open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Модари ҷойгузин

thumb
**Модари ҷойгузин** ё **раҳми иҷораӣ** — равишест, ки дар он як зан (модари ҷойгузин) фарзанди завҷеро, ки ба равишҳои маъмул қодир ба бачадор шудан нестанд, дар бачадони худ ҳамл мекунад (маъмулан ба ин далел, ки яке аз завҷҳо ноборвар аст).

Ин равиш ба таври суннатӣ ба ин гуна анҷом мешавад, ки нахуст силлули тухми модари воқеӣ ва сперми падарро ба равиши лиқоҳи маснуӣ борвар мекунанд ва сипас ҳосил (ҷанин)-ро ба равиши дарункошти маснуӣ дар дохили раҳми модари ҷойгузин қарор медиҳанд. Дар ин равиш модари ҷойгузин танҳо нақши парваришдиҳандаи навзодро дошта ва маъмулан пас аз зоймон тамоми ҳуқуқи сарпарастии фарзандро ба волидайни аслии он вогузар мекунад, аммо ин муҳимми ниёзманди иқдомоти қонунӣ аст.

## Эзоҳ
Зоймон

thumb|250px|Як навзод пас аз зоиш дар бемористон|alt= 
**Зоймон** — авҷи даврони бордории як зан аст, ки шомили хориҷ шудани як ё чанд навзод аз раҳми модар аст.

Зоймони табиӣ равише аз зоймон бо «технологияи поин» аст. Дар ин равиш фард иҷоза медиҳад, ки табиати инсон кори худро дар зоймон анҷом диҳад. Бархе аз занон тасмим мегиранд, ки ҳангоми зоймон аз ҳеч доруе истифода накарда ва ба ҷойи он барои коҳиш дардашон аз равишҳои монанди тамаддуди аъсоб ё контроли танаффус истифода кунанд. Дар зоймони табиӣ модар контроли бадани худро дар даст медиҳад. Албатта ба ҳангоми зоймон як фарди ҳамёр низ ӯро ба оромӣ барои пушти сар гузоштан мароҳили зоймон роҳнамоӣ ва ҳимоят мекунад.

## Раванди зоймон
Дар одам зоймони муътадил (физиологӣ) дар муддати 38–40 ҳафта, вақте ки ҳамил ташаккул ёфта, барои ҳаёти берун аз батни модар омода мешавад, фаро мерасад. Оғози зоймон ба вуҷуд омадани дарди зодан аст, ки бинобар ка­шиш­ҳои бачадон сурат мегирад. Дардҳо дар ибтидо суст буда, занро чандон ташвиш намедиҳанд, вале баъдан он­ҳо шадиди бардавом (то 40 дақ.) ва такрори пай дар пай (баъди ҳар 5–6 дақ.) мегарданд. Зоймон дар занҳои нахустзо 15–20, дар занҳои кӯдакдор 10–12 соат идома меёбад. Давомоти зоймон ба синну сол (дар занҳои нахустзои аз 28–30-сола боло муд­дати зоймон тӯлонитар аст), андозаи кос, бузургии ҳамил, фаъолии кашишҳои заҳдон ва ғ. вобаста аст. Дар марҳа­лаи аввали зоймон обпарда дарида, бори он берун мерезад (баъ­зе вақтҳо ин ҳолат рух намедиҳад ва ҳамил андаруни пар­да – «бо курта» ба дунё меояд). Чанде баъд ба дарди зодан кашишҳои пардаи шикаму диафрагма ва чордард ҳам­роҳ шуда, ҳамил бо роҳи зоиш пеш меравад. Дар мар­ҳа­лаи берун рондани ҳамил зан бо дастури момодоя метавонад чордардро танзим (оҳиставу тез) кунад. Баъди берун омадан тифл дарҳол нафас кашида, гиря мекунад. Но­фи кӯдакро бурида мебанданд. Зоймон бо марҳалаи афтодани ҳамроҳак, ки тақр. 30 дақ. идома ёфта, машима (ҳамро­ҳак, ноф ва пардаи ҳамил) аз танаи бачадон ҷудо ва берун мешавад, ба анҷом мерасад. Баъдан давраи нифос (6–8 ҳаф­та) фаро мерасад. Дар ин муддат зани зоидаро «зача» меноманд. Сабабҳои зоймони номуътадил иллати роҳи зоиш (хурд будани кос, танг шудани роҳи зоиш ба сабаби хадша ва ғ.), нақси рушд, омосҳо (фибромиомаи заҳдон, кистаи тухм­дон ва ғ.), ихтилоли кашишҳои бачадон, нодуруст ҷой гирифтани ҳамил ва калон будани сари он (обварам ва ғ.), ноҷӯриҳои ноф, ҳам­роҳак ва ғ. мебошанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бордорӣ

[thumb|200px|Як [зани бордор]] 
**Бордорӣ** ё **ҳомилагӣ** ё **обистанӣ** — ба вазъияте гуфта мешавад, ки зан дар бачадони худ дорои ҷанин бошад. Ба даврони бордорӣ «давраи обистанӣ» низ гуфта мешавад. Ин давра дар инсон ба муддат 9 моҳ тӯл мекашад ва бо ба дунё омадани навзод, ки зоймон ном дорад ба поён мерасад. Бордорӣ метавонад ба ду шакл бехатару табиӣ ё бордории пурхатар бошад.

## Пайвандҳо
* Зоймон (Таваллуд)
* Ҳайз

## Эзоҳ
Вакуум

thumb|Насос барои намоиши вакуум

**Ва́куум** (аз  — холӣ) — муҳити холӣ аз модда. Дар техника ва физикаи амалӣ зери мафҳуми «вакуум» муҳити газиеро мегӯянд, ки фишораш аз фишори атмосферӣ поинтар аст.

## Намудҳои вакуум
* Вакууми техникӣ;
* Вакууми физикӣ;
* Муҳити кайҳонӣ.

## Сарчашма
* Википедияи русӣ

## Адабиёт

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Физика
Рухи ҷавонон

**Рухи ҷавонон** — як навъ зардолуи маҳаллӣ. Асосан барои тархӯрӣ истифода мебаранд. Баъди 4—5 соли кӯчат шуданаш ҳосил медиҳад.

Дарахташ мисли сада шох меронад. Мевааш июн мепазад, вазнаш 35—45 г, рангаш зард, як тарафаш сурх, лӯнда, ҷилодор, хушбӯи (14—16 % қанд дорад). Аз дар бехи он 125—200 кг ҳосил мегиранд. Дар аксар ранонҳои Ӯзбекистон ва баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон парвариш мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Сариангушт

**Сариангушт**, **сариангуштӣ** — як навъ ангури ҷойдорӣ. Селексияи халқист. Токаш зудсабз, баргаш панҷашакл, гулаш дуҷинса, хӯшааш ғуч (вазни миёнааш 324 грамм), донааш дарозрӯя ё гирда, пӯсташ ғафс (ширааш 27—30% қанд дорад).

Охирҳои моҳи сентябр мепазад. Барои тархӯрӣ ва мавиз истифода мебаранд. Сариангушт ан- гури серҳосил (аз ҳар гектар 300—350 сентнер). Дар вилоятҳои Ленинобод, Сурхондарё ва Самарқанд мепарваранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сорта винограда Узбекистана, Ташкент, 1974.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Муҳандисии эминӣ

**Муҳандисии эминӣ** () ё **техникаи бехатарӣ** () — системаи чорабиниҳои ташкилию техникиест барои аз таъсири муҳити хатарнок эмин доштани коргарон. Чорабиниҳо ва воситаҳои техникаи бехатарӣ дар асоси ҳуҷҷатҳои техникию меъёрии тасдиқшуда ба амал бароварда мешаванд.

Қоидаву қонунҳои чорабиниҳои техникии техникаи бехатарӣ аз рӯи нормаҳои гуногуни техникӣ муайян мешаванд.

Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ системаи стандартҳои бехатарии меҳнат амал мекард. Дар дар кишварҳои капиталистӣ қоидаҳои техникаи бехатарӣ асосан дар доираи ширкат ва ё соҳаи муайяни кор маҳдуд буда, аз тарафи давлат назорат намешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Гулрез (деҳа, н. Хуросон)

**Гулрез** (собиқ *Ойкамар*, то соли 2012) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҳилолӣи ноҳияи Хуросон. Аз Гулрез то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 14 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1920 нафар (2017), тоҷикон. Соли 1929 ташкил шудааст. 

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди панҷвақта, 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ, сабзавоткорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз наҳри Ёвонсу обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гулрез 18 хоҷагии хурди деҳқонӣ, ҶДММ «Аграрии водии зарин», ҶДММ «Зотпарварии Саодат» мавҷуданд.

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Хуросон
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҳилолӣ
Ганҷина (деҳа, н. Хуросон)

**Ганҷина** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Садриддин Айнӣи ноҳияи Хуросон. Аз Ганҷина то маркази ҷамоат 14 км, то маркази ноҳия  24 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 692 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти умумии ибтидоӣ, бунгоҳи тиббӣ, осиёби хусусӣ ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Талабагон таҳсилро дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Ҳаёти Нави ҷамоати деҳоти Қизилқалъа давом медиҳанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз наҳри Ёвонсу обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Ганҷина хоҷагии деҳқонии ҷангалпарварӣ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Хуросон
Гурӯҳ:Ҷамоати Садриддин Айнӣ
Обдара (деҳа, н. Хуросон)

**Обдара** (то 2024 — *Коммунизм*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Садриддин Айнии ноҳияи Хуросон. Аз деҳа то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 20 км. Аҳолиаш 1835 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Хуросон
Гурӯҳ:Ҷамоати Садриддин Айнӣ
Борбад (деҳа, н. Хуросон)

**Борбад** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Қизилқалъаи ноҳияи Хуросон. Аз Борбад то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 48 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 469 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби деҳаи Ҳаёти Нав таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз рӯди Вахш тариқи наҳри Шохаи Рост обёрӣ мешаванд. 

## Таърих ва мардум
Деҳаи Борбад аз аввал дашти беобу беодам буд. Баъди кандани наҳри Вахш (соли 1966) заминҳо обёрӣ шуда, аз ҳисоби мардуми маҳаллӣ деҳа дар ҳайати колхози ба номи Максим Горкийи ноҳияи Бохтар ташкил шуд, ки мардумаш асосан ғалла мекоштанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Хуросон
Гурӯҳ:Ҷамоати Қизилқалъа
Шамъ

thumb|150px|Шамъ дар шамъдон

**Шамъ** — он чизе, ки барои равшан кардани хона аз мум ва чарбу тайёр карда, ба дарунаш пилта мегузоранд.

Аз шамъ асосан ҳамчун манбаи рӯшноӣ истифода мебаранд. Дар баъзе ҳолатҳо барои гармӣ ва дигар мақсадҳо низ ба кор бурда мешавад. Шамъ аз моддаи сахти сӯзишворӣ асосан дар шакли силиндрӣ сохта мешавад ва ба воситаи фитил дармегирад.
Шамъро аз стеарин, мум, парафин, равған ва дигар моддаҳои хосияташон мувофиқ (сахт, зудгудоз ва сӯзанда) месозанд. Дар замони ҳозира аз ҳама бештар омехтаи парафину стеарин истифода мешавад.
Фитилро ба маҳлули селитра, хлориди аммоний, кислотаи бор тар мекунанд, то хубтар сӯзад ва алангаи бисёр надиҳад.

## Адабиёт
* *Майкл Фарадей*. История свечи. — М.: Наука, 1980. — 128 с. — (Серия «Библиотечка „Квант“», выпуск 2).
* *Глория Никол*. Книга о свечах. — М.: Профиздат, 2000. — 151 с. — ISBN 5-255-01355-2.

## Эзоҳ
Хуррамшаҳр (шаҳр, н. Хуросон)

**Хуррамшаҳр** (то 2024 *Обикиик*) — шаҳрак ва маркази маъмурии ноҳияи Хуросони вилояти Хатлон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Шаҳракҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шаҳраки Обикиик
Гурӯҳ:Ноҳияи Хуросон
Карасин

thumb|200px|Карасин барои чароғ

**Карасин**, **керосин** ( аз  — «мум») — омехтаи сӯзандаи карбогидратҳои моеъ бо ҳарорати ҷӯшиши 150—250 °C, шаффоф, беранг (ё каме зардчатоб), дар вақти даст расондан каме равғанӣ. Аз нафт ҳосил карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Менделеев Д. И., Соколов А. М. Керосин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Сӯзишвории дизелӣ

thumb|200px|Сӯзишвории дизелӣ
**Сӯзишвории дизелӣ** — навъи сӯзишвории моеъ, ки дар натиҷаи полоиши нафт ҳосил шуда, муҳаррикҳои дизелӣ бо он кор мекунанд.

## Гурӯҳбандӣ
Ду гурӯҳи сӯзишвории дизелиро истеҳсол мекунанд:

# сӯзишавориҳои камғилзати дистиллят барои муҳаррикҳои тезгард (беш аз 1000 гардиш дар як дақ);
# сӯзишвориҳои серғилзати фракцияҳои боқимондаи (вазнини) тақтири нефт барои муҳаррикҳои сустгард (то 600 гардиш дар як дақиқа).

Сӯзишвории дизелии гурӯҳи якумро аз фракцияҳои карасину ғазойлдори тақтири бевоситаи нафт ва қисман (то 20 %) аз ғазойли креквиги катализатории нефт ва гурӯҳи дуюмро аз амехтаи мазутҳо ва фракцияҳои карасину ғазойлдори тақтири нафт ҳосил мекунанд. Яке аз хосиятҳои муҳтмми Сӯзишвории дизелӣ худ аз худ афрӯхтани он мебошад. Зуд даргирифтани сӯзишвории дизелӣ ва пурра сӯхтани он ба таркиби химиявии ашёи хом ва сифати сӯзишвории дизели ба тозагии ашёи хом вобаста аст. Сифати сӯзишвории дизели ғайр аз ин бо адади ҳексадекан (сетан — CH3-(CH2)14-CH3 — моеъи беранги ҳарорати ҷӯшишаш 287,5&nbsp;°C, ки барои муайян кардани адади сетан чун эталон қабул шудааст) муайян карда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сӯзишворӣ
Гурӯҳ:Фаровардаҳои нафтӣ
Фарш

thumb|Фарши кошинкоришуда
**Фарш** — қисми дохилии ҳуҷра, хона ё бино, ки ҳамчун асос, болопӯши қабати поёнӣ ё таҳхона хидмат мекунад.

## Намудҳои фарш
## Масолеҳ барои фарш
## Гармкунии фаршҳо
## Эзоҳ
## Адабиёт
*Пресс А. А. Пол, в строительстве // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Гурӯҳ:Сохтмон
Сақф

thumb|Сақфи Китобхонаи Конгресси ИМА

**Сақф** — қисми дохилии хона, ки  хонаро аз қабати болоӣ, чортоқ ё бом ҷудо мекунад.
## Намудҳои сақф
## Сохти сақф
## Эзоҳ
## Адабиёт
*Энциклопедия современной техники. Строительство. Том 2 (Кинотеатр — Проектирование) —М.: Советская энциклопедия, 1964

Гурӯҳ: Сохтмон
Нафто

**Нафто** (), ё **лигроин** — ба табақае аз сӯхтҳои моеъи ҳидрокарбон бо фирорият ва иштиолпазирии боло гуфта мешавад, ки дар бурҷи тақтири полоиши нафти хом байни газҳои сабук ва нафти сафед қарор мегирад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сӯзишвории моеъ
Гурӯҳ:Фаровардаҳои нафтӣ
Канзи шифо

«**Канзи шифо**» — китоби донишманд ва табиби машҳур Ҳомидҷон Зоҳидов.
Дар китоб беҳтарин намунаҳо аз китобҳои қадимии тиббии тоҷикию форсӣ дохил гардидаанд. Дар ҳақиқат ҳоло баъзе касалиҳое ҳастанд, ки тибби имрӯза дар табобати онҳо оҷиз аст. Восита ва роҳҳое, ки дар ин китоб тавсия мешаванд, қариб ба тамоми бемориҳо даво шуда метавонанд.
Китоб барои хонандагони умум пешниҳод мегардад.

## Аз муаллиф
Дар навиштани «Канзи шифо» асосан аз китобҳои тибби қадими «Тӯҳфат-ул-муъминин», «Ихтиёроти бадеӣ», «Махзан-ул-адвия», «Қарободини кабир», «Муҳити аъзам», «Илоҷ-ул-ғурабо» истифода бурдем. Низ ҳамчун унсурҳои иловагӣ ва мададрасон аз «Кашф-ул- луғот», «Бурҳони қотеъ», «Баҳр-ул-ҷавоҳир», «Ғиёс-ул- луғот»,"Суроҳ ва қуроҳ", «Фарҳанги форсӣ ба русӣ», «Қомуси арабӣ-русӣ», «Энциклопедический словарь лекарственных и ядовитых растений» ва дигар манбаъҳои тибби қадим ва даврони мо баҳра бардоштем, ки хонандаҳои ин китоб ҳангоми истифода аз равиши матн дармеёбанд, вале як қисмашонро на, бинобар номбар нагаштани унвони онҳо.
Аз ҳама душвортарини амалиёт он буд, ки шаш китоби беҳад калонро дар рӯйи миз кушода дошта, аз саҳифаҳои онҳо маъно ва мазмун чидан ба ҳеч ваҷҳ имконпазир нест, зеро ҳамаи онҳо ба саҳни корӣ намеғунҷид. Барои хайрият аз ҳар яки китобҳои мазкур давоҳои алоҳидаро шарҳан ба рӯйи варақ овардему баъд аз ҳар шаши онҳо ҷамъбандӣ намуда, ба услуби тоҷикӣ даровардем. Инак, навиштаҷот дар ҳафтдаҳ соли пурмашаққат ба поён расид.
Дар китоб маҳз он давоҳое гирд оварда шуданд, ки дар диёри мо мавҷуданд, мерӯянд, сохта мешаванд, ки мо онҳоро мешиносем, инчунин он дармонҳои хориҷӣ дар бозорҳои мо ёфта мешаванд ва дар айни ҳол ҳамаи онҳо дар китобҳои тибби қадимаи номбурда дарҷ гардидаанд, низ ин ҷо ба қайд расиданд.
Ҳангоми шарҳ додани баъзе давоҳо низ як миқдор аз мушоҳидаҳои худро, ки хислатҳои онҳо бо карроти таҷриба собит гашта буданд, ба матн илова намудем.
Дар моҳияти ин китоб ҳаминро гуфтан кифоя аст, ки дар ин асар давоҳои мундариҷ гардида ба 98 фоизи иллат ва бемориҳои мавҷуда бо муваффақият шифо мебахшанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо. Душанбе: Ирфон, 2013.

## Пайвандҳо
«Канзи шифо»

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Семент

**Семент** ( — «шағал, сангреза»), **симон** — моддаи сунъии ғайриорганикии  гидравликии часпанда. Яке аз масолеҳи асосии сохтмон. Ҳангоми бо об ва дигар моеъҳо омехта кардан ба шакли пластикӣ табдил меёбад ва зуд сахт шуда, ҷисми сангмонанд мегардад. Асосан барои тайёр кадани бетон ва лойи бинокорӣ истифода мешавад.
Маркаи  семент — воҳиди шартӣ, ки мустаҳкамии семент аз он паст намегардад (200, 300, 400, 500, 600).

## Аз таърихи семент
Семент аз замонҳои хеле қадим маълум аст. Мисриён ва юнониёни қадим дар сохтмони иншооти азим аввалин моддаҳои сунъии часпон — гаҷ ва оҳакро ба кор бурдаанд. Дар Бухорои Қадим ҳангоми бунёди пойдевор, деворҳои дахма, сағонаҳо, ҳавзу ҳаммомҳо сементи гаҷдор — «қир»-ро ба кор бурдаанд. «Қир»-ро асосан аз хокистари рустанӣ, гаҷ, шираи ангур ва сафедаи тухм ҳосил мекарданд.

## Намудҳои семент
## Истеҳсоли семент
### Истеҳсоли семент дар Тоҷикистон
Бино ба маълумоти Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон, то соли 2014 дар Тоҷикистон 9 корхонаи истеҳсоли семент фаъолият доранд, ки бузургтаринашон корхонаи «Тоҷиксемент»-и шаҳри Душанбе ва «Ғаюрсемент»-и ноҳияи Ёвон мебошанд.

Соли 2013 дар Тоҷикистон 385 ҳазор тонна семент истеҳсол карда шуд. Талаботи солонаи Тоҷикистон ба ин навъи масолеҳи сохтмон беш аз 1,5 млн тоннаро ташкил медиҳад. То чанд соли пеш камбуди семент аз ҳисоби воридоти он аз Покистон, Афғонистон, Эрон, Русия, Қазоқистон ва Қирғизистон бароварда мешуд.

## Давлатҳои истеҳсолкунандаи семент
## Эзоҳ

## Сарчашма
* *Райхель В., Конрад Д.* Бетон. В 2 ч. Ч. 1. Свойства. Проектирование. Испытание. — М.: Стройиздат, 1979. С. 33. Пер. с нем. / Под ред. В. Б. Ратинова.
*
Гудрон

**Гудро́н** ( — «қатрон») — моддаи аз партови нафт ҳосилшуда, ки ҳамчун сӯзишворӣ, маводи оиқкорӣ дар симҳои барқ ва барои фарши роҳҳо истифода мешавад.

Вобаста ба сифати табиии нафт, ҳосилшавии гудрон 10-45 дарсадро ташкил медиҳад. Зичии гудрон 0,95-1,03 г/см³. Ҳарорати сахтшавиаш 12-15°С. гудронҳои як миқдор равғандоштаро нимгудрон ва равғанаш бисёрро гудрони равғанӣ меноманд. Бақияи зифте, ки баъди бо кислотаи сулфат тоза кардани маҳсулоти нафтӣ ҳосил мешавад, гудрони турш ном дорад. Таркиби гудрон, асосан, аз равғанҳои ҳангоми соф кардани нафт ҷудонашуда, моддаҳои сахти асфалтмонанд, моддаҳои зифтии дорои хосиятҳои кислотагӣ иборат мебошад. Дар таркиби гудрон инчунин карбоҳидратҳои парафинӣ, нафтӣ, ароматӣ, филиззот (асосан ванадий ва никел) мавҷуд аст. Гудрон барои ҳосил кардани битумҳои нафтӣ, кокс, истеҳсоли масолеҳи роҳсозӣ, сохтмонӣ, бомпӯшию молиданӣ, газҳои сӯзанда истифода мешавад. Аз гудрони аълосифат бо усулҳои крекинг ва ҳидрогенонии деструктивӣ бензин ва сӯзишвории дизелӣ ҳосил мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сӯзишворӣ
Гурӯҳ:Фаровардаҳои нафтӣ
Мазут

**Мазут** — маҳсулоти моеъ, ки баъди аз нафт ҷудо кардани бензин, лигроин, карасин ва фраксияҳои сӯзишвории дизелӣ мемонад. Зичиаш 870— 1000 кг/м3 (20°С); гармии сӯзишаш 9100—10000 к ка л/кг; 0,8—3,5% сулфур, 60% зифт, 0,1—0,5% хокистар дорад.

## Корбурдҳо
Мазутро дар истеҳсоли равғанҳои молиданӣ, битум, кокс ва чун сӯзншворӣ дар дегҳои буғӣ, печҳои гуногуни саноатӣ, турбинаҳои газӣ ва ғайра истифода мебаранд. Қисми зиёди мазут бо роҳи крекинг ба сӯзишвории сабуки моторӣ табдил дода мешавад.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сӯзишворӣ
Гурӯҳ:Фаровардаҳои нафтӣ
Гуфтор

**Гуфтор**, **сухан**, **нутқ** () — муносибати таърихан ташаккулёфтаи байни одамон, ки ба воситаи забон аз рӯи қоидаҳои муайян ба амал бароварда мешавад. Ҷараёни нутқ аз як тараф шаклдиҳӣ ва фаҳмонидани андешаҳо бо воситаҳои забонӣ ва аз тарафи дигар қабул кардан ва фаҳмидани онҳо мебошад. Нутқ алоқаи каломӣ ҳисобида мешавад.

## Моҳияти нутқ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Жинкин Н. И. Речь, как проводник информации. — М.: Наука, 1982.
Метафизик

**Метафизика** (аз  — «чизе баъди физика») — шуъбаи фалсафа, ки дар хусуси нахусттабиати коинот, ҳаёт ва мавҷудот тадқиқот мебарад.
## Этимология
## Таърихи метафизика
## Саволҳои метафизикӣ
## Танқиди метафизика
## Адабиёт
*Пушкин В. Г. Сущность метафизики. — СПб.: «Лань», 2003. — 480 с. — ISBN 5-8114-0507-3.
* *[[Аристотель]]*. «Метафизика»
* *[[Порфирий (философ)|Порфирий]]*. Введение к «Категориям»
* *[[Прокл Диадох]]*. «Комментарий к Пармениду»
* *[[Дамаский|Дамаский Диадох]]*. «Комментарий к Пармениду»
* *[[Суарес, Франсиско|Ф. Суарес]]*. Метафизические рассуждения. В 4 томах. — Том 1. Рассуждения 1-5. — : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2007. — 776 с. — ISBN 978-5-94242-040-6.
* *[[Рене Декарт]]*. «Размышления о первой философии»
* *[[Готфрид Вильгельм Лейбниц]]*. «Монадология»
* *[[Иммануил Кант]]*. «Критика чистого разума»
* *[[Георг Вилҳелм Фридрих Ҳегел|Георг Гегель]]*. «Наука логики»
* *[[Фридрих Ницше]]*. «Воля к власти»

## Пайвандҳо
* Метафизика (Арасту)
* www.perseus.tufts.edu Метафизикаи Арасту дар забони асл
Анҷей Вайда

**А́нҷей Витолд Ва́йда** (; ) — коргардони театру синамо, филмноманависи лаҳистонӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Академияи санъати тасвирии Краков (1949) ва Мактаби олии кинои Лодзи (1954). Дар соҳаи коргардонӣ аввалин кораш «Насл» (1954) мебошад, ки ба пинҳонкории зиддифашистии Ҷавонон дар давраи истило бахшида шудааст. В. дар филмҳои «Канал» (1957), «Хокистар ва алмос» (1958) ба тақдири насле рӯй меорад, ки вазифаи таърихӣ — эҳёи Полшаро ба дӯши худ гирифтаанд. Дар филмҳои "Лётна " (1959), «Самсон»(1961), "Манзара баъди муҳориба " (1970), «Муҳаббат дар Олмон» (1983), «Корчак» (1990), «Ангуштарини уқобдор дар тоҷ» (1992), «Ҳафтаи пурҷӯшухурӯш» (1995), «Ҳукмномаи Франческу Колос» (2000) ва спектакли «Суҳбатҳо бо ҷаллод» (1977) мусибати фоҷиабори халқро дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-45) инъикос намудааст. Филмҳои аз рӯйи асарҳои эпикии адабиёти миллӣ ва ҷаҳонӣ банаворгирифтаи В., аз ҷумла «Хокистар» (аз рӯйи асари С. Жеромский, 1965), «Тӯй» (аз рӯйи асари С. Виспянский, 1972), «Макони орзу» (аз рӯйи асари В. Раймонт, 1974), «Пан Тадеуш» (аз рӯйи асари Митскевич, 1999), «Қасос» (аз рӯйи асари А. Фредро, 2002) ва ғ. дар таърихи кинои Полша мавқеи муҳим доранд. В. дар асоси шоҳасарҳои адабиёти рус низ филмҳои ҷолиб ба навор гирифтааст: «Хонуми уезди Макбет» (аз рӯйи асари Н. С. Лесков, 1961), филми телевизионии «Пилат ва дигарон» (аз рӯйи романи М. А. Булгаков «Мастер ва Маргарита», 1971), «Аҷина» (аз рӯйи романи ҳамноми Ф. М. Достоевский, 1987), «Настася»
(аз рӯйи романи Достоевский «Ноқисулақл», 1994). Дар филмҳои «Тамоми чиз барои фурӯш» (1968), «Бе наркоз» (1978), «Дирижёр» (1979) ҳаёти фоҷиабори шахсияти эҷодкор дар ҳолати мавҷуд набудани озодӣ нишон дода шудааст. Солҳои 1978-82 роҳбари Иттиҳоди кинематографистони Полша, 1989-91 сенатор, 1992-94 раиси Шӯрои фарҳанги назди Президенти Полша буд. Аз соли
1959 дар театр фаъолият дорад.

## Эҷодиёт
Асосан аз эҷодиёти классикони ҷаҳонӣ ва миллӣ асарҳо ба саҳна мегузорад. Чандин бор ба эҷодиёти В. Шекспир («Ҳамлет», 1960, 1981, 1989; «Ромео ва Ҷулйетта», 1990; «Макбет», 1969, 2005), А. Стриндберг («Фрёкен Жюли» 1988; «Ҳамоне, ки зӯртар», 1991; «Сонатаи шабаҳҳо», 1994), Виспянский («Тӯй», 1963, 1991; «Шаби ноябр», 1974, 1978; «Лаънат», 1997), Софокл («Антигона», 1984) рӯй оварда, дар давлатҳои гуногун инсенировкаи романҳои Достоевский «Аҷина» (1971,1974, 2004), «Ноқисулақл» (спектакли «Настася Филипповна», 1977, 1989), «Ҷиноят ва ҷазо» (1984, 1986)-ро ба саҳна гузоштааст. Намоиши «Парвандаи Дантон» (1975) аз рӯи асари С. Пшибишевский муваффақияти
бузургро ноил гашт ва дар театрҳои Булғория (1978), Итолиё (1982) такроран намоиш дода шуд. Соли 1982 дар Фаронса бо иштироки ҳунарпешагони
фаронсавӣ ва полшагӣ филми «Дантон» наворбардорӣ гардид. В. дар театрҳои Булғория, Олмон, Итолиё, ИМА, Швейсария, Ҷопон, Русия кор кардааст. Корҳои В. дар фестивалҳои умумиҷаҳонӣ оид ба кино сазовори ҷоизаҳо гардидаанд. Соли 2000 барои саҳмаш дар санъати ҷаҳонии кино сазовори ҷоизаи «Оскар» шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вайнберг Стивен

**Вайнберг Стивен** () — и амрикоӣ, доктори фалсафа.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Корнелл (1954). Соли 1957 дар Донишгоҳи Принстон таҳти роҳбарии С. Трэйман ба дараҷаи илмии доктори фалсафа соҳиб шуд. Аз соли 1973 профессор Донишгоҳи Гарвард ва ҳамзамон ходими калони илмӣ-и расадхонаи астрофизикии Смитсон буд. Аз соли 1982 профессор физика ва астрономия дар Донишгоҳи Техаси шаҳри Остин. Асарҳояш ба таҳқиқи зарраҳои бунёдӣ, назарияи майдон, астрофизика ва астрономия бахшида шудаанд. Вайнберг барои дастгирии суперколлайдери фавқунноқил дар конгресси ИМА баромад кардааст. Дар бораи илм, таърих ва фалсада дар назарияи муттаҳидаи таъсироти мутақобилаи суст ва электромагнитии байни зарраҳои бунёдӣ, аз ҷумла пешгӯии ҷараёнҳои сусти нейтралӣ сазовори Мукофоти Нобел гаштааст (1979, якҷо бо Ш. А. Глэшоу ва Абдуссалом). Дорандаи Медали миллии илмии ИМА (1991).

## Осор
* Открытие субатомных частиц, М., 1986;

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони ИМА
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Соломон Вайсблат

**Вайсблат Соломон Наумович** [14.1.1888, Малин (ҳозира Житомир) – 10.6.1965, Киев] — стоматолог ва ҷарроҳи ҷоғу рӯй, доктори илмҳои тиб (1947), профессор (1950). Ходими
шоистаи илми Украина (1947). Хатмкардаи Донишгоҳи тиббии Киев (1922). Мудири шуъбаи ҷарроҳии ҷоғу рӯй (1927–29), кафедраи ҷарроҳии ҷоғу рӯйи Институти такмили ихтисоси духтурони Киев (1929–32), кафедраи ҷарроҳии стоматологии Институти стоматологии Киев (1932–53). Аз соли 1938 то 1953 сармутахассиси Вазорати тандурустии Украина оид ба стоматология буд. В. солҳои ҶБВ ба
Тоҷикистон омада, роҳбари курси ҷарроҳии ҷоғу рӯй, ки дар заминаи кафедраи ҷарроҳии госпиталӣ таъсис ёфта буд, таъйин гашт (1943). Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ
аввалин дар стоматология усули беҳиссозиро кашф кардааст. Оид ба масъалаҳои остеомиелитҳои дандонзод, осебҳои ҷоғу рӯй ва омосшиносӣ дар стоматология пажӯҳиш
анҷом додааст. 119 таълифоти илмӣ дорад.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Украина
Карл Фридрих фон Вайтсзеккер

**Вайсзеккир Карл Фридрих Фон** () —  ва файласуфи олмонӣ.

## Зиндашгинома
Солҳои 1929-13 физикаро дар Берлин, Гёттинген, Копенгаген (шогирди Н. Бор) ва дар Лейпсиг (шогирди В. Ҳайзенберг) омӯхтааст. Солҳои 1942-44 профессор физикаи назариявӣ дар Страсбург. Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-45) дар сохтани аслиҳаи ҳастаӣ барои Олмон ширкат варзидааст. Солҳои 1946-57 сардори шуъбаи Институти физикаи ба номи Макс Планк (Гёттинген) буд. Соли 1956 Вайтсзеккер аризаро дар бораи рад кардани иштирок дар коркарди аслиҳаи ҳастаӣ имзо кард. Аз ҳамон вақт Вайтсзеккер масъулияти иҷтимоии оқибатҳои ҷамъиятии кашфиётҳояшро чун яке аз меъёрҳои асосии маънавиёти худ қабул кард. Солҳои
1957-69 профессор фалсафа дар Ҳамбург, аз соли 1970 директори Институти ба номи Макс Планк дар Страсбург. Соли 1989 бо Мукофоти Темплтон сарфароз гаштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Олмон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи Темплтон
Вейсмюллер Питер Ҷон

**Вейсмюллер** (Weissmuller) **Питер Ҷон** (2.6.1904–20.1.1984), варзишгари амрикоӣ (шиноварӣ) ва ҳунарпешаи кино. Чемпиони Бозиҳои олимпии соли 1924 (100 м, рекорди олимпӣ – 58, 9; 400 м ва эстафетаи 4х200 м; медали биринҷӣ дар ватерполо). Муддати 8 сол ҳеч сабқатро дар масофаи спринтерии сабки озод набохтааст. Техникаи шиноварии сабки озодро ба унвони «кроли амрикоӣ » такмил дод. Замони дар саҳнаи варзиш будан дар масофаҳои гуногун 67 бор рекорди ҷаҳонӣ гузошт. Аз соли 1932 дар 12 филм аз саргузашти Тарзан нақши асосиро бозида, машҳур
гардид. Нафосати варзишӣ имкон дод, ки дар рафти филмбардорӣ ҳаракату ҳилаҳои мураккабро иҷро кунад. «Тарзанинсон-бӯзина» (1932), «Тарзан ва ҳамсари ӯ» (1934), «Тарзан ва парии обӣ» (1948) аз ҷумлаи филмҳое мебошанд, ӯ дар онҳо ҳунарнамоӣ кардааст.
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпеша
Бориш

thumb|400px|Бориши миёнаи моҳона барои як сол дар ҷаҳон
**Бориш** (ё **бориши атмосферӣ**) — обест дар ҳолати моеъ ё сахт, ки аз абр меборад (борон, барф, жола) ё бевосита дар сатҳи замину ашёи рӯйи он ба туфайли конденсатсияи бухори оби таркиби ҳаво пайдо мешавад (яхча, қирав, шабнам).

Боришро бо асбобҳои махсуси боришсанҷ бо мм чен мекунанд. Миқдори бориш вобаста ба арзи ҷуғрофиёӣ, масофа аз уқёнус, самти бод ва релйефи маҳал дар мавзеъҳои гуногуни кураи Замин гуногун мешавад.

## Дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон миқдори бориши солона 456 мм (дар Душанбе — 644 мм, Хуҷанд — 178, Қурғонтеппа — 271, Хоруғ — 291 мм) аст. Қ-кӯҳҳои Ҳисор пеши ҷараёни нами ҳаворо мегиранд. Дар натиҷа миқдори солонаи бориш дар ин водӣ аз 2000 мм зиёд мешавад. Дар ҷануби Тоҷикистон ва Помири Шарқӣ миқдори солонаи бориш кам (82-160 мм), дар ҳавзаи Қароқӯл ва ноҳияи Мурғоб аз ин ҳам камтар (70-73 мм) аст. Ин минтақаҳо ноҳияҳои камбориши ҷумҳурӣ маҳсуб мегарданд. Дар водиҳо бориш моҳҳои март — апрел, дар кӯҳистон моҳҳои зимистон ва баҳор мушоҳида мешавад. Дар ноҳияҳои баландкӯҳ ба вуҷуд омадани намрезаву яхча ба ҳодисаҳои иқлими Тоҷикистон хос аст. Ба ғайр аз об дар таркиби бориш зарраҳои чанг, микроорганизмҳо, унсурҳои кимиёӣ низ вомехӯранд.

[thumb|250px|right|Гардиши [об дар табиат]]

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо
* Атмосферные явления — классификация и описание 

Гурӯҳ:Об
Гурӯҳ:Ҳавошиносӣ
Вайсии Ҳиравӣ

**Вайсии Ҳиравӣ** (; ? — қарни XVI) — , котиб ва хаттоти форс-тоҷик.

## ЗИндагинома
Донишу ҳунарро дар зодгоҳаш омӯхтааст. Тибқи иттилои Фахрии Ҳиравӣ, шоири соҳибистеъдоду нуктасанҷ будааст. Девон доштааст. Хаттоти моҳир низ будааст. Китобати нусхаҳое аз «Нафаҳоту-л-унс»-и Ҷомӣ [1566, Макка (маҳфуз дар Осорхонаи Ҳирот)] ва «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисорӣ [1575 (маҳфуз дар китобхонаи Берлин)] ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсизабон
Виталий Вайл

**Вайл Виталий Самуилович** (6.6.1900, Маскав — 2.3.1963, Душанбе) — духтури атфол, доктори илмҳои тиб (1952), профессор (1954), Ходими хидматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1959).

## Зиндагинома
Донишкадаи якуми тиббии Маскавро соли 1923 хатм намуда, дар ҳамин ҷо ба сифати ассистент фаъолият кардааст. Мудири кафедраи касалиҳои бачагонаи Донишкадаи тиббии шаҳри Смоленск (1927-31), дотсенти Академияи тибби ҳарбии шаҳри Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург; 1932-52) буд. Соли 1953 мудири кафедраи бемориҳои бачагонаи ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино таъйин гардид ва то поёни умр дар ин вазифа хидмат намуд. Вайл яке аз поягузорони хадамоти педиатрии Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Оид ба паҳлуҳои гуногуни педиатрия ва ёрии тиббии кӯдакон пажӯҳиш анҷом додааст. Дар баланд бардоштани савияи илмии духтури кӯдакон, ташкили беморхонаҳо, машваратгоҳ ва матбахҳои кӯдакона нақши муассир дорад. Муаллифи беш аз 60 мақолаи
илмист. Китоби илмӣ-оммавии ӯ «Ошхонаи бачагона» (1958) ба забонҳои гуногун тарҷумаву нашр гардидаааст.

## Осор
* Противохимическая защита детей. Л., 1940;
* Один из основоположников научной педиатрии Н. П. Гундобин. Сталинабад,1957;
* Развитие детского здравоохранения, педиатрия и педиатрических кадров в Таджикистане. Сталинабад, 1958;
* Актуальные вопросы физиологии и патологии детства. Д., 1962;
* Методическое пособиепо вскармливанию здорового и больного ребёнка. Д., 1963.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Вайл

**Вайл** (ар. ويل ‒ вой, шӯру фиғон; сахтӣ; нестӣ, ҳалокат) — дар фарҳанги исломӣ калимаи афсӯсхонӣ; номи ҷой, водӣ, рӯд, санг, чоҳ ва ё дарвозаест дар дӯзах. Бо ин
лафз дар Қуръон кофирону мушрикону мунофиқон, дурӯғдорандагони сухани Худо, рӯзи қиёмат, уқубати Парвардгор борҳо ба ҳалокат таҳдид карда шудаанд (45:7; 52:11; 77: 15, 19, 24 28, 34, 37, 40, 45, 47, 49); бар кофирон аз азоби сахт дар рӯзи қиёмат, аз оташи дӯзах афсӯс хонда шудааст (14:2; 19:37; 38:27; 51:60). Бо ин калима кампаймояндагон ва умуман ҳамаи онҳое сарзаниш шудаанд, ки ҳақро ба ҳақдор ба таври комил пардохт нанамуда, дар муомилаи доду ситад хиёнат мекунанд (83:1-‒3), ҳатто дар баровардани ҳоҷати ночизи мардум ҳам
сахтӣ ва бахилӣ мекунанд. (41:6; 107: 4–7; 104:1).
## Адабиёт
* ، ۱۲. تهران - عثماني محمد شفيع ديوبندي. تفسير معارف القرآن. جلدهاي ۱۵
* ۱۳۸۹ ش.؛ دهخدا علی اکبر. لغتنامۀ دهخدا. جلد ۱۵. تهران، ۱۳۷۷ ش.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Вайсӣ

**Вайсӣ** و يسی (фавт 1863), шоири тоҷик. Фарзанди Маликулкалом мулло Саъдуддини Моҳир. Тазкиранигор Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ дар «Туҳфату-л-аҳбоб фӣ тазкиратил-асҳоб» Вайсиро шоири ҷавони донишманд, таҳсилдида, донандаи забони арабӣ ва дар шоирӣ, махсусан, сурудани қасида, соҳибмаҳорат гуфтааст. Дар ҷавонӣ аз олам гузаштааст. Вайсӣ яке аз пайравони бомуваффақи Мирзо Абдулқодири Бедил буд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо ва баёзҳои садаи XIX сабт гардидаанд.

Абёти зерин намунае аз ашъори ӯст:
:Чанд рӯзе тарк кардам дарсу хӯрду хобро,
:То ба даст орам китоби «Равзату-л-аҳбоб»-ро,
:Мақсадам як мақсадаш буду валекин карда тай
:Баҳри як бобаш ба фасле сад ҳазорон бобро.
:Қуввати он не, ки бар мақсад расам якборагӣ,
:Не димоғи он, ки миннаткаш шавам куттобро.
:Бартапидам з-эҳтиёҷу оқибат бигдохтам,
:Об мегардад, намонад сим агар симобро...
## Адабиёт
* Ганҷи Зарафшон. Д., 1991. 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсизабон
Вайшишека

**Вайшишека** (санскр. аз visesa – фарқият, хусусият), яке аз мактабҳои фалсафии Ҳинди Қадим, ки дар садаи V то м. арзи вуҷуд намудааст.

Муассисаш Канада буд (номи дигараш Улука), ки китобе бо номи «Вайшешика – Сутра» навишт ва бори аввал бо як низоми муайян назарияи В.-ро ба таври муфассал баён намуд. В. нуфузи ғояҳои Ведаҳоро дар назарияи худ эътироф намуда, дар айни ҳол, манбаъҳои дигар, аз қабили «Падартҳа–Дҳарма–санграҳа»-и Пришастапада, осори Удаяна, Шридҳара, Валдабҳаҷараро низ асоси таълимоти худ қарор додааст.
Дар ибтидо Вайшишека ба няя қаробат дошт, вале минбаъд бо он омезиш пайдо карда, ҳар ду як мактаби фалсафиро ташкил доданд. Мувофиқи таълимоти ин мактаби фалсафӣ 7 навъи воқеият вуҷуд дорад, ки ҳар кадоми онҳо объекти маърифати инсонӣ ба шумор мераванд. Аз ин 7 навъи воқеият 6-тояш (ҷавҳар, сифат, амал, умумият, фардият ва хосият) мусбат буда, як навъи он (нестӣ) манфӣ мебошад. Ҷавҳар дар 9 шакл зоҳир мешавад, ки 5 шакли он (хок, об, оташ, бод, асир) аносири табиӣ буда, тавассути ҳисси инсонӣ дарк хоҳанд шуд, вале 4 шакли дигари он (садо, ягонагӣ, абадӣ ва фарогиранда – макон, замон, ҷон) бо эҳсоси зоҳирӣ даркшаванда намебошанд ва онҳоро эҳсоси ботинӣ дарк хоҳад кард. Дар таълимоти Вайшишека 24 навъи сифат (араз) ҳамчун муайянкунандаи табиати ашё ва ҳомили ҷавҳар мавриди баррасӣ қарор гирифта, навъҳои гуногуни ҳаракати ҷисмонӣ, аъмол ва умумияту фардият дар фаъолияти инсон шарҳ дода шудаанд. Бахши муҳимми таълимоти Вайшишека назарияи атомҳо (ҳастаҳо, заррот) мебошад. Дар он аз ҳамон қисмати Коинот сухан меравад, ки аз унсурҳои ҷисмонӣ таркиб ёфта, мавриди кавну фасод қарор мегиранд. Олам аз атомҳо таркиб ёфта, муҳаррики он Худоест, ки тибқи қонуни карма амал мекунад. Ба ақидаи Канада, ҷаҳон пур аз зарроти дидашашаванда ва ғайримутаҳаррик буда, тамоми ҷисмҳо аз иттисоли зарроти мазкур бо якдигар ба вуҷуд омадаанд. Ҷисм гарчи пас аз марг муталошӣ мешавад, ҳаргиз нест намешавад, ҷузъҳои муталошии он бори дигар бо ҳам муттасил шуда, ҷисми дигареро ташкил медиҳанд ва ин ҳодиса дар олами Коинот ба таври доимӣ ҳукфармост. Вайшишека бар хилофи няя, арзиши таълимоти пешиниёнро барои илм эътироф накарда, доираи маърифатро бо идроку ишроқ, хулосаҳои мантиқӣ ва хотира маҳдуд месохт. Мувофиқи таълимоти ахлоқии Вайшишека инсон мавҷуди мухтор ва зотан на хубу на бад аст, лекин чун ба бадӣ гарояд, ба мартабаи пасти ҳайвонӣ таназзул мекунад ва агар рӯ ба хубӣ орад, ба мартабаи малакутӣ мерасад. Вайшишека меъёри фарқи байни неку бадро ба завқу салиқаи инсон вобаста медонад, зеро як амал аз назари як фард нек ва аз назари фарди дигар бад буда метавонад. Пайравони В. қонунҳои объективии табиату ҷамъиятро ба назар намегиранд.

## Адабиёт
* Муҳаммад Рашшод. Фалсафа аз оғози таърих. Ҷ. 1. Д., 1995;
* Степанянц М. Т. Философия Востока. Т. 1. М., 2001;
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фалсафа
Вайон-Кутюрио Пол

**Вайон-Кутюрио Пол** (8.1.1892, Порис – 10.10.1937, ҳамон ҷо) — нависанда ва ходими Ҳизби коммунисти Фаронса. Хатмкардаи факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи
Порис. Иштирокдори Ҷанги якуми ҷаҳонӣ (1914–18). Яке аз асосгузорони Ҳизби коммунистӣ дар Фаронса (1920). В.-К. Инқилоби Октябри соли 1917-ро бо хушнудӣ пешвоз гирифт. Солҳои 1926– 37 сармуҳаррири г. «Юманите »-и Фаронса буд. В.-К. якчанд бор ба собиқ ИҶШС, соли 1931 ба Тоҷикистон омад. Вай нахустин нависандаи фаронсавист, ки ба Тоҷикистон омадааст. Ӯ бо ҳаёти
иқтисодию фарҳангии халқии тоҷик шинос шуда, таассуроти хешро дар силсилаи очеркҳо нигошт, ки дар г. «Юманите» ба табъ расиданд. Асарҳои «Бозгашти чӯпон
» (1913), «Сулҳ» (1913–14), «Айёми таътил», «Ҷанги аскарон» (ҳар ду 1919), «Жанни бенаво» (1921), «Поездҳои сурх» (1925) ва ғ. навиштаҳои В.-К. мебошанд. Соли 1932 маҷмӯаи очеркҳои В.-К. (иборат аз 24 очерк) ба шакли китоби алоҳида ба табъ расид (ба русӣ, 1933). Понздаҳ боби ин маҷмӯа таассуроти сафари В.-К.-ро аз боздиди мавзеъҳои гуногуни Тоҷикистон фаро гирифтааст. 
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависадагони Фаронса
Фотосинтез

thumb|Нақшаи ҷараёни фотосинтез дар рустаниҳо
400 px|thumb|Муодилаи ҷараёни фотосинтез дар рустаниҳо
**Фотосинтез** (аз  — нур ва  — пайвастшавӣ, алоқаманд шудан, синтез) — ҷараёни мураккаби кимиёвии табдили неруи рушноӣ (дар баъзе ҳолатҳо афканишоти инфрасурх) ба неруи пайвастшавии кимиёвии моддаҳои органикӣ бо ҳамроҳии хлорофиллҳо дар рустаниҳо ва бактериохлорофиллҳо дар бактерияҳо. Дар физиологияи рустаниҳо фотосинтез аксаран функсияи автотрофӣ ҳисобида мешавад, ки ин маҷмуи ҷараёнҳои азхудкунӣ, табдилдиҳӣ ва истифодаи неруи квантҳои рушноӣ дар реаксияҳои гуногуни эндергонӣ, аз ҷумла табдили гази карбонат ба моддаҳои органикӣ мебошад.

## Аз таърихи тадқиқи фотосинтез

## Намудҳо
## Фактҳои гуногун
## Адабиёт
* *Холл Д., Рао К.* Фотосинтез: Пер. с англ. — М.: Мир, 1983.
* Физиология растений / под ред. профессор Ермакова И. П. — М.: Академия, 2007
* Молекулярная биология клетки / Альбертис Б., Брей Д. и др. В 3 тт. — М.: Мир, 1994
* *Рубин А. Б.* Биофизика. В 2 тт. — М.: Изд. Московского университета и Наука, 2004.
* *Чернавская Н. М., [[Чернавский, Дмитрий Сергеевич|Чернавский Д. С.]]* Туннельный транспорт электронов в фотосинтезе. М., 1977.
## Пайвандҳо
* Мультипликация из Molecular Cell Biology (Lodish et al.) на сайте издательства Freeman
* Дастури таълимӣ барои фотосинтез (бахши муқаддимавӣ) (англ.)
* Статья ''«Фотосинтез»'' в Физической энциклопедии
* Механизм фотосинтеза использует вибронную квантовую когерентность // Научно-популярная статья на Elementy.ru

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Физикаи квантӣ

[thumb|Коллайдери [Тэватрон ва ҳалқаи инжектори асосӣ]]
**Физикаи квантӣ** — бахши физикаи назариявӣ, ки дар он механикаи квантӣ ва системаҳои квантӣ-майдонӣ омӯхта ва тадқиқ карда мешаванд. 
## Таърих
Истилоҳи «квант» аз тарафи физики машҳур, яке аз поягузорони физикаи муосир Макс Планк барои тавсифи табиати афканишоти спектралии љисми мутлақ сиёҳ пешниҳод шуда, дар як давраи наонқадар тўлонӣ ба як илми мустақили дақиқ, яъне механикаи квантӣ табдил ёфт. Дар асоси фаҳмиш ва тасаввуроти имрӯзаи механикаи квантӣ якчанд бузургиҳои физикӣ назарияи квантии ҷисмҳоро тавсиф медиҳанд. Дар физикаи муосир калимаи «квант» ҳудуди муайяни истифода дошта, баъзан барои ишорат намудани зарра ё квазизарраҳои бозонии майдони таъсирот, ки онҳоро «квантҳои барагезанда» ном мебаранд, истфода карда мешавад. Мафҳуми квант дар якчанд соҳаи майдонҳои таъсирот номҳои алоҳидаро, аз он ҷумал фотон - кванти майдони электромгнитӣ, глюон - кванти майдони векторӣ (глюонӣ) дар хромодинамикаи квантӣ, ки таъсироти пурзӯрро таъмин мекунанд, гравитон - кванти майдони ҷозивавӣ , фонон - кванти ҷунбиши кристаллҳо ва ғайраҳоро доро мебошанд.
## Бахшҳо
Физикаи квантӣ яке аз бахшҳои бунёдии физикаи назариявӣ буда, система ва қонунҳои ҳаракати квантӣ - механикӣ ва квантӣ - майдониро тадқиқ менамояд. Ин қисми физика асоси қонунҳои бунёдии физикаро дар доираи механикаи квантӣ ва назарияи квантии майдон ба дигар бахшҳои физикаи татбиқ менамояд. Физикаи квантӣ ва асосҳои назариявии он - механикаи квантию назарияи квантии майдонро дар нимаи аввали асри ХХ олимоне чун Макс Планк, Алберт Эйнштейн, Артур Комптон, Луи де Бройл, Нилс Бор, Эрвин Шрёдингер, Пол Дирак, Волфганг Паули ва Вернер Гейзенберг бунёд намуданд. Физикаи квантӣ якчанд қисмҳои дигари физика, аз қабили механикаи квантӣ, назарияи квантии майдон, физикаи ядроӣ, физикаи зарраҳои бунёдӣ, физикаи энергияҳои баланд, физикаи статистикаи квантӣ, назарияи квантии муҳитҳои конденсӣ, назарияи квантии ҷисми сахт ва оптикаи квантиро муттаҳид менамояд. Дар асоси хосияти мавҷии зарраҳо механикаи квантӣ бо ифодаҳои ғайриклассикӣ ба бисёр саволҳои то ин дам барои физикаи классикӣ норӯшан ҷавоб мегӯяд. Он дорои принсипҳои илмии худ, ба монанди принсипи номуайянии Гейзенберг, принсипи суперпозитсияи ҳолат ва ғайра мегардад. Баробар бо тараққиёти физикаи квантӣ мувозинатан соҳаҳои дигари илму техника ба монанди энергетикаи атомӣ, техникаи кайҳонӣ, физикаи лазерҳо, технологияи компютерӣ рушд намуда истодаанд. 
## Пайванди беруна
* Энциклопедия «Физика в Интернете» Квантовая физика 
## Адабиёт
## Сарчашма
*Википедияи русӣ

Гурӯҳ: Физика
Вакансия

**Вакансия** (лот. vacans – холӣ, озод), вазифаи холӣ.
Истилоҳи «Вакансия» аввал фақат дар калисо мавриди истифода қарор дошт. Феълан онро дар тамоми корхонаю муассисаҳо низ кор мефармоянд. Тартиби ишғоли Вакансия тибқи қонун,
ойиннома, дастурамал, низомнома ва дигар санадҳои меъёрӣ новобаста ба шакли моликияти корхонаю ташкилот муқаррар карда мешавад. Бо мақсади таъмини аҳолӣ бо ҷойи кор ва ишғоли вазифаҳои холӣ ҳар бор озмун гузаронида мешавад. Вакансия дар Тоҷикистон бо роҳи эълони озмун, инчунин баргузор намудани ярмаркаҳои ҷойҳои кории холӣ банд карда мешавад.

## Нигаред
* Вакансия (физика) 
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Гурӯҳ:Ташкили кор
Гурӯҳ:Кор
Хлорофилл

thumb|right|200px|Сохти хлорофилли ''c1'' ва ''c2''
**Хлорофилл** (аз , «сабз» и , «варақ, барг») — пигменти биологии сабз, ки хлоропластҳои растаниҳоро сабзранг менамояд. Ҷараёни фотосинтез бо иштироки хлорофилл мегузарад. Аз рӯи  сохти кимиёвӣ хлорофиллҳо пайвастагиҳои комплексии магнийи тетрапироллҳои гуногун мебошанд. Хлорофиллҳо сохти порфиринӣ доранд ва ба гем наздиканд.

Хлорофилл ҳамчун иловаи хӯрокаи E140 ба қайд гирифта шудааст.

## Дар табиат
## Синтез

## Адабиёт
*Билич Г. Л., Крыжановский В. А. Биология. Полный курс: В 4 т. — издание 5-е, дополненное и переработанное. — М.: Издательство Оникс, 2009. — Т. 1. — 864 с. — ISBN 978-5-488-02311-6
## Сарчашма
Википедияи русӣ
Вакилуссалтана

**Вакилуссалтана**, вакилуддавла — яке аз мансабҳои дарбории Сафавиён, Афшориён ва Темуриёни Ҳинд, ки ҳангоми хурдсолии шоҳзодагон умури идорӣ, молӣ, низомии кишварро ба уҳда дошта, шахсони ба худаш наздикро ба мансабҳои олӣ таъйин мекард.

Вакилуссалтана ба ҷойи мансаби вазир дар низоми девонсолории Сафавиёни Эрон роиҷ гардида, дар умури идории кишвар бештари ваколатҳои онро дошт. Дар таърихи Эрон бори аввал барои хотима додан ба хусумати туркҳои қизилбош ва тоҷикон ба ҷойи маснади вазирӣ Исмоили Сафавӣ мансаби нафси нафиси ҳумоюнро созмон дод, ки онро В. ҳам мегуфтанд. Вакилуссалтана дар давраи Сафавиён ҳамчун ноиби шоҳ амал мекард. Нуфузи Вакилуссалтана дар замони ҳукмронии шоҳ Таҳмосп коҳида, баъдан дар давраи ҳукмронии шоҳ Аббоси I қудрати сиёсиашро комилан бохт. Мансаби Вакилуссалтана дар дарбори Темуриёни Ҳинд пас аз вафоти Ҳумоюн падид омада, Байрамхон муддати чор солу ду моҳ Вакилуссалтанаи шоҳзода Акбаршоҳ буд. Мансаби Вакилуссалтана баъдан бо тақлид аз низоми девонсолории дарбори Эрон ба дарбори сулолаҳои мусулмони Дакани Ҳинд – Баҳманшоҳиён, Одилшоҳиён, Қутбшоҳиён, Низомшоҳиён роҳ ёфт. 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти таърихӣ
Ваколатдар

**Ваколатдар**  —  мансаби дарборие дар низоми идории Сомониён, Ғазнавиён, Салҷуқиён ва Хоразмшоҳиён.

Дар истилоҳи «Ваколатдар» пасванди «дар» ҳамчун ихтисораи даргоҳ ё дарбор ба кор рафтааст. Мансабҳои Ваколатдар ва ҳоҷибӣ бо ҳамдигар шабоҳат дошта, Ровандӣ онҳоро ҳамчун нишони салатанат дар канори якдигар овардааст. Ба қавли Бундорӣ, мавқеи Ваколатдар дар даргоҳ аз ҳоҷиб баландтар буда, ба унвони вакил низ ёд мешуд.

Ваколатдарҳо бо вуҷуди шабоҳати вазифаашон ба ду гурӯҳ тақсим мешуданд. Гурӯҳи якум ба унвони намояндаи амирон ё ҳокимони маҳаллӣ ба дарбор муқим гашта, корҳои ба хоҷагони худ марбутро иҷро мекарданд. Фармон ва супоришҳои фаврии дарбор ба воситаи Ваколатдар ба ҳокимони маҳаллӣ расонида мешуд. Ваколатдарҳо бояд забондон, хушмуомила ва ба рафтори султон ошно буда, дар мавридҳои зарурӣ ҳоҷату хостаҳои хоҷаашонро бароварда метавонистанд. Хоразмшоҳиён, амирони Чағониён, Гургон, Мукрон ва баъзе соҳибмансабони пойтахт дар даргоҳи Ғазнавиён Ваколатдар доштанд. Гурӯҳи дуюм соҳибмансабоне буданд, ки аз ҷониби султон дар девонҳо ё назди арбоби сиёсии дигар Ваколатдар таъйин мешуданд. Султон ба воситаи Ваколатдари худ бо доираҳои ҳукмрони кишвар дар иртибот буда, аз ҳоли зердастон, корҳои идорӣ ва дархости соҳибмансабон бохабар мешуд. Ваколатдар чун дигар соҳибмансабон аз дарбор иқтоъ дарёфт мекард. Либоси Ваколатдар аксаран аз ҷомаи хосси нақшин, кулоҳи ороёфтаи симин, камарбанди мурассаъ ва болопӯш иборат буд. 
## Адабиёт
* Муҳаммадризо Ноҷӣ. Фарҳанг ва тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён. Д., 2011;
* ؛ بنداری فتح بن علی. تاریخ سلسله سلجوقی. ترجمه محمد حسین جلیلی. تهران. 1356 محمد امیر شیخنوری, هوشنگ خسروبیگی. امرای صاحب منصب در درگاه خوارزمشاهیان.// 1384 ، میان رشته ای. شماره 40 
* 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти таърихӣ
Ваколат (мазмунҳо)

* Ваколат
* Ваколатдиҳанда
* Ваколатдор 
* Ваколатдар
* Ваколат (фиқҳ)
* Ваколати вогузоршаванда  
* Ваколати муштарак
* Ваколати истисноӣ
Блок

**Блок** — дар полиграфия маҷмӯи варақҳои пайвастшуда (дӯхташуда ё ширешшуда), ки барои муқовабандӣ омода гардидаанд. Блокбандии китобҳои адади нашрашон зиёд дар дастгоҳҳои блокбандӣ сурат мегирад.

## Нигаред низ
* Муқова

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Полиграфия
Маъданшиносӣ

**Минералшиносӣ**, **минерало́гия** (аз  «маъдан» +  «омӯзиш, илм») — илм дар бораи минералҳо, ки намуди зоҳирӣ, шакли ҳандасӣ (кристаллография), хосиятҳои физикӣ (кристаллофизика) ва таркибу хосиятҳои кимиёӣ (кристаллохимия)-и онҳоро меомӯзад.
## Эзоҳ
Булӯршиносӣ

**Булӯршиносӣ**, **булӯрнигорӣ** ё **кристаллография** () — илм дар бораи булӯр, сохтор, таркиб ва пайдоиши он.

## Эзоҳ
Тахта

thumb|Тахтаи буридаи рандашуда
thumb|Девори тахтагин
**Тахта** — масолеҳи аз чӯб тайёршудаи ғафсиаш то 100 мм ва васеъгиаш зиёдтар аз ду баробари ғафсӣ. Тахтаро асосан аз ғӯлачӯб тайёр мекунанд. Тахта дар сохтмону бинокорӣ, саноати мебелсозӣ, истеҳсоли қуттиҳо ва дигар соҳаҳо истифода мешавад.

## Намуд ва навъҳои тахта

## Пайвандҳо

* Основные термины, относящиеся к пиломатериалам. 

## Адабиёт
* Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Маҳсулоти сохтмонӣ
Ваколати вогузоршаванда

**Ваколати вогузоршаванда** — ваколати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, дигар мақомоти марказии ҳокимияти иҷроия, мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии болоӣ мебошад, ки тибқи санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ё дар асоси шартномаи тарафҳо ба ихтиёри мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии дахлдор вогузошта мешавад.

Дар қонунҳои дар даҳсолаи охир қабулшудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон меъёрҳо дар бораи Ваколати вогузоршаванда пайдо шудаанд. Гарчи дар таҷрибаи фаъолияти мақомоти олии иҷроия ва мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ба ихтиёри мақомоти поёнӣ вогузор кардани иҷрои баъзе Ваколатҳои мақомоти болоӣ қаблан ҷой дошт, аммо дар қонунҳо таърифи ин мафҳум дода намешуд. 

Дар Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ» (2004) шарҳи мафҳуми Ваколати вогузоршаванда дода шудааст. Ҳамчунин дар моддаи 21 Қонуни конститутсионии мазкур муқаррар карда шудааст, ки Раисони ВМКБ, вилоятҳо ва ш. Душанбе татбиқи баъзе Ваколатҳои худро ба раисони шаҳрҳо ва ноҳияҳо вогузор менамоянд. Таърифи Ваколати вогузоршаванда дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот» (2009) дода шудааст.
## Адабиёт
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон». Д., 2001; 
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ». Д., 2004; Имомов А. Мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2007; 
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот». Д., 2009
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ваколати муштарак

**Ваколати муштарак**. Мувофиқи қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон мақомоти ҳокимияти давлатӣ Ваколати муштарак дошта метавонанд. Мувофиқи Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ» Ваколати муштарак ваколате мебошад, ки барои иҷрои он Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ё дигар мақомоти марказии ҳокимияти иҷроия, мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, аз як тараф ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии дахлдор, аз тарафи дигар, масъулияти муштарак доранд. Ваколати муштарак ҳамчунин дар асоси шартномаи байни мақомоти дахлдори ҳокимияти давлатӣ пайдо мегардад.
## Адабиёт
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон». Д., 2001; 
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ». Д., 2004; Имомов А. Мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2007; 
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот». Д., 2009
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ваколати истисноӣ

**Ваколати истисноӣ** — тибқи қонун ба мақомоти намояндагии олӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, мақомоти марказӣ ва маҳаллии иҷроияи ҳокимияти давлатӣ тааллуқ дорад. Ба иҷрои ин гуна ваколат  худи мақомоти дахлдори дар Конститутсия ва қонунҳо муайяншуда масъул мебошад.
Масалан, Ваколати таъйини раъйпурсӣ, интихоботи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор шудааст, қабули қонунҳои Ҷумҳурии
Тоҷикистон В.-и хосси Маҷлиси намояндагон мебошад. Тағйири Ваколати истисноӣ бо роҳи дохил кардани тағйирот ва илова ба Конститутсия ё қонуни дахлдор сурат мегирад.
## Адабиёт
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон». Д., 2001; 
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ». Д., 2004; Имомов А. Мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2007; 
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот». Д., 2009
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ