open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ

**Воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ** - ин силоҳ ё техникаи ҳарбӣ мебошад, ки баҳри несгу нобуд сохтани воситаҳои моддӣ ё қувваи зиндаи душман аз ҷониби нерӯҳои мусаллаҳи тарафи даргир истифода шудаанд. Воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ ба манъшуда (ё қисман манъшуда) ва манънагардида ҷудо мешаванд. Манъ нагаштани воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ ба ҷонибҳои даргир дар мавриди ҳама гуна низоъҳои мусаллаҳона ҳуқуқ медиҳад, ки воситаҳои бурдани ҷангро интихоб намоянд, вале онҳо номаҳдуд нестанд.

Воситаҳои манъшудаи пешбурди амалиёти ҷанг, ки қобилият доранд харобиҳои аз ҳад зиёд ё азобу шиканҷаҳои беандоза оваранд ё мақсади осеб расонидан доранд ё чй тавре ки интизор шудан мумкин аст, ба муҳити табиат зарари бузург, тӯлонӣ ва ҷиддӣ мерасонанд. Амалияи
ҳуқуқи байналхалқӣ дар бурдани амалиётҳои ҷангӣ исгифодаи воситаҳои зайлро манъ кардааст:
* - Силоҳи заҳролудкунанда;
* - Силоҳи кнмиёвй ва бактериологӣ;
* - Силоҳи ядроӣ;
* - Тирҳои тарканда;
* - Минаҳои зидди аскарони пиёда;
* - Снлоҳи пурҳарорат (даргиранда);
* - Силоҳи лазерӣ.
## Нигаред низ
* Воситаҳои манъшудаи пешбурди амалиёти ҷанг
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Артиш
Гурӯҳ:Амалиёти низомӣ
Шаҳрия Адҳамзод

**Шаҳрия** — шоира, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1992)  
## Зиндагинома
**Шаҳрия** (Шаҳрия Адҳамзод) 2 сентябри соли 1952 дар шаҳри Душанбе таваллуд ёфтааст. Хатмкардаи факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе (1978) буда, фаъолияти меҳнатиро дар нашриёти «Маориф» (1979) оғоз кардааст.Аз соли 1992 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.
## Эҷодиёт
Аз ҷавонӣ ба навиштани шеър иштиғол варзида, самараҳои қаламаш дар китобҳои «Меҳри шеър» (1987), «Шамимаи нур» (1992), «Ашки шақоиқ» (1995), «Таманно» (1998), «Зан дар асорати танҳоӣ» (2002), «Бӯсаҳои маҳтобӣ» (2007), «Дар канори шеър» (2010), «Ниёиши Истиқлол» (2011), «Таронаи сабз» (2012) ва чандин маҷаллаву китобҳои дастҷамъӣ дарҷ гардидаанд. Шаҳрия мудом аз ғаму шодии занонаи худ ва муҳите, ки иҳота кардааст, сухан мегӯяд. Парвози шеъраш бештар ба самти ватандориву ифтихори миллист. Дар қолаби гуногуни шеъри тоҷикӣ хомафарсоӣ мекунад ва бештар дар ғазалсароӣ муваффақ аст. Барои ороиши ғазал ибораву ифода ва қофияву радифҳои муносибе ҷустуҷӯву пайдо карда, дар тасвиркорию андешагузорӣ маҳорат дорад. Беҳтарин офаридаҳои Шаҳрия меҳру муҳаббати ҳамаро ба Ватан, ба миллат, ба фарзонафарзандон ва арзишҳои волои он бештар мегардонанд. Намунаҳои ашъораш дар маҷаллаҳои фарҳангии Эрону Афғонистон интишор ёфтаанд.
## Ҷоизаҳо
*Медали «Хидмати шоиста»; 
*Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода;
*Аълочии матбуот ва фарҳанги Тоҷикистон.
## Сарчашма

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Умари Шерхон

**Умари Шерхон** () — , нависанда, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1992), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон(2002), узви Ассотсиатсияи публитсистони Тоҷикистон (2007)

## Зиндагинома
**Умари Шерхон** 5 июни соли 1957 дар деҳаи Кавраки ноҳияи Данғара ба ҷаҳон омадааст. Баъди итмоми мактаб-интернати № 1 (1973) ва мактаби миёнаи № 4 ба номи Абдураҳмони Ҷомӣ (1975) бахши журналистикаи факултаи филологияи тоҷики Донишоҳи давлатии Тоҷикистонро (1986) хатм кардааст. Аввалан, ёздаҳ сол дар Иттиҳодияи истеҳсолии матоъҳои пахтагини Душанбе (1979—1989), сипас дар Кумитаи назорати халқии Тоҷикистон (1989—1991), ҳафтавори «Наврӯзи Ватан», (1991—1992) ва рӯзномаи «Нидои ранҷбар» (1992—1995) фаъолият бурдааст. Солҳои 1995—1997 корманди масъули котиботи Сардори давлат, аз моҳи майи соли 1997 муовини директори Маҷмааи табъу нашри «Шарқи Озод»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.
Адиби публитсист аст. Нигоштаҳояш аз ибтидои солҳои 70-уми асри гузашта дар расо-
наҳои даврӣ ба табъ мерасанд. Раиси комиссияи Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ (2006—2011, аз соли 2012 раиси Ассотсиатсияи публитсистони Тоҷикистон (2012), Раиси озмуни «Роҳи бехатар» (2011), узви ҳакамоти озмуни ноширони ватанӣ дар Намоишгоҳи 2-вуми байналмилалии китоби Душанбе (майи 2012) будааст. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1992), Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2002) ва Ассотсиатсияи публитсистони Тоҷикистон (2007) мебошад.

## Эҷодиёт
Офаридаҳояш дар авроқи кутуби «Кохи ҳунар» (1997), «Гурд» (1998), «Омад» (1999), "«Таҳамтан» (ҳамроҳи Ҷ.Аҷиб, 2001), «Асил» (2002), «Данғара» (2002, 2005), «Давлатманд» (2005), «Тораҳои хаёл» (2007), «Валӣ» (2007), «Сипос» (2010), «Мурод» (2012), «Ваҳдатовар» (ҳамроҳи Н. Абдулваҳҳоб, 2014) чоп шудаанд.

## Ҷоизаҳо
* Ордени «Дӯстӣ» (2000);
* Нишони фахрии «Аълочии матбуоти Тоҷикистон» (2002);
* Нишони фахрии «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон» (2007);
* Ҷоизаи Ассотсиатсияи публитсистони Тоҷикистон (2008)
* Ифтихорномаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011),
* Медали «100-солагии матбуоти Тоҷикистон» (2012);
* Медали «75-солагии Бозрасии давлатии автомобилии Тоҷикистон» (2013).
* Баранда ва ғолиби озмуни «65-солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ» (2010

## Сарчашма

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Пӯлод Толис

**Пӯлод Толис** (24 августи 1929, шаҳри Хуҷанд — 17 сентябри 1961, Душанбе) — нависандаи тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1954).

## Зиндагинома
Пӯлод Толис 24 августи 1929 дар шаҳри Хуҷанд таваллуд ёфтааст. Баъди хатми мактаби миёна ҳуруфчини матбааи шаҳри Ленинобод, ҳунарпешаи театри драмавӣ, ходими адабӣ
ва мудири шуъбаи рӯзномаи «Ҳақиқати Ленинобод», котиби масъули маҷаллаи «Пионер» (дар Душанбе), муҳаррири Нашриёти давлатии Тоҷикистон будааст. Дар факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон таҳсил кардааст. Соли 1953 котиби масъул, баъдан сармуҳаррири маҷаллаи «Шарқи Сурх» будааст ва дар пешрафти насри тоҷик ҳиссаи калон гузоштааст. Ҳикояи аввалинашро соли 1946 навиштааст. Ӯ 17 сентябри 1961 аз олам даргузашт.

## Эҷодиёт
Ба эҷодиёти нависандаи ҷавон Устод Айнӣ баҳои баланд додааст. Қаҳрамонони асарҳояш коргарони ҷавон, деҳқонон, зиёиёни шаҳру деҳот, толибилмон мебошанд. Китоби «Чароғҳо» (1948), «Ҳикояҳо» (1952), «Дар сари роҳи калон» (1954), «Ҳикояҳои даҳ сол» (1957)-аш пайиҳам интишор ёфтаанд. Соли 1950 аввалин қиссаи Пӯлод Толис «Ҷавонӣ» ба табъ расида, сазовори истиқболи гарми хонандагон гардидааст. Беҳтарин асари тарҷумаиҳолии ӯ «Тобистон» аст, ки аз рӯзгори талхи тоҷикбачагони солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ ҳикоя мекунад. Пӯлод Толис аз зумраи нависандагонест, ки дар тасвири олами ботинии насли ҷавон, офаридани образу характери хурдсолон ва бозгӯйи рози ниҳони кӯдакон пешдастанд.
Қиссаи «Тобистон» ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ, литвонӣ, эстонӣ, қирғизӣ тарҷума ва чоп шудааст. Дар заминаи он филми ҳунарии «Тобистони соли 1943» таҳия ва пешкаши умум гардидааст.
Китобҳои «Бузичаи ман» (1950—1970), «Бачагони қишлоқи мо» (1950), «Мӯрчаяк» (1952,1961,1972), «Ҳикояҳо барои бачагон» (1957)-ро барои бачагон навиштааст. Офаридаҳои ӯ дар авроқи маҷмӯаи «Повесту ҳикояҳо» (1966) ва дуҷилдаи осораш (1975—1976) дарҷ ёфтаанд. Намунаҳоеро аз осори А.Герсен, А.Чехов, М.Горкий ва диг. ба тоҷикӣ гардондааст.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Нишони фахрӣ» мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандаи ордени «Нишони Фахрӣ»
Рӯзи ҷаҳонии волидон

thumb|Аксҳо
**Рӯзи ҷаҳонии волидон** () — дар иҷлосияи 66 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (қарордоди№ A/RES/66/292) сентябри соли 2012 қабул шудааст. Ин ҷашн аз соли 2013 ҳамасола ба муносибати ҷашни волидони ҷаҳон 1 июн қайд карда мешавад. Ҳадафи ҷашн — беҳдошти қимматҳои умумибашарӣ, муҳофизат ва паҳн намудани он ҳамчун як сутуни мустаҳками ахлоқи ҳамидаи оилавӣ мебошад. Оила (пеш аз ҳама волидон) барои тарбияву муҳофизати кӯдакон ҷавбгар буда дар муҳити оила ба инкишофи ҳамаҷонибаи саодат мандона, бо муҳаббат саҳмихешро мегузоранд. Волидон дар ҳамаи кунҷу канори дунё бе истиснои фарқияти миллӣ, нажодӣ, динӣ ва маданӣ мураббия ва муаллимони асосии кӯдакон мебошанд. Волидон ҷанини оила ва асоси ҷомеаи инсонӣ мебошанд.

## Инчунин нигаред
* Волидон
* Оила

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Идҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Рӯзҳои ҷаҳонии СММ
Наҷмиддин Шоҳинбод

**Наҷмиддин Шоҳинбод** — , шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1993)  
## Зиндагинома
**Наҷмиддин Шоҳинбод** 21 ноябри соли 1952 дар деҳаи Пиши ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таваллуд шудааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи деҳа таҳсилашро дар факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин идома дода, баъди хатми он дар рӯзномаи «Бадахшони Советӣ» кор кардааст. Солҳои 1980-1983 ва 1984-1987 тарҷумони Созмони ҷавонони Ҷумҳурии Демократии Афғонистон будааст. Соли 1989 рӯзномаи «Фарҳанги Бадахшон»-ро таъсис дода, ҳамзамон сармуҳарририи нашриёти «Помир» (Хоруғ)-ро бар уҳда доштааст. Солҳои 1997-2003 мухбири рӯзномаи «Садои мардум» дар вилояти Суғд, солҳои 2000-2009 муовини сармуҳаррири ҳафтавори «Суғд» будааст. Аз соли 2009 сардабири ҳафтавораҳои «Алюмини Тоҷикистон» ва «Башардӯсти Тоҷикистон» мебошад. Аз соли 1993 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.
## Эҷодиёт
Дар жанрҳои гуногуни журналистика ва адабиёт, асосан ҳаҷву мутояба хомафарсоӣ мекунад. Офаридаҳояш аз соли 1973 дар рӯзномаю маҷаллаҳои ҷумҳуриявию умумииттифоқӣ, аз ҷумлаи «Пионери Тоҷикистон», «Ҷавонони Тоҷикистон», «Хорпуштак», «Адабиёт ва санъат», «Крокодил» ва маҷмӯаҳои «Шохи гург»-у «Ҳайкали гург» чоп шудаанд. Асарҳои публитсистии ӯ дар китобҳои «Болҳои заррини Абдувалӣ» (1998), «Зиндадил», (1990), «Зафармандони дашти зафар» (1998) ва ғ. ба табъ расидаанд. Дар заминаи асарҳои алоҳидаи ӯ театрҳои Хоруғ, Рӯшон ва ТВТ саҳнаҳои ҳаҷвӣ таҳия кардаанд. Баъзе навиштаҳояш ба забонҳои русӣ, қирғизӣ, ӯзбекӣ, литвонӣ, булғорӣ,инглисӣ ва ғ. тарҷума шудаанд.
## Ҷоизаҳо
*Барандаи Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ (1989);
*Ҷойи аввал дар Фестивали умумиттифоқии монологи эстрадӣ (1987);
*Ордени «Дустӣ»; 
*Медали «Шуҷоат»; 
*Медали «Ҷасорат»-и Ҷумҳурии Демократии Афғонистон ва СССР.
## Сарчашма

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Шуғнон
Ҳасанбой Шарифов

**Ҳасанбой Шарифов** — , нависанда , узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1980),  узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2003)  
## Зиндагинома
**Ҳасанбой Шарифов** 30 декабри соли 1951 дар шаҳри Ленинобод (Хуҷанд) таваллуд ёфтааст. Дастпарвари Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин буда, соли 1974 шуъбаи журналистикаи онро бо дипломи аъло хатм намудааст. 22 сол дар нашрияҳои гуногуни вилояти Ленинобод (аз ҷумла, ҳаждаҳ сол дар рӯзномаи «Ҳақиқати Ленинобод») ба ӣ шуғл варзидааст. Баробари рӯзноманигорӣ, тадқиқи таърихи кишварро пешаи доимӣ қарор дода, соли 1989 рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Солҳои 1996-1998 котиби матбуоти раиси вилояти Суғд, баъдан муовини сардори идораи иттилоот ва таҳлили ҳукумати вилоят будааст.Аз соли 1980 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, аз соли 2003 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 29 майи соли 2010 аз олам даргузашт.

## Эҷодиёт
Муаллифи китобҳои «Онҳо партизан буданд» (1985), «Дилҳои пурҷасорат» (1986,1989), «Яъқуббек» (Хуҷанд, 1994), «Ради жизни на земле» (Хуҷанд, 1995), «Тоҷикони бурунмарзӣ» (Хуҷанд, 1996, 1999), «Дар талоши некномӣ» (Хуҷанд, 1997), «Яъқуббеки бадавлат» (Маскав, 2001), «Тоҷики гумгашта боз ояд...» (Хуҷанд, 2003), «Оинаи рӯзгори сарбозон» (таърихи матбуоти ҳарбии тоҷик; Хуҷанд, 2003) ва даҳҳо мақолаву очерк аст. Котиби масъул ва муовини сармуҳаррири энсиклопедияи «Хуҷанд» (1939) будааст. Ҳамчунин, яке аз муаллифон ва мураттибони асосии энсиклопедияҳои «Парвозгоҳи бузургон» (таърихномаи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров; Хуҷанд, 2002) ва «Ғӯлакандоз: дирӯз, имрӯз, фардо» (Хуҷанд, 2002), муаллифи рисолаҳои муфассали «Тоҷикон дар ҷанги партизании солҳои 1941-1945» ва «Манзили аҷдоди мо» мебошад.Силсилаи мақолаҳояш дар бораи сабабҳои суқути Давлати Советӣ («Бо мо чиҳо кард ҳилаи бадхоҳ» ва ғайра) дар байни хонандагон шуҳрат доранд.
## Ҷоизаҳо
*Ҷоизаи Комсомоли ленинии вилояти Ленинобод (1987);, ба
*Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ (1990);
*Ҷоизаи ба номи Бобоҷон Ғафуров (1997);
*Ҷоизаи ба номи Деваштич (2000);
*Корманди шоистаи Тоҷикистон (2000);
*Ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ (2002).
## Сарчашма


Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Хуҷанд
Дона Баҳром

**Дона Баҳром** (зод. 4 марти 1949, деҳаи Чухкак, ноҳияи Дарвоз, ВАБК) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1991).

## Зиндагинома
Дона Баҳром соли 1949дар деҳаи Чухкак, деҳшӯрои Сағирдашти ноҳияи Дарвоз дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Солҳои 1973 факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм намуда, солҳои 1975—1980 дар мактаби миёнаи таҳсилоти ҳамагонӣ ба номи Чайковскии ноҳияи Ваҳдат ба ҳайси муаллим, ҷонишини директор оид ба корҳои таълиму тарбия кору фаъолият кардааст. Солҳои омӯзгорияш пайваста нозукиҳои санъати классикии созиву овозиро меомӯхт. Натиҷаи заҳмату ҷустуҷуҳо Дона Баҳромро ба саҳнаи калон овард. Соли 1980 ӯро ба Кумитаи радио ва телевизиони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси солист-вокалист дар ҳайати гурӯҳи ҳофизони шашмақом ба кор гирифтанд.

Фаъолияти касбии иҷроии Дона Баҳромов дар дастаи мақомхонони Кумитаи давлатии радиошунавонӣ ва телевизиони назди Ҳукумати ҶТ сурат гирифта ва дар ин даста солҳои 1989—1999 овозхонӣ карда, ба олами сарояндагии асили тоҷикӣ ворид мешавад. Дона Баҳромов зиёда аз 100-сурудҳои гуногунмавзӯъ иҷро намуда, дар заминаи «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ маҷмӯи овозие ҳам сохта ва сабт намудааст. Ӯ иштирокдори чандин ҷашнвораю озмунҳои мусиқӣ (ҷумҳуриявӣ, бурунмарзӣ) буда, соли 2001 дар ҷашнвораи мусиқӣ (Эрон, ш. Теҳрон) ба дарёфти ҷоизаи «Чанги заррин» комёб шудааст. Дар рӯзноманигорӣ ҳам даст дошта, муаллифи очер-ку мақолоти хонданист («То ба Юнон бурданд хокистари Дарвозро» — Душ., 2000).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Таджикская музыка. — Душанбе, 2003;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.3- Душанбе, 2004.
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 40 — ISBN 978-99947-49-13-3

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Бобоҷалол Носирзода

**Бобоҷалол Носирзода** (; машҳур ба **Отаҷалол**, 1845, Бухоро — 1928, Самарқанд) — мусиқидон, танбӯрӣ, шашмақомсаро ва оҳангсози тоҷик, яке аз намояндагони бузурги мактаби эҷодию иҷроии Бухоро.

## Зиндагинома
Назарияи шеъру мусиқиро нахуст аз модараш, ки як зани донишманду соҳибфазл будааст, омӯхта, сипас таҳсилро дар мадрасаи Бадалбеки Бухоро идома дод ва аз падар асосҳои шеъру мусиқиро фаро гирифт; дар ҳамкорӣ бо мусиқишиноси машҳур Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ (1851—1906) дониши назарию амалии хешро такмил дод. Муддате дар дарбори амирони манғитӣ — Амир Музаффар (Шаҳрисабз, 1860—1885, Абдулаҳад (Кармина, ҳоз. Навоӣ, 1885—1910), Олимхон (Бухоро, 1910—1920) ҳамчун мутриб, сарвари ромишгарони дарбор хидмат намуд. Бобоҷалол Носирзода аз пайравони аллома Аҳмади Дониш буд, дар маҳфилҳои адабии ин донишманд ширкат варзида, бисёре аз асрори нозуки назму наворо аз ӯ омӯхт. Дар ҳифз ва иҷрои «наср», «мушкилот», намунаҳои мусиқии ҳирфаии мардумӣ донишу сомеаи беназир дошт. Ӯ дар таҳияи чандин баёзу рисолаи «Шашмақом» дар аҳди Амир Музаффар, Абдулаҳад ва Олимхон саҳм гузоштааст. «Шашмақом»-ро ба таври комил аз ёд медонист. Ҷомеашинос ва мусиқишиноси рус В. А. Успенский (1879—1949) бахшҳои созии мақомҳо, аз ҷумла «мушкилот»-ро аз Бобоҷалол Носирзода ва ёру ҳамкори ӯ Бобоғиёс Абдулғанизода (1859—1927) сабт намуда, соли 1924 бо номи «Шесть музыкальных поэм» зери сарпарастии Ҷумҳурии Халқии Бухоро ба чоп расонид.

## Фаъолият
Бобоҷалол Носирзода солҳои 1920—1927 дар Мактаби мусиқии Бухоро ва солҳои 1927—1928 дар Донишкадаи хореография ва мусиқии шаҳри Самарқанд дарс гуфтааст. Мутрибону сарояндагони номдоре ҳамчун Ш. Соҳибов, Ф. Шаҳобов, М, Ашрафӣ, Мутаваккил Бурҳонов ва диг. шогирдони ӯ мебошанд. Як зумра устодони мусиқӣ — Ҳоҷӣ Абдулазиз (1852—1936), Домулло Ҳалим (1876—1940), Устод Шодии Азиз (Азизов Шодӣ; 1878—1942), Бобоқул Файзуллоев (1897—1964) ва диг. ҳунари сознавозӣ ва сарояндагии хешро дар назди ӯ сайқал додаанд. Мусиқишиносони рус Н. Н. Миронов ва В. А. Успенский осори баргузидаи мусиқии мақомӣ ва шифоҳиро бо садои ӯ сабт намудаанд.

Бобоҷалол Носирзода дар тазмин ва бардошт аз «Шашмақом», махсусан дар зарбу усулҳои мақоми «Сегоҳ» чандин асари созию овозӣ, аз ҷумла "Сегоҳи Ҷалолӣ "-ро бар ғазали Аҳмади Дониш тасниф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 42 ISBN 978-99947-49-13-3
* Шесть музыкальных поэм. М., 1924; Успенский В. А. Научное наследие, воспоминания… Ташкент, 1980;
* Шашмақом. М., 1950; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 2. Д., 1989;
* Таджикская музыка. Д., 2004.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Набиҷон Баротов

**Набиҷон Баротов** — мутриб-дуторӣ, аз намояндагони соҳибҳунари ҳавзаи иҷроии Хуҷанд (сабки иҷроии Содирхон 1847-1931).

Санъати сознавозиро ибтидо назди Содирхон ва сониян писараш Нодир Бобошарифов омӯхта, дар сознавозӣ-дутор сабки хос доштааст.
Фаъолияти Набиҷон Баротов бештар дар корҳои идории давлатӣ-корманди комсомол (1926-1929), ГПУ, НКВД (1929-1935), роҳбари хонаи бачагони шаҳри Қурғонтеппа. Панҷакент (аз 1938-1943), таҳсил дар Институти омӯзгорӣ (Хуҷанд, 1938-1941), директории театри ноҳияи Нов (1943-1945), Филармонияи вилоятии Ленинобод (1944-1949), хонаи маданияти шаҳри Ленинобод (1953-1961), сардори коргоҳи созтарошии Ленинобод (1961-1965) ва ғ. хидмат намудааст. Набиҷон Баротов мутриби соҳибҳунар дар иҷрои шохаҳои созии «Шашмақом» (мушкилот) савту навоҳои мардумии касбӣ («Баёт», «Уфар», «Тановар» ва ғайра) буда, бо ҳунарварон ҳамкорӣ намуда, дар ташаккули маҳорати иҷроии Артисти Халқии СССР Муродов Ҷ. нақши устодӣ до-рад. Барои хидматҳои шоистааш Набиҷон Баротов дар тарғибу рушди осори мусиқии тоҷик бо ордену нишон, ифтихорномаҳои Хукумати ҶШС Тоҷикистон му-шарраф шудааст.

## Адабиёт
* Таджикская музыка, Душ., 2003; 
* Ҳакимов Н. «Шашмақом» дар асри ХХ, Хуҷанд, 2006.
## Ҳамчунин нигаред
* Шашмақом
* == Эзоҳ ==

Гурӯҳ:Мутрибони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов

**Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов** - сароянда ва тарғибгари «Шашмақом». Санъати овозхонию сознавозиро аз Маъруфхоҷа Баҳодуров, Иброҳимҷон Расулов омӯхта, бештар ба иҷрои шохаҳои мақомҳо кӯшиш ба харҷ дода, фаъолияти ҳунариашро дар дастаи «Торҳои заррин» (ш. Хуҷанд) оғоз намудааст. Хатмкардаи Институти омӯзгории Хуҷанд (1984-1989) буда, устоди факултаи санъати Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз соли 1995-то имрӯз), сарвари дастаи ҳунарии ҷамъияти саҳомии ба номи Ӯрунхоҷаеви ноҳияи Ғафуров (аз соли 1995 то имрӯз).

Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов дар иҷрои қисм, шохаҳои овозии мақомҳо, сурудҳои классики «Баёти 1, 2, 3, 4», «Баёт», «Сегоҳ», «Чоргоҳ 1, 2, 3», «Гиря», «Мискин», «Даромади Ушшоқ», «Гулёри Содирхон», «Талқини Содирхон», «Қашқарчаи Ушшоқи Содирхон», «Каримқулбегии Содирхон», «Ироқи Бухоро», «Чапандози Ироқи Бухоро», «Уфари Ироқи Бухоро», «Қашқарчаи Рок», «Уфари Рок», «Нимчӯпонӣ», «Савти Муноҷот» ва ғ. маҳорати хуб ва сабки хоси иҷроӣ ба харҷ додаст. Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов дар ҳайати дастаҳои ҳунарии Хуҷанд ба кишварҳои Булғория, Руминия, Ҳабашистон, Корея ва ғ. сафарҳои ҳунарӣ карда, барандаи нишони тилоии ВЦПС (барои маҳорати баланди иҷроӣ) аст.

## Адабиёт
* Таджикская музыка, Душ., 2003; 
* Ҳакимов Н. «Шашмақом» дар асри ХХ, Хуҷанд, 2006.
## Ҳамчунин нигаред
* Шашмақом
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Анвар Тавобов

**Анвар Тавобов** — шоир, нависанда ва тарҷумон. Аз соли 1998 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Узви иттифоки нависандагони Русия (соли 1995), ва узви Иттифоки нависандагони СССР (соли 1989) мебошад.

## Зиндагинома
Анвар Тавобов соли 1951 дар шаҳри Ленинобод таваллуд шудааст. Баъди хатми мактаби миёнаи ба номи В.И.Ленин дар Омӯзишгоҳи ҳунарҳои техникӣ котиби созмони комсомолон будааст. Дар факултаи забону адабиёти руси Институти давлатии педагогии Ленинобод ба номи С.М.Киров хонда, соҳиби маълумоти олӣ гардидааст. Фаъолияти меҳнатиро соли 1977 дар Кумитаи телевизион ва радиои вилояти Ленинобод ба ҳайси хабарнигор ва муҳаррир сар кардааст. Алҳол дар Маскав зиндагӣ ва кору эҷод мекунад. Аз соли 1998 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.Забонаш сода ва пурмазмун аст.
## Эҷодиёт
Омодасозии барномаҳои адабӣ барои ӯ мактаби суханварӣ гардида, аввалин шеърҳояш дар маҷаллаи «Помир» чоп шудаанд. Асарҳои алоҳидаи нависандагону шоирони тоҷик Лоик Шерали, Аъзам Сидки, Нурмуҳаммад Ниёзӣ, Неъмат Шариф, Равшан Замир ва Юсуфи Насруллоро ба русӣ гардондааст. Романи нави ӯ «Середина мира» соли 2011 дар Русия нашр шуд ва соҳиби Ҷоизаи адабии ба номи Н.С.Лесков гардид.
## Сарчашма

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Тарҷумонҳои адабиёти бадеӣ
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Хуҷанд
Сураи Ал Қамар

Сура дар Макка нозил шудааст ва иборат аз 55 оят аст.

## Мундариҷа

## Тафсир

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Усмоналӣ Бобоназаров

**Усмоналӣ Бобоназаров** (1900, деҳаи Боштоли ноҳияи Ашт — 1987, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

## Зиндагинома
Соли 1933 барои ободонии водии Вахш ба колхози ба номи Будённий омада, чанд сол кор мекунад ва соли 1946 ба ноҳияи Қӯрғонтеппа кӯчида, дар с-зи пахтакори «Қӯрғонтеппа» ба пахтакорӣ мепардозад. Соли 1947 аз ҳар га 61,3 сентнер пахтаи маҳиннах гирифта, соли 1948 ба мукофоти олии ватан сазовор мегардад. Соли 1973, баъди нафақагир шуданаш, ба Боштол бармегардад. Ҳоло маркази таълимии № 37-и шаҳраки Гулшани ноҳияи Ашт ба номи ӯ гузошта шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Ҳифзи иҷтимоӣ аз бекорӣ

**Ҳифзи иҷтимоӣ аз бекорӣ** -яке аз ҳуқуқҳои асосии конститутсионии шаҳрвандон ба ҳисоб меравад (м. 35 Конститутсияи ҶТ). Давлат барои ҳифзи иҷтимоии бекорон чорабиниҳои гуногунро меандешад, ки дар
ҶТ Қонун «Дар бораи мусоидат ба шуғли аҳолй» аз 16 июли соли 2003 муқаррар шудаанд. Тибқи он шаҳрвандоне, ки хоҳиши кор карданро доранд ва дар ҷустуҷӯи он мебошанд, аз тарафи мақомоти шуғли аҳолй ҳамчун бекор ба қайд гирифта шуда, барои онҳо кори муносиб пешниҳод мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Одинамуҳаммад Маъдан

**Одинамуҳаммад Маъдани Понғозӣ** (1761, Шайдон, Ашт — 1838, Ашт) — шоири форсизабон.

## Зиндагинома
Соли 1761 дар деҳаи Понғоз, Ноҳияи Ашт ба дунё омадааст. Маъдан аз ҳисоби набудани шароити оилавӣ, барои дарёфти бурдаи ноне дар дасти бойҳои маҳаллӣ чупонӣ мекард. Бо мурури замон ба назди муаллими шинохтаи ҳамон давр Мулло Муҳаммад Амин Хоҷӣ меравад. Дар солҳои хондан ба шеър навиштан сар кард. Айёми донишҷӯӣ ба шеъргӯӣ оғоз кард. Аввал тахаллуси эҷодиаш *Камина* буд ва баъдтар тахаллуси *Маъданро* интихоб кардааст.

Маъдан ҳарчанд ҳаёти вазнин дошт, бо вуҷуди ин сӯҳбаторою рӯҳбаланд буд. Дар ҷамъомадҳо бо сухандонию ҳазлу латифаҳояш табъи мардони ҳамсӯҳбаташро болида мекард. Дар яке аз чунин нишастҳо вақте аз вай дархост карданд, ки бо истифодаи калимаҳои аз ҳамдигар аз ҷиҳати маъно дури гул, шамшер, нон ва танбӯр шеъре бигӯяд, дарҳол рубоии зайлро эҷод кард:
: 
: *Гул бар сарам неҳу рангам бин,*
: *Шамшер ба дастам деҳу ҷангам бин.*
: *Ҳамчу танбур ишками холи дорам,*
: *Нон ба дастам деҳу оҳангам бин.*
: 

Ҳарчанд ӯ аз ҳудуди ноҳияи Ашт берун набаромада бошад ҳам, бо тахаллуси *Маъдани Понғозӣ* дар доираи адибони Хуқанд маъруф буд.

## Мерос
Бо Забони тоҷикӣ ва Забони узбекӣ эҷод кардааст.

Аз рӯи маълумотҳои Фазлии Намангонӣ Маъдан девоне тартиб дода буд, вале девони зикршударо ҳамчун гумшуда меҳисобиданд. Муддати дароз танҳо қисме аз шеърҳояш дастрас буд, ки дар антологияи Фазли Намангонӣ ҷойгир шудаанд ва бархе аз маҷмуи шеърҳои ӯ, дар шаҳри Тошкент маҳфузанд. Соли 1962 тайи таҳқиқоти филологӣ дар зодгоҳаш деҳаи Понғоз якчанд девони шоир ёфт шуд, ки мазмунан аз ҳамдигар фарқ мекард. Танҳо қисме аз шеърҳои дар ин девонҳо буда ба нашр расида буданд.
Маъдан чун дигар шоирони замони худ бо ду забон тоҷикӣ ва узбекӣ менавишт. Дар шеърҳои тоҷикии шоир таъсири асарҳои Ҷомӣ, Ҳилолӣ ва Бедил ба назар мерасад. Ҳамчунин дар шеърҳои узбекӣ низ таъсири асарҳои Навоӣ ва Фузулӣ дида мешуд. Маъдан якчанд мухаммас ба ғазалҳои Навоӣ навиштааст, ғазали маъруфи ӯ «Менга номеҳрибон ёр…» аз ин гуфтаҳо шаҳодат медиҳанд. Шеърҳои Маъдан ба мероси назми адабиёти тоҷику ӯзбек дохил мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шоир Маъдан//Абдуллаев В. А. Ўзбек адабиёти тарихи. Т. II. — Ташкент: «Ўқитувчи», 1967. — С. 154—156.
* Маъдан//Асрлар садоси. — Ташкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1982. — С. 82.

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони узбек
Гурӯҳ:Адибони хонигарии Қуқанд
Воқиъа

Дар Макка нозил шуда, аз 96 оят ва 3 рукӯъ иборат аст. Ба тартиби нузул сураи 41-ум аст. Номи Воқиъа аз ояти 1 гирифта шудааст.

## Мундариҷа
Дар оғози Воқиъа сухан дар бораи ҳодисаҳое меравад, ки ҳангоми барпошавии қиёмат ва баъд аз он воқеъ хоҳанд шуд. Мардум ҳама ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: асҳоби дасти рост – асҳоби маймана (биҳиштиён); асҳоби дасти чап – асҳоби майсара (дӯзахиён) ва собиқон – пешравони биҳишт, ки муқаррабон ҳастанд. Мақоми гурӯҳҳои якуму сеюм биҳишт аст. Оятҳои 12–40-и Воқиъа ба васфи биҳишт бахшида шудаанд. Баъд аз ин (оятҳои 41–56) дар бораи аҳволи асҳоби дасти чап ва ҷойгоҳи онҳо дар он ҷаҳон аст. Ва он аҳволу ҷойгоҳ ҷазои гуфтор, кирдор ва пиндорест, ки онҳо дар зиндагонии ин ҷаҳон доштанд. Сипас, аз оятҳои 57 ба баъд Худо ба мардуми муосир хитоб намуда, онҳоро ба сӯйи имон ба Худои ягона, ҳақ будани зинда гардонидан дар охират даъват мекунад. Аз ояти 74 боз савганди Худо дар хусуси мақоми баланди Қуръон меояд. Ояти машҳуре, ки онро дар варақаи унвони аксари нусхаҳои Қуръон сабт мекунанд – «Он, ки ин Қуръон гиромиқадр аст, дар Китоби пӯшида, ки ба ҷуз поккардагон касе ба он даст намерасонад» – дар Воқиъа аст (оятҳои 77–79). Дар охир (аз ояти 88) боз ба аҳволи се гурӯҳ: муқаррабон, асҳоби дасти рост ва муказзибон (дурӯғшуморандагон) ишора шудааст. Муфассирон тавсиферо, ки барои биҳишту дӯзах дар Воқиъа омадааст, беҳтарин баён донистаанд.

## Тафсир

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
*
Гувоҳии бардурӯғ

**Гувоҳии бардурӯғ** — дар ҳуқуқи мурофиавӣ, пешбинӣ гардидани ҷавобгарии ҷиноятӣ барои аз ҷониби гувоҳ дидаву дониста додани нишондоди бардурӯғ ё саркашӣ аз додани нишондод.

Барои дидаву дониста додани гувоҳии бардурӯғ ё саркашӣ аз додани гувоҳӣ ҳангоми таҳқиқи ибтидоӣ, тафтиши пешакӣ ё дар суд, гувоҳ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад. гувоҳии бардурӯғ ба таҳқиқ, тафтиш ва татбиқи комил ва объективонаи адолати судӣ халал мерасонад. Агар барои саркашӣ аз додани гувоҳӣ нисбат ба гувоҳ ҷазои нисбатан сабук (корҳои ҳатмӣ ба муҳлати аз 120 то 180 соат ё ҷарима ба андозаи то 500 нишондиҳанда барои ҳисобҳо) пешбинӣ шуда бошад, пас, барои дидаву дониста додани гувоҳии бардурӯғ ҷазои маҳрумӣ аз озодӣ (вобаста ба вазнинии ҷиноят то 5 сол) муқаррар шудааст. Вале агар гувоҳ дар ҷараёни таҳқиқи ибтидоӣ, тафтиши пешакӣ ё мурофиаи судӣ то баровардани ҳукм ё ҳалномаи суд дар хусуси бардурӯғ будани баёноти додааш ихтиёрӣ арз намояд, аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда мешавад. То оғози пурсиши гувоҳ дар суд раисикунандаи маҷлиси суд шахсияти ӯро муайян намуда, ҳуқуқ ва уҳдадориҳояшро мефаҳмонад ва дар хусуси пешбинӣ шудани ҷавобгарии ҷиноятӣ барои саркашӣ аз додани нишондод ё дидаву дониста додани гувоҳии бардурӯғ огоҳ сохта, забонхатти ӯро дар ин хусус мегирад. Ин забонхат ба протоколи маҷлиси судӣ замима мегардад. Дар рафти таҳқиқ ё тафтиши пешакӣ таҳқиқгар ё муфаттиш дар протоколи пурсиши гувоҳ ҳуқуқ ва уҳдадориҳояшро фаҳмонда, ӯро дар хусуси пешбинӣ шудани ҷавобгарии ҷиноятӣ барои саркашӣ аз додани нишондод ё дидаву дониста додани гувоҳии бардурӯғ огоҳ месозад ва имзояшро дар ҳамин протокол мегирад. Гувоҳи ба синни шонздаҳ нарасидаро таҳқиқгар, муфаттиш ё суд барои дуруст ва саҳеҳ иброз доштани ҳамаи он маълумоте, ки вобаста ба парванда барояш маълум аст, даъват менамояд, вале ӯ барои саркашӣ аз додани нишондод ё дидаву дониста додани гувоҳии бардурӯғ огоҳ карда намешавад, зеро субъекти ҷавобгарии ҷиноятӣ барои ин ҷиноятҳо аз синни шонздаҳсолагӣ муқаррар шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 1998;
* Кодекси мурофиавии граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2008;
* Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2009.

Гурӯҳ:Ҳуқуқи мурофиавӣ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи ҷиноятӣ
Ҳифзи қонуният

**Ҳифзи қонуният** – фаъолияти субъектони ҳуқуқ оид ба истифодаи
низоми чораҳои заруру фаврӣ бо мақсади ошкор сохтан ва пешгирй
намудани ҳама гуна вайронкунии Ҳуқуқ ва қонун дар ҷараёни
Ҳуқуқэҷодкунӣ, амалисозӣ ва Ҳуқуқтатбиқсозӣ, истифодан воснтаҳои дигари дар қонун пешбинишудаи ҳифзнамой, барқарор намудани
ҳуқуқ ва тартиботи ҳуқуқӣ, ба ҷавобгарӣ ҷалб намудани ашхоси дар поймол гардидани нишондодҳои ҳуқуқӣ гунаҳкор. Мақсади ҳифзи қонуният
пешгирӣ сохтани вайронку нии талаботи ҳуқуқ, ба ҷавобгарӣ ҷалб намудани шахсони гунаҳкор, барқарор намудани ҳуқуқҳои поймолшуда, дигар ишондодҳои ҳуқуқӣ ва умуман таъмини низоми тартиботи ҳуқуқӣ аст. Ҳифзи қонуният вазифаи аввалиндараҷаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мебошад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Даргоҳ

**Даргоҳ** (ё ки дарбор) — наздиктарин атрофиёни дарбории амир дар назаранд, ки ба онҳо амалӣ гардонидани корҳои гуногуни давлатӣ фармуда мешуд. Масалан, ба ҳайати даргоҳи Давлати Сомониён асосан қисматҳо ва мартабаҳои зерин дохил мешуданд: а) гурди д а р б о р ӣ ; б) ҳоҷиби бузург; в) соҳиб-ҳаррос; г) надимон.

Ҳар кадоме аз ин сохтори мақомот ва рутбаҳо ташкилдиҳандаи даргоҳи давлати Сомониён ба
шумор рафта, дорои ҳуқуқҳои дахлдор буданд ва вазифаҳои алоҳидаро иҷро менамуданд.

## Нигаред низ
* Сомониён

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлат
Авангард

[thumb|300px|«Дар ''авангард''», расми Карл Пиппих (Karl Pippich), наздики [соли 1910]]
**Авангард** ( ва grade-посбон) — мақоми ҳифозатӣ дар қушунҳои хушкигард ва флот, ки ҳангоми юриш барои муҳофизати онҳо пешопеши қувваҳои асосӣ ҳаракат мекунад.

## Мақсад
Мақсади авангард роҳ надодан баҳамлаи ногаҳонии душман ба қувваҳои асосӣ, фароҳам овардани шароити мусоид барои омода шудан ба ҷанг, инчунин бартараф намудани монеаҳо дар самти ҳаракати қӯшун мебошад. Ҷудокунии қувваю воситањо дар ҳайати авангард ва дуршавии он аз қувваи асосӣ ба вазъият ва вазифаҳои пешгузошта вобаста аст.

## Адабиёт
* В. И. Даль, Толковый словарь, 1863 — 1866 годов.
* Советским Вооружённым Силам — 60 лет (Сопроводительный текст, часть вторая) / Н. И. Кобрин, Б. П. Фролов. — : Знание, 1978. — 32 с.
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС), : Воениздат, 1984. — 863 с. с ил., 30 л. (ил.);

## Сарчашма

Гурӯҳ:Ҳунарҳои низомӣ
Автограф

**Автограф** (аз авто… ва  – менависам), 1) соядаст барои хотира аз муаллифи асар; 2) матни бо даст худи муаллиф навишташуда, дастнавис автограф маъхаз ва сарчашмаи муътабар буда, коргоҳи эҷодии ҳар як муаллиф ҳисоб меёбад. Дар асоси он матни саҳеҳ, боэътимод ва нусхаҳои аслии осори нависандагон санъаткорону олимон ва ходимони давлатӣ муайян ва ба чоп ҳозир карда мешаванд.Автогенез дар илми матншиносӣ яке аз маъхазҳои асосӣ ба шумор меравад.

## Сарчашма

Гурӯҳ:Равишҳои асолатсанҷӣ
Гурӯҳ:Санадҳои шиносоии шахсӣ
Гурӯҳ:Навиштан
Далелҳо

**Далелҳо** — ҳамагуна маълумоти воқеие, ки дар асоси онҳо аз рӯи тартиби муайянкардаи қонун мақомоти таҳқиқи ибтидой, муфаттиш ва суд мавҷуд будан ё набудани кирдори ба ҷамъият хавфнок, гунаҳкории шахси содиркардаи ин кирдор ва ҳолатҳои дигари барои ҳалли дурусти нарванда аҳамиятдоштаро муқаррар мекунанд, далелҳо оид ба парвандаи ҷиноятӣ мебошанд. Ин ҳолатҳо бо баёноти шоҳид, баёноти шахси ҷабрдида, фикру хулосаи эксперт, далелҳои шайъӣ, протоколҳои ҳаракатҳои тафтишотӣ ва судӣ ва бо ҳуҷҷатҳои дигар муқаррар карда мешаванд.

## Нигаред низ
* Баҳодиҳии далелҳо
* Ҷамъ намудани далелҳо

## Эзоҳ

## Манбаъ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Далелҳои шайъӣ

**Далелҳои шайъӣ** — предметҳое, ки бо сифати худ, аломатҳои махсус ё худ мавҷудияташон ҳамчун воситаи
муқаррар намудани ҳолатҳои барои парванда аҳамиятнок хидмат мекунанд, далелҳои шайъй мебошанд..
## Нигаред низ
* Далелҳо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Бобои Қонунӣ

**Бобои Қонунӣ** (, садаи 16, Истаравшан — садаи 17) — оҳангсоз, навозанда, хонанда ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Истаравшан. Санъати мусиқиро ибтидо дар зодгоҳаш аз амакаш, сипас дар Самарқанд аз устоди бузурги созу овоз Хоҷа Ҷаъфар Қонунии Самарқандӣ омӯхтааст. Фаъолияти ҳунарии Бобои Қонунӣ асосан дар Самарқанд вусъат ёфта, таҳти сарварии Хоҷа Ҷаъфари Қонунӣ санъати навозандагӣ ва диг. асосҳои назариявии мусиқиро аз бар намуд ва сабки хоссаи навозандагӣ пайдо кард. Ӯ хусусан дар навохтани қонун маҳорати баланд дошта, ба гурӯҳи калони навозандагону сарояндагон сарварӣ менамуд. Бобои Қонунӣ муддате дар дарбори Валимуҳаммади Аштархонӣ хидмат кардааст.

Асари калони «Савту-л-амал»-ро дар асоси зарби Нимсақил тасниф намуда, ба ӯ бахшидааст. Бобои Қонунӣ ҳамчун оҳангсоз дар Самарқанд ва берун аз он шуҳрати тамом пайдо кард. Ӯ барои сози қонун дар заминаи ашъори Ҳофиз, Саъдӣ, Ҷомӣ ва шоирони замонаш дар шаклу навъҳои мусиқии «Амал», «Савт», «Нақш», «Қавл», «Тарона», «Кор», «Саҷъ», «Рехта», «Куллиёт» асарҳо офаридааст. Мусиқидонони Бухорову Самарқанд ба тазминҳои мусиқии Бобои Қонунӣ дар ҳавои мақомҳои «Ироқ», «Бузург», «Ушшоқ» ва «Рост», ки дар назди аҳли созу овоз бо номҳои «Савти қонунӣ», «Амали қонунӣ», «Куллиёти Хоҷа Бобо», «Пешрави қонунӣ» машҳур буданд, назираҳои мусиқӣ сохтаанд. Бобои Қонунӣ табъи хуби шоирӣ ҳам доштааст ва ғазалро некӯ мегуфтааст. Дар Самарқанд вафот кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Дарвешалии Чангӣ. Рисолаи мусиқӣ. Р:468 — 1. ИШАИ Ӯзб.;
* Донишномаи Шашмақом. Д., 2009;
* .مشحون. تاریخ موسیقئ ایران. تهران، ۱۳۷۶.
Бобоҷалоли Мутриб

**Бобоҷалол** (), **Бобоҷалоли Мутриб** (?, Ҳирот — 1527, ҳамон ҷо) — сароянда, навозанда ва зарофатгӯю ширинкори форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бобоҷалоли Мутриб аз хурдсолӣ ба сурудхонию сознавозӣ рағбат пайдо карда, назарияву амалияи илми мусиқиро аз Устод Шодӣ ва Ғулом Шодӣ омӯхтааст ва сабки онҳоро пайравӣ кардааст. Бобоҷалоли Мутриб ҳофизаи хубу қавӣ дошта, соҳиби табъи баланд будааст ва бо латифаҳову мутоиботи рангин ҳокимону амалдорони он даврро ҳаҷв кардааст. Инчунин ӯ ашхоси бефазилату худсито, шоиртарошу ҳунарфурӯшро мазаммат намуда, ба ин васила бисёр нуқсонҳои ҷамъиятию ашхоси ҷудогонаро ифшо сохтааст. Дар иҷрои қисм, шохаҳои созию овозии мақомҳо («Нақш», «Савт», «Пешрав», «Рехта», «Қавл») маҳорати хосса доштааст. Бобоҷалоли Мутриб дар санъати найрангбозию лухтакбозӣ низ назир надоштааст. Мусиқӣ ва сурудҳои саҳначаҳои ҳаҷвияш дар Ҳироту Бухоро ва Самарқанд маъмул будаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Дарвешалии Чангӣ. Рисолаи мусиқӣ. Р: 468-1. ШИ АИ Ӯзбекистон;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихи он дар асрҳои 16-17. Д., 2007;
* Донишномаи Шашмақом. Д., 2009.
Левӣ Бобохонов

**Левӣ Бобохонов** (маъруф ба **Левича**, **Леви Бобохон**; 1873, Бухоро — 1926, Самарқанд) — мақомхон, навозанда ва мусаннифи машҳури яҳудитабор.

## Зиндагинома
Санъати мақомхонию мутрибиро аз мусиқидонони машҳур Борухи Калхоти Самарқандӣ, Бобоҷалол Носирзода, Ҳоҷихони Чорҷӯйӣ омӯхтааст. Муддате мутриби дарбори амири Бухоро — Абулаҳадхон буд. Ба сабаби хусумати амир ва дарбориён ба Самарқанд фирор карда, то охири умр дар он ҷо зиндагӣ кардааст. Левӣ Бобохонов овози баланду форам дошт, мақомҳоро бо услуби хос мехонд, танбӯрро ҳам хеле таъсирбахш менавохт. Соли 1909 кормандони студияи «Рига — граммофон» якчанд сурудро дар иҷрои Левӣ Бобохонов дар қарта сабт кардаанд, ки дар байни онҳо «Қашқарчаи Сарвиноз», «Муғулчаи Бузург», «Насри Ушшоқ», «Талқини Уззол», «Талқини Ушшоқ», «Уфари Муғулчаи Сегоҳ» буданд. Левӣ Бобохонов солҳои 20 садаи XX дар Мактаби мусиқии Бухоро дарс медод ва ҳамзамон консерт намоиш медод. Соли 1923 ба Самарқанд кӯчид. Ӯ дар клубу чойхонаҳо ҳунарнамоӣ мекард, дар маҳфилҳои мусиқӣ ба ҷавонон тарзу услули иҷрои «Шашмақом» ва санъати мақомхониро ёд медод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Алибаева К., Ахмедов М. Народные музыкаты Узбекистана. Ташкент, 1952;
* Таджикская музыка. Д., 2003; Донишномаи Шашмақом. Д., 2009.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Боқии Ҷарроҳи Самарқандӣ

**Боқии Ҷарроҳи Самарқандӣ** () — мусиқидон, оҳангсоз, ҳофиз, навозанда,  ва табиби тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Самарқанд. Асосҳои назариявию амалии илми мусиқӣ ва дигар илмҳои замонашро аз падараш, ки табибу донишманди машҳур буду табъи шоирӣ низ дошт, омӯхтааст. Баъдтар ба Бухоро рафта, назди Кавкабии Бухороӣ шогирдӣ кардааст. Баъди бозгашт аз Бухоро дар дарбори Султон Саидхон мутриб ва табиб буд. Боқии Ҷарроҳ дар ин давра як силсила асарҳои мукаммали мусиқӣ офаридааст, ки аз онҳо «Нақши Сегоҳ» (бар усули «Шодиёна», ғазали Ризоии Самарқандӣ), «Пешрави Наво», «Пешрави Рост» (бар усули «Мухаммас», ба мақоми «Рост»), «Амали Сегоҳ» (бар усулҳои «Фохтазарб» ва «Барафшон» (ғазалҳои Ҷалолуддини Балхӣ ва Саъдии Шерозӣ) дар Бухорову Самарқанд Ҳирот ва дигар шаҳрҳо шуҳрат доштаанд. Боқии Ҷарроҳ ҳамчунин дар шаклҳои мусиқии «куллиёт», «рехта», «саҷъ», «тарона», «кор» як силсила асарҳо офарида, «Куллиёт»-еро бар матни устодаш Кавкабии Бухороӣ тартиб дода, ба ӯ бахшидааст. Боқии Ҷарроҳ дар охири умр ба Ҳисор омада, дар дарбори Темурхон мутрибӣ, сарояндагӣ ва табибӣ кардааст ва ҳамон ҷо аз олам гузаштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Мақсудҷони Танбӯрӣ

**Мақсудҷон Болтуев** (машҳур ба **Мақсудҷони Танбӯрӣ**; 1890, Хуҷанд — 1974, Регар) — танбӯрӣ, хонанда ва оҳангсоз, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1947).

## Зиндагинома
Зиндагӣ ва фаъолияти эҷодии Мақсудҷон Болтуев дар ҳавзаи иҷроии Хуҷанд сурат гирифта, аз намояндагони номвари мактаби иҷроӣ ва шогирди Содирхон (1847—1931) буда, аз соли 1908 зери сарпарастии ӯ сознавозӣ, овозхонӣ андӯхтааст. Мақсудҷон Болтуев соли 1919—1920 дар гурӯҳи театрӣ-драмавии мактаби Беҳбудӣ ҳунар омӯхта, дар барномаҳои иҷроӣ фаъолона ширкат дошт. Оҳангсозон Прокофьев Е., Зубков Н. (1946) дар иҷрои Мақсудҷон Болтуев намунаҳои таснифоти Содирхонро сабт намуда, дар шакли маҷмӯаи хоса ба нашр расонидаанд. Зиндагию фаъолияти эҷодии минбаъдии Мақсудҷон Болтуев аз 1940 дар ш. Душанбе, Регар ҷараён гирифта, иштирокдори даҳаи санъати ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна ва Қазоқистон (1944, Тошканд) буда, бо барномаҳои консертӣ ҳунаророӣ (солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ) кардааст. Соли 1960—1963 дар дастаи ҳунарварони Кумитаи давлатии радио ва телевизиони назди Ҳукумати ҶШС Тоҷикистон хидмат намуда, ба сарояндагон Искандаров Ҷ., Ниёзов Б., Исҳоқова Б. сабки иҷроии Содирхонро омӯзонида, таснифоти иҷронамудаашро ба хазинаи радиои тоҷик сабт кардааст. Мақсудҷон Болтуев барои хидматҳои шоиста дар нигаҳдошт, тарғиби мероси мусиқии устодонаю мардумӣ маҳорати баланди иҷроӣ ба ифтихорномаҳои ҶШС Тоҷикистон мушарраф гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 45 ISBN. — 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз

thumb

**Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз** — муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Муассисаи таълимӣ дар – шаҳри Хуҷанд ҷойгир аст.

=Таърих=
Бунёди ин муассисаи таълимӣ ба солҳои 20-уми асри XX рост омада, дар назди техникум-студияи мусиқӣ-театрии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ дар шаҳри Душанбе ташкил гардидааст ва нимаи дуюми соли 1929 ба шаҳри Хуҷанд кӯчонида шуд. Аз рӯи ҳуҷҷатҳои мавҷуда, соли 1933 омӯзишгоҳро аввалин маротиба инҳо хатм кардаанд: Қобилов А., Фаёзов Р., Муродов Т., Ҳофизи халқии Тоҷикистон Ӯрунбой Додобоев.
Омӯзгорони аввалин он солҳо М. Калонтаров, Ҳошим Назаров, Д. Акопян, Мавлонов, Отаев буда, Толибҷон Ҳасанов директори омӯзшпгоҳ буд (аз рӯи сурати хатмкунандагони соли 1933). Шумораи хонандагони омӯзишгоҳи мусиқӣ солҳои аввал ҳамагӣ 25-30 нафар буда, солҳои 1960-90-ум ба 650 нафар расид. Ҳоло дар омӯзишгоҳ 280 нафар таҳсил мекунанд.
Соли 1962 омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷанд номи яке аз устодони номии мусиқии классики тоҷик Содирхони Ҳофизро гирифт.
Бо қарори мушовараи Вазорати фарҳанг ва иттилооти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 январи соли 1996 омӯзишгоҳи мусиқӣ ба омӯзишгоҳи санъат ва соли 2004 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз табдил дода шуд».
Коллеҷи  санъат  дар тӯли 80 соли мавҷудияти хеш тавонист, ки шумораи донишҷӯёнро дар соли хониш то ба 365 нафар расонида, бисёр чеҳраҳои намоёни санъати тоҷикро тарбия намояд.
Халқи тоҷик имрӯз бо номи  Ҳунарпешаҳои халқии СССР Ғаффор Валаматзода, Ҳанифа Мавлонова, Тӯҳфа Фозилова, Ҳунарпешаҳои халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон Шарофиддин Сайфиддинов, Боймуҳаммад Ниёзов, Карим Қосимов, Одилҷон Назаров, Мӯътабар Иброҳимова, Ҷӯрабек Набиев, Абдураҳим Неъматов, Арбобони Ҳунари Ҷумҳурии Тоҷикистон Наримон Каримов, Ислом Саломов. Ҳунарпешаҳои шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Домуллоҷон Назаров, Маҷнун Баротов, Абдурауф Азаматов, Ҳофизони халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ӯрунбой Додобоев ва Баён Облоқулов, олимони варзида, докторони илмҳои санъатшиносӣ Аслиддин Низомов, Наим Ҳакимов, Султоналӣ Худойбердиев, барандагони  мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ Домуллоҷон Назаров ва ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ Восит Абдураҳмонов, Абдураҳмон Тошматов, Шариф Ҳикматов, Саид Ашрафов, Даврон Раҳматов, Шаҳло Ҷалилова, Саодат Саломова ва дигарон ифтихор дорад, ки онҳо бо бузургии ҳунару истеъдоди хеш на танҳо мояи ифтихори сокинони вилоят, балки балки тамоми тоҷикону тоҷикистониён гардидаанд.
Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз (омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷанд) мутахассисони соҳаҳои мухталифи санъати мусиқӣ - сарояндагону  мутрибон, мутахассисони назарияи мусиқӣ, фарҳангшиносӣ, рассомӣ, китобдорӣ, хореографӣ, дирижёри хорӣ, эстрадӣ, овозхони академикиро баҳри ривоҷу равнақи фарҳанги тоҷик тайёр намудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Хуҷанд
Гурӯҳ:Муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Хуҷанд
Бозори «Панҷшанбе»

centre|1000px|Бозори «Панҷшанбе», 2011

**Бозори «Панҷшанбе»**-и шаҳри Хуҷанд, дар Осиёи Миёна калонтарин бозоре, ки дар шакли пӯшида сохта шудааст.

## Ҷойгоҳ
Бозори мазкур аз тарафи шарқ бо мавзеи “Регистон”-и Хуҷанд, ки дар пешгоҳи масҷиди Шайх Маслиҳатдин воқеъ аст, пайваст буда, аз қисми ҷануб бо кӯчаи Шарқ ва дар рӯ ба рӯи «Афғонбозор» ҷойгир шудааст. Аз тарафи шимол бо маҳалли аҳолинишин ҳамсарҳад аст. Бозор дар маркази шаҳри Хуҷанд ҷойгир мебошад ва яке аз шукӯҳҳои шаҳрдории ин марзи қадим ба ҳисоб меравад.

Аз тарафи ғарбу шарқи бозор ду дарвоза (даромадгоҳ)-и ба ҳамдигар хеле шабеҳ, ки намуди гунбазро доро мебошад, даромадгоҳҳои асосии сокинону меҳмонон ва тоҷирон мебошад. Сақфи даромадгоҳ аз гаҷкорӣ, гулкорӣ ва нақшу нигори миллӣ иборат буда, нигораҳои он аз ороиши миллии ниёгони мо дарак медиҳад. Чунин нақшу нигорро рассомон ва графологҳо ба навъи нақшу нигори ориёӣ мансуб медонанд. Зеро дар пайвасти нигораҳо ноаён метавон мушоҳида намуд, ки герби ориёиҳои қадима ба ҷилва медарояд.

Сохти дохилии он низ бо сутунҳои баланду боло ва сақфи кошинкории махсусу беназир, ки шакли «ҷӯйбори чаппа»-ро дорост, сохта шудааст. Аҷобат дар он аст, ки пиромуни даври бозор аз ду ошёна иборат буда, мобайни бозор якошёна аст. Вақте кас аз ошёнаи дуввум ба маркази бинои бозор назар мекунад, бемалол шоҳиди равуо ва хариду фурӯши сокинону тоҷирон мегардад.

Сохтмони бозори «Панҷшанбе» миёнаи солҳои 50-уми асри XX сурат гирифтааст.
Пирони рӯзгордида нақл мекунанд, ки рӯзи ифтитоҳи бозор ва нахустин рӯзи савдову хариди тоҷирон ва сокинон ба рӯзи панҷуми ҳафта, яъне рӯзи панҷшанбе иттифоқ афтодааст. Аз ин рӯ, аз ҳамон лаҳза онро бозори «Панҷшанбе» ном бурданд.

Ин аст, ки тӯли тақрибан 70 сол бозори мазкур дар Осиёи Миёна аз ҳама бозори калонтарини шакли пӯшида эътироф мегардад.


Акс:Бозори Панҷшанбе.jpg|Бозори «Панҷшанбе»
Акс:Возле рынка.JPG|Роҳрави бозор
Акс:Курут на прилавке.JPG |Савдои қурут дар бозор
Акс:Крытый базар Панчшанбе.JPG|Дохили Бозори «Панҷшанбе» 
Акс:Рынок в Ходженте 1.jpg|кӯчаи назди бозор 
Акс:Khujand .Bozori Panjshanbe.jpg|майдони назди бозор

### Нигаред
* ш. Хуҷанд 
* ш. Хуҷанд 
* ш. Хуҷанд
* OpenStreetMap Харита

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозорҳои Хуҷанд
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Хуҷанд
Ширк

**Ширк** (арабӣ: **ݜرك**) куфр, аз рӯи ақидаи ислом худоро яккаву ягона надониста, ӯро шарикдор ҳисоб кардан.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П – Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 591

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Мазҳаб

**Мазҳаб** () —  шуъба ва шохаи ягон дин, тариқат, секта.

## Адабиёт
* Якупов В.Анти-Ислам (о раскольнической сущности ваххабитов-реформаторов)  // Журнал Мусульманский мир, сентябрь 2006. Издательство «Иман». Казань 1427/2006.
* Усманова Д. Мусульманское «сектантство» в Российской империи. Изд. Фән, 2009 г. Стр.-568, ISBN 5-9690-0071-Х. — тираж 500 экз.

## Пайвандҳо
* 
## Сарчашма
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А–О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М., 1969. - С. 623

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ‎
Сура

**Сура** (арабӣ: **سورة**) боб ва фасли Қуръон, ҳар яке аз 114 фасли Қуръон. Сура ин каломи Худованд аст. Сураи калонтарин дар Қуръони Карим ин Сураи Ал Бақара мебошад. Сура аз оят иборат мебошад.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.275

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Оят

**Оят** (арабӣ: **آيت**) як фиқра (ҷумла)-и Қуръон, ки мазмунеро пурра ифода мекунад.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 945

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Мулло

[thumb|250px|Муллоҳо дар қабули [Насруддиншоҳ]]
**Мулло** ( — *пурдон, бисёрдон*) — ходими дини ислом, махдум, олими мадраса, олими дин ва шариат.

## Истилоҳ
Мулло баргирифта аз мавлои тозӣ ба маънои устод, муаллим, одами фозил, дарсхонда ва босавод; назди мардуми авом касе ки саводи хондану навиштан дошта ва назди мардуми босавод касе ки таҳсилоти амиқи илмӣ дошта бошад; ба ақида баъзеҳо касе, ки саводи хондан дорад, вале навишта наметавонад, дар муқобили мирзо, ки саводи хондан ва навиштан ҳардуро дорад. Лақаби уламои дин – касе ки илмҳои фиқҳ, усули фиқҳ, тафсир ва дигар илмҳои диниро донад. Дар Ирон рӯҳониёни яҳудӣ ва зардуштиро низ гоҳе мулло гӯянд, ба монанди Мулло Пинос, Мулло Фирӯз ва ғайра ва гоҳ толибилмон ба унвони шӯхӣ дар аввали номи китобҳо калимаи муллоро дароваранд, ба монанди Мулло Нисоб, Мулло Исогуҷӣ, Мулло Ҷомӣ ва ғайра.

## Шахсияти мулло дар фолклор
Шахсияти мулло ба сабаби ҷойгоҳи динӣ ва сафои маънавие, ки дошта, ба рӯҳи фарҳанги оммиёна даромехта ва дар чакомаҳои фолклорӣ ва корбурдҳои танзӣ ба таври зарифе аз он ёд шудааст, чуноне дар бораи шахсе, ки ҳамроҳ бо илм ахлоқи ҳамида, одоби неки муошират ва расми одамиятро касб накунад, гӯянд:

 ва ё:

Гуфтаи мардум: *Нимчатабиб балои ҷон, нимчамулло балои имон* масалест дар шаъни одами камсавод ва нимакора ва мулло шудан ба маънои илм гирифтан ва босавод шудан аз корбурдҳои мураккаби он аст.

Аз аҳди қадим ҳокимонро расм бар ин буда, ки барои таҳкими пояҳои ҳукми хеш табақае аз муллоёнро ба дарбор бикашанд ва ба ин васила ба ҳукми худ виҷҳаи шаръӣ бахшанд. Ин тоифаи муллоёнро дар фарҳанги омма муллоёни дарборӣ, муллобошӣ ва ғайра гӯянд

## Ҳамчунин нигаред
* Охунд

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедический словарь Ф. Брокгавз – И. Ефрон. – Москва, 2003; 
* Ислам: энциклопедический словарь. – Москва, 1991.
* لغت نامۀ دهخدا. – تهران، روایت چهارم؛ دانش نامۀ دانش گستر، ج. 15. تهران، 2010.
Саҷда

[thumb|Намозгузорон дар ҳоли суҷуд. Масҷиди марказии шаҳри Душанбе. Соли 2010. Акс аз [Нурмуҳаммад Шамс|Н. Шамс.]]
**Саҷда** (арабӣ: **سجده**) пешонӣ ба замин ниҳодан, сар ба замин гузошта, таъзим кардан; ҳафт узви бадани худро (пешона, ду кафи даст, ду сари зону, ду сарангушти по) ба замин ниҳода, зикрҳои муқаррарро гуфтани намозхон.
## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П – Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.229

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Уммат

**Уммат** () — дар забонҳои форсӣ ва арабӣ дорои ду маънои мутазодд аст. Дар форсӣ, ба гурӯҳе аз инсонҳо уммат мегӯанд лузуман дар як минтақаи ҷуғрофиёӣ ё як кишвар зиндагӣ намекунанд ва мумкин аст сокини кишварҳои мухталиф бошанд, вале ба як ойини муштарак бовараманданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ислом