open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сӯфии Мозандаронӣ

**Муҳаммад Сӯфии Мозандаронӣ** (; ? — 1625, Аҳмадобод) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз Сӯфии Мозандаронӣ тақрибан 4 ҳазор байт (ғазал, қасида, рубоӣ) боқи мондааст. Сӯфии Мозандаронӣ дар тазкираи «Майхона» ҳамчун муаллифи соқинома зикр шудааст. Соқиномаи ӯ яке аз беҳтарин соқиномаҳо дар адабиёти форс-тоҷик ба шумор меравад. Тазкирае дар бораи шоирони форсизабон бо номи «Бутхона» ба қалами Сӯфии Мозандаронӣ мансуб аст.

Дар ашъори Сӯфии Мозандаронӣ мавзӯъҳои анъанавии адабиёти форс-тоҷик (ишқ, ғами ҳиҷрон, ҷудоӣ, панду насиҳат ва ғайра) ба назар мерасанд. Дар эҷодиёти ӯ афкори озодандешӣ мушоҳида мешавад. Аз ин рӯ баъзе муосиронаш уро кофир хондаанд.

Намунаҳо аз эҷодиёти Сӯфии Мозандаронӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Устод Исои Шерозӣ

**Устод Исо Шерозии Нақшанавис** (), ё **Исохон** () — тарроҳ ва меъмори форс-тоҷик, аз меъморони Тоҷмаҳал.

## Эзоҳ
Шоҳмуҳаммад Навбар

**Шоҳмуҳаммад Навбар** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Навабар шоири сермаҳсул буда, ба қавли Малеҳо «дар ҳар боб таснифоту таълифот доштааст». Ашъори парокандаи шоир дар маҷмуа ва баёзҳои асрҳои 17 ва 18 ба назар мерасанд. Достоне бо номи «Анису-л-ушшоқ» ба ӯ нисбат дода мешавад. Навбар шоири зиндадил буда, ба ояндаи нек умед мекардааст. Порчаи мазкур аз офаридаҳои Навбар аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Забони сарғуломӣ

**Забони сарғуломӣ** як забони эронии нобудшуда аст ки дар дехаи Саргуломи Вилояти Бадахшони Афгонистон бад-он сухан гуфта мешуд. Профессори рус Иван Зарубин дар солҳои 1920 ин забонро сабт кардааст.

## Эзоҳ
Мирзо Ҷонибек Сомии Бадахшӣ

**Мирзо Ҷонибек Сомии Бадахшӣ** (қарни XVII) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Падараш аз Осиёи Миёна ба Ҳиндустон рафта буд; Сомӣ дар Кашмир ба дунё омадааст. Дар Деҳлӣ зиндагӣ ва эҷод кардааст, баъзан бо нисбаи «Деҳлавӣ» низ ёд мешавад. Аз осори ӯ абёти пароканда аз қасидаҳо, ғазалҳо ва ғайра ба воситаи тазкираҳо боқӣ мондаанд. Мавзӯъи ашъори Сомӣ ишқ, ҳасби ҳол ва ғайра мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Хоҷа Маҳмуди Сеторӣ

**Хоҷа Маҳмуди Сеторӣ** (1520, Бухоро — 1598, Бухоро) — навозанда, хонанда, мусанниф ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Санъати овозхонӣ, сознавозиро ибтидо аз падараш, ки марди шоиртабъу ҳунарманд буд, меомӯзад. Зиндагӣ ва фаъолияти Хоҷа Маҳмуди Сеторӣ дар Бухоро гузашта, ҳунарандӯзиаш дар ин ҳавзаи ҳунарӣ сурат гирифтааст. Барои такмили сознавозӣ ба шогирдии Хоҷа Мираки Маҷрӯҳи Бухороӣ ворид шуда, аз ӯ асосҳои назарию амалии сознавозӣ, санъати таснифсозиро меомӯзад.

Дар сози сетор нобиғаи замон буда ва барои ин соз таснифоти тоза сохта, махсусан «Савти Сеторӣ», «Пешрави Сеторӣ», «Амали Сеторӣ», «Нақши оина», «Савти оламафрӯз», «Саҷъ ба Наво», «Саҷъ ба Рост», «Кор ба Фохтазарб» ва ғ. назди аҳли созу овоз маъмулу писандида, устодони ҳавзаҳои ҳунарии Бухорою Марв, Самарқанд тазмину назираҳои рангини мусиқӣ эҷод намудаанд. Хоҷа Маҳмуди Сеторӣ дар ҳавзаи иҷроии Бухоро бо сабки хоси иҷроияш шӯҳрат пайдо намуда, пайравону шогирдонаш Солеҳи Сеторӣ, Наврӯзи Сеторӣ (Хонанда) ва диг. сабки ӯро идома медиҳанд. Хоҷа Маҳмуди Сеторӣ ба ашъори Кавкабии Бухороӣ, Абдурраҳмони Мушфиқӣ ва диг. дар шаклу анвои «амал», «қавл», «савт», «нақш» таснифоти рангин сохта, дар тазмини «Куллиёт»-и ӯ ба мақоми «Рост» асари тозае сохтааст. Хоҷа Маҳмуди Сеторӣ ғазалу рубоӣ, маснавӣ, соқиномаҳои ҷолиб суруда ва ба аксарашон оҳангҳои рангин эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. —ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1598
Гурӯҳ:Зодагони соли 1520
Хоҷа Мулломуҳаммади Зангбоз

**Хоҷа Мулломуҳаммади Зангбоз** (1537, Бухоро — 1608, Бухоро) — навозанда, хонанда, ҳаззол, мусанниф ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Санъати навозандагӣ, овозхонӣ, ширинкорию базлагӯиро аз падараш, ки аҳли ҳунар буд, меомӯзад. Ибтидо фаъолияти иҷроияшро ба ширингуфторию базлагӯӣ оғоз намуда, дар ҳунари сознавозӣ, овозхонӣ «нодираи рӯзгор ва аъҷубаи замон» (Восифӣ, «Бадоеъу-л-вақоеъ»). Дар созҳои танбӯру қонун, барбат «моҳири давр, фусунгари маҷлиси акобиру удабо буд» ва дар ин созҳо ихтирооти тоза намуда, аҳли созу наво писандиданд. Мулло Муҳаммади Зангбоз дар жанру шаклҳои шеърию мусиқии «амал», «савт», «қавл», «рехта» таснифоти рангине ба зарбу навоҳои мақомҳои «Рост», «Ҳиҷозӣ», «Наво», «Ҳусайнӣ» (бар усулҳои «Шодиёна», «Барафшон», «Мухаммас», «Зарбулфатҳ») сохта, махсусан асарҳои «Пешрави занг», «Кор ба тариқи Наво», «Қавл ба Рост», «Савти Зангбоз», «Нақши зангу саворӣ», «Кор ба Роҳи боло», «Рехта бар Самоӣ», «Мухаммаси Зангбоз» ва ғ. дар доираҳои ҳунарии Бухоро, Самарқанд, Ҳирот, Марв шӯҳрати зиёд доштаанд. Мулло Муҳаммади Зангбоз дар ҳунарҳои намоишии чашмбандӣ, ширинкорӣ, санъати хаттотӣ, мӯҳрканӣ «табъи равону завқи саршор» (Восифӣ) дошт. Шеърро некӯ мегуфт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. —ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Зодагони соли 1537
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1608
Хоҷа Наврӯзи Танбӯрӣ

**Хоҷа Наврӯзи Танбӯрӣ** (1540, Бухоро — 1610, Бухоро) — навозанда, мусанниф ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз асилзодагон, фарҳангиёни Бухоро буда, падараш шоирпешаю ҳунарманду донишманд буд ва асосҳои илму ҳунари замонаашро аз ӯ омӯхт. Ба сознавозӣ, овозхонӣ аз овони ҷавонӣ пардохта, дар созҳои танбӯру қонун, сато бештар маълуму машҳур буд. Дар сози танбӯр тағйироте ворид намуда, дар ин замина асарҳои созию овозӣ дар ҳамовоии ин соз тасниф кардааст. Муддати зиёд назди Устод Султонмуҳаммади Танбӯрӣ дарси маҳорат, таснифофарӣ андӯхта, ба ифтихори ӯ «Куллиёти танбӯр» (ба зарбу навои «Ҳусайнӣ», усули «Барафшон», матнашро худаш тадвин карда) таълиф намуд. Хоҷа Наврӯзи Танбӯрӣ дар шаклу анвои шеърию мусиқии «амал», «пешрав», «навбат», «савт», «куллиёт», «қавл» ба ашъори Хоҷа Ҳасани Нисорӣ, Кавкабии Бухороӣ, Мушфиқӣ ва диг. эҷод карда, аз ҷумла «Пешрав Танбӯрӣ», «Амали ду гул» (ба мақоми «Ироқ»), «Савти паричеҳр» (ба мақоми «Исфаҳон»), «Нақши чашмони олу» (ба мақоми «Ушшоқ») ва «Куллиёт» (ба мақоми «Рост», назираи мусиқӣ ба «Куллиёти Кавкабӣ») ва ғайра дар ҳавзаҳои Бухорою Самарқанд, Марв назди аҳли созу овоз мақбулу писандида будааст. 

Хоҷа Наврӯз табъи хуби шоирӣ дошта, ғазалу соқиномаро некӯ мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. —ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Зодагони соли 1540
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1610
Устод Муҳаммади Нойӣ

**Устод Муҳаммади Нойӣ** (1520, Хуросон — 1610, Ҳинд) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, хонанда ва и форс-тоҷик, намояндаи номвари ҳавзаи иҷроии Ҳинд.

## Зиндагинома
Мусиқӣ, шеърро аз падараш омӯхт ва дар мутрибӣ (ной) соҳибҳунари замон буд. Дар шаклу анвои шеърию мусиқии «савт», «амал», «нақш», «қавл», «рехта» таснифоти рангин сохта, барои фарзанди Акбар (1556—1605) Шоҳсалим оҳангу таронаҳои зиёд эҷод намуда ва дар дарбор мартабаю эътибори баланд доштааст. Барои таснифҳояш Устод Муҳаммади Нойӣ аз Акбар тӯҳфаҳои гаронбаҳо мегирад. Шеърро некӯ (ғазал, рубоӣ, маснавӣ) мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. —ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Зодагони соли 1520
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1610
Ҳисобии Натанзӣ

**Мавлоно Мирзо Сулаймон Ҳисобии Натанзӣ** (; 1540, Натанз — 1611, Табрез) — ориф, донишманд, , навозанда ва мусиқидони форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Кошон ба камол расида, дар илмҳои тиббу риёзиёт, фалсафа, ахлоқ, шеър ва мусиқӣ тасаллут дошт. Ҳисобӣ дар мусиқӣ ва шеър истеъдоди баланд дошта "Дар илми мусиқӣ моҳир ва таснифоти бомазза, «савт»-у «нақш», «амал», «пешрав»-ҳои бадеъ аз ӯ зи понздаҳ гӯяндагони «Ироқ» аст, эҷод кардааст. Ҳисобӣ дар шаклу анвои шеърию мусиқии «қавл», «рехта», «саҷъ», «соқинома», «пешрав» дар заминаи савту навои мақомҳои «Рост», «Ҳиҷоз», «Наво» таснифоти рангин сохта, дар ҳавзаҳои Ироқи Аҷам, Табрезу Кошон шуҳрату эътибори зиёди ҳунарӣ доштаанд. Матни аксари таснифоти мусиқиашро худи Ҳисобӣ эҷод намуда, ғазалу рубоӣ, маснавиро дар пояи баланди бадеӣ месуруд ва мисраъи зерин далели табъи саршори шоирии ӯст:

Ҳисобӣ пайравону мубаллиғони зиёд дар мусиқӣ ва шеър доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. —ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Зодагони соли 1540
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1611
Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Ҳофизи Мираки Бухороӣ

**Ҳофизи Мираки Бухороӣ** (?, Бухоро — 1598/99, Ҳирот) — мусиқидон, навозанда, хонанда,  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Фаъолият, зиндагии Ҳофизи Мираки Бухороӣ дар Бухоро, Ҳирот, Марв сурат гирифта, камолоти ҳунариаш асосан дар Бухоро ҷараён ёфта, асосҳои амалию назарии созу овоз, шеър ва ҳунарҳои бадеиро дар зодгоҳаш андӯхтааст. Ҳофизи Мирак муддати чанд сарпарастии нақорахонаи Султон Ҳусайн Бойқароро (1470—1506) ба уҳда дошт ва дар тарбияи ромишгарон саҳми устодӣ дорад. Барои Хадичабегим (зани Ҳусайн Бойқаро) дар шаклҳои шеърию мусиқии «савт», «амал», «қавл», «нақш» асарҳо офарида, аз ҷумла «Амали Бегим», «Нақши ситораи паррон», «Қавли оташи дил» дар ҳаёти мадании Ҳирот таҳаввулоти назирасароиро тақвият бахшид. Ҳофизи Мираки Бухороӣ дар усулҳои «Шодиёна», «Хоразмӣ» барои нақорахона таснифоти «Амали Мирак», «Сарбанди нақора», «Нақши Мирак», «Чанбари нақора», «Савти нақора» ва ғайраро офаридааст. Шеърро (ғазал, рубоӣ) некӯ мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. —ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1598
Озар Кайвон

**Озар Кайвон** (; ) — мӯбади зартуштӣ ва файласуфи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Озар Кайвон дар Шероз зиндагӣ мекард ва дар авоили қарни 11 қамарӣ бо теъдоде аз ёронаш дар замони Акбаршоҳ ба Ҳиндустон рафт ва онҷо, ки бозори динсозӣ гарм буд ва Акбаршоҳ хостори офариниш ва густариши ойине фарогир ва ҳамагонӣ буд, Озар Кайвон омезае аз зартуштигарӣ, ислом, суфигарӣ ва ойини ҷукиҳои ҳиндуро ба номи дини бостонӣ падидор сохт ва наске аз пеши худ фароҳам овард ва онро «Дасотир» ном ниҳод.

## Эзоҳ
Фатҳуллоҳи Шерозӣ

**Сайид Мир Фатҳуллоҳи Шерозӣ** (; ? — 1588/89, Кашмир) — ҳуқуқдони исломӣ, вазири иқтисод, муҳандис, механик, мухтареъ, , , пизишк, файласуф, ҳунарманд ва сӯфии форс-тоҷики Ҳиндустон, яке аз нависандагони «Таърихи алфӣ».

## Ихитироъот
Аслиҳаи муқаддамотии зидди пиёданизоми туфанги регбор бо теъдоде лӯла силоҳ, ки шабеҳи тӯпи дастӣ аст аз ихтироотест, ки ба ӯ нисбат дода шудааст.

## Эзоҳ
Муҳаммадқосими Фаришта

**Муҳаммадқосим Ҳиндушоҳи Астарободӣ** (), маъруф ба **Фаришта** (; ) —  ва пизишки форс-тоҷик, коргузори салотини Аҳмаднагар ва Биҷопури Ҳинд, муаллифи «Тарихи Фаришта» ва «Дастуру-л-атиббо» .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Ҳакими Гелонӣ

**Алӣ ибни Камолуддин Муҳаммади Гелонӣ** (), маъруф ба **Ҳакими Гелонӣ** (; ) — пизишк ва и форс-тоҷики Ҳиндустон.

## Эзоҳ
Абулфатҳи Гелонӣ

**Абулфатҳи Гелонӣ** (; ) — ҳаким, донишманд ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Абулфатҳи Гелонӣ пас аз рӯйи кор омадани ҳукумати шиъаи Сафавӣ дар Эрон ӯ ҳаммонанди бисёре аз уламои эронии суннӣ аз тарси ҷони хеш аз Гелон ба Ҳинд гурехт ва садриаъзами Акбаршоҳ шуд. Аз вай ба унвони ибдоъкунандаи қалён ёд мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* یونس کرامتی. «ابوالفتح گیلانی». دانشنامه آریانیکا. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ مه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۸.
Султоналӣ Табиби Xуросонӣ

**Ҳаким Султоналӣ Табиби Xуросонӣ** (; қарни XVI) — донишманд ва пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Хуросону Самарқанд таҳсил кардааст. Аз асарҳои Султоналии Табиби Xуросонӣ «Дастуру-л-илоҷ» (соли 1526—1527) маълум мешавад, ки ӯ ба омухтани масъалаҳои беҳдошти хӯрок, нушокиҳо, мавриди хоб, сару либос, машғулият ва варзиш, кори ҷисмонӣ, иқлим ва ғайра эътибор додааст. Султоналии Табиби Xуросонӣ тақрибан 300 сол пеш аз пайдоиши мафҳуми микроб хосияти сироятии ваборо ба эътибор гирифта, барои дезинфекция истифода бурдани сиркоро тавсия намудааст. Султоналии Табиби Xуросонӣ дар асархояш оид ба безарар намудани оби нӯшокӣ (бо омехтаи пиёзу сирко), сабабҳои пайдоишина усулҳои пешгириву муолиҷаи бемориҳои гуногун, ба дигаршавии мизоҷу хилтҳо ва ғайра вобаста будани бемориҳо маълумоти муфид овардааст. Вай барои осон шудани муолиҷа ва риоя намудани меъёри доруҳо синну соли одамро ба 4 давра (кудакӣ — то синни 15, ҷавонӣ — то 30—40, миёнасолӣ то 60 ва пирӣ — баъди 60) тақсим намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Содиқибеги Афшор

**Содиқибеги Афшор** (), **Содиқии Китобдор** (; ) — мусаввир, хушнавис, китобдор, тазкиранавис ва шоир шоири порсигӯ.

## Эзоҳ
Фаррухбег

**Фаррухбег** (; ) — рассом ва минётурнигори дарбори Муғулони Ҳинд.

## Эзоҳ
Рустами Гургонӣ

**Рустами Гургонӣ** (; қарни XVI) — пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Рустам пизишки махсуси ду тани аз султонҳои Дакан буд, Малик Аҳмадшоҳи I (1510—1490 милодӣ) ва Бурҳоншоҳи I (1553—1510) ва дар шаҳри Аҳмаднагар дар фалоти Дакан дар Ҳинд зиндагӣ менамуд. Номи ӯ нишондиҳандаи эрони будани ӯст ва аслияти ӯро, ки аз Гургон воқеъ дар устони Гулистони кунунии Эрон аст, нишон медиҳад. Муҳимтарин асари Рустам Гургонӣ «Захираи Низомшоҳӣ» аст. Ӯ ин асаро ба Низомшоҳи Дакан тақдим кардааст. «Захираи Низомшоҳӣ» дар бист боб дар бораи хосиятҳои гиёҳҳои доруӣ ва табобати бемориҳост. Китоби дигари ӯ «Рисолаи ҳамиёт» аст, ки дар бораи навъҳои табҳост. Аз алқобҳои Рустами Гургонӣ метавон ба Рустами Ҷурҷонӣ ва Мулло Рассоми Ҷурҷонӣ ва Мирзо Рустам ишора кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* C.A. Storey, *Persian Literature: A Bio-Bibliographical Survey*. Volume II, Part 2: E.Medicine (London: Royal Asiatic Society, 1971), p. 244
* Fateme Keshavarz, *A Descriptive and Analytical Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the Wellcome Institute for the History of Medicine* (London: Wellcome Institute for the History of Medicine, 1986), pp 274-6 no 130.
Муҳаммадбоқири Яздӣ

**Мулло Муҳаммадбоқир ибни Зайналъобидини Яздӣ** () — и форс-тоҷик.

## Таълифот
Муҳиммтарин асари риёзӣ мавҷуди вай «Уюну-л-ҳисоб» ном дорад, ки онро ба тақлид аз китоб «Мифтоҳу-л-ҳисоб»-и Ғиёсуддин Ҷамшеди Кошонӣ навишт.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Muhammad Baqir Yazdi: ''ʿUyūn al-ḥisābʿ'', Arabisch, Handschriftliche Kopie aus dem Jahr 1854, Katalognummer der Majlis-i Shurá-yi Islāmī Bibliothek in Teheran: 10-18201 (abgerufen am 22. August 2020)
Ҳасанбеги Румлу

**Ҳасанбеги Румлу** (; ) — и форсинависи аҳди Сафавиён, муаллифи «Аҳсану-т-таворих», амири қизилбош.

## Эзоҳ
Ҷалолуддини Яздӣ

**Мулло Ҷалолуддин Муҳаммад Мунаҷҷими Яздӣ** (), мулаққаб ба **Мулло Ҷалол** (; ) —  ва  машҳури даврони салтанати шоҳ Аббоси I.

Вай дар улуми фалакӣ ва танҷим дар аҳди худ устоде машҳур буд ва дар сафарҳову ҷангҳо ва бештари авқот бо шоҳ Аббос ҳамроҳ ва ҳаргиз аз ӯ ҷудо намегардид ва шоҳ дар ҳар кори муҳимм бо Муллоҷалол машварат мекард ва бидуни машварати ӯ тасмими қотеъ намегирифт. Аз муҳиммтарин осор ӯ метавон «Таърихи Аббосӣ»-ро ном бурд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ис­кандарбеки Муншӣ

**Искандарбеки Муншӣ** ( ‎ ) — муншӣ, адиб, шоир ва и форсизабони дарбори Сафавиён, муаллифи «Таърихи оламорои Аббосӣ».

## Зиндагинома
Баъзе паҳлуҳои ҳаёти Искандарбеки Муншӣдар «Оламорои Аббосӣ» ва «Гулистони ҳунар»-и Қозӣ Аҳмад Муншии Қумӣ ёд шудааст. Ба қавли баъзе муаррихон, Искандарбеки Муншӣаз тоифаи туркмони Озарбойҷон буд. Баъди омӯхтани илмҳои маъмули замонаш, аз ҷумла илми сиёқ (навъи муҳосибот) чанд муддат ба корҳои давлатӣ машғул шуд. Искандарбеки Муншӣдар аҳди шоҳ Муҳаммади Худобанда (1578–87) котиби «дафтари шаръиёт» буд. Соли 1586 Искандарбеки Муншӣҳамчун муншии девон дар лашкаркашии Ҳамза Мирзои валиаҳд бар зидди исёнгарони Искандар Ироқи Аҷам ширкат кард. Искандарбеки Муншӣсоли 1593 ба дарбори шоҳ Аббоси I (ҳукмронӣ 1588–1629) ҷалб шуда, чанд муддат муншии девони иншо буд. Пас аз фавти шоҳ Аббоси I (1629) Искандарбеки Муншӣвоқеаҳои таърихии даврони ҳукумати шоҳ Сафӣ (1629–41) ва ворисони ӯро бо номи «Зайли Оламорои Аббосӣ» таълиф кард. Дар асари дигараш – «Муншаот» номаҳои навиштаи Искандарбеки Муншӣба шоҳону амирон ва дигар амалдорон гирдоварӣ шудааст. Искандарбеки Муншӣдар эҷоди шеър ва навиштани моддаи таърих низ маҳорати хуб дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Таърихи оламорои Аббосӣ

«**Таърихи оламорои Аббосӣ**» () — асари Искандарбеки Муншӣ, ки ба ба забони форсӣ таълиф шуда, дар бораи таърихи хонадони Сафавиён ё Қизилбошҳо аст.

Муаллиф асари худро соли 1629 ба итмом расонддаст. «Таърихи оламорои Аббосӣ» аз муқадима (иборат аз 12 Маколл ду муҷаллаи ва хотима иборат аст. Асар дар бораи вазъияти иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсии Эрони охири асри 16—аввали асри 17 маълумот дода, аз тарзи давлатдорӣ, сохти маъмурии мамлакат, ҳқроҷу андоз, аҳволи халқ, хуруҷҳои зиддифеодалӣ ва сиёсати берунаи давлати Сафавиён баҳс мекунад. «Таърихи оламорои Аббосӣ» дар бораи сиёсатмадорон, ҳокимони музофотҳо, олимон ва рӯҳониёни намоёни шиа низ маълумот медиҳад. Ин китоб барои таҳқиқи таърихи Мовароуннаҳри асрҳои 16—17 маъхази пурбаҳоест. Дар асар муносибати Сафавиён бо Бобур ва Шайбониён ботафсил баён ёфтааст. Баёни воқеаҳо дар «Таърихи оламорои Аббосӣ» аз рӯи тартиби солҳо буда, бо сабки равон навишта шудааст. «Таърихи оламорои Аббосӣ» идома низ дорад, ки он бо унвони «Замимаи таърихи оламорон Аббосӣ» маълум аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Хуршоҳ ибни Қубод

**Хуршоҳ ибни Қубоди Ҳусайнӣ** (; ) — и эронитабори ҳиндӣ, муаллифи «Таърихи Элчӣ».

## Зиндагинома
Дар Ироқи аҷам ба дунё омадааст, таърих таваллуди ӯ мушаххас нест.

## Эзоҳ
Махдум Шарифии Шерозӣ

**Махдум Шарифии Шерозӣ** (; ) — давлатмард ва и форс-тоҷик буд, муаллифи «ан-Навоқиз ли бунёни-р-равофиз».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Забони киммерӣ

**Забони киммерӣ** — забоне аз гурӯҳи забонҳои эронии кимериёни бостон аст, ки дар ҳудуд қарни ҳаштуми пеш аз мелод мезистаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои эронӣ
Ақилии Шерозӣ

**Муҳаммадҳошим Ақилии Шерозӣ** (; 1670—1747) — пизишк ва донишманди форс-тоҷики дарбори Муғулони Ҳинд.

## Зиндагинома
Ҳаким Алавихон соли 1670 дар Шероз ба дунё омадааст. Дар соли 1699 ӯ ба Ҳиндустон рафт ва худро дар Муғул муаррифӣ кард ва дар он ҷо ӯро пизишки шоҳзода Муҳаммад Аъзам таъйин карданд. Ҳокими Муғул Баҳодуршоҳ (1707—1712) ба ӯ унвони «Алавихон»-ро дод.

Аз ҷумлаи осори Ақилӣ метавон ба мавориди зер ишора намуд:

* «Қарободини кабир»
* «Хулосату-л-ҳикма»
* «Муолиҷот»

## Эзоҳ

## Адабиёт
* C.A. Storey, Persian Literature: A Bio-Bibliographical Survey. Volume II, Part 2: E.Medicine (London: Royal Asiatic Society, 1971, pp. 273-5 no. 475.
* Cyril Elgod, Safavid Medical Practice: or, The practice of medicine, surgery and gynaecology in Persia between 1500 A.D. and 1750 A.D. (London: Luzac, 1970), pp. 85-6.

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Мақсудалии Табрезӣ

**Мақсудалии Табрезӣ** (қарни XVII) — ориф, пизишк,  ва донишманди форс-тоҷики дарбори Муғулони Ҳинд.

## Зиндагинома
Чи тавре ки нисбааш нишон дод, аз Табрез буд. Ӯ тарҷумоне буд, ки бо дархости шоҳ Ҷаҳонгир (ҳукм. 1605—1627) кор мекард.

Ӯ рисолаҳои арабиро ба форсӣ тарҷума кардааст, аз ҷумла рисолаи арабӣ дар бораи ҳаёт ва гуфтаҳои 34 донишманд ва табибони пеш аз ислом ва 77 донишманд ва табибони баъиисломӣ, ки аз ҷониби Шаҳразурӣ дар соли 1282 мелодӣ таълиф шудаанд.

Дар Китобхонаи миллии тиби ИМА нусхаи тарҷумаи форсии Мақсудалии Табрезӣ аз ин тазкира мавҷуд аст, ки дар он гуфта мешавад, ки ӯ ба тарҷумаи рисолаи Шаҳразурӣ дар соли 1602-и мелодӣ шурӯъ кардааст, ҳарчанд манобеъи дигар мегӯянд, ки ӯ дар соли 1605-и милодӣ бо дархости Ҷаҳонгир тарҷумаро ба уҳда гирифтааст.

Тибқи баъзе манобеъи биографӣ, Табрезӣ як донишманди тасаввуф буд, ки бо вуҷуди ин дар дарбори волии Гуҷарот як чеҳраи бонуфузе буд, ки солҳои тӯлонӣ пеш аз фитнаи душманон алайҳи ӯ ва дар қалъаи Гвалиёр зиндонӣ шуданаш хидмат мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* C.A. Storey, Persian Literature, a Bio-Bibliographical Survey. Volume I, Part 2: Biography, Additions and Corrections (London: Luzac, 1953), p. 1108
* Fateme Keshavarz, A Descriptive and Analytical Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the Wellcome Institute for the History of Medicine (London: Wellcome Institute for the History of Medicine, 1986), pp 542-3 no 368
Шикебии Табрезӣ

**Мақсудалӣ Шикебии Табрезӣ** (; ? — 1563) — и форс-тоҷик, муаллифи «Хулосату-л-ашъор».

## Зиндагинома
Ӯро шоири латифтабъ ва марде покниҳод зикр карда, ки дар шоире ба мартабаи олӣ даст ёфтааст. Шикебӣ дар сол 1563 дар Табрез даргузашт ва дар мақбарату-ш-шуарои ин шаҳр дафн шудааст.

## Эзоҳ
Қурайшии Шерозӣ

**Нуруддин Муҳаммад ибни Абдуллоҳи Шерозӣ** (), маъруф ба **Қурайшии Шерозӣ** ( ) — пизишк, адиб ва нависандаи форс-тоҷики Ҳиндустон.

## Осор
Осори вай дар заминаи тибб мебошад аз ҷумлаи осори вай «Алфозу-л-адвия», «Тибби Дорошукӯҳӣ», «Қистосу-т-тибб» метавон ном бурд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* C.A. Storey, *Persian Literature: A Bio-Bibliographical Survey.* Volume II, Part 2: E. Medicine (London: Royal Asiatic Society, 1971), pp 255-8 no 439
* Fateme Keshavarz, *A Descriptive and Analytical Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the Wellcome Institute for the History of Medicine* (London: Wellcome Institute for the History of Medicine, 1986), pp 78-80, no 4.

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Ситтиуннисо

**Ситтиуннисои Омулӣ** ё **Ситтиуннисобегим**, ё **Ситтихонум** () — пизишк, адиб,  ва суханвари форсизабони Ҳиндустон, хоҳари Толиби Омулӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Муҳаммад Абдуррахмон

**Алӣ ибни Шайх Муҳаммад ибни Абдурраҳмон** (қарни XVII) — пизишки барҷастаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар бораи ин муаллиф кам маълум аст. Мутмаин аст, ки ӯ як донишномаи бузурги пизишки форсии «Ҷавоҳиру-л-мақол»-ро ба сурати назм таълиф кардааст, ки ҳамагӣ дар ду нусха, яке дар Китобхонаи миллии тибби ИМА ва дигаре дар Донишгоҳи Оксфорд маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* E. Sachau and Hermann Ethé, Catalogue of the Persian, Turkish, Hindûstânî and Pushtû Manuscripts in the Bodleian Library. Part I: The Persian Manuscripts, Oxford: Clarendon Press, 1889, col. 969 no. 1609.
Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Қивомуддин Муҳаммади Ҳасанӣ

**Қивомуддин Муҳаммади Ҳасанӣ** (қарни XVII) — пизишк,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ҳасанӣ донишманде буд, ки дар соли 1694 мелодӣ дар шаҳри Қазвин кор мекардааст. Китобхонаи миллии тибби ИМА дар маҷмӯъаҳои худ нусхаи нодири маҷмӯъаи панҷ шеъри арабиро дар бораи тиб, ахтаршиносӣ, илми ҳисоб, хаттотӣ ва рафторшиносӣ дорад. Ин панҷ шеър ба таври дастаҷамъӣ «ал-Хамсату-л-Қазвиния» («Панҷ асари Қазвинӣ») ном доштанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* C. Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Supplement, 3 vols. (Leiden: Brill, 1937—1942), vol. 1 p. 826 and vol. 2 p. 592.
Муҳаммадсодиқи Ардистонӣ

**Муҳаммадсодиқи Ардистонӣ** (; ) — файласуф ва донишманди форс-тоҷик, аз шогирдони Мулло Садро ва аз устодони мактаби фалсафии Исфаҳон

## Таълифот
Аз муҳиммтарин осори вай метавон ба «Ҳикмати Содиқия» ишора кард, ки дар бораи нафс ва қувои он нигошта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғазанфари Гуҷаротӣ

**Ғазанфари Гуҷаротӣ** (; қарни XVII) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз содоти Аҳмадободи Гуҷарот. Илмҳои расмии замонро дар Аҳмадободи Гуҷарот фаро гирифта, дар айёми ҷавонӣ ба Эрону Мовароуннаҳр низ сафар кардааст. Дар замони Ҷаҳонгир (1627−1656) ба мансабҳои бузурги давлатӣ расид, дар ҳаёти иҷтимоӣ-сиёсӣ фаъол буд. Ҷаҳонгир ҳангоми дар Аҳмадобод буданаш ҷогире (ҷое, ки дар подоши хидмат инъом мегардад) ба ӯ бахшид. Дар ашъораш бархе шоирони рақиб, мансабдорон (кутволи Аҳмадобод)-ро ҳаҷву масхара кардааст. Нусхае аз девони Ғазанфари Гуҷаротӣ дар китобхонаи Донишгоҳи Мадрас маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Marshall D. N. Mughals in India. A Bio-Bibliographical survey of manuscripts. London and New York, 1985, P. 152.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ғафурии Толиқонӣ

**Ғафурии Толиқонӣ** (; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ҷузъиёти шарҳи ҳолаш маълум нест. Ин шахс мураттиби маҷмӯаи ашъори шоирони пеш аз худ ва ҳамзамонаш мебошад. Шеърҳо дар маҷмӯа мувофиқи навъҳо фароҳам омадаанд. Дар ин маҷмӯа 23 байт аз ашъори Рӯдакӣ, намунаҳо аз эҷодиёти Соиби Табрезӣ, Ваҳшии Бофқӣ ва дигарон оварда шудаанд. Нусхаи ягонаи ин маҷмӯа дар китобхонаи шахсии Ҳусайн Оқомалик (Теҳрон) мавҷуд аст.

Ин абёт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғафуро

**Ғафуро**, **Ғафурхон** (; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аҷдодаш аз Ӯротеппа буданд ва баъдан ба Самарқанд кӯчиданд. Ғафуро дар ҳамин шаҳр илм омӯхта, ба атторӣ, ки касби ниёгонаш буд, машғул шудааст. Шаҷараи авлодии Ғафуро ба шайх Аттор мерасид. Дар шеърҳояш таъсири Аттор ҳис мешавад. Мавзӯъи ашъораш, асосан, ишқ аст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯйи замин. Д., 1973.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ғаюрии Кобулӣ

**Ғаюрии Кобулӣ** (; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Кобул таҳсил намудааст. Дар бораи шарҳи ҳолаш маълумоти муфассал ба даст наомадааст. Аз Кобул ба Ҳиндустон рафта, аз мулозимони Акбар (ҳукмронӣ 1556−1605) гардид ва «мартабааш тараққӣ ёфт» (тазкираи «Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин»-и Авҳадӣ). Соҳибдевон будааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ғаюрии Рустоқӣ

**Ғаюрии Рустоқӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар мавзеи Рустоқи Афғонистон ба дунё омада, дар ҳамин ҷо маълумоти ибтидоӣ гирифт. Сипас барои такмили дониш ба Кобул рафт. Дар дарбори ҳукмрони даври Кобул Муҳаммад Ҳаким Мирзо муддате хидмат карда, ба Ҳинд сафар кардааст. Дар ин кишвар мавриди лутфу карами Ҷалолуддин Акбар қарор гирифт. Мувофиқи иттилои тазкиранависон шоири моҳиру тавоно буд, вале дар синни камолот даргузаштааст.

Байти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Ғиёси Ҳалвоӣ

**Ғиёси Ҳалвоӣ** (; 1630/31) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш Шероз касби камол намуда, чун шоир шуҳратманд гардидааст. Аз доираи ҳунармандон буд. Муддате дар шаҳри Исфаҳон зиста, дар доираҳои аҳли адаб маъруф шуд. Аз девонаш иттилоъ дода нашудааст, вале
ашъори дар анвои қасида, ғазал, рубоӣ сурудааш дар тазкираҳо омадаанд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ғиёси Нақшбанд

**Ғиёси Нақшбанд** (; ? — 1688) — зарбоф, наққош, тарроҳи порча ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар манбаъҳои адабӣ дар баробари ҳунармандиаш аз ӯ чун шоири моҳиру тавоно ва сермаҳсул ёд шудааст. Девони ашъор доштааст. Рубоии зерро ӯ дар қабои шоҳ Аббос нақш карда буд:

Абёти зер низ аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1688
Ғиёс (шоир)

**Ғиёс** (; қарни XVI, Язд — 1600) —  ва орифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Язд ба дунё омадааст. Пас аз касби камол ба тариқати тасаввуфии нақшбандия рӯй овард. Пайравон, муридон, ҳаммаслакони бисёр дошт. Дар тазкираҳо намунаҳои ашъораш дар мавзӯъҳои ирфон, ҳасби ҳол ва ғайра сабт гардидаанд.

Ин рубоӣ аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Гурӯҳ:Орифони мусалмон
Шавкат Саидов

**Шавкат Саидов** (*Саидов Шавкат Норқузиевич*, тахаллус **Шавкат Симо**; зод. 16 марти 1970, деҳаи Ҷавкандак, ноҳияи Ӯротеппа) — рӯзноманигор, нависанда, шоир ва ҳуқуқдони тоҷик, Мушовири давлатии дараҷаи III (2012).

## Зиндагинома
Шавкат Саидов 16 марти соли 1970 дар деҳаи Ҷавкандаки шаҳри Истаравшан таваллуд шудааст. Солҳои 1987—1993 факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва солҳои 2003—2005 факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро хатм кардааст. Дар солҳои 1988—1989 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ (Маҷористон) хидмат кардааст

## Корнома
* 1993—1997 — Корманди Пажӯҳишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва муносибатҳои байналхалқии Академияи илмҳо (сиёсатшинос)
* 1997—1998 — Судиҷрочии суди ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе
* 1998—1999 — Корманди Пажӯҳишгоҳи иқтисоди ҷаҳонӣ ва муносибатҳои байналхалқии Академияи илмҳо, муовини сармуҳаррири маҷаллаи «Шоҳроҳи Ваҳдат»
* 1999—2002 — Котиби масъули рӯзномаи «Паёми Душанбе»
* 2002—2004 — Котиби матбуотии Раиси шаҳри Душанбе
* 2004—2015 — Ёвари Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба робита бо воситаҳои ахбори умум ва созмонҳои ғайридавлатӣ
* 2015—2017 — Директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Пойтахт»
* феврали 2017 — октябри 2017 — Мудири Котиботи Раиси Маҷлиси миллӣ
* 2017—2020 — Муовини Роҳбари Дастгоҳи Маҷлиси миллӣ
* 2020—2021 — Нозир-референти Хадамоти назорати давлатии меъморӣ ва сохтмони Кумитаи меъморӣ сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

Шавкат Саидов аз январи соли 2022 ҳуқуқшиноси ҶДММ «Ободии Пойтахт» мебошад.

## Вакилӣ
Вакили Маҷлиси вакили халқ солҳои 2000—2005 ва 2010—2015 вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияҳои Фирдавсӣ ва Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе

## Осор
* «Рашки ашк» (2011);
* «Чанд ҳикмат ба як рӯзе» (2019).

## Эзоҳ
Ғиёсии Бадахшонӣ

**Мир Ғиёсуддин ибни Мираки Бадахшӣ**, мутахаллис ба **Ғиёсӣ** (; ?, деҳаи Ҳисорак, Бадахшон — 1768, Файзобод) —  ва орифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифта, барои такмили дониш озими Ҳиндустон гардид. Дар он ҷо ба тасаввуф, ба нақшбандия майл кард. Баъди сайру сафарҳо ва мусофирати зиёд дар шаҳри Сирҳинд қарор гирифта, ба хидмати Шайх Ғуломмуҳаммад Маъсуми Сарҳиндӣ ворид гардид. Баъди касби камолу иршод маносики ҳаҷро ба ҷой оварда, соли 1765, дар айёми салтанати Султоншоҳи Бадахшӣ ба Файзобод омад ва дар ҳамон ҷо вафот кард. Таърихи вафоти ӯро яке аз наздикону пайравонаш — Шайх Муҳаммадюсуф чунин ба қалам овардааст:

Аз офаридаҳои Ғиёсии Бадахшӣ «Туҳфату-л-Маъсум» ном куллиёт боқӣ мондааст. Ин китоб чанд дафъа дар Ҳиндустон ба табъ расидааст. Аз унвонаш бармеояд, ки он ҳадяе ба устодаш Шайх Маъсуми Сарҳиндӣ будааст. Дар он ғазалҳо, мухаммасҳо, рубоиҳо, маснавиҳо ва дигар анвои шеъри ӯ фароҳам омадаанд. Ғиёсии Бадахшӣ дар ғазалсароӣ ҳунару маҳорати шоиста зоҳир намуда, дар ин самт пайрави Ҷалолуддини Балхӣ, Камоли Хуҷандӣ, Ҳофизи Шерозӣ, Неъматуллоҳи Валӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Носиралии Сарҳиндӣ ва дигарон будааст. Дар ашъораш ишқу муҳаббати инсонӣ, ҳусну малоҳати беғаши маҳбуба, дарди фироқу ҳубби ватан, андешаву мулоҳизаҳои ирфонӣ ва хислату сифатҳои ҳамидаи одамиро суруда, вижагиҳои ҳар се сабки роиҷи адабиёти форс-тоҷик (хуросонӣ, ироқӣ, ҳиндӣ)-ро моҳирона ба ҳам омехтааст.

Ғазали зер намунае аз шеъри ӯст:

Нусхае чанд аз девони Ғиёсӣ дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии ба номи А. Мирзоеви АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст, ки ҳанӯз мавриди таҳқиқ қарор нагирифтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1768
Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ

**Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддин ибни Шарафуддини Ромпурӣ** (1791, Ромпур, Ҳиндустон — ?) — фарҳангнависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар мадраса таҳсил карда, баробари улуми мутадовилаи давр ба омӯзиши забонҳо майлу рағбати хосса зоҳир намуд. Пас аз хатми мадраса худ мударрис шуд. Забонҳои форсӣ, арабӣ, туркӣ, урду, ҳиндиро хуб медонист. Ба фарҳангнигорӣ таваҷҷуҳи хосса дошт.

Асари машҳури Ғиёсуддин Муҳаммад — «Ғиёсу-л-луғот» дар фарҳангнигорӣ маҳсули пажӯҳиши ӯст, ки онро дар зарфи 14 сол ба анҷом расонидааст. Ба ғайр аз «Ғиёсу-л-луғот» Ғиёсуддин Муҳаммад шарҳҳое бо номи «Кашфу-л-асрор» (ба қасоиди Бадри Чочӣ, анҷоми таълиф — 1842, нашраш 1898), «Баҳори борон» (ба «Гулистон»-и Саъдӣ, таълиф 1844), «Шарҳи Абулфазл» (ба рисолаи «Мактубот»-и Абулфазл ибни Муборак, вазири Акбар — ҳукмрони Ҳиндустон; таълиф 1848), шарҳҳо ба луғоти «Искандарнома»-и Низомии Ганҷавӣ низ навиштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Соро Вогенкнешт

**Соро Ва́генкнехт** (; ) —  ва сиёсатмадори олмонӣ. Раҳбари иттиҳоди «*Bündnis Sahra Wagenknecht*», вакили Бундестаг. Дар гузашта — вакили Парлумони Аврупо, узви фраксияи GUE/NGL (2004—2009), раиси фраксияи парлумонии Ҳизби Чап (2010—2019). Ба сарватмандтарин вакилони Олмон тааллуқ дорад. Доктори илмҳои иқтисодӣ.

## Даврони хурдӣ ва камолот
Сара Вагенкнехт 16 июли соли 1969 дар шаҳри Йене ба дунё омадааст. Модараш — немис. Падараш — эронӣ, дар Берлини Шарқӣ таҳсил мекард ва бо доштани раводиди якрӯза тавонист дар ҶДО бо ҳамсараш шинос шавад. Модараш дар муассисаи давлатӣ кор мекард. Даврони кудакии Сара дар деҳае дар наздикии Йен ҳамроҳи бобову бибиаш гузаштааст ва бо мактабхоншуданаш соли 1976 ҳамроҳи модараш ба Берлини Шарқӣ куч бастанд.

Дар солҳое, ки дар гимназия таҳсил мекард алакай аъзои Иттифоқи ҷавонони озоди немис буд. Соли 1988 гимназияро хатм кард.

## Таҳсилот
Аз соли 1990 ба омухтани фалсафа ва адабиёти немис дар Донишгоҳи Йен ба номи Фридрих Шиллер ва Донишгоҳи Берлин ба номи Гумболдта, сар кардааст. Пас аз чанд муддате таҳсилро дар Берлин партофт. Масири минбаъдаро дар донишгоҳи Гронингенск]] (Нидерландия) идома дод ва онро соли 1996 бо муваффақият хатм карда магистрро ҳимоя кард.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
* 
* *[[Густерин, Павел Вячеславович|Густерин П. В.]]* Сара Вагенкнехт — наследница Эрнста Тельмана и новая звезда на политическом небосклоне Германии
* Сара Вагенкнехт дар сомонаи Китобхонаи миллии Олмон
* 
*
Пластилин

мини|200x200пкс| Қуттии хамири «Фили норинҷӣ»
**Хамир**, **хамирак**, **платсилин** (, аз  — стукко) — мавод барои ҳайкалтарошии дастӣ.

Пештар он аз хокаи гили тоза ва майдакардашуда бо иловаи муми занбӯр, чарбҳои ҳайвонот ва дигар моддаҳое, ки хушкшавиро пешгирӣ мекунанд, тайёр карда мешуд. Дар айни замон ҳангоми истеҳсоли пластилин инчунин полиэтилени баландмолекулӣ (ВМПЭ), поливинилхлорид (ПВХ), каучукҳо ва дигар маводи баландтехнологӣ истифода мешаванд. Пластилин ба рангҳои гуногун ранг карда мешавад. Он барои сохтани фигураҳо, эскизҳо барои корҳои ҳайкалтарошӣ, моделҳои хурд ва асарҳои шаклҳои хурд истифода мешавад.

## Пӯёнамоии хамирӣ

мини| Пӯёнамоии хамирӣ
Пӯёнамоии хамирӣ, гунае аз пӯёнамоӣ аст, ки ашёи сохташуда аз лояк тавассути наворбардории кадр ба кадр бо тағйирот дар фосилаҳои байни кадрҳо сохта мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* .
* *Ватагин В.* Как лепить животных // Художник. 1962, № 5. С.53-56.

## Пайвандҳо
* Таркиб ва хосиятхои пластилин, ки заводи истехсолии Хазинаи бадеии СССР истехсол мекунад
* 
* Пластилин барои моделсозӣ
* «Ҳикояҳои ҷиддии пластилини мулоим»: Сергей Олюнин барои лоиҳаи «FALERISTIKA.info»

Гурӯҳ:Бозичаҳо
Ғайратии Мовароуннаҳрӣ

**Ғайратии Мовароуннаҳрӣ** ; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Са­мар­қанд таҳсил карда, ба камол расид. Бо ёрии Мавлоно Бал­хӣ ном шахсе ба маҳфили адабии ҳукмрони давр Абдул­азизхон роҳ ёфта буд, вале Абдулазизхон кушта шуд ва маҳ­фил ҳам барҳам хӯрд. Ғайратии Мовароуннаҳрӣ азми сафари Ҳиндус­тон­ кард. Пеш аз сафар барои Акбар қасидаи ғаррое дар бораи ситораи думдори дар Самарқанд пайдошуда навишт. Дар Ҳин­дустон ба хидмати дарбори Акбар ворид гардид. Дар са­фар­ҳои ҳарбӣ, кишваркушоиҳои Акбар иш­тирок мекард. Кор­намоиҳои ӯву сипоҳиёнашро тавсиф ме­намуд. Дар яке аз муҳорибаҳо шаҳид шуд. Мутрибии Са­мар­қандӣ дар таз­кираи «Нусхаи зебои Ҷаҳонгир» аз Ғайратии Мовароуннаҳрӣ чун шоири тавоно ва машҳури замон ёд кардааст. Аб­ёти зер аз навиш­та­ҳои ин шоиранд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Ғамгини Бадахшӣ

**Мир Муҳаммадшоҳхон Ғамгини Бадахшӣ** (; қарни XVIII — 1902) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Па­дараш Мир Маҳ­муд­шоҳхон ҳокими Бадахшон буд, табъи шоирӣ дошт ва бо тахаллуси Оҷиз шеър мегуфт. Шоира Махфии Бадах­шо­нӣ хоҳари Ғамгини Бадахшӣ мебошад. Ғамгини Бадахшӣ дар назди падараш таълим гирифтааст. Дар замони ҳоки­мия­ти Амир Абдур­раҳ­монхон дар Афғонистон хонадони Ғамгини Бадахшӣ ба шаҳри Кандаҳор кӯч баст ва Ғамгини Бадахшӣ дар ҳамин ҷо ба эҷоди асарҳо машғул шуд. Муаллифони манбаъҳои адабӣ Ғамгини Бадахширо шоири со­ҳиб­девон ёд кардаанд. Ғамгини Бадахшӣ яке аз муътақидони Мирзо Аб­дулқодири Бедил буд ва дар пайравӣ аз ӯ ғазалҳо сурудааст. Абёти зерин аз ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1902
Махфии Бадахшӣ

**Сайида Махфии Бадахшӣ** (; ) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Махфӣ дар хонаводаи номдори мирони Бадахшон соли 1877 дар мавзеи Хулми Тошқурғон, замоне ки падараш дар он ҷо бадарға буд, ба дунё омадааст. Падараш Мирмуҳаммадшоҳи Оҷиз шоир ва нависанда буда, асари дастнависи манзуму мансури ӯ ба номи «Чорбоғи шоҳӣ» боқӣ мондааст. Модараш Бибӣ Ҷаҳоноро ном дошта, духтари Оқсақол Баҳори Қалуғ буд. Бародаронаш Мирмуҳаммадшоҳ ва Суҳробшоҳ ҳарду аҳли завқ буда, бо тахаллуси Ғамгин ва Савдо шеър мегуфтанд. Номи аслиаш Саидат ё Саидатуннисо буда, Махфӣ тахаллуси шоириаш мебошад.

Махфӣ дар зиндагӣ талхиҳои зиёдеро чашида ва тақрибан нисфи умри худро дар бадарға ва оворагӣ сипарӣ кардааст. Яксола буд, ки падараш вафот мекунад ва дар чорсолагӣ (1298) хонаводааш ба Бадахшон бармегардад. Аммо як сол нагузашта (1299) хонаводааш тавассути сардор Абдуллохони Тухӣ ба Кобул табъид мешавад. Як сол дар Қадаған зиста соли 1300 ба Кобул мерасанд. Вале се моҳ нагузашта, дар 8-солагӣ боқимондаи хонаводаашро ба Қандаҳор бадарға мекунанд ва онҳо 20 сол дар он ҷо мемонанд. Дар аввалҳои салтанати Амир Ҳабибуллохон (салтанат 1901—1918) зоҳиран иҷозати баргашт ҳосил намуда, ба Кобул меояд ва 16 сол дар пойтахт зиндагӣ мекунад. Соли 1914 дар 37-солагӣ ба Бадахшон баргашта дар деҳкадаи Қарақузи наздики Файзобод, дар канори дарёи Кукча сукунат ихтиёр намуд ва саранҷом баъди 87 соли умри пурранҷ соли 1964 аз ҷаҳон чашм пӯшид. 

Махфӣ тамоми умр муҷаррад, бо тақвою порсо зист ва чунон ки мегӯянд бо орифону олимон ва адибони муосири хеш аз пушти парда суҳбат мекард. Махфӣ на танҳо тахаллуси Зебуниссо(Махфӣ) гирифт, балки ба тарзи зиндагии вай низ пайравӣ намуда, охирҳои умрро бо узлатнишинӢ, дар як гӯшаи Бадахшони Афғонистон гузарондааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Ғамгини Ҳисорӣ

**Муҳаммадшарифн Ғамгини Ҳисорӣ** (; қарни XIX — қарни XX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зод­гоҳаш ба Бухоро барои илмомӯзӣ рафта будааст. Тазкиранигор Ҳоҷӣ Неъматуллоҳи Муҳтарам бо ӯ ҳангоми шогирди мадраса буданаш вохӯрдааст. Ашъорашро бо забони содаву равон, дар мавзӯъҳои анъанавии адабиёти форсии тоҷикӣ — ишқ, ҳасби ҳол ва ғайра месурудааст.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Султонмаҷид Ғанизода

**Султонмаҷид Ғанизода** () — луғатнигор, ходими маориф ва и форсизабони Озарбойҷон.

## Зиндагинома
Бобояш Масеҳи Шервонӣ шоир буд. Аз ин рӯ Султонмаҷид Ғанизода асарҳои бадеияшро бо тахаллуси Ма­сеҳ­зо­да менавишт. Соли 1883 ба Институти омӯзгории ба номи Алек­сандрови ш. Тифлис (Гурҷистон) дохил шуда, пас аз хатми он (1887) дар мактабҳои русӣ-озарбойҷонии Шервон ва Боку омӯзгор шуд. Дар ин мактабҳои усули нав Султонмаҷид Ғанизода дар баробари забонҳои русӣ ва озарбойҷонӣ инчунин аз забон ва адабиёти форсӣ ба шогирдон дарс мегуфт. Соли 1905 Султонмаҷид Ғанизода дар Семинарияи омӯзгории ш. Гории Гурҷистон муал­лим ва аз соли 1908 нозири шуъбаи озар­бойҷонии ин Семинария гардид. Ӯ ҳамон сол аз Тифлис ба Боку баргашта, то соли 1917 дар губернияи Боку ва вилояти До­ғис­тон дар вазифаи нозир низоми таълимро назорат мекард. Султонмаҷид Ғанизода дӯстдори адабиёти форс-тоҷик, шефтаи эҷодиёти намояндагони он буд. Дар романи «Бозубанди арӯсон» (1900) аз ашъори бузургони форс-тоҷик Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абулқосими Фирдавсӣ ва Ҳофизи Шерозӣ наму­на­ҳо овардааст. Дар ҳаммуаллифӣ бо А. Ҷаъфарзода (1875−­1941) бо забони форсӣ китоби дарсии «Калиди ада­биёт»-ро (1901) таъ­лиф намуда, дар он аз «Гулис­тон»-и Саъдӣ истифода кар­дааст. Дар романҳои «Мак­туб­ҳои Шодибеки Шервонӣ» (1898−1900), қисса­ҳои «Тарс аз Ху­до» (1916), «Адлияи Офа­ридгор» (1896) Султонмаҷид Ғанизода ҳаёти қаш­шо­қо­наи халқи одӣ, нобаробариву ноа­до­лати­ҳои иҷ­ти­моии даврашро тас­вир намудааст. Ӯ мураттиби «Лу­ға­ти русӣ-тоторӣ» (1894), китоби «Ху­до­мӯ­зии забони то­то­рӣ» (1890−95; иборат аз 4 ҷилд) мебошад. Бо адиби рус Л. Н. Толстой мукотиба дошт ва аз осори адибони класссики рус, гурҷӣ ва ар­ма­нӣ намунаҳоро ба забони озар­бой­ҷонӣ баргардон кардааст. Султонмаҷид Ғанизода қурбони ноа­долатиҳои солҳои 30 асри 20 гардида, дар Сибир вафот кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Краткая литературная энциклопедия. Т. 2. М., 1964
Ғанимати Панҷобӣ

**Мавлоно Муҳаммадакрами Ғанимат** (), машҳур ба **Ғанимати Панҷобӣ** (; байни солҳои 1620-30, деҳаи Кунҷоҳи музофоти Панҷоб — 1699 ҳамон ҷо) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз зодгоҳаш барои таҳсили илм ба Ло­ҳур сафар карда, дар ҳамин шаҳр сокин ва ба кори эҷодӣ машғул шуд. Дар тазкираҳои Биндробан Доси Хуш­гӯ, Муҳаммадафзали Сархуш, Мир Ғулома­лихони Озо­ди Балгиромӣ, Мир Ҳусайндӯсти Санбҳалӣ, Ҳусайн­қу­ли­хони Азимободӣ, Абдулғанихон Ғании Му­фар­раҳ­ободӣ, Волаи Доғистонӣ ва дигарон Ғанимати Панҷобӣ аз ҷумлаи шоирони тавонои давр тавсиф шудааст. 

Аз Ғанимати Панҷобӣ девоне, ки дар он ашъори дар навъҳои гуногунни адабӣ, махсусан, ғазалу рубоӣ сурудааш ҷойгиранд, инчунин маснавии «Найранги ишқ» ба мерос мондаанд. Нусхаҳои дастнависи онҳо дар ки­тоб­хонаҳои Ҳиндустон, Покистон, Эрон, китобхонаи Музейи Британияи Кабир нигоҳ дошта мешаванд. Як нус­хаи дастнависи Ғанимати Панҷобӣ таҳти № 563 дар Ганҷинаи даст­на­вис­ҳои шарқии ИЗАШМХ АИ Ҷум­ҳурии Тоҷи­кис­тон маҳфуз аст. Дар ашъораш мавзӯъҳои ишқи аслӣ ва ма­ҷозӣ, панду андарз, масъалаҳои тарбияи шахс ва Ғанимати Панҷобӣ мат­раҳ гардидаанд. Шеърияти навиштаҳои Ғанимати Панҷобӣ баланд аст. Ӯ сан­ъат­ҳои бадеиро бо маҳорати баланд ба кор бурдааст.

Аб­ёти зер намунаи шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Шамсиддин Ғафуров

**Шамсиддин Ғафуров** (1883, Самарқанд — 1963, ҳамон ҷо) — меъмор ва устои гаҷкор.

## Зиндагинома
Ҳунари гаҷкориро аз падараш усто Ғафур омӯхтааст. Дар шаҳри Самарқанд дар бунёд намудани масҷиди Боғи Баланд (1990), масҷиди Хоҷа Нисбатдор (1900), масҷиди Шайбонихон иштирок намудааст. Дар таъмиру таҷдиди ёдгориҳои меъмории Самарқанд, биноҳои давлатӣ ва хусусӣ иштирок намуда, онҳоро гаҷкорӣ кар­дааст. Аз ҷумла, бинои Осорхонаи адабиёти ба номи Алишер Навоӣ (1940), Театри ба номи Муқимӣ (1942—1943), Театри ба номи Алишер Навоиро оро додааст. Шамсиддин Ғафуров дар таъмиру таҷдиди тоқҳои мадрасаи Шердор (1926), муқарнасҳои манораи шимолу шарқии мадрасаи Улуғбек (1932), маҷмааи Шоҳи Зинда (1934—1945), мақбараи Амир Темур (1943—1945), масҷиди Кӯкгунбази Шаҳрисабз, Гунбази Сайидон (1954—1955) ва дигар ёдгориҳои меъморӣ ширкат доштааст. Намунаҳои санъати меъморӣ ва гачкориҳои Шамсиддин Ғафуров дар осорхонаҳои шаҳрҳои Бухорою Самарқанд ва Тошканд то ҳанӯз маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зодагони соли 1883
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1963
Абутуроби Ғаффорӣ

**Абутуроб Ғаффории Кошонӣ** (; ) — наққош ва нигоргари эронии аҳди Қоҷор.

## Зиндагинома
Дар замони ҳу­ку­мати Му­заффарид­диншоҳ наққоши махсуси дарбори вай буд. Баъдан ба хидмати давлатӣ маш­ғул шуд. Баъзе тас­вир­ҳои рӯзномаҳои он даврон — «Шараф» ва «Шарофат» ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Чанде аз офа­ридаҳои нақ­қо­шии Абутуроби Ғаффорӣ (бахусус сурат­ҳои арбоби ҳу­ку­матии даврони но­сирӣ) дар ҷилдҳои 2 ва 3 «Миръоту-л-булдон» ба чоп расидаанд. Муҳим­та­рин асарҳои то ба имрӯз боқи­мондаи ӯ наққошиҳои хонаи қадимии маъруф ба «Хонаи Ҳаким­шо­ҳӣ» дар Кошони Эрон аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулҳасан Муставфии Ғаффорӣ

**Мирзо Абулҳасан Муставфии Ғаффорӣ** (; ) — наққош ва воқеанигори эронӣ дар даврони Каримхони Занд.

## Зиндагинома
Абулҳасан Муставфии Ғаффорӣ аз хонадони Ғаффорӣ мебошад. Абулҳасан Муставфии Ғаффорӣ муаллифи китоби «Гулшани мурод» аст, ки он аз таърихи силсилаи Зандия, аз замони Каримхон, Ҷаъфар­хони Занд нақл мекунад. Ин асар яке аз ман­баъ­ҳои нодири таърихи Зандия мебошад. Пас аз марги ӯ Муҳаммадалихони Шеро­зӣ онро такмил додааст. Аз осори наққошии Абулҳасан Муставфии Ғаффорӣ шумори кам то замони мо боқӣ мондааст, ки ду портрети падараш, портретҳои Қозӣ Абдулмалики Ғаффорӣ, Каримхони Занд дар майдони Нақ­ши Ҷа­ҳо­ни Исфаҳон, Қозӣ Аҳмади Ғаффорӣ ва Шоҳ Сафӣ аз ҷумлаи онҳоанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғелакии Балхӣ

**Ғелакии Балхӣ** (; қарни XVI — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Балх. Дар мадрасаҳои Балх ва Ҳирот таҳсили илм кардааст. Ғелакии Балхӣ соҳиби табъи баланди шоирӣ буда, дар тамоми анвои шеър маҳорат доштааст. Мутрибӣ ашъори Ғелакии Балхиро тавсиф намуда, дар «Тазкирату-ш-шуаро» як ғазал ва як рубоии ӯро меорад. Ғелакии Балхӣ ҳангоми хатми тазкираи мазкур (1605) дар қайди ҳаёт будааст.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ғиёсуддини Наққош

**Ғиёсуддини Наққош** (), **Пир Аҳмади Заркӯб** (; қарни XV) — наққоши форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ғиёсуддини Наққош усул­ҳои наққошии чиниро бо эронӣ омехта истифода менамуд. Дар замони ҳукмронии Шоҳрухи Темурӣ (1377—1447) ӯро Бой­сунғур Мирзо бо ҳайате ба кишвари Чин бораи омӯ­зиши санъати нақошии ин кишвар фиристод. Ғиёсуддини Наққош аз ин сафар ба Эрон (822 ҳ. қ. / 1419) бо худ тарҳи боғҳо ва тар­зи нақ­қо­шии чиниро овард. Ғиёсуддини Наққош пеш аз ба кишвари Чин рафтан чанд муддат дар китобхонаи Бойсунғур Мирзо дар Ҳирот (Афғонистон) ба ҳунари наққошӣ машғул буд.

Ӯ бо номи «Аҷоибу-т-тоиф» сафарномаи мухтасаре эҷод на­мудааст, ки ҳангоми сафар дар Чин наққошӣ кардааст. Ин асари ӯ шаҳодат медиҳад, ки эҳтимол Муҳаммади Сиёҳқалам низ ҳамроҳи ӯ будааст, барои ҳамин баъзе асар­ҳои наққошии Сиёҳқаламро ба Ғиёсуддини Наққош нисбат додаанд. На­виш­таҳои Ғиёсуддини Наққош дар баъзе таърихномаҳои он замон, аз ҷум­ла «Зубдату-т-таворих» ва «Матлаъу-с-саъдайн» оварда шу­даанд. Бо вуҷуди шуҳрати бисёр доштан осору офа­ри­даҳои наққошии ӯ то замони мо боқӣ намондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғозибеки Тархон

**Ғозибеки Тархон** (; ) — и форсизабони Ҳиндустон ва аз ҳокимони дарбори Темуриёни Ҳинд.

## Зиндагинома
Падараш − Мирзо Ҷонибеки Тар­хон яке аз наздикони Ҷалолуддин Муҳаммади Акбар (1556−­1605) ва ҳукмрони Синд буд. Пас аз фавти падараш (1599) бо фармони Акбар зимоми қудратро дар Синд ба зимма гирифт. Дар фурсати кӯтоҳ, бо вуҷуди ҷавон буданаш, шӯ­ришу туғёни мухолифони дохилии Синдро фурӯ нишонд ва онҳоро маҷбур намуд, ки ба ҳукумати мар­казӣ, ба Акбар итоат намоянд. Ӯ муддате дар Агра дар хид­мати Акбар буд. Пас аз фавти Акбар ба Тата (Синд) баргашт ва дар аҳди Ҷаҳонгир-подшоҳ (1605−27) илова бар Тата (Синд) ҳуку­мати вилоятҳои Мултон ва Қан­да­ҳор низ ба уҳдаи ӯ вогузошта шуд. Дар синни 25-сола­гӣ дар Қандаҳор вафот кар­дааст (1612). Мувофиқи маълумоти тазкираи «Мақо­ло­ту-ш-шуаро» Баҳоихон валади Хус­равхон ба дасти ғу­ло­маш − Абдуллатиф ба қавле хафа шудааст ва ба ривояти дигар ӯро заҳр дода куштаанд. Ғозибеки Тархон дар шоирӣ низ маҳорати баланд дошт ва Ви­қорӣ тахаллус мекард. Аз ӯ девоне иборат аз панҷ ҳазор байт то замони мо расидааст. «Соқи­но­ма»-и ӯ, дар васфи соқӣ, шиша ва шароб маш­ҳур аст. Дар тазкираи «Майхона» 88 байт аз он намуна оварда шудааст. Нусхаи қала­мии «Куллиёт»-и ӯ дар Китобхонаи Ромпур маҳфуз аст, ки нокомил буда, маснавии «Соқи­но­ма» ва ғазалиёти ӯро фарогир аст. Илми риёзӣ ва ну­ҷум­ро хуб медонист. Му­си­қидон буд. Дафу дойра ва тан­бӯр­ро хуб менавохтааст. Муаллифи тазкираи «Мақолоту-ш-шуаро» Қонеи Татавӣ «дар нағма шинохтан ва танбӯра навохтан беназир» будани ӯро таъкид намуда, рубоии Мулло Муршидро, ки дар васфаш гуфтааст, санад овардааст:

Ба ташвиқу ҳимояти аҳли илму адаб ва ҳунар ҳиммат гумошта, иддаи зиёде аз ҳунармандону донишмандон ва суханварони забардасти замонро гирди худ ҷамъ намуд. Толиби Омулӣ пеш аз ба хидмати Ҷаҳонгир-подшоҳ расида, унвони «маликушшуароӣ» дарёфтанаш дар Қан­да­ҳор зери ҳимояту таваҷҷуҳи хосси ӯ қарор ёфта буд. Мул­ло Муршиди Буруҷирдӣ, Мулло Аҳсани Гелонӣ, Имо­­дуд­дин Маҳмуди Асадободӣ, Мир Неъматуллоҳи Вас­лии Ше­розӣ, Фағфури Гелонӣ, Шайдои Исфаҳонӣ, Маҳ­вии Арда­билӣ, Сурурии Яздӣ, Мулло Асади Қисса­хон ва ғ. муддате дар хидмати ӯ будаанд.
Намунае аз ашъори Ғозибеки Тархон:

Аз «Соқинома»-и ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ғармӣ (шоир)

**Муҳаммад ибни Муҳаммадҷони Ғармӣ** (; 1771, Ғарм — қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Таълими ибтидоиро дар зод­гоҳаш аз падараш, ки шахси таҳ­сил­дида буд, омӯхта, барои такмили дониш ба Бухоро рафтааст. Дар яке аз мад­ра­саҳои Бухоро таҳсил намудааст. Пас аз хатми мадраса оиладор ва дар Бухоро муқим шудааст. Чанде дар Косон, Намангон ва дигар ҷойҳо зис­та, ба сахтӣ рӯз гузаронидааст. Ғармӣ дар ашъораш аз ғари­бию бекасӣ ва носо­зиҳои зин­да­гӣ шиква кардааст. Ӯ чанд бор азми ба ватанаш — Ғарм боз­гаштанро дошт, вале муваффақ нагардид. 

Ғармӣ шоири со­ҳибдевон аст. Дар девонаш асосан ғазалҳояш фароҳам ома­даанд. Девонашро худи шоир соли 1851 дар айёми пирӣ му­раттаб сохтааст. Як нусхаи он зери № 652 дар Ган­ҷи­наи дастнависҳои шарқии ба номи А. Мирзоеви ИЗАШМХ АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Каталог восточных рукописей Академии наук Таджикской ССР. Т. IV. Д., 1970;
* Ҳабибов А. «Ганҷи парешон». Д., 1984.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Гурӯҳ:Шоирони асри XIX