Зердарёӣ

**Зердарёӣ** як воситаи нақлиёти шиновар аст, ки метавонад дар зери сатҳи об ҳаракат кунад ва ба жарфиҳое бирасад, ки ғаввосон ба он дастрасӣ надоранд.

Зердарёӣ метавонад ғайринизомӣ (илмӣ ё гардишгарӣ) ё низомӣ бошад. Зердарёии низомӣ бо анбори ҷанг‌афзор, бахусус торпедо ва мушак мусаллаҳ аст. Пешрафти бузург дар сохтани зердарёӣ ворид намудани нерӯи ҳастаӣ ба ин соҳа буд, ки боиси афзоиши чашмгири радиуси амалиёти зердарёии ҳастаӣ гардид.

Зердарёии ҳастаӣ бо доштани нерӯи барқи кофӣ барои тавлиди оксиген аз тариқи электролизи оби баҳр дигар ниёз ба баромадани мунтазам ба сатҳи об надорад ва метавонад қариб бе маҳдудият дар зери об бимонад. Маҳдудият танҳо таъмини лавозими масрафии ҳайат, аз ҷумла ғизо, оби ширин ва васоили беҳдоштӣ мебошад. Нерӯи ҳастаӣ гарон аст, аз ин рӯ истифодаи он бештар барои зердарёии низомӣ маҳфуз мондааст.

Бадани зердарёӣ дорои чандин ҳавзаи тӯлонӣ аст, ки метавонанд бо ҳаво ё об пур шаванд. Барои фурӯ рафтан, зарфҳо бо об пур мешаванд ва барои баргаштан ба сатҳ, гази гелий аз зарфҳои таҳти фишор раҳо шуда, зарфҳоро бо ҳаво пур мекунад. Пружаҳои зердарёӣ ба бадан васл мешаванд.

## Таърихи сохт
Дар зердарёии аввалия аз нерӯи дастӣ барои ҳаракат истифода мешуд. Соли 1620 шахсе бо номи Ван дербел нахустин зердарёиро сохт, ки метавонист то 4,5 метр фурӯ равад. Ҳаҷми дохилии он бисёр кам буд ва танҳо як нафар дар он ҷой мегирифт. Барои ҳаракат додан, шахси нерӯманд бояд парраҳоро чарх мезад. Дар соли 1770 Девид Бушнел зердарёиро тарҳрезӣ кард, ки бо даст ва педал ҳаракат мекард.

Тақрибан 30 сол баъд Роберт Фултон зердарёии дигаре сохт, ки се нафарро ҷой медод ва барои нахустин бор болҳо барои танзими умқ дошт. Ӯ кӯшиш кард зердарёиро бо муҳаррики буғӣ бисозад, вале мушкил дар он буд, ки дар зери об оксиген нест. Аз ин рӯ муҳаррике тарҳрезӣ шуд, ки аввал обро дар сатҳ бо муҳаррики дизелӣ гарм карда ба буғ табдил медод, сипас муҳаррик хомӯш шуда зердарёӣ ба зери об мерафт.

Соли 1860 зердарёии дигаре тарҳрезӣ шуд, ки комилан зери об намерафт ва аз тариқи қубур оксиген мегирифт. Соли 1904 нахустин зердарёии дизелӣ-электрикӣ дар Фаронса сохта шуд. Муҳаррики дизел дар сатҳ батареяҳоро пур мекард ва баъд зердарёӣ фурӯ мерафт. Дар он вақт муҳаррики электрикӣ бо истифода аз батареяҳо ҳаракатро таъмин мекард.

## Пешинаи истифода

Зердарёӣ нахустин бор дар давраи Ҷанги шаҳрвандии Амрико истифода шуд. Дар Ҷангҳои ҷаҳонии аввал ва дуюм, бахусус Ҷанги ҷаҳонии дуюм, набардҳои зердарёӣ аз муҳимтарин набардҳо ба шумор мерафтанд.

Дар давраи ҷанги сард Иёлоти Муттаҳида ва Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ ба сохтани зердарёии ҳастаӣ рӯй оварданд. Ин зердарёӣ қобилияти ҳамлу партоби мушакҳои қорапаймо бо кулоҳи ҳастаӣ доранд. Британия, Фаронса ва Ҷумҳурии Халқии Чин низ дорои чунин зердарёӣ мебошанд. Ҳинд низ баъдтар ба ин кишварҳо пайваст.

Навъи қадимии зердарёӣ — дизелӣ аст, ки наметавонад муддати дароз зери об бимонад, зеро ба ҳаво ниёз дорад. Кишварҳои зиёде, аз ҷумла Нидерланд, Олмон, кишварҳои Скандинавия, Миср ва Исроил дорои ин навъ мебошанд.

## Корбурдҳои низомӣ
То Ҷанги ҷаҳонии дуюм зердарёӣ бештар барои ҳамла ба киштиҳои рӯйиобӣ истифода мешуд. Барои ин аз торпедо ва тупҳо истифода мекарданд. Зердарёии минагузор низ аз аввали асри XX сохта шуд.

Баъд аз Ҷанги ҷаҳонии дуюм бо рушди сонар ва пешбарандаи ҳастаӣ зердарёӣ тавонист ба дигар зердарёӣ ҳамла кунад. Рушди мушаки ҳастаии партобшаванда аз зердарёӣ ва мушакҳои круз имкон дод то ба ҳадафҳои заминӣ ва баҳрӣ аз масофаи дур ҳамла шавад.

Бартарии зердарёӣ қобилияти пинҳон шудан дар жарфои об аст, аммо бо истифода аз сонар метавон онро ошкор кард. Зердарёии муосир бо низомҳои коҳиши садо ва фанновариҳои пешрафта муҷаҳҳаз аст.

## Дастовардҳои охирин
Соли 2013 Русия зердарёии нави ҳастаии худ бо номи Юрий Долгорукийро ба истифода дод. Ин зердарёӣ дорои ҳуҷраи фирор мебошад, ки дар ҳолати шикастани бадан, ҳайат метавонад наҷот ёбад.

## Нигаред низ
* Зерпарвоз
* Зердарёипаймо
* Ҷанги зериобӣ

## Манбаъҳо

Гурӯҳ:Ихтирооти англисӣ
Гурӯҳ:Ихтирооти нидерландӣ
Гурӯҳ:Навъҳои киштӣ
Гурӯҳ:Зердарёӣ
Гурӯҳ:Шиноварҳо
Гурӯҳ:Зарфҳои таҳти фишор
Гурӯҳ:Пайдоиши 1620
Гурӯҳ:Ихтирооти асри XVII