Диапазонаш аз «сол»-и хурд то «до»-и октаваи дувум. Садояш фораму нафис буда, аксаран чун сози якканавозӣ (соло) ва, баъ­зан, бо ҳамовозии созҳои мусиқии зарбӣ (на­қора, дойра, даф, таблак) навохта мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Балаликтеппа

**Балаликтеппа** — кӯшки асрҳои 5–7 дар масофаи 30 км шимоли Тирмиз.

## Таҳқиқот
Сол­ҳои 1953–55 Л. И. Албаум таҳ­қиқ намуд. Баландиаш 10 м, пой­девори кӯшк чор­кунҷаи пох­сагин (30х30м) буда, дар сат­ҳи он 14 хона ҷой гирифтааст. Гирди он бо девор иҳо­та шуда буд. Як кунҷи девор манорае дошт, ки он вазифаи даромадгоҳро низ иҷро мекард. Дар садаи 6 дар саҳни ҳав­лӣ хонаҳои нави ма­росимӣ сох­та шудаанд. Аз хонаҳо зарфҳои сафолин: кӯ­за, табақ, коса, ҷомҳо, боқимондаи созҳои мусиқии чӯбӣ, табақи шишагин бо акси зане, ки кӯдак мемаконад, ёфт шуд. Боми хонаҳо ҳамвор, болорҳои чӯбини он канда­корӣ шу­да буданд. Дар девори он нақши маросими пази­роӣ – ак­си 28 марду зани ба рӯйи қолин нишаста бо ранг­ҳои гуногун кашида шудаанд. Занҳо бо либоси гаронба­ҳо, ҳар­рир ва мардҳо бо камарбанду ангуштари тило ва занҳо бо гарданбанду ангуштарӣ, гӯшвору дастпона ва ҳама­ашон дар даст ҷому оина тасвир шудаанд. Дар паси онҳо акси 12 хидматгор бо бодбезан намудор аст, ки ду баробар хурд тасвир шудаанд. Дар нақш акси Тахориён тасвир гардидааст. Нақшҳои либоси одамон хусусиятҳои умумӣ дошт, аммо наққош ҳар як қисми либосро бо ранг­ҳои гуногуну маҳорати том офаридааст, ки як нақши либос ду бор такрор намеёбад. Нақшҳои Б. аввалин навъи санъати тасвирии Тахористон дар Осиёи Миёна ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Альбаум Л. И. Балалык-Теппа. К истории материальной культуры и искусства Тохаристана. Ташкент, 1960;
* Гафуров Б. Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. М., 1972.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯшкҳои таърихӣ
Баланддаҳлез

**Баланддаҳлез** ҷузъи санъати меъморӣ.

Қисми таркибии иншооти меъмории хонаи истиқоматӣ. Як навъи айвон, ки нисбатан камбару кӯтоҳтар бу­да, суффаи он аз сатҳи замин 130—150 см баланд мешавад. Дар қисми пеши мобайн яккасутун дорад, ки аксаран кандакорӣ мешуду боша дошт. Аз ду тарафи яккасутуни мунаққаш ду сутуни гурҷшакл (чортарош), ки нисфашон аз дохили девор барҷаста мебошад, насб мегарданд. Су­тунҳои часпак бо сутуни марказӣ ба воситаи оваҳк (чӯб­ҳои дарози лӯлавӣ) пайвастагӣ доранд. Болорҳо аз лӯла­чӯбҳои ҳамандоза интихоб шуда, қисми нӯгашон (ба дарозии 50-60 см) кандакорӣ мешуд. Забаррав баъзан ва синҷҳо доиман чортарош мешуданд. Вассаҳои баланддаҳлез гоҳе аз лӯлачӯбҳои резаи якандоза интихоб ва муқарнасӣ (ё пешовез) бар болои болорҳо чида мешуданд, ки шакли ороишӣ мегирифт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Баландзиком

**Баландзиком**, **баландзиғом** (зиғом – аз шуғ­нонӣ – соз) — сози тории мусиқии қадимии тоҷик. 

Хосси тоҷикони кӯҳистони Бадахшон буда, дар баъзе маҳалҳо онро танбӯр (ба сабаби монандии зоҳирӣ) низ мегӯянд. Б. аз коса, хазина, даста, қӯ­пак (сар), харак, торҳо (зил), торгир (ду адад) ва гӯ­шакҳо иборат буда, 90–105 см да­розӣ дорад. Қутри косааш 18–20 см, умқаш 12–14 см ва бари хазинааш 13–15 см мебошад. Б.-ро, одатан, аз чӯби зардолу, тут, чормағз ва нок месозанд. Қабл аз оғози кор чӯби мувофиқро ба тарҳи соз тарошида, як ҳафта дар об тар мекунанд, баъд онро хушконида бо ду навъ теша аввал беруну баъдан даруни косаву хазинаро (аз охири коса ба дарозии 30–35 см ба тарафи даста) метарошанд. Сипас ба рӯйи коса пӯсти ҳайвонот (аксар, пӯсти гӯсола, қис­ми шикам)-ро, ки хуб даббоғӣ шудааст, мекашанд. Ба рӯйи лабаҳои коса қабл аз пӯсткашӣ шилми зардолу ё елими махсус молида мешавад. Баъзан, барои мус­таҳ­камтар намудан, аз мехи нозуки чӯбӣ кор мегиранд. Б. ҳафт зарб дорад. Дар баландзиком торҳои 1–2-вум асосӣ буда, торҳои диг. резонаторианд. Баъди ҳар 2–3 тақтеъ ба тори 7-ум (зингак), ки дар қисмати боло ҷойгир шуда, нисбат ба диг. торҳо нозуктару кӯтоҳтар (зил) мебошад, захма зада мешавад. Ин амал танҳо ба хотири ба ҳам пайвастани лаҳнҳои як оҳанг иҷро мешавад. Беҳта­рин намунаи ин сози мусиқӣ дар Осорхонаи таъриху киш­варшиносии ш. Хоруғ (амали Усто Муродалӣ) маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Бақоии Самарқандӣ

**Бақоии Самарқандӣ** (; ? – 1522) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар илми мусиқӣ ва ҳунари хаттотӣ машҳур будааст. Дар манбаъҳои ада­бӣ, масалан, тарҷумаи «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ, аз ӯ чун шахси фозилу донишманд ёд шудааст. Маъхазҳо, аз девон доштанаш иттилоъ медиҳанд, вале нусхае аз он то ҳол дастрас нагардидааст. Пораҳои ашъораш дар тазкираву баёзҳо омадаанд. Ин байт аз эҷодиёти ӯст:

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бақоии Саҳорантпурӣ

**Шайх Муҳаммад Бақоии Саҳорантпурӣ** (; 1628, Саҳорантпури Ҳиндустон — 1683, ҳа­мон ҷо) — шоир, адиб ва муаррихи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Гузаштагонаш аз авлоди Абдуллоҳи Ансорӣ буданд, ки аз Ҳирот ба Ҳиндустон рафтаву маскан кардаанд. Таълими ибтидоиро дар назди падараш гирифтааст. Сипас дар наз­ди донишмандони маъруфи он давр Нурулҳаққи Деҳлавӣ ва Абдуллоҳи Сарҳиндӣ илм омӯхтааст. Пас аз таҳсил худаш ба тадрис пардохт. Бо ташвиқи бародараш Муҳам­мадризо ҳамроҳи хоҳарзодааш Муҳаммадшафеъ ва Бахтовархон ном муқарраби ҳукмрони давр Аврангзеб ба хидмати Аврангзеб дохил шуда, ба таърихнигорию да­бирӣ машғул гардидааст. Аз Б. С. асари таърихие бо номи «Миръоти ҷаҳоннамо» (таърихи умумӣ) боқӣ мондааст, ки дар гирдоварӣ ва тадвини он бародараш Му­ҳаммадризо ва хоҳарзодааш Муҳаммадшафеъ иштирок кардаанд. Дар китоб бахши илҳоқие мавҷуд аст, ки дар он шарҳи ҳоли шоирон ва намунаҳое аз эҷодиёташон оварда шуда, ба ҳамин сабаб онро «Тазкират-уш-шуаро» ҳам гуфтаанд. Ҳамқалами Бахтовархон дар таълифи китоби таърихии «Миръот-ул- олам» будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*.دانشنامۀ جهان اسلام. ج. ۳. تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش

## Сарчашма
*
Баландии Деҳмой

**Баландии Деҳмой** — баландӣ дар ҳудуди ноҳияи Бо­боҷон Ғафурови вилояти Суғд.

Аз назди деҳаи Деҳмойи ноҳияи Ҷаббор Расулов сар шуда, 13 км ба самти Шим. Ш. тӯл мекашад (давоми он Баландии Рухак ном дорад). Баландиаш аз с. б. 400–500 м, аз сатҳи ҳудуди ҷойгир­шудааш 100–150 м. Сатҳаш нисбатан ҳамвор. Баландии Деҳмой асосан аз регсангу конгломератҳои давраи неоген иборат буда, қисми зиёдаш хокпӯш аст. Бештар гиёҳҳои биё­бонӣ (явшон ва ғайра) мерӯянд. Заминҳои корам низ дорад. Аз наҳри Деҳмой обёрӣ мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Баландиҳо
Баландии Исфисор

**Баландии Исфисор** — баландӣ дар шарқтари шпҳри Хуҷанд; давоми Баландии Рухак. Баландиаш аз с. б. 400 м, аз ҳамвории гирду атроф то 100 м буда, ба тарафи Ш. паст мешавад. Табиаташ ба Баландии Деҳмой монанд аст.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Баландиҳо
Баландии мутлақ

**Баландии мутлақ** — баландии ягон сатҳи Замин нисбат ба сатҳи миёнаи уқёнус ба ҳисоби метр. 

Агар баландии мутлақи сатҳи ягон маҳал нисбат ба сатҳи миёнаи уқёнус баланд бошад, баландии мутлақи мусбат, агар паст бошад, Б. м.-и манфӣ номида мешавад. Баландии мутлақро бо нивелир муайян мекунанд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Баландиҳо
Баландии назди Волга

**Баландии назди Волга** — баландии соҳили рости дарёи Волга, аз шаҳри Нижний Новгород то шаҳри Волгоград. Баландиаш то 384 м. Қисми бештари баландӣ 150–200 м аст. Бараш то 500 км. Ба сӯйи дарёи Волга рост, дар баъзе ҷойҳо зина ба зина, ба тарафи пастии Окаю Дон нишеб мефурояд. Аз гил, оҳаксанг, рег, бӯр ва мергел таркиб ёфта, релйефаш карстист. Баъзе қисмҳои баландии ало­ҳидааш кӯҳҳои Змеев, Жигули ва Столбичи ном доранд. Аз Шим. ба Ҷ. бешаҳои паҳнбарг ба бешадашт ва дашт иваз мешаванд. Заминҳои корам дорад, ки дар онҳо гандум, ҷуворимакка ва канаб мекоранд. Аз сарватҳои зери­заминӣ нафт, газ, асфалт ва фосфорит истихроҷ мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Баландиҳо
Баландии нисбӣ

**Баландии нисбӣ** — баландии нуқтаи дилхоҳи сатҳи Замин нисбат ба ягон нуқтаи дигар, ки ба фарқи баланди­ҳои мутлақи ин нуқтаҳо баробар аст (мас., баландии қуллаи кӯҳ нисбат ба сатҳи водӣ).

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Баландиҳо
Баландӣ

200px|thumb|Баландӣ
**Баландӣ** — дар геометрия порчаи амудие, ки аз қуллаи шакли ҳандасӣ (масалан, секунҷа, трапетсия, пирамида) ба асос ё давоми асос фуроварда шудааст. Дар маншур, силиндр (устувона), қабати куравӣ, пирамидаи сарбурида ва махрути сарбурида баландӣ масофаи байни асосҳои онҳо мебошад. Баландӣ бо ҳарфи h ишора мешавад, воҳидаш см, м ва километр мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андозагирӣ
Баландҳик

**Баландкиик** — дарёе дар қисми шимоли Помири Шарқӣ (ВМКБ), шохоби рости дарёи Селдара (дарёҳои Селдара ва Савуқсой як шуда, дарёи Муғсуро ташкил медиҳанд). Дарозиаш 71 км, масоҳати ҳавзааш 1630 км2. Баландкиик аз қаторкӯҳи Зулумарт сар шуда, поёнобаш аз чандин дарёчаи қаторкӯҳ­ҳои Танимаси Шимолӣ ва Беловлӣ сероб мегардад. Давраи серобии Баландкиик аз май то сентябр. Сарфи зиёдтарини об дар аввали август — 100 м3. Дар давраи камобӣ сарфи об — 2-4 м3. Манбаи асосиаш — пирях ва барф.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Баландмақом

**Баландмақом** — сози торию мизробии мусиқии тоҷикӣ.

Хосси мардуми кӯҳистони Бадахшон буда, аз бисёр ҷиҳатҳо ба Баландзиком ва рубоби афғонӣ шабоҳат дорад, ки гӯё аз омезиш ва такмили ин ду соз пайдо шудааст. Аз коса, хазина, даста, қӯпак (сар), торгирҳо (дуто, дар қисмати охири даста ва коса), харак ва гӯшакҳо иборат мебошад. Дарозии умумии Б. 102—105 см. Дарозии косаи Б. ҳамроҳи хазина 72 см, умқи косаву хазина 25-30 см, бари хазина 20-23 см, қутри косааш 25-28 см, дарозии даста 18-20 ва қӯпак (коса) 12-14 см мебошад. Чунин нишондиҳандаҳои фарқ­кунандаи Б. аз дигар созҳои халқӣ таъминкунандаи садои баланду форами он мебошанд. Б. 7 тори асосӣ ва 10 тори резонаторӣ дорад, ки 5-тоӣ дар ду тарафи хазина ҷой­гиранд. Ривоятест, ки ин созро сад сол қабл Мубораки Вахӣ ном шахс ихтироъ кардааст. Б. аксар сози якканавозист, гоҳе вобаста ба мавриди иҷро ба он даф ва ҳофиз ҳамо­воз мешавад.

## Нигаред низ
* Рубоб

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Кароматов Ф., Нурҷонов Н. Музы­кальное искусство Памира. М., 1978.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Баландии Рухак

**Баландии Рухак** — баландӣ дар ҷанубу ғарбии шаҳри Хуҷанд, ки давоми баландии Деҳмой буда, то истгоҳи р. о. Хуҷанд тӯл мекашад. 

Баландиаш аз с. б. 400–450 м, аз ҳамвории гирду атроф 100–150 м. Сатҳаш нисбатан ҳам­вор. Асосан аз регсангу конгломератҳои давраи неоген таркиб ёфта, бо хоки дурушти хокистарранг пӯшида шудааст. Баландии Рухакро сою ҷариҳо бурида мегузаранд. Дар он беш­тар гиёҳҳои биёбонӣ (явшон) мерӯянд. Баландиҳои Деҳ­мой, Исфисор ва Рухакро якҷо «Кӯҳи Рухак» мегӯ­янд.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Баландиҳо
Баласон (модда)

**Баласон**, **балисон** — моддаест, ки аз дарахту буттаҳои баласон  мегиранд ва ширешмонанди хуш­бӯй буда, таъми тунду турш дорад; асосан аз рав­ға­ни эфи­ру зифти дар онҳо ҳал­шуда иборат аст. Баласони табиӣ аз қа­дим ҳамчун давои бемо­риҳои захми меъдаю рӯда истифода мешавад. Вобаста ба таркиб хосияти зиддимикробӣ, рафъи бадбӯӣ ва балғам­оварӣ дорад. Дар техника барои ҳосил кардани канифол, скипидар, ширешу лок, дар саноати атриёт, инчунин пар­дозгарӣ истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Моддаҳои органикӣ
Баласон

**Баласон**, **балисон**, **ҳанут**, **дарахти миср**  — номи умумии як гурӯҳ дарахту буттаҳои тропикӣ ва суб­тропикӣ. Дар бешазорҳои Амрикои Ҷанубӣ (Myroxylon balsamum, M. peruiferum ва ғайра), қисми ҷан. ғарбии ним­ҷаз. Арабистон ва Сомалӣ мерӯянд. Дарахтони ҳамеша­сабз буда, то 30 м қад мекашанд. Баргашон пармонанд, гулашон сафед. Самари Б. ғилофак (дарозиаш 7–11 см) буда, як тухм дорад. Мағзи чӯби Б. ҷигарии сиёҳтоб аст ва дер мепӯсад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дарахтон
Адабиёти ҳуҷҷатӣ

**Адабиёти ҳуҷҷатӣ** – маънои истилоҳ дар журналистика:
 
*  ҳисобот, суратҷаласаҳо, қарорҳо, нақшаҳо ва маводи дигаре, ки фаъолияти муассисаву ташкилотҳоро бевосита бо ҳуҷҷат асоснок мекунанд. 
*  жанрҳои публитсистика; 
*  адабиёти бадеие, ки дар заминаи фактҳои воқеӣ ва ҳуҷҷатҳо навишта шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Адабиёт
Адабиёти ҳаҷвӣ

**Адабиёти ҳаҷвӣ** – маҷмӯи асарҳои ҳаҷвӣ ва танзӣ. 
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Адабиёт
Адепт

**Адепт** (лот. adeptus– расидан) – мухлиси боэҳтимоми ин ё он таълим, ғоя. Дар матни ВАО ҳамчун дастури ба шахси мушаххас равонашуда истифода мешавад. 
 
 
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Истилоҳот
Аккосӣ

**Аксбардорӣ**, **фотография** (аз юн. *photos* — рӯшноӣ + *grapho* — менависам, сабти рӯшноӣ)
# Маҷмӯи методҳои бавуҷудоварандаи тасвир бо роҳи акскунонидани нурҳои равшанидиҳанда ва ё инъикосшуда дар рӯйи матоъи эҳсоскунандаи нур ва қабули минбаъдаи ин тасвирот ба матоъи шаффоф ва ё ношаффоф. Усули нави аккосӣ ба истифодаи таҷҳизоти нурпошӣ вобаста аст. Дар ин марҳила тасвир яклухт набуда, ба сигналҳои электромагнитие вобаста аст, ки болои ҷузъҳои тасвир меафтанд. Ин равия зуд инкишоф ёфт, вале аксбардории рақами аккосиро бо технологияи компютерӣ муваффақ кунонд;
 thumb|200px| Дастгоҳи аккосии ''Canon EOS-1V''
# Тасвири асл (муаллифӣ, нашриётӣ), ки тасвири позитивии дар акскоғаз инъикосшударо мефаҳмонад ва барои истеҳсоли матбаавӣ ба кор меравад. Сиёҳу сафед ва ранга мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Истилоҳот
Гурӯҳ:Аккосон
Балгиром

**Балгиром**, **Билгиром**, **Билигром** () — шаҳри куҳан, яке аз қадимтарин мар­казҳои фарҳанги исломӣ дар иёлати Утар-Прадеши Ҳин­дустон.

Шаҳрро султон Маҳмуди Ғазнавӣ ба тасарруф даровард. Аммо баъд аз муддате, ба сабаби заъфи ҳуку­мати Ғазнавиён дар Ҳинд, дар Б. ҳукмронони ҳинду ба сари ҳокимият омаданд. Яке аз ҳокимони ҳиндунажод Сринагар дар наз­дикии Б. ҳамноми худ шаҳре бунёд кард. Баъд аз он ки султон Илтутмиш (ҳукмр. 1211–1236) – аз ҳукм­ронони ондавраи Деҳлӣ, Б.-ро боз ба қаламрави худ до­хил кард, шаҳр  бори дигар ба маркази илму фар­ҳанги исломӣ табдил ёфт. Аҳли илму адаби Б. аз авлоди Абулфараҷи Воситӣ ном шахсе мебошанд, ки баъд аз забти Бағдод аз ҷониби Ҳулогухон ба ин ҷо муҳоҷират карда буданд. Бозмондагони маъруф аз Воситӣ Мир Абдулҷалили Балгиромӣ (ваф. 1726), Мир Ғуломалӣ Озо­ди Балгиромӣ (муаллифи тазкираи «Сарви Озод»), Амир Ҳайдари Ҳусайнӣ (муаллифи китоби “Савонеҳи Акба­рӣ”) ва диг. мебошанд. 
Б. яке аз шаҳрҳои калон дар Ҳиндустон ба шумор рафта, дар баъзе қисмҳои он осору ёдгорҳои меъмории мансуб ба асрҳои миёна дар шакли ободу хароба вуҷуд доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*. دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ۱۲. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

## Сарчашма
*
Абдулҷалил Балгиромӣ

**Абдулҷалил Балгиромӣ** (; 1661, Балгиром – 1776, Шоҳиҷаҳонобод, мадфун дар Балгиром) — и форсизабони Ҳиндустон.

Аз бозмондагони содоте, ки бо роҳбарии Абулфараҷи Воситӣ пас аз забти Бағдод аз ҷониби Ҳулокухон (с. 1217) ба Балгиром муҳоҷират карда буданд. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабиву таърихӣ Б. шахси таҳсилдида, воқиф аз улуми ақлию нақлии давраш буда, дар Балгирому Аврангободу Шоҳиҷаҳонобод илм омӯхта, бо шоирону адибони ҳамзамонаш, мас., Носиралии Сарҳиндӣ, мулоқоту кору зиндагӣ кардааст. Асарҳояшро бо тахаллусҳои «Тирозӣ», «Воситӣ», «Абдулҷалил», «Мирҷалил» ва забонҳои фор­­­­сӣ, ҳиндӣ, туркӣ менавишт. Аз анвои шеър беш­тар ба маснавӣ таваҷҷуҳ доштааст. Қасидаҳо, рубоиҳо, қитъаҳои моддаи таърих дорад; дар тамоми умраш ҳа­ма­гӣ як ғазал сурудааст. Маснавиҳои «Амвоҷи хаёл» (дар васфи Балгиром), «Падмоват» (маснавии ишқии муламмаъ ба форсӣ ва ҳиндӣ), «Тубо», номи дигараш–«Кадхудойии Фаррухсияр» (дар бораи издивоҷи Фаррухсияри подшоҳ бо духтари яке аз роҷаҳои ҳиндӣ), «Маснавии мадҳи Муҳаммадшоҳ» (дар бораи ҷашнҳои марбут ба оташи замони ин подшоҳ) боқӣ мондаанд. Аз Б. асарҳои дигаре ҳам, монанди «Ин Ҷалил», номҳои дигараш «Муншаот» ва «Мактубот» (шомили 39 номаи ирфонӣ ба писараш Муҳаммад; насри омехта ба назм), «Ҷавоҳиру-л-калом» (фарҳанги манзум ба форсӣ, туркӣ, арабӣ ва ҳиндӣ), «Одобу-л-мурассилин» (дар иншо ва но­манигорӣ), «Гулзори фатҳи шоҳи Ҳинд», номи дига­раш «Тӯйномаи фирӯзии Шоҳ Оламгир» (шомили 11 қит­ъаи моддаи таърих ба форсӣ, арабӣ, туркӣ ва ҳиндӣ), девони ашъор ва ғ., боқӣ мондаанд.

Б. дар яке аз маҷлисҳои адабии ҳукмронони давраш бо дар назар доштани теъдоди зиёди осораш ва муҳтавиёти онҳо, инчунин, монанди Амир Хусрави Деҳлавӣ дар дарбори ҳафт подшоҳ хидмат карданаш худро Амир Хусрави Деҳлавии вақт хондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*. دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ۱۲. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

## Сарчашма
*
Амир Ҳайдар Балгиромӣ

**Амир Ҳайдар Балгиромӣ** (1752, Балгиром – 1802, Муршидобод) — фақеҳи ҳанафӣ, таърихнигор,  ва наҳвии форсизабони Ҳиндустон.

Пас аз омӯзиши илм­ҳои мутадовили замон аз тарафи ширкати Ҳинди Шарқӣ дар Калкутта муфтӣ ва қозии кул таъйин гардид. Дар масоили фиқҳу қазоват заковати қавӣ ва дар байни мардум обрӯву эътибор дошт. Ба қалами Б. “Рисола дар аҳкоми ушру хироҷи моликони замин ва баёни ошир” тааллуқ дорад, ки с. 1797 дар Калкутта ба забони англисӣ ба табъ расид. Яке аз осори пурарзиши Б. “Таҳқиқ-ул-истилоҳот” – фарҳангномаи алифбоист, ки дар он вожаву истилоҳоти адабӣ, ирфонӣ, каломӣ, кинояву истиораҳо шарҳ ёфта­анд. Аз девони шоирони эронию ҳиндӣ калимаву исти­лоҳоти тафсирталабро ҷамъ оварда, абёти гуногунро чун шоҳиди луғавӣ ҷой дода, дар бораи баъзе шоирон маъ­лумоти мухтасар дарҷ намудааст. “Савонеҳи Акба­рӣ”-и  Б. дар бораи Акбар аз таваллуд то 24-солагиаш, (с. 1579), ки ба тахт нишаст, маълумот медиҳад. Б. девони ашъор, ду асари забоншиносӣ – «Мунтахаб-ус-сарф» ва «Мунтахаб-ун-наҳв» ҳам эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*. دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ۱۲. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

## Сарчашма
*
Ҳелмут Балдерис

**Ҳе́лмут Гунарович Ба́лдерис** (; 31 июли 1952, Рига, ҶШС Латвия, ИҶШС) — варзишгар ва мураббии латвиягӣ (хоккей), Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1978). 

Ҳуҷумку­нан­даи «Динамо»-и Рига (1969–77; 1980–85) ва «ЦСКА»-и Маскав (1977–80). Чемпиони ИҶШС (1978–80). Дар 462 дидори чемпионати шӯравӣ ба майдон баромада, 333 гол задааст. Барандаи Ҷоми ИҶШС (1977 ва 1979), чемпиони ҷаҳон ва Аврупо (1978, 1979, 1983), ноиб-чемпиони ҷа­ҳон (1976), барандаи медали биринҷии чемпионатҳои ҷаҳон (1977)-у Аврупо (1976–77) ва соҳи­би медали нуқ­раи Бозиҳои олимпии зимистонӣ (1980). Муддате мураббии дастаи мунтахаби Латвия ва дастаи «Ойи Шейши»-и Ҷопон буд. Ҳоло – президенти ҶС «Қас­ри варзишии Рига».

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Балдойтеппа

**Балдойтеппа** — харобаҳои деҳаи асрҳои 5–3 то м. ва а. 3 – ибт. а. 5 м., дар ҳудуди ҳозираи ноҳияи Кӯшониёни вилояти Хатлон. 

Дар қабати харобаҳои а-ҳои 5–3 то м. вайронаи ду қабати иқоматӣ – Балдайи-I, Балдайи-II, Балдайи III ва зарфҳои сафолин ёфт шудаанд. Хонаву биноҳои хоҷагӣ дар атрофи саҳни ҳавлӣ ҷой гирифтаанд. Дар қа­бати миёна хазинаи тангаҳои а 3 аҳди Кушониён ва ибт. аҳди Сосониён ёфт шудаанд. Зарфҳои сафолин ба маснуоти сафолини қабати болоии маҷмӯи димнаи Ёвон (Тамошотеппа ва Гарфқалъаи замони Юнону Бохтар) шабо­ҳат доранд. Деҳаи Б. дар а-ҳои 5–3 то м. ва 3–5 м. аз хеле обод будани водии Вахш гувоҳӣ медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Балбоз

**Балбоз** — зоти гӯсфанди гӯшту ширу пашмдеҳ.

Дар Арманистон, Озарбойҷон, Туркия ва Эрон парвариш карда мешавад. Дар Анатолия (Анқара, Кения, Сивос, Арзарум) бо номи «оқкараман» машҳур аст. Рангаш, одатан, сафед, пою сару гӯшаш сиёҳ; думи дарози S-шакл дорад. Вазни қӯчқораш 35–110 кг, мешаш 55–75 кг (дунбааш 3–14 кг). Аз ҳар сар гӯсфанд 2,5–3 кг пашм метарошанд. Аз пашми он қолин, бурка (либоси намадини қафқозӣ) ва ғ. мебофанд. Гӯсфанди сершир аст (то 210 л шир меди­ҳад). Барои беҳтар кардани сифати зот соли 1935 дар Арманистону Озарбойҷон парваришгоҳҳои балбоз ташкил карда шуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зотҳои гӯсфанд
Баллада

**Балла́да** (окс. *balada/ballada*, аз *balar* рақс кардан, арғушт рафтан) — навъҳои гуногуни шеъру мусиқӣ, ки ҳиссиёту ҳаяҷони шоир ва оҳангсоз, таассуроти ботинии онҳоро аз мушо­ҳидаи ҳаёту воқеаҳои табиат ва муҳити иҷтимоӣ дар бар мегиранд.

## Таърих
Баллада бори нахуст дар адабиёти халқҳои романизабони асрҳои миёна (Фаронса, Итолиё, Испания) пайдо шудааст ва навъе аз сурудҳои лирикии рақсии нақарот­дор мебошад. Баъдтар Б. аз ҷиҳати шаклу мазмун тағйир ёфта, аз садаи 13 шеърҳои хурди сужетдори дорои маз­мунҳои афсонавӣ, таърихӣ ва қаҳрамонӣ дошта низ номи Б.-ро гирифтанд. Мас., сурудҳои халқии англисӣ дар бораи Робин Гуд як навъ Б. мебошанд; дар адабиёти дарбории садаҳои 14–15-и Фаронса шеърҳои лирикии бесужетро Б. номидаанд. Минбаъда Б. аз маъмултарин жанрҳои намояндагони адабиёти мактабҳои адабии сентиментализм ва романтизм Р. Бёрнс, С. Колриҷ, Р. Саути (Англия), Ф. Шиллер, И. Гёте, Ҳ. Ҳейне (Олмон) ба шумор мерафт.

Б. хусусан дар назми садаи 19-и рус, дар эҷодиёти В. А. Жуковский («Людмила», «Светлана» ва ғайра), А. С. Пушкин («Достони Олеги дилогоҳ»), М. Ю. Лермонтов  («Киш­тии ҳавоӣ») фаровон истифода шудааст. Дар адабиёти шӯравии рус беҳтарин намунаи Б.-ро Н. С. Тихонов («Қиссаи пакети кабуд», «Қиссаи мех»), Э. Багритский («Шаби охирин», «Марги пионердухтар») офаридаанд, ки дар онҳо васфи ҷавонмардию қаҳрамонӣ ва далерию шуҷоатмандӣ бештар мавқеъ дорад. Б. тавассути эҷо­диёти М. Турсунзода ба адабиёти шӯравии тоҷик дохил гардид. «Қиссаи Ҳиндустон» аввалин намунаи Б.-и назми шӯравии тоҷик мебошад. Силсилаи шеърҳои ҳин­дус­тонии М. Турсунзодаро баъзан қисса ҳам меноманд, чунки дар онҳо ҳам хусусиятҳои Б. (таассуроти сафари Ҳин­дустон, ҳиссиёту ҳаяҷони шоир аз зиддиятҳои ҷам­ъи­ятии он) ва ҳам қисса (тасвири манзараҳои дилфиребу зисту зиндагии мардумони одии он ва тасвири беш аз пеш авҷ гирифтани зиддиятҳои иҷтимоӣ) ба ҳам омадаанд. Дар адабиёти муосири тоҷик Б. дар эҷодиёти М. Қаноат («Ки­тобҳои захмин») ба назар мерасад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Баллады средневековой Скандинавии
* Баллады русских поэтов
*  — *Ensemble Alcatraz with Kitka & Angelorum: Cantigas de Amigo, Sono Luminus*, 2000
*  — *The Dufay Collective. Music For Alfonso The Wise, 2005, Harmonia Mundi HMU 907390, USA* (*contrafactum* CSM 116)

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Балоғат (суханварӣ)

**Балоғат** ( — балиғ, фасеҳ) — аз ҷузъҳои фунуни ада­бӣ буда, саҳеҳии услуби суханро тақозо дорад. 

Дар истилоҳи маонӣ ва баён балоғат расоии калому чиразабонии мутакаллим мебошад. Аркони балоғат аз ифодаҳову мафҳум­ҳои асосии илмҳои маонӣ ва баён иборатанд. Шамси Қайси Розӣ мафҳуми балоғатро чунин шарҳ додааст: «Маънии балоғат он аст, ки он чи дар замир бошад, ба лафзе андак, бе он ки ба тамоми маънии он ихлоле роҳ ёбад, баён кунад ва дар он чи ба басти сухан эҳтиёҷ афтад, аз қадри ҳоҷат дарнагузоранд ва ба ҳадди малол нарасонад». 

Зуҳури балоғат дар сухан ба се маврид вобаста аст: 1) эъҷоз, яъне лафзи андаку маънии фаровон; 2) мусовот, яъне баробарии лафзу маънӣ; 3) баст, яъне бо шарҳи зиёду чанд ваҷҳ гуфтани маънӣ. Дар балоғат шарти асосӣ аз заъфи таълиф холӣ ва ба зеҳни шунаванда наздик будани сухан аст. Балоғат ба маънии сухан дахл дошта, барои ҳамин «маънии балеғу лафзи фасеҳ» мегӯянд. Муаллифи китоби «Нафоис-ул-фунун фӣ ароис-ил-уюн» Шам­суддин Муҳаммад ибни Маҳмуди Омулӣ балоғатро дар шакли муфассалтар шарҳ дода, менависад: «Балоғат иборат аст аз булуғи мутакаллим дар таъдия ва идроки маонӣ ба ҳадде, ки хавоси тарокибро ба анвои ташбеҳу маҷоз ва киноят, чунонки ҳаққи он бувад, адо намояд ё истифо тавонад намуд».

Аз рукнҳои балоғат, илова ба шартҳои боло, таъкид, исобат, ҳифз, фасл ва васлро ҳам ном бурдан мумкин аст. Таъкид барои тақвияту тақрири маънӣ зарур аст. Исо­бат дурустию саҳеҳӣ дар истифодаи ташбеҳу тамсил аст. Ҳифз риояи шартҳои тақдиму таъхир аст, ки аз рукнҳои илми маонӣ мебошанд. Фасл шароити ҷудо ва пайваст навиштани ҷумлаҳоро гӯянд. Дар ин ҷо назари асосӣ бояд ба атф, яъне рабти калимаҳо бошад. Балоғат ду унсури асосӣ дорад: 1) ҳусни баёни ҳақиқат; 2) фасоҳати сухан ва идроки мақсади баёншуда. Маъмулан, ҳар ду унсурро бо зарбулмасали “ҳар сухан ҷоеву ҳар нукта мақоме дорад” ифода мекунанд. Дар ҷое як маънӣ муфассал баён шавад, дар ҷойи дигар бояд хеле мӯҷаз бошад ва дар ҷойи сеюм мумкин аст тамоман ҳазф шавад. Ҳадди ниҳоии балоғатро эъҷоз мегӯянд. Мутакаллимон роҷеъ ба балоғати Қуръон баррасии бисёреро анҷом додаанд. Ҳикоёти Саъдӣ, шеър­ҳои Ҳофиз ва осори диг. мутафаккирони форс-тоҷик бо балоғату салосати махсус иншо шудаанд. Калима, ибора, мафҳум ва истилоҳҳои дар онҳо истифодашуда аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ба ҳадди камол расидаанд ва нуқтаи олии афкори маънавии замонаро ифода мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شمس الدین محمد بن محمد آمولی. نفائس الفنون فی عرائس العیون.ج. ۱. تهران، ۱۳۳۷ هـ. ش.؛ 
* محمد شریفی. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران، ۱۳۸۷ هـ. ش. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Балоғат
Балорак

**Балорак**, **Палорак**
* шамшери ҳиндӣ, ки аз пӯлоди асл сохта мешавад; шамшери кӯтоҳи ҷавҳардори ҷангӣ; 
* ҷавҳари пӯлод; пӯлоди аълосифат
 

## Сарчашма
*
Балозурӣ

**Балозурӣ** (*Абулҳасан Аҳмад ибни Яҳё ибни Ҷобир ибни Довуд*; , ) — муаррих, , ҷуғрофиёдон ва сайёҳи арабинависи эронитабор, муаллифи «Нисобу-л-ашроф», «Фатҳу-л-булдон», «Аҳди Ардашер» ва «Китобу-л-ахбор».

## Зиндагинома
Бобояш Ҷобир ибни Довуд дар Миср вазифаи котибии ал-Ҳасиб ва садри девони хироҷи мамлакатро ба уҳда дошт. Дар ҷавонӣ илмҳои замонаашро омӯхта, аз осори донишмандони даврони гузашта, монанди Муҳаммад ибни Саъдӣ, Котиби Воҳидӣ, Алӣ ибни Муҳаммади Мадоинӣ, Абуубайд Қосим ибни Салом ва диг. бархурдор гардида, ба дарбори халифаҳои аббосӣ роҳ ёфт. Халифагон Мутаваккил (847—861), Мустаъйин (862—866) ва Муътазил (866—869) ба Балозурӣ мақоми басазое додаанд, аммо дар ох. умр аз дарбор дур карда шуд ва дар ғояти бенавоию маризӣ аз олам даргузашт. Балозурӣ муносибати дороёни ҳақношиносро нисбати аҳли илм дар ҳаҷвияҳояш мазаммат кардааст.

## Осори боқимонда
Аз осори Балозурӣ ду асари муҳимми таърихӣ «Футӯҳу-л-булдон» («Фатҳи кишвар­ҳо») ва «Ансобу-л-ашроф» («Насабҳои ашроф») то ба им­рӯз расидаанд. Дар асари «Футӯҳу-л-булдон» фатҳи мамолики гуногун аз тарафи Хилофати араб дар пайдар­ҳамӣ дода шудааст (Сурия, Кипр, Арманистон, Миср, Мағриб, Африқо, Андалусия, Ироқ, Эрон, Қафқоз, Афғо­нистон ва ғайра). Китоб аз 90 боб иборат буда, яке аз онҳо ба фатҳи Осиёи Миёна бахшида шудааст. Дар асар оид ба масоили сиёсию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ иттилооти фаровон дода шудааст. Китоби «Ансобу-л-ашроф» таърихи давраи исломро дар шакли таборшиносӣ инъикос карда, шарҳи мухтасари шаҷараи насли Исмоил, аз Нӯҳ то қаби­лаҳои аҷдоди Қурайш, ахавони саҳоба (ҳамсуҳ­батони Муҳаммад пайғамбар), хонадони Аббосиён, Алавиён, Умавиён аз ҷумла аз шарҳи аҳволи Абубакр ва Умарро додааст. Дастнависи он дар 1227 саҳифа дар китобхонаи Истанбул маҳфуз аст, матни комилаш дар 13 ҷилд (5824 саҳифа) дар Бағдод нашр гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Балосоғун

**Балосоғун** — вилоят ва шаҳри қадимае дар Осиёи Марказӣ, ки то замони муғулҳо вуҷуд доштааст. Дар маъхазҳои асримиёнагӣ «Балосакун», «Валосакун», «Балосағун», «Балосақун», «Билодсуғур», «Билодсоғун» зикр гардидааст. В. В. Бартолд навиштааст: «Бархе чунин мепиндоранд, ки номи Балосоғун бо номи муғулии “болқосун” ба маънои «шаҳр» иртиботи қавӣ дорад, вале ин назар дар ҳеч як гӯиши туркӣ таъйид намешавад».
Роҷеъ ба маҳалли Балосоғун низ ихтилофҳо вуҷуд доранд. Муқаддасӣ Балосоғун-ро аз тавобеи Испиҷоб пиндоштааст. Ёқут Балосоғун-ро шаҳре бузург дар болои рӯди Сайҳун (Сирдарё) дар наздикии Кошғар донистааст. Муаллифи охир дар ҷойи дигар маҳалли Балосоғун-ро муқобили Фороб (Утрор) ва дар шим. ғарбии Чоч зикр кардааст: «маҳалли Балосоғун дуртар аз Чоч ва ҳамон сарзаминҳоест, ки дар он сӯи Чоч воқеанд». Ҳар ду матлаби мазкури Ёқут, бино ба навиштаи В. В. Бартолд, маъхуз аз китоби Самъонӣ мебошанд.

Дар охири садаи 10 миёни туркон нахустин давлати мусулмонӣ зуҳур намуд, ки ба «Қарохониён» ё «Эликхониён» шуҳрат доштанд ва Туркистони Шарқию Ғарбӣ зери тасарруфи онҳо қарор дошта, тахтгоҳашон – Балосоғун дар минтақаҳои Ҳафтрӯд воқеъ буд.

Бино ба ахбори маъхазҳои чинӣ Балосоғун дар сари роҳи Алмалиқ (Кулҷа) ба Талас аз тариқи Туқмоқи канори рӯди Чу (Шу) ҷой доштааст. Григорев Балосоғун-ро ба шаҳри Хоқони Таркашӣ – «Мадинат Хоқон-ат-Таркашӣ» дар навиштаи Ибни Хурдодбеҳ ва «Қарят Хоқон-ат-туркӣ» дар навиштаи Қудомаи Ҷаъфар як донистааст.

Кошғарӣ таърихи бино шудани Балосоғун-ро ба афсона даромехта, ба Зулқарнайн нисбат додааст. Гардезӣ ва муаллифи «Ҳудуду-л-олам» аз деҳи Суёб дар даврони фармонравоии ябғуҳои қарлуқ (халлух) ёдовар шудаанд, вале ба номи Балосоғун ишорае накарданд. Низомулмулк Балосоғун ва Кошғарро дар ҳамҷавории якдигар донистааст. Ба назар мерасад, ки бояд маҳалли Балосоғун-ро дар минтақаҳои ғарбии Ҳафтрӯд– канори рӯди Чу (Шу) ҷустуҷӯ кард, ки акнун дар он ҷо шаҳракҳои бисёре ба вуҷуд омадаанд. Бартолд В. В. бо истинод ба навиштаҷоти Низомулмулк таъкид кардааст, ки дар ҳудуди с. 942 мусулмонон бар зидди туркон ҷангида, Балосоғун-ро тасхир карданд. Маълумоти замони Эликхониён (Қарохониён) дар бораи Балосоғун парешон ва зидди ҳамдигаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бартольд В.В. Сочинения. Т. 2, ч. 2; Т. 3. М., 1963–1973. 
* ابوالفدا.تقویم البلدان./ به کوشش رینو و دسلان. پاریس، ۱۸۴۰؛ 
* ابن خردادبه. المسالک و الممالک. به کوشش دی - گوی. لیدن، ۱۸۸۹-۱۳۰۶؛ 
* قاشغری محمود. دیوان لغات ترک. استانبول، ۱۳۳۵-۱۳۳۳؛ 
* حبیبی عبدالحی. حاشیه و تعلیقات بر «طبقات ناصری» منهاج سراج کابل، ۱۳۴۲؛ 
* دهخدا. لغتنامه. ج ۱۴. تهران، ۱۳۴۴؛ 
* گردیزی. زین الاخبار/ به کوشش حبیبی ابدالحی. تهران، ۱۳۴۷؛ 
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج۱۲. تهران، ۱۳۸۳؛
* نظام الملک. سیاستنامه/ به کوشش ح. دارک. تهران، ۱۳۶۴.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърихи Қирғизистон
Балош (шоҳаншоҳи Сосонӣ)

**Балош** (, ; ) — шоҳаншоҳи Сосонӣ (484—488), писари Яздгирди II. Вай пас аз Пирӯз ба шоҳӣ расид. Дар рӯзгори ӯ мӯбадони зартуштӣ аз шоҳ ва дарбор нерӯи бештаре доштанд..

Баъд аз марги бародараш Фирӯз (Пирӯзи I) ба тахти подшоҳӣ нишаста, солҳои 484—488 ҳукмронӣ кардааст. Дар ин айём барои тасхири Арманистон ҷанг идома дошт. Балош бо ҳокими Арманистон аҳдномаи сулҳро ба имзо расонд, ки тибқи он масеҳият дини расмии Арманистон эълон гардид ва идораи ин сарзамин ба дасти Балош гузашт. Дар соли 488 Балошро Сосониён аз подшоҳӣ маҳрум карда, кӯр намуданд. Тахту тоҷи подшоҳӣ насиби писари Фирӯз — Қубоди I гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Балош

**Балош** () — номи чанд тан аз подшоҳони ашконӣ.
* **Балоши I**. Писари Ванани II, тахм. солҳои 52–80 ҳукмронӣ кардааст. Ӯ ба Арманистон лашкар кашида, бародараш Тиридодро ҳокими ин диёр таъйин намуд. Барои коҳиши мухолифати Эрон бо Рум розӣ шуд Тиридод аз тахти императории Рум даст кашад. Б. I шӯриши норозиёнро дар Гургон пахш намуд ва оромиро дар сарзаминаш таъмин кард. Б. I дар тарғибу тарвиҷи дини зардуштӣ ва расму русуми ориёӣ кӯшиш намуд. То ӯ сиккаҳои Ашконӣ ба забони юнонӣ буд. Б. I сиккаҳоро ба ҳуруфи паҳлавӣ зарб зад ва ба асоси ривоёти зардуштӣ Авестои парокандаро гирдоварӣ намудааст.
* **Балоши II**. Пас аз Хусрав соли 128 (ё130) ба тахти подшоҳӣ нишастааст. Анҷоми салтанаташ номаълум аст. Дар аҳди Б. II аланҳо аз Дарбанди Қафқоз гузашта, ба Озарбойҷон ҳуҷум оварда, ба қатлу ғорати мардум машғул шудаанд. Айёми подшоҳии Б. II байни империяҳои Эрон ва Рум оромӣ ҳукмрон буд.
* **Балоши III**. Писари Б. II, ки солҳои 147–191 ҳукмронӣ кардааст. Соли 161 ба Арманистон лашкар кашида, ҳокими дастнишондаи Румро аз он ҷо ронд. Барои бозпас гирифтани ин сарзамин румиҳо ба Эрон ҳамла карда, дар ҷанг Б. III-ро шикаст доданд ва қасри тобистонии шоҳони ашконӣ – Мадоинро ба оташ кашиданд. Ашкониён қисмати ғарбии императории худро аз Арманистон то Байтулмуқаддас аз даст доданд. Вале айёми пирӯзиҳои румиён дар лашкари онҳо бемории тоун сар зад ва онҳо ночор ақибнишинӣ карданд.
* **Балоши IV**. Пас аз падараш Б. III. ба тахт нишаст. Салтанаташ солҳои 191–209 давом кардааст. Ӯ аз ихтилофи байни лашкаркашони Рум истифода карда, баъзе аз сарзаминҳоеро, ки дар замони падараш румиён аз онҳо гирифта буданд, бозпас гирифт. Аммо императори нави Рум дар соли 195 аз дарёи Фурот гузашта, шаҳрҳои Насибин ва Селевкияро ишғол намуд. Бо вуҷуди муқовимати шадиди Ашкониён соли 197 шаҳри Тайсафунро ҳам зери итоати худ дароварда, қариб 100 ҳазор нафарро ба асорат бурданд. Ба Б. IV баъдтар муяссар шуд, ки шаҳрҳои Селевкия, Бобил ва Тайсафунро бозпас гирад.
* **Балоши V**. Писари Б. IV, байни Б. V ва бародараш Ардавон барои ҳокимият низоъ сар зад ва саранҷом бародарон императории Ашкониёнро байни худ тақсим карданд. Аз соли 216 Б. V дар Бобил ва ҳаволии он ҳоким буд. Қисмати аъзами давлати Ашкониён ба дасти Ардавон гузашт. Пас аз Б. V Ардавони V охирин подшоҳи Ашкониён буд.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ашкониён
Шоираи Раҳимҷон

**Шоираи Раҳимҷон** (тав. 31 марти 1977, ноҳияи Орҷоникидзеобод, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — шоир ва таронанависи саршиноси тоҷик.

## Зиндагинома
Шоираи Раҳимҷон 31 марти соли 1977 зодаи ноҳияи Орҷоникидзеобод, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Шоираи кӯчак ҳануз аз айёми 10-солагӣ шеър мегуфт. Шоира хатмкардаи ДДМТ, факултаи филологияи тоҷик мебошад. Вай солиёни зиёд дар Радиёи Тоҷикистон ҳамчун муҳаррир фаъолият кардааст.

## Эҷодиёт
Аввалин намунаи ашъори шоира соли 2003 бо номи «Нахустин номаҳои дард» интишор шуда, китоби дуввуми вай соли 2013 бо номи «Вопасин номаҳои дард» дастраси ихлосмандони шеър гардидааст. Шоира соли 2012 дар машварати адибони ҷавон ҳамчун шоири суруднавис узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон гардид. Шоира бо овозхонҳои машҳури кишвар ҳамкорӣ дорад ва барояшон шеър ва оҳанг эҷод мекунад. Ҳоло Шоираи Раҳимҷон муаллимаи калони фанни балоғати суханварии Донишгоҳи такмили ихтисос барои мактабҳои олӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*
Мино Баҳруллоева

**Мино Баҳруллоева** (тав. 30 июни 1997, Душанбе, Тоҷикистон) — овозхони тоҷик.

## Зиндагинома
Мино Баҳруллоева соли 1997 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Падараш ҳангоми чорсола будани ӯ вафот намудааст, ки бори зиндагӣ бар дӯши модараш афтодааст. Мино дар оила фарзанди ягона набуда бародари бузургтар аз худаш дорад,ки дар ВКД ЧТ кор ва дар донишгохи байналмилалии (РУДН) Москав таҳсил мекунад. Даврони кӯдакии овозхон хело душвор гузаштааст. Модар онҳоро бо омӯзгориву кӯчарӯбӣ бузург кардааст. Мино дар хурди духтари ором табиату кам гап буд ва модараш ӯро ба мактаби рақс дод. Ӯ ба рақс хелоҳам шавқи зиёд дорад. Аллакай дар синни 7 солагӣ Мино дар ансамбли «Падида» рақс мекард, ки маоши ночизе гирифта ба оилаашон кумак мекард. Ӯ Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро хатм кардааст. Бо хоҳиши модараш Мино рақсро ба овозхонӣ иваз намуд. Модараш ба вай кумак мерасонад.

## Эҷодиёт
Фаъолияти ҳунарии Мино бо рақс оғоз шуда дар ансамбли рақсии «Падида» фаъолият намудааст, ки баъдтар тарки саҳнаи рақс намуда ба овозхонӣ шурӯъ намудааст. Суруди аввалинаш бо номи «Шахри мо» сабт шуд, ки овози ӯро ба овозхони колумбӣ «Шакира» шабоҳат дода, ӯро ҳамчун «Шакираи тоҷик» ном мебаранд. Баътар суруди дустдоштатарини ҳаводоронаш бо номи «Ай ёр» сабт шуда 4 июни соли 2014 дар YouTube гузошта шуд, ки ба зуди тамошобинони зиёдеро ба худ ҷалб кард. Баъдан сурудҳои *Бачаи дарвозӣ* ва *Кабки Данғара* сабт гардиданд, ки маъруфият Миноро аз марзи Тоҷикистон берун баромад, ки ӯро соли 2017 ба давлати Афғонистон даъват намуданд, онҷо ӯ дар барномаи «Қоби гуфтугӯ»-и шабакаи Tolo TV меҳмони барнома шуд ва дар барномаи «Helal Eid» барномаи консертӣ барпо намуд.

Мино сурудҳои тоҷикиро бо услуби аврупоӣ месарояд ва рақсҳои ғарбиро дар клипҳояш моҳирона иҷро мекунад. Бинобар шух сурудхондан ва рақсиданаш бештари ҳаводоронаш ҷавонҳоянд.

## Иштирок дар барномаҳо
* *Qabe Goftogo* — 2017 — барномаи шабакаи «Tolo TV»-и Афғонистон
* *Имшаб LIVE* — 2019 — барномаи интернетӣ
* *Ногуфтаҳо* — 2020 — барномаи интернетӣ
* *Бонуи пурҳунар* — 2020 — барномаи интернетӣ

## Сурудҳо
* *Ай ёр*
* *Бачаи дарвозӣ*
* *Аҷаб нағмагарӣ*
* *Кабки Данғара*
* *Умираю* (бо Қадами Қурбон)
* *Бачаи ҳамсоя*
* *Танҳоям*
* *Фарёд*
* *Бале-бале*
* *Гиждалла*
* *Розиям*
* *Масти маст*
* *Поппурӣ*
* *Ёри хуҷандӣ*
* *Чаро зуд меранҷи?*
* *Мама*
*… ва ғайраҳо*

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сарояндаҳои асри XXI
Сафармуҳаммад Рустам

**Сафармуҳаммад Рустам** (*Қодирӣ Сафармуҳаммади Баҳром*; 13 июли 1996, ноҳияи Ховалинг) — овозхони мусиқии попи тоҷикӣ.

## Зиндагинома
Сафармуҳаммад Рустам 13 июли соли 1996 дар ноҳияи Ховалинг дар оилаи санъаткор таваллуд шудааст. Сафармуҳаммад аз синни хурдӣ ба суруд хондан завқи баланд дошт ва дар овони мактабӣ бо хоҳараш Меҳрнигори Рустам дуэте дар бораи хониши аъло сароидааст. Ӯ хатмкардаи мактаби миёнаи № 1-и шаҳри Душанбе ва риштаи дипломатияи Донишгоҳи Пекин аст. Падараш Баҳром Қодиров дурторнавоз ва оҳангоз ва модараш Адибаи Рустам қаблан ҳунарманд буданд. Хоҳараш Меҳрнигори Рустам низ овозхони шинохта мебошад. Бобояш Рустами Абдураҳим (05.05.1938 — 25.10.1992) мутриби маъруф, дорандаи унвони фахрии «Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон» буд.

## Эҷодиёт
Соли 2017 дар озмуни байналмилалии «**Silk Way Star**» («**Ситораи Роҳи Абрешим**»), ки дар шаҳри Алматии Қазоқистон баргузор шуд, Ҷумҳурии Тоҷикистонро намояндагӣ кард.

### «Ситораи Роҳи Абрешим»
Дар озмун овозхонҳо аз 9 кишвари тӯли «Роҳи Абрешим» — Қазоқистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон, Тоҷикистон, Тотористон, Бошқирдистон, Озарбойҷон, Гурҷистон ва Туркия иштирок карданд. Озмун иборат аз 12 давр буд ва шарти ширкат дар озмуни «**Silk Way Star**» ин буд, ки довталабон бояд тавони иҷрои тарона бо забонҳои гуногунро дошта бошанд. Сафармуҳаммад чунин сурудҳоро дар озмун иҷро намуд:

## Пайвандҳо
* http://tajmedia.tj/showbiz/56-barodari-mernigori-rustam-dar-silk-way-star-oyi-duyumro-girift.html
Балтимор

**Балтимор** ( ) — шаҳр дар иёлати Мэриленди ИМА, дар соҳили халиҷи Чесапики Уқёнуси Атлантик.

Аҳолиаш 638 ҳазор нафар (бо аҳолии атрофаш 2,7 млн нафар, 2010), аз ин миқдор 64 дарсадро амрикоиҳои африқоинажод, зодагони Амрикои Лотинӣ ташкил медиҳанд. Бандари калони баҳрӣ (гардиши мол дар як сол 25 млн т). Фурудгоҳи байналмилалиаш ба Балтимор ва Вашингтон хидмат мерасонад; маркази р.о. ва автомобилгард. Балтимор маркази муҳимми саноат, савдо, молия ва илми ҷан. шарқии ИМА аст. Хусусан, филиззоти сиёҳ ва ранга, истеҳсоли арматур, электротехника, радиоэлектроника, таҷҳизоти авиакайҳонӣ, мошинасозӣ (асосан киштисозӣ), коркарди нафт, кимиё ва хӯрокворӣ тараққӣ кардааст. Инчунин саноати дорусозӣ, табъу нашр ва дӯзандагӣ пеш рафтааст. Дар Балтимор 60 ташхисгоҳи таҳқиқотии федералӣ (дар соҳаи физика, уқёнусшиносӣ, дорусозӣ ва таҷҳизоти тиббӣ), Маркази Колумб (биотехнологияи баҳрӣ), Маркази илмии иёлати Мэриленд, Донишгоҳи Ҷ. Гопкинс (1876), Маҷмӯи донишгоҳҳои иёлати Мэриленд (Таусон, Мэриленд ва Балтимор), донишгоҳи яҳудӣ (1919), Консерваторияи Пибодӣ (1857), Нигористони бадеии Уолтерс, Осорхонаи санъат, Осорхонаи таърихи Мэриленд, оркестри симфонӣ, театри опера, Китобхонаи Иноч-Пратт (1884) мавҷуданд. Ёдгорҳои меъморӣ ва таърихӣ: Маъбади румӣ-католикии Марияи Муқаддас (1820), Қалъаи Мак-Генрӣ, осорхонаи инфиродӣ ва мадфани нависанда Эдгар Аллан По.

Балтимор соли 1729 аз тарафи мустамликадорони англис бунёд ёфта, ба шарафи лорди англис, аввалин мустамликадори Мэриленд — Балтимор номгузорӣ шудааст. Охири садаи XVIII ва аввали садаи XIX Балтимор маркази киштисозӣ буд. Соли 1797 дар Балтимор бори нахустин киштии ҳарбии амрикоӣ «Констеллейшн» сохта шуд. Аз. соли 1797 — шаҳр аст. Дар с-ҳои 1828-1830 аввалин роҳи оҳани ИМА — «Балтимор — Огайо» бунёд ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо
* Вебгоҳи расмии шаҳри Балтимор

Гурӯҳ:Ҳавзаҳои шаҳри дар ИМА
Гурӯҳ:Бандарҳои ИМА

Гурӯҳ:Бывшие столицы ИМА
Балтимор, Дейвид

**Де́йвид Ба́лтимор** (; тав. 7 марти 1938, Ню-Йорк) — биолог ва биохимики амрикоӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Коллеҷи тиббии Суортмори иёлати Пенсилвания (1960). Балтимор биологияи молекулавӣ ва вирусологияро дар Институти технологии Массачусет (1960–61) ва Донишгоҳи Рокфеллери Ню-Йорк (1962–64), биохимияро дар Институти технологии Массачусет (1964–65) омӯхтааст. Солҳои 1965–68 корманди илмии Институти таҳқиқоти биологии Сан-Диего (иёлати Калифорния) буд. Аз соли 1968 профессор Институти технологии Массачусет. Дар соҳаи биологияи молекулавӣ ва генетика таҳқиқот анҷом додааст. Ҳамроҳи Ренато Дулбекко ва Хоуард Темин барои кашфи вируси омософар ва маводи генетикии ҳуҷайраҳо сазовори Мукофоти нобелӣ (1975) гардидааст.

## Эзоҳ
Юозас Балтушис

**Юо́зас Балту́шис** (, насаб ва номи аслиаш Албертас Юозенас; , Рига — , Вилнюс) — публитсист, нависанда ва ходими ҷамъиятии Литва. Нависандаи халқии Литва (1969). 

## Эҷодиёт
Асарҳояш аз соли 1932 нашр мешаванд. Солҳои 1959–67 ҷонишини раиси Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Литва буд. Муаллифи маҷм. ҳикояҳои «Оғози ҳафта нек аст» (1940), «Юнучқаи сафед» (1943), «Барои Валюса Алексас лозим аст» (1965), «Бо пайраҳаҳои падарону бародарон» (1967). Дар пйесаи «Бонги хурӯсон» (1947) Б. тимсоли воқеии кулакҳо ва дар қиссаҳои «Солҳои фурӯхташуда» (китоби 1–2, 1957–69, ба тоҷикӣ, китоби 1, 1972) ва дар асари «Гуфтор дар бораи Юзасе» (1979) як қатор симоҳои муздурони деҳотро офаридааст. Романи «Духтари оташ»-и Ҷ. Икромиро ба литвонӣ тарҷума кардааст. Бо ду орден ва чанд нишон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони Литва
Балхаш (шаҳр)

thumb|280 px|Намои шаҳри Балхаш. Атрофи ҷанубӣ

**Балха́ш** () — шаҳр дар вилояти Қарағандаи Ҷумҳурии Қазоқистон. 

## Ҷуғрофиё
Дар соҳили кӯли Балхаш, дар халиҷи Бертис, 380 км дуртар аз Қарағанда ҷойгир аст. Аҳолиаш бо сокинони атрофи он 77396 нафар (2012). 

## Иқтисод
Балхаш яке аз марказҳои муҳимми саноати филиззоти рангаи Қазоқистон аст. Соли 1937, баъди сохтани Комбинати металлургияи кӯҳии мисгудозӣ бунёд ёфтааст. Дар ҳудуди Балхаш 400 корхона, аз ҷумла, комб-ҳои консерваи гӯшту моҳӣ, масолеҳи бинокорӣ, заводдҳои механикӣ, Комбинати металлургии Иттиҳодияи истеҳсолии «Балхашцветмет», з-ди коркарди филиззоти ранга (асосан ба коркарди хӯлаи мис сарукор дошта, талаботи сиккахонаҳоро таъмин месозанд), корхонаҳои саноати хӯрокворӣ («Балхашнон», «Балхашсут») фаъолият доранд. Тангаҳои Қазоқистон, Россия, Олмон ва Ҳиндустон маҳз аз масолеҳи заводи коркарди филиззоти рангаи Балхаш сикка зада мешаванд. Соли 1967 миси Балхаш дар Намоишгоҳи байналмилалии Лондон намунаи аълои миси ҷаҳонӣ эътироф гардид.

## Илм ва фарҳанг
Дар Балхаш, инчунин, Донишкадаи марказии технология ва менеҷменти Қазоқистон, омӯзишгоҳи тиббӣ, осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ, боғи ботаникии АИ Қазоқистон, аэропорт, 36 муассисаи таълимӣ, 10 кӯдакистон, омӯзишгоҳи касбии техникӣ, 8 меҳмонхона барои 180 ҷой (бузургтаринашон «Алпина» ва «Жемчужина»), китобхона, тарабхонаҳо, маҷмааҳои варзишию тандурустӣ мавҷуданд. 

## Гардишгарӣ
Дар Балхаш мавзеъҳои саёҳатию туристӣ зиёданд, аз ҷумла, мавзеи Бектой-Ота минтақаи истироҳатии машҳур аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қазоқистон
Гурӯҳ:Шаҳрҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Қарағандӣ
Тути балхӣ

**Балхӣ**, **тути балхӣ** — навъе аз тутҳои бедонаи маҳаллӣ. 

Баргаш калони байзашакл (дарозиаш 8–22, бараш 6–13 см), яклухт ё дандонадор, нӯгтез, сабзи баланд, думчааш дароз (4,5 см). Ғуҷуммевааш калон (17–26 мм, бараш 10–13 мм), камоншакл (хосси ин навъ аст). Мевааш бетухм, рангаш сафеди шаффоф, серобу ширин, хуштаъму хушбӯй. Ҳангоми пурра пухтан (май–июн) 11–13%, баъди мавизак шудан 24–25% қанд дорад. Меваашро тар мехӯранд, тутмавиз мехушконанд ва ширинӣ мепазанд. 

Тутмавизу тутписташ хеле ширину серғизост (дар таркибаш 58–63% қанд дорад). 1 кг тутписти балхӣ ба қувваи ғизоии 2,4 кг нони гандум баробар аст. Дарахташ зудсабзи дарозумр (дар ш. Хуҷанд дарахти 1100-солаашро пайдо кардаанд), сершохубарг, навдаҳояш кӯтоҳбуғуми дароз (то 1,5 м), фосилаи байни буғумҳояш 45 мм. Дар ҳар гуна хок месабзад. Дар ноҳияҳои Панҷакент, Конибодом, Хуҷанд, Ашт, Айнӣ ва ғайра, инчунин, Ӯзбекистону Қирғизистону Туркманистон мепарваранд. Дарахташ ба сармо, камобӣ ва касалию ҳашароти зараррасон тобовар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Смальский Н. В. Культура тутового дерева в Зеравшанской долине// Дар кит. Плодовые Среднего Таджикистана. Л., 1935.

Гурӯҳ:Навъҳои тут