open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наимҷон Назирӣ

**Наимҷон Назирӣ** (20 августи соли 1936, Истаравшан) —  шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Наимҷон Назирӣ 20 августи соли 1936 дар шаҳри бостонии Ӯротеппа — Истаравшани кунунӣ ба дунё омадааст. Исми хонаводагиаш—  Аслонов. Тахаллусашро аз номи бобои модариаш гирифтааст. Ӯ таҳсилоти миёнаро дар мактаби ба номи Горкийи шаҳри Ӯротеппа бардошта, соли 1954 роҳи Сталинободро пеш гирифт. Ва панҷ сол дар факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон таҳсил намуд. Фаъолияти эҷодиашро Наимҷон Назирӣ соли 1959 асосан дар  маҷаллаи «Хорпуштак» ва радиои ҷумҳурӣ оғоз намудааст. Ҳоло бошад сарварии осорхонаи таърихӣ ва кишваршиносии шаҳри Истаравшанро ба уҳда дорад.

## Эҷодиёт
Наимҷон Назирӣ бештар дар боби шеърҳои ҳаҷвӣ ва бачагона заҳмат кашидааст. Ӯ муаллифи маҷмӯаҳои «Хушаҳо», «Гулқайчӣ», «Хирсаки каҷпо», «Бахти мо», «Тӯшаи роҳ» ва ғайра мебошад.
Ходими журнали ҳаҷвии «Хорпуштак» (1959—1964), муҳаррири радио рӯзномаи «Сӯҳбати дӯстон», сармуҳаррири Комитети давлатии телевизион ва радиошунавонии назди Со­вети Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1964—1975). Аз соли 1975 мудири шӯъбаи газетаи «Роҳи коммунизм»-и шаҳри Ӯротеппа. Аввалин шеърҳояш дар газетаи «Роҳи коммунизм» соли 1950 чоп шудаанд. Шоир қариб дар ҳамаи шаклҳои шеърӣ қувваозмоӣ карда­аст.

Соли 1960 достони «Хатои Насим»-ро ки аз ҳаёти донишҷӯён нақл мекунад, таълиф намуд. Бештар ба ҳаҷву мутоиба майл дорад. Муаллифи маҷмӯаҳои «Хӯшаҳо» (1971) ва «Тӯҳфаи баҳор» (1974) мебошад. Шеърҳои хаҷвӣ ва бачагонааш дар маҷмӯаҳои «Гулқайчӣ» (1980), «Хирсаки каҷпо» (1981) ба табъ расидаанд. Очерки «Дастони шифобахш», ки дар бораи Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ духтури терапевт Камол Баратович Охунов ҳикоят мекунад, ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Шеъру масал ва ҳаҷвияҳояш ба якчанд забонҳои халқҳои Иттиҳоди Шӯравӣ тарҷума шудаанд. Асарҳои адибони рус, ӯзбек (Саид Аҳмад «Марги порахӯр»), озарӣ, туркман ва диг., инчунин латифаҳои булгории «Лабханди Габрово»-ро ба тоҷики гардондааст. Бо ме­дали «Барои меҳнати шуҷоатнок. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» мукофотонида шудааст. Аз соли 1975 узви ИН Иттиҳоди Шӯъравӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Сомонаи «ҲАКИМОНА» 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Адибони форсу тоҷик
Файзулло Абдуллоев (генерал-майор)

**Файзулло Абдуллоев** (1954, ноҳияи Фархор – 1993, Душанбе) — генерал-майори милитсия (1993, пас аз вафот).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии педгогии Душанбе (1977) ва Мактаби милитсияи ВКД СССР дар Тошканд (1989). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттифоқи Советӣ (1977 – 79), нозири кор бо ноболиғони шуъбаи кофтукови ҷиноятии Раёсати корҳои дохилии шаҳри Душанбе (1979 – 88), сардори Шуъбачаи милитсияи Шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Рӯдакӣ (1988 – 90), муовини сардори Шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Исмоили Сомонӣ (1990 – 91, сардори Шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Ҳисор (1991 – 92). Аз 26 декабри 1992 командири баталиони таъйиноти махсуси ВКД ҶТ буд.

## Ҷоизаҳо
Бо медалу ифтихорномаҳои давлатӣ сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Милитсияҳои тоҷик
Музаффар Абдуллоев

**Музаффар Абдуллоев** (тав. 1.11.1959 дар ш. Қӯрғонтеппа), - ҳуқуқшинос, Корманди фахрии
Прокуратураи ҶТ. Дорандаи медали «Хидмати шоиста» 
## Зиндагинома
Музаффар Абдуллоев соли 1976 мактаби миёнаи шаҳри Қӯрғонтеппаро хатм карда, фаъолияти кориашро ҳамчун
челонгари Раёсати обтаъминкунии шаҳри Қӯрғонтеппа оғоз намуда,  С. 1987 факултети
ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон-ро хатм карда, дар мақомоти Прокуратураи
ҶТ дар вазифаҳои муфаттиши прокуратураи ноҳияи Комсомолобод (Ҳоло Нуробод), 
соли 1987-1991, соли 1991-1994 муфаттиш оид ба корҳои махсусан муҳимми назди Прокуратураи генералии ҶТ,
соли 1994-2001 муовини аввали Прокуратураи ҳарбии гарнизони Душанбе, с. 2001-2003 прокурори ҳарбии
гарнизони шаҳри Қӯрғонтеппа, 2003-2010 Раиси суди шаҳри Қӯрғонтеппа шуда кор кардааст. Аз с. 2010 то с.2015 раиси суди ноҳияи Ҳисор буд. Абдуллоев полковники адлия, Корманди фахрии
Прокуратураи ҶТ буда, бо медали «Хидмати шоиста» мукофотонида шудааст. 
## Сарчашма

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»
Неъмат Абдуллоев

**Неъмат Абдуллоев** — омӯзгор, ҳуқуқшинос,  Аълочии маорифи ҶТ. Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
## Зиндагинома
Неъмат Абдуллоев  14 майи  1939  дар деҳаи Ноҷии Болои ноҳияи Ҳисор
таваллуд шудааст. Ӯ соли 1957 мактаби миёнаи №6-и ноҳияро хатм кардааст.
С. 1961 ба фак. ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил шуда, соли 1966 фаъолияти
кориашро ба ҳайси лаборант дар кафедраи ҳуқуқи ҷиноятии фак. ҳуқуқшиносии донишгоҳ оғоз намудааст. Сипас соли 1967-1970 дар аспирантураи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон  хонда, соли 1970 рисолаи номзадиро ҳимоя кардааст.
Неъмат Абдуллоев соли 1970-1990 дар донишгоҳ ҳамчун муаллими калон, дотсент дар кафедраҳои ҳуқуки ҷиноятӣ, ҳуқукӣ судӣ ва назорати прокурорӣ фаъолият намуда,
аз соли 1990 то 2008 мудири кафедраи ҳуқуқи судӣ ва
назоратӣ прокурории фак. ҳуқуқшиносӣ Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Аз с.
2008 то 2013 дар кафедраи ҳуқуқи судӣ ва назорати
прокурорӣ дотсент шуда кор кардааст.
Абдуллоев тӯли ин солҳо ба корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ низ
машғул шуда, оид ба мурофиаи ҷиноятӣ китоби
дарсӣ иборат аз 2 қисмро таълиф намуда, доир ба
эҳтимолияти бегуноҳии айбдоршаванда, проблемаи
таъқиби ҷиноятӣ, истифодаи донишҳои махсус дар
мурофиаи ҷиноятӣ ва иштироки мутахассис дар
амалиётҳои тафтишотӣ мавод ба чоп расонидааст.
Абдуллоев аъзои ҳайати кори лоиҳаи Конститутсияи
нав ва Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ буда, дар
конференсияҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва хориҷӣ, аз
ҷумла дар Қазоқистон, Россия, ИМА, Германия,
Полша ва Венгрия иштирок ва баромад намудааст.
## Ҷоизаҳо
* «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон», 
* медали «Собиқадори меҳнат»  
* унвони фахрии «Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон»   

## Сарчашма


Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Афтиши ҷисм

**Афтѝши ҷисм** — ҳаракати ҷисм дар майдони ҷозибаи Замин ҳангоми ба сифр баробар будани суръати ибтидоӣ. Афтиши ҷисм зери таъсири қувваи ҷозиба, ки ба масофаи байни ҷисм, маркази Замин ва қувваи муқовимати муҳит (ҳаво, об) r вобаста аст, ба амал меояд (қувваи муқовимати муҳит ба суръати ҳаракат υ вобаста мебошад). Афтиши ҷисм ба сатҳи Замин ба гардиши шабонарӯзии он (бо суръати кунҷии ω=0,0000729 рад/с) низ вобаста аст. Агар ғайрикуравӣ будани Замин, таъсири гардиши он (аз сабаби хурдии ω), инчунин муқовимати ҳаво ба назар гирифта нашавад, ҳаракати маркази вазнинии ҷисми афтанда аз рӯйи хатти росте ба амал меояд, ки он ба маркази Замин равона шудааст. Ҳангоми афтиши ҷисм дар баландии ниҳоят хурди h (h<<R – радиуси Замин) вобастагии қувваи ҷозибаро сарфи назар аз r ҳисоб кардан мумкин аст. Ҳаракати маркази вазнинии ҷисм бо шитоби доимии g0 (шитоби қув­ваи ҷозиба) ба суръати аз рӯйи қонуни		     
 (1) 
афзоянда ба вуҷуд меояд (х – масофаи тайшуда нисбат ба мавқеи аввалаи ҷисм). Ҳангоми афтиши ҷисм аз баландиҳои калон h вобастагии қувваи ҷозиба ва масофа r=R+h –x-ро ба эътибор гирифтан зарур аст. Дар ин маврид шитоби маркази вазнинии ҷисми афтанда аз рӯйи қонуни ω = g0R2 /r2, суръат аз рӯйи 
 (2)
тағйир меёбад. 
Ҳангоми x = h будан ифодаи (2) суръати ҷисми афтандаро дар лаҳзаи афтиши ҷисм ба сатҳи Замин ифода мекунад ва ҳангоми h<<R будан ифодаи (2) ба ифодаи (1) табдил меёбад. Ҳангоми афтиши ҷисм аз баландии хурд дар ҳолати ба эътибор гирифтани таъсири гардиши Замин, ба қувваи ҷозиба қувваи марказгурези инерсия зам мешавад. Баробартаъсиркунандаи ин ду қувва қувваи вазнинии Р мебошад, ки самташ амудӣ аст. Дар ин маврид шитоби афтиши озод (шитоби қувваи вазнинӣ) g аз g0 ҳам аз ҷиҳати бузургӣ ва ҳам аз ҷиҳати самт фарқ карда, ба арзи ҷуғрофиёи φ вобаста аст (масалан, шитоби афтиши озод дар қутб ба 9,83 м/с2 ва дар хатти истиво ба 9,78 м/с2 баробар аст).
Дар амалия барои ҷисмҳое, ки суръати афтиши онҳо зиёд аст (масалан, афтиши тири тӯп, парашют), муқовимати муҳитро ба назар мегиранд. Ҳангоми аз баландиҳои зиёд афтодани ҷисм қувваи Кориолисро бояд ба эътибор гирифт, зеро қувваи инерсияи Кориолис ҳангоми афтиши амудии ҷисм дар Нимкураи шимолии Замин тамоюли шар­қӣ ба вуҷуд меоварад.

## Эзоҳ

* Кикоин А. К. «Закон нечетных чисел» для свободного падения тел. Квант, № 12. М., 1984; 
* Ландсберг Г. С. Элементарный учебник физики. Т. 1. М., 1985; 
* Сивухин Д. В. Курс общей физики. Т. 1. Механика, М., 2005.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Физика
Аффект

**Áффект** (аз лот. offectus – изтироби рӯҳӣ) — шадидтарин ва кӯтоҳтарин ҳаяҷонзадагӣ, фишори рӯҳӣ ва эҳсосот дар шахс, ки боиси хашм, тарс, навмедӣ ва ғайра гардида, шахс дар он ирода ва идораи худро барои чанд лаҳзае аз даст медиҳад. Дар ҳолати аффект хусусиятҳои зерин пайдо мешаванд: заифшавии амиқи шуур, амнезияи пурра ё ҷузъии хотир, вайроншавии идрок ва диққат. Пайдоиши ҳолати ффект ҳамеша бо вазъияти шароитҳои муҳимми ҳаёти инсон алоқаманд аст. Аффектро инчунин ангезандаҳои қавӣ, аз қабили истифодаи калимаи бемаврид, таҳқир, таҳдид, рафтори номатлуби одамони дигар ба вуҷуд меоваранд. Ба аффект бештар одамоне гирифтор мешаванд, ки силсилаи асабашон дар мувозанати қавӣ нест. Дар ҳолати аффект майдони фаъолияти шуур маҳдуд мегардад, яъне он ба доираи маҳдуду муайяни ашёву  ҳодисаҳо равона мешавад. Амалҳои дар ҳолати аффект бавуҷудоянда хусусияти автоматӣ доранд. Аффект аз се зина иборат аст: зинаи тайёрӣ, таркиш ва баъди таркиш. Дар равоншиносӣ асосан аффекти патологӣ ва физиологиро ҷудо мекунанд. Аффект ҳамчун ҳолати сабуккунанда дар адабиёти ҳуқуқӣ тавсиф дода мешавад, зеро айбдоршаванда аз рӯйи барномаи пешакӣ банақшагирифта ҷиноятро содир намекунад, балки ҳаракату рафторҳои ӯ зери таъсири шароитҳои ногаҳонӣ сурат мегиранд. Ҳолати аффект бо сонияҳо чен карда мешавад. Устувории ҳолати аффект аз дараҷаи ахлоқи шахс вобаста аст. Аз сабаби он ки аффект имкони танзими ҳудуди рафторро ниҳоят маҳдуд менамояд, тавсияҳо оид ба бартарафсозии он дар амалияи педагогӣ ва муолиҷаи рӯҳӣ мақсади пешгирикунӣ дорад. Ҳолати аффектро бо роҳи бартараф намудани вазъиятҳои онро бавуҷудоваранда, иҷрои амалҳои диққатро ба дигар тараф ҷалбкунанда ва ғайра пешгирӣ кардан мумкин аст.

## Эзоҳ

* Краткий психологический словарь. М., 1984; 
* Луғати мухтасари истилоҳоти педагогика. Д., 1988; 
* Новая российская энсиклопедия. Т. II. М., 2005; 
* Қодиров Қ. Б., Давлатов М. Т., Расулов С. Х. Вожаномаи тафсирии истилоҳоти психологӣ ва педагогӣ. Д., 2008.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Психология
Гурӯҳ:Педагогика
Аффикс

**Áффикс** (лот. affixus – пайвастшуда, часпида) — ҳиссаҳои ёрирасони калимасоз, ки дорои маънои грамматикӣ буда, ба аввал, мобайн ва ё охири реша пайваст шуда маънову сохти онҳоро тағйир медиҳанд. Аффиксҳо пеш аз решаву асос оянд, пешванд (префикс; ҳам-дил, бо-шукӯҳ, бе-мағз, дар-омад, фур-овардан), дар мобайн миёнванд (интерфикс: гуфт-у-гӯ, гир-у-дор, дав-о-дав) ва дар охир пайваст гарданд, пасванд (суффикс: амон-ӣ, шавқ-манд, чӯб-ин, гул-истон) ном доранд. Навъи дигари аффикс миёнванд (инфикс) мавҷуд аст (масалан дар забони англисӣ sta-n-d – истодан масдар буда, бе миёнванди n – stood маънои «меистод»-ро мефаҳмонад) ва ин дар забони тоҷикӣ маъмул нест. Аффикс вобаста ба хусусияти маъносозӣ калимасоз (ҳам-фикр, бо-шараф, ҳалво-гар, сабз-иш, хирад-манд) ва шаклсоз (би-гуфт, ме-гуфт, корд-ча, каду-ча, чӯб-ак) шуда, баъзе аффиксҳо ҳам маънои луғавӣ ва ҳам маънои грам­матикии решаро тағйир медиҳанд. Масалан: сӯз-он, даҳ-а, но-дон, сиёҳ-ӣ. Дар мавриди муайян намудани вазифаи маъносозию шаклсозии аффикс ба хусусияти маъноии онҳо дар дохили реша ё асос диққат бояд дод, зеро як зумра аффиксҳо шаклсоз бошанд ҳам (хоҳар-ча, одам-ча, кабуд-ча), хосияти калимасозӣ низ доранд (бози-ча, ало-ча, қалам-ча). Аффиксҳо дар забон вазифаҳои муҳимми луға­вию грамматикиро адо намуда, аз рӯйи дараҷаи калима­созӣ дар забони муосир ба гурӯҳҳои сермаҳсул, каммаҳсул ва бемаҳсул ҷудо мешаванд. 
1. Аффиксҳои сермаҳсул аз рӯйи қолаби муайяни калимасозӣ миқдоран калимаҳои бисёр месозанд: ҳам-, бо-, бе- ва ғайра 
2. Аффиксҳои каммаҳсул доираи калимасозии нисбатан танг доранд ва калимаҳои бисёр сохта наметавонанд: бар-, фур-, дар-. 
3. Аффиксҳои бемаҳсул танҳо бо якчанд калима омада, хусусияти қадимӣ доранд, аз давраҳои пеш то кунун ду–се калима сохтаанд: -ур (ранҷ-ур, музд-ур, ганҷ-ур).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Морфология
Муъминҷон Абдуллоев

**Муъминҷон Маҳмудҷонович Абдуллоев** — омӯзгор - кимиёгар, муҳандис - металлург, номзади илмҳои техникӣ (2000). Аълочии маорифи ҶТ.
## Зиндагинома
Муъминҷон Маҳмудҷонович Абдуллоев 20 апрели  1957  дар шаҳри Самарқанд таваллуд шудааст.
Хатмкардаи факултети кимиёи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1980) ва факултети металлургияи Институти политехникии Қазоқистон (1989). Сармуҳандиси Институти кимиёи АИ ҶТ (1980-1983), электролизчӣ, устои баст, устои калон, технолог, муовини сардори сехи электролизи КВД «ШАТ» (1983-1993), муовини директор, директори Коллеҷи металлургии Турсунзода (1993-2008),
мудири шуъбаи маорифи ш.Турсунзода (2008-2009), директори литсейи президентии ш.Турсунзода (2009- 2010), директори Коллеҷи металлургии Турсунзода (аз с. 2010 инҷониб). Ӯ Аълочии маорифи ҶТ буда, бо ифтихорномаҳои давлатӣ мукофотонида шудааст. 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд
Анварпошо

**Исмоил Анвар**, маъруф ба **Анварпошо** ё (аз аввал) **Анварбой** (, ; , Истамбул — , деҳаи Обдараи ноҳияи Балҷувон) — сиёсатмадор ва низомии турк, генерал, яке аз сарварони ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ»-и ҷавонтуркон, иштирокчии Инқилоби соли 1908 (алайҳи султон Абдул Ҳамид) ва табаддулоти давлатии апрели 1913-и ҷавонтуркон дар Туркия.

Бо лақабҳои «***Домоди халифа***» ва «***Наполеончики турк***» машҳур буд.

## Зиндагинома

### Роҳ ба ҳокимият
Соли 1903 Академияи Ситоди генералии Истамбулро хатм кардааст. Моҳи феврали 1914 ба унвони «пошо» (генерал) соҳиб гардида, вазири ҳарбии Туркия таъйин шуд. Солҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ сарфармондеҳи Қувваҳои мусаллаҳи Туркия буд. Дар сиёсати худ ба пантуркизм ва панисломизм содиқ буда, бо Олмон ҳамкорӣ дошт. Моҳи сентябри 1918 дар Боку алайҳи болшевикон мубориза бурда, баъди шикасти Туркия (1918) дар Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба Олмон гурехт. Аз ҳамон вақт ба муқобили ҳаракати миллии озодихоҳии туркҳо мубориза мебурд. Соли 1920 ба Москва омада, бо В. И. Ленин вохӯрд ва худро тарафдори Инқилоб вонамуд кард. Ӯ чун инқилобчии матин 1 сентябри 1920 ба Боку фиристода мешавад. Аммо нақшаҳояш дар он ҷо барор нагирифта, моҳи октябри 1921 ба Ҷумҳурии Халқии Бухоро омад.

### Лашкаркашӣ ба Бухоро
Дар Бухоро бо қувваҳои зиддишӯравии Осиёи Миёна ва мамолики хориҷ (Афғонистон, Туркия ва ғайра) забон як карда, бо мақсади таъсис додани имперотурии «Туркияи Бузурги Султонӣ», «Турони бузург» ва «Давлати ягонаи турк» («Улуғ тюркчилик») қотеъона талош намуд. Моҳи ноябри 1921 бо кумаки қувваҳои аксулинқилобӣ ба Бухорои Шарқӣ лашкар кашид, ки он бебарор анҷомид. Баъди муҳосираи Душанбе 22 марти 1922 амири собиқи Бухоро Олимхон Анварпошоро сарфармондеҳи нерӯҳои аксулинқилобӣ таъйин намуд, ки сабаби норозигии сардори босмачиёни маҳаллӣ Иброҳимбеки лақай гардид. Анварпошо худро муборизи истиқлол ва озодии мусулмонони Шарқ эълон кард. Ӯ мехост бо ин роҳ қувваҳои зиддишӯравии хориҷӣ ва дастаҳои босмачиёни дохилиро муттаҳид намуда, ба мақсади ниҳоии худ ноил гардад, вале Артиши Сурх бо ёрии меҳнаткашони маҳаллӣ нақшаҳои Анварпошоро барбод доданд.

## Марг
Анварпошо ҳамроҳи чанд тан ҳаммаслаконаш 4 августи 1922 дар арафаи Иди Қурбон дар задухӯрди назди деҳаи Обдараи минтақаи Кӯлоб ба қатл расид. Ҷасади ӯро дар баландии Чаган ба хок супурданд. Бо ташаббуси расмии Ҳукумати Туркия боқимондаи ҷасади Анварпошшо баъди 74 сол 31 июли 1996 ба Туркия интиқол дода шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Туркия
Транзистор

thumb|right|250px|Транзисторҳои гуногун
**Транзистор** (инглисӣ: transistor), триоди нимноқилӣ — қисми афзори радиоэлектронӣ. Транзистор асосан барои пурқувваткунӣ ва табдилдиҳии сигналҳои электрӣ ба кор бурда мешавад. Транзистор дорои се электрод мебошад. Транзисторҳо аз рӯи усули коркунӣ ва хосиятҳояшон ба ду синф ҷудо карда шудаанд: биполярӣ ва униполярӣ.

Соли 1956 барои ихтироъи транзистор Уилям Шокли, Ҷон Бардин ва Уолтер Браттейн мукофоти нобелиро дар соҳаи физика соҳиб шуданд.
310px|thumb|Нусхаи нахустин транзистори корӣ дар ҷаҳон
Дар схемаҳо транзистор бо ҳарфҳои «VT», «Q» ё «Т» ифода карда мешавад.
Транзистор аз тиристор фарқ дорад.

## Сарчашма
Википедияи русӣ

## Пайвандҳо
* Транзистор. Теория. Общие понятия.

Гурӯҳ:Радиоэлектроника
Ҷонишинҳои шахсӣ

**Ҷонишинҳои шахсӣ** — ба се шахс ҷудо мешаванд: шахси якум — гӯянда: **ман, мо (моҳо, моён)**; шахси дуюм — шунаванда:**ту, шумо (шумоҳо, шумоён)**; шахси сеюм — Ғоиб: **ӯ, вай, онҳо//онон** Ҷонишинҳои **мо, шумо** баробари маънои аслӣ тобишҳои фурӯтаниву хоксориро ҳам ифода менамоянд. Ҷонишинҳо ду шумора доранд:танҳо ва ҷамъ. Ҷонишинҳои танҳо **ман, ту, ӯ (вай)** буда, **мо, шумо, онҳо** ҷонишинҳои ҷамъ ҳастанд. Дар забони тоҷикӣ ибораҳои ин кас ва он кас вазифаи ҷонишини шахси сеюми танҳоро иҷро карда, бо ҷонишинҳои ӯ ва вай муродиф шуда, дар ин маврид ҳамчун воситаи ифодаи эҳтиром зоҳир мешаванд,

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. —  Душанбе: Дониш, 1985. — 157саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Абера

**Абера** - дар муносибатҳои гражданӣ абера ба қатори меросхӯрони қонунӣ дохил мешавад. Абера узви авлодии меросдиҳанда аст. Абера ҳуқуқи меросхӯри қонунии пешниҳодшавандаро дорад. Агар фарзанди шахси меросгузор бо сабаби вафот меросро қабул карда натавонад, ҳиссаи он ба набера ва абераи он мегузарад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Абонемент

**Абонемент** — аз фаронсавӣ abonnement – ба ягон чиз обуна шудан), ҳуҷҷатест, ки ба муддати муайян аз китобхона, театр, майдони яхмолакбозӣ, ҳавзи оббозӣ, телефон, нақлиёт ва ғайра истифода бурданро таъмин мекунад.

### Абонемент дар кори китобхона
1)Абонемент дар кори китобхона шакли хидматрасонӣ ба хонандагон, ки ҳуқуқи истифодаи асарҳои нашршуда ва дигар захираҳои берун аз китобхонаро медиҳад. Абонементи китобхона ройгон аст. Хонандагон бояд китобро эҳтиёт карда, дар вақти муайяншуда баргардонанд; 
### шуъбаи китобхона
2) шуъбаи китобхона, ки адабиётро барои хона медиҳад. Абонемент ба китобдор барои таъсири педагогӣ расондан ба қироати хонандагон, омӯзиши дархосту рағбати онҳо, ёрӣ расондан дар интихоби китоб имкониятҳои васеъ фароҳам меоварад. Вобаста аз хусусияти вазифавӣ Абонементро ба навъҳои зерин ҷудо мекунанд: 
### Абонементи фардӣ
Абонементи фардӣ – бевосита ба хонандагони китобхона хидмат мерасонад; Абонементи коллективӣ – талаботи ташкилотҳоро қонеъ мегардонад; Абонементи ғоибона – китобҳоро бо почта ирсол мекунад; 
### Абонементи байникитобхонавӣ
Абонементи байникитобхонавӣ – тавассути он китобхона маҳсулоти чопии надоштаашро ба муддати муайян аз дигар китобхонаҳо талаб карда мегирад; Абонементи байналхалқӣ – барои аз китобхонаҳои давлатҳои хориҷӣ дастрас кардани китобҳои зарурии дар китобхонаҳои ҷумҳурӣ набуда хидмат мекунад. Бо мақсади самаранокии кори китобдорҳо ва хидматрасонӣ ба хонандагон шаклҳои мухталифи Абонемент истифода мешаванд: 
### Абонементи умумӣ
Абонементи умумӣ – китобдор барои хидматрасонӣ ба хонандагон тамоми амалҳоро иҷро мекунад, ки ин хоси китобхонаҳои хурд аст; Абонементи вазифавӣ – ҳар як китобдор вазифаи муайянеро иҷро мекунад (ба китобхона обуна кардан, ба хонандагон маслиҳат додан, ба расмият даровардани додани китоб ва ғайра);
### Абонементи гурӯҳӣ
Абонементи гурӯҳӣ – хонандагонро аз рӯи синну сол, маълумот, касбу ҳунар ба гурӯҳҳо тақсим мекунанд, ба гурӯҳҳо китобдорони мутасаддӣ хидмат мерасонанд. Абонементи соҳавӣ – дар он хазинаи китобҳо аз рӯи соҳаҳо байни китобдорон тақсим карда мешавад ва китобҳоро аз ҳамин шуъбаҳо гирифтан мумкин аст.

## Шаклҳои Абонемент
Шаклҳои Абонемент метавонанд тавъам бошанд (гурӯҳӣ бо вазифавӣ, соҳавӣ бо гурӯҳӣ ва вазифавӣ ва ғайра). Дар китобхонаҳои илмӣ, махсус, мактабҳои олӣ ва дигар китобхонаҳо «Абонементи китобҳои илмӣ» ва « Абонементи хонагӣ» мавҷуданд, ки ба куҳансолону маъюбон китобҳоро дар хонаашон дастрас мекунанд. Абонементи махсус аз рӯи намуди нашрияҳо ташкил карда мешавад (адабиёти хориҷӣ, адабиёти миллӣ, адабиёти нотавию мусиқавӣ, сабтҳои овоз ва ғайра). Аз рӯи миқдор, муҳлати яквақта додани китобҳо ва вақти истифода Абонемент метавонад ҳаддор (лимитӣ) бошад. Дар бисёр китобхонаҳо дастрас намудани Абонемент озод аст. Соҳибони Абонементи театрӣ, ки пештар онро харидаанд, барои истифодаи ҷой дар театр (толори консертӣ), дар намоишномаҳои аниқшуда ҳуқуқ доранд. Интихоби Абонементи барномаҳои театрӣ ва консертӣ барои гурӯҳҳои гуногуни шунавандагон дар тарбияи бадеӣ аҳамияти бузурги таълимӣ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абонент

**Абонент** - аз калимаи франсавии аЬоппег - имзо намудан. 
Абонент - истифодакунандаи абонемент. Истифода намудан аз хидмати муайян ва дар мӯхдати пешбинишуда.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аборигенҳо

**Аборигенҳо** - (аз калимаи лотинӣ - *сокинони таҳҷоӣ*) - истилоҳе, ки дар Руми Бостон маъмул буд ва номи сокинони муқимӣ, таҳҷоии мамлакатро ифода мекард. Истилоҳи аборигенҳо дар Ҳуқуқи конститутсионии мамлакатҳои хориҷӣ ба кор бурда мешавад.  Ин ибора ба забони русӣ ҳамчун *“коренные народы"* тарҷума шудааст, ки ба ибораи тоҷикии *“халқиятҳои таҳҷойи”* мувофиқ аст. Дар ИМА ба аборигенҳо ҳуқуқи мустаснои истифодаи замину обе, ки дар ҳудуди истиқомати онҳо ҷойгиранд, дода шудааст. Бо ҳамин сабабҳо дар ҳуқуқи конститутсионии давлатҳое, ки дар заминҳои аборигенҳо сокинбуда ташкил ёфтаанд, ҳуқуқи аборигенҳо ба замин кафолат дода шуда, ибораи “марзи аборигенҳо” истифода мешавад.

## Нигаред
* Ҳуқуқи муқобилият ба истисмор 
## Адабиёт
* 
* *Грег Пельцер, Хизер Экснер*. Формирование современного государства и коренные народы  // University of the Arctic, 2011.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* ''Соколовский С.'' Категория «коренные народы» в российской политике, законодательстве и науке 
* **Документы ООН:**
** Конвенция о коренных народах и народах, ведущих племенной образ жизни в независимых странах  (Конвенция МОТ № 169), 1989
** Вопросы коренных народов 
** Декларация Организации Объединенных Наций о правах коренных народов. Принята резолюцией 61/295 Генеральной Ассамблеи от 13 сентября 2007 года.
* **Международные организации:**
** Специальный докладчик ООН по ситуации с правами человека и основными свободами коренных народов
** Постоянный форум ООН по делам коренных народов
* **Неправительственные организации:**
** Ассоциация коренных, малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока РФ
** Инуитская Циркумполярная Конференция.
** Союз саамов
** Информационный центр коренных народов России «L’auravetl’an»
** Международная рабочая группа по делам коренных народов (IWGIA)
** Survival International 
** Информационно-правовой центр коренных малочисленных народов Севера 
** Союз коренных народов Руси 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Пешпардохт

**Пешпардохт** (Аванс) - маблағи пулие, ки ба ҳисоби пардохти оянда барои неъматҳои моддии мувофиқи шартнома гирифташуда, кори иҷрогардида, хидмати расонидашуда супорида мешавад.

Чунин маблағ дар мавриди ба таври дахлдор иҷро намудани ӯхдадорӣ ва пардохти пурраи он ба ҳисоб гирифта мешавад. Пешпардохт дар муносибатҳои шартномавӣ хеле васеъ истифода мешавад. Пешпардохт одатан мувофиқи шартнома аз 10 то 40 фоизи арзиши пурраи шартномаро ташкил медиҳад. Дар шартнома ба сифати пешпардохт дода шудани маблағ бояд қайд карда шавад. Зеро дар баъзе мавридҳо зарурати фарқ намудани он аз дигар муносибатҳои ба он монанд мумкин аст ба миён ояд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Ҷонишинҳои нафсӣ

**Ҷонишинҳои нафсӣ** ба шахсе ишора мекунанд, ки дар шароити муайяни нутқ иҷрокунандаи амал мебошад. Бинобар ин онҳо ба ҷонишинҳои шахсӣ наздиканд. Миқдори ҷонишинҳои нафсӣ дар забони тоҷикӣ зиёд нест. Ба ин гурӯҳ калимаҳои **худ, хеш, хештан** дохил мешаванд.Ҷонишини **худ** дар забони адабии ҳозираи тоҷик хеле серистеъмол буда, дар чунин мавридҳо истифода мешавад:
а)ифодаи субъекти амал:

## Мисолҳо
*...меҳмонро ба чорзону нишастан таклиф карда, **худ** ҳам чорзону нишаст (Садриддин Айнӣ);
* —Марҳамат кунед,ба нон нигоҳ кунед,- гуфта меҳмонро ба нонхӯрӣ таклиф кард ва **худ** ҳам баробари меҳмон луқмаи нонеро ба даҳон андохт...(Садриддин Айнӣ).
б) ифодаи соҳибият:

## Мисолҳо
* Ситораҳо акси ***худро*** бо тамоми нурашон ба даруни ин кӯча 
меандозанд (Садриддин Айнӣ).
* Чашмаҳо монанди чашмони ситамдидагони даврони подшоҳӣ оби ***худро*** чакра- чакра мечаконанд (Садриддин Айнӣ).
Ҷонишинҳои **хеш** ва **хештан** муродифи ҷонишини **худ** мебошанд, аммо онҳо нисбатан камистеъмол буда, асосан дар услуби бадеӣ (бештар дар назм) истифода мешаванд.
## Мисолҳо
* Омадӣ, ёбӣ ту нони ***хешро'','''
* Зинда дорӣ худ ҷони ***хешро*** (Мирзо Турсунзода)
* Аввал ***хеш*, *'баъд дарвеш (зарбулмасал)

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 163саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Ҷонишинҳои саволӣ

**Ҷонишинҳои саволӣ** ашёву шахс ва ё аломату миқдори онро бевосита ифода намекунанд, балки онҳоро ба воситаи пурсиш муайян месозанд.Дар забони тоҷикӣ калимаҳои **кӣ, чӣ, киҳо,чиҳо, кадом, кадомҳо, чанд, чаро, ку, куҷо, кай, чӣ гуна, чӣ хел, чӣ сон, чӣ зайл, чӣ тариқ, чӣ ҷадар, чӣ тавр** ба сифати ҷонишинҳои саволӣ истеъмол мешаванд.
## Мисолҳо
* ***Чӣ*** буданашро сонӣ мефаҳмӣ (Садриддин Айнӣ);
*... ба ***кадом*** рӯзи худ шукр кунам? (Садриддин Айнӣ)
* Ба ***чанд*** даромадӣ? (Фотеҳ Ниёзӣ)
Ртлрӣрртҳтпт ӣ

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 164саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Авал

**Авал** - аз калимаи франсавӣ - ауа1 супориши векселӣ, тарзи кафолати пардохт.
Кафолат додан маънии онро дорад, ки бонк ӯхдадор мешавад, ки дар мавриди муфлис шудани авалгиранда  маблағро гузаронад.
Пас аз гузаронидани маблағ бонк ҳуқуки талаб кардани онро пайдо мекунад. Авалро аз номи бонк раиси садорат ё ҷонишиии он ва сармуҳосиб имзо мекунанд. Додани авал дар асоси созишномаи тарафҳо ба амал бароварда мешавад. Якчанд намуди авалро фарқ мекунанд: пурра, қисмӣ, шартй, бо маҳдудиятҳои муайян ва бешарт.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Авалист

**Авалист** - шахсе, ки кафолати додани маблағи вексел, чекро медиҳад. Пас аз
додани маблаги вексел ҳуқуқи ҷуброн кардани онро аз шахсе, ки ба он авал
дода шудаасг, талаб карда метавонад. Ҳаҷм ва характери ҷавобгарии авалист ба ҳаҷм ва характери ҷавобгарии шахсе, ки ба он авал дода шудааст, баробар аст.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Абсентизм

**Абсентизм** — ба нишонаи эътироз аз иштирок дар маъракаи интихобот ва овоздиҳӣ саркашӣ кардан.

Дар бисёр мамлакатҳо бо сабаби ғайридемократй гузаштани интихобот ва иродаю манфиати халқро ба эътибор нагирифтани вакилон (намояндагон) шаҳрвандон аз иштирок дар интихобот сар мепечанд. Бо мақсади иштироки интихобкунақдагонро дар интихобот таъмин намудан қонунҳои интихобот чораҳои гуногунро пешбинӣ мекунанд.
Масалан, мувофиқи қ.З м.48 Қонуни конститутсионӣ «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикисгон» интихобот дар ҳавзаи якмандатаи интихобот он гоҳ баргузорнашуда ҳисобида мсшавад, ки дар он камтар аз нисфи интихобку нандагони ба рӯйхат дохилшуда иштирок карда бошанд. Дар асоси қ.2 м.49 ҳамон номзад вакили Маҷлиси намояидагон интихобшуда ҳисоб меёбад, ки дар вақти овоздиҳии такрорй аз номзади дигар, дар сурати дар овоздиҳй иштирок кардани беш аз нисфи шумораи интихобкунандагони ба рӯйхат дохилгардида миқдори зиёдтари овози интихобкунандагонро гирифта бошад.Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. Душанбе: ЭР-граф, 2009, — c.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Интихобот
Авбошӣ

**Авбошӣ** — дағалона вайрон кардани тартиботи ҷамъиятӣ, ки дар беэҳтиромӣ нисбат ба ҷамъият зоҳир мегардад ва бо зӯроварӣ ба шаҳрвандон ё таҳдиди истифодаи зӯроварӣ, ҳамчунин несту нобуд ё вайрон кардани амволи ғайр алоқаманд мебошад (м. 237 КҶ ҶТ).

Аломатҳои асосии авбошӣ аз инҳо иборатанд:
# дағалона вайрон намудани тартиботи ҷамъиятӣ;
# беэҳтиромии ошкоро нисбат ба ҷамъият;
# истифодаи зӯроварӣ ба шаҳрвандон ё таҳдиди истифодаи зӯроварӣ, несгу нобуд ё вайрон кардани амволи ғайр.

Дағалона вайрон кардани тартиботи ҷамъиятӣ ҳаракатҳое мебошанд, ки ба
манфиатҳои шахсӣ ва ҷамъиятии шаҳрвандон зарари ҷиддӣ мерасонанд.
Масалан, халал расонидан ва ё вайрон кардани чорабиниҳои фарҳангӣ, динӣ
ва дигар чорабиниҳои ҷамъиятӣ, халалдор сохтани оромии шаҳрвандон дар
вақти шаб ва ғ. Беэҳтиромии ошкоро нисбат ба ҷамъият ифодакунандаи дараҷаи баланди беҳтиромӣ нисбат ба манфиати шахсони бисёр ва ё шахси алоҳида аст, ки дар ҷои ба вукӯъ омадани авбошй ҳузур доштанд. Дағалона вайрон кардани тартиботи ҷамъиятӣ ва беэҳтиромӣ нисбат ба ҷамъият дар ҳолате авбошӣ эътироф мешавад, ки агар он бо истифодаи зӯроварӣ нисбат ба шаҳрвандон ва ё тахдиди истифодаи зӯроварӣ, ҳамчунин вайрон ва ё несту нобуд кардани амволи ғайр алоқаманд бошад. Ба сифати объекти бевоситаи авбошй тартиботи ҷамъиятӣ, яъне маҷмӯи муносибатҳои дар байни аъзои ҷамъият ҷойдоштаи қоидаҳои рафтор, ки аз тарафи қонунгузор таҳти ҳимоя гирифта шудааст, инчунин меъёрҳои одат, анъана ва ахлоқ маҳсуб мешаванд. Объекти иловагӣ саломатии одамон ва муносибатҳои моликиятӣ мебошанд.

* Агар дар ҷараёни авбошӣ ба саломатии ҷабрдида зарари миёна расонида шавад, шахси гунаҳкор мувофиқи қ.2 м. 237 КҶ ҶТ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад.
* Дар ҳолати расонидани зарари вазнин ба саломатӣ кирдорҳои шахс аз рӯи маҷмӯи ҷиноятҳо бо моддаи 237 ва 110 КҶ ҶТ банду басг карда мешавад.
* Қасдан несту нобуд ё вайрон кардани амволи ғайр ҳангоми мавҷудияти аломатҳои вазнинкунандаи ҷииояти дар моддаи 255 КҶ ҶТ пешбииишуда маҷмӯи ҷиноятро ба вуҷуд меорад, яъне кирдори шахс аз рӯи қ. 2,3 м. 255 ва м. 237 КҶ ҶТ банду басг карда мешавад. Таркиби ин ҷиноят расиӣ буда, аз лаҳзаи содир намудани кирдорҳои дар боло номбаршуда хотимаёфта эътироф мешавад.

**Субъект** — шахси ҷисмонии мукаллафи 16 - сола ва дар баъзе ҳолатҳо шахси ба синни 14 - солагӣ (қ.2. 3 м.237 КҶ ҶТ) расида мебошад. Тарафи субъективии ҷиноят бо қасди бевосита тавсиф меёбад.

 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷонишинҳои ишоратӣ

**Ҷонишинҳои ишоратӣ** — калима, ибора, ҷумлаҳо,ҳатто матнҳои яклухтро иваз карда, ба гуфтор сабукиву мӯҷазӣ мебахшанд.Ҷонишинҳои ишоратӣ аз рӯйи сохт чор хеланд: 1) сода: **ин, он; **2) сохта:**ҳамин, ҳамон**; 3) мураккаб:**ончунон, инчунин, ҳамчунон**; 4) таркибӣ: **ин гуна, ин хел** ва ғайра.Ҷонишинҳои ишоратӣ аз рӯйи таърихи пайдоишашон аслӣ ва ғайриаслӣ мешаванд.Ҷонишинҳои аслӣ дар замонҳои хеле қадим ташаккул ёфтаанд.Ҷонишинҳои **ин** ва **он** ба ҳамин гурӯҳ дохил мешаванд. Ба ҷонишинҳои аслии ғайриаслӣ ҷонишинҳои сохта, мураккаб ва таркибӣ дохил мешаванд:**ҳамин,ҳамон, инчунин, ин гуна, ин навъ, ин дараҷа,ҳамин хел, ҳамин қадар ва ғ.**

## Мисолҳо
* ***Ин*** хаёл, ***ин*** тасаввур ҷавонро дигар ба нишастан маҷол надод (Садриддин Айнӣ).
* Дар ҳақиқат ҳам ***ин*** об ***ҳамон*** оби барфу боронҳо аст (Садриддин Айнӣ).
* Амакам ба талвоса афтод, ман ҳам ***инчунин*** (Сотим Улуғзода).
* Худойқул ба бойҳои давраи қадим монанд буд, ки боз барои ***ин зайл*** якравиҳо ятимро сахттар ҷазо медоданд (Сорбон).

## Нигаред низ
* Ҷонишинҳои таъйинӣ

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 156саҳ

Гурӯҳ:Дастури забон
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Фахриддин Маликов

**Маликов Фахриддин** (28 феврали 1923 — 1 августи 1976) — муаллими хизматнишондодаи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон. Номзади илмҳои физика ва математика, дотсенти Донишгоҳи педагогии шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко.

## Ҳолнома
Фахриддин Маликов 28 феврали соли 1923 дар деҳаи Дар-Дари ноҳияи Айнӣ таваллуд шудаанд. Модар - Аминова Адолат (1895-1976). Падар - Аминов Мирзомалик (1884-1938), дар соли 1937 ҳабс шуда, 20 марти соли 1938 ҳамчун "хоини ватан", чун домулло буд, паронда шуд. Соли 1956 мувофиқи танзими давлатии Суди Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, номи неки ӯ, аз нав барқарор шуд.

Фахриддин Маликов солҳои зиёд, аз сини 16-солагӣ дар мактабҳои миёнаи ноҳияҳои Айнӣ ва Ғарм муаллими кардааст. Сипас ба Донишгоҳи педагогии шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко даъват карда шуд ва то охири умр дар ҳамин донишгоҳ сабақ медиҳад.

Санаи даргузашт 1 августи соли 1976 дар шаҳри Душанбе.

## Сарчашма
Центр-Азия
Ҷонишинҳои таъйинӣ

**Ҷонишинҳои таъйинӣ** — ашё ва аломати онҳоро ба таври умумӣ таъйин менамоянд. Онҳо аслӣ ва ғайриаслӣ мешаванд. Ҷонишинҳои таъйинии аслӣ калимаҳои **ҳама** ва **ҳар** мебошанд. Ҷонишинҳои ғайриаслӣ дертар ба вуҷуд омадаанд: **ҳар кӣ, ҳар чӣ, ҳар кадом, ҳар як** ва ибораҳои ҷонишинии **ҳар он кӣ, ҳар он чӣ, ҳар он кас, ҳар он чиз.**

## Намунаҳо

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 157саҳ.

Гурӯҳ:Дастури забон
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Ҳарф

**Ҳарф** — дар забоншиносӣ, кӯчактарин воҳиди таҷзиянопазир аз забони навишторӣ аст, ки мӯҷиби фарқи маъноӣ мешавад, мисл «г» ва «ғ».

## Нигаред низ
* Хат
* Алифбои тоҷикӣ
* Забони тоҷикӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Ҷонишинҳои номуайянӣ

## Мисолҳо:
* — Не, бояд ***ягон*** гап бошад... (Сорбон);
* ***Кадом*** рӯз, ки қадаматро беҷо мондӣ, ҳамон рӯз бо дастёрии ин хат туро ба кӯрқозиҳо ошно хоҳам кард (Садриддин Айнӣ).
Ҷонишини баъзе ҷузъи номуайяниро аз кулл ҷудо мекунад.

## Мисол:
* Баъзе аз инҳо ғилофи корд медӯхтанд (Садриддин Айнӣ).
Ҷонишинҳои чанд,чандин ва якчанд миқдори номуайянро далолат мекунанд.

## Мисолҳо:
* Бо ин чанд бех сабзӣ нафсашро ором дод (Садриддин Айнӣ);
* Якчанд бех сабзиро аз замин кашида гирифт (Садриддин Айнӣ).
Ҷонишинҳои фалон, бисмадон, фалонӣ, бисмадонӣ шахси номуайянро далолат мекунанд.

## Мисол:
* Дар деҳа овоза паҳн шуд, ки босмачиҳо фалониро дастгир кардаанд, фалониро тирборон кардаанд, фалониро бо шамшер зада куштаанд (Сотим Улуғзода).

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 170саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Чопи сурбӣ

**Чопи сурбӣ** () ба чоп ба василаи ҳуруфи сурбии мутаҳарик гӯянд. Равиши чопи сурбӣ, равиши нисбатан соддае аст, ки дар он коғаз рӯи сафҳаҳои муташакил аз ҳуруфи барҷастаи сурбб ва оғушта ба маркаб фишурда мешавад ва бар асари фишор, ҳуруф бар сафҳаи коғаз нақш мебандад.

## Эзоҳ
Ҷонишинҳои муштарак

**Ҷонишинҳои муштарак** шахсонеро далолат мекунанд, ки амал дар байни онҳо умумӣ, муштарак аст. Ба ин гурӯҳ калимаҳои **якдигар** ва **ҳамдигар** дохил мешаванд.
## Мисолҳо
* Ҳар ду ҳам ***якдигарро*** нағз шинохтанд (Ҳаким Карим).
* Ҳамаи онҳо байни ***ҳамдигар*** пайваст шуда буданд (Фотеҳ Ниёзӣ).

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 171саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Ҷонишинҳои манфӣ

**Ҷонишинҳои манфӣ** дорои маънои инкори умумӣ мебошанд. Дар забони тоҷикӣ калимаи **ҳеч** ҷонишини манфӣ ба шумор меравад. Хабари ҷумла бо ин ҷонишин дар шакли инкорӣ меояд.

## Мисолҳо:
* ***Ҳеҷ*** ҳаракати аз одат берун дида **на**мешуд (Садриддин Айнӣ).
* Зуд бош, ки ***ҳеч*** об **на**мондааст (Садриддин Айнӣ).
Шаклҳои таркибии ҷонишини манфӣ аз ҷонишини **ҳеч**, ҷонишини саволӣ ва калимаи як ва ё исм таркиб ёфтаанд:***ҳеч кӣ, ҳеч чӣ, ҳеч кас, ҳеч чиз, ҳеч гуна, ҳеч кадом, ҳеч як.***
## Мисолҳо:
* Бо сесад танга ***ҳеч кас*** ба сарбозӣ розӣ намешавад (Садриддин Айнӣ).
* Аммо вай, албатта, ***ҳеч чӣ*** нагуфт (Пӯлод Толис).
* ***Ҳеҷ кадоми*** онҳо дастхушк набуданд (Садриддин Айнӣ).

## Нигаред низ
* Ҷонишин (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 171саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Абдусамӣ Абдувоҳидов

**Абдусамӣ Абдувоҳидов** —  энергетики хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.

## Ҳолнома

Абдусамӣ Абдувоҳидов 15-уми июни соли 1943 дар деҳаи Мулломири ноҳияи Ашт дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Падараш Набиев Абдувоҳид дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ соли 1943 ҳалок гардидааст. Абдувоҳидов Абдусамӣ то соли 1955 дар мактаби нопурраи деҳааш таҳсил намуда, баъдан соли 1962 мактаби миёнаи ба номи Садриддин Айнӣ-и деҳаи Бободархони ҷамоати Понғозро хатм менамояд.Соли 1963 ба сафи Артиши Шӯравӣ даъват шуда, соли 1966 бо рутбаи лейтенанти калон ба зодгоҳаш бармегардад. Фаъолияти кориашро ба сифати колхозчии колхози ба номи Карл Маркс соли 1955 оғоз намудааст. Абдувоҳидов Абдусамӣ соли 1967 курси шашмоҳаи сохтмончиёни Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии шаҳри Ленинободро хатм намуд. Баъд дар идораи таъмиру сохтмони Вазорати сохтмони ҶШС Тоҷикистон дар ноҳияи Ашт (солҳои 1967-1968), энергетики совхози ба номи Тӯйчӣ Эрйигитов (солҳои 1968-1970), энергетики идораи сохтмону монтажи Трести сохтмону электриконии деҳоти Вазорати электриконии ИҶШС воқеъ дар вилояти Ленинобод (соли 1971) ва дар Идораи барқи ноҳияи Ашт ҳамчун электрик, назоратчӣ, усто, диспетчер ва дигар вазифаҳо фаъолияти кориашро давом додааст. Ӯ дар давоми фаъолияти кориаш ихтисосашро дар курсҳои кӯтоҳмуддат пайваста такмил медод. Вай мутахассиси варзида, коргари ҳалолкору ҷамоатчии фаъол ва соҳиби обрӯву эътибори хосе дар байни аҳолии ноҳия  ва ҳамкасбону ҳамкоронаш буд. Хизматҳои шоёни ӯ бо медали «20-солагии ғалаба дар ҶБВ», нишонҳои «Зарбдори меҳнати коммунистӣ», «Зарбдори панҷсолаи даҳум», «Зарбдори панҷсолаи ёздаҳум», «Ғолиби мусобиқаи сосиалистӣ дар соли 1978», дипломи Саридораи Барқи Комитети республикавии коркунони барқи Тоҷикистон, якчанд грамотаҳои фахрӣ, инчунин унвони Энергетики хизматнишондодаи Тоҷикистон аз тарафи давлат қадрдонӣ карда шудааст. 
Абдувоҳидов Абдусамӣ соли 2012 аз сабаби беморӣ ин дунёро падруд гуфт.

## Сарчашма
* Сомонаи «Паёми кӯҳсор» 
* * 

Гурӯҳ:Коркунони соҳаи энергетика
Чуқурак (деҳа, н. Ҳисор)

**Чуқурак ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Мирзо Ризои ноҳияи Ҳисор. Аз Чуқурак то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 17 км. Аҳолиаш 1170 нафар (2020; 2214 нафар — 2017), тоҷикон.

## Мардум
Чуқурак солҳои 1912-1913 аз ҳисоби муҳоҷироне, ки аз қишлоқҷойҳои Ӯртабуз ва Сангтеппаи вилояти Фарғонаи Ҷумҳурии Ӯзбекистон омадаанд, бунёд ёфтааст. Аввалин бунёдгузорони Чуқурак Носир Мингбошӣ ва Тош Хӯҷаин будаанд. Баъди ташкил шудани хоҷагии коллективӣ (колхоз) аввалин раисҳои хоҷагӣ дар Чуқурак Кенҷаев Ҷумъа ва бародари ӯ Кенҷаев Ашӯр будаанд. 

## Иқтисод
Ҳоло мардум ба боғдорӣ, зироаткорӣ ва чорводорӣ машғул аст ва дар хоҷагии «Баракати чорводор» кор мекунанд. Дар Чуқурак мактаби асосӣ, масҷиди панҷвақта, бунгоҳи тиббӣ ва 4 мағозаю дӯкон мавҷуд аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Мирзо Ризо
Зарф (дастури забон)

**Зарф** ( — ҳолат, шароит) — ҳиссаи нутқ, ки аломати амал ва ҳолатро эзоҳ медиҳад ва гурӯҳи калимаҳои мустақил, ки ҳамчун сифат гоҳо дараҷа гирифта, бо ин хосияташон аз ҳиссаҳои дигари мустақили нутқ фарқ мекунанд. Аз рӯи маънои грамматикӣ Зарф ба ду гурӯҳ: сифатӣ (ё муайянкунандагӣ) ва ҳолӣ тақсим мешавад. Аломати амал ва ҳолатро Зарфи сифатӣ аз рӯи миқдору сифат (хеле хуб, басо нозук, боғайратона кор кардан), Зарфи ҳолӣ бошад, аз рӯи замону макон, сабабу мақсад (дирӯз рафтан, болотар нишастан, қасдан омадан) эзоҳ медиҳад. Зарф дар ҷумла асосан ба вазифаи ҳол меояд ва ба калимаи асосии таркиб бо роҳи ҳамроҳӣ алоқаманд мешавад. Зарф лексикӣ ва грамматикӣ мешавад. Зарфҳои грамматикӣ қолибҳои махсуси калимасозӣ доранд. Дар забони тоҷикӣ дар зарфсозӣ усули морфологӣ (бо ёрии пасвандҳои -акӣ, -нокӣ, -она, -вор, -сон, -осо), морфологӣ-синтаксисӣ (хоксорона муомила кардан, гурбасон хез задан) ва тарзи такрории калимасозӣ истифода мешавад: ду-ду рафтан, тез-тез роҳ гаштан ва ғ.

Зарфҳо аз рӯйи маъно ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мешаванд:

* Зарфи замон;
* Зарфи макон;
* Зарфи сабаб;
* Зарфи мақсад;
* Зарфи миқдору дараҷа;
* Зарфи тарзи иҷрои амал;
* Зарфи монандӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 268 саҳ.

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Зарфи замон

**Зарфи замон** вақту замони воқеъ шудани амалу ҳолатро нишон медиҳад.Зарфи замон инҳо мебошанд: **доим//доимо, ҳоло, гоҳо, дер, аллакай, зуд, минбаъд, ҳамеша, акнун, ҳозир, рӯзона, шабона, ҳанӯз, алҳол, ҳамоно, асло, дарҳол, аввал, фаврӣ(фавран), барвақт, беист, мудом, дина, дирӯз, қаблан, абадан, баъзан, ҳаргиз, баъд, навакак, гоҳ-гоҳ, гоҳ-ногоҳ, сонӣ, дам ба дам, рӯз ба рӯз ва ғ.**

## Мисолҳо
* Падари Ҳалимҷон бошад, ***навакак*** ба корхонаи худ ба идораи газета рафта буд (Пӯлод Толис).
* ***Гоҳ-ногоҳ*** хабар мегирифт (Ҷалол Икромӣ).
* ***Гоҳо*** монанди тирамоҳи гузашта ба ёди шаҳрҳои дур меафтодам (Сотим Улуғзода).
* Чашмони ***ҳоло*** ҳам пурнури пирамард аз таҳти абрӯвони сап-сафеди ғафсаш медиданд (Пӯлод Толис).

## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 272 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Зарфи макон

**Зарфи макон** — ҷой ва макони воқеъ шудани амалу ҳолатро мефаҳмонад. Зарфҳои макони забони тоҷикӣ миқдоран каманд: **дарун, берун, пеш, қафо, боло, поён**. Калимаҳои номбурда аслан исманд. Ҳамаи ин калимаҳо бо гирифтани пасванди **тар** дар шакли дараҷаи қиёсӣ низ омада метавонанд.
Сифатҳои хоси макон аз қабили **дур (дуртар), наздик (наздиктар)** тағйири маъно карда, дар ҷумла ба вазифаи зарфи макон меоянд.
## Мисолҳо
* Равандагони мо тамошокунон ***пеш*** мерафтанд (Сотим Улуғзода).
* Баъди тамом шудани кор мо ***дуртар*** рафта ба "анбор"-и махфии худ нигоҳ кардем (Сотим Улуғзода).
* Сардорашон саҳл ***пештар*** шиштааст (Раҷаб Амонов).                                                                                       
## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 273 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Алибегӣ

**Алибегӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Хонақои Кӯҳии ноҳияи Ҳисор. Аз Алибегӣ то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 702 нафар (2017), тоҷикон.

## Ном
Алибегӣ аз номи шахс гирифта шудааст, шояд номи нахустин бунёдгузори деҳа бошад. Алибегӣ дорои масҷиди панҷвақта, осиёб ва ҷувоз аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Хонақоҳи Кӯҳӣ
Амин

**Амин** (ар.- вакил, шахси муътамад), 1) амалдор, сардор, сардори як ё якчанд деҳа дар баъзе туману вилоятҳои бекнишини аморати Бухоро. Амин  дар водии Фарғона, волостҳои уезди Самарқанд, Каттақӯрғон аз тарафи вакилони халқ интихоб мешуд. Дар аморати Бухоро Амин ба амлокдор, дар губернатории ҳарбии Туркистон ба сардори волост тобеъ буд. Вазифаи асосии *Амин* аз халқ ситондани хироҷ, тақсими обу замин, ғундоштани андози бозор (аминона) буд.

2) Дар баъзе шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон раиси комитети маҳалла ё гузарро *Амин* меноманд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Аморати Бухоро
Чуқураки Боло

**Чуқураки Боло** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навободи ноҳияи Ҳисор. Аз Чуқураки Боло то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 2752 нафар (2022), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
Чуқураки Боло солҳои пеш замини деҳа пастиву баландиҳои зиёд дошт, бо мурури замон аксари чуқуриҳо ҳамвор карда шуданд. Чуқураки Боло дар ҷониби ҷанубу ғарби маркази деҳоти Навобод, дар ҳамсоягии деҳаҳои Себистон , Шопур ва Навобод воқеъ аст, аз маркази ҷамоат 4 км ва аз маркази ноҳия 8 км дур ҷой гирифтааст.

## Мардум
Дар Чуқураки Боло 2752 нафар аҳолӣ ҳаёт ба сар мебарад, ки 311 хоҷагиро ташкил медиҳад. Дорои мактаби миёна буда, дар он 35 нафар омӯзгор ба 752 нафар хонанда дарс медиҳанд, бунгоҳи тиббӣ амал мекунад, 3 мағозаи хусусӣ низ ҳастанд, ду масҷиди панҷвақта ва 16 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. Мардум асосан ба кишоварзӣ машғуланд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Навобод (н. Ҳисор)
Аминиён

**Аминиён** (собиқ *Бессимас*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Деҳқонободи ноҳияи Ҳисор. Аҳолиаш — 1114 нафар (2022; 956 нафар — 2017), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
Дар миёни қаторкӯҳи ба ҳам наздик Боботоғ ва Қаршитоғ, ки аз байнашон дарёи Кофарниҳон ҷорист, боду ҳавои мусаффо дорад. Аминиён аз маркази ҷамоат 21 км ва аз маркази ноҳия 19 км дур, рӯ ба рӯйи деҳаи Латтабанд воқеъ гардидааст.

## Ном
Вожаи «Бессимас» муғулист, аслан «биясиғмас»-«байтал нағунҷид» ё худ «ҷойи асппарварӣ»-ро ифода мекунад.

## Мардум
Дар Аминиён мардум ба деҳқонӣ, косибӣ, ҷувозкашӣ ва чорводорӣ машғуланд, масҷиди панҷвақта амал мекунад, 121 хоҷагиву 840 нафар аҳолӣ дорад. Заминҳояш асосан лалмиянд, ба баъзе қитъаҳои замин бо воситаи насос аз д. Кофарниҳон об мебароранд ва истеъмол ҳам мекунанд. Мардум дар солҳои пешин бо одамони донишманд ва фозилу доно ҳамсуҳбат мешуданд ва гоҳ-гоҳе дар хонадони бобои Ортиқ шабнишиниҳо ташкил мешуд ва бобои мулло Сафо ва Карим Девонаро, ки аслан шӯриёнӣ мебошад, таклиф намуда, хурсандиҳо ташкил мекарданд. Соли 1951 як гурӯҳ сокинони Аминиён барои обод кардани водии Вахш муҳоҷир шуданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Деҳқонобод
Ангурзор

**Ангурзор** (собиқ *Учкул*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дурбати ноҳияи Ҳисор. Аз Ангурзор то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 8 км; роҳ автомобилгард.. Аҳолиаш 304 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Дар тамоми заминҳояш ангурҳои щаҳдбори гуногун парвариш карда мешаванд. Аҳолии Ангурзор чи мардон ва чи занон роҳу усулҳои бисёри парвариши ангурро хуб медонанд. Аз қисмати Ангурзор роҳи калони втомобилгарди Ҳисор — Душанбе мегузарад, ки ба рушди иқтисодию иҷтимоӣ ва тиҷоратии Ангурзор таъсири мусбӣ мегузорад.

Соҳаи асосии хоҷагӣ: боғу токдорӣ, чорводорӣ. Заминҳо аз Канали Калони Ҳисор обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Дурбат
Арбобӣ (деҳа, н. Ҳисор)

**Арбобӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Хонақоҳи Кӯҳии ноҳияи Ҳисор. Аз Арбобӣ то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 6 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 892 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Бунгоҳи тиббӣ ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз рӯди Хонақоҳ обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Хонақоҳи Кӯҳӣ
Арҷинак

**Арҷинак** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Хонақоҳи Кӯҳии ноҳияи Ҳисор. Аз Арҷинак то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия 34 км; роҳ худравгард. Аҳолиаш 369 нафар (2017), тоҷикон.

## Ном
Номи деҳат суғдист, эҳтимол арзиз (қалъагӣ ё сурб) бошад. 

## Иқтисод
Арҷинак 2 мактаби ибтидоӣ № 133 ва № 134, 2 неругоҳи хурди барқӣ, нуқтаи савдо ва масҷиди панҷвақта дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, чорводорӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Хонақоҳи Кӯҳӣ
Зарфи сабаб

**Зарфи сабаб** сабаби ба вуҷуд омадани ё наомадани амалу ҳолатро ифода мекунад. Ин гурӯҳи зарфҳо миқдоран хеле каманд: **ночор, ноилоҷ, саҳван, маҷбуран, беихтиёр, тасодуфан.**

## Мисолҳо
* ***Ночор*** сари аспро аз он тараф гардонда ба сари дигар кӯча нигоҳ карда давондам (Садриддин Айнӣ).
* Берунӣ ва донишмандони дигар ҳам ***ноилоҷ*** ба онҳо пайравӣ намуданд (Сотим Улуғзода).
Зарфи сабаб аз ҳисоби таркибҳои устувор пурра гашта истодааст: **чор-ночор, хоҳу-нохоҳ, хоҳам-нахоҳам, бечуну чаро, баҳудаву беҳуда.**

## Мисолҳо
* Сад бор ба худ қавл додааст, ки забонашро нигоҳ дорад, ба одамон ***беҳудаву баҳуда*** пичинг нагӯяд (Фазлиддин Муҳаммадиев).
* Маҳмуд китобро кушода ***хоҳаму нахоҳам*** варақ задан мегирад (Сотим Улуғзода).

## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. — Душанбе: Дониш, 1985. — 274 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Зарфи мақсад

***'Зарфи мақсад***' мақсади содир шудан ё нашудани амалу ҳолатро нишон медиҳад. Миқдори зарфи мақсад ҳам монанди зарфи сабаб хеле кам аст: ***қасдан, ифтихоран, барқасд, лутфан, таъкидан***

## Мисолҳо
* Вай ба ягон ҳавлӣ ***бедарак*** қадам намемонад (Ҷалол Икромӣ).
* ***Беҳуда*** сӯи мо нигоҳ намекард (Ҳаким Карим).
* Барои ин ки рози ниҳонии шавҳарашро ошкор намояд, ***қасдан*** вай бештар ва бештар озодона рафтор менамуд (Ҳаким Карим).
Ба ғайр аз калимаҳои алоҳида ба сифати зарфи сабаб таркибҳои устувори ***дидаю дониста, донистаю надониста, бемавриду бамаврид*** ҳам омада метавонанд. Таркибҳои номбурда бештар хусусияти гуфтугӯӣ доранд ва истифодаи онҳо дар забони адабӣ ҳам тадриҷан зиёд шуда истодааст.

## Мисол
* Дидаю дониста хотираҳои ҳаяҷоноварро нақл мекунем (Фазлиддин Муҳаммадиев).
* Маҳмуди бедодгар ба сӯхтори қасри дониш дидаю дониста роҳ дод (Сотим Улуғзода).

## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. — Душанбе: Дониш, 1985. — 271 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ