open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Асрору-л-балоға

**«Асрору-л-балоғат»** () — китоби мутакаллим, адиб ва забоншиноси Абдулқоҳири Ҷурҷонӣ дар улуми маъонӣ ва баён, ки ба забони арабӣ таълиф кардааст.

Ба шаҳодати аксари мутахассисон Абдулқоҳири Ҷурҷонӣ бо ин китоби худ аввалин шуда асосҳои илми балоғатро тарҳрезӣ карда, қоидаву қонунҳои онро мураттаб сохтааст. «Асрору-л-балоғат» аз 33 фасл иборат буда, дар он масъалаҳои зерини илми балоғат ба таври муфассал такмилу баррасӣ шудаанд: таҷнис; татбиқ; истора; навъҳои истиора аз қабили истиораи муфида, истиораи ғайримуфида, истораи ҳақиқӣ ва истораи тахайюлӣ; инчунин ташбеҳ; тамсил; фарқи байни ташбеҳ ва тамсил; масъалаи ахз (гирифтани маъно аз каси дигар); сирқа (дуздии маъно); истеъдод ва истиъонат; ҳақиқат ва маҷоз; маҷози ақлӣ ва ма­ҷози луғавӣ ва ғайра. «Асрору-л-балоғат» то имрӯз ҳамчун китоби дарсии илми балоғат дар сатҳи олӣ дар донишгоҳҳои улуми инсонӣ омӯхта мешавад ва матни он дар Қоҳира ва дигарон ҷойҳо борҳо ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Асрору-т-тавҳид

«**Асрору-т-тавҳид фӣ мақомоти-ш-шайх Абусаид**» () — асарест, ки онро писари абераи Абусаид Абулхайри Маҳнаӣ Муҳаммад ибни Мунаввар тартиб дода, дар он суханони Абусаиди Абулхайр, мулоқоту сафар ва кору зиндагии ӯро дар асоси ёддоштҳо, ривояту ҳикоятҳои муридон ва хешу таборон, инчунин ровиён ҷамъ овардааст.

Ба забони форсӣ навишта шуда, аз ду боб ва ҳар боб аз се фасл иборат мебошад. Дар боби аввал мураттиб дар бораи зиндагии Абусаиди Абулхайр маълумоти бисёреро гирд оварда, ҳикоятҳои фаровонеро дар бораи каромоти ӯ нақл намудааст ва гуфтаҳои Абусаиди Абулхайрро ҷамъоварӣ кардааст. Боби дуюми «Асрору-т-тавҳид» роҷеъ ба давраҳои зиндагии Абусаиди Абулхайр ҳикоят мекунад. Дар ҳамин боб охирин васиятҳои ӯ ва силсилаи каромоташ оварда шудаанд. Зимни тасвири масъалаҳои мазкур мураттиб баъзе масъалаҳои ахлоқӣ, тасаввуфӣ ва маърифати ирфониро баррасӣ намудааст. Аз «Асрору-т-тавҳид» маълум мешавад, ки Абусаиди Абулхайр дар инкишофу равнақи тасаввуфи Хуросон мақоми намоён доштааст. «Асрору-т-тавҳид» барои ошноӣ бо тарҷумаи ҳолу афкори Абусаиди Абулхайр манбаи ягона ва муҳим ба шумор меравад. Забони асар хеле салису равон ва содаву мафҳум аст. Аз ин рӯ, онро ҳамчун маъхази боарзише барои таҳқиқу омӯзиши таърихи забони форсӣ истифода намудан мумкин аст. «Асрору-т-тавҳид» аҳаммияти таърихӣ низ дорад. Мураттиб дар он оид ба вазъи сиёсии замон, харобкориҳои бераҳмонаи яке аз қабилаҳои бодиянишини турк — ғузҳо маълумоти фаровон овардааст. «Асрору-т-тавҳид»-ро бори аввал шарқшиноси машҳури рус В. А. Жуковский аз рӯи нусхаи дастнависи Музейи Британия ва китобхонаи Петербург бо муқаддимаи нисбатан муфассал соли 1899 дар Петербург ба табъ расонд. Дар асоси ин нусха баъдан дар Эрон он се маротиба чоп шуд. «Асрору-т-тавҳид» барои муайян намудани мақоми Абусаиди Абулхайр дар афкори ирфонӣ манбаи муҳим мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Олимов К. Баррасиҳо дар тасаввуф. Душанбе, 1998.

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Асрор-ут-танзил ва анвор-ут-таъвил

**«АСРÓР-УТ-ТАНЗЍЛ ВА АНВÓР-УТ-ТАЪВЍЛ»**, (ар. **اسرار التنزیل وانوار التأویل**) асари имом Фахруддин Музоид ибни Умари Розӣ (ваф.1209) дар аҳкоми ислом, муво­фиқи муқаддима иборат аз  як ҷилд дар чаҳор қисм: қисми аввал дар усул; дувум дар фурӯъ; севум дар ахлоқ ва чаҳорум дар наъту муноҷот ва дуъоҳо. То ҷое, ки маълум аст, муаллиф қабл аз итмоми китоб вафот мекунад ва танҳо қисми якуми онро анҷом додааст.

## Адабиёт
*  / С. Шаҳобуддинов.
* کشفالظ نونعناسامیالکتبوالفنون. حاجیخلیفة. ج.۱. بیروت،۲۰۰۷

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Саъдӣ Маҳдиев

**Саъдӣ Маҳдиев**(20.05. 1932, д. Қӯшмасҷиди Самарқанд — 15.06.2005) —  адабиётшинос, доктори илмҳои филология   (1985), профессор (1986).
## Зиндагинома
Саъдӣ Маҳдиев факултети забон ва адабиёти Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба номи А.Навоиро хатм намудааст (1954). Директори мактаби миёнаи н. Фориши вилояти Самарқанд (1954-1960), ходими илмии ИЗА ба номи Рӯдакии Фарҳангистони улуми Тоҷикистон. Солҳои 1960-1971 муаллим ва мудири кафедраи забон, 1971-1980 дотсенти кафедраи психологияи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии ба номи М.И.Калинин Душанбе  буд. 
Перомуни таърихи насри адабиёти форс-тоҷик масъалаҳои мухталифи эҷодиёти даҳонии халқ (фолклор) беш аз дусад таълифоти илмӣ аз даст баровардааст. Дар чандин экспедитсияҳои фолклори тоҷик иштирок намуда, зиёда аз панҷ ҳазор латифаи халқиро ҷамъ оварда, дар таҳқиқи ин жанр ҳиссаи гузоштааст. 
 
## Осор
Саъдӣ Маҳдиев дар экспедитсияҳои  илмӣ барои ҷамъоварии эҷодиёти даҳонакии халқ (1960-1971) саҳми хешро гузошта зиёда аз 5 ҳазор латифаҳои халқиро ҷамъ овардааст. 
* Ҳикоёти латиф. – Д., 1968; 
* Проблемы жанра латифа (На материалах таджикского и узбекского фольклора). – Самарқанд, 1969; 
* Қатра-қатра дарё шавад. – Д., 1976; 
* Проблемаҳои жанри латифа. – Д., 1977; 
* Истоки и развития малых жанров прозы в персидско-таджикской литературе X-XIV вв.: Дисс…доктора филол. наук. – Д., 1987; 
* Из истории прозы таджикско-персидской литературы. – Д., 2001; 
* Панҷ гуфтор. – Д., 2003.

## Пайвандҳо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Ассамблея

**Ассамблея** ( — маҷлис), **анҷуман** — ба мафҳуми васеъ маҷлиси одамон барои ҳалли мақ­садҳо ва вазифаҳои мухталифи ҷамъиятҳову давлатҳо, ки мунтазам тибқи тартиби муқарраргардида ҷамъ меоянд. Ба мафҳуми нисбатан маҳдуд дар сохтори баъзе давлатҳо ба унвони муассисаи намояндагӣ истифода мешавад, ҳамчунин номи мақомоти гуногуни байналмилалии давлатӣ, ҷамъиятӣ ва динист. Чунончи, Ассамблеяи Миллии Фаронса — палатаи поёнии парламент; Ассамблеяи Миллии ҳокимияти халқӣ — парламенти Куба; Ассамблеяи байнипарламентӣ — мақоми ИДМ, ки аз вакилони давлатҳои ИДМ иборат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳот
Асрор-уш-шуҳуд

«АСРÓР-УШ-ШУҲУД» (ар. **اسرارالشهود**) маснавии ирфонӣ, ки яке аз машоихи тариқаи нурбахшия Шамсуддин Муҳаммад ибни Яҳёи Лоҳиҷӣ, мутахаллис ба Асирӣ (вафот 1506) ба забони форсӣ таълиф кардааст. Ин маснавӣ дар баҳри рамал ва беш аз се ҳазор байт буда, Лоҳиҷӣ онро дар тақлид ба «Маснавӣ»-и Мавлоно Ҷалолуддини Румӣ ва ба вазну сабки он суруда, дар он оёту аҳодис ва достонҳои орифону бузургонро ба кор бурдааст. Илова бар ин дар он маънии баъзе аз исмҳои ба таври мармуз дар матнҳои ирфонӣ бакоррафтаро ба таври возеҳу равшан баён кардааст. «Асрор-уш-шуҳуд» бори аввал соли 1365 ҳиҷрии шамсӣ бо тасҳеҳи доктор Бароти Занҷонӣ ва сипас соли 1368 ҳиҷрии шамсӣ бо тасҳеҳи Саййидалии Оли Довуд дар Теҳрон ба табъ расидааст.

## Адабиёт
*  / С. Шаҳобуддинов.
* شمسالدینمحمدلاهیجی. مفاتیحالاعجازفیشرحگلشنراز. تهران،۱۳۷۱

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Асрҳои байнияхбандӣ

**Асрҳои байнияхбандӣ**, интерглятсиал - фосилаи вақтии давраи яхбандӣ, ки асрҳоро аз ҳам ҷудо мекунад. Асрҳои байнияхбандӣ аз давраи яхбандӣ бо иқлими гарм, кам шудани масоҳат ё нобудшавии қабати ях дар арзҳои миё­на фарқ мекунад. Давраи геологии ҳозир (антропогенӣ) бо таносуби 8:2 байни яхбандӣ ва асрҳои байнияхбандӣ ва давомнокии тақрибан 20 ҳазор сол мебошад. Иқлими Замин на ҳамеша бо ивазшавии Асрҳои байнияхбандӣ ва давраҳои яхбандӣ тавсиф мешуд. Мисоли иқлими гарми устувор давраи палеоген (давомнокиаш тақрибан 40 млн сол) мебошад.

## Асрҳои байнияхбандии муосир

Давраи ҳароратҳои баландтарини ҳар як асрҳои байнияхбандӣ «оптимуми иқлимӣ»-и он номида мешавад. Асрҳои байнияхбандии муосир, ки давраи сардшавиро иваз намуд («дриаси дер»), голотсен номида шудааст, ки тақрибан 12 ҳазор сол қабл аз ин оғоз ёфтааст. Оптимуми иқлимии голотсен (ба ном «оптимуми Атлантика»), ки аз оптимуми иқлимии муосир 1–3оС баланд аст, тақрибан аз 9 то 5 ҳазор сол қабл давом ёфт. Давомнокии голотсен аз 10 то 20 ҳазор сол буда, итмоми он ва оғози давраи нави яхбандиро пас аз чанд ҳазор сол интизор шудан лозим аст.

## Давраҳои таърихии асрҳои байнияхбандӣ
Асрҳои байнияхбандӣ ро ба давраҳои таърихии зерин ҷудо мекунанд:
* – Эем ё Эм, Микулин, Казансев (Русия), Сангамон (Амрикои Шимолӣ) – 128000 ва 117000 сол қабл;
* – Голштейн, байни 335000 ва 300 000 сол қабл;
* – Кромер, байни 800 000 ва 480 000 сол қабл;
* – Ваал, байни 1300 000 ва 900 000 сол қабл;
* – Тегелен, байни 2 000 000 ва 1600 000 сол қабл.

## Адабиёт
* 
* Котляков В. М. Гляциологический словарь.Москва, 1984.

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Христиан Бартоломе

**Фридрих Христиан Леонард Бартоломе** (; ) — забоншиноси олмонӣ, профессор Донишгоҳи Ҳейделберг. Намояндаи мактаби забоншиносии Грамматикҳои ҷавон.

## Осор
Бо истифода аз методи муқоисавӣ-таърихӣ ва бо такя ба консепсияи забони мабдаи ҳиндуаврупоӣ ба пажӯҳиши гурӯҳи забонҳои ҳинду эронӣ — забони авестоӣ, форсии қадим, забони форсии миёна — паҳлавӣ, омӯзиш ва тарҷумаи Авесто машғул шудааст. Дар ҷ. 1 асари ҷомеи «Асосҳои филологияи эронӣ» («Grundriss der Iranischen philologie», 1895) ду мақолаи калони Бартоломе — якумаш оид ба таърихи забонҳои эронӣ ва дуюм доир ба забонҳои авестоиву форсии қадим ҷой дода шудаанд. Бартоломе муаллифи луғати ҳаҷман бузург (зиёда аз ҳазор саҳифа) мебошад, ки шарҳи тамоми калимаҳои Авесто, осори забони форсии қадим ва форсии миёнаро дар бар мегирад. Дар луғати Бартоломе шарҳи калима, тарҷумаи он аз забонҳои қадим аввал ба забони форсии муосир, сипас ба забони олмонӣ оварда шудааст. Бартоломе ба тарҷумаи Авесто ба забони олмонӣ таваҷҷуҳи хосса дошт. Вай бахши муҳимтарин ва мушкили Авесто — «Готҳо»-ро бо тафсири муфид тарҷума карда, ба табъ расонд. Тарҷумаи қисмҳои дигари Авесторо бо роҳбарӣ ва ҳидояти Бартоломе шогирдаш Ф. Волф анҷом дод. Шогирдони дигари Бартоломе — Юнкер ва Райхелт ба омӯзиш, тарҷумаву тафсири осори забони форсии миёна, мураттабсозии дастурҳои омӯзиши забони авестоӣ (Райхелт) машғул шудаанд. Умуман, навиштаҳои Бартоломе доир ба эроншиносӣ оламшумуланд ва пажӯҳишҳои классикӣ дар эроншиносӣ ба шумор мераванд.

## Эзоҳ

  

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони асри XIX
Фра Бартоломео

**Фра Бартоломео** () — рассом ва наққоши итолиёӣ.

## Зиндагинома
Дар назди К. Росселли ва П. ди Козимо сабақ гирифт. Соли 1500 роҳибиро пеша намуда, ба силки доминиканҳо дар дайри Марки Муқаддас (Флоренсия) ворид гардид. Соли 1507 ба Венетсия ва с. 1514 ба Рум сафар кард. Нақшҳои перспективӣ ва композитсионии Леонардо да Винчиро омӯхт. Дар ташаккули услубии равандҳои Эҳёи Олӣ нақши муҳим бозид.

## Осор
Муаллифи силсилаи суратҳои рӯидеворӣ ва меҳробҳои калон («Бибӣ Марям бо ду авлиё», 1508-09, Лукка; «Маросими издивоҷи Катеринаи Муқаддас», 1512, Флоренсия; «Марям делла Мизерикордиа», 1515, Лукка). Бартоломмео зиёда аз ҳазор расм боқӣ гузоштааст. Як насли комили рассомони ибтидои садаи XVI Флоренсия таҳти таъсири Бартоломмео асар эҷод кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Новая российская энциклопедия. Т. 2. М., 2005.
Барфтӯдакунак

БАРФТӮДАКУНÁК, як навъ техникаи кишоварзӣ, ки барои тӯда ва шибба намудани барф дар саҳроҳо истифода мешавад. Барфтӯдакунакро барои дар заминҳои ғаллакорӣ захира намудани намӣ кор мефармоянд. Қисмҳои асосии кории Барфтӯдакунак аз барфгардони рост ва чап, радагири рост ва чап, шоҳтири пеш ва ақиб, ядак иборат аст. Барфгардонҳои Барфтӯдакунакро аз пӯлод месозанд. Барфтӯдакунакро ба трактор пайваст мекунанд. Дарозии Барфтӯдакунак 4100 мм; бараш 2930 мм; баландиаш 1075 мм; вазнаш 690 кг. Ҳангоми ҳаракат кардани трактор барфгардонҳо барфро ба рӯйи замини кишт мехобонанд. Паҳноии кораш 2,6 м, суръати кораш 10 га/соат аст.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Мирзо Бархурдор

БАРХУРДÓР (форсӣ:برخردار) Мирзо **Бархурдор** ибни Маҳмуди Туркмони Фароҳӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум), нависанда, шоир ва муншии форс-тоҷик (асрҳои 16–17). Дар шеърҳояш тахаллусаш «Мумтоз» мебошад. 
## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш – Фароҳи Хуросон (ҳоло – дар ҳудуди Туркманистон) ба дунё омада, касби камол намуд, аз улуми матадовилаи давр баҳравар гардид. Баъд аз таҳсили улум ба Марв омада, дар дарбори Аслонхони Гурҷӣ вазифаи муншӣ дошт. Пас аз ду сол бо сабаби номаълуме ба Исфаҳон рӯй оварда ба хидмати Ҳусайнқулихони Қӯрчибошӣ ба мансаби сармуншӣ дохил гардид. Бархурдор дар маҳфилу маҷлисҳои аҳли адаб ширкат мекард, чун шахси хушбаёну суханвар машҳур шуд. 
## Осор
Бо дархости дӯстон дар асоси қиссаҳову ривоятҳои халқӣ асари мансури ороста бо пораҳои манзум бо номи «Маҳфилоро» таълиф кард. Аз Исфаҳон ба зодгоҳаш баргашт, муддате дар шарҳои Ҳирот, Машҳад, Хабушон, Дарун умр ба сар бурд. Дар Хабушон муншии дарбори ҳукмрони он давра Манучеҳрхон ном шахс (ҳукмр. 1626–66) буд. Бар асари ҳуҷуми курдҳо ва қипчоқҳо ба ш. Дарун молу дороии Бархурдор, аз ҷумла асараш «Маҳфилоро» ба ғорат рафт. Бори дуюм ин асарро таълиф намуд ва ба он «Маҳбубу-л-қулуб» ном ниҳод. Мувофиқи маълумоте, ки Барфтӯдакунак дар муқаддимаи «Маҳбубу-л-қулуб» дар бораи худ овардааст, дар байни осори бағоратрафтааш рисолаҳои «Чанд саҳифаи комила», «Руқаот ва макотиб», «Қитъаоти маснуа», «Арқоми подшоҳ ва қиблаҷоти амлок» будаанд.
Бархурдор дар осори мансураш пораҳои шеъри иншонамудаашро ҷой додааст.
Осори: Маҳбуб-ул-қулуб. Китоби якум. Д., 1975; китоби дуюм, Д., 1979. 
## Адабиёт
 صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج ۵. تهران، ۱۳۷۰؛ دانشنامۀ جهان اسلام.ج ۳. تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش
## Сарчашма
*
Барчадев (деҳа, н. Шуғнон)

БАРЧАДЀВ, деҳа дар ҷамоати деҳоти Дарморахти ноҳияи Шуғнон. Аз Барчадев то маркази ноҳия 30 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 128 нафар (2012), тоҷикон. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёчаи кӯҳӣ ва оби чашма обёрӣ мешаванд.
## Манбаъ
Гурӯҳ:ноҳияи Шуғнон
*   
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:ноҳияи Шуғнон
Ҷӯра Латифов

**Ҷӯра Латифов** — доктори илмҳои таърих (1997), профессор (2001). Академики АПФР (1998), Ходими хизматнишондодаи илми ҶТ (1998).

## Зиндагинома
Ҷӯра Латифов 7 марти 1938 дар шаҳри Сталинобод ба ҷаҳон омадааст. Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимиро (1961) хатм намудааст.
* 1961-1964 - муовини директори Омӯзишгоҳи касбӣ-техники №30 шаҳри Душанбе, 
* 1964-1969 - котиби якуми ташкилоти комсомолии ноҳияи Октябр ва шаҳри Душанбе,
* 1969-1972 - котиби Кумитаи Марказии комсомоли Тоҷикистон,
* 1972-1986 - мудир ва котиби якуми ҳизби коммунистии ноҳияи Марказии шаҳри Душанбе,
* 1986-1992 - мудири шуъбаи КМ ҲКТ, муҳаррири маҷаллаи "Коммунисти Тоҷикистон", котиби ВКХ Тоҷикистон ва корманди сафорати Афғонистон,
* 1992-1998 - сардори раёсати Вазорати шуғли аҳолии Тоҷикистон,
* 1999-2001 - мутахассиси Вазорати маорифи Тоҷикистон,
Аз соли 2001 — то ҳоло профессори Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 100 асару мақолаҳои илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва корҳои илмӣ-методӣ дар бораи масъалаҳои муносибатҳои Тоҷикистону Афғонистон, ҷаҳонишавии давлатҳои Авруосиё, иҷтимоиёт, ислоҳоти маорифи ҶТ аст. Мақолаҳои илмии ӯ дар Русия, ИМА, Эрон, Финляндия ва диг. мамолик нашр шудаанд. Ҷӯра Латифов иштирокчии якчанд ҳамоишҳои байналмилалии илмӣ дар (Анкара, 1993), (Москва, 1994), (Хелсинки, 1994), ([Ашқобод, 1997), ([Турин, 1998), (Будапешт, 1999), (Теҳрон, 2003) мебошад. 
## Намунаи осор
* Влияние внутренних и внешних сил на безопасность Южного Кавказа. - Тегеран, 2005;  
* Янки гоухом, отменяется. - Нью-Йорк, 2005;  
* Афганистан: семена надежды. (Урегулирование политической ситуации, укрепление государственных основ и проблемы постконфликтного восстановления Афганистана). - Душанбе, 2007 ва диг. 
## Ҷоизаҳо
Ордени "Дӯстии халқҳо" ва якчанд медалҳо "Барои меҳнати шоиста", "Барои меҳнати шоҷоатнок", "Аз халқи минатдори Афғонистон", Ифтихорномаи Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон ва диг. сарфароз гардонида шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи Донишгоҳи славянии Тоҷикистону Русия 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Барчасп

**Барчасп** ( — миёнбур, роҳи кӯтоҳ), **ярлик** — файли хурди компютер, ки ба ягон объект, барнома ё фармон ишора намуда, ҳомили маълумоти иловагӣ мебошад.

Одатан барчаспҳо дар «Мизи корӣ»-и компютер барои зуд кушодани ҷузъгиру ҳуҷҷатҳо ва ба кор даровардани барномаҳо сохта мешаванд. Андозаи файли барчаспҳо, одатан, аз даҳҳо то садҳо байтро ташкил медиҳад. Барои ҳар як объект бо номҳои гуногун якчанд барчасп сохтан мумкин аст. Аз ин рӯ, барчаспҳоро нишондиҳандаи суроғаи объект низ меноманд. Бо нест кардани барчаспҳо худи объект нест нашуда, танҳо нишондиҳандаи суроғаи он нест карда мешавад. Барчасп дар хотираи компютер ҷойи бисёрро ишғол намекунанд ва истифодаи онҳо нисбат ба нишонаи объектҳо самараноктар аст. Барои фарқи барчасп аз нишонаи объект дар кунҷи чапи қисми пойинии он аломати тирча мегузоранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Нармафзорҳо
Барчид

БÀРЧИД, деҳа дар ҷамоати деҳоти Поршневи ноҳияи Шуғнон. Аз Барчид то маркази ноҳия 16 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 711 нафар (2012), тоҷикон. Барчид мактаби таҳсилоти умумии ибтидоӣ, бунгоҳи тиббӣ, сехи коркарди чӯб, сехи мӯзадӯзӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, ғаллакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз оби Барчиддара обёрӣ мешаванд.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Барфоб

БАРФÓБ, обе, ки бар асари обшавии барф ҳосил мешавад. Барфоб дар натиҷаи мубодилаи гармӣ байни барф ва муҳити атроф рух медиҳад, яъне зери таъсири гармӣ барф об мешавад ва ба рӯдхонаву дарёҳо ҷорӣ гашта, ба олами набототу ҳайвонот ғизо мебахшад. Барфобро «оби зинда» низ мегӯянд.	
## Адабиёт
Ҳ. Аброров
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Барчидев

БАРЧИДЀВ, деҳа дар ҷамоати деҳоти Савноби ноҳияи Рӯшон. Аз Барчидев то маркази ноҳия 150 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 167 нафар (2012), тоҷикон. Барчидев нуқтаи савдои хусусӣ ва мактаби таҳсилоти ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёчаи Бартанг обёрӣ мешаванд.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Барчкент

**Барчкент** — шаҳри қадимие дар поёноби Сирдарё (асрҳои 12-14), мобайни Суғноқ ва Ҷанд, ки дар маъхазҳои таърихӣ дар шакли Борҷиканд, дар сиккаҳои Ҷуҷӣ ба шакли Борҷин навишта шудааст.

Ин шаҳр бо номи Борҷинлиғкент низ зикр гардидааст. Барчкентро чун қаря низ ёд кардаанд. Барчкент дуртар аз Суғноқ ва наздикии Ҷанд (харобаҳои Хишттеппа, ки дар самти ғарбии Сирдарё воқеъ аст) ва Фанокат ҷойгир буд. Муаллифи китоби «Мулҳақоту-с-суроҳ» Ҷамоли Қартӣ (1230/31-1302/03), ки солҳои 1273-74 ба дидорбинии олими маъруф, муфассир, шоир Ҳомид ибни Осоми Борҷинлиғӣ омада буд, тавсифи Барчкентро додааст. Тибқи ахбори ин муаррих, Барчкент сарзамини ваҳшиён ва туркманҳост. Минтақаи барфдор ва регзор будааст. Ҷамоли Қаршӣ менигорад, ки пешвои туркманҳо Салчуқ ибни Финик дар ҳаволии Барчкент зиндагӣ мекард, ки баъдан ба ҷониби Нуратои Бухоро нақли макон кард. Қалъаҳо (дижҳо)-и он то ҳол боқӣ мондаанд. Дар Барчкент ҳаёти маданию маънавӣ ва илму фан хеле рушд ёфта будааст. Ҷамоли Қаршӣ навиштааст, ки шоирони шаҳри Барчкент ба забонҳои туркию арабӣ ва форсӣ шеър эҷод мекардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бартольд В. В. Сочинения. Т. 2, Ҷ.1. М., 1963;
* Джамал-ал-Карши. Мулхакат ас-сурах / Тарҷумаи А. Саидов аз арабӣ ба русӣ — Д., 2006;
* . دهخدا. ج. ۹. تهران، ۱۳۳۶ هـ. ش
Барҷангал

**Барҷангал** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Мирсаид Миршакари ноҳияи Роштқалъа. Аз Барҷангал то маркази ноҳия 10 км, то маркази вилоят 25 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 202 нафар (2012), тоҷикон.

## Иқтисод
Барҷангал мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, нуқтаҳои савдои хусусӣ ва хонаи фарҳанг дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва картошкапарварӣ. Заминҳо аз оби Миденшорвдара обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Роштқалъа
Гурӯҳ:Ҷамоати  Мирсаид Миршакар
Баршор

**Баршор** — деҳа дар ҷамоати Қозидеҳи ноҳияи Ишкошим. Дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии Мамадамбаров ҷойгир аст. Аз Баршор то маркази ноҳия 33 км; то шаҳри Хоруғ 77 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 197 нафар (2012), тоҷикон. Баршор мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, китобхона, нуқтаҳои савдои хусусӣ, чойхона, корхонаи дӯзандагӣ ва чашмаи оби маъданӣ дорад, ки таркибаш мисли оби «Нарзан» аст. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёчаи Баршор обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷамоати Қозидеҳ
Баршор (чашма)

**Баршор** — чашма дар ноҳияи Шуғнон.

Дар соҳили рости дарёи Панҷ, 71 км ҷанубтари ш. Хоруғ, дар баландии 2280 м аз с. б. воқеъ аст. Дар таркиби обаш ионҳои карбонат, ҳидрокарбонату хлор ва калсию натрий дошта, ба оби «Ессентуки» наздик аст. Дебиташ 1,5 л/с, ҳарор. обаш 15°С. 1 л оби он 2,6 г намакҳои минералӣ дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Чашмащои Тоыикистон
Бас

**Бас** (аз итол. вasso – ғафс, паст) — 1) овози пасту ғафси мардона. Навъҳои Бас: Баси баритонӣ, Баси кантанте (Баси баланд) ва Баси профундо (октава).

Баландии овози Бас аз «фа»-и октаваи калон то «фа»-и октаваи якум (F то F1) мерасад; Баси баланд ду навъ мешавад: лирикӣ (нарм) ва драмавӣ (боқувват). Меъёри овозии Баси лирикӣ аз «сол»-и октаваи калон то «фа»-и октаваи якум (C то F1) ва Баси драмавӣ аз «фа»-и октаваи калон то «ми»-и октаваи якум (F то F1) мерасад. Меъёри овозии Баси муқаррарӣ аз «ми»-и октаваи калон то «ре», «ми»-и октаваи якум (E то d1, e1)-ро фаро мегирад. Дар хор баритонҳо ва Баси лирикӣ ба партияи Баси якум дохил буда, Баси муқаррарӣ ва ғафси паст (Бас октава) ба партияи овозҳои Баси дуюм мансубанд;

2) сози мусиқии буъдаш паст, монанди тубабас, контрабас ва ғайра;

3) садои аз ҳама поёнии (пасти) аккорд; садои паст ва поёнӣ дар мусиқии бисёровоза.

Ҳамчунин Бас  сози мисине дар оркестрҳои нафасӣ бо регистри овози паст номида мешавад. Маънои сеюми калимаи «бас» –ин садои баси аккордҳо ё овози аз ҳама паст дар мусиқии бисёровоза.
## Нигаред
* Овоз
* Овози сурудхонӣ
## Адабиёт
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Баршина

БÁРШИНА, шакли рентаи замин дар давраи феодализм, ки деҳқони крепостной дар мулки заминдори калон рӯзҳои муайяни ҳафта бемузд корҳои гуногун, аз ҷумла корҳои заминӣ, сохтмонӣ, касбӣ, буридани ҷангал ва ғайраро анҷом медод. Миқдор ва нақши иқтисодии Баршина дар давраҳои гуногуни феодализм дар маҳалҳои мухталиф ба таври гуногун муайян карда мешуд. Дар Россия Баршина аз замони Руси Киевӣ роиҷ буд. Дар асарҳои 8–12 заҳмати ғуломонаи деҳқононро феодалон истифода мебурданд, асарҳои 13–15 оброки натуралӣ нуфуз пайдо кард ва дар садаи XV дар натиҷаи рушди муносибатҳои молию пулӣ Баршина дар ҳамаи соҳаҳо инкишоф ёфт. Кишт, обёрӣ, алафдаравӣ, сохтани хона ва дигар биною иншооти феодалиро деҳқонон анҷом медоданд. Баршина ба таъсиси низоми умумидавлатии ҳуқуқи крепостнойӣ ва афзоиши истисмори феодалӣ мусоидат кард. Дар асрҳои 17–18 Баршина ва оброки натуралӣ шаклҳои асосии истисмори феодализм (помешикон, дайриён, дарбориён ва ғайра) буд. Дар маҳалҳои гуногун шаклҳои мухталифи рента амал мекарданд. Дар садаи XVII шакли нави Баршина – кор дар корхонаҳои помешикҳо арзи вуҷуд намуд. Он дар губер¬нияҳои марказии сиёҳзамини Россия, Прибалтика , Белоруссия ва Украина инкишоф ёфта буд. Дар Сибир даҳяки ҳаҷми заминҳоро деҳқонон кишт мекарданд. Баъди бекор карда шудани ҳуқуқи крепостнойӣ (с. 1861) Баршина расман бекор карда шуд, вале ба таври ғайрирасмӣ боз муддате вуҷуд дошт. Дар Аврупои Ғарбӣ дар асрҳои 8–9 дар баъзе мулкҳои калони меросӣ Баршина рентаи асосӣ маҳсуб мешуд ва ҳафтае аз 2 то 4 рӯз деҳқонон дар мулки феодалҳо кор мекарданд. Дар асрҳои 12–13 вобаста ба бекор карда шудани моликияти шоҳӣ дар мамлакатҳои Аврупои Марказӣ ва Ғарбӣ истифода аз рентаи Баршина маҳдуд шуд ва умуман дар Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ дар асрҳои миёнаи классикӣ Баршина мавқеи муайян надошт, танҳо дар асрҳои 16–17 эътибор пайдо кард. Дар мамолики Шарқи Наздик ва Осиёи Миёна шакли заминдории иқтоъ маъмул буд.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Басирӣ

**Нуруддин Басирӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, бобои модарии тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ.

## Зиндагинома
Басирӣ бо вуҷуди нобино будан дар доираи адабии давраш дар Самарқанд обрӯю эътибор ва нуфузи зиёд дошт. Мувофиқи маълумоти Мутрибӣ (асари «Хотирот»), Басирӣ аксаран шеърҳояшро дар хобаш мегуфтааст. Аз фарзандонаш хоҳиш мекардааст, ки шеърҳояшро бинависанд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзҳо сабт гардидаанд. Абёти зерин аз ӯянд:

Чун бози сафед дар шикорем ҳама,

Бо нафсу ҳавои хеш ёрем ҳама.

Фардо, ки зи пеш пардаҳо бардоранд,

Маълум шавад, ки дар чӣ корем ҳама.

       - - -

Эй дил, ту даме ба айб субҳон нашудӣ

В-аз кардагуноҳи худ пушаймон нашудӣ.

Суфӣ шудию муҳтасибу донишманд,

Ин ҷумла шудӣ, вале мусулмон нашудӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Басит

БАСЍТ (ар. بسیط – сода, беолоиш), истилоҳи фалсафии асрҳои миёнаи Шарқ. Он бар хилофи мафҳуми мураккаб ба чизе далолат мекунад, ки онро «ҷузъе билфеъл набошад, хоҳ он чизро ҷузъе билқувва ҳаст, монанди хат, сатҳ ва ҷисми таълимӣ ё он чизро ҷузъе билқувва нест, монанди ваҳдат ва нукта аз аърозу ҷавоҳири муҷаррад» («Кашшофи истилоҳоти фунун»). Маъмулан ҳар чизеро, ки ҷузви он мушобеҳи кулли он бошад, низ Басит меноманд. Яке аз истилоҳоти муҳиммест, ки дар осори фалсафию каломии асрҳои миёна ба мазмунҳои зер мавриди истифода қарор гирифтааст: 1) он чи ҷузъе ва таркибе надошта бошад, ба мисли Худо; 2) он чи аз ҷисмҳои мухталифуттабоеъ таркиб наёфта бошад, монанди афлок, ки ҳар як дорои табиати навъияи ҷудогонаанд; 3) он чи ҷузъҳояш нисбат ба ғайраш камтар бошад; 4) он чи вуҷуди маҳз бошад ва мураккаб аз вуҷуду моҳият набошад ва ё вуҷуди он бар моҳияташ ғолиб бошад; 5) он чи ҷисму ҷисмонӣ набошад, ба мисли ақлу нафсҳои муҷаррад.

Дар ҳикмати мутаолиҳа «баситулҳақиқа» мавҷудест, ки ба ҳеч ваҷҳ аз ақсоми таркиби хориҷӣ (моддаву сурат) ва зеҳнӣ (ҷинсу фасл) мураккаб нест. Чунин мавҷуд дар тамоми олам яке буда, он воҷибулвуҷуд биззот ва баси¬тулҳақиқа аз тамоми ҷиҳатҳост. Баситулҳақиқа тамоми ашёст ва тамоми ашё ҳама ӯст. Намояндаи асосии мактаби фалсафии Исфаҳон Садруддини Шерозӣ бар мабнои ин усул масъалаҳои бисёреро ҳал намудааст. Аз ҷумлаи онҳо масъалаи ҳаюлои уло мебошад, ки он дар айни басотату қувваи маҳз буданаш қобили тамоми суратҳо ва мавриди тамоми ҳаводису авоқиби сурату аразҳост. Ба ақидаи мутафаккир, аз вуҷуди Басит чизе салб карда нахоҳад шуд, зеро салби чизе аз чизе тасаввури маслубро тақозо мекунад ва боиси исботи чизи дигаре мегардад, ки ин амр хилофи қоидаи басотат аст. Баситулҳақиқа ҷанбаи нақсу қувва ва истеъдод надорад ва ҳеч шайъ дар он вуҷуд нахоҳад дошт, зеро нақс тааддуд (мураккабӣ)-ро тақозо менамояд. Аммо чизе, ки аслан тааддуд надорад, ноқис нест. Бинобар ин, ҳар баситулҳақиқа дар айни замон ҳамаи ашё аст.

Ҳодии Сабзворӣ ақидаи устоди Садруддини Шерозӣ – Мирдомодро роҷеъ ба масъалаи баситулҳақиқа чунин шарҳу таъбир намудааст: «Ва Ӯ, таъоло, тамоми ҳастӣ аст, яъне «ҳува» баситулҳақиқа куллу-л-ашё» аст. «Ҳува» дар ин ҷо касрат дар ваҳдат аст ва ӯро ваҳдат дар касрат мебояд. Ӯ тамоми ҳастист, яъне ӯро моҳияте нест ва ин нияти ӯ ҳастии маҳз аст. Пас, он комил аст ва камоли ӯ тамоми камоли мавҷуд дар халқ аст ва ҳаёти ӯ тамоми ҳаётҳо бо басотати он аст ва илми ӯ тамоми илмҳо бо басотати он аст...» Қоидаи Басит дар ҳикмати мутаолиҳа мабно ва манбаи асосии ба вуҷуд омадани назарияи ваҳдати вуҷуд ва касрати мавҷуд мебошад.

## Адабиёт
Ҳазратқулов М. Философские взгляды Садриддина Шерази. Д., 1985; سید جلال الدین آشتیانی. منتخباتی از آثار حکماء الهئ ایران. ج ۱-۴. تهران، ۱۳۵۱-۱۳۵۷؛ صدر الدین شیرازی. الاصفار العقلیة العربعة. ج ۱. قم، بدون سال نشر 
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Баҳри арӯз
Басит (васеъ)

БАСЍТ (ар. بسیط – фарох, васеъ, паҳншуда, густарда, сода), яке аз баҳрҳои панҷгонаи махсуси арӯзи арабӣ. Ин баҳрро барои он Басит номидаанд, ки дар аввали рукнҳои мустафъилуни он ду сабаби хафиф густаронида шудааст ва Халил ибни Аҳмад онро аз ҷузъви чоруми доираи якуми арӯзи арабӣ, яъне аз доираи Мухталифа дар шакли мусамман ҷудо кардааст. Басит рукни махсус надорад. Дар натиҷаи омехта шудани рукни асосии баҳри Раҷаз – мустафъилун (–V–) ва рукни асосии баҳри Мутадорик – фоилун (–V–) ба вуҷуд меояд. Барои сохтани дигар навъҳои ин баҳр аз зиҳофҳои рукни мустафъилун ва фоилун истифода мешавад. Мисолҳо доир ба баҳри Басит:

Басит-и мусаммани солим:

Чун хору хас рӯзу шаб афтодаам дар раҳат,

Бошад, ки бар ҳоли ман афтад назар ногаҳат. 	(Ҷомӣ).

мустафъилун /фоилун/ мустафъилун/ фоилун

– –V– /– V–/– –V–/––V–/–V–

Б.-и мусаммани махбун:

Донӣ, ки чӣ гуфт маро он булбул саҳарӣ?

Ту худ чӣ гуна одамӣ, к-аз ишқ бехабарӣ?!	(Саъдӣ)

мустафъилун /фаилун/ мустафъилун /фаилун

– –V– /– V V–/– –V–/V V–

Б.-и мусаддаси солим:

Бар мустаманде макун чандин ситам,

К-ӯ барнаёрад зи дард аз ишқ дам. 	

	(Насируддини Тусӣ).
мустафъилун /фоилун/ мустафъилун

– –V– /– V– / – –V–

## Адабиёт
Баҳром Сирус. Арӯзи тоҷикӣ. Д., 1963; Муҳаммад Ғиёсуддин. Ғиёс-ул-луғот. Ҷ. 1. Д., 1987; Тоиров У. Қомуси қофия ва арӯзи шеъри Аҷам. Ҷ. 1. Д., 1994. 	У. Тоиров.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Баскана

БАСКАНÁ بسکنه басикна, 1) парда, навои мусиқии қадимии форс-тоҷик; 2) тарона, суруди мавсимии баҳорӣ дар давраи Сосониён, ки мансуб ба Борбади Марвист. Баскана ба қисми аввали силсилаи «Хусравониёт»-и Борбад мансуб буда, муваррихон (Масъудӣ, Ибни Хурдодбеҳ) онро аз таснифоти қадимӣ донистаанд. Б.-ро, ки то давраи Сосониён вуҷуд доштааст, Борбад мутобиқи давраш такмил додааст. Дар асрҳои 11–12 низ Баскана дар ҳаёти мусиқӣ амал дошт ва классикони адабиёти форс-тоҷик онро дар осори хеш тавсиф кардаанд; 3) гӯшаи тараннумӣ дар таркиби «Дувоздаҳмақом» («Мақолиду-л-улум»-и Ҷурҷонӣ). Дар мусиқии имрӯза амал надорад.

## Адабиёт
Раджабов А. Борбад, эпоха, традиция и новаторства. Д., 2010; Ҳамон. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д., 2011.. فرهنگ رشیدی. تهران، ۱۹۶۳؛ فرهنگ فارسی. تهران، ۱۹۶۳؛ فرهنگ عمید. تهران، ۱۹۶۶	А. Раҷабов.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Николай Басков

**Никола́й Ви́кторович Ба́сков** (тав. 15 октябри 1976; Маскав, ҶШФСР, ИҶШС) — сарояндаи эстрада ва операи рус (тенор), яке аз маъруфтарин сарояндагони ҷаҳон. Артисти халқии Украина (2004), Молдова (2007), Ҷумҳурии Чечен ва Россия (2009).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Академияи мусиқии ба номи Гнесинҳо (2001). Солҳои 2001–03 дар Театри калони Маскав, баъд дар бузургтарин саҳна¬ҳои ҳунарии ҷаҳон ҳунарнамоӣ кардааст. Машҳуртарин партияҳои иҷрокардаи Басков: Ленский (операи «Евгений Онегин»-и П. И. Чайковский, Владимир Игоревич (операи «Княз Игор»-и А. Бородин, Юродивого (Операи «Борис Годунов»-и М. Мусорский) ва ғ. Ӯ дар баробари сурудҳои классикӣ ария аз операҳо, сурудҳоро дар услуби неополитанӣ, мюзикал, поп ва эстрадаи муосир месарояд. Барандаи ҷоизаҳои мухталифи умумироссиягӣ ва бай¬налмилалӣ дар овозхонӣ, аз ҷумла: сарояндагони ҷавони опера (1998), Grande Voke (Ис¬пания, 1999), «Грамофони тилоӣ», «Муз-ТВ», «Ус-л-уби Сол», «Сарояндаи Сол», «Овози тилоии Россия» (се маротиба). Бо ордени Франсиско Скорини (Беларус) ва медалҳои Россия сарфароз гардидааст.

## Сарчашма

* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарояндаҳои Русия
Заркамар

**Заркамар** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Мискинободи ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ҷамоати деҳот 2 км, то маркази ноҳия 30 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 5650 нафар (январи 2017), тоҷикон. Деҳа соли 1926 бунёд шудааст.
## Мардум
Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, 16 мағоза, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, осиёби барқӣ, 4 чойхонаи ҷамъиятӣ, масҷиди панҷвақта дорад. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, картошкапарварӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо ба воситаи наҳр аз дарёчаи Заркамар обёрӣ мешаванд. 

## Шахсиятҳои шинохта
Нависанда ва узви Иттифоқи нависандогони Тоҷикистон Муҳаббати Юсуф дар ҳамин деҳа таваллуд шудааст. alt=Деҳаи Заркамар|thumb|220x220px|Деҳаи Заркамар
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Мискинобод
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Барҷастагӣ ва фурӯхамӣ

БАРҶАСТАГӢ ВА ФУРӮХАМӢ, хосияти хатти каҷи (графики функсияи) y= f(x), ки аз ватар (хорда)-и худ поёнтар ё болотар ҷойгир шудани камони хатти каҷро ифода мекунад; дар ҳолати якум (расми 1, а), ки барҷастагии графики функсияи f(x) ба поён (фурӯхамӣ ба боло) аст, функсия барҷаста ва дар ҳолати дуюм, ки фурӯхамӣ ба поён (барҷастагӣ ба боло) аст, функсия фурӯхамида (расми 1, б) номида мешавад.
Агар f′(x) ва f″(х) дар ягон фосила вуҷуд дошта бошанд, барҷастагӣ дар ҳолати f″(x) ≥ 0 ва фурӯхамӣ дар ҳолати f″(x) ≤ 0 (дар ҳамаи нуқтаҳои фосилаи баррасишаванда) ҷой дорад. Агар расандаҳои атрофи нуқтаи дилхоҳи хатти каҷ зери камон ҷой гиранд, барҷастагӣ ба поён (расми 2, а) ва агар расандаҳо болои камон ҷой гиранд, фурӯхамида ба поён (расми 2, б) равона мебошад.

## Манбаъ
М. Хоҷабекова.
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Баскҳо

БАСКҲÓ (худ эускалдунак гӯянд) - халқият, асосан дар Испания 2,36 млн нафар (2008) ва дар Фаронса – 230 ҳазор нафар зиндагӣ мекунанд. Боқимонда 1,5 млн нафари дигар дар давлатҳои гуногуни дунё ҳаёт ба сар мебаранд ва аксарият бошандагони Амрикои Лотинӣ мебошанд. Б.аскҳое, ки дар Испанияву Фаронса умр ба сар мебаранд, сеякашон ба забони баскӣ такаллум мекунанд. Зиёда аз 200 ҳазор нафар диндорон католикҳоянд. Баскҳо авлоди қабилаи иберии васконҳо мебошанд. Аз соли 1960 омӯзиши таърих, фарҳанг, фолклори рақсу мусиқӣ ва забони баскӣ оғоз шудааст. Соҳаи асосии хоҷагӣ – чорво¬дорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, токдорӣ ва моҳигирӣ.

## Адабиёт
*
Николай Басов

**Николай Геннадиевич Басов**  (14.12.1922, Воронеж – 1.7.2001, Маскав), физикадони шӯравӣ, яке аз асосгузорони радиофизикаи квантӣ, доктори илмҳои математика ва физика(1956), акададемики Академияи илмҳои ИҶШС (1966) ва узви Раёсати Академияи илмҳои ИҶШС (1967), Узви хориҷии Академияи илмии як қатор мамлакатҳо. Ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969, 1982). Барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши физика (1964), Мукофоти ленинӣ (1959) ва давлатии ИҶШС (1989).

## Зиндагинома
Николай Геннадиевич Басов баъди хатми Инистути инженерию физика (1950) дар Иниститути физикаи Академияи илмҳои ИҶШС кор мекард (аз соли 1972 директор). Профессор Иниститути инженерию физикаи Маскав (1963), сармуҳаррири маҷҳои «Наука», «Квант», «Квантовая электроника», «Природа» (1967), раиси Раёсати ҷамъияти умумииттифоқии «Знание» (1978–1990) буд. 
## Фаъолияти илмӣ
Бо ҳамкории А.М. Прохоров усули нави бо ёрии системаҳои квантӣ ҳосил кардани лапишҳои электромагнитиро ба вуҷуд овард ва аввалин генератори молекулавӣ (мазер)-ро бо дастаи молекулаҳои аммиак сохт (1954). Якҷоя бо Ю.М. Попов ва Б.М. Вуд ақидаи татбиқи нимноқилҳоро дар генераторҳои ҳудуди оптикӣ (лазерҳо) пешниҳод намуд, усули сохтани лазерҳои нимноқилиро такмил дод. Басов оид ба лазерҳои пуриқтидори газӣ ва кимиёӣ таҳқиқот анҷом дода, лазерҳои фторию ҳидрогенӣ, йодӣ ва эксимериро сохт. Як қатор корҳои илмии Басов ба масъалаҳои паҳншавӣ ва таъсири мутақобили импулсҳои лазерӣ бо модда, истифодаи лазерҳо барои идора кардани синтези термоядроӣ, усулҳои лазерии гармкунии плазма, равандҳои тезонидани реаксияҳои кимиёӣ бо афканишоти лазерӣ, асосҳои физикавии ташкил додани стандартҳои квантии басомад, истифодаи лазерҳо дар оптикаи электронӣ ва ба оптикаи ғайрихаттӣ бахшида шудаанд. 
## Мукофоту ҷоизаҳо
Барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши физика (1964), Мукофоти ленинӣ (1959) ва давлатии ИҶШС (1989). Ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969, 1982).
Бо 5 ордени Ленин ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони асри XX
Гурӯҳ:Олимони Иттиҳоди Шӯравӣ
Басок

**Басок** — тоҷе, ки маъмулан духтарҳо ба шакли мудаввар аз гулҳо сохта, ба сар мениҳанд.

## Адабиёт
*  

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Басират

**БАСИРÁТ** (аз ар. بصیرة – дидан), маърифати ирфоние, ки биниши фаротар аз ақлро қоил буда, объекти бинишро ҳақиқати азалӣ медонад. Маърифати ақлӣ дарки дурусти ашёро бо далелу истидлол тақозо мекунад ва аз ин рӯ, он маърифати илмӣ (улуми табиӣ, риёзӣ, сарфу наҳв ва ғайра) арзёбӣ мешавад, ки тобеи илми мантиқ аст. Вале дар маърифати тасаввуфӣ ё худ Басират танҳо бо ишораву киноя ва суханҳои шабеҳи онҳо, ба мисли фаҳмондани ранг барои шахси нобино, истифода мешаванд. Дониши ақлӣ дар замону макон, дар ҳудуди таҷриду интизои суратҳои зеҳнӣ бо истифода аз ҳисҳои зоҳирию ботинӣ сурат мегирад ва дар он «идрок» матраҳ аст. Дар Басират ҷараёни маърифат фарозамонист ва ҳадафи он «вусул» ба ҳақиқат аст. Аз нукоти боло чунин натиҷа гирифтан мумкин аст, ки ду восита ва ду чашм барои маърифати инсон вуҷуд доранд бо ин тафовут, ки чашми Басират аз чашми ақл нуронитар аст, нисбати чашми ақл ба Басират монанди нисбати партави Офтоб ба зоти худи Хуршед аст.

Басират берун аз ақл ба таҷрибаҳои ирфонӣ машғул мешавад ва бо илми мантиқ аслан иртиботе надорад, зеро мантиқ танҳо дар соҳаи фикр инсонро аз хатову иштибоҳ ва инҳирофҳо пешгирӣ мекунад ва барои дарёфти маърифати ирфонӣ ё худ мовароуттабиӣ бесамар аст. Вале бояд қайд кард, ки оё мантиқу ирфон, донишу биниш ва ақлу кашф бо ҳам иртиботе доранд ё не? Посухи ин савол мусбат аст. Аввалан, баъзе орифони варзида чунин ақида доранд, ки инсон бо улуми назарӣ ва камолоти ботинии хеш метавонад ҳақиқати азалиро бевосита дарк кунад. Аз ин ҷиҳат, мас., Шаҳобуддини Суҳравардӣ толибони улуми табиӣ ва илоҳиро ба ҳашт табақа ҷудо намуда, барои ҳар табақа тарзи маърифати хоссеро ихтисос додааст. Табақае, ки худи Суҳравардӣ ба он дохил мешавад, ҳам аз маърифати баҳсӣ ва ҳам аз маърифати кашфию завқӣ ё худ Басират бархурдоранд. Саид Ҷалолуддини Оштиёнӣ вобаста ба ҳамин масъала таъкид мекунад, ки дар маслаки таҳқиқ ва сайри маориф барои касоне, ки бо муаллими башарӣ инояти илоҳӣ эҳтиёҷ доранд, қувваи назарӣ ва илму истидлол метавонад ҳамчун асоси кашфу шуҳуд истифода шавад, яъне олим ба аҳкоми шаръ ва ориф ба мавозини ҳикмати назарӣ шуда, ба илмуляқин ноил гардад ва аз он тавассути аъмоли ақли амалӣ ва тасфияи қалб то ба ҳаққуляқин бирасад. Сониян, агар маърифати ирфонии ҳосила аз Басират ва кашфу шуҳуди ботинӣ фаротар аз амалу андеша бошад, ақл онро метавонад ба тавре ба қаламрави худ ворид кунад, яъне дар дарки куллиёт Басиратро ба худ итлоқ диҳад. Ба қавли Ибни Туркӣ, баъзе аз ҳақиқатҳои пинҳону биззот, ки бевосита барои ақл қобили «вусул» нестанд, ақл онҳоро бо ёрии қувваи дигаре, ки аз худи ақл шарифтар аст, дармеёбад ва баъд аз вусул ба воситаи ин қувва дар дасти ақлу андеша қа¬рор медиҳад.

Нигигар. низ Ваҳдати вуҷуд, Ваҳдати шуҳуд, Кашф.
## Адабиёт
نصر سید حسین. معرفت امر قدسی. تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش؛ همو. دین و نظام طبیعت. تهران، ۱۳۸۴ هـ. ش؛ بثربی سید یحیی. فلسفۀ عرفان. قم، ۱۳۷۷ هـ. ش
М. Ҳазратқулов. 
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Басра

**Басра** ( — Бассора) — шаҳр дар қисми ҷанубу шарқии Ироқ, маркази маъмурии музофоти Басра.

Аҳолиаш 191420 нафар (2010). Дар қисми ҷан. пастии Байнаннаҳрайн ва резишгоҳи дарёи Шатту-л-Араб ҷойгир аст. Маркази р. о. ва худрав. Бандари калони дарёию баҳрӣ бо терминали нафткашонӣ, ки дар масофаи 120 км аз резишгоҳи дарёи Шатту-л-Араб ба халиҷи Форс воқеъ аст. Нуқтаи охирини роҳи оҳани Бағдод. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Басра с. 637 ё 638 аз тарафи халифа Умар ҳамчун истеҳком бунёд шудааст. Дар асрҳои 8–12 маркази муҳимми маданӣ ва иқтисодии хилофати Аббосиён ва бандари бузургтарини Шарқи Наздик буд. Дар садаи 13 аз тарафи муғулҳо (лашкари Ҳулокухон) торумор гардид. Асрҳои 16–19 маркази музофотии империяи Усмонӣ буд.

Солҳои 1917–30 аз тарафи лашкариёни англис забт гардид, дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939–45) ба пойгоҳи ҳарбии Британияи Кабир табдил ёфт. Басра дар натиҷаи ҷанги Эрону Ироқ (1980–88) ва ҷанги Халиҷи Форс (1991), бомбаборони Қувваҳои ҳарбию ҳавоии ИМА ва Британияи Кабир (2003) зарари бисёр дид. Бинои корхонаҳои истеҳсолӣ хароб гардиданд. Басра маркази истихроҷ ва коркарди нафти Ироқ буда, хатти қубурҳои нафт то конҳои аз-Зубайр ва ар-Румайл кашида шудаанд.

Саноати киштисозӣ, нассоҷӣ, нафту кимиё ва хӯрокворӣ (хусусан коркарди хурмо) ривоҷ ёфтааст. Басра донишгоҳ, осорхонаҳои таърихӣ ва флоти ҳарбию баҳрӣ дорад. Аз ёдгорҳои таърихӣ боқимондаҳои девори қалъаи асримиёнагӣ маҳфуз мондааст.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Бассано

БАССÁНО (Bassano da Ponte), оилаи рассомони итолиёии асрҳои 15–17. Дар Венетсия ва Венсто фаъолият кардаанд. Франческо Бассанои Калонӣ (тақрибан 1475–1539) рассоми музофотӣ, сардори устохонаи оилавӣ буд, ки онро писараш Якопо Бассано (тақрибан 1510–13.2.1592) ба мерос гирифт ва яке аз рассомони асосии Венетсияи садаи 16 буд. Соли 1510 дар Венетсия таҳсил карда, зери таъсири рассоми итолиёӣ Титсиан қарор дошт, пайрави манеризм гардид. Дар давраҳои баъдӣ аз манеризм дур шуда, ба жанри пасторалӣ ва шарҳи мавзӯъҳои асотирӣ («Шикори Актеон») рӯй овард; тасвирҳо (портрет) мекашид («Автопортрет бо аҳли оила»), манзараҳои шабонаро тасвир мекард. Манзараҳои якҷинса офаридааст, ки лаҳзаҳои ҷудогонаи Библияро дар муҳити жанрӣ таҷассум менамоянд («Ибодати соҳирон», 1568). Таъсири Бассано ба асарҳои аввалини Эл Греко ва рассомони садаи 17 Ҳолландия хеле равшан мушоҳида мешавад. Чор нафар писари Якопо шогирдонаш буданд ва якҷо кор мекарданд. Франческо Б.-и Хурдӣ (7.1.1549–3.7.1592) ва Леандро Бассано (10.6. 1557–15.4.1622) бо услуби манеризм расм мекашиданд ва дар Венетсия муваффақият пайдо карда буданд. Ҷамбаписта Бассано (4.3.1553–9.3.1613) ва Ҷероламо Бассано (1566–8.11.1621) асосан асарҳои падарашонро, ки бозоргир буданд, нусхабардорӣ мекарданд.
## Адабиёт
Смирнова И. А. Якопо Бассано и Позднее Возрождение в Венеции. М., 1976; Новая российская энциклопедия. Т. 2. М., 2005.
## Манбаъ
* 

Гурӯҳ:Санъат
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бастанигор

**Бастанигор** (порсӣ:بسته نگار) - гӯшаест дар шуъбаи «Муҳайяр»-и мақоми «Ҳусайнӣ»-и «Дувоздаҳмақом». Аз алҳони баланди «Муҳайяр» ҳосил шуда, бо усули (зарби) «Барафшон» иҷро мегардад. Ҳакимон ва мусиқидонони гузашта «Бастанигор»-ро аз овози хурӯс гирифта, сипас таркиби пардавиашро чунин мураттаб сохтанд: аз аввалин нағмаи шуъбаи «Моҳур» оғоз ёфта, ба шуъбаҳои «Сегоҳ» ва «Нуҳуфт» меравад, сипас ба овозаи «Моя» омада, хотима меёбад. 
**Бастанигор** (Баста, Бастаи нигор) - оҳанги бостонӣ дар мусиқии устодонаи тоҷик, ки ихтирои онро ба Борбади Марвазӣ (589-90-628-38) мансуб донистаанд. Шуъбаи маъмул дар таркиботи Дувоздаҳмақом (садаҳои 12 -17 ва ибтидои ас.18). 
«Бастанигор» суруди на он қадар шӯх буда, таъсири муфарраҳ доштааст, аз ин рӯ онро дар гузашта дар маҳфили толибилмон, дар назди подшоҳону амирон ва инчунин дар маҷлиси писарону духтарон иҷро мекардаанд. Аз рӯйи таъсирнокиаш «Бастанигор»-ро вақти ғуруби офтоб ва дар тирамоҳ дар таркиби «Ҳусайнӣ» мехондаанд; 2) дар «Шашмақом» дар қисми Мушкилот (созӣ)-и мақоми «Сегоҳ» бо номи «Сақили бастанигор» омадааст. Бо ин ном дар мақомҳои хоразмӣ (мақоми «Сегоҳ») низ ҷой дорад; 3) яке аз гӯшаҳои машҳури мусиқии «Ҳафтдастгоҳ»-и Эрон, ки дар таркиби дастгоҳҳои (мақомҳои) «Моҳур» (гӯшаи сиючорум), «Сегоҳ» (гӯшаи нуҳум), «Чаҳоргоҳ» (гӯшаи нуҳум), «Рости Панҷгоҳ» (гӯшаи нуздаҳум) иҷро мешавад; 4) яке аз оҳангҳои давраи Сосониён, ки бо номи «Баста» дар маъхазҳо қаламдод шудааст.

## Адабиёт
* Маҳмуди Ҳусайнӣ. Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ /Таҳия ва таҳқиқи А. Раҷабов. Д., 1987; 
* 
* عبدالقادر مراغی. مقاصد الالحان. تهران، ۱۳۵۶؛ فرهنگنامۀ موسیقئ ایران. تهران، ۱۳۷۵
## Нигаред низ
Шашмақом
## Эзоҳ
 
Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2

Гурӯҳ:Санъат
Гурӯҳ:Шашмақом
Бастилия

БАСТЍЛИЯ (Bastile – яке аз бурҷҳои Парижро фарогиранда бо номи Basttiola), қалъа ва ҳабсхонаи шаҳрӣ дар Париж (асрҳои 14–18). Аз с. 1369 то с. 1383 дар даромадгоҳи ш. Сент–Антуан сохта шудааст.
Бастилия пойгоҳи васеъ ва 8 бурҷи бузург дошт, ки деворҳои баландаш 24 м ва бараш 3 м онҳоро бо ҳам мепайваст. Атрофаш бо хандак печонида шуда буд. Сохтмони Бастилия ҳанӯз ба охир нарасида, асосгузори он хидматгори шоҳ Гуго Обрио маҳбуси аввалини он шуд. Бастилия вазифаи ҳимояи шаҳр аз тарафи шимолро иҷро мекард ва аз ин рӯ он мавриди тасхири истилогарон – бургинонҳо (1418), лигерҳо (1588), фрондёрҳо (1649) қарор гирифт. 
Аз а. 17 Бастилия ба ҳабсхонаи давлатӣ табдил ёфт. 14 июли 1789 шӯришгарони Париж Бастилияро дар натиҷаи шӯриш ба даст дароварданд, ки он ибтидои Инқилоби Кабири Фаронса шуд. Бастилия баъд аз як сол пурра ҳамвор гардид. Аз с. 1880 рӯзи озодшавии Бастилия ҳамчун иди миллии Фаронса ҷашн гирифта мешавад. Дар солҳои охир ба ҷойи қалъаи вайроншудаи Бастилия майдони калони наве бо номи Бастилия сохта шудааст.

## Манбаъ
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Париж
Гурӯҳ:Бастилия
Гурӯҳ:Қалъаҳои Париж
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бастом

**Бастом** (порсӣ: بسطام) *Бистом, Бустом* — шаҳри таърихӣ, дар шаҳристони Шоҳрӯд воқеъ дар Устони Симнон. Маркварт бунёдгузори ин шаҳрро «Вистаҳм» (Бистом) донистааст. Вистаҳм тағои Парвизи Сосонӣ (590–628) буд, ки муддате дар Хуросон, Кумиш (Қумис), Табаристону Ҷурҷон фармонравоӣ доштааст. Баъди исён бар Хусрави Парвиз худро шоҳ эълон кард. Аз Вистаҳм сиккаҳое то рӯзгори мо расидаанд, ки дар онҳо ӯ худро «Пирӯз Вистаҳм» хондааст.

Фирдавсӣ Бастомро бо номи *«Густаҳам»* ёд карда, ҳамчунин номи ш. Бастомро ҳангоми зикри рафтани Хусрави Анӯшервон (531–579) ба Хуросон ва аз ин шаҳр гузаштани ӯ овардааст. Абудулаф Бастомро рустои шаҳракгуна қаламдод кардааст. Дар рӯзгори ӯ бар рӯйи теппаи рӯбарӯи ш. Бастом қарордошта кохе бузург бо деворҳои баланд, сохтмонҳо ва ғурфаҳои бисёр барпо будааст, ки мегуфтаанд: *«Онро [[Шопури Зулактоф]] сохтааст».*

Истахрӣ ва Ибни Ҳавқал Бастомро аз Домғон ободтар донистаанд. Соли 856 дар Бастом заминларзае рӯй дод, ки сеяки сохтмонҳои Бастомро вайрон кард. Соли 875 Аҳмади Абдуллоҳи Хузистонӣ, ки нахуст аз тарафдорони Яъқуби Лайси Саффор буд ва сипас бар ӯ шӯрид, Бастомро гирифт ва куштори бузурге кард. Бо вуҷуди чунин вайронию куштор Бастом дар а. 10 ҳанӯз шаҳри ободу пурравнақ будааст. Дар рӯзгори Оли Буя (934–1056) Бастом дар шумори 50 шаҳре будааст, ки ин давлат дар он ҷо сикка мезадааст.

## Адабиёт
*  

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Симнон
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Басутоленд

**Басутоленд** — подшоҳӣ, яке аз давлатҳои хурдтарини Африқои Ҷанубӣ.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Давлатҳои Африқои Ҷанубӣ
Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Басомад

**Басомад** – бузургии физикавӣ, тавсифкунандаи раванди даврӣ, ки ба шумораи пурраи сикли дар воҳиди вақт иҷрошуда баробар аст. Басомади лапиш миқдори лапишҳо дар воҳиди вақт (Басомади хаттӣ) ё дар зарфи 2π воҳиди вақт (Басомади даврӣ, кунҷӣ ё сиклӣ) мебошад. Басомади хаттиро бо ν ё f, Басомади кунҷиро бо ω ишорат мекунанд. Воҳиди Басомади хаттӣ ҳерс аст. Басомади хаттӣ, Басомади сиклӣ ва даври лапиш Т ба ҳамдигар бо формулаҳои зерин алоқаманданд: ν = 1/Т, ω = 2 π/Т, ω =2 πν (Ниг. Лапиш). 2) Басомад дар назарияи эҳтимолият, Басомади ҳодисаи тасодуфӣ буда, ба нисбати шумораи таҷрибаҳое, ки дар онҳо ҳодиса рух додаст (m), бар шумораи умумии таҷрибаҳои гузаронидашуда (n), яъне m/n баробар аст. Барои қиматҳои калони n Басомади ҳодиса, одатан, ба эҳтимолияти ин ҳодиса наздик мебошад. 3) Басомади ҷараёни электрикӣ шумораи сикли пурра тағйирёбии ҷараёни тағйирёбанда дар воҳиди вақт аст. Басомади ҷараёни тағйирёбанда гуфта, одатан, адади даврҳои пурраи дар як сония иҷрошударо мефаҳманд. Ишораташ ν (дар техника бештар f) ва воҳидаш ҳерс аст. 1 Ҳс = 1 давр/с мебошад. Пас, Басомади ҷараёни электрикӣ бузургии чаппаи даври лапиш мебошад: ν =1/Т. Воҳидҳои калонтари килоҳерс (1 кҲс = 103 Ҳс) ва мегаҳерс (1МҲс = 106 Ҳс) низ истифода мешаванд. Дар техникаи алоқа, радиотехника ва ғ. ҷараёни электрикии баланд басомад истифода мешавад.

## Манбаъ
Гурӯҳ:Улуми физикӣ
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Басомадсанҷ

БАСОМАДСÁНҶ, асбобест барои андоза кардани басомади равандҳои даврӣ ё басомади ташкилдиҳандаҳои гармоникии спектри сигнал.

Аз рӯйи тарзи ченкунӣ Басомадсанҷҳои ченкунии бевосита (қиёсӣ) ва муқоисавӣ (масалан, резонансӣ, гетеродинӣ, электронии ҳисобкунанда) мавҷуданд. Вобаста ба андозагирии навъи бузургии физикавӣ Басомадсанҷҳоро барои андоза кардани лапишҳои синусоидалӣ (қиёсӣ), басомадҳои ташкилдиҳандаҳои гармоникӣ (гетеродинӣ, резонансӣ ва вибратсионӣ) ва басомадҳои ҳодисаҳои дискретӣ (электронӣ, ҳисобкунанда, конденсаторӣ) истифода мебаранд.

Басомадсанҷ аз рӯйи тарзи ба ҳисоб гирифтани шумораи даврҳои лапиши андозашаванда, ки ба як даври генератори эталонии басомадаш устувор мувофиқ меоянд ё аз рӯйи усули муқоиса бо басомади маълуми резонатор ё генераторҳои эталонӣ амал мекунад. Басомадсанҷҳои ферродинамикӣ, электромагнитӣ ва росткунакдор, лавҳагӣ, манқул ва ғайриманқул мешаванд. Басомадсанҷ бо фосилаи басомадҳои андозашаванда, хатоҳои ҷоиз ва ҳассосият тавсиф дода мешавад. Бо ёрии Басомадсанҷ басомадҳои аз якчанд Ҳс то даҳҳо МҲc-ро андоза мекунанд.

Басомадсанҷ барои ба танзим даровардан, хидматрасонӣ ва ташхиси таҷҳизоти радиоэлектронии таъйиноташон гуногун, назорати кори радиосистемаҳо ва равандҳои технологӣ, таҷҳизоти ирсолкунанда ва қабулкунанда, тан¬зими таҷҳизоти пастбасомад, назорати шабакаи манбаи ҷараён ва ғ. истифода мешавад.
## Манбаъ
Гурӯҳ:Улуми физикӣ
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бат

БАТ, воҳиди пули Шоҳигарии  Таиланд. 30,6 бат = 1 доллари амрикоӣ, яъне 4 сомониву 80 дирами тоҷикӣ аст.

Дар муомилот аз 15 апрели 1928. ҷорӣ шудааст. Айни замон дар муомилот пулҳои коғазии 1000, 500, 100, 50 ва 20 бат гардиш доранд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик