open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Андоза (фалсафа)

**Андоза** — категорияи фалсафист, ки ягонагӣ ва робитаи тағйироти миқдорию сифатии чизҳо, таносуби хоси миқдор ва сифати объектро ифода мекунад; ҳадест, ки дар он тағйироти миқдорӣ боиси тағйироти пурраи сифати ашё мегардад.

Миқдори муайяни чизҳо бе тағйир ёфтани сифат ҳам тағйир меёбад, вале бетафовут афзудану костан ҳадди худро дорад, ки таҷовуз аз он боиси тағйирёбии сифат мешавад. Масалан, ҳарорати об аввал ба ҳолати он ҳеч таъсир намерасонад, лекин баъдтар ҳангоми баланд ё паст шудани ҳарорати он ба нуқтаи муайяне расида, сифати обро тағйир медиҳад, вай ё бухор мешавад ё ях мебандад. Андозаи ҳолати сахтии об ҳарорати аз 0° С пасттар, андозаи ҳолати моеии об ҳарорати аз 0° то 100° , андозаи ҳолати газмонанди об ҳарорати аз 100° С баландтар аст. Тағйир ёфтани андоза боиси ба вуҷуд омадани таносуби нави миқдору сифат мегардад. Лаҳзаи аз як андоза ба андозаи дигар гузаштанро нуқтаи асосии гузариш аз ҳолате ба ҳолати дигар меноманд. Масалан, тафовути сифати оксигену озон натиҷаи бевоситаи аз миқдори гуногуни атомҳо таркиб ёфтани молекулаҳои ин моддаҳо мебошад. Молекулаи оксиген аз ду атом ва молекулаи озон аз се атом иборат аст. Ё аз якдигар сифатан фарқ кардани оксиди нитроген (N2О) ва ангидриди нитроген (N2О5), ки яке газу дигаре моддаи сахт мебошад, ба он вобаста аст, ки оксигени молекулаи ангидриди нитроген аз молекулаи оксиди нитроген панҷ баробар зиёд аст. Инак, тағйироти миқдор фақат то ҳудуди муайян боиси тағйироти сифатӣ намегардад. Ҳудуде, ки дар он тағйироти миқдорӣ тағйироти сифатиро ба амал намеорад, андоза аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
Андоза (асбоб)

**Андоза** — асбоби чӯбинест дар меъмории миллӣ, ки ҳангоми кандакории сутуну болор ва зерравҳо истифода мешавад. Масалан, бо андозаи нимдоира миёнбади сутунро тарошидаву кандакорӣ кардан мумкин аст. Сутунҳои чӯбини шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Ӯротеппа, Исфара ва ғайра гувоҳӣ медиҳанд, ки сохти сутунҳо бештар ба шакли андоза вобаста аст. Андозаро ҳангоми кандакории дигар қисмҳои сутунҳо, болорҳо, зерравҳо ва равоқҳои бино ҳам истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кандакорӣ
Андозанокии бузургии физикӣ

**Андозанокии бузургии физикӣ** — ифодае, ки алоқаи бузургиҳои физикиро бо бузургиҳои асосии системаи воҳидҳо нишон медиҳад. 

## Системаи бузургиҳои физикӣ ва системаи воҳидҳо
Комитети байналхалқии ченаку вазнҳо системаи воҳидҳоеро қабул кард, ки аз ҳафт бузургии асосии новобаста иборат аст. Чунончи, дар Системаи байналхалқии воҳидҳо (СИ) ба сифати бузургиҳои асосӣ дарозӣ (L), масса (М), вақт (T), қувваи ҷараёни электрикӣ (I), ҳарорати термодинамикӣ (Θ), миқдори модда (N) ва қувваи рӯшноӣ (J) қабул шудааст. Воҳиди бузургиҳои дигар (суръат, кор, гармиғунҷоиш, ноқилияти электрикӣ ва ғайра) бузургиҳои ҳосилавӣ мебошанд. Вобастагии байни бузургиҳои асосӣ ва ҳосилавиро ин тавр муайян мекунанд:

[Р] = Lα Mβ Tγ Θ δ I τ…

Нишондиҳандаи дараҷаҳо (α, β, γ, δ, τ, …) қиматҳои бутун, каср, мусбат, манфӣ ва сифр шуда метавонанд. Масалан, формулаҳои андозанокии суръат, кор, ғунҷоиш ва ноқилияти электрикӣ чунин аст: 

[υ] = L M0 T–1; [A] = L2 M T–2;

[c] = L2 M T–2Θ–1 ва 

[G] = L–2 M–1 T3 I2.

Дар сурати α=β=γ=δ=τ=0 будан андозаи ин бузургиҳо нисбат ба бузургиҳои асосӣ ба сифр баробар мегардад. Формулаи андозанокии бузургии физикӣ дар системаи воҳидҳои гуногун якхела буда, қимати бузургиҳо танҳо ба воҳиди ченкунӣ вобаста аст. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ
Гурӯҳ:Метрология
Андози сарикасӣ

**Андози сарикасӣ** () — намуди андоз дар Русияи асрҳои 18—19, ки аз ҳамаи мардон (аз кӯдак то мӯйсафед) ситонда мешуд.

## Таърих
Онро соли 1724 Пётри I ҷорӣ кард. Дар як вақт барӯйхатгирии аҳолии андозсупоранда гузаронда, арзиши андози сарикасӣ муайян карда шуд (ғайри дворянҳо ва рӯҳониён). Барои нигоҳ доштани армияи сершумор Пётри I бо укази худ аз 28 ноябри 1718 фармон дод, ки шумораи мардони ба хидмати армия даъватшаванда, шумораи ротаву полкҳои аз онҳо ташкилшаванда ва музди миёнаи онҳо дар давоми сол муайян карда шавад. Андози срикасӣ аз 1 январи 1887 дар қаламрави Русия бекор карда шуда, танҳо дар Сибир ситонда мешуд. Нигар низ Ҷизя.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андозҳо
Подшоҳии машрута

**Подшоҳии машрута** (), **монархияи конститутсионӣ** — навъе аз ҳукумати подшоҳӣ, ки дар он (бар хилофи подшоҳии муталлақа) қудрати подшоҳ мутлақ нест (балки «машрут» аст). Ҳукумати салтанатии машрута дорои қонуни асосӣ буда ва барои идораи кишвар ниҳоди интихобӣ (монанди маҷлисҳои авом ё хавос) дорад.

## Эзоҳ
Борис Андреев

**Андреев Борис Фёдорович** (9 феврали 1915 — 25 апрели 1982) — ҳунарпешаи театр ва синамо, Артисти халқии СССР (1962).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи театрии Саратов (Русия, 1937). Дар кино зиёда аз 50 рол бозидааст. Ролҳои аввалинаш дар кино: Назар Дума ("Ронандагони трактор, 1939), Харитон Балун ("Ҳаёти бузург, 1940). Ғайр аз ин чандин ролҳои хотирмон ба мисли Довбня («Богдан Хмелниский», 1940), Саша Свинсов («Ду ҷанговар», 1943), Яков Бурмак («Гуфтор дар васфи сарзамини Сибир», 1948, Мукофоти давлатии СССР), Иля Журбин («Хонаводаи бузург», 1954) ва ғайра офаридааст. Ролҳое, ки дар оғози фаъолияташ офаридааст, одатан, симои ҷавонони руси ҳамзамонашро таҷассум менамуданд. Онҳо дар худ умумияте доштанд: дар зоҳир ҷавонони содалавҳу дағалнамо ва дурушт, вале дар ботин Андреев онҳоро инсонҳои дилкушоду сахӣ ва пурмеҳр тасвир мекард. Ҳуввияту сифатҳои беҳтарини мардуми рус дар он ролҳо таҷассум меёфтанд. Соли 1942 дар офаридани роли Иван дар филми «Фарзанди Тоҷикистон» аз рӯи сенарияи М. Раҳимӣ иштирок кардааст. Ин яке аз аввалин асарҳое буд, ки кинематографистони тоҷик ва рус дар заминаи истеҳсолии кинематографистони тоҷик рӯи навор овардаанд. Дар филми «Фарзанди Тоҷикистон» бидуни ҳадафи ташвиқотиаш дар муқоисаи ду шахс, намояндаи ду қавм — ҷанговарон Ҳофизи тоҷику Ивани рус кӯшиши ба вуҷуд овардани характерҳои миллӣ мушоҳида мешавад. Маҳз ҳамин филм минбаъд таҷрибае шуд барои Андреев дар офаридани образи Саша Свинсов дар филми «Ду ҷанговар».

## Ҷоизау орденҳо
Андреев барандаи Мукофоти давлатии СССР (1948—1950) мебошад. Бо орденҳои Ленин, «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Империяи Русия

**Имперотурии Русия** (; низ **Всеросси́йская импе́рия**, **Росси́я**), **Русияи подшоҳӣ** — ҳукумати қудратманд ки аз 22 октябр (2 ноябр)-и соли 1721 то сарнагунии он Инқилоби Феврал, ба муддати 186 сол бар бахшҳои азиме аз Аврупо, Осиё ва Амрико ҳукумат ронд. Пойтахти империя — шаҳри Санкт-Петербург. Забони расмӣ — русӣ, воҳиди пул — рубл

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Империяи Русия
Василий Андреев

**Васи́лий Аполло́нович Андре́ев** (1906 — 2 феврали 1974, Душанбе) — иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ. Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1945), сержанти калони гвардиячӣ.

## Зиндагинома
Солҳои 1928—1931 дар сафи Армияи Сурх хидмат карда, баъдан дар Тоҷикистон муқимӣ шуд. Ноябри 1941 дар шаҳри Сталинобод ба сафи Армияи Сурх даъват шуда, дар ротаи 2-юми пулемётчиёни полки 82-юми гвардиягии Севастопол, ки дар ҳайати дивизияи 32-юми гвардиягии орденҳои Байрақи Сурх ва Суворовдори Таман буд, хидмат кардааст. Апрел 1945 дар нимҷазира Земланд дар маҳали аҳолинишини Гаутен қаҳрамонӣ зоҳир намуд. Ба муқобили баталионе, ки ӯ хидмат мекард, гитлерчиён қариб як полки пиёдагардро таҳти ҳимояи тӯпҳои худгард равона карданд. Ҳангоме ки тӯдаи фашистон ба камингоҳи ҷанговарони мо наздик шуданд, Андреев онҳоро бо оташи пулемёт пешвоз гирифт. Дар рафти амалиёт расчёти Андреев ҳуҷуми душманро зада гардонд ва 140 нафар фашистро асир гирифт. Андреев маҷрӯҳ шуда бошад ҳам, то расидани ҷанговарони шӯравӣ истодагарӣ кард. Соли 1945 Андреев аз хидмати ҳарбӣ баргашта, дар ташкилотҳои гуногуни бинокории Душанбе кор кард.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Ҷангӣ, Шараф (дараҷаи III) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Онҳо Ватанро мудофиа кардаанд (Қаҳрамонони Иттифоқи Советӣ — фарзандони Тоҷикистон), Д., 1985;
* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь, т.1, М., 1987.

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо

*
Анемофилия

thumb|right|Барги зуф (''Plantago media'') — рустанӣ-анемофил
**Анемофилия** (аз  — шамол, φιλια — ишқ, дӯстӣ) — ба воситаи шамол дутарафа гардолуд шудани гули рустаниҳо.

Қариб аз даҳ як қисми рустаниҳои пӯшидатухм (хӯшаиҳо, ғешаиҳо, бангдона, розак, тӯс, булут, сафедор, чормағз, роздор ва ғайра) ба воситаи шамол гардолуд мешаванд. Гули чунин рустаниҳо, одатан, хурди бенур буда, сохти махсус дорад. Масалан, торҳои гардбаргаи газна, ки дар дохили ғунча печутоб хӯрдаанд, ҳангоми шукуфтани гул якбора бошиддат рост мешаванду гардро аз гарддонҳои кафида пош медиҳанд; гарддони хӯшаиҳо, бангдона ва ғайра дар гардбаргҳои дарозе ҷойгиранд, ки алвонҷ хӯрда меистанд; хӯшагули наринаи тӯс, финдиқ, сиёҳбед мисли гӯшвора мебошад. Гарди ин гуна рустаниҳо хушк ва ниҳоят бисёр аст (масалан, тӯғи наринаи ҷуворимакка қариб 50 млн гард дорад). 

Рустаниҳои анемофил, одатан, зич сабзида, навбаҳорон пеш аз барг баровардан гул мекунанд (баъзан якбора барг бароварда гул карданашон ҳам мумкин). Ин имкон медиҳад, ки гарддон гардро дошта гирад. Гард бо шамол метавонад ба масофаи зиёда аз 60 км паҳн гардад.

## Нигаред низ
* Гардолудшавӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гардолудшавӣ
Эдуард Успенский

**Эдуа́рд Никола́евич Успе́нский** (22 декабри 1937, Егоревск, вилояти Маскав — 14 августи 2018, Пучково) — нависанда, драматург ва филмноманависи шӯравӣ ва рус, муаллифи китобҳои бачагона, муҷрии телевизион. Дар ин миён машҳуртарин персонажҳои эҷодкардаи ӯ — Тимсоҳ Гена ва Чебурашка, гурба Матроскин, Амаки Фёдор, хаткашон Печкин мебошанд.

## Зиндагинома
Эдуард Успенский 22 декабри соли 1937 дар шаҳри Егоревски вилояти Маскав ба дунё омадааст. Падар — Успенский Николай Михайлович (1903—1947), корманди дастгоҳи КМ ҲКУ(б). Модар — Успенская Наталя Алексеевна (1907—1982), муҳандис-мошинсоз.

Баъди хатми мактаб Эдуард Успенский донишҷӯи Донишкадаи авиатсионии Маскав мегардад. Солҳои таҳсил дар донишкада осори адабии ӯ дар матбуот ба нашр мерасанд.

### Поёни умр ва даргузашт
Дар солҳои ахир аз бемории саратони шадид ранҷ мебурд, дар аввалҳои моҳи августи 2018 баъди дармон аз Олмон бозгашт. Успенский 14 августи 2018 дар хонаи худаш, дар деҳаи Пучково, тобеи ҳавзаи маъмурии Троисии Маскав аз олам даргузашт.

## Эҷодиёт
Роҳи эҷодии Успенский дар якҷоягӣ бо А. Арконов дар жанрҳои ҳаҷвӣ оғоз гардидааст. Шеърҳои бачагонаи вай дар радио садо дода, дар рӯзномаи «Литературная газета» ба нашр мерасанд.

Соли 1966 Эдуард Успенский тавассути осори бачагонаи худ «Тимсоҳ Гена ва дӯстони ӯ», «Ба поён бо дарёи сеҳрнок» («Вниз по волшебной реке») машҳур гардид.

Соли 1970 вай песаҳои машҳури худ «Чебурашка ва дӯстони ӯ», «Рухсатии тимсоҳ Гена», «Мероси Бараҳман» ва ғайраҳоро менависад. Ҳамаи кӯдакон новобаста ба синну солашон қаҳрамонҳои офаридаи ӯро дӯст медоранд.

Ибтидои солҳои 1980—1990 муаллиф маҷмӯаи шеърҳои «Ҳама дар ҷояш» ва силсилаи китобҳо барои бачагон: «Амаки Фёдор, саг ва гурба», «Таътил дар Простаквашино», «Хонаводаи ранг ранг», «Кулчача аз пайи чиз меравад» нашр намуд. Инчунин Эдуард Успенский филмноманависи филмҳои тасвирии то имрӯз машҳури «Тимсоҳ Гена ва Чебурашка» ба шумор меравад.

Эдуард Успенский яке аз офарандагои намоишҳои машҳури «Хоби хуш, хурдтаракон!», «АБВГДейка», «Радиомомо», инчунин барномаҳо бо ашъори муаллифии «Киштиҳо ба бандари мо даромаданд» мебошад, ки дар соли 2000 ба ҷоизаи ТЭФИ сазовор гашт.

## Осор
Асарҳои Успенский ба 25 забон нашр шуда, дар Ҳоланд, Фаронса, Ҷопон, Финландия ва ИМА маълуму машҳур мебошанд. Машҳуртарин китобу асарҳои Успенский инҳоанд:

* «Амаки Фёдор, саг ва муш»
* «Холаи амаки Фёдор»
* «Зимистони Простоквашино» (1997)
* «Тартиботи нав дар Простоквашино» (1997)
* «Амаки Фёдор ба мактаб меравад»
* «Хазина аз деҳаи Простоквашино» (2004)
* «Идҳо дар деҳаи Простоквашино» (2001)
* «Тимсоҳ Гена ва дӯстони ӯ»
* «Рухсатии тимсоҳ Гена»
* «Тиҷорати тимсоҳ Гена»
* «Чебурашка ба назди мардум меравад»
* «Тимсоҳ Гена ва роҳзанҳо»
* «Рабудани Чебурашка»
* «Тафтишотро Кулчачахо мебаранд»

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Официальный сайт Эдуарда Успенского
* Эдуард Успенский на КиноПоиске
* Эдуард Успенский на сайте Animator.ru
Андрадит

**Андради́т** — минерал, силикат аз гурӯҳи гранатҳо, ки хеле маъмул аст. Ба шарафи минералшиноси бразилиявӣ Жозе Бонифатсио де Андрада е Силва (1763 – 1838) номида шудааст. Формулаи химиявиаш Ca3Fe2Si3O12. Системаи кристаллбандиаш кубӣ. Рангаш сиёҳ, зардчатоби ҷигарӣ, сурх, сабзи зардчатоб, ҷилояш шишагун, шаффоф ва нимшаффоф. Сахтиаш аз рӯи шкалаи минералии Моос 6,7 – 7, зичиаш 3700 – 4100 кг/м3, Нишондиҳандаи шикасташ – 1,888. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* Андрадит в Геовикипедии
* Андрадит на Кристаллов. NET
* Андрадит в базе webmineral.com
* Андрадит Описания, месторождения и много фотографий

Гурӯҳ:Андрадитҳо
Гурӯҳ:Минералҳои оҳан
Гурӯҳ:Минералҳои калсий
Гурӯҳ:Силикатҳо (минералҳо)
Иво Андрич

**И́во А́ндрич** (; 9 октябри 1892, Долас (ҳозира дар Травник), Босния, Австро-Венгрия — 13 марти 1975, Белград, Югославия) — нависандаи сербӣ.

## Зиндагинома
Аз оилаи ҳунарманд. Гимназияро дар шаҳри Сараево хатм намуд. Барои иштирок дар ҳаракатҳои миллии озодихоҳӣ аз ҷониби ҳукуматдорони Австро-Венгрия ба ҳабс гирифта шуд (1914). Баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар донишгоҳҳои Загреб ва Вена илми филологияро омӯхт ва ба корҳои дипломатӣ машғул буд.

## Фаъолияти эҷодӣ
Ба кори эҷодӣ аз соли 1911 шурӯъ кард. Аввалин китобаш бо номи «Ex ponto» соли 1918 нашр шуд. Андрич давомдиҳандаи анъанаҳои вуқӯъгӯии адабиёти Сербия мебошад; дар новелаҳои солҳои 20 — 30 садаи XX эҷоднамудааш олами ботинии инсони дар натиҷаи нобаробариҳои иҷтимоӣ ба зулму тааддӣ дучоромадаро тасвир намудааст. Андрич дар аксар асарҳояш ба таърихи гузаштаи Босния таваҷҷуҳ кардааст. Беҳтарин романҳои таърихии Андрич «Пули Дрина», «Воқеаномаи Травниска», «Хонум» (ҳар се соли 1945) мебошанд. Дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ва баъд аз он ҳам Андрич ба масъалаҳои иҷтимоӣ дахл кардааст. Ба ин масъалаҳо ӯ на танҳо дар асарҳои таърихӣ (повестҳои «Ҳикоят дар бораи фили вазир», 1959; «Ҳавлии манҳус», 1954), инчунин дар осори ба мавзӯи муосири давр бахшидашуда (повестҳо дар бораи ҳаракати партизанӣ — «Зеко», «Дарҳои пӯшида», ҳарду 1950) рӯй овардааст. Дар осори Андрич, муҳокимарониҳои фалсафӣ ва тасвироти авзои рӯҳии қаҳрамонон хеле зиёданд. Ба қалами Андрич инчунин асарҳои танқидӣ-бадеӣ (дар бораи П. Негоше, В. Караджич, рассом Ф. Гойя ва дигарон) тааллуқ доранд. Андрич — дорандаи Мукофоти Нобел (1961).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нависандагони Сербия
Гурӯҳ:Нависандагони Югославия
Югославия (мазмунҳо)

**Югославия** метавонад маъноҳои зерро дошта бошад:
* Югославия
* Ҷумҳурии Федералии Югославия
* Ҷумҳурии Сотсиалисти Федералии Югославия
* Шоҳигарии Югославия
Забони котолонӣ

**Забони котолонӣ**, **забони котолунёӣ**, **котолунӣ** ё **котолон** () — забоне румитабор ва забон расмии кишвари Андорра ва яке аз забонҳои расмии иёлат Котолуниё дар шимоли кишвари Испания аст. Ба ин забон дар кишварҳои Фаронса ва Итолиё низ суҳбат мешавад. Ҳудудан миллион нафар ба ин забон сухан мегӯяанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забони котолонӣ
Андрогенез

**Андрогене́з** (аз  — мард ва  — пайдоиш) — як шакли афзоиши организмҳо, ки ҳангоми он дар инкишофи ҷанин фақат ядрои нарина (ба тухм тавассути нутфа омадааст) иштирок мекунад.

Андрогенезро дар баъзе намуди ҳайвонот (масалан, саворакҳо, габробракон) ва рустанӣ (ҷуворимакка, тамоку) дар ҳолатҳое, ки ядрои тухм то бордоршавӣ нобуд мегардад, мушоҳида кардан мумкин аст. Яке аз шаклҳои андрогенез мерогония (аз юнонӣ meros — қисм ва gonos — насл) мебошад. Мерогония инкишофи порчаи тухми бордоршудаест, ки ядрои модина надорад. Андрогенезро бо роҳи сунъӣ (дар натиҷаи гирифта партофтан ё бо моддаҳои химиявӣ беҷон кардани ядрои модина) низ ба даст меоваранд. Андрогенез ҳангоми тадқиқи мақоми ядро дар ирсият, омӯхтани таъсири мутақобилаи ядрою ситоплазма барои ба вуҷуд овардани организмҳои гомозиготӣ (организмҳое, ки дар маҷмӯи ирсии онҳо хромосомаҳои гомологӣ шакли якхелаи ин ё он генро доранд) ва ҳайвоноти ҳамҷинс истифода мешавад.

## Нигаред низ
* Биология
* Партеногенез
* Гиногенез

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Партеногенез
Андрология

**Андрология** ( — «*мардона*» +  — *«омӯзиш»*) — як соҳаи илми тиб, ки фаъолияти ҷинсии мардҳоро аз нигоҳи физиологӣ ва патологӣ меомӯзад.

Бино ба муқаррароти Созмони байналмилалии тандурустӣ вазифаи андрология тадқиқи солимии насловарии мардҳо мебошад.

## Самтҳо
Андрология дар чор самт инкишоф меёбад: якум – омӯзиши ноҷӯриҳои ҷинсӣ, ки ба бемориҳои узвҳои таносул вобастаанд; дуюм – тадқиқи ноҷӯриҳои ҷинсие, ки ба бемориҳои узвҳои дигар алоқаманд мебошанд; сеюм – омӯзиши нуқси инкишофи ҷинсӣ, ки дар мавриди он фарқият байни нишонаҳои мард ва зан барҳам мехӯрад; чаҳорум – тадқиқи масъалаҳои танзими оила ва безурётии мардҳо. Андрология ба масъалаҳои бенаслӣ, гипогонадизм (нуқси тарашшӯҳи ғадудҳои усораи дохилӣ), безурётии мард, костагии нууз (эрексия), таназзули физиологии фаъолияти ҷинсии мард ва ғайра эътибори ҷиддӣ медиҳад. Андрология ҳамчун тахассуси алоҳидаи тиббӣ фақат дар чанд давлат (Франсия, Италия) вуҷуд дорад, вале дар ин мамлакатҳо низ онро як бахши эндокринология меҳисобанд. Ихтисоси «андролог» бошад, дар Миср ва Индонезия мавҷуд аст. Андрология тамоми бемориҳои аъзои таносули мардро дар ҳама синну сол дар бар мегирад (амрози илтиҳобӣ, осебҳои гуногуни узвҳои ҷинсӣ, омосҳо, сусткамарӣ ва ғайра). Дар инкишофи андрология дастовардҳои биологияи умумӣ, биологияи молекулавӣ, эмбриология, физиологияи эътидолӣ ва эътилолӣ, эндокринология ва ғайра хеле муҳим мебошанд. Истифодаи усулҳои биология ва генетикаи молекулавӣ дар тадқиқи бенаслии мардҳо ва гипогонадизм, тазриқи дохилиҳуҷайравии нутфа, корбасти доруҳои босамар ҳангоми сусткамарӣ ва ғайра дар пешрафти андрология саҳми назаррас гузоштанд. Андрология дар баъзе мавридҳо ба амалиёти ҷарроҳӣ низ рӯ меоварад.

## Омӯзиш дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон аввалин шуъбаи андрологӣ (барои 20 кат) соли 1995 дар заминаи клиникии кафедраи урологияи ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино бо ташаббуси профссор Т. Р. Қодирӣ ташкил шуда буд. Соли 2008 чунин шуъба дар Беморхонаи клиникии вилоятии Суғд (барои 30 кат) низ таъсис ёфт. Шуъбаи андрологӣ дар Маркази ҷумҳуриявии клиникии «Урология» низ фаъолият дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Андромеда (бурҷ)

**Андроме́да** (), **Мусалсала**, **Имротулмусалсала** () — бурҷи Нимкураи Шимолии осмон.

Масоҳаташ 722 градуси квадратӣ, зиёда аз 100 ситора дорад, ҳанӯз ба каталоги ситорагони «Алмаҷастӣ»-и Батлимуси Қализӣ (Клавдий Птоломей, 87 – 165) дохил карда шуда буд. Тибқи асотири юнонӣ андромеда духтари подшоҳи Ҳабашистон Кефей ва малика Кассиопея (Зотулкурсӣ) буд. Падараш андромедаро барои махлуқи обие, ки мамлакатро хароб мекард, ба қурбонӣ бурд, вале Персей (Ҳомили Расъу-л-ғул) наҷоташ дод. Пас аз вафот андромеда ба бурҷи осмонӣ мубаддал шуд. Дар «Қонуни Масъудӣ»-и Берунӣ ба номи «Андарумида» ва дар «Зиҷи Маликшоҳӣ»-и Умари Хайём бо номи «Мусалсала» омадааст. Андромеда се ситораи равшани қадри дуюм – Ал-фарас (Алферас, Сиррах), Мирақ (Мирах, Мизар) ва Ал-маак (Аламак) дорад, ки аз онҳо Аламак ситораи дуқӯша аст. Дар андромеда галактикаи спиралшакли Туманоти Андромеда (М31) бо ду радифи худ – галактикаҳои хурди М32 ва NGC 205 (M110) воқеанд. Дар шаби бемаҳтоб галактикаи спиралшаклро дар масофаи кунҷии зиёда аз 1° ғарбии ситораи n-и андромеда бе асбоб дидан мумкин аст. Ин галактикаро ҳанӯз дар соли 964 мунаҷҷими форсу тоҷик Абдурраҳмони Суфӣ мушоҳида карда, дар асари маъруфи худ «Китоб сувару-л-кавокиб ас-собита» («Китоби тасвири ситорагони собита») «абри хурд» номида буд. Олимони Европа онро танҳо дар садаи XVII мушоҳида карданд. Тавсифи андромеда аз тарафи Симон Мариус, ҳамзамону ҳамкасби Галилео Галилей амалӣ гардида буд. Донишманди дигари аврупоӣ – Ҷованни Батиста Одерна (1597 – 1660) ин туманотро соли 1653 кашф кард. Ин галактикаи спиралшакли наздиктарин ба Замин буда, дар масофаи 2,2 млрд соли рушноӣ воқеъ шудааст, қутраш 220 ҳазор соли рушноӣ ва қариб 300 млрд ситора дорад. Беҳтарин фасли мушоҳидаи андромеда тирамоҳ (сентябр, октябр) аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андромеда (бурҷ)
Гурӯҳ:Суратҳои фалакӣ
Андромедиҳо

**Андромедиҳо** — сели метеорӣ (шиҳобҳо), ки радианти он дар бурҷи Андромеда воқеъ аст. Бо таҷзияи кометаи Биэла алоқаманд мебошад. Бори нахуст соли 1872 мушоҳида шудааст. Дар натиҷаи ба мадори андромедиҳо таъсир расондани сайёраи Муштарӣ ин сел дар садаи XX камметеор шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шиҳобҳо
Андудаи галванӣ

**Андудаи галванӣ** — қабати металлиест, ки аз ҳиссаҳои мкм то ба ҳиссаҳои даҳии мм ғафсӣ дорад. Онро бо роҳи таҳшини электролитӣ ба сатҳи маснуоти металлӣ рӯкаш мекунанд. Андудаи галванӣ асосан бо мақсади зиёд намудани устувории маснуот бар зидди коррозия, инчунин бардавомии муҳлати истифода ва зеби маснуот ба кор бурда мешавад. Масалан, маснуоти пӯлодӣ бо руҳ, қалъагӣ, никел, мис ва хром; асбобҳои дақиқи электрикӣ ва тиббӣ бо нуқра, тило, платина, палладий ва радий андуда мешаванд. Баъди андудаи галванӣ сатҳи маснуот хосиятҳои махсуси физикавӣ ва химиявӣ пайдо мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимиё
Гурӯҳ:Пӯшишдиҳӣ
Андудаҳо

**Андудаҳо** — қабати ба рӯи мавод рӯкашшаванда барои беҳтар намудани хосиятҳои сатҳи он (намуди зоҳирӣ, адгезия, таршавӣ, қобилияти гузарондани ҷараёни электрикӣ, тобоварӣ нисбати зангзанӣ, фарсудашавӣ, ҳарорат ва ғайра).

Андудаҳо дар ҳолати сахт, моеъ ва газмонанд рӯкаш карда мешаванд. Андудаҳо намуди зоҳирии маснуотро беҳтар намуда, металлҳоро аз зангзанию фарсудашавӣ эмин медоранд ва муҳлати истифодаи онҳоро дароз мекунанд. Маснуот бо плёнкаҳои тунук, металлҳо (хром, алюминий, руҳ, фосфат, галваника ва ғайра), рангубор (олиф, лок, ранг, эмал, лаълоб), хокаҳо ва полимерҳо (тефлон) андуда мешаванд.

## Нигаред низ
* Андудаи галванӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пӯшишдиҳӣ
Клод Ане

**Клод Ане** (, номи аслӣ **Жан Шопфер** ; 28 майи 1868, Морж, Швейсария — 19 январи 1931, Порис) — нависанда, рӯзноманигор ва тарҷумони франсавӣ.

## Зиндагинома
Солҳои 20 садаи XX оид ба воқеаҳои дар Русия рӯйдода (Инқилоби Октябри соли 1917) очеркҳову романҳо навиштааст. Асарҳои дар мавзӯъҳои Шарқ (Эрон) эҷодкардааш — «Савтҳои форсӣ», «Тафаккури форсӣ» (1924), «Соҳили Осиё» (1927) ва ғайраро хонандагон хуш пазируфта буданд. Ане Клод муҳаққиқ ва мутарҷими осори Умари Хайём мебошад. Соли 1920 дар Париж 144 рубоии Умари Хайём дар тарҷумаи Ане Клод ва Мирзо Муҳаммад ном донишманди эронӣ ба забони франсавӣ ба табъ расид. Рубоиҳо ба тарзи шеъри озод тарҷума шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Теннисбозон аз рӯи алифбо
Аневризма

**Аневри́зма** (аз юнонӣ aneurysma — васеъ шудан) — васеъ шудани рагҳои хун ё ҷавфи дил, ки дар натиҷаи ёзидан ва дамидани девораҳои он ба вуҷуд меояд.

Аневризмаро чун оризаи сактаи дил, атеросклероз, сифилис ва дигар бемориҳо, ҳамчунин натиҷаи захм (аневризмаи захмӣ) медонанд. Нуқси модарзоди девораи paг низ метавонад боиси пайдоиши аневризма (бештар дар рагҳои майна) гардад. Вобаста ба мавзеъ аневризма шараёнӣ, варидӣ, шараёнию варидӣ мешавад. Намудҳои дукшакл ва халташакли аневризма бештар вомехӯранд. Аневризмаи шоҳраг бештар дар мардоне мушоҳида мешавад, ки гирифтори атеросклерозанд. Аневризмаи дил оқибати нохуши сактаи қалб буда, одатан, дар девораи меъдачаи чап ба вуҷуд меояд. Зуҳуроти аневризма ба мавқеъ, андоза ва дигар омилҳои марбути он вобаста аст. Беморӣ басе дуру дароз ва ноаён (беаломат) мегузарад. Аневризма боиси ихтилоли хунгирии бофтаҳо мешавад. Ҳангоми аневризма бисёр вақт фаъолияти дил халал меёбад; ҳар қадар аневризма ба мушаки дил наздик ҷойгир шуда бошад, ихтилоли кори дил ҳамон қадар барвақт ба вуқӯъ мепайвандад. Кафидани аневризма ва хунравии ҳалокатбор аз имкон берун нест. Беморони гирифтори аневризма ба муолиҷаи духтур ва назорати махсус эҳтиёҷ доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бодсанҷ

right|thumb|200px|Бодсанҷи косаӣ
right|thumb|200px|Бодсанҷӣ кисагӣ
**Бодсанҷ**, **шамолсанҷ**, **анемометр** (аз  — бод ва  — чен мекунам) — асбобест барои чен кардани суръати бод. 

Анемометр аз фирфираки палладори (ё паррадор) дар тир насбшуда иборат аст, ки он бо механизми ченкунанда пайваст мебошад. Ҳангоми вазидани бод паллаҳо ба ҳаракат даромада, гирди тир давр мезананд. Вобаста ба сохтору тарзи кор намудҳои гуногуни анемометр мавҷуданд. Дар анемометри дастӣ авваллин шумораи чархзании паллаҳоро дар воҳиди вақти муайян ҳисоб карда (мутаносиби масофаи муайян), сипас суръати миёнаи бодро меёбанд ва дар охир масофаро ба вақт тақсим мекунанд. Дар анемометри индуксионӣ паллаҳо бо тахометри индуксионии электрикӣ пайвастанд, ки суръати бодро бе ҳисобкунии иловагӣ ҳамон замон нишон медиҳад ва имконияти мушоҳида намудани тағйирёбии суръати бодро дорад. Барои фаврӣ муайян намудани суръати бод аз анемометри ҷайбӣ истифода мекунанд. Намуди содатарини анемометр — анемометри палладор мебошад, ки аз чор паллаи шак-лашон нимдоира иборат аст. Онро соли 1846 Ҷ. Ромни дар расадхонаи Арма (Ирландияи Шимолӣ) сохтааст. Анемометри паррадор ба боднамо монандӣ дорад. Бо иваз шудани самти бод тир ба ҳамон самт давр мезанад. Анемометри ҳароратӣ фарқи ҳароратҳоро дар «қабати ёридиҳанда» ҳисоб мекунад. Ин бузургӣ ба зичии сели ҳароратӣ мутаносиб аст. Фарқи ҳароратҳо ба воситаи пайванди тасмашакле, ки дар дохили «қабати ёридиҳанда» ҷойгир аст, чен карда мешавад.

## Нигаред низ

* Боднамо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аэродинамика
Гурӯҳ:Абзорҳо ва таҷҳизоти ҳавошиносӣ
Анемохория

thumb|Acer campestre
**Анемохория** (аз  — шамол ва  — меравам, паҳн мешавам) — ба воситаи шамол паҳн шудани спора, тухм ва меваи рустаниҳо.

Тухму меваҳое, ки ба воситаи шамол паҳн мегарданд, ҳаҷман хурд мебошанд (масалан, сӯҳлабиҳо, шумгиёҳ, аксар халанҷиҳо) ё мӯяк (масалан, бед, сафедор, аксар рустаниҳои мураккабгул), қанотак (масалан, сада, тӯс, санавбар, шилха, коҷ ва ғайра), сӯк (масалан, ковил), ҳавопарда ва ғайра доранд. Чунин тухму меваҳоро шамол то 40 км паҳн карданаш мумкин аст. Ушна, гулсанг, аксар занбӯруғҳо, сарахс, бактерияҳо ва ғайра низ ба анемохорҳо мансуб мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Экологияи рустаниҳо
Анероид

thumb|Барометри анероидҳои Олмон аз нимаи дуюми асри 20
**Анероид** ( — ҳиссачаи инкорӣ +  — «об», яъне бе моеъ коркунанда), **[[барометр]]–анероид** — асбобест барои чен кардани фишори атмосферӣ. 

Қисми ҳассоси анероид қуттии устувонашакли металлиест, ки аз дохилаш ҳаво хориҷ карда шудааст. Ҳангоми зиёд шудани фишори атмосферӣ қуттӣ фишурда шуда, пружинаи ба он насбшударо мекашад; ҳангоми кам шудани фишор қуттӣ дамида, пружинаро тела медиҳад. Ҷойивазкунии канори пружина ба воситаи фишангҳо ба ақрабак таъсир мерасонад ва он дар рӯи ҷадвали асбоб фишори атмосфериро нишон медиҳад. Ба ҷадвали анероид инчунин ҳароратсанҷи камоншаклро насб кардан мумкин аст, ки он барои ворид кардани тағйироту иловаҳо ба нишондодҳо нисбати ҳарорат зарур мебошад. Барои муайян намудани нишондодҳои ҳақиқии фишор, нишондодҳои анероид ба тағйироту иловаҳо ниёз доранд, ки ин мақсад бо муқоисаи нишондодҳои барометри симобӣ амалӣ мегардад. Хатои ченкунии анероид 1 – 2 мбар аст. Анероид андозаи начандон калон дошта, дар сафарҳо ва ҳаёти ҳаррӯза васеъ истифода мешавад. Анероидро инчунин барои чен кардани баландӣ истифода мебаранд. Дар ин ҳолат ҷадвали анероидро ба метрҳо тақсим мекунанд. Барометр-анероид яке аз асбобҳои асосии пешгӯӣ кардани обу ҳавои рӯзҳои наздик мебошад, чунки тағйироти он аз фишори атмосферӣ вобаста аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои андозагирӣ
Анестезиология

**Анестезиология** ( — ҳиссачаи инкорӣ,  — ҳассосӣ ва  — омӯзиш) — як фасли тибби амалист, ки масъалаҳои рафъи дард ва идора кардани фаъолияти ҳаётан муҳими организм (нафаскашӣ, гардиши хун, мубодилаи моддаҳо ва ғайра)-ро таҳия месозад.

## Таърих
Баъзе усулҳои одии анестезиология аз замонҳои қадим маълуманд, масалан, табибони халқӣ бо мақсади беҳис гардондан аз маводи мухаддир, шароб, тарёк ва ғайра истифода мебурданд. Усулҳои асосии рафъи дард, наркоз ва карахтсозии ҷузъӣ садаи XIX кашф шуда, минбаъд тараққӣ ва такмил ёфтанд. Анестезиология чун илм аз солҳои 50 садаи XX ба вуҷуд омадааст. Дар ин муддат усулҳои нави рафъи дард кашф шуданд, асбобу олоти наркоздиҳӣ таҳия гаштанд, ки фаъолияти ҳаётан муҳими организмро назорат карда, ихтилоли онҳоро саривақт пешгирӣ менамоянд; доруҳои нав ҳосил карда шуданд. Ҳамаи ин боиси костани хавфи амалиёти ҷарроҳӣ гашта, баҳри ҷарроҳии дарозмуддати дил, шуш ва дигар узвҳо заминаи мусоид фароҳам оварданд. Анестезиология пайваста бо дастовардҳои физиология, фармакология, биохимия ва техника ривоҷ меёбад. Он ба ҷарроҳон имкон медиҳад, ки мураккабтарин амалиёти ҷарроҳиро бомуваффақият иҷро кунанд.

## Дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон анестезиология солҳои аввали Ҳокимияти Шӯравӣ ба вуҷуд омадааст. Сараввал ба масоили илмӣ ва амалии анестезиология ҷарроҳон машғул мешуданд. Минбаъд дар ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино тарбияи анестезиологҳо ба роҳ монда шуд. Дар аксар беморхонаҳои шаҳрӣ ва ноҳиявӣ шуъбаҳои анестезиологӣ ташкил ёфта, бо таҷҳизоти замонавӣ ва мутахассисон таъмин карда шуданд. Олимони ҷумҳурӣ дар ҳалли усулҳои анестезиологияи кӯдакон ва мубориза бо танқисии нафаскашӣ тадқиқоти амиқ гузарондаанд. Онҳо дар шароити баландкӯҳҳо тариқи ба кор бурдани карахтсозӣ ва ҷараёни онро омӯхта, дафъатан анестезиологияи баландкӯҳиро ривоҷ доданд. Саҳми анестезиологҳои тоҷик хоса дар бобати омӯзиши таъсири беҳиссозӣ ва амалиёти ҷарроҳӣ ба фаъолияти ҳаётан муҳими организми кӯдак ва саривақт ислоҳ кардани он, ба синну соли кӯдакон мувофиқ кардани доруҳои беҳиссозандаи этанол, сиклопропан, фторотан ва хлороформ, дарёфти аналгезияи бардавоми пас аз ҷарроҳӣ, омодагии пеш аз ҷарроҳӣ ва ҳифзи анестезиологии кӯдакони гирифтори нуқси рӯдаи ғафс ва ғайра назаррас мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Боровкова Т. Ф., Гугушвили К. A., Анестезия в экстренной хирургии, М., 1997;
* Руководство по анестезиологии, М., 1997;
* Бутров A. В., Купирование опийного абстинентного синдрома антагонистами опиатов под общей анестезией, М., 2000.

## Сарчашма
*
Ҷазираҳои Анжу

**Ҷазира́ҳои Анжу́** () — номи ҷазираҳои марказӣ ва нисбатан бузургтари галаҷазираҳои Новосибир дар баҳрҳои Лаптевҳо ва Сибири Шарқӣ. 

Аз ҷазираҳои Котелний, Фадеевский, Новая Сибир ва Белковский иборатанд. Масоҳати умумиашон тақрибан 29 ҳазор км². Дар релйефи Анжу ҳамвориҳои пасти аккумулятивӣ бештар ба назар мерасанд. Ландшафташ — тундраи арктикӣ. Ҷазираҳои Анжуро тадқиқотчии Арктика адмирал П. Ф. Анжу (1796—1869) ҳангоми таҳқиқи соҳилҳои шимолӣ Сибир (1821—1923) тавсиф карда, харитаи онҳоро тартиб додааст. Ҷазираҳо ва соҳилҳои байни саргаҳи дарёҳои Оленёк ва Индигирка мавсум ба номи ҳамин олиманд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷазираҳои Анжу
Анзоб (чашмаи оби маъданӣ)

**Анзоб** — чашмаи обаш сарди минералӣ, дар ағбаи Анзоб, дар баландии 3179 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Масрафаш (дебиташ) 0,5 л/с, минералнокиаш 1,3 г/л. Оби анзоб дар таркиби худ гидрокарбонати калсий, магнию натрий дорад. Истифодаи саноатиаш ҳоло ба роҳ монда нашудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Обҳои маъданӣ
Гурӯҳ:Ноҳияи Айнӣ
Анзоб (навъи ангур)

**Анзоб** — навъе аз ангурҳои миёнапазаки мавизбоби маҳаллӣ.

Ходимони Институти тадқиқоти илмии зироат Савченко А. Д. ва Кирилов И. Ф. дар натиҷаи пайванд кардани навъҳои ангури Катақӯрғонӣ ва Мускати искандарӣ ба навъи Султонӣ (Ҷавзи сафед) офаридаанд. Анзоб ба шароити иқлими ноҳияҳои водии Ҳисор ва Вахш мутобиқ гардонда шудааст. Токаш сернавдаву барг; навдаҳои наврустааш сафедча, навдаҳои яксолааш сафеди зардча буда, буғумҳояш тобиши дорчинӣ доранд. Баргаш калон, гирдаи 5-парра, тӯр-тӯр, канорҳояш қатшуда. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (вазнаш 836 г), махрутшакл, зичиаш миёна. Ғужбаш калон (вазни миёнааш 6,5 — 7 г), байзашакл, зарди сабзтоб (тарафи офтобрасаш доғҳои дорчинӣ дорад), сергӯшту сероб ва ширин; 2 — 4 дона тухми миёнаҳаҷми сеқирра (рангаш дорчинӣ) дорад. Ғужмаш сахт, ғафсиаш миёна. Дар таркиби меваи пухтааш 16,5 — 18,6 % қанд ва 3,5 — 5,2 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Токаш ба сармо тоб надорад. Қаламчаҳои анзобро аз рӯи тартиби 3 × 2 — 2,5 м мешинонанд. Тақрибан 70 фоизи навдаҳояш самаровар аст. Ҳангоми токбурӣ 8 — 12 чашмак монда, навдаҳои зиёдатиашро бурида мепартоянд. Ба ҳисоби миёна дар ҳар бехи ток 100—120 чашмак мегузоранд. Даври нашваш 140—150 рӯз (барои нашъунамои хуби он маҷмӯи ҳарор. фаъол бояд 3100 — 3300°С бошад). Дар шароити водии Ҳисор охири май гул карда, охири июл (то сентябр) мепазад. Дар заминҳои обӣ аз ҳар га андаряк 263 сентнер ҳосил мегиранд. Дар заминҳои лалмии таҷрибавии хоҷагии боғу токдории «Чормағзак»-и шаҳри Ваҳдат (дар баландии 1250 м аз сатҳи баҳр) ба ҳисоби миёна аз ҳар га 90 сентнер ҳосил рӯёндаанд. Анзобро тар мехӯранд, мавиз мекунанд (аз ҳаҷми тараш 21 % мавизи офтобӣ ҳосил мешавад) ва аз он мураббо мепазанд. Парвариши анзоб дар Осиёи Марказӣ пешомади калон дорад. Аз касалиҳои қарасон, ҷел ва баргпечаки хӯшаи ток чандон зарар намебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ампелография СССР. Отечественные сорта винограда, М., 1984;
* Энциклопедия виноградарства, Кишинёв, 1986.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Анзур

**Анзур**, **пиёзи анзур**, **ансал**, **ансур**, **пиёзи кӯҳӣ** (Allium giganteum, A. stipitatum, A. suworowii) — номи умумии чанд навъ пиёзи худрӯй.

Дар кӯҳҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Марказӣ ва Ҷанубӣ мерӯяд. Як гулпоя ва 4 – 6 барги сабзи кабудтоб (дарозиаш 30 – 50 см, бараш 5 – 20 мм) дорад. Гулпояаш дукшакл, то 80 см қад мекашад. Хӯшагулаш (дар интиҳои гулпоя ҷойгир аст) курашакл буда, аз поён бо пардаи тунук пӯшида шудааст. Гулаш назаррабо, бунафш, гулобиранг. Апрел – май гул карда, май – июн мева мебандад; ғӯзааш 6-тухма. Анзур баҳорон аз пиёзак месабзад. Пиёзакаш (2 – 3 см) қабат-қабат (5 – 6 см) пӯст ҳосил мекунад. Онро дар зимистон ҳам сармо намезанад. Анзур, одатан, дар нишебиҳои кӯҳ, зардхок ва заминҳои регу сангрезадор мерӯяд. Анзури тару тоза (A. suworowii)-ро чорво мехӯрад. Барг ва пиёзаки анзур сервитамин ва иштиҳоовар буда, таъми сирро дорад. Пиёзаки анзурро баъди 5 – 7 соли сабзиш меғундоранд. Тоҷикон анзурро аз қадимулайём тару тоза ё дар хӯрок истифода мекунанд. Анзур рустании доруист. Пиёзи онро дар хамир ё латтаи тар печонда, дар қӯри оташ бипазанду бо шаш миқдори он намак ва каме равған даромехта, 8 г аз он ба дили наҳор бихӯранд, исҳол меорад, ба бемориҳои лисарғус (летаргия), саръ, молихулиё, дарди нимсара, чарх задани сар, сиёҳ задани чашм, паридани аъзо, нотавон гаштани узвҳо, фолиҷ (шал шудани нимаи бадан), каҷ шудани рӯ, нисён (фаромӯшхотирӣ) шифо мебахшад; чашмро қавӣ ва тез мекунад; ба даруни гавҳарак фуромадани зардобро, ки чашмро нобино мегардонад, манъ месозад; дарди гӯш, зиқи нафас, сурфаи куҳна, дамкӯтаҳӣ ва дағалии узвҳои даруни синаро ба эътидол меоварад; меъда ва ҳалқумро қувват мебахшад; хун қай карданро манъ ва хӯрокро ҳазм мекунад; барои зардпарвин, истисқо, сахтии сипурз, дарди рӯдаҳо, дарди буғумҳо ва ирқуннасо (радикулит) даво мебошад; санги хичакро майда карда мерезонад, захмҳои ботиниро шифо мебахшад, дарди асабҳоро таскин медиҳад, ба ҷойҳои танга-танга мӯйрехтаи сар ва риш мӯй мерӯёнад. Бехи очорондаи анзур хеле хуштаъм аст. Истеҳсоли саноатии анзур («Пиёзи анзур») дар Тоҷикистон соли 1965 сар шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пиёз
АНЗЮС

**А́НЗЮС** () — иттиҳоди (блок)-и ҳарбии се давлат: 
*  Австралия,
*  Зеландияи Нав,
*  ИМА.

## Таърих
Ҳамкории ҳарбии ИМА бо Австралия ва Зеландияи Нав дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939 – 45) рушд намуда, бо оғози «Ҷанги сард» (1945 – 90) шакли созмонро гирифт. Аҳднома («Аҳдномаи бехатарии АНЗЮС», «Пакти бехатарии Уқёнуси Ором») 1 сентябри 1952 дар Сан-Франсиско имзо шуда, 29 апрели 1952 ба ҳукми қонун даромад. Мӯҳлаташ доимӣ буда, дертар созишномаҳои ҷудогона оид ба ҳамкории ҳарбӣ байни ин давлатҳо баста шуданд. Органи олии Азюс – Шӯро, ки аз вазирони корҳои хориҷӣ ё ҷонишинони онҳо иборат аст. Инчунин Комитети ҳарбӣ аз ҳисоби намояндагони олирутбаи ситодҳои ҳарбии аъзои иттиҳод таъсис дода шудааст. Азюс фармондеҳии олӣ, қувваҳои мусаллаҳи дастаҷамъӣ ва қароргоҳи доимии худро надорад. Забони расмии мақомоти кории Азюс англисӣ аст. Иттиҳод бо ташаббуси ИМА бо мақсади «мутобиқати кӯшишҳо оид ба мудофиа» дар минтақаи Уқёнуси Ором созмон дода шуда, соли 1978 ба соҳаи фаъолияташ Уқёнуси Ҳинд низ ҳамроҳ карда шуд. Дар ибтидо фаъолияти Азюс бар зидди ҳаракатҳои миллӣ-озодихоҳӣ дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ва минтақаи Уқёнуси Ором, инчунин ба муқобили СССР ва иттифоқчиёни вай дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ равона шуда буд. Аъзои Азюс дар ҷангҳои Корея (1950 – 53) ва Вйетнам (1955 – 75) иштирок намуда, ба корҳои Камбоҷа ва Лаос дахолат мекарданд. Пас аз таъсиси Азюс аъзои он дар созмони иттиҳоди ҳарбию сиёсии СЕАТО (1956 – 77) иштирок намуда, ба ҳайати он шомил шуданд. Соли 1987 ИМА созишномаи ҳамкории ҳарбиашро бо Зеландияи Нав қатъ намуд, лекин ҳамкорӣ байни дигар аъзо боқӣ монд. Аъзои Азюс соли 1991 дар ҳайати иттифоқи байналмилалии СММ дар ҷанги халиҷи Форс (ба муқобили Ироқ) ва амалиёти сулҳҷӯёна дар Тимори Шарқӣ (1999 – 2002) иштирок доштанд. Солҳои охир ИМА қувваҳои иттиҳодро бо мақсади мубориза зидди терроризми байналхалқӣ дар минтақа (дар ҳодисаҳои Афғонистон ва Ироқ) истифода мебарад..

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Анизотропия (гиёҳшиносӣ)

**Анизотропи́я** (аз  — нобаробар ва  — самт) — дар ботаника, қобилияти мавқеъҳои гуногунро ишғол кардани узвҳои ҳамон як рустанӣ, ки ҳангоми таъсири якхелаи омилҳои муҳити беруна рух медиҳад. Масалан, дар вақти аз як тараф равшанӣ додан, нӯги навдаҳо ба ҳамон тараф хам мешаванд, баргҳо бошанд, ба самти рушноӣ ба таври амудӣ ҷой мегиранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гиёҳшиносӣ
Николай Аникин

**Николай Андреевич Аникин** () — арбоби низомии шӯравӣ, майор, Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1943).

## Зиндагинома
Солҳои 1936—1939 дар трести бинокории Сталинобод дуредгар буд. Баъд дар заводи чарм кор кард. Соли 1939 ба хидмати ҳарбӣ даъват шуд. Дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945) аз рӯзҳои аввал иштирок намуд. Ноябри 1941 аз шаҳри Вологда ҳамчун фармондеҳи қисми сапёрии баталиони 698-уми сапёрӣ ба ихтиёри фармондеҳии Армияи 27-уми Ҷабҳаи Калинин фиристода шуд. Октябри 1943 ёрдамчии командири взводи сапёрии полки 1318-уми дивизияи 163-юми тирандози Роменск таъйин шуд. 2 октябр дар мавзеи ҷазира Жукови наздикии Киев ҳангоми убури дарёи Днепр қаҳрамонӣ нишон дод. Гурӯҳи Аникин Николай Андреевич зери тирборони душман қариб тамоми ҳайати полкро ба ҷазира гузаронд. Аникин Николай Андреевич дар рафти задухӯрд 17 гитлерчиро нобуд карда, 183 ҷанговарро аз ҷазира ба соҳили рости дарёи Днепр бурд. Дар чандин амалиёти ҷангии ҳудуди Германия иштирок намуд. Баъди баргаштан аз сафи Қувваҳои Мусаллаҳ дар сохтмонҳои граждании Москва кор кардааст.

## Ҷоизаву орденҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Ҷангӣ, Ситораи Сурх, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 1) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Сечкина Л. П., Фарзандони шарафманди Тоҷикистон, Д., 1968.

## Пайвандҳо
Анилат

**Анилат**, C6H14N2O4S, — як навъ моддаи химиявӣ, ки барои заҳролуд кардани тухмӣ истифода мешавад. Дар шакли ғурӯша истеҳсол мекунанд. Анилат 93 — 97 % моддаи таъсирбахш дорад. Анилатро барои нест кардани сиёҳмуғ ва зангаи гандум дар давраи нашв ба гандумзор бо самолёт (ба ҳар га 4,65 — 9,30 кг) ва мошинҳои дорупошӣ (ба ҳар га 9,3 кг) мепошанд. Дар хок дар муддати як моҳ пурра таҷзия мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимиё
Анилин

**Анили́н** (аминобензол, фениламин) — C6H5NH2,  — амини ароматӣ; моеъи беранг, бӯи паст дорад; ҳарорати ҷӯшиш – 184,4°С, ҳарорати гудозиш – 6,15°С, зичиаш дар 20°С 1027 кг/м3. Анилин дар об, спирт, эфир, бензол ҳал мешавад. Бо металлҳо (K, Na, Ca, Mg ва ғайра) ҳосилаҳои металлӣ (масалан, C6H5 NHNa), бо кислотаҳои минералӣ намак (масалан, намаки хлорид C6H5NH3Cl), бо кислотаҳои органикӣ, хлорангидрид ва ангидриди онҳо анилидҳо (масалан, бо кислотаи атсетат – атсетанилид) ҳосил мекунад:

C6H5 – NH2 + CH3COOH → 

→ ХC6H5NHCOCH3 + H2O

Атсетанилидро барои тайёр кардани n-нитроанилин, ки ашёи хоми истеҳсоли моддаҳои рангубор аст, истифода мебаранд. Дар натиҷаи бо хлориди метил, метанол ё эфири диметил метилонидани анилин монометиламин ва диметиламин ҳосил мекунанд:

C6H5NH + (CH3)2O → C6H5N(CH3) + H2O

Онҳо барои тайёр кардани ранг ва моддаҳои тарканда истифода мешаванд. Аз анилин дифениламин, сиклогексиламин ва ҳосилаҳои дигари онро синтез кардан мумкин аст. Анилинро аввалин шуда олими рус Н. М. Зинин (1842) бо усули барқарор намудани нитробензол синтез кардааст. Анилинро дар саноат дар натиҷаи бо каҳлаи чӯян дар иштироки кислотаи хлорид барқарор намудани нитробензол ҳосил мекунанд:

4C6H5NO2 + 9Fe + 4H2O Х→ 4C6H5NH2 + 3Fe3O4

Усулҳои дигари ҳосил кардани анилин (масалан, барқарор намудани нитробензол бо катализатори карбонати мис) низ мавҷуданд. Анилин моддаи заҳрнок аст. Онро дар истеҳсоли падиддоруи суратгирӣ, моддаҳои тарканда ва рангуборӣ, синтези органикӣ ва ғайра истифода мебаранд.  

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Анилинҳо
Анимизм

**Аними́зм** (аз ,  — «ҷон» ва «рӯҳ») — маҷмӯи боварҳо ба вуҷуди ҷон, рӯҳ, арвоҳ ва намирандагии онҳост. Яке аз шаклҳои дини ибтидоӣ.

## Пайдоиш
Анимизм дараҷаи нисбатан баланди парастиш ва муътақидоти одамони ибтидоӣ мебошад. Байни одамони ибтидоӣ, дар марҳилаҳои охири рушди ин ҷамъият эътиқодҳои анимистӣ ривоҷ пайдо мекунанд, яъне онҳо муътақид буданд, ки тамоми мавҷудот, чи мутаҳаррик, чи сокин, мурда ё зинда дорои ҷон ва равон ҳастанд, ки даруни он махфӣ ва мастур мебошанд. Хосса, онҳо бовар доштанд, ки афроди инсонӣ ҳар яке дорои рӯҳе ҳастанд, ки ҳангоми хоб ва рӯъё аз бадани ӯ муваққатан хориҷ мешавад ва ниҳоят дар лаҳзаи вопасин, ҳангоми марг баданро ба таври қатъӣ раҳо мекунад. Онҳо арвоҳро дорои ақлу сурат ва эҳсосоту авотиф, соҳиби қувваи ирода ва касбу ният мешумориданд. Бовар доштанд, ки онҳоро мисли ашхоси зинда метавон идора кард ва роҳнамоӣ намуд ва агар онҳо ба хашму ғазаб оянд, метавонанд ниҳоят зиёновар гарданд, аз ин рӯ бояд ҳамвора ба ёди онҳо буд. Сабаби пайдоиши анимизмро олимон аксаран дар надонистани якчанд ҳодисаҳои равонии (психикӣ) инсон, мисли хоббинӣ, рӯъё, аз ҳуш рафтан ва марг медонанд. Аз нигоҳи фалсафаи мисолӣ ва динӣ анимизм ҳамон зуҳури фитрат ё ёдоварии сиришти фитрии ӯст. Дар воқеъ дарки вуҷуди рӯҳ ва парастиши он яке аз зинаҳои идроки фитрат, яъне оғози зуҳури майли зотӣ-табии инсон ба намирандагӣ ва абадият аст.

Эътиқодоти анимистӣ танҳо дар замони ба дараҷаи баландтар инкишоф ёфтани қувва ва қобилияти таҷриди (абстракт)-и инсон имконпазир гардида буд, чунки шинохтан ва парастидани рӯҳ ба миқдори зиёди қобилияти таҷрид эҳтиёҷ дорад. Дар омӯзиши парастишҳои анимистӣ нақши диншиноси англис Э. Тэйлорд калон аст ва худи истилоҳи анимизмро низ аввалин бор ӯ ба диншиносӣ дохил кардааст. Тэйлорд анимизмро «ҳадди ақали дин» мешуморид*.* Дар воқеъ, анимизм унсури ҳатмии ҳар як дин аст. Бовар ба намирандагии рӯҳ, абадияти он, парастиши рӯҳи аҷдод, бовар ба ҳаёти пас аз маргӣ идома ва натиҷаи боварҳо ва парастишҳои анимистӣ мебошад, ки дар динҳои имрӯзаи ҷаҳон ҷой дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шерзод Абдуллозода, Асосҳои диншиносӣ, Д., 2001; Ҷон Нос, Таърихи ҷомеи адён: аз оғоз то имрӯз, тарҷ. Алӣ Асғари Ҳикмат, Интишороти Пирӯз; 1354; Васильев Л. С., История религий Востока, М., 1983.

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо

* Рукопись Н. Волкова  из архива МАЭ РАН. 1947 г.
Анис, Муҳанлаъли Садрпурии Лакҳнавӣ

**Анис** Муҳанлаъли Садрпурии Лакҳнавӣ (асри 18) —  ва тазкиранигори Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Ба забонҳои форсӣ ва ҳиндӣ эҷод мекард. Забони форсиро аз шоире бо номи Равнақ, шеъру шоириро аз Мирзо Муҳаммад Фохири Макин омӯхт. Бо тахаллусҳои «Хаста» (дар давраи ҷавонӣ), «Бетоб» ва билохира «Анис» шеър мегуфт. Дар бораи Анис дар тазкираҳои «Сафинаи ҳиндӣ», «Риёзу-л-фусаҳо» ва ғайра сухан рафта, аз ӯ чун шоири бомаҳорату дорои истеъдоди баланд ёд шудааст. Анис шоири соҳибдевон будааст. Дар девонаш ғазалҳо, қасидаҳо, рубоиҳо ва дигар анвои шеър мавҷуданд. Ба шоирони гузаштаи форс-тоҷик пайравӣ мекардааст. Мазмуну матолиби тоза, рӯй овардан ба мавзӯъҳои рӯзгори худ, мавзӯъҳои марбути кишвари Ҳинд дар ашъораш ба назар мерасанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аҳмад Гулчини Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 1, Т., 1348 ҳ. ш.

## Сарчашма
*
Анисии Ироқӣ

**Қутбуддин Анисии Ироқӣ** (асри 16) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зодгоҳаш (Ироқ) дар айёми ҷавонӣ ба Ҳирот омад ва то охири умр дар ин ҷо монд. Дар назм пайрави Амир Хусрави Деҳлавӣ буд. Ба чил ғазали ӯ ҷавоб гуфта, сазовори инъоми Алишери Навоӣ гардидааст. Ғазалҳои Аниси Ироқӣ дар мавзӯъҳои ишқу вафо ба забони содаву равон эҷод шудаанд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳусайнқулихони Азимободӣ, Нештари ишқ, ҷ.1, Д., 1981

## Сарчашма
*
Анисӣ

**Анисӣ** (охири садаи XVI – нимаи аввали садаи XVII) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Истаравшан. Мувофиқи маълумоти «Тазкират-уш-шуаро»-и Мутрибӣ Анисӣ фарди фозилу донишманд, шоири номвар ва олим, аз аҳли тасаввуфи даврон будааст. Аксар ашъораш мабдаъ ва маънии ирфонӣ доранд. Аз осораш ғазалҳо, қитъаҳо ва абёти пароканда ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. Баёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ани

**Ани** (; ) — арк дар Арманистон, арки асри миёнаи Арманистон. Дар соҳили рости дарёи Аҳурян (ҳудуди ҳозор Туркия) воқеъ аст. Аниҳои 5 – 8 мулки князии Камсараканҳо ва баъдтар Багратиониён буд ва дар аҳди онҳо пойтахти подшоҳии Ани шуд (аз соли 961). Ани асрҳои 10 – 13 ба маркази сиёсӣ, иқтисодӣ ва мадании Арманистон табдил ёфт. Соли 1045 Византия, соли 1064 Салчуқиён Аниро истило ва хароб намуданд. Охири садаи XII ва аввали садаи XIII Ани барқарор карда шуд. Соли 1236 онро муғулҳо забт ва хароб намуданд. Дар садаи XVI чун деҳа зикр мешавад. Соли 1878 ба Русия ҳамроҳ гардид ва баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба ихтиёри Туркия гузашт. Харобаҳои Ани гувоҳӣ медиҳанд, ки ин ҷо яке аз марказҳои намоёни санъати меъмории арман дар асрҳои 10 – 14 будааст. Дар Ани вайронаҳои қаср, меҳмонхона, маъбад, масҷид, ҳайкалҳо ёфт шуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Арманистон
Ҳазрати Шоҳ

**Ҳазрати Шоҳ** (*Ҳазратишоҳ*) — қаторкӯҳ дар ҷануби Тоҷикистон, ки ба қисми ғарбии қаторкӯҳи Дарвоз пайванд аст. Дарозии қаторкӯҳ аз 55 км иборат буда, қуллаи баландтаринаш 4088 метрро ташкил медиҳад. Дар ин қаторкӯҳ бештар буттаҳо ва растаниҳои гуногун мерӯянд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Анисимов, Стефан Лукич

**Анисимов Стефан Лукич** (28. 9. 1910, деҳаи Александрияи ноҳияи Шкловскийи вилояти Могилёви Ҷумҳурии Белорус – 3. 7. 1985, Душанбе) — меъмори шӯравӣ. Бинокори хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1959).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти муҳандисии манзилгоҳи Ленинград (1936). Ҳамон сол ба Душанбе меояд. Меъмори идораи лоиҳакашии «Тоҷикгоспроект», муҳандиси идораи лоиҳакашии шаҳри Тошканд (1937 – 39), меъмори Институти лоиҳакашии «Тоҷикгипрострой» (1939 – 53), ҷонишини мудири Раёсати меъмории назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1955 – 57), сардори шуъбаи муоинаи лоиҳаҳои Госплани ҶШС Тоҷикистон (1957 – 58), ҷонишини якуми раиси Комитети давлатӣ оид ба сохтмону меъмории назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1958 – 60), раис (1960 – 64) ва ҷонишини якуми раиси Госстройи ҶШС Тоҷиистон (1964 – 71) буд. Аз соли 1971 нафақагир.

## Лоиҳаҳо
Мувофиқи лоиҳаҳои Анисимов дар Душанбе ва ноҳияҳои тобеи марказ чандин биноҳои истиқоматию маъмурӣ бунёд гардидаанд. Беҳтарин лоиҳаҳои кашидаи Анисимов инҳоянд: бинои КМ ҲК Тоҷикистон (ҳоло Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), монументи Герби давлатии ҶШС Тоҷикистон дар майдони ба номи Владимир Илич Ленин (ҳоло майдони Озодӣ) бахшида ба 25-солагии таъсисёбии Тоҷикистон, бинои Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, бинои китобхонаи давлатии ба номи Абулқосим Фирдавсӣ ва ғайра Узви ИМ СССР аз соли 1936.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо ду ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Анису-л-аҳиббо

**«Анису-л-аҳиббо»** — тазкираи Анис Муҳанлаъли Садрпурии Лакҳнавӣ, ки соли 1778 навишта шудааст.

Шарҳи ҳолу осори устоди Макин Мирзо Азимои Исфаҳонӣ, худи Муҳаммад Фахири Макин (устоди Анис) ва шогирдони мусулмону ҳиндуи ӯро дар бар мегирад. Дар ин тазкира тақрибан шарҳи ҳоли 50 нафар шогирди Макин омадааст. Дар баъзе нусхаҳо дар шумораи шогирдон тағйирот ба назар мерасад. Анис Муҳанлаъл дар тадвини тазкира аз «Тазкирату-л-муосирин»-и Ҳазини Лоҳиҷӣ илҳом гирифтааст. Тазкира ба табъ нарасидааст. Нусхаҳои дастнависаш дар китобхонаҳои Ҳиндустон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Аҳмад Гулчин Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 1, Т., 1348 ҳ. шаҳри

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Анису-л-ошиқин

**«Анису-л-ошиқин**» — тазкираест муфассал аз Маҳароҷа Ратан Сангҳа Баҳодур, мутахаллис ба «Захмӣ» (вафот 1851). Соли 1820 навишта шудааст.

«Анису-л-ошиқин» шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 2 ҳазор нафар шоири тоҷикзабон (форсизабон)-ро аз оғози шеъру адаби форс-тоҷик то замони муаллиф фаро мегирад. Номи суханварон ба тартиби алифбои форсӣ оварда шудааст. Муаллиф аз эҷодиёти шоирон ғазалҳову рубоиҳо, гоҳо қасида ва пораҳои маснавиҳоро ба ҳайси намуна овардааст. Чунонки мусанниф ишора менамояд, ӯ ин асарро дар заминаи маъхазҳои адабӣ ва мутолиаи девони шоирон тадвин кардааст.

## Адабиёт
* Аҳмад Гулчин Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 1, Т., 1348 ҳ. ш.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*