open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Суди конститутсионии Тоҷикистон

**Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон** — ниҳоде мустақил аз низоми додгоҳии Тоҷикистон барои назорати қонуни асосӣ ва ба манзури итминон аз бартарию иҷрои мустақими волоияти Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис шудааст.

## Таърих
Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 майи соли 1995 № 238 «Дар бораи фаъолияти ташкилии Суди консти­тутсионии Ҷум­ҳурии Тоҷикистон» таъсис шуда ва бо қабули Қонуни конс­ти­тутси­онии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 ноябри соли 1995 № 84 «Дар бораи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба фаъ­олиятоғоз кард.

## Раисон
Дар солҳои гуногун Шарипов Х. Ҳ. (1995—1996), Абдуллоев Ф. А. (1996—2000), Солеҳов М. С. (2000—2003), Ализода З. (2003—2006), Хоҷаев И. (2006—2009), Маҳкам Маҳмудзода (2009—2019), Лутфулло Абдуллозода (2019—2021) раисии Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба уҳда доштанд.

Аз соли 2021 инҷониб раисии Суди конс­ти­тут­сио­нии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Абдумаҷид Гулзода ба уҳда дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Низоми додгоҳии Тоҷикистон
Борварии пок

мини| «Борварии пок», расми Мурило . Иконография тасвири Марямро дар бар мегирад, ки дар осмон дар моҳи ҳилол шино мекунад
мини| «Борварии пок», Питер Пол Рубенс дар Прадо.
**Борварии пок** ё **Лиқоҳи мутаҳҳар** (, масалан, дар байни юнонӣ ва сирокатоликҳо — "Консепсияи Сент Анна ", расман — ) — ба дӯр будани баста шудани нутфаи Марям аз гуноҳи нахустин ба воситаи фазилате, ки дар асари шоистагии фарзандаш Исо ба даст овард, ишора дорад. Омӯзаҳои калисои католик бар ин қарор аст, ки чун баста шудани нутфаи худи Марям феъли Худост, ӯ низ «пок, мутаҳҳар ва маъсум» аст.

## Мухтассот
Борварии пок бо таваллуди Исо аз бокира, ки вуҷуди баъдӣ аст, ба ҷойи омӯзаи таҷассум, иштибоҳ мешавад. Барои баста шудани нутфаи Масеҳ, иди башорат гиромӣ дошта мешавад. Масеҳиён ба таваллуди Исо аз бокира муътақиданд, вале католикҳо ва бархе аз фирқаҳои масеҳият ба омӯзаи Лиқоҳи пок бовар доранд.

Ин бовар, ки Марям барӣ аз гуноҳ буда ва нутфааш бидуни муртакиб шудани гуноҳи аслӣ баста шуда, то даврони пасинбостон омӯзае ҷазмӣ дар калисои католик набуд. Дар 1854 ҳангоме ки Паюси нуҳум, исмати попиро матраҳ кард, Лиқоҳи пок мубаддал ба омӯза шуд. Калисои католик 8 -уми декабрро (9 моҳ пеш аз таваллуди Марям) барои ин иттифоқ гиромӣ медорад ва дар бисёре аз кишварҳои католик, рӯзи муқаддаси тааҳҳуд ё ҷашни посдорӣ хонда мешавад ва дар бархе кишварҳо таътили умумӣ аст.

## Ҳамчунин
* Консепсияи бепоёни Исои Масеҳ
* Гурӯҳ:Маъбадҳои Консепсияи бенуқсони Марями Муборак

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ineffabilis Deus . Конститутсияи апостолии Папа Пиюс IX, ки догмаи Консепсияи бенуқсонро ботантана муайян мекунад, 8 декабри соли 1854.
* Юрий Табак. Православӣ ва католикӣ. Фарқиятҳои асосии догматикӣ ва маросимӣ
* «Консепсияи беайб» //Энсиклопедияи католикӣ (1913)
* http://www.pravenc.ru/text/149527.html#part_10
* *Волконский A.M.* Доктринаи консепсияи бенуқсон дар Русияи қадим. Андешаи католикӣ
* *Лосский В. Н.* Догмаи консепсияи бенуқсон // Асарҳои теологӣ . 1975. — Шб. 14. — С. 121—125.

Гурӯҳ:Худошиносии католик
Мадейра (ҷазира)

**Ҷазираи Мадейра** (порт. Madeira – ҷангал) –  гурӯҳи ҷазираҳои вулканӣ. 

## Ҷуғрофиё
Дар уқёнуси Атлантик (калонтаринаш ҷаз. Мадейра, баландияш то 1862 м, кӯҳи Пику-Руйву), дар наздикии соҳилҳои ҷанубу ғарбии Африқо ҷойгир аст. Ҳудуди Португалия. Масоҳаташ 797 км2. Иқлимаш уқёнусию баҳримиёназаминӣ. Ҳарорати миёнаи январ тақр. 160 С, июл 250С. Боришоти солона 740 мм. М.- ро асосан гармдаштҳои субтропикӣ ва кӯҳҳои онро бешаҳои дарахтони ғор (лавр) фаро гирифтаанд. Дар М. кишоварзии гармсерӣ рушд кардааст: токпарварӣ, шаробпазӣ. Осоишгоҳҳои зимистонаи Фуншал, Камаша ва ғ. дорад. Шаҳр ва бандари асосии М.  – Фуншал (дар ҷаз. Мадейра). Соли 1419 ҷаз. Порту Санту ва галаҷаз. Мадейраро баҳрнавардони португалӣ Ж. Гонсалвиш Зарку ва Т. Ваш Тейшер кашф кардаанд. Футболбози машҳур – Криштиану Роналду дар ш. Фуншали ҷаз. Мадейра таваллуд шудааст.
рост|мини|300x300пкс| Харитаи топографии ҷазира
[чап|мини|300x300пкс| Сурати ҷазира. Сурати [НАСА|NASA]]
мини|300x300пкс| Тасвири 3D ҷазира
чап|мини|300x300пкс| Ҷангалҳои маъмулӣ
мини|300x300пкс| Намои Фуншал дар ҷазира

## Қайдҳо

## Пайванд

* 
* 
* 
* 
* Portugal Official Tourism Website
* Ботанический сад Мадейры
Майкоп

**Майкоп** (адиг. Мыекъуапэ – водии себзор ё водии себзори саҳроӣ) — шаҳр дар Руссия, пойтахти Ҷумҳурии Адигей.

## Мавқеъи ҷуғрофиёӣ
Масоҳаташ 69,64 км2. Аҳолияш 139,7 ҳазор нафар (2023). Дар соҳили рости дарёи Белая (шохоби дарёи *Кубан*) воқеъ аст. Истгоҳи р. о., шоҳроҳи автомобилгард ва фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. 

## Таърих
Шаҳр майи 1857 бунёд ёфтаст.  Аз солҳои 1869–70 шаҳр; аз соли 1991 пойтахти Ҷумҳурии Адигей. Январи 1918 дар М. ҳокимияти шӯро барпо шуд. Дар замони Ҷанги шаҳрвандӣ (1917–22) М. дар тасарруфи Қувваҳои мусаллаҳи Ҷануби Руссия буд. Марти 1920 аз ҷониби аскарони сурх озод гардид. Солҳои 1920–24 дар қисми ҳудуди марказии вилояти Кубану  Баҳри Сиёҳ,  1924–36 дар ҳайати ҳудуди маъмурии кишвари Қафқози Шимолӣ, 1936–91 маркази Вилояти Мухтори Адигей дар ҳайати кишвари Азову Баҳри Сиёҳ (Черноморск),  1937–91 кишвари Красноярск буд.  Дар давраи ҶБВ аз 9.8.1942 то 29.1.1943 сипоҳиёни Олмон шаҳрро ишғол карда, ба он зарари калон расонданд. 

### Илм ва фарҳанг
Шаҳр маркази асосии илму фарҳанги Ҷумҳурии Адигей буда, дар он аз муассисаҳои илмиву фарҳангӣ – Институти ҷумҳуриявии таҳқиқоти ҳуманитарии ба номи Т. М. Карашев, Институти таҳқиқоти улуми кишоварзии Академияи илмҳои кишоварзии Руссия, Пойгоҳи таҷрибавии умумируссиягии Институти таҳқиқоти илми рустанипарварии ба номи Н. И. Вавилов (1930), Донишгоҳи давлатии Адигей (1993), Донишгоҳи давлатии технологии Майкоп (1993), Донишкадаи фарҳанг (1997), 8 филиали мактабҳои олии Руссия, Китобхонаи Миллӣ (1895), 3 китобхонаи ҷумҳуриявӣ, Осорхонаи миллии Ҷумҳурии Адигей (1925), нигористон, филиали Осорхонаи давлатии фарҳанги мардумони Шарқ, Театри драмаи русии ба номи А. С. Пушкин (1936), Театри драмаи Адигей (1937), Театри мусиқии камеравии Адигей ба номи А. А. Ханаху (1993), Филармонияи давлатӣ (1971) ва ғайра фаъолият доранд. 

### Саноат
Соҳаҳои асосии саноат – хӯрокӣ (коргоҳҳои гӯшту шир, корхонаҳои консерв, майкашӣ, равғанкашӣ), мошинсозӣ, трансформатор, мебел, истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ), корхонаҳои саноати кӯҳкорӣ,  дастгоҳҳои филиззӣ, коғаз, чӯбу тахта, таҷҳизоти муассисаҳои алоқа. Дар Майкоп ҳамчунин коргоҳҳои саноати сабук – нассоҷӣ, тавлиди арғамчин, дӯзандагӣ, пойафзор ва ғ. тараққӣ кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* К. Х. Меретуков. Майкоп // Адыгейский топонимический словарь. — 3-е изд., доп. — Майкоп : ООО «Качество», 2003. — С. 158. — .
* 

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Пушткӯҳи Шамил

**Пушткӯҳи Шомил** () — як   мавзеи  дар Бахши деҳоти Шомил,
Ноҳияи Шомил ,
шаҳристони Шомил,
 шаҳристони Бандар Аббос, устони Ҳурмузгони Эрон аст. Он як қисми ҷудогонаи ноҳияи Шамил аст, ки дар шимоли кӯҳи Ниён ва ноҳияи Шамил, ғарби ноҳияи Рӯдхане, ҷануби ноҳияи Сиёҳу ва шарқи Хурғу ва ноҳияи Сархун ҷойгир аст.
мини
Он аз деҳаҳои зерин иборат аст:

* Кух Лаҳру   
* Кух Дазан   
* Solubalm  
* Гардане Пошткӯҳ   
* Қалам  
* Сихуран  
* Занҳӣ   
* Конар Сиаҳ  
* Гаҷги Пошткуҳ  
* Қабри Барику 

## Эзоҳ

                 

      ]            ].   **^** *OpenStreetMap contributors (5 September 2023). "Shamil, Bandar Abbas County" (Map). OpenStreetMap. Retrieved 5 September 2023.*

^ Jump up to:***a*** ***b*** *"Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016)". AMAR (in Persian). The Statistical Center of Iran. p. 22. Archived from the original (Excel) on 5 May 2022. Retrieved 19 December 2022.*

**^** Shamil can be found at GEOnet Names Server, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3084414" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database".

^ Jump up to:***a*** ***b*** *Fazli, Rahmani (3 January 2019). "The establishment of Shamil District in Bandar Abbas County was officially announced by the Minister of Interior; the establishment of Jalabi Rural District in Takht District; and Hasan Langi Rural District in Shamil District". Hormozgan Today (in Persian). Ministry of Interior, Council of Ministers. Archived from the original on 5 September 2023. Retrieved 5 September 2023.*

**^** *Mousavi, Mirhossein (2 February 1366). "Creation and formation of 14 rural districts, including villages, farms and places located in Bandar Abbas County, Hormozgan province". Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran (in Persian). Ministry of Interior, Council of Ministers. Archived from the original on 11 March 2022. Retrieved 9 February 2024.*

**^** *"Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)". AMAR (in Persian). The Statistical Center of Iran. p. 22. Archived from the original (Excel) on 20 September 2011. Retrieved 25 September 2022.*

**^** *"Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011)". Syracuse University (in Persian). The Statistical Center of Iran. p. 22. Archived from the original (Excel) on 17 January 2023. Retrieved 19 December 2022.*

www.iribnews.ir/fa/amp/news/4165997

## Пайвандҳои беруна

* ПЕШТ КУҲА РӮСТАИ АСТ, ҶАДҲАИ БИД САХТ! – исна
* گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل
* МАШКЛАТ РАҲ РУСАТИИ ДАР ПШТКОҲ – ИСНА
* Афарат – Суруси Истрак Вайдиё 
* https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395
* [GeoHack - Tonb Bariku](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Tonb_Bariku&params=27_38_10_N_56_45_30_E_region:IR_type:city(84))

Гурӯҳ:Шаҳристони Бандар-Аббос
Рустами V

**Рустами V** (? — баъди 1210) — сипаҳсолор ва подшоҳ аз дудмони Бовандиён (1205—1210), писари Ардашери I Бовандӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Маҷдуддин ибни Асир

**Абуссаодот Маҷдуддин Муборак ибни Муҳаммади Шайбонии Мавасилӣ** маъруф ба **Ибни Асир** (; 1140—1210) — луғавӣ ва забоншинос, муҳаддис, муфассир, фақеҳ ва адиби ироқӣ.

## Зиндагинома
Кӯдакӣ ва навҷавониро дар зодгоҳаш гузаронида, сипас бо падару бародаронаш ба Мавасил кӯчид ва дар назди донишмандони ин диёр илмҳои адаб, ҳадис, фиқҳ, тафсир ва риҷолро фаро гирифт. Ибни Асир ҳангоми иқомати худ дар Мавасил бо Зангиён наздик шуда, ба василаи чанд тан ҳокими зангӣ ба мақомҳои мушовир ва муншии хос даст ёфт. Муддате хазинадори Сайфуддини Ғозӣ ибни Мавдуд ибни Зангӣ (фавт 1170) буд ва пас аз он тавассути ӯ сарпарасти девони ҷаз. Ибни Умар гуморида шуд. Сипас ба Мавасил бозгашта, аз тарафи Ҷалолуддин Абулҳасан Алӣ ибни Мансури Исфаҳонӣ уҳдадори ниёбат (ҷонишини)-и девон таъйин гардид. Ибни Асир дар дарбори Муҷоҳидуддини Қоймоз (фавт 1199), Иззуддини Масъуд ва Нуруддини Арслон низ хидмат кардааст. Ӯ дар охири зиндагиаш фалаҷ шуда, дасту пояш нотавон гардид ва аз навиштан бозмонд. Аз ин рӯ, хонанишин шуд ва дар марзи Мавасил работе сохта, тамоми дороии худро сарфи он кард. Хонаи ӯ ҷои гирдиҳамойии олимон, адибон, пажӯҳишгарони улум ва маорифи динӣ буд. Ибни Асир дар бисёр илмҳои рӯзгораш тавоно буд ва дар ҳар яки он шогирдон парварида, осори гаронбаҳое низ аз худ боқӣ гузоштааст. Фарзандаш Шиҳоби Қавсӣ, инчунин муҳаддисон Тоҷуддин Абдулмуҳаймини Боҷруқӣ, Фахруддини Бухорӣ ва Қалқашандӣ аз Ибни Асир чанд ҳадис нақл кардаанд. Қифтӣ гуфта, ки Ибни Асир иҷозати ривояти тамоми осорашро ба вай додааст. Асари Ибни Асир «Ҷомеъу-л-усул мин аҳодиси-р-расул» маҷмӯаи баргузидаи ҳадисҳост аз «Сиҳоҳи шашгона», ки дар он ҳадисҳо ба тартиби алифбоӣ гирдоварӣ шудаанд. «ан-Ниҳоя фӣ ғариби-л-ҳадис», «ал-Мухтор фӣ маноқиби-л-ахёр», «ас-Сирату-н-набавийя», «аш-Шофӣ фӣ шарҳи Муснади-ш-Шофеӣ», «ал-Мурассаъ фӣ-л-обои ва-л-уммаҳоти ва-л-банина ва-л-баноти ва-л-азвои ва-з-завот», «Расоил» ва «Таҳзибу-л-фусули Ибни Даҳҳон» аз ҷумлаи дигар осори ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Магнезит

**Магнезит,** шпати магнезий (аз номи маҳалли Магнезий дар Юнон) — минерал аз гурӯҳи карбонатҳо. 

## Тавсиф
Таркиби кимёвияш MgCO3 (MgO – 47,820/0 CO2 – 52,18 0/0). Низоми кристалбандияш тригоналӣ, намуди кристаллҳояш ромбоэдрӣ. Бештар дар шакли массаҳои дона-дона вомехӯрад. Рангаш сафед ва хокистарии зардтоб. Сахтияш 3,75–4,25; зичияш 2900–3100 кг/м3 . Тӯдаҳои М. дар ҷинсҳои таҳшинии намакдор (ҳамроҳи гач) ва ҷинсҳои фароасосии тағйирёфта дучор мешаванд. Конҳои муҳимми саноатии он бо доломитҳои метаморфшуда вобастаанд. Ин гуна конҳо бисёртар дар Руссия  (Урали Ҷанубӣ, Шарқи Дур), Корея, Хитой ва Чехия мавҷуданд. М. барои истеҳсоли масолеҳи оташтобовар, ҳамчунин, дар саноати тавлиди коғаз, қанд ва ғ. истифода мешавад.

## Пайванд

* Магнезит дар феҳристи маъданҳо
* Magnesite дар базаи webmineral.com


Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Зиёуддин ибни Асир

**Зиёуддин Абулфатҳ Насруллоҳ ибни Асир** (; 1165–1240) — адиб, забоншинос,  ва и ироқӣ.

## Зиндагинома
Дар ҷавониаш Қуръон, ҳадис ва адабиёти арабро аз худ карда, дар мадрасаҳои Мавсил илм омӯхт. Аз олимони машҳури замонаш сарфу наҳв, луғат ва фанни балоғатро мустақилона ёд гирифт. Ба Шом рафта, бо ёрии вазири султон Салоҳуддини Айюбӣ – Қоҳӣ Фозил ба хидмати дарбор даромад. Зиёуддин ибни Асир. котиби хосси писари султон Салоҳуддини Айюбӣ – Малик Афзал Нуруддин таъйин гардид. Баъди хидмат дар дарборҳо оқибат ба Мавсил баргашта, дар мақоми раиси девони иншои амир Бадруддин Луълӯ қорор гирифт ва дар аснои сафар ба Бағдод фавтид. Зиёуддин ибни Асир. дар нақди адабӣ бо номи «ал-Истидрок фи-л-ахаз ала-л-маъхаз», дар балоғати арабӣ «ал-Масалу-с-соиру» ва «Адабу-л-котиби ва-ш-шоири», дар насри арабӣ «ал-Вашюл марқум фӣ ҳилал манзум» ва дигар фанҳо китоб эҷод кардааст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* ابن خلّکان، احمد (۱۹۷۲). وفیات الأعیان. ج. ۶. بیروت: دار صادر. ص. ۶۴.
Ибни Асир

**Абулҳасан Алӣ ибни Абилкарам Муҳаммад ибни Абдулкарим ибни Абдуллоҳи Шайбонӣ**, мулаққаб ба **Иззудин** ва шуҳратёфта ба **Ибни Асир** (; ) — муҳаддис ва  ва адиби курд.

## Зиндагинома
Ибни Асир дар Мавасил, Байтулмуқаддас ва Димишқ дар назди устодонаш Абумуҳаммад Абдуллоҳ ибни Алӣ ибни Сувайда, Аҳмад ибни Абдурраҳмон ибни Ваҳбон, Абдулқосим Яъиш ибни Садақа, Ибни Райён ибни Шаббат, Ибни Ғаноими Ҳалабӣ таълим гирифта, дар набарди Салоҳуддини Айюбӣ бар зидди салибдорон ширкат дошт. Дар Бағдод баъзе супориши халифаҳои аббосиро иҷро мекард, хонаи ӯ маркази мунозираҳои илмӣ буд. Аз Ибни Асир осори зиёд боқӣ мондааст: «ал-Комил фӣ-т-таърих», «ал-Лубоб фӣ таҳзибил-л-ансоб», (рӯйнависи эҷодкоронаи «ал-Ансоб»-и Самъонӣ), «Асаду-л-ғобати фӣ-маърифати-с-саҳоба» (зиндагиномаи 7,5 ҳазор бузургону саҳобаҳо; солҳои 1883-89 дар Миср чоп шудааст) ва «ат-Таърих ал Боҳир фӣ-д-давлати-л- Атобакиййа» (дар бораи таърихи сулолаи Зангиён) ва ғ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғиёсуддин Маҳмуд

**Ғиёсуддин Маҳмуд** (; ? — 1212) — султони хонадони Ғуриён (1206—1212), писари Ғиёсуддин Муҳаммади Ғурӣ ва падари Баҳоуддин Соми III.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Абулфатҳи Мутарризӣ

**Абулфатҳ Носир ибни Абуссаиди Мутарризӣ** (; 1141, Хоразм — 1213, ҳамон ҷо) — забоншинос, адиб ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «ал-Муғриб фӣ тартиби-л-Муъриб».

## Эзоҳ
Қосим ибни Ҳусайни Хоразмӣ

**Қосим ибни Ҳусайни Хоразмӣ** (; ) — фақеҳи ашъарии ғайримуътазилӣ, наҳвӣ, адиб ва рисоланависи хоразмӣ.

## Зиндагинома
Назди Абулфатҳи Мутарризӣ дарс хонд. Ӯ дар пай ҳамлаҳои муғулон кушта шуд.

## Эзоҳ
Баҳоуддин Соми III

**Баҳоуддин Соми III** (? — 1213) — султони хонадони Ғуриён (1212—1213), писар ва вориси Ғиёсуддин Маҳмуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Алоуддин Отсизи Ғурӣ

**Алоуддин Отсизи Ғурӣ** (1159, Ғур — 1214) — султони султанати Ғуриён (1213—1214), писари Алоуддин Ҳусайн ва вориси Баҳоуддин Соми III.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Ҷалолуддин Алӣ

**Ҷалолуддин Алӣ** (; ) — охирин малики Бомиён (1206—1215) аз хонадони Ғуриён, писари Баҳоуддин Соми II.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Закии Мароғаӣ

**Латифуддин Закии Мароғаӣ** (; ? — 1210) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ниёгонаш аз мардуми Мароға буданд, аммо ӯ худ дар Кошғар ба дунё омад, дар ҳамон ҷо ба камол расидаас. Азбаски гузаштагонаш аз Мароға будаанд, ба ин шаҳр нисбат ёфтааст. Ситоишгари Санҷри Салҷуқӣ ва Муизуддин Муҳаммад ибни Соми Ғурӣ буд.

Бо Абулфараҷи Рунӣ ва Заҳири Форёбӣ ҳамаср ва дар сурудани қасида устоди тавоно будааст. Афвии Бухороӣ дар «Лубобу-л-албоб» чанд қасидаи мадҳии Закии Мароғаиро ба тариқи намуна дарҷ кардааст, ки аз маҳорати баланди шоирии ӯ гувоҳӣ медиҳанд. Байти зериЗакии Мароғаӣ ба Абулфараҷи Рунӣ бахшида шудааст:

Абулфараҷ дар ҷавоб қитъае бо ин матлаъ барои ӯ навишт:

Дар тазкираи «Субҳи гулшан» ин рубоии Закии Мароғаӣ оварда шудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳасан Низомии Нишопурӣ

**Садруддин Ҳасан Низомии Нишопурӣ** (; ) — и дарбори Қутбуддин Ойбек, муаллифи «Тоҷу-л-маосир».

## Эзоҳ
Даъвидори Қумӣ

**Рукнуддин Даъвидори Қумӣ** (; 1121, Қум — 1218, ҳамон ҷо) — фақеҳ, муҳаддис, қозӣ ва и зуллисонайни форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Қутби Мисрӣ

**Иброҳим ибни Алӣ ибни Муҳаммади Суламӣ** (, маъруф ба **Қутби Мисрӣ** (); ? — 1221, Нишопур) — пизишк, файласуф ва донишманди арабитабори хуросонӣ, шогирди Фахруддини Розӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* زرکلی، خیرالدین (۲۰۰۲). «القطب المصری». الأعلام. ج. ۱. بیروت: دارالعلم للملایین. ص. ۵۱.
Шибитак

**Шибитак**, **шивиди кӯҳӣ**, **шибити даштӣ**, **чӯлингон**, **чӯлинг** () — як навъ гиёҳи бисёрсолаи худрӯи ғазоӣ аз оилаи чатргулҳост. 

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Бештар ба шибит монанд аст ва бӯи баланд дорад. Пояаш сершохубарг, 40—100 см қад мекашад. Пиёзакаш майдаи байзашакл. Гулаш майдаи зард (дарозии гулбаргаш 0,7—0,9 мм). Мевааш (дарозиаш 1,8—2,8 мм) қад ва ранги баланд. Моҳҳои июн — июл гулу мева мекунад.

Шибитакдар бисёр ноҳияҳои Тоҷикистон мерӯяд. Одатан дар минтақаи алафзор, ҷангалзори гармсер ва паҳнбарг, пуштаҳо, нишеби кӯҳҳо ва ғайра (500—2200 м аз с. б.) месабзад. Шибитакро ба монанди шибит тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд. Ба таомҳои гуногун меандозанд ва дурит тайёр менамоянд. Ба маҳсулоти ширӣ (чакка, қурут, дуғ, ҷурғот ва ғайра )низ ҳамроҳ мекунанд. Шибитак хӯрокро хушҳазм ва хуштаъм мекунад; иштиҳоовар аст, кори узвҳои ҳозимаро тақвият медиҳад. Барои очоронии бодиринг, карам, помидор ва ғайра низ истифода мебаранд.

Баргу пояаш (аввалҳои нашъунамо) 12—15% сафеда, 4,7% равған, то 0,36% равғани эфир, 4,7% моддаҳои даббоғӣ, 462 мг% витамини С, 1,7 мг% каротин (провитамини А) ва ғайра дорад. Бехи шибитак низ хӯрданист.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҳмуди Чағминӣ

**Маҳмуд ибни Муҳаммад ибни Умар Чағминии Хоразмӣ** (; ) — , пизишк ва и форс-тоҷик, муаллифи «Мулаххас фи-л-ҳайати-л-басита», «ал-Мулаххас» ва «Қонунча».

## Эзоҳ
Қонунча

«**Қонунча**» () — асарест, ки онро аз рӯи «Ал-Қонун фи-т-тиб»-и Абӯалии Сино Маҳмуд ибни Муҳаммад ибни Умари Чағминӣ ба арабӣ таҳия кардааст.

## Мунтариҷа
«Қонунча» аз 10 боб (мақола) иборат аст. Дар «Қонунча» оид ба табиати инсон (боби 1), ташреҳия (боби 2), ҳолатҳои гуногуни организми одам (боби 3), набзи шараён (боби 4), беҳдошт ва парҳези одамони солим (боби 5), дарди сар (боби 6), бемориҳои аъзои ҷудогонаи одам (боби 7), касалиҳои гурда (боби 8), амрози умумии организм (боби 9), қувваҳое, ки дар ғизои сахт ва нӯшокиҳо мавҷуданд (боби 10) маълумоти мухтасар дода шудааст. Як нусхаи «Қонунча» иборат аз 38 варақ таҳти рақами 2409 дар Фонди дастхатҳои Институти шарқшиносии АИ Узбакистон маҳфуз мебошад.

Шоир ва табиби қарни 19 Ҷунайдуллоҳи Ҳозиқ ҳам ба «Ал-Қонун фи-т-тиб»-и Ибни Сино бо номи «Таҳқиқу-л-қавоид» шарҳ навиштааст. Асари номбурда соли 1822 дар Бухоро ба забони тоҷикӣ таълиф ёфтааст ва яке аз нусхаҳои он (229 варақ таҳти рақами 1306) дар Фонди дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Узбакистон маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Қутбуддини Ҳайдар

**Қутбуддини Ҳайдар** (; ? — 1221) — сӯфӣ, ориф, зоҳид ва донишманди хуросонӣ.

## Эзоҳ
Қиматшо Иматшоев

**Қиматшо Иматшоев** () — ҳунарпешаи театру синамо, Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1970).

## Зиндагинома
Қиматшо Иматшоев 30 апрели соли  1930 дар оилаи деҳқон дар шаҳри Хоруғ ба дунё омадааст. Иматшоев Институти давлатии санъати театрию рассомии ба номи А. Н. Островский шаҳри Тошкент (ГИТХИС)-ро хатм намудааст (1954). 

## Корнома
Актёри Театри драмаи мусиқии ба номи А. Рўдакии шаҳри Хоруғ (1954—1956), барандаи консерт ва сарояндаи Ансамбли мусиқӣ, тарона ва рақси Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1956—1957), роҳбари бадеии хонаи маданияти ноҳияи Шаҳритус (1957—1958), актёри Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ (1959—1972) фаъолият  намудааст.

## Эҷод
Фаъолияти эҷодиаш асосан дар саҳнаи ҳамин театр рушду такомул ёфтааст. Ӯ дар бисёр намоишҳои драматургони тоҷик, рус, классикони ҷаҳон ва халқҳои бародари Иттиҳоди Шӯравӣ нақшҳои асосиро бозидааст.

Иматшоев дар давоми фаъолияти эҷодиаш чандин образҳои асосии фоҷиавию маҳзакавӣ ва романтикиро офаридааст ва маҳорати ҳунариаш бештар дар иҷрои нақшҳои маҳзакавӣ зоҳир гаштааст. Валтер Кид («Овози Америка»- и Б. Лавренов, 1954), Бахтиёр («Нисо»-и Б. Виталев, 1955), Ҳоҷиваққос («Арўси панҷсума»- и М. Урдубодӣ, 1961), Дзержинский («Соатҳои бурҷи Кремл»-и Н. Погодин, 1962), Муҳоҷир («Сароби хунин»-и С. Азимов, 1966), Раҳимбоев («Ҳурият»-и Ғ. Абдулло, 1967), Дилшод («Ҳукми модар» -и Ф. Ансорӣ, 1969), Анта («Мурдаҳои пок»-и Б. Нушич, 1970), Ҷўра Содиқович («Тағо ва ҷиноятҳо»-и Р. Бобоҷон, 1971), Труфалдино («Хидматгори ду хоҷа»-и К. Голдони, 1971), Раҳмат («Ман Фахриддинов»-и Ҷ. Икромӣ, 1972) ва ғайра.

Иматшоев ҳамчунин ҳамчунин дар чандин филмҳо нақшҳои асосиро бомувафақият бозидааст: раиси колхоз, («Ҷўра саркор», 1967), директори музей («Минтақаи парвоз», 1969), мудири гараж (Роҳи сафар гуногун аст», 1974) ва ғайра.

### Овозхонӣ
Иматшоев маҳорати хуби сарояндагӣ ҳам дошт: алалхусус таронаҳои базмии тўёнаро хеле дилпазир иҷро мекард. Ба Афғонистон (1964, 1968) сафарҳои ҳунарӣ кардааст.

## Даргузашт
Қиматшо Иматшоев 20 октябри соли 1972 аз олам гузаштааст.

## Ҷоизҳо
Қиматшо Иматшоев бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон ва Артисти хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1970) қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Иматшоев Қиматшо / А. Раҳмонқулов // Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. – Д.: 1988. – Ҷ.1. – С. 502.
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
Наҷибуддини Самарқандӣ

**Наҷибуддини Самарқандӣ** (; ) — пизишк ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «ал-Асбоб ва-л-аломот».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Усулу-т-тарокибу-л-адвия

«**Усулу-т-тарокибу-л-адвия**» () — асари Наҷибуддини Самарқандӣ андар тиб, ки тахминан солҳои 1210—1220 ба забони тоҷикӣ таълиф шудааст.

Асар аз 19 фасли мустақил иборат буда, асосаи доир ба усули тайёр намудани доруҳои мураккаб баҳс мекунад; муаллиф дар он ақида ва таҷрибаҳои шахсиашро оид ба доруҳои хока, қурс доруҳои дарунрон, қайовар ва ғайра, инчунин роҳҳои тайёр кардану истифодаи онҳоро баён кардааст. Нусхаи дастхати асар дар фонди дастнависҳои Институти шарқшиносии Академияи Фанҳои РСС Узбакистон таҳти рақамҳои 227/Ш ва 7225 маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯии алифбо
Садруддин Ҳусайнӣ

**Садруддин Ҳусайнӣ** (; 1180—1225) — ,  ва и форс-тоҷики даврони Салҷуқиён, муаллифи «Ахбору-д-давлату-с-Салҷуқия».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حلمی، احمد (۱۳۸۴). دولت سلجوقیان. ترجمهٔ عبدالله ناصری طاهری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
Абдулкарим Рофеъӣ

**Абдулкарим Рофеъӣ** (; ) — фақеҳи шофеъӣ, муҳаддис, муфассир ва таърихнигори форс-тоҷик, муаллифи «ал-Муҳаррир», «ат-Таҳзиб» ва «Шарҳи Муснади Шофеъӣ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* بعلبکی، منیر (۱۹۹۲). «الرافعي، عبد الكريم بن محمد». فرهنگ‌زندگی‌نامهٔ المورد (به عربی). بیروت: دارالعلم للملایین. ص. ۲۰۳.
Сироҷуддини Саккокӣ

**Сироҷуддин Абуяъқуб ибни Юсуф ибни Алӣ Саккокии Хоразмӣ** (; 1160, Хоразм — 1229, ҳамон ҷо) — ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Мифтоҳу-л-улум», «Мусҳафу-з-заҳра» ва «Рисола фӣ илми мунозира».

## Эзоҳ
Рафеъи Лунбонӣ

**Рафеъуддин Абдулазиз ибни Масъуд** (; ? — 1232) — и арабисарои форс-тоҷик, муосири Ҷамолуддини Исфаҳонӣ ва Камолуддини Исфаҳонӣ.

## Эзоҳ
Ҳубайши Тифлисӣ

**Шарафуддин Абулфазл Ҳубайш ибни Иброҳими Тифлисӣ** (; ? — 1233) — адиб, пизишк, мунаҷҷим ва нависандаи форсӣ ва арабинавис.

## Таълифот
Китобҳои зерин аз таълифоти ӯст: «Усулу-л-малоҳим», «Баёну-с-синоот», «Баёну-н-нуҷум», «Тарҷумону-л-қавофӣ» (ба форсӣ), «Тақвиму-л-адвияти-л-муфрада», «Талхису илали-л-Қуръон», «Сиҳҳату-л-абдон», «Қонуну-л-адаб фӣ забти калимоти-л-араб» (ба форсӣ), «Комилу-т-таъбир», «Мадхал ило илми-н-нуҷум», «Малҳамату Дониёл» ва ғайра.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳоҷихалифа, «Кашфу-з-зунун ан асомии-л-кутуби ва-л-фунун», ҷ. 5, Лубнон, 2007.
Ҳусомуддини Чалабӣ

**Ҳусомуддини Чалабӣ** (; ) — ориф, донишманд, котиб ва муншии хосси эронитабори Ҷалолуддини Балхӣ, намояндаи равияи мавлавия.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷалолуддини Балхӣ
Маҷдуддини Истаравшанӣ

**Маҷдуддини Истаравшанӣ** (), **Муҳаммад ибни Маҳмуд ибни Ҳусайн** (; ) — муфтӣ ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик ва муаллифи «ал-Фусул», «Ҷомеъу-л-аҳкому-с-сағир» ва «ал-Фатво».

## Эзоҳ
Иқома

**Иқомат** (  дуюм, пас аз азон, даъват ба намоз, пеш аз хондани намози фарз. Иқома гуфтан аз намозҳои фарзӣ (суннат) аст.

Калимаҳои дар иқома талаффузшуда тақрибан бо азон якхелаанд, магар ин ки пас аз вожаҳои “ҳайя ала-л-фалаҳ” (*шитоб кунед ба наҷот*) вожаҳои “қад қомати-с-салату” (.

Аҳли суннат иқомаро зуд мехонанд ва бар хилофи азон калимаҳоро ду бор такрор намекунанд. Истисно калимаҳои «Аллоҳу Акбар» ва «қад қомату-с-салату» мебошанд. Дар мазҳаби Ҳанафӣ иқомат ҳам ба гунаи азон хонда мешавад, ба истиснои талаффузи дукаратаи вожаҳои «қад қомату-с-салату».

Хондани иқома дар аввали намозҳои фарз, аз ҷумла намози ҷумъа барои мардон матлуб (суннат) аст; дар мазҳаби ҳанафӣ хондани иқомат аз ҷониби занон номатлуб маҳсуб мешавад ва дар мазҳаби шофӣ оромона хондани иқомат аз ҷониби занон матлуб аст (суннат)   .

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ализаде А. А. Икама // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 323. — . (CC BY-SA 3.0)

Гурӯҳ:Намоз
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Муъинуддини Чиштӣ

**Хоҷа Муъинуддин Ҳасани Чиштӣ** (; ) — файласуф, воиз, хатиб, зоҳид, сӯфӣ, орифи форс-тоҷик, бунёнгузори равияи чиштия, муаллифи «Далелу-л-орифин» ва «Фавоилу-л-фуъод».

## Эзоҳ
Шамсуддини Табасӣ

**Муҳаммад ибни Абдулкарим Шамсуддини Табасӣ** (? — 1229, Ҳирот) — , донишманд ва фақеҳи форс-тоҷик, қозии шаҳри Ҳирот.

## Зиндагинома
Аз Хуросон барои таҳсил ба Бухоро омада, минбаъд сокини Самарқанд шуд. Дар охири ҳаёташ қозии шаҳри Ҳирот буд.

Аз Шамсуддини Табасӣ девони ашъоре дар ҳудуди 2 ҳазор байт (қасоид, ғазалиёт, рубоиёт, муқатаот ва ғайра) боқист. Шоир дар ашъораш ба Хоқонӣ пайравӣ кардааст, вале дар ашъори ӯ таркиботи хос ва мазмунҳои тозаву дақиқ кам нестанд. Намунае аз ашъори Шамсуддини Табасӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д.,1973
Ибни Соъотӣ

**Фахруддин Ризвон ибни Муҳаммад ибни Алӣ ибни Рустами Хуросонии Соъотӣ** (? — 1230, Димишқ) — пизишк, , механик, соатсоз, , , мусиқидон ва хушнависи хуросонитабор.

## Зиндагинома
Ӯ аз табибони маъруф ва дӯстдорони мероси тиббии Ибни Сино буд. Ибни Соъотӣ аз улуми мусиқӣ, мантиқ ва ҳикмат низ бархӯрдор буд. Хонадони Ибни Соъотӣ аслан аз Хуросон буда, худаш дар Димишқ таваллуд ёфтааст ва дар он ҷо зиндагию фаъолият кардааст. Ибни Соъотӣ табиби моҳир, адиби фозил ва шоиру мусиқидони тавоно буд, удро хуб менавохт ва аз хатти зебо баҳра дошт. Аз Ибни Соъотӣ ҳамагӣ 3 дубайтӣ боқӣ мондааст. Ибни Соъотӣ дар хонадони амирони Аюбӣ — Малик Файз ва Малик Маъзум хидмат карда, табиби хос ва надими Малик Маъзум будааст.

Китобҳои зерин аз таълифоти ӯст: «Такмилу „Китоби-л-қуланҷ“ ли Ибн Сино» (Такмили «Китоби қуланҷ»-и Ибни Сино), «Мухтасару-л-Қонун ли Ибн Сино фӣ-т-тиб», «Китобу-л-мухтороти мина-л-ашъор» (Китоби мунтахаботи ашъор).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳоҷихалифа, «Кашфу-з-зунун ан асомии-л-кутуби ва-л-фунун», ҷ. 5, Лубнон, 2007.
Фахри Мудаббир

**Фахри Мудаббир**, **Муҳаммад ибни Мансур Муборакшоҳи Қурайшӣ** () — и форсзабони Ҳинд, ходими дарбори Ғазнавиён, Ғуриён, Салтанати Деҳлӣ, муаллифи «Одобу-л-ҳарб ва-ш-шуҷоа» ва «Баҳру-л-ансоб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Рафеъуддини Кирмонӣ

**Рафеъи Абҳарӣ**, **Рафеъуддини Кирмонӣ** (? — қарни XIII) —  ва донишманди форс-тоҷик, ҳамзамони Камолуддин Исмоили Исфаҳонӣ ва Асируддини Амвонӣ.

## Зиндагинома
Рафеъуддини Кирмонӣ аз Абҳар буд, аммо дар Кирмон нишастӣ ва дар аҳди Ғизон намонд. Ашъори форсии беназир дорад ва марде фозил буд.
## Эзоҳ
Абисаъодот Шафараваи Исфаҳонӣ

**Шайх Абисаъодот Асад ибни Абдулқоҳир Шафараваи Исфаҳонӣ** (; ? — 1238) — фақеҳ, олим, муҳаддис ва и форс-тоҷик, муаллифи «Иксиру-с-саъодатайн», «Ҷомеъу-д-далоил ва маҷмаъу-л-фазоил» ва «Ҷамъу-л-баҳрайн».

## Эзоҳ
Бурҳонуддин Тирмизӣ

**Бурҳонуддин Муҳаққиқи Тирмизӣ** (; 1165, Тирмиз — 1239, Қуния) — мутафаккир, ориф, и форс-тоҷик, муриди Баҳоуддин Валад, муаллифи «Маъорифи Бурҳонуддин Муҳаққиқи Тирмизӣ».

## Эзоҳ
Қутбуддин Бахтиёри Кокӣ

**Қутбуддин Бахтиёри Кокӣ** (; 1186, Фарғона — 1239) — ориф, мутасаввифи форсизабони Ҳиндустон, намояндаи тариқати чиштия ва муаллифи «Далелу-л-орифин».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Qutbuddin Bakhtyar Kaki Ain-e-Akbari by Abul Faza, English translation, by Heinrich Blochmann and Colonel Henry Sullivan Jarrett, 1873–1907. The Asiatic Society of Bengal, Calcutta., Volume III, Saints of India. (Awliyá-i-Hind), Page 363.
Бундории Исфаҳонӣ

**Қивомуддин Фатҳ ибни Муҳаммад Исфаҳонии Бундорӣ** (; ) — ,  ва и форс-тоҷик, и «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ба арабӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Салоҳ

**Абуамру Усмон ибни Абдурраҳмон Салоҳуддини Курдӣ** (; ) — муҳаддис, муфассир, фақеҳ, адиб ва донишманди курди эронитабор/

## Зиндагинома
Фиқҳро аз падараш, ки яке аз олимони бузурги курд буд, фаро гирифт. Барои таҳсил ба Мавсил, Нишопур, Ҳамадон, Димишқ, Марв, Бағдод, Ҳалаб ва Ҳаррон сафар карда, аз олимон, фақеҳон ва муҳаддисону шайхҳои ин шаҳрҳо ҳадис шунид. Ибни Салоҳ муддате дар мадрасаҳои Носирия (Салоҳия)-и Байтулмуқаддас, Равоҳияи Димишқ, Дорулҳадиси Ашрафия ва Шомияи Суғро ба тадриси фиқҳ, ҳадис ва маорифи исломӣ пардохт. Афроди зиёде аз Ибни Салоҳ фиқҳ ва ҳадис омӯхтаанд, ки Абушомаи Мақдисӣ ва Ибни Халликон аз ҷумлаи машҳуртарини онҳоанд. Ибни Салоҳ илми тафсирро низ хуб медонист. Нисбати фалсафаву мантиқ бадбин буд ва азбаски бар зимомдорони асри худ нуфуз дошт, бо фатвои ӯ фалсафаву мантиқ дар мадрасаҳои Димишқ таълим дода намешуд. Ӯ ҳатто Ғаззолиро, ки ҳаммазҳабаш буд ва омӯхтани мантиқро ба унвони муқаддимаи улум зарурӣ медонист, сарзаниш кардааст.

Асари Ибни Салоҳ «Ақса-л-амал ва-ш-шавқ фӣ улуми ҳадиси-р-расул» ё «Маърифату анвои улуми-л-ҳадис» аз муҳимтарин таълифот дар илми ҳадис маҳсуб мешавад. Он бо унвони «Муқаддима фӣ улуми-л-ҳадис» ба чоп расидааст. Ин китоб дорои шарҳҳои зиёдест, аз ҷумла шарҳҳои Абдурраҳими Ироқӣ (1403), Суютӣ («Тадрибу-р-ровӣ»), Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ («Нухбату-л-фикри фӣ мусталаҳи-л-асар»). Нававӣ онро бо унвони «ат-Тақриб ва-т-тайсир ли маърифати сунани-л-башири-н-назир» талхис (ба шакли фишурда баён) кардааст. «Адабу-л-муфтӣ ва-л-мустафтӣ», «Ҳиляту-л-имоми-ш-Шофеӣ», «Фатово Ибн Салоҳ» осори чопшуда; «ал-Аҳодису фӣ фазли-л-Искандария ва Асқалон», «Шарҳу мушкили-л-Васит» ва «ал-Амолӣ» аз ҷумлаи таълифоти ӯст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шиҳобуддини Насавӣ

**Шиҳобуддин Нуруддин Муҳаммад Зайдарии Насавӣ** (; ? — 1249, Ҳалаб) — ,  ва и форс-тоҷики дарбори Хоразмшоҳиён, муаллифи «Сирату-с-султон Ҷалолуддин Манкбуртӣ».

## Эзоҳ
Ҳисомуддавла Ардашер

**Ҳисомуддавла Ардашер** (, **Ардашери II**; ) — испаҳбади Табаристон аз дудмони Бовандиён (1238—1249), хоҳарзодаи Рустами V.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бовандиён
Разиюддини Сағонӣ

**Разиюддини Сағонӣ** (; ) — фақеҳи ҳанафӣ, муҳаддис, луғатшинос,  ва котиби лоҳурии эронитабор, муаллифи луғатҳои «Маҷмаъу-л-баҳрайн» ва «Ал-убобу-з-зоҳир».

## Эзоҳ
Шамсуддин Алӣ ибни Масъуд

**Шамсуддин Алӣ ибни Масъуд** (; ) — нахустин подшоҳ аз силсилаи маҳалии эронии Меҳрубонии Систон (1236—1255).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Рукнуддини Абубакр

**Рукнуддини Абубакр**, **Рукнуддини I** (? — 1245) — нахустин малик аз хонадони Курт (1244—1245), падари Малик Шамсуддини I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Гафуров Б.* Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. — М.: Наука, 1972.
* Peter Jackson (1986). The Cambridge History of Iran, Volume Six: The Timurid and Safavid Periods. ISBN 0-521-20094-6

Гурӯҳ:Куртҳо
Филм дар Ӯзбекистон

мини|Кинотеатри “ Ситораи Шарқ ”
Филм дар Ӯзбекистон дар  минбари халқӣ буда дар ҳозир бо номи “ Узбекфилм ” маълум аст, ки аз соли 1924 ташкишудаастст.

## Таърих
Филм дар Ӯзбекистон аввалин

маротиба соли 1897 дар майдони кӯҳнаи ҷова нишон медоданд. Соли 1908 дар Тошкент, Самарқанд, Қуқан ва дигар шаҳрҳо нишон медоданд. Филмҳои миллии ӯзбекӣ дар асри 20 солҳои 20 ба вуҷуд омадааст. Аввалин киноопера ори Ӯзбекистон Худойберган Девонов дар филмҳои худ мехост, урфу одати халқи худро бо манзараҳои Хоразм нишон диҳад. Аз соли 1924 ширкати рус – бухоро бо номи “ Бухкино ” , аз соли 1925 “ Ситораи шарқ ” ва дар соли 1936 ширкати “ Ӯзбекфилм ” ташкил шуда ба санъати синамои ӯзбек ташаккул ёфтааст.

Мубошири филмҳои ӯзбекӣ “ Насриддин дар Бухоро ” ( режиссёр Я. Протазанов ) филм дар мавзӯи халқ буда имкониятҳои зиёдеро кушода дод. Соли 1945 филми “ Тоҳиру Зӯҳро ”  ( режиссёр Н. Ғаниев ) филм дар асоси ҳикояҳои халқ рӯи навор гирифта шудааст. Баъдтар филми Алишер Навоӣ ба навор гирифта шуд, ки ба ин филм филми “ Тоҳиру Зӯҳро ” нақши муҳим мебошад.

**Филм дар СССР**

Соли 1925 бо ҳамроҳи “ Бухкино ” филми “ Минарети марг ” – ро рӯи навор меояд. Дар ҳамин сол Кинофабрикаи “ Ситораи Шарқ ” ҳам ташкил шудаастст, ки соли 1958 номаш “ Узбекфилм ” иваз шудааст.

Дар солҳои рангин дар студия Комил Ёрматов, Латиф Файзиев, Зоҳид Собитов, Элёр Ишмуҳаммедов, Учқун Назаров, Шӯҳрат Аббосов, Али Ҳамроев ва ғайраҳо фаъолият кардаанд.
Шиҳобуддин Маҳмуди Занҷонӣ

**Шиҳобуддин Маҳмуди Занҷонӣ** (; ) — луғавӣ, забоншинос, фақеҳ, усулӣ ва муфассири арабизабони форс-тоҷик, муаллифи «Тафсири Қуръон» ва «Тарвеҳу-л-арвоҳ фи-т-тазҳибу-л-ислоҳ».

## Эзоҳ
Минҳоҷ Сироҷи Ҷӯзҷонӣ

**Минҳоҷ Сироҷ** (; ) — қозӣ, ,  ва донишманди форс-тоҷики дарбори Ғуриён ва салотини Ҳинд, муаллифи маснавии «Табақоти Носирӣ».

## Эзоҳ
Табақоти Носирӣ

«**Табақоти Носирӣ**» () — асари таърихии Абӯумар Минҳоҷуддин Усмон ибни Муҳаммад Сироҷуддини Ҷузҷонӣ, ки соли 1260 ба забони форсӣ таълиф кардааст.

«Табақоти Носирӣ» ба яке аз подшоҳони Ҳиндустон Носируддин Маҳмудшоҳ (ҳукмронӣ 1246—65) бахшида шудааст. Асар аз 23 боб (табақа) иборат буда, мавзӯи асосии он таърихи умумии олам аст. Боби якум ба таърихи пайғамбарон, боби дуйюм ба таърихи чор халифаи араб, боби сеюм ба таърихи сулолаи Умавиён, боби чорум ба таърихи сулолаи Аббосиён, боби панҷум ба таърихи шоҳони қадими форс, боби шашум ба таърихи шоҳони Яман, боби ҳафтум ба таърихи сулолаи Тоҳириён, боби ҳаштум ба таърихи сулолаи Саффориён, боби нӯҳум ба таърихи сулолаи Сомониён, бобҳои даҳум — сездаҳум ба таърихи хонадонҳои Дайламиён, Сабуктегиниҳо, Салҷуқиён ва Санҷариҳо, боби чордаҳум ба таърихи шоҳони Нимрузу Систон, боби понздаҳум ба таърихи ҳокимови курд, боби шонздаҳум ба таърихи сулолаи Хоразмшоҳиён, боби ҳабдахум ба таърихи хонадони Шансабониҳо ва шоҳони Ғур, бобҳои ҳаждаҳум — бистум ба таърихи хонадонҳои Шансабониҳои Тахористону Ғазна, Муиззиҳои Ҳиндустон, бобҳои бистуякуму бистудуюм ба таърихи хонадонҳои Шамсиҳои Ҳиндустон. волиҳои султонҳои Шамсӣ, боби бистусеюм ба ҳуҷуми муғулҳо оиданд. Ҷузҷонӣ, ки дар давраи хуҷуми муғулҳо зиндагӣ мекард, дар бораи ҳамлаи муғул ба Эрон ва хонҳои муғул то аҳди Ҳалоку маълумоти муфассал медиҳад. «Табақоти Носирӣ» солҳои 1864 дар Калкатта, 1049—53 дар Лоҳур, 1963—64 дар Кобул нашр шуд. Ба забонҳои англисию русӣ тарҷума шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Салоҳуддини Заркӯб

**Шайх Салоҳуддин Фаридуни Заркӯб** (; ) — сӯфӣ, ориф, , котиб ва донишманди форс-тоҷик, шогирди Бурҳонуддин Муҳаққиқи Тирмизӣ, устод ва дӯсти Ҷалолуддини Балхӣ.

## Зиндагинома
Дар бозори Қуния ба заркӯбӣ машғул буд. Дар ҷавонӣ муриди Бурҳони Муҳаққиқ шуд. Ахирӣ дар васфи вай ва Мавлоно гуфтааст, ки ҳоли худро ба Заркӯб ва қолашро ба Мавлоно бахшидааст. Мавлоно, пас аз он ки Шамси Табрезӣ Қунияро тарк кард ва ӯ аз бозгашти Шамс навмед шуд, шахсияти вайро дар Заркӯб бозёфт. Заркӯб бесавод буд, чунонки «хум»-ро «хунб» ва «мубтало»-ро «муфтало» талаффуз мекард. Мавлоно барои изҳори ниҳояти иродаташ ба ӯ ин вожагонро ба ҳамон сурати омиёна ба кор мебурд. Мавлоно Заркӯбро ба халифагии худ мансуб намуда, ёронро ба итоати ӯ амр кард, вале муридон аз фармони вай сар печида, ба Заркӯб душманӣ варзиданд. Заркӯб 10 сол, то дами марг халифаи Мавлоно буд. Мавлоно, ки пас аз марги Шамси Табрезӣ дигар ваъз намегуфт, боре бо дархости Заркӯб мавъиза кард. Маҷолиси «Фиҳи мо фиҳи» ҳам дар давраи суҳбати Мавлоно бо вай оғоз шудааст.
 
Мавлоно дар «Мактубот»-и худ Заркӯб-ро «фарзанди ҷон» ва «Дили Саййид Бурҳонуддин ал-Муҳаққиқ ва халифаи ӯ», «Шайху-л-машоих», «Валиюллоҳи фи-л-арз», «Абоязиди-л-вақт», «Қутбу-з-замон» ва ғ. хондааст. Ӯ мегуфт: «Чун вуҷуди мубораки Шайх Салоҳуддин дар миёни мо ҳозир аст, нури Ҷунайду Боязид ва ҳатто чизе афзунтар бо мост». Дилбастагии Мавлоно ба Заркӯб то ҳадде буд, ки духтари ӯ Фотима-хотунро ба ақди писари худ Султонвалад даровард. Заркӯб қабл аз вафот ранҷур шуд ва Мавлоно дар номае саршор аз рақиқтарин эҳсосот ниҳояти дилбастагии худро ба ӯ иброз намуд. Заркӯб васият карда буд, ки ӯро самоъкунон ва дастафшон ба хок бисупоранд. Мавлоно тибқи васияти Заркӯб ҳангоми гусели ҷанозаи ӯ самоъ кард. Заркӯб-ро дар канори падари Мавлоно – Баҳоуддинвалад дафн карданд. Мавлоно дар «Девони Шамс» дар беш аз 70 ғазал аз Заркӯб ёд карда, марсияе дар фавти ӯ бо ин матлаъ сурудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Имон дар Ислом

**Имон** () — эътиқод ба ҳақиқати ислом; имон ба Аллоҳ, фариштагон, Китобҳои Муқаддас, паёмбарон, Рӯзи қиёмат ва ҷазои некиву бадӣ.

## Мафҳум

## Аркони Имон
Дар ҳадиси Ҷабраил (а) омадааст, ки имон аз шаш рукн иборат аст:

* имон ба Аллоҳ,
* имон ба фариштагон,
* имон ба Китобҳои Муқаддас,
* имон ба паёмбарон,
* эътиқод ба Рӯзи қиёмат,
* эътиқод ба Қазову қадар.

## Ҳамчунин нигаред

* Сабр

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ализаде А. А. Иман // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — . (CC BY-SA 3.0)
* 
* 
* Прозоров С. М. Иман // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 100. — 315 с. — 50 000 экз. — .
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Магнетони ядроӣ

Дар Системаи байналмилалии воҳидҳо (СИ) Моменти магнитии *зарраҳои вазнин* бо воҳиди **магнетони ядроӣ** чун \mu_\mathrm N = \frac{e\hbar}{2m_\mathrm p} 
:(дар системаи СГС: \mu_\mathrm N = \frac{e\hbar}{2m_\mathrm pc}), ки дар ин ҷо
* m_\mathrm p — массаи протон
* e — заряди электрон 
* \hbar — доимии додашудаи Планк
* c — суръати рӯшноӣ чен карда мешавад.

Дар системаи воҳидҳои СИ:
: \mu_\mathrm N = 5,050 783 43(43) Ҷ·Тл−1.

Дар системаи воҳидҳои СГС:
: \mu_\mathrm N = 5,050 эрг/Гс.

Таҷриба барои моменти магнитии хоси протон 2,79 магнетони ядроиро нишон медиҳад, ки момент аз рӯи спин равона шудааст. 
Моменти магнитии нейтрон муқобили спин равона шудааст ва ба 1,91 магнетони ядроӣ баробар аст.
СИ

**СИ** (Системаи байналмилалии воҳидҳо (фр. Système international d’unités, SI) — системаи воҳидҳои бузургиҳои физикӣ, варианти муосири системаи метрӣ.
Заряди электрон

**Заряди электрон** — доимии физикӣ, ҳиссаи хурдтарини заряди электрӣ, ки дар табиат дар зарраҳои озод мушоҳида мешавад. Мувофиқи тағйироти воҳидҳои СИ (2018) ба  баробар аст.
Қозӣ (шариат)

**Қозӣ** () — қозӣ дар шариати исломӣ касест, ки тибқи аҳкоми исломӣ ҳукм мекунад. Қозӣ аз ҷониби ҳоким таъин мешавад, салоҳияти қозӣ ба таври анъанавӣ тамоми масъалаҳои ҳуқуқии мусулмониро дар бар мегирад.

## Таърих
Аввалин қозӣ Умар ибни Хаттоб (асри VII) дар Мадина, Басра ва Куфа таъин карданд . Пас аз ин дар шаҳру вилоятҳои калон ва дар маъракаҳои ҳарбӣ дар қӯшунҳо таъини қозиҳо оғоз гардид. Ин таъинотҳоро танҳо халифа метавонист анҷом диҳад.

Сулолаи Қарахониён барои мустаҳкам намудани қудрати худ ба қозиҳо, шайхҳо, муллоҳо ва дигар пешвоёни маънавии мусулмонон такя мекарданд.

## Моҳияти мавқеъ

## Эзоҳ

При написании этой статьи использовался материал из издания «Казахстан. Национальная энциклопедия» (1998—2007), предоставленного редакцией «Қазақ энциклопедиясы» по лицензии Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.
Гурӯҳ:Вазифаҳо ва касбу ҳунари ҳуқуқӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Қозиҳои шариат
Гурӯҳ:Рӯҳоният дар ислом
Иззуддин Абдулваҳҳоби Занҷонӣ

**Иззуддин Абдулваҳҳоби Занҷонӣ** (; ? — 1262) — донишманд,  ва  ва хаттоти форс-тоҷик, муаллифи рисолаи «ал-Фивқу-т-том».

## Эзоҳ
Шиҳобуддини Тӯронпуштӣ

**Шайх Шиҳобуддини Тӯронпуштӣ** (; ? — 1262) — ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «ал-Муътамад фӣ-л-муътақад», «Туҳфаи Музаффарӣ» ва «Туҳфаи Салғурӣ».

## Эзоҳ
Қозӣ (мазмунҳо)

**Қозӣ:**

## Мақом
* **[[Қозӣ (шариат)|Қозӣ]]** (ар. قَاضِي‎‎) — қозӣ дар шариати исломӣ касест, ки тибқи аҳкоми исломӣ ҳукм мекунад. 

* **[[Қозӣ]]** — шахси мансабдорест ба ҳайати додгоҳ дохил мешавад ва адолати додгоҳро амалӣ менамояд; дар назарияи муосири тақсимоти ҳокимият шахсе, ки ба ҳокимияти додгоҳ тааллуқ дорад.

## Шахсиятҳо
* **[[Қозӣ Муҳаммад]]** (1900 ё 1901, Маҳобод — 30 марти 1947, ҳамон ҷо) — сиёсатмадори курд, президенти Ҷумҳурии Маҳобод.

* **[[Қозӣ Бадр ибни Зиёди Хуҷандӣ]]** (; ? — 1023) — муҳаддис, ровӣ ва донишманди форс-тоҷик.
Фаридуддин Ганҷшакар

**Шайх Фаридуддин Масъуд** (мулаққаб ба Қутбулмуваҳҳидин, Қутбуззоҳиддин ва Ганҷшакар; ) — , , донишманд ва орифи форсизабони Ҳинд, аз машоихи тариқати чиштия ва бунёнгузори адабиёти панҷобӣ.

## Зиндагинома
Падараш аслан аз Кобул буда, ба Мултон кӯчидааст. Фарид пас аз хатми таҳсил ба Қандаҳору Бағдод ва баъзе шаҳрҳои Эрон сафар карда, сипас оа Деҳлӣ омада, яке аз пешвоёни тасаввуф шудааст. У ниҳоят ба Панҷоб баргашта, дар синни 93-солагӣ вафот кардааст. Фарид дар ашъораш адолат, дустию рафоқат, сарбаланди, одаму одамгарӣ, некӯкорӣ ва ғайраро васф карда, одамони ҳарису сарватпараст ва суфиёни дурӯяву қаллобро мазаммат намудааст. Фарид ба забони форсӣ (тоҷикӣ) низ якчанд рубоию дубайтиҳо дорад, ки дар «Ҷавоҳири Фаридӣ» ном асаре гирд омадаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Асируддин Абдуллоҳи Умонӣ

**Асируддин Абдуллоҳи Уммонӣ** (; ? — 1266, Умон) — файласуф, мантиқдон ва и форс-тоҷик аз шогирдони Насируддини Тӯсӣ.

## Эзоҳ
Муҳаммади Бовандӣ

**Муҳаммади Бовандӣ** (), **Шамсулмулук Муҳаммади Табаристонӣ** () — испаҳбади Табаристон (1249—1271) аз хонадони Бовандиён, писар ва ҷонишини Ардашери II Бовандӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Ҳоҷӣ Бектоши Валӣ

**Муҳаммади Бектош** (), **Ҳоҷӣ Бектоши Валӣ** (; ) — ориф, сӯфӣ ва донишманди форс-тоҷик, бунёнгузори тариқати бектошия, муаллифи «Мақолот», «Китобу-л-фавоид» ва «Шатҳия».

## Зиндагинома
Шарҳи ҳоли Ҳоҷӣ Бектоши Валӣ хусусияти ривоятию асотирӣ дошта, дар бораи зиндагии воқеии ӯ маълумоте дар даст нест. Гӯё ӯ дар Нишопур ба дунё омада, аз Аҳмади Ясавӣ илм омӯхтааст Бино ба маълумоти маъхазҳо Ҳоҷӣ Бектоши Валӣ дар давраи ҳукмронии султони турк — Урхон сарвари силсилаи инкишория будааст ва баъдтар силсилаи бектошияро таъсис намудааст..

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Садруддини Қунавӣ

**Садруддин Муҳаммад ибни Маҷидуддин Исҳоқи Қунавӣ** (; ) — ориф, фақеҳ, муҳаддис, муфассир ва файласуф, муаллифи «Мафотеҳу-л-ғайб», «ал-Фукук», «Эъҷозу-л-байён фӣ таъвилу-л-Қуръон».

## Эзоҳ
Муъинуддини Парвона

**Муъинуддини Парвона** (), **Парвонаи Рум** (; ? — 1277) — давлатмард ва сиёсатмадори эронитарбор, вазири Салҷуқиёни Рум, ки ба дасти Абоқохон аз Элхониёни муғул кушта шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷалолуддини Балхӣ
Малик Шамсуддини I

**Малик Шамсуддини I**, **Шамсуддин Муҳаммад ибни Рукнуддин** (? — 1278) — дувумин малик аз хонадони Курт (1245—1277), писари Рукнуддини Абубакр.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Peter Jackson (1986). The Cambridge History of Iran, Volume Six: The Timurid and Safavid Periods. 
* Edward G. Browne (1926). A Literary History of Persia: The Tartar Dominion. 

Гурӯҳ:Куртҳо
Наҷибуддин Алӣ ибни Бузғуши Шерозӣ

**Наҷибуддин Алӣ ибни Бузғуши Шерозӣ** (; ? — 1279, Шероз) — донишманд, сӯфӣ ва орифи машҳури тариқаи суҳравардия, муриди Шиҳобуддин Умари Суҳравардӣ.

## Зиндагинома
Падараш аз Шом ба Шероз омад ва дар онҷо иқомату издивоҷ кард. Наҷибуддин дар Шероз таваллуд ёфт. Пас аз таҳсили муқаддамоти улум бар асари рӯъёе, ба сафар Ҳиҷоз рафт ва ба хидмати шайх Шиҳобуддин Умари Суҳравардӣ расид ва дасти иродат бад-ӯ дод ва аз дасти ӯ хирқа пӯшид ва ба Шероз бозгашт ва хонақоҳе бино кард ва ба иршод пардохт.

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Абубакри Форсӣ

**Муҳаммад ибни Абубакри Форсӣ** (; ) — файласуф,  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Ниҳояту-л-идрок фӣ асрору-л-улуму-л-афлок» ва «Оёту-л-офоқ мин хаввосу-л-авқот».

## Эзоҳ
Баҳоуддини Ҷувайнӣ

**Баҳоуддин Муҳаммади Ҷувайнӣ** (; ) — фармонравои Исфаҳон ва бахше аз Ироқи Аҷам аз хонадони Ҷувайниён (1268—1279), падари Шамсуддин Муҳаммади Ҷувайнӣ ва Атомалики Ҷувайнӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷувайниён
Дар он дунё

«**Дар дунё**», номи пуррааш «**Дар дунё, ё достони зиёрат**» — достони кӯтоҳи нависандаи тоҷик Фазлиддин Муҳаммадиев.

## Муҳтаво
Муҳтавои асар саропо танқиди дин мебошад ва зери таъсири идеологияи даврон навишта шудааст.

Муаллиф ин асарро бо интиқоди дин бар асоси таҷрибаҳои худ дар ҳаҷҷи соли 1965 бо як гурӯҳ аз мусалмонон ба шаҳрҳои Макка ва Мадина навиштааст. Повест аввалин бор соли 1966 дар Душанбе дар нашриёти «Ирфон» аз чоп баромад. Муҳаммадиев барои повестҳои «Дар он дунё» ва «Одамони куҳна» соли 1965 сазовори Ҷоизаи давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ гардидааст.

Дар асар ба дини ислом аз нигоҳи ҳаҷвӣ назар карда шудааст. Муҳаммадиев пас аз бозгашт аз ҳаҷ аз гирифтани унвони Ҳоҷӣ даст кашида, достони «Дар он дунё»-ро навиштааст. Дар натиҷа, тибқи фарзияе як гурӯҳ мухолифони ақидаҳояш ӯро кардан дар соли 1986 бо корд куштанд.

Асарро соли 1968 Ашӯралӣ Ахмедов ба забони узбакӣ тарҷума кардааст . 1970 Юрий Смирнов онро ба русӣ тарҷума кард. Нашри русияшро хонандагон хуш пазируфтанд. Соли 1982 онро Ситисилия Динаре ба онро литвонӣ тарҷума кард. Соли 1983 дар нашриёти «Мориф» ба забони русӣ онро дубора нашр шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китоб
Гурӯҳ:Адабиёти тоҷик
Виталик Бутерин

**Виталий Дмитриевич Бутерин** (англ. Vitalik Buterin, тав. 31 январи 1994, Коломна, Россия) — барномасоз, муассис ва муҳаррири собиқи маҷаллаи Bitcoin Magazine, муассиси лоиҳаи Ethereum.
Шамсуддини Ҷувайнӣ

**Шамсуддин Муҳаммади Ҷувайнӣ** (; ) — , ,  ва вазири Элхониёни муғул аз хонадони Ҷувайниён, писари Хоҷа Баҳоуддин Муҳаммади Ҷувайнӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  
* 
* 
Гурӯҳ:Ҷувайниён
Сайид Аҷал Шамсуддини Бухорӣ

**Аҷал Шамсуддини Умар** (; ) — нахустин фармондори тоҷиктабори Йуннони Чин (1274—1279), ки аз сӯйи дудмони Юон ба мансаб гуморда шуд.

## Эзоҳ
Насруддин (Йуннон)

**Насруддин** () — фармондори устони Йуннони Чин (1279–1292) дар замони дудмони Юон, писари Сайид Аҷал Шамсуддини Бухорӣ.

## Эзоҳ
Бурҳонуддини Насафӣ

**Бурҳонуддини Насафӣ** (; 1204, Бағдод — 1281, ҳамон ҷо) — муфассир, муҳаддис, мутакалим ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Муқаддима фӣ илми-л-хилоф» ва «Маншаъу-н-назар».

## Эзоҳ
Бибӣ Мунаҷҷимаи Нишопурӣ

**Бибӣ Мунаҷҷимаи Нишопурӣ** (; ? — 1203, Нишопур — 1280, Қуния) — бонуи  ва и форс-тоҷик, духтари Камолуддини Симнонӣ ва модари Носируддин ибни Бибӣ.

## Эзоҳ
Исмоил ибни Муҳамади Резӣ

**Исмоил ибни Муҳамади Резӣ** (; 1232, Рез — қарни XIII) — ориф, сӯфӣ, зоҳид ва донишманди форс-тоҷик, қутби ҳафтуми фалсафаи ишроқ, муаллифи «Нусратия» ва «Ҳаёту-н-нуфус».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* تاریخ ریز، نوشته حسین پارسا. شابک: ۴-۶۶-۸۵۱۵-۹۶۴-۹۷۸.