open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хосият Боева

**Боева Хосият Бобомуродовна** (тав. 8.2.1947, ноҳияи Варзоб) — раққоса, дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1974).

## Фаъолият
Солҳои 1965–86 раққосаи ансамбли давлатии рақсии «Лола», 1986–90 хореографи ансамбли «Ганҷина», 1990–98 балетмейстери ансамбли рубобчизанони «Чаман»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон буд. Аз соли 1998 дар Мактаб-интернати миёнаи махсуси санъати ҷумҳуриявии ба номи М. Атоев нозукиҳои рақсро ба наврасон меомӯзонад. Маҳорати Б. дар иҷрои рақси миллии тоҷикӣ бештар зуҳур меёфт, арғушташ дорои ҳиссиёти амиқ, мундариҷаи ғанӣ ва санъати баланд буд. Рақси тоҷикиро дар Австралия, Белгия, Булғория, Ангола, Итолиё, Полша, Олмон, Руминия, Фаронса, Чехословакия, Шветсия, Швейсария, Афғонистон, Эрон, Муғулистон, Покистон, Ҳиндустон, Юнон муаррифӣ кардааст. Иштирокдори фестивали умумиҷаҳонии ҷавонон дар Олмон (1973) мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Иван Бодуэн де Куртенэ

**Ива́н Алекса́ндрович Бодуэ́н де Куртенэ́** (ё **Ян Несислав Игнасий Бодуэ́н де Куртенэ́**; , , Радзимин — , Варшава) — забоншиноси рус и лаҳитабор, узви вобастаи АИ Петербург (1897). Яке аз намояндагони маъруфи забоншиносии умумӣ ва муқоисавӣ, саромади мактабҳои забоншиносии Қазон ва Ленинград. Профессори донишгоҳҳои Қазон (1875–83), Юрйевск (Тарту; 1883–93), Краков (1893–99), Петербург (1900–18).

## Зиндагинома
Солҳои охири умрашро дар Варшава гузарондааст. Ба таҳқиқи масъалаҳои забоншиносии умумӣ, муқоисавӣ-таърихӣ, таърихи забонҳои русӣ, полшагӣ ва диг. забонҳои славянӣ, фонология, назарияи хат ва ғ. машғул шудааст. Б. де К. забонро иборат аз маҷмӯи аломатҳо, падидаи иҷтимоӣ ва равонӣ медонист. Бо истифода ва дарки мафҳумҳои «статика» ва «динамика» мавҷудияти ҳадди синхрония ва диахронияро дар забон таъкид кардааст. Хидмати бузурги Б. де К. таҳияи назарияи фонема мебошад. Ӯ таснифи табодули фонетикиеро таҳия кард, ки онҳоро чун муносибати фонемаҳои гуногун дар таркиби морфемаҳои забонҳои ба ҳамдигар хеш мефаҳмид. Таълимоти Б. де К. барои пешрафти омӯзиши фонетика, забоншиносии умумӣ мусоидат намуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Алпатов В. М. История лингвистических учений. М., 2001.

## Сарчашма
*
Бодомча (заргарӣ)

«**Бодомча**» — дар заргарӣ – ороишот, зевари дар шакли бодом сохташуда (мас., гӯшвор, дастпонаи бо 2–3 «бодомч»-и дар марказаш насбшуда).

## Нигаред низ
* Бодомча (мисгарӣ)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мисгарӣ
Бодомча (мисгарӣ)

«**Бодомча**» —  дар мисгарӣ – зарфи (кӯза, офтоба, чойник) танааш бодомшакл. Ду нимаи зарфи ояндаро дар қолаби бодомшакл рехта, баъди рӯяшро бо усули заркӯбӣ ё нақшбурӣ оро додан ба ҳам васл мекунанд. Намунаҳои «Бодомча » дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон маҳфузанд.

## Нигаред низ
* Бодомча (заргарӣ)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заргарӣ
Бодом (нақш)

«**Бодом**» — навъи нақш дар санъати наққошӣ ва кандакории тоҷик.

«Бодом» яке аз нақшҳои қадимӣ ва маъмул аст. Наққошону кандакорони гузашта, одатан, сару бол, танаю минқори парандаҳо, шохсори дарахтон, баргҳои гуногун, инчунин чашм (бодомчашм) ва диг. ашёро дар шакли «Бодом» тасвир мекарданд. Дар деворнигораҳои маҳфузмондаи ёдгориҳои меъмории шаҳри бостонии Панҷакент, Варахша, Афросиёб, Шаҳристон, Тахти Сангин ва ғайра нақшҳои хаёлии шакли бодомдошта, ки ба нақшҳои тӯпии чустии муосир монанданд, ба назар мерасанд. Дар минётурнигорӣ ва санъати тасвирии Шарқи мусулмонӣ нигоштани расми дарахти бодомшакл, ки зоҳиран ба занҷабил монандӣ дошт, маъмул буд. «Бодом» дар омезиш бо нақшҳои ҳандасии табиат (рустанӣ) ва хаёлӣ такмил ёфта, унвонҳои «Ислимии Бодом», «Бодоми сечашма», «Бодоми четан», «Гиреҳи Бодом» ё «Гиреҳи гули Бодом» ва ғайраро гирифтааст.

Нақшҳои ҳошиявии рустанӣ, ки аксаран аз акси шохчаву баргҳои нозуку зариф иборатанд, «Ислимии Бодом» ном гирифтаанд. Дар нақшҳои ҳандасӣ «Бодом» ба чаҳоркунҷаи аҳромшакл шабоҳат пайдо карда, «Гиреҳи Бодом» ё «Гиреҳи гули Бодом» ном гирифтааст. Агар дохили «Бодом» бо се даврача оро дода шавад, чунин нақшро «Бодоми сечашма» мегӯянд ва агар «Бодом» бо нақши панҷарашакл зинат ёбад, «Бодоми четан» меноманд. Бисёр нақшҳои мутаносиб, ки нусхаи асли ҳамдигаранд, бо номи «Қӯшбодом» ёд мешаванд. Алалхусус нақшҳои ҳандасии «Бодом» дар нигоришоти меъмории асрҳои 16–17 (Масҷиди Хоҷа Зайнуддин, а. 16, Бухоро ва ғайра) фаровон истифода шудааст. Нақши «Бодом» дар тамоми навъҳои санъати наққошӣ ва кандакории тоҷик маъмул аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Наққошӣ
Хори каррок

**Хори каррок**, **алохор**, **бозовард**, **бодовард**, **кукухорак** () — гиёҳест аз оилаи мураккабгулҳо.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш рост, одатан бешоха; 60—160 см қад мекашад. Баргаш калони хордор рахҳои сафед дорад. Хӯшагулаш «сабадак»-и калон, дар нуги поя ҷой гирифтааст; гулаш майда, найчашакли арғувонист. Донаш зардтоб, ҷилодор. Одатан моҳҳои май — июн гул мекунад, август—сентябр тухм мебандад.

## Густариш
Xорри каррок чун алафи бегона дар бисёр мавзеъҳои Тоҷикистон (алалхусус қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз ва ғайра), бештар дар канори роҳҳо, назди иқоматгоҳҳо, замини партов, боғу киштзор ва ғайра нумӯ меёбад;

## Хосияти шифоӣ
Хори каррок гиёҳи доруии қадимист. Ҷолинус онро барои табобати касалиҳои гуногун истифода бурдааст. Ибни Сино бо ҷӯшоби бехи бозовард ниқрис, хунпартоӣ, исҳоли куҳан ва дарди дандонро муолиҷа мекард, инчунин доруи пешоброн ва муқаввии узвҳои ҳозима тавсия медод. Аз он марҳам тайёр карда, ба омос мебаст. Табибони халқӣ ҷӯшоб ё хокаи тухми хори каррокро аз қадим барои табобати иллати ҷигар, сипурз, заҳрадон ва заъфарма (ярақон) истифода мебаранд. Дар фитотерапия (табобати наботӣ) бо тухми хори каррок илтиҳоби ҷигар, иллати сипурз, заҳрадон, санги заҳрадон, заъфарма ва бавосирро муолиҷа мекунанд. Аз хори каррок дар бисёр мамлакатҳо якчанд хел дору тайёр намудаанд. Қиёми мевааш ҷузъи таркибии доруи «Холелитин» аст, ки бо он холецистит, заъфарма ва ғайраро табобат мекунанд.

Тухми хори каррок 16—32 % равғани хӯрданӣ, 0,08 % равғани эфир, витамини К, 5% флавоноид, зифт, сапонинҳо, аминҳо (тирания, гистамин) ва ғайра дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бодомдонак

**Бодомдонак** — навъе аз зардолуҳои миёнапазаки маҳаллӣ; селексияи халқист.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Дарахташ ба зардолуи бодомӣ монанд буда, бештар хамидашох мешавад. Мевааш – калони гирда (вазнаш – 35–40 г), дар мобайн чоки сатҳӣ дорад. Пӯсташ – ғафси серпашмак, рангаш – сабзи зардча, тарафи офтобрасаш – сурхтоб. Гӯшташ – ғафс, зарди норанҷӣ, хамирак, сахт, камоби сершира, хуштаъм ва нордон. Думчамевааш – кӯтоҳи сахт. Донакаш – калон (вазнаш – 1,9 г), гирда, нӯгаш – борик, бештар ба сангбодом монанд аст; мағзаш калони сафедча, ширин. Баъди пурра пухтан дар таркиби мевааш 14,6–15,5% қанд, 1,3–1,5 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Давраи нашваш – 180–140 рӯз. Нимаи аввали март гул карда, нимаи июн мевааш мепазад. Барои хуб гардолуд шудани гули бодомдонак аз навъҳои зардолуи субҳонӣ ва кӯрисодиқӣ истифода мебаранд.

Ҳосилашро тар мехӯранд, мехушконанд, аз он зардолуобу мураббо тайёр мекунанд. Барои кашондан мувофиқ аст; меваи тару тозаашро 6–7 рӯз нигоҳ доштан мумкин. Ҳангоми хушконидан 39–42% ғӯлинг, 26–27% аштақ ва 24–25% баргак ҳосил мешавад. Дар заминҳои санглоху пуштакӯҳҳо ҳосили фаровон медиҳад. Дар заминҳои обӣ аз ҳар дарахти 18–20-солааш 120–150 кг ҳосил меғундоранд. Дарахтони бодомдонак, асосан, дар боғҳои куҳанбунёди ноҳияи Хуҷанд, Конибодом, Панҷакент, водии Ҳисор, вил-ҳои Самарқанду Фарғонаи Ӯзбекистон парвариш меёбанд. Ба касалиҳои доғзании баргу мева ва шилмшорӣ устувор аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Яковлев П. И. Сорта плодовых культур в Таджикской ССР. //Плодоводство Таджикистана. Сталинабад, 1948;
* Помология Узбекистана. Ташкент, 1983.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Бодхез (парваришгоҳ)

**Бодхез** — қӯруқ (парваришгоҳ) дар қисми ҷанубии Ҷумҳурии Туркманистон, дар доманаи кӯҳи Парупомиз, байни дарёҳои Таҷан ва Мурғоб. Масоҳаташ 87,64 га.

## Таърих
Соли 1941 барои муҳофизати ландшафтҳои (манзараҳои) нодири баландии Бодхез, пастхамиҳои Ёр-Ойлан-Дуз ташкил ёфт. 

## Набототу ҳайвонот
Бодхез  аз биёбонҳои регзор, даштҳои сералафи субтропикии ғешазор ва бешаҳои камдарахти пистазор иборат аст. Олами набототаш ғанӣ буда, 700 намуди гулу рустаниҳои нодир аз қабили лолаи кӯшкӣ, гули минои ориёӣ ва қариб 60 намуд рустаниҳои эндемӣ мавҷуд аст. Дар олами ҳайвоноти бодхез  42 намуд ҳайвоноти ширхӯр, 268 намуд паранда, зиёда аз 35 намуд хазанда, як намуд ҳайвони дубаҳра (амфибия) мавҷуд буда, дар байни ҳайвоноти ҳифзшаванда мори чашмкалони чипори безаҳр, кафтор, паланги қадимии осиёгӣ, оҳуи даштӣ, ҷайра, гӯрхар ва аз парандаҳо зоғи хокистарранг, шоҳин (лочин) маъмуланд. Бодхез ягона ҷоест, ки дар шароити табиӣ гӯрхар (тақр. 700 сар) боқӣ мондааст. Дар кӯҳҳо гӯсфанди кӯҳӣ, бузи безоарӣ, қашқалдоқи бемӯй ҳаст. Ба бодхез парандагон барои зимистонгузаронӣ меоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Парваришгоҳҳо
Боднамо

thumb|Боднамои стандарт
**Боднамо**, **флюгер** () — абзорест, ки ҷиҳати вазиши бодро нишон медиҳад. 

Боднамое, ки ҳам самт ва ҳам суръати бодро муайян мекунад, боднамои Вилд номида мешавад. Боднамо аз байрақи филиззие иборат аст, ки дар меҳвари амудӣ мустаҳкам карда шуда, таҳти таъсири бод чарх мезанад. Порсанги байрақ ба самти вазидани бод равона карда шудааст. Самти бодро аз рӯйи штифтҳои уфуқӣ, ки ба самти ҳашт румб мувофиқ карда шудааст, муайян мекунанд. Дар боднамоҳои ҳозиразамон ин вазифаро асбоби электронӣ (энкодер) иҷро мекунад. Дар боднамо ба самти бод амудӣ лавҳачаи филиззӣ гузошта мешавад, ки бо таъсири фишори бод ба ягон кунҷ майл мекунад. Суръати бодро бо м/с чен мекунанд. Боднамо дар нӯги сутуни баландиаш 10–12 м устувор карда мешавад. Боднамо аксар вақт чун унсури ороишии хона ва воситаи ҳифзи дудбаро аз раванди вазидани баръакси дуд истифода мешавад. Яке аз боднамоҳои таърихӣ – «Киштича» дар шоҳтири Адмиралтействои Санкт-Петербург (72 м) мебошад, ки ҳамчун рамзи шаҳр машҳур аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳо ва таҷҳизоти ҳавошиносӣ
Рустами Қосим

**Рустами Қосим** (21 марти 1969, деҳаи Саричашма, ноҳияи Шурообод, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 26 январи 1995, Душанбе, Тоҷикистон) — овозхони тоҷик.

## Зиндагинома
Рустами Қосим 21 марти соли 1969 дар деҳаи Саричашмаи ноҳияи Шурообод ба дунё омадааст. Рустами Қосим фарзанди аввалин ва писари ягона дар хонадони муаллими фанни мусиқӣ Маҳрам Болтаев ва корманди театр Рузигул Қосимова буд ва ӯ 6 хоҳар дошт. Падару модари ҳунармандаш меҳри ҳунарро дар дили Рустам бедор намудаанд. Аз овони кӯдакӣ ба сурудхонӣ шуғли беандоза дошт ҳамин буд, ки халқ аз меҳри бепоён уро Рустамча мегуфтанд. Модараш ба ӯ аввал дуторнавозиро омӯхта буд, баъдан ба ӯ аккордеон харида, оҳангҳои навро ба ӯ меомухт.

Ӯ хониши ибтидоиро дар мактаби ба номи Ленини ноҳияи Ҳамадонӣ оғоз намудааст, баъдан аз синфи 6-ум инҷониб, яъне то хатми мактаб дар МТМУ № 8-и шаҳри Кӯлоб таҳсил карда онро соли 1986 хатм намудааст. Соли 1988 хидмати низомиро дар ҶШС Эстония анҷом дод.

## Оила
Рустами Қосим баъди хатми мактаб бо Зулфия Холматова (модари Шаҳноза, Фируза ва Дилноза) хонадор шуда, ҳамон сол ба хидмати ҳарбӣ рафт. Рустам аз издивоҷи дувум духтаре ба исми Нишона дорад.

## Даргузашт
Рустами Қосим 26 январи соли 1995 дар маҳаллаи 9-ум километри шаҳри Душанбе дар ҷойгаҳи хобаш ба қатл расонида ва наздиконаш ҷасадашро дар зодгоҳаш ба хок супурданд. Бо вуҷуди ривоятҳои зиёд сабаби маргаш ва аз ҷониби кӣ кушта шуданаш то ҳол равшану маълум нест.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Рустами Қосим — нақл аз модараш, холаи Рузигул
* Сурудаҳои Рустами Қосим — қисми 2
* Сабтҳои видеоии Рустами Қосим дар Youtube
* Гурӯҳи «Рустами Қосим» дар шабакаи иҷтимоии «Одноклассники»

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Муҷтамаи ҷумҳуриявии осорхонаҳои Кӯлоб

**Муҷтамаи ҷумҳуриявии осорхонаҳои Кӯлоб** — дар шаҳри Кӯлоби вилояти Хатлон воқеъ аст.
[300px|мини|[Муҷтамаи ҷумҳуриявии осорхонаҳои Кӯлоб]]

## Тавзеҳ
Муҷтамаи ҷумҳуриявии осорхонаҳои Кӯлоб 7 сентябри соли 2006 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 412 ва қарори ҳайати мушовараи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурӣ аз 19 декабри соли 2006 дар арафаи ҷашни 2700 солагии Кӯлоб дар заминаи Осорхонаи таъриху кишваршиносии ба номи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ бо тобеияти се осорхона — Осорхонаи мероси адабӣ ва осори хаттии ба номи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, хона — музейи ба номи шоир ва ҳофизи халқ Саидалӣ Вализода ва осорхонаи таъриху кишваршиносии 2700 — солагии Кӯлоб ба фаъолият оғоз намуд.

[300px|thumb|[Қандил ва шифти осорхона]]

## Осорхонаи 2700-солагии Кӯлоб
Осорхонаи 2700-солагии Кӯлоб иборат аз панҷ шуъба: шуъбаҳои таърих ва археология, этнография (мардумшиносӣ), санъати тасвирӣ ва амалӣ, табиати кишвар ва Кӯлоби 2700 сола иборат мебошад. Дар фонди осорхона беш аз 5572 нигора маҳфуз мебошад.

## Осорхонаи мероси адабӣ ва осори хаттии ба номи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ
Осорхонаи мероси адабӣ ва осори хаттии ба номи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ аз шӯбаҳои Пирони кӯҳистони Хатлон, Ганҷинаи ҳазрати Амирҷон, аз таърихи сохтмони мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Шӯҳрати ҷаҳонии Алии Ҳамадонӣ иборат мебошад. Дар шафати Осорхонаи мазкур мақбараи адиб ва файласуфи машҳур Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, санги сипоснома, сағонаи шахси номаълум ва боқимондаҳои хумдони мутааллиқ ба даврони Ҳахоманишиҳо (асрҳои 7-6 пеш аз мелод) ҷой доранд. Инчунин, дар ошёнаи якуми осорхона китобхонаи Амири Кабир мавҷуд аст, ки дар он зиёда аз 5000 китоб бо ҳуруфи ниёгон, ки аз бахшҳои адабиётшиносӣ, ҷомеъашиносӣ, луғатнигорӣ, риёзӣ, ҷуғрофиё, нигоҳдорӣ мешавад. Фонди нигораҳои осорхонаи мазкур беш аз 1120 ададро ташкил медиҳад.

## Хона-музейи Саидалӣ Вализода
Хона-музейи шоир ва ҳофизи халқ Саидалӣ Вализода аз чаҳор бахш иборат аст. Фонди хона-музей 3000 нигора дорад, ки аз ин миқдор зиёда аз 1800 адади он дар намоиш мебошанд.
Дар фонди Муассиса алҳол беш аз 10000 нигора маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кӯлоб
Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи алифбо
Вақт (рӯзнома)

«Вақт» — рӯзномаи тоторӣ, ки бо ибтикори соҳибони корхонаи тило бародарон Рамиев аввал зери таҳрири Ф. Каримӣ, баъдан З. Валиев солҳои 1906–18 ба табъ расидааст. Маорифпарварони маъруфи тотор Маҷит Ғафурӣ, Ризоуддини Фахриддин, Аҳмадзакии Валидӣ, Шайхзода Бабич, Ҳамидулло Обидов, Муҳаммадшоҳ Бурангулов бо «Вақт» ҳамкорӣ кардаанд, ки дар муддати кӯтоҳ дар тамоми манотиқи мусулмоннишини Русия машҳур шуд. Соли 1907 дар «Вақт» мақолаҳои Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ «Фарёди Туркистон», «Дума ва мусулмонони Туркистон», Абдулқодир Шакурӣ «Мактабу тарбия дар Туркистон» ва дигар маорифпарварони тоҷик ба табъ расидаанд. «Вақт» дар аморати Бухоро соли 1910 баъди фитнаи сунниву шиа маъруф гардид. Бо мақсади огоҳии бештари хонандагон аз моҳияти воқеаи шиаву суннӣ хабарнигори «Вақт» Бурҳон Шараф соли 1910 ба Бошқирдистон сафар мекунад, ки он ба густариши ҳамкории маорифпарварони тоҷик бо рӯзномаи тоторӣ мусоидат намудааст. Устод С. Айнӣ дар як шеъраш дар ин хусус гуфта: *«Тарҷумонӣ» кард «Аҳволи замон» аз ҳоли ман, «Вақт»-ро дар пеши худ миръоти ибрат доштам.* Баъди бозгашти Бурҳон Шараф ба Оренбург Абдулқодир Муҳиддинов бо имзои мустаори «Бухороӣ» аз феврал то июни 1910 силсиламақолаҳо ба табъ расонда, сабабҳои воқеа ва аҳволи иҷтимоии аморати Бухороро ба
риштаи таҳқиқ кашида, чунин хулосаи пурарзиш пешниҳод кардааст: *«Аҳолӣ баъд аз ин ҳодиса дар худ қуввае ҳис мекунанд. Аз дасти золимон халос шудан, ба ҷойи ҳукумати золим омадани ҳукумати одилеро ба хурсандӣ талаққӣ карда, барои аҳолӣ сабукиҳо, ислоҳоти умумиро умедворанд».*
## Адабиёт
* Айнӣ С. Таърихи инқилоби Бухоро. Д., 1987;  
* Гулмуродзода П. Маорифпарварӣ ва низоми нави ҷаҳон. Д., 2006;  
* Кутушев Р. Р.. Революционно-демократическая печать в Башкирии в период революции 1905–07 гг.//Проблемы изучения башкирских литературно –публицистических и фольклорных источников. Уфа, 1982;  
* Буржуазно-либеральная газета «Вакыт» в годы первой русской революции//Тезисы конференции научных сотрудников. Т. 2. М., 1978;  
* Хусаинов Г. Ризаитдин бин Фахретдин. Уфа, 1997. 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рӯзномаҳо
Бодлесӣ

thumb|Ҳавозадагии ҷангалӣ
**Бодлесӣ**, **бодхӯрдашавӣ** — ҷараёни вайроншавии маъданҳо ва ҷинсҳои кӯҳӣ, ки дар рӯйи замин ва минтақаи ба сатҳи замин наздик дар натиҷаи пасту баланд шудани ҳарорат, таъсироти механикию кимиёии атмосфера, обҳои зеризаминию рӯизаминӣ ва фаъолияти ҳаётии организмҳо ба амал меояд.

Вобаста ба хусусияти муҳит бодлесӣ атмосферӣ ва зериобӣ мешавад. Бодлесии зериобӣ тағйирёбии кимиёию минералогии таҳнишастҳои нахустини қаъри ҳавзаҳои об буда, зери таъсири ҷараёни ҳалшавӣ, оксидшавӣ ва ғ. ба амал меояд. Бодлесӣ вобаста ба тарзи таъсир физикавӣ (механикӣ), кимиёӣ ва биологӣ (органикӣ) мешавад. Дар натиҷаи бодлесии физикавӣ (тағйир ёфтани ҳарор., ях бастани об ва об шудани он дар тарқишҳо, бухор ва шӯшабандии намакҳои таркиби об) ҷинсҳои кӯҳию маъданҳо вайрон ва пора-пора мешаванд. Ҳангоми бодлесии кимиёӣ (таъсири обҳое, ки кислота ва ишқор доранд) таркиби кимиёии ҷинсҳои кӯҳӣ тағйир ёфта, маъданҳои нав ҳосил мегарданд. Бодлесии биологӣ зери таъсири фаъолияти организмҳо ва маҳсули ҳаётгузаронии онҳо ба амал меояд, ки дар натиҷаи он ҷинсҳои кӯҳӣ ба таври механикӣ пора-пора мешаванд ё таркибашон тағйир меёбад. Дар табиат, одатан, тамоми намудҳои бодлесӣ дар як вақт, вале вобаста ба шароити муҳит, минтақаҳои иқлимӣ ва баландӣ аз с. б. ин ё он бодлесӣ афзалият дорад. Дар теппаҳо, балдандкӯҳ ва минтақаҳои қутбии камнам бештар бодлесии физикавӣ рух медиҳад. Дар минтақаҳои намнокиашон мӯътадили тропикӣ ва субтропикӣ бодлесии кимиёӣ ва биологӣ бартарӣ доранд. Бодлесии физикавӣ пеш аз бодлесии кимиёӣ ба амал омада, ҷинсҳоро пешакӣ барои бодлесии кимиёӣ тайёр мекунад. Дар натиҷаи бодлесӣ шаклҳои махсуси релйеф, навъҳои мухталифи қишр – мулоим, ковок, бештар гил пайдо мешавад, ки аз пораҳои ҷинсҳои кӯҳии аввалия ва минералҳои нави ба шароитҳои фишору ҳарор. паст устувор ва бисёр сарватҳои зеризаминӣ (каолин, рег, маъданҳои оҳан, алюминий, манган, никел ва ғайра) иборат аст. Дар натиҷаи аз тарқишҳо воридшавӣ ва омезишу гардиши обҳои рӯизаминии сероксиген ва обҳои зеризаминӣ равандҳои бодлесӣ то умқи 0,5–1 км зоҳир мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Казанский Ю. П. Выветривание и его роль в осадконакоплении. М., 1969;
* Выветривание и литогенез. М., 1969.

## Сарчашма
*
Вақти байналмилалии атомӣ (TAI)

**Вақти байналмилалии атомӣ** (ТAI, фаронс. Temps Atomique International) — вақтест, ки асоси андозагирии он лаппиши электромагнитӣ буда, онро атом ё молекулаҳо ҳангоми гузаштан аз як ҳолати энергетикӣ ба дигараш меафкананд. Соли 1955 бо таҳия шудани эталонҳои фавқуссобити басомад, ки дар гузариши квантии байни савияҳои энергетикии атом ва молекулаҳо асос ёфтаанд, сохтани ҷадвалҳои (шкалаҳои) вақти атомӣ имконпазир гардид. Миқёси Вақти байналмилалии атомӣ ба миқёси вақти эфемеридӣ (ЕТ) баробар қабул шудааст Нуқтаи сифрии ҷадвали TAI аз нуқтаи сифрии ҷадвали ЕТ ба бузургии доимӣ фарқ мекунад: ЕТ=АТ+32,184 с. Бо қарори Конференсияи генералии ченак ва вазнҳо (1967) 1 сонияи атомӣ ба давраи афканиши давомнокиаш 9192631770 баробар дониста шуд, ки ба гузариши байни ду савияи ниҳоят борики ҳолати асосии атоми сезий-133 мувофиқат мекунад. Саҳеҳияти нисбии эталони басомади сезий дар давоми чанд сол 10 –10 – 10 –11 аст. Эталони вақти атомӣ тағйироти шаборӯзӣ ё асрӣ надорад, фарсуда намешавад, ба қадри кофӣ саҳеҳ, мушаххас ва аз нав тавлидшаванда аст.
## Инчунин нигаред
* Замон
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои физикӣ
Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ
Гурӯҳ:Камиятҳои физикӣ
Гурӯҳ:Замон
Вақар

**Вақар**  (ар. وقار – бурдборӣ, ҳайбат, вазнинӣ, гаронборӣ), виқор, яке аз сифатҳои писандидаи ахлоқӣ, ҳолати равонии миёни кибр ва тавозуъ, итминони нафс ва оромиши инсон дар гуфтору кирдор ва ҳаракоту саканот; зидди сабукӣ ва шитобзадагӣ. Вақар аз тариқи ҳилм ба даст омада, бо хамӯшӣ ва сукут афзоиш меёбад. Бо сукути зиёд ҳайбат ҳосил мешавад ва зиёдаравӣ дар мазоҳу шӯхӣ боиси сабукии инсон ва кам шудани ҳайбату Вақараш мегардад. Албатта, касоне, ки симои кушода ва лабони хандон доранд, меҳрашон бар дилҳо менишинад ва
бархӯрду ҳузурашон сабаби оромиши хотири атрофиён мешавад. Аммо аз андоза зиёд хандидан, бахусус хандаҳои сахту баланд Вақарро аз байн мебарад ва иззату ҳурмати инсонро мекоҳонад. Ҳамчунин тез роҳ рафтан, саросемагӣ, беқарорӣ ва ҳаракатҳои беҷову бемаврид дар ҷойи нишасти худ, шӯхию ханда ва мазоҳ, нигоҳҳои парешон, бисёр ҳаракат додани сару даст, ки баёнгари изтироби дарун ва парешонии хотир аст, аз ҷумлаи сифатҳое ба шумор мераванд, ки боиси коҳиши В. мегарданд.

Риояи одоби роҳ рафтан офаринандаи В.-и инсон аст. Дар насиҳати Луқмони ҳаким ба фарзандаш, ки мефармояд, дар роҳ рафтан эътидолро риоя намояд, ба иртиботи наздики
эътидол дар роҳравӣ бо В. таъкид рафтааст. Худованд
дар ин маврид мефармояд: «Бандагони Худо, ки ситуда-
анд, ононе ҳастанд, ки дар рӯйи замин ба оромиш ва вақор
роҳ мераванд» (Қуръон: 25, 63). Дар ҳадисҳои набавӣ
низ ба оромиш ва В. супориш шуда, некӣ ва салоҳ ба
некӯии либос ва ҳайат не, балки ба оромиш ва В. арзёбӣ
гаштааст (Саҳеҳи Муслим, 2/1392; Муснади Аҳмад,
2/9510; 2/10345; 3/11398; 5/185; Сунану-л-Байҳақӣ ал-
Кубро,
1775). Агар дар байни ҷамъе кӯдаке пургӯӣ кунад,
бо андак сухан зуд хашмгину асабонӣ шавад, бо шунида-
ни латифае садои хандааш баланд гардад ва ё дар ҷойи
худ ором нагирифта, ин тарафу он тараф ҷастухез намо-
яд, чандон маломат карда намешавад, аммо агар чизе аз
чунин аъмол аз фарди калонсоле сар занад, ба сабуксарӣ
ва бевақорӣ нисбат дода мешавад ва мавриди сарзаниш
қарор мегирад, зеро бо афзоиши синни инсон хирадмандӣ
ва донишаш афзунтар гашта, рушду камол меёбад.
Дар ҳадис омадааст, ки Иброҳими пайғамбар нахустин
касе
буд, ки пирӣ ва мӯйсафедиро дид, пас аз Худованд
пурсид,
ки ин чист? Худованд фармуд: Вақар аст, ё Иброҳим.
Он гоҳ Иброҳим гуфт: Парвардгоро, бар Вақари ман биафзой! («Муваттаъ»-и Молик, 3408).

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фалсафаи шарқ
Ваккернагел Якоб

**Якоб Ваккернагел** (11.12.1853, Базел – 22.5.1938, ҳамон ҷо) — забоншиноси швейтсарӣ. Мутахассиси соҳаи забони юнонӣ ва ҳиндушиносӣ.

Якоб Ваккернагел дар донишгоҳҳои Базел (1879 – 1902) ва Гёттинген (1902–15) дарс додааст. В. муаллифи асари бунёдии «Грамматикаи забони санскрит» (ҷ.-ҳои 1–3, 1896–1930) мебошад. Доир ба тартиби калимаҳо дар ҷумлаи содаи забони мабдаи ҳиндуаврупоӣ ва забонҳои бостонии ҳиндуаврупоӣ қонуниятеро кашф карда, таҳия намуда буд, ки он баъдан дар забоншиносӣ бо номи «Қонуни В.» пазируфта шуд. Мувофиқи қонуни мазкур ҷонишинҳои энклитикӣ дар ҷумла ба калимаҳое, ки задаи мантиқӣ мегиранд, васл мешаванд, яъне дар мавқеи дуюм қарор мегиранд.
## Осор
* Die epische Zerdehnung «Beitrȁge zur Kunde der indogermanischen Spachen», 1878, Bd 4; 
* Vorlesungeb ȕber Syntax mit besonderer Berȕcksichtigung von Griec hisch, Lateinisch und Deutsch, Bd 1–2, Basel, 1920–24.
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Свиз
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Вақоеи ғароиб

«**Вақоеи ғароиб**» () — асари ҷуғрофиёии муаллифи номаълуми садаи XVI, ки дар жанри космографии «аҷоибот» таълиф шудааст.

Маълумоти пурарзиши ҷуғрофиёӣ (тавсифи офатҳои табиӣ ва унсурҳои таркибии он — об, хок. оташ, ҳаво; тавсифи ҳафт сайёра ва бурҷшиносӣ, маъданшиносӣ, одамшиносӣ ва физиологияи
одам маводди ҷолиб гирдоварӣ шуда, инчунин тавсифи олами набототу ҳайвоноти минтақаҳои гуногуни ҷуғрофиёӣ, тасвири баъзе офатҳои табиӣ (заминларза, сангфуроӣ (чарха) ва ғайра) хеле батафсил дода шудаанд. «В. Ғ» ҷанбаи таснифӣ дошта, ба маълумоти маъхазҳои ҷуғрофиёии асрҳои 10-11 («Аҷоибу-л-булдон», «Мухтасару-л-ғароиб», «Аҷоибу-л-махлуқот», "ал-Масолик ва-л-мамолик " ва ғайра) асос ёфтааст. Маълумоти таърихию ҷуғрофиёӣ ва мардумшиносӣ, ки оид ба шаҳру вилоятҳои Мовароуннаҳр (Хоразм, Фарғона, Хатлон, Бадахшон, Самарқанд, Бухоро, Тирмиз, Марв ва ғайра) ва аҳолии он оварда шудааст, барои омӯзиши таърихи тамаддуни асрҳои миёнаи Осиёи Марказӣ аҳаммияти бузург дорад. Дастхатти ин асари нодир дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Каталог восточых рукописей АН Таджикской ССР. Т. 1. Сталинабад, 1960.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Шарл Бодлер

**Шарл Пйер Бодле́р** ( ; , Порис, Фаронса — , ҳамон ҷо) — и фаронсавӣ, саромади назми Аврупо.

## Эҷодиёт
Китобҳои нахустинаш солҳои 40 садаи XIX ба табъ расидаанд. «Салони 1845» (1845), «Салони 1846» (1847) асарҳое мебошанд, ки дар онҳо мунаққиди соҳибқаламу нозукбин будани Шарл Бодлер эҳсос мешавад. Дар асарҳояш ба масъалаҳои ахлоқу тарбия дахл намудааст. Дар рисолаи «Биҳишти сунъӣ» (1860) истифода аз маводди нашъаоварро маҳкум кардааст. Дар бораи осори муосиронаш Рихард Вагнер, Эжен Делакруа, Э. Манэ ва гузаштагон Микеланҷело, Ф. Гойя, Ж. Л. Давид ва дигар рисолаҳо таълиф намудааст. Яке аз асарҳои машҳури Шарл Бодлер «Гулҳои шар» мебошад, ки ба тавассусти он дар радифи шоирони маъруфи олам ҷой гирифт. Дар баъзе шеърҳои Шарл Бодлермавзуъҳо ва оҳангҳои рубоиёти Умари Хайём ба назар мерасанд. Аз осори Шарл Бодлер шеърҳои «Мурғи тӯфон», «Кампиракон», «Меҳрубон чӯризани ҳалқабагӯш», «Хумори одамкуш», «Ба сокини Малабар» ба тоҷикӣ гардонда шуда, ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Шамшод

**Шамшод** (), **шимшод** () — як ҷинси бутта ё дарахтони хурди ҳамешасабзеро аз оилаи шамшодҳо гӯянд.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Баргаш думчакӯтоҳ, гулаш майдаи бегулбарг. Мевааш ғӯзаи сеқирраи тухмдор, тухмаш сиёҳи байзашакл.

## Парвариш
Ҳама намуд ва навъҳои мазрӯи шамшод барои сабзкорӣ аҳамияти калон доранд. Махсусан шамшоди ҳамешасабз (Buxus sempervirens) дар Тоҷикистон хеле маъмул гаштааст. То 1 м қад мекашад. Дар шароити кӯҳистон хуб нашъунамо меёбад, дарахти сояпарвард буда, соле то 5 см қад мекашад. Зимистон баргҳояш бури сурхтоб мешаванд.

Шамшодро аз тухм, қаламча ва реша, зиёд мекунанд. Шамшод (махсусан навъҳои сояпарвард) 500—600 сол умр мебинад.

## Корбурдҳо
Пӯстлох ва баргаш алклоиди буксин дорад. Ҷӯшоби реша, барг ва пӯслохи шамшодро табибони халқӣ чун доруи исҳоловар ва арақрон истифода мекунанд. Инчунин пӯстлохи шамшодро барои ранг кардани тибит ба кор мебаранд. Чуби шамшод сахт буда, дар кори харротӣ, кандакорӣ, ҳаккокӣ ва барои тайёр кардани маснуоти гуногун (моку, шона, ҷадвал, табақча, коса ва ғайра) қимати баланд дорад. Абӯисҳоқи Атъима гуфтааст:

## Таксономия

### Синонимҳо
* 
* 
* 

### Гунаҳо
thumb|Шамшод дар ҳаволии Сочи
thumb|Шамшод дар ҳаволии Мезмай
Бино бар додаҳои вебгоҳи The Plant List, ҷинс шомили 104 намуд мебошад.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Деревья и кустарники СССР, т., , 1958;
* Исмаилов М. И., Вечнозелёные лиственные породы, дар кит. Деревья и кустарники для озеленения Таджикистана, , 1985.

## Сарчашма
*
Бода (оҳанг)

«**Бода**» — тарона, оҳанги маросимии аҳди Сосониён.

«Бода» ба силсилаи оҳангу таронаҳои қисми аввали «Хусравониёт»-и Борбади Марвӣ мансуб буда, барои маросимҳои ҷашнороии Хусрави Парвиз эҷод шудааст. Дар адабиёти хаттии мусиқию адабии садаҳои 10–12 «Бода» яке аз таронаҳои машҳури он айём зикр шудааст. Дар асрҳои 12–14 («Мақолиду-л-улум»-и Ҷурҷонӣ, «Рисола дар илми мусиқӣ»-и Муҳаммади Нишопурӣ ва ғайра) низ «Бода»-ро ёд кардаанд. Дар мусиқии имрӯзаи халқӣ ва классикии тоҷик ба ин ном шуъба ё гӯшаи созию овозӣ амал надорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Раджабов А. Борбад: эпоха, традиция и новаторства. Д., 2010;
* Раджабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д., 2011;
*شرح ردیف موسیقئ ایران.تهران، ۱۳۴۶ هـ. ش.؛
* فرصتئ شیرازی. بحور الالحان. تهران، ۱۳۴۲.؛
* مهدئ ستایشگر. نامنامۀ موسیقئ ایران زمین. تهران، ۱۳۷۸.؛
* رضا قلخان حدایت. فرهنگ انجمن آرای ناصری. تهران، ۱۳۰۴ هـ. ش.؛
* نصرت الله حدادی. فرهنگ موسیقئ ایران. تهران، ۱۳۷۵ هـ. ش

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Бодиёни чинӣ

**Бодиён**, **бодиёни чинӣ** () — дарахтест ҳамешасабз (то 10 м қад мекашад).

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Баргаш нештаршакл (дарозиаш 4–9 см, бараш 1–3 см), чармгуни ҷилодор, бедандона. Гулаш дуҷинса, сафеди зардтоб. Мевааш ситорашакл (6–8-гӯша); аз он бӯйи анисун меояд. Аслан аз Хитой аст. Меваи бодиён хушбӯй буда, то 2% равғани эфир дорад.

## Хосияти шифоӣ
Табибони халқӣ бо ҷӯшобаи он (2 – 3-қошуқӣ пеш аз тановул) дарди меъда, табларза ва рагкаширо табобат мекунанд. Ҷӯшоби бодиён (1:20) лӯндакирмҳоро мекушад. Дар амалияи тибби муосир равғани эфири бодиёнро барои беҳтар намудани таъму бӯйи дору истифода мебаранд; кори рӯдаро низ тақвият мебахшад, барои тайёр кардани атриёт зарур аст.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Бадансозӣ

[thumb|right|190px|«Мистер Олимпия» 2008, [Декстер Ҷексон]]
thumb|right|190px|Евгений Сандов, падари бадансозии муосир
**Бадансозӣ** (), **бодибилдинг** (аз  — *бадан* ва  — *сохтан*), **мушакварзӣ**, **културизм** (аз ) — навъи варзиши бадан, ки фақат барои калону зебо шудани мушакҳои бадан карда мешавад.

Дар бисёр кишварҳоҳо ба истилоҳи англисиаш, яъне бодибилдинг қабул карда шудааст. Дар Фаронса, Итолиё, Испания ва баъзе мамлакатҳои дигар истилоҳи фаронсавии он — «културизм» (мушакварзӣ)-ро ба кор мебаранд.

## Таърих
Машқҳои вазнин барои инкишофи қувва ва зебоии бадан ҳанӯз дар Юнони Қадим ва Руми Бостон истифода мешуданд. Онҳо тадриҷан дар бисёр мамлакатҳо паҳн гардидандБадансозӣ бештар дар Амрико маъруфият пайдо кард. Бонуфузтарин озмуну мусобиқаҳо оид ба бадансозӣ дар Амрико «Марди зеботарини Амрико» ва «Марди зеботарини ҷаҳон» мебошанд. Дар с-ҳои 50 садаи 20 дар як қатор мамлакатҳои ҷаҳон бадансозии касбӣ маъмул шуд. Соли 1946 Федератсияи байналмилалӣ оид ба бадансозӣ ташкил карда шуд, ки 145 федератсияҳои миллиро муттаҳид менамояд (2010). Бонуфузтарин мусобиқаҳои байналмилалӣ оид ба бадансозӣ «Марди зеботарини Олимпия» (барои мардон) ва «Зани зеботарини Олимпия» (барои занон) мебошанд, ки аз соли 1965 ҳар сол аз ҷониби Федератсияи байналмилалии бадансозӣ ташкил карда мешаванд. Дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ба мушакҳои мушакварзон аз рӯйи ҳаҷм, зебоӣ ва мутаносибӣ баҳо медиҳанд. Маъруфтарин чемпионҳои мусобиқаи байналмилалии «Марди зеботарини Олимпия» Ли Хейнӣ (1984—1991), Арнолд Шварсенеггер (1970—1975, 1980), Ронни Колеман (1998—2005) мебошанд.

## Бадансозӣ дар Тоҷикистон
Бадансозӣ солҳои охир дар Тоҷикистон низ маъмул гардид. Соли 2009 Федератсияи бодибилдинг ва пауэрлифтинги Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил карда шудБадансозӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Турсунзода, Қӯрғонтеппа, Ваҳдат, ноҳияи Шаҳринаву Ҳисор ва ВМКБ инкишоф ёфтааст. Ҳар сол дар Тоҷикистон чемпионатҳои ҷумҳуриявӣ ва Ҷоми «Ширкати алюминийи тоҷик» (ТАЛКО) гузаронида мешаванд. Мушакварзони тоҷик аз соли 2009 дар чемпионатҳои ҷаҳон ва Осиё иштирок мекунанд. Азизов Азиз соли 2010 дар Бозиҳои дуюми соҳилии Осиё, ки зери сарпарастии Кумитаи олимпии Осиё баргузор шуд, ҷойи 3-юмро ишғол кард. Толибов Хуршед ссоли 2011 дар чемпионати ҷаҳон дар шаҳри Малако (Малайзия) ҷойи 8-умро соҳиб шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Большая советская энциклопедия. Т. 13. М., 1973;
* Польный курс бодибилдинга от начинающих до профессионалов. М., 2002;
* Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М., 2007;
* Альциванович К., Бухаров Е. Всё о бодибилдинге. М., 2010.

## Пайвандҳо
* 

## Сарчашма
*
Бодоми коғотак

**Бодоми коғотак** — бодоме, ки пӯсти нафису нарми тӯрмонанд дорад. Қисми зиёди бодоми коғотак аз мағз иборат аст. Каҷакбодоми тоҷикӣ ва коғотаки ялтагӣ маъмуланд.

## Нигаред низ
* Коғотак

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои бодом
Боди Наврӯз

«**Боди Наврӯз**» — таронаи мавсимию маросимии аҳди Сосониён, ки онро Борбади Марвӣ ба муносибати иди Наврӯз эҷод кардааст. «Боди Наврӯз» аз ҷумлаи оҳангҳои сигона ва силсилаи «Хусравонӣ»-и Борбад мебошад. Дар асрҳои 13–15 чун шуъба дар таркиби «Дувоздаҳмақом» амал доштааст. Он дар доираи «Ҳафтдастгоҳ»-и Эрон як порчаи оҳанги тараннумӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Раджабов А. Борбад: эпоха, традиция и новаторства. Д., 2010;
* Ҳамон. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д., 2011;
* شرح ردیف موسیقئ ایران.تهران، ۱۳۴۶ هـ. ش.؛
* فرصتئ شیرازی. بحور الالحان. تهران، ۱۳۴۲.؛
* مهدئ ستایشگر. نامنامۀ موسیقئ ایران زمین. تهران، ۱۳۷۸.؛
* رضا قلخان حدایت. فرهنگ انجمن آرای ناصری. تهران، ۱۳۰۴ هـ. ش.؛
* نصرت الله حدادی. فرهنگ موسیقئ ایران. تهران، ۱۳۷۵ هـ. ش

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Андрей Бобоев

**Андрей Бобоев**  (, ; 27 декабри 1923, Мсмна — 21 октябри 1964, Маскав) — оҳангсози озарӣ  ва армании шӯравӣ, арбоби шоистаи ҳунари ҶШС Арманистон.

## Зиндагинома
Консерваторияи давлатии шаҳри Боку (1950) ва аспирантураи Консерваторияи давлатии шаҳри Маскавро (1953) ба итмом расонда, дар муассисаҳои мадании Озарбойҷон кор кардааст. Аз соли 1960 дар Маскав кору зиндагӣ кардааст. Бо «Тоҷикфилм» ҳамкории густурда дошт, барои филмҳои бадеии «Ман бо духтаре вохӯрдам», «Дӯсти ман Наврӯзов», «Оташ дар кӯҳсор» «Қисмати шоир», «Оромӣ намешавад», «1002 шаб» мусиқӣ эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Композиторҳои Арманистон
Бойназар Бойназаров

**Бойназар Имомёрбекович Бойназаров** (1940, н. Ишкошими ВМКБ) — омӯзгор, санъатшинос, номзади илми таърих (2003). Соли 1961 Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов Баъди хатми омўзишгоҳ дар ноҳияҳои Ашт ва Вахш ба ҳайси омӯзгори санъати тасвирӣ кор карда, соли 1969 ба факултети таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ шаҳри Душанберо  соли 1977 хатм намудааст. Дар макотиби ҷумҳурӣ аз таърихи санъат дарс дода, дар Институти такмили ихтисоси муаллимони шаҳри Душанбе ва Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АИ Тоҷикистон корҳои таҳкиқотӣ анҷом додааст. Баъдан дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба ҳайси ассистент кор карда, солҳои 1999 - 2003 дар коллеҷи техникӣ, аз соли 2004 то 2015 муаллими калони кафедраи меъморӣ ва дизайни Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ буд. Аз соли 2015 ба Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ дубора ба кор омада, дар факултаи таҳсилоти томактабӣ ва ибтидоӣ ба сифати дотсенти кафедраи назария ва методикаи тарбияи мусиқӣ-бадеӣ кор мекунад. Рисолаи номзадиро доир ба “Таърихи ташаккулу инкишофи санъати тасвирии Тоҷикистон” дифоъ намудааст.  Муаллифи як идда мақола, дастуру китобҳои дарсӣ перомуни таърихи санъати тасвирии тоҷик дар солҳои шӯравӣ, санъати ороишӣ-бадеӣ аст.
## Осор
* Санъат ва меҳнат. (Китоби дарсӣ барои синфи 2), Красноярск, 2001;   
* Санъати тасвирӣ (Китоби дарсї барои синфи 5), Д., 2003;   
* Санъати тасвирӣ (Китоби дарсӣ барои синфи 7), Д., 2005;   
* Омӯзиши аслии тасвирҳо (Васоити методӣ), Д., 2006. 
* История становления и развития изобразительного искусства Таджикистана, - Д., 2006.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ
Арккосинус

thumb|Графики функсияи <math>y=\arccos x</math>

**Арккосинус** (лотинӣ: «arcus» — «камон» ва косинус) — яке аз функсияҳои триго­нометрии баръакс. Ишораташ Arccos х ё arccos х.

## Адабиёт

Гурӯҳ:Функсияҳои тригонометрӣ
Гурӯҳ:Ҳандаса
Девони пирӣ (китоб)

**Девони пирӣ** — маҷмуаи шеърҳои Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ. Ин китоб соли 2008 бо ҳамдастии Бунёди Лоиқ Шералӣ дар шаҳри Хуҷанд ба табъ расидааст. Мураттибони маҷмуа — Ромиш Лоиқзода ва Баҳриддин Алавӣ. Китоб аз 480 саҳифа иборат аст.

## Сарчашма
*Лоиқ Шералӣ. Девони пирӣ

Гурӯҳ: Китобҳо
Тошмуҳаммад Ниёзович Қорӣ-Ниёзӣ

**Тошмуҳаммад Ниёзович Қорӣ-Ниёзӣ** () — , омӯзгор, арбоби ҷамъиятӣ. Ходими хизматнишондодаи илми Ӯзбекистон (1939). Академики Академияи илмҳои Ӯзбекистон (1943), доктори илмҳои физика-математика (1939), профессор (1931). Президенти аввалини Академияи илмҳои Ӯзбекистон (1943—47). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1967).

## Зиндагинома
Тошмуҳаммад Қорӣ-Ниёзӣ хатмкунандаи Донишгоҳи Осиёи Миёна (1929), ректори ҳамин Донишгоҳ (1931—1933), Дар шаҳри Фарғона якумин мактаби типи навро ташкил кардааст(1917), соли 1920 ин мактаб бо курси дорулмуаллимини шаҳри Хуқанд ҳамроҳ карда шуда, ба техникуми таълиму тарбияи вилояти Фарғона табдил дода шуд ва Қорӣ-Ниёзӣ директори ин муассиса таъйин гардид. Комиссари Маорифи халқи Ӯзбекистон ва дар айни замон раиси президиуми кумитаи Илми назди Шӯрои комиссарони халқи Ӯзбекистон (1937—1938), мудири кафедраи математикаи Донишкадаи муҳандисони ирригатсия ва механизатсияи Тошкент (аз соли 1939) буд. Ҳамчунин дар вазифаҳои муовини раиси Шӯрои комиссарони халқи Ӯзбекистон (1939—11111943), раиси президиуми филиали Ӯзбекистонии Академияи илмҳои ИҶШС (1940—1943), аъзои президиуми Академияи илмҳои Ӯзбекистон (1947—1962) ва раиси шуъбаи физика-математикаи Академияи илмҳои Ӯзбекистон (1954—1960), сармуҳаррири маҷаллаи «Фан ва турмуш» (1939—1970) кор кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Усмонов Р. Устоз ва шогирдлар. T., 1969.
* Sulton Akbariy, Us tod (QoriNiyoziy xayotidan lavhalar). T. 1970.
* Sodiqov O. Biograficheskiye ocherki o deyatelyax obshestvennix nauk Oʻzbekistana, t.1. T. 1976.

## Пайвандҳо
* 
* Советский Энциклопедический Словарь — Кары-Ниязов Т. Н. 
* Большая Биографическая Энциклопедия.
* Сайт Академии наук Узбекистана 
* Ташмухаммед Ниязович Кары-Ниязов
* Академик Т. Н. Кары-Ниязов: жизнь и деятельность. Научно-популярный очерк
* С. В. Постников. Научные и публицистические работы академика Т. Н. Кары-Ниязова как источники по истории Узбекистана в годы Великой Отечественной войны 

Гурӯҳ:Олимони Ӯзбекистон
Бодғелак

**Бодғелак** (), **хори ғелон**, **шутуришкам**, **ғелак** — гиёҳест серхори худрӯй.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш сершох (аз 20 см то 1,5 м қад мекашад). Баргаш майда (дарозиаш 10–60 мм), борик, нӯгтез. Гулаш беранг ё гулобитоб (моҳҳои июл – авг. мешукуфад). Мевааш лӯнда, майда (қутраш 1,5 мм). Бодғелак асосан дар гилхок, хоки регу сангрезадор, санглох, шӯрзамин, чун алафи бегона дар киштзор, полиз ва ғайра (қаторкӯҳҳои Зарафшон, мавзеъҳои воҳаи дарёи Сир, Тоҷикистони Ҷанубӣ, Шарқӣ, Помири Ғарбӣ; 350–3000 м баландтар аз с. б.) мерӯяд.

## Корбурдҳо
Бодғелаки наврустаро бузу гӯсфанд нағз мехӯранд. Онро то давраи гулшукуфт силос мекунанд. Силосаш хушхӯр ва монанди бисёр руста ниҳои хӯшадор серғизост. Табибони халқӣ бо ҷӯшидаи шираи навдаҳои сероби бодғелак баъзе касалиҳои пӯстро табобат мекарданд. Ширааш барои ранг (зарду сабз) кардани мӯйина истифода мешуд. Бодғелакро барои собунпазӣ ва сӯзишворӣ ҳам истифода мебурданд. Тухми бодғелак то 17,5% равған дорад, ки барои истеҳсоли алиф ва рангу локкор мефармоянд. Дар барг (0,32%), поя (0,24%), тухм (0,51%) ва реша (0,01%)-и бодғелак як миқдор алкалоид (α-Салсолин, L- Салсолидин ва ғайра) мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора Таджикской ССР. Т. 3. Л., 1968;
* Садыков Ю. Д., Ходжиматов М. Алкалоиды Salsola pestifera A. Nels.//Изв. АН Таджикской ССР, Отд. физико-математических, химических и геологических наук. 1985, № 2 (96).

## Сарчашма
*
Фридрих Боденштедт

**Фридрих Боденштедт** (; 22 апрели 1819, Пайне, Саксонияи Поин — 18 апрели 1892, Висбаден) — нависандаи олмонӣ, .

## Зиндагинома
Дар шаҳрҳои Гёттинген, Мюнхен ва Берлин илмҳои фалсафа, таърих ва забонҳоро омӯхт. Солҳои 1841—1943 дар Маскав, 1844—1945 дар Тифлис муаллим буд. Дар Тифлис аз Мирзо Шафеи Возеҳ забонҳои форсӣ, гурҷӣ, арманиро омӯхт. Солҳои 1846—1947 ба Қафқоз, Осиёи Хурд сафар кардааст. Дар таассуроти ин сафар китоби «Ҳазору як рӯз дар Шарқ»-ро (2 ҷ., 1849—1950) навишт. Дар ин китоб тарҷумаи олмонии баъзе ғазалҳои Ҳофиз, ки Боденштедт аз забони Возеҳ навишта буд, ҷой дода шудаанд. Дар маҷм. «Сурудҳои Мирзо Шафеъ» (1851) низ ашъори баъзе шоирони озарбойҷонӣ ва форс-тоҷик, аз ҷумла рубоиёти Умари Хайёмро (маҷм. «Сурудҳо ва тамсилоти Хайём», 1881) ба забони олмонӣ тарҷума ва нашр кардааст.

## Китобшиносӣ
* 1843 — «Koslow, Puschkin und Lermontow»
* 1845 — «Poetische Ukraine».
* 1862 — «Russische Fragmente»
* 1875 — «Shakspears Frauencharaktere»
* 1882 — «Vom Atlantischen zum Stillen Ocean»

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Lexikon deutschpiachicher Sriftsteller. Leipzig, 1967.

## Сарчашма
*
Бодегон

[thumb|«Натюрморт» [Котан, Хуан Санчес|Хуан Санчес Котан]]
[thumb|«Наҳорӣ» [Веласкес]]
**Бодего́н** ( аз  «трактир, ошхона»; ш. ҷ. *бодегонес*) — наққошии натюрмортӣ ё жанрию натюрмортӣ, ки хосси санъати тасвирии Испониёи садаи XVII буд.

Вожаи испании «бодегон» дар ибтидо маънии «қаҳвахона, майкада ё ошхона»-ро дошт ва баъдтар нисбат ба ҳама гуна натюрмортҳо бо хӯрок истифода бурда мешуд. Лавҳаҳои ин жанри маишӣ зиндагии мардуми одӣ, саҳнаҳои таомпазӣ дар матбаҳро нишон медоданд. Поягузори ин жанр наққош ва ҳаккоки испаниягӣ Франсиско Эррерои Калонӣ буд. Баъдан ин сабкро шогири ӯ Д. Велескес муваффақона идома дод.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Натюрморт
Бодия (кулолгарӣ)

**Бодия** — дар кулолгарӣ, табақи сафолии деворадори давродавраш баланд. 

Бодия бо ҳамин ҷиҳаташ аз табақҳои мусаттаҳ фарқ мекунад. Ҳаҷмаш гуногун. Кулолон бодияро бо нақшҳои ҳандасӣ ва ислимӣ оро медиҳанд. Бодияи ҳаҷмаш миёна чун табақи ошкашӣ (дар маъракаҳо) маъмул аст. Коргоҳи чинибарории шаҳри Турсунзода бодияҳои сафолии мунаққашро бо рангҳои мунаққаши гуногун истеҳсол мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кулолгарӣ
Бодбонҳо

**Бодбонҳо**  (, ) — бурҷи Нимкураи Ҷанубии осмон, ки сарҳадди ҷанубии он аз Роҳи Каҳкашон мегузарад. 

Масоҳати Бодбонҳо 499,6 градуси квадратӣ буда, 195 ситораи ба чашм намоён дорад. Ситораи муниртарини бурҷ γ – Бодбонҳо ё Регор (бузургии ситоравиаш +1,75m) ситораи қӯша буда, аз шаш ситора иборат аст. Дар бурҷи Бодбонҳо пулсари машҳури Vela (даври гардишаш 0,0892 с, масофа то Офтоб 1500 с.р.), селҳои метеории Делта-Велидҳо, Гамма-Велидҳо ва Пуппидҳо-Велидҳо ҷойгиранд. Дар аввал Бодбонҳо қисми бурҷи бузурги Киштии Арго буд. Соли 1752 бо ташаббуси мунаҷҷими фаронсавӣ Никола Луи де Лакайл он ба се бурҷи алоҳида: Бодбонҳо, Думболаи Киштӣ ва Шоҳтахта тақсим шуда, дертар ба онҳо бурҷи Комапс низ ҳамроҳ карда шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бодбон

[thumb|300px|[Киштии бодбонӣи Русия ба номи «Седов»]]
**Бодбон** — пардаи махсусе, ки бар тири (суккон) киштӣ барои истифода бурдан аз қувваи вазиши бод ҷиҳати ҳаракати киштӣ баста мешавад. 

Бодбонҳо шаклҳои гуногун дошта, ҳангоми дар баҳр ё дарё вазидани бод барафрошта мешаванд ва дар вақти набудани бод ҷамъ карда мешаванд. Бод ба бодбон расида қувваи ҳаракат ва аэродинамикии болобардорро ба вуҷуд меорад. Одатан, бодбон барои ба ҳаракат даровардани воситаҳои шиноварӣ, баъзан дар воситаҳои нақлиётии хушкигард ва болои ях истифода мешавад (буер). Бодбонҳо рост, моил ва омехта мешаванд. Бодбони хурд аз як пораи матоъ, бодбони бузург аз якҷоя дӯхтани чанд пораи матоъ иборат аст. Ибтидо бодбонро аз матоъҳои мустаҳкам (зағирпоя, ҷут) медӯхтанд ва ҳоло матоъҳои синтетикӣ ва сунъӣ истифода мешавад. Баъзан ба ҷои матоъ (мас. дар виндсёрферҳо) плёнкаи полимерӣ низ ба кор бурда мешавад.

Бодбон намудҳои зерин дорад: рост (брифок; а), рейкавӣ (б), фоки бурида (в), лотинӣ (г), хитойӣ (д), шпринтӣ (е), гафелӣ (ж), гуарӣ (з) ва бермудӣ (и):

Бодбони рост одатан дар киштиҳои варзишӣ ва туристӣ, баъзан дар киштиҳои қадима (бриг, бригантина) ва муҳаррикдор истифода мешавад. Бодбони рейкавӣ (люгерӣ) ва фоки бурида дар заврақҳо ва киштиҳои муҳаррикдор насб карда мешавад. Бодбони хитойӣ як намуди рейкавӣ мебошад. Бодбони лотиниро дар заврақҳои нисбатан хурд (катамаран) мешинонанд. Бодбони шпринтӣ дар заврақҳои хурд, инчунин дар заврақҳои моҳигирӣ ва байдаркаҳо истифода мешавад. Бодбони гафелӣ тарҳи трапетсияро дошта, кам истифода мешавад. Шакли бодбони гуарӣ ба бермудӣ монанд буда, дар заврақҳои нисбатан хурд ба кор меравад. Бодбони бермудӣ ҳоло яке аз намудҳои асосӣ буда, дар киштиҳои сайёҳӣ ва пойгавӣ шинонда мешавад.  

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Морской словарь. , 1959;
* Морской энциклопедический словарь. , 1991;
* Яхтенное дело. , 2005.

## Сарчашма
* 

Бодбонбандӣ
Диафилм

thumb|350px|Диафилмҳо

**ДИАФИЛМ** – силсилаи тасвирҳои фотографии сиёҳу сафед ё рангаи беҳаракат, ки дар тасмаи синамо сабт шудааст. Барои тамошои фардии диафилмҳо аз филмоскоп ва барои намоиш дар экран аз диапроектор истифода мекарданд. Асосан диафилмҳоро бо мақсадҳои таълимӣ истеҳсол иекарданд. Дар киностудияи «Тоҷикфилм» диафилмҳо аз тарафи гурӯҳи филмҳои тасвирӣ бароварда мешуданд.

## Адабиёт
*А. С. Кошелев. Любительская фотокиноаппаратура / Н. Н. Жердецкая. — М.,: «Искусство», 1976. — 192 с.
*И. С. Голод, Н. И. Воронов, С. Я. Голосинский. Копировальный аппарат для оптической печати диапозитивов (рус.) // «Техника кино и телевидения» : журнал. — 1974. — № 8. — С. 63—68. — ISSN 0040-2249.
*И. Миненков. Ещё раз о диапозитивах и диафильмах (рус.) // «Советское фото» : журнал. — 1973. — № 4. — С. 40—41. — ISSN 0371-4284.

## Сарчашма
*Энциклопедия кино Таджикистана. – Душанбе: «ЭР-граф», 2012.
Ҳошим Раҳимов

**Раҳимов Ҳошим** () — ҳунарпешаи синамо. Узви Иттифоқи синамогарони ИҶШС
(1989).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи актёрии Донишкадаи Умумииттифоқии Давлатии синамогарон, шогирди ҳунарпешаи мардумии СССР, профессор С. Ф. Бондарчук (Маскав, 1975). Солҳои 1975—1981 — ҳунарпешаи театри мусиқӣ-драмавии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Ленинобод (ҳозира Хуҷанд), солҳои 1981—1987 — ҳунарпешаи театри давлатии драмаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ, солҳои 1987—1993 — ёвари коргардон ва коргадони дубляжи студияи синамои «Тоҷикфилм», аз соли 1993 — ҳунарпешаи театри мусиқӣ-драмавии ба номи Камоли Хуҷандӣ (шаҳри Хуҷанд).

## Филмшиносӣ
Дар филмҳои зерин нақш бозидааст:
* «Имрӯз ва ҳамеша» (1979),
* «Ҷинояткор ва вакилони дифоъ» (1981),
* «Контакт» (2 серия, телевизионӣ, 1981),
* «Саргузашти Муки кӯчак» (тел., 1983),
* «Тӯҳфа» (тел., 1984),
* «Обрӯ» (тел., 1984),
* «Дӯстонро намефурӯшанд» (1984),
* «Ҳодиса дар фурӯдгоҳ» (3 серия, тел., 1987),
* «Нигоҳ» (1988),
* «Дарди ишқ» (1989),
* «Ҳодисаи ғайриэҳтимолӣ» (1989),
* «Майдони кишти пиёз» (тел., 1989),
* «Туҳмат» (1992),
* «Қасоскори хурдакак» (1992)
ва ғ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Энциклопедия кино Таджикистана. — Душанбе: «ЭР-граф», 2012.

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Комил Мусофиров

## Зиндагинома
Комил Мусофиров соли 1937 дар ноҳияи Тоҷикобод таваллуд шуда, аз аввалин хатмкардаҳои факултаи шарқшиносӣ (забонҳои Осиё ва Аврупо)-и ДМТ дар солҳои 1958—1963 мебошад. Ӯ инчунин муҳассили яксолаи Донишгоҳи Бағдод буда, зиёда аз 50 сол дар кафедраи филологияи араби ДМТ ба ҳайси омӯзгори забон ва адабиёти араб кор кардааст.

Комил Мусофиров тӯли 12 сол, аз 1983 то 1995 раҳбарии факултаи шарқшиносии ДМТ-ро ба уҳда доштааст.

Комил Мусофиров шоми 29-уми октябри соли 2014 дар синни 77 солагӣ аз дунё даргузашт.

## Осор
Комил Мусофиров муаллифи зиёда аз 50 мақолаи илмиву тадқиқотӣ ва беш аз 20 китобро аз арабӣ ба тоҷикӣ ва русӣ тарҷума кардааст. Аз ҷумла «Китоби дарсии забони арабӣ» (1975), «Маҷмуаи ҳикояҳо ва латифаҳои арабӣ» (1970), «Ҳикояҳои арабӣ», «Шарораи аввалин», «Ном ва номгузорӣ» маҳсули қалами Комил Мусофиров мебошанд.

## Ҷоизаҳо
Комил Мусофиров барои хидматҳои шоёнаш дар замони шӯравӣ бо «Нишони аълочии мактабҳои олии СССР», медали «Барои меҳнати шуҷоатнок» ва дар замони истиқлол ба унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон» мушарраф гаштааст.

## Эзоҳ
Бодбизан

thumb|Бодбизани дастии ҷопонӣ
**Бодбезак**, **бодбизан**, **мирваҳа** — афзори шамолдиҳӣ дар мавсими гармо.

## Таърих
Бодбезак аз замонҳои қадим дар мамлакатҳои мухталифи олам, бештар дар кишварҳои гармиқлим (қораи Африқо, Ҳинд, Осиёи Пеш, Осиёи Хурд, Осиёи Марказӣ, Хитой ва амсоли инҳо) маъмул буда, аз баргҳои хурмо, нилуфар, пари баъзе аз парандагон, баъдҳо аз коғаз, устухони фил, косахонаи сангпушт, филизз, матоъи абрешим ба шаклҳои гуногун сохта мешуданд. Аз ҷиҳати шакл низ андозаву тарҳҳои мухталиф дошта, қисме сода ва бархе кандакорӣ, ҳаккокӣ, нигинкорӣ, гулдӯзӣ ва наққошӣ шуда буданд, ки ин навъи бодбезакро аслан сарватмандон истифода мебурданд. Бо вуҷуди дар замони ҳозира ихтироъ шудани бодбезакҳои барқӣ бодбезакҳои маъмулӣ ҳам фаровон истифода бурда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Большая советская энциклопедия. Т. 4. М., 1971;
* Большая иллюстрированная энциклопедия. Русский мир. Т. 12, М., 2008.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои дастӣ
Баҳраи ҳушӣ

thumb|Баҳраи ҳӯшӣ
**Баҳраи ҳӯшӣ**, ё **ҳушбаҳр**, **IQ** (кӯтоҳшудаи ) — равише барои санҷиши ҳуши инсон аст. Дар форсӣ гоҳе ба иштибоҳ онро **зариби ҳушӣ** меноманд. Зариб (), як омили зарбӣ дар бархе аз ҷумлаҳо як ибораи риёзист, ки маъмулан як адад аст; Дар ҳоле, ки баҳра () ҳосили тақсими як адад (дар инҷо синни зеҳнӣ) бар адади дигар (дар инҷо синни замоншинохтӣ ё тақвимӣ) аст. Баҳраи ҳушӣ ададе бо миёнгини 100 ва инҳирофи меъёри 15 мебошад. Аз ин рӯ дар радабандӣ ва тақсими ҳуш, ба сурати миёнгин наздики 70% аз мардум дорои ҳуши миёна, 12% ҳуши болотар аз миёна, 2% дарсад бисёр боҳуш ва 1% афроди баргузидаро дар бар мегиранд. Ҳамин раванд дар бораи афроди камҳӯш, вопасмондаи зеҳнӣ ва ғайра дар сӯи дигар побарҷост.

## Эзоҳ