Разма

Гурӯҳ:Артиш


**Разма** () – яконе зербахш дар нерӯҳои мусаллаҳ, ки аз ду гурӯҳ (6 — 12 сарбоз) ташкил шуда ва бахше аз таҳма аст; *гурӯҳ*; отделение.

*Размаҳо* бахше аз таҳмаҳои пиёдагон (пиёдагони мутурӣ), тирандоз (тирандози савора), ҳавобурди чатрбоз, туфангдорони дарёӣ, парведорӣ, муҳандисии размӣ, иртиботу мухобирот ва дигар таҳмаҳо ҳастанд ва 6 — 12 сарбозро дар бар мегиранд.

## Вожашиносӣ

«*Разма*» ( ‘*баста*’ <  ‘*[[ягон|якони размӣ]]*’ < **raźman-* ‘*ороиши размӣ*’ < √**raź-* ‘*оростан*’) исми фоъил аст, ки аз *[[разм]]-* (масдари *размидан*) бо афзудани пасванди исмсози ***-а*** ба маънои «''даста'' = ''якони низомӣ''» сохта шуда ва дар баробари истилоҳоти  ва  ниҳода шудааст.

## Пешина
*Разма* ҳамчун якони размӣ нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) ба кор гирифта шудааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён *ороиши размӣ* ( < √**raź-* ‘*оростан*’) бар бахшбандии даҳгонӣ созмон ёфта буд ва дар он аз 10 сарбоз як *даҳа* ороста мешуд, ки ба  [*даҳа*] номида ва сардораш «**daθapati-*» [*даҳабад*] хонда мешудааст. 

Ин *даҳа* дар сипоҳи Ашкониён (соли 250 п.м. — 224), ки ороиши размии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба ирс бурда буд, ба  номида шудааст.

Ҳамин истилоҳи низомӣ дар сипоҳи Сосониён (224 — 651 милодӣ) низ ба кор мерафтааст. Дар сипоҳи Сосониён бузургтарин якони размӣ «*gund*» (*[[гунд]]*) ном дошт ва фармондеҳаш *gund-sālār* (*[[гундсолор]]*) буд. Ҳар *гунде* аз чанд «*drafš*» (''дирафш'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар *дирафше* аз ду «*wašt*» (*[[вашт]]*) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ваште аз чанд «*tahm*» (*[[таҳма]]*) созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд «*radag*» (*рада*) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. *Фармондеҳи дирафш* «*drafš-sālār*» (''дирафшсолор''), *фармондеҳи вашт* «*wašt-sālār*» (''ваштсолор''), *сардори таҳма* «*tahmadār*» (*[[таҳмадор]]*) ва *сардори рада* эҳтимолан «**radagbān*» (*радабон*) номида мешуд.

Сарфармондеҳи сипоҳи Сосониён ''spāh-sālār'' буд, ки ӯро *Ērān-spāhbed* [*Эрон-сипоҳбед*] аз миёни чандин *spāhbed* [*сипоҳбед*] интихоб мекард . *Ērān-spāhbed* то замони подшоҳии Хусрав Анӯшервон (солҳои 531 - 579) баландпоятарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд, ки бино бар қаринаҳо, ''artēštārān-sālār'' низ номида мешуд.

Дар деворнавиштаҳое ба забони порсии миёна аз солҳои 253 – 255 милодӣ, ки дар канисаи яҳудии шаҳри бостонии Дура-Европос бозёфт шудаанд, ибораҳои «*дабири рада*» () ва «*дабири таҳм*» () бозхонӣ шудаанд. Чун сипоҳи Сосониён бар бахшбандии даҳгонӣ созмон ёфта буд ва яконҳои бузурге чун гунд ва сипоҳ «*дабири гунд*» () ва «*дабири сипоҳ*» () доштаанд, гумон меравад, ки «*рада*» хурдтарин якони размӣ будааст. 

## Корбурди размаи пиёдагон
Размаҳои пиёдагони мутурӣ, тирандози савора ва пиёдагон барои анҷоми амалиёти офандӣ ва падофандӣ дар таркиби таҳма пешбинӣ шудаанд. Ҳангоми анҷоми амалиёти парведорӣ, роҳпаймоӣ ва посбонӣ размаҳо метавонанд мустақилона амал кунанд.

Разма вобаста ба вазъият пиёда ё бо худравҳои зиреҳпӯш (худравҳои размии пиёдагон, сарбозбарҳои зиреҳпӯш) амалиёт анҷом медиҳад. Ҳангоми анҷоми амалиёти пешравии пиёда, разма занҷирвор паҳн мешавад ва ороиши размии занҷираӣ мегирад. Ҳангоми амалиёти падофандӣ разма аз ҷабҳае ба паҳнои то 100 метр дифоъ мекунад. Ҳангоми амалиёти офандӣ размаҳо масъули анҷоми амалиёт дар ҷабҳае ба паҳнои 50 метр ҳастанд.
## Эзоҳ