Симон Боливар

**Симон Боливар** (инчунин **Саймон**, номи пурраи  *Симон Хосе Антонио де ла Сантисима Тринидад Боливар и Понсе и Паласиос и Бланко* , Каракас — , Санта Марта, Колумбия) — пешвои мубориза барои истиқлолияти мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ. Ӯ Гранадаи Навро аз зулми мустамликадории Испания озод кардааст (имрӯза Колумбия ва Панама) ва ҳудудҳои тобеи он, Венесуэла ва вилояти Кито (имрӯза Эквадорро) солҳои 1819—1830; — Президенти Колумбияи Бузург, ки дар ин кишварҳо таъсис ёфтааст. Соли 1824 Перуро озод кард ва роҳбари Ҷумҳурии дар Перуи Боло — Боливия (1825) ташкилёфта гардид, ки ба номи ӯ номгузорӣ шудааст. Боливарро Конгресси миллии Венесуэла дар соли 1813 «озодкунанда» эълон кард. Қаҳрамони миллии шаш кишвари Амрикои Ҷанубӣ мебошад.

## Зиндагинома
Симон Боливар дар оилаи сарватманди креолӣ аз насли баскҳо таваллуд шудааст, ки дар Венесуэла конҳои сершумори тилло, нуқра ва мис доштанд. Барвакт бе падару модар монд. Ба таҳсилот ва нуқтаи назари ӯ муаллим ва дӯсти калониаш Симон Родригес таъсири калон расонидааст. Боливар давраи ҷавонии худро дар Аврупо (1799 — 1806 , Испания, Фаронса, Итолиё) сипарӣ кард, ба зудӣ дар онҷо издивоҷ кард, аммо занаш вафот кард. 15 августи соли 1805 дар теппаи Монте Сакро дар Рум дар хузури Родригес у ваъда дод, ки барои аз мустамликадорй озод кардани Америкаи Чанубӣ мубориза мебарад .

### Ҷумҳурии Венесуэла
Симон Боливар дар муборизаи зидди хукмронии Испания дар Венесуэла (апрели 1810) ва ҷумҳурии мустакил эълон кардани он (1811) фаъолона иштирок кард. Пас аз шикасти охирин аз ҷониби аскарони испанӣ, дар соли 1812 ӯ дар Гранадаи Нав (Колумбияи имрӯза) маскан гирифт ва дар аввали соли 1813 ба хона баргашт. Дар мохи августи соли 1813 аскарони у Каракасро ишғол карданд Бо вуҷуди ин, бидуни ислоҳот барои табақаҳои поёнӣ, ӯ натавонист онҳоро ҷалб кунад ва дар соли 1814 шикаст хӯрд. Боливар дар Ямайка паноҳ ёфт, дар моҳи сентябри соли 1815 дар он ҷо номаи кушод нашр кард, ки дар он изҳори боварӣ ба озодшавии наздики Амрикои Испания шуд.

### Ташкилёбии [[Колумбияи Бузург]]
Боливар озод кардани ғуломҳо ва ҳалли дигар проблемахои иҷтимоиро зарур мешуморад. Вай президенти Гаити Александр Петионро водор намуд, ки ба исьёнгарон ёрии харбй расонад ва дар мохи декабри соли 1816 ба сохили Венесуэла фуруд омад. Бархам дода шудани ғуломдорй (1816) ва қабули декрет дар соли 1817 дар бораи додани замин ба аскарони Артиши озодихохй ба у имконият доданд, ки заминаи иҷтимоии таъминоти худро васеъ намояд. Пас аз амалиёти муваффақ дар Венесуэла, аскарони Боливар соли 1819 Гранадаи Навро озод карданд. Моҳи декабри соли 1819 ӯ президенти Ҷумҳурии Колумбияи Бузург интихоб шуд, Конгресси миллии Ангостура, ки Венесуэла ва Гранадаи Навро дар бар мегирифт, эълон кард. Дар 1822, дар колумбиягиҳо нерӯҳои испаниро аз вилояти Кито (имрӯза Эквадор) хориҷ карда, онро низ ба Колумбия ҳамроҳ намуданд.

### Озодкунии [[Амрикои Ҷанубӣ|Амрикои Ҷануб]]<nowiki/>ӣ
Дар моҳи июли соли 1822 Боливар дар Гуаякил бо Хосе де Сан Мартин, ки артиши он аллакай як қисми Перуро озод карда буд, мулоқот кард, аммо бо ӯ дар бораи амалиёти муштарак розӣ шуда натавонист. Пас аз истеъфои Сан-Мартин (20 сентябри 1822) вай дар соли 1823 кушунхои Колумбияро ба Перу фиристод ва дар соли 1824 (6 август дар наздикии Перу ва 9 декабр дар дашти Аякучо) охирин кушунхои Испанияро дар қитъаи Амрико мағлуб кард. Боливар дар моҳи феврали соли 1824 диктатори Перу шуд ва ба Ҷумҳурии Боливия сарварӣ кард. Соли 1825 собиқ Перуи Боло, ба номи ӯ Боливия номгузорӣ шудааст.

### Барҳам хурдани федератсияи Колумбия
Боливар бо максади муттахид намудани давлатхои испанию америкоӣ дар Панама конгресси намояндагони кишварҳоро гузаронд (1826), вале мақсади ӯ барор нагирифт. Баъди ҷанги озодихохӣ бар хилофи сиёсати марказонияткунонӣ, дар ин минтақа тамоюли марказгурезй пурзур шуд. Дар натичаи нутқҳои ҷудоиандозии Боливар дар Перу ва Боливия (солхои 1827 — 1830) ӯ дар сари ҳокимият монд. Дар аввали соли 1830 ӯ ба нафақа баромад ва дере нагузашта аз бемории сил даргузашт. Ҳамчунин фарзияе ҳаст, ки сабаби марги ӯ вабои хунӣ ё домана будааст .

## Симон Боливар дар Венесуэла
Симон Боливар — сиёсатмадори Амрикои Ҷанубӣ, ки обру ва нуфузи ӯ дар нимаи аввали асри XIX мачбур кард, ки қариб нисфи ҷахон ӯро эътироф кунанд. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аз ӯ ба таври ҷиддӣ метарсид, зеро як давлати нав ва хеле бонуфуз — Колумбияи Бузург дар минтақа аз рӯи нуфуз тақрибан ба Иёлоти Муттаҳида баробар хоҳад буд.

## Нигаред низ
* 712 Боливия — астероид ба номи Симон Боливар.
* Муҷассамаи Симон Боливар (Вашингтон)

## Адабиёт
* Риза, Олмон де ла. "Ихтироъ кардани паз. Аз Ҷумҳурии насронии герцоги Сулли ба Ҷамъияти Миллатҳои Симон Боливар ", Мексика, Сигло XXI Editors, 2009. ISBN 978-607-03-0054-7 (ісп.)
* Бушнелл, Дэвид. *Озодкунанда, Симон Боливар* . Ню Йорк: Алфред A. Knopf, 1970
* Бушнелл, Дэвид (ред.) ва Форнофф, Фред (тр.), *Эл Либертадор: Навиштани Симон Боливар*, Оксфорд Пресс, 2003. ISBN 978-0-19-514481-9
* Бушнелл, Дэвид ва Маколей, Нил. *Ба вучуд омадани Американ Лотинй дар асри XIX* (нашри дуйум). Оксфорд ва Ню Йорк: Нашриёти Донишгоҳи Оксфорд, 1994. ISBN 0-19-508402-0
* Дукоудрей Холштейн, ''Ёддоштҳои HLV дар бораи Симон Боливар'' . Бостон: Гудрих, 1829
* Линч, Ҷон. *Симон Боливар ва асри инқилоб* . Лондон: Донишкадаи тадқиқоти Амрикои Лотинии Донишгоҳи Лондон, 1983. ISBN 978-0-901145-54-3
* Линч, Ҷон. *Инқилобҳои Амрикои Испания, 1808—1826* (нашри дуюм). Ню Йорк: WW Norton & Co., 1986. ISBN 0-393-95537-0
* Линч, Ҷон. *Симон Боливар: Ҳаёт*, Нашри Донишгоҳи Йел, 2006. ISBN 0-300-11062-6 .
* Мадарига, Сальвадор де. *Боливар* . Вестпорт: Гринвуд Пресс, 1952. ISBN 978-0-313-22029-6
* Маркс, Карл. «Боливар и Понте» дар *Сиклопедияи нави Амрико: Луғати маъмули донишҳои умумӣ*, ҷилди. III. Ню Йорк: Д.Эплтон & Ко., 1858
* Масур, Герхард. *Симон Боливар* (Нашри ислоҳшуда). Albuquerque: University of New Mexico Press, 1969.
* Мижарес, Аугусто. *Озодкунанда* . Каракас: Ассотсиатсияи Амрикои Шимолӣ Венесуэла, 1983.
* О’Лири, Даниэл Флоренсио. *Боливар ва Ҷанги истиқлолият / Хотираҳои генерал Даниел Флоренсио О’Лири: Ҳикоят* (нусхаи ихтисоршуда). Остин: Донишгоҳи Техас, [1888] 1970. ISBN 0-292-70047-4
* Бастардо-Салседо, JL (1993) *Таърихи бунёдии Венесуэла* UVC, Каракас. (ісп.)
* В. Матвиенко. Боливар-и-Понте // Энсиклопедияи сиёсӣ. Мухаррир: Ю Левенец (раис), Ю Шаповал (чонишини раис) ва дигарон. — Киев: Нашриёти парламентӣ, 2011. — 808 с. ISBN 978-966-611-818-2 .
* ДАР. ВА. Головченко. Боливари Понте // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир .: Л. ДАР. Губерский (раис) ва дигарон. — К: Дониши Украина, 2004 — Ҷилди 1 — 760 с. ISBN 966-316-039-X

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Ковалов Д. Роҳи арбоби давлатӣ: Озодкунанда Саймон Боливар

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XIX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Инқилобгарони Боливия
Гурӯҳ:Инқилобгарони Венесуэла
Гурӯҳ:Инқилобгарони Пэру
Гурӯҳ:Инқилобгарони Эквадор

Гурӯҳ:Қаҳрамонон (унвон)
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Венесуэла