open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алатови Ҷунгар

**Алатови Ҷунгар** — силсилаи кӯҳҳое, ки асосан дар ҷанубӣ шарқии Қазоқистон ва қисман Хитой, байни дарёҳои Олакӯл ва Илӣ воқеъ гардидааст. Дарозиаш 450 км, бараш 50 – 190 км. Алатови Ҷунгар аз якчанд қаторкӯҳҳои мутавозӣ (Қаратов, Башкантов, Тоқсанбай, Бежинтов ва дигар) иборат мебошад. Баландиаш асосан 1500 – 3000 м. Қуллаи баландтаринаш 4464 м (қ. Бесбаскан). Дар қисми марказиаш пиряхҳо дорад (масоҳ. 1120 км2). Ба релйефи Алатови Ҷунгар кӯҳҳои сатҳашон ҳамвор хосанд. Қисми шимолии Алатови Ҷунгар аз регсанг, алевролит, варақасангҳо; ҷанубиаш аз ҷинсҳои вулқонӣ ва марказиаш аз ҷинсҳои кристаллӣ таркиб ёфтаанд. Дар Алатови Ҷунгар конҳои маъдани полиметалл, мис, металлҳои нодир мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳо
Вуқуф дар Арафот

**Истодан дар Арафот** () — дар фиқҳ яке аз фарзҳои сегона ва муҳимтарин рукни ҳаҷ; чанд лаҳзае пас аз заволи рӯзи арафа то ғуруби офтоб истодан дар дашти Арафот аст.

Касе Вуқуф дар Арафотро дарёфта бошад, ҳаҷро дарёфтааст ва он аз касе фавт шуда бошад, ҳаҷҷаш нотамом боқӣ мемонад. Вақти афзали Вуқуф дар Арафот пас аз заволи рӯзи арафа то фурӯ рафтани офтоби он рӯз аст ва дар ҳолати зарурӣ онро то дамидани субҳи рӯзи ид метавон анҷом дод. Шахсе, ки барои умра ва ҳаҷ (ҳаҷҷи қирон) эҳром бандад, вале аз сабаби танг омадани вақт ба Макка дохил нашуда, рост ба Арафот равад, Вуқуф дар Арафотро ба ҷо меоварад ва умраашро тарк менамояд. Ҳаҷҷаш ба ҳаҷҷи ифрод табдил ёфта, забҳи қурбонӣ аз вай соқит мегардад, вале барои тарки умрааш як хун (забҳ) ва қазои умра бар вай воҷиб мегардад. Қазои умраашро пас аз айёми ташриқ метавонад ба ҷой оварад. Шахсе барои ҳаҷҷи ифрод эҳром бандад ва ба сабаби тангии вақт ба Макка дохил нашуда, рост ба Арафот равад, Вуқуф дар Арафотро дар он ҷо ба ҷо меоварад ва тавофи қудум аз вай соқит мегардад. Бо тарки тавофи қудум чизе бар вай воҷиб намегардад. Шахсе дертар ба Арафот расад ва аз заволи офтоби рӯзи Арафа то дамидани субҳи рӯзи ид чанд лаҳзаеро дар он ҷо дарёбад, ҳаҷро дарёфтааст. Агар пас аз бастани эҳром фавт намояд, ҳама чиз аз вай соқит мешавад ва агар пас аз Вуқуф дар Арафот фавт намояд, ҳаҷҷаш шаръан дуруст ва анҷомёфта ба шумор меравад, зеро Расули Худо (с) фармудааст: «*Ҳаҷ Арафа аст*».

Ба ҷуз Вуқуф дар Арафот вуқуфи дигаре низ дар Муздалифа вуҷуд дорад, ки он воҷиб аст ва пас аз дамидани субҳи рӯзи наҳр — иди Қурбон то пеш аз тулӯи офтоб анҷом дода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Боқизода А. Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. Д., 2013,
* الموسوعة الفقهية. الجزء الثاني و الاربعون. الكويت، بيروت، 2000 

## Сарчашма
*
Кисва

**Кисвати Каъба** () — чодар ва порчаи сиёҳест, ки хонаи Каъба ба ҷуз новадон ва дараш ба он пӯшонида мешавад, домани он то поёни деворҳо мерасад ва бо ҳалқаҳои чармине ба шодурвони Хона баста мешавад. 

Ин чодар нахуст дар кишвари Миср бофта ва бо оятҳое аз Қуръон зардӯзӣ ва ҳар сол бо мавкиби ҳаҷ ба Макка фиристода мешуд. Ҳоло чанд сол аст, ки онро дар кишвари Суъудӣ тайёр меку¬нанд. Кисвати кӯҳнаи Каъба ҳар сол рӯзи арафа – як рӯз пеш аз иди қурбон вақте ҳоҷиён дар Арафот ҳастанд, тайи маросиме ба чодари нав иваз карда мешавад.

## Эзоҳ
Ҷуҳфа

**Ҷӯҳфа** () — миқотгоҳи мардумони Шом, Миср ва кишварҳои шимоли Африқост. Ҳоло аз маконе дар наздикиҳои он бо номи Робиғ эҳром мебанданд. Робиғ дар фосилаи 186 км дуртар аз Макка ҷойгир шудааст.

## Эзоҳ
Қарнулманозил

**Қарнулманозил** () — миқотгоҳи мардуми Наҷд аст. Он дар 78 км шарқи Макка воқеъ шудааст.

## Эзоҳ
Сангзанӣ ба шайтон

[thumb|250px|Зоирон дар наздикии Ҷамароти Ақаба дар вақти [Ҳаҷ (соли 2006)]].
**Сангзанӣ ба шайтон** () — баъд аз тавофи зиёрат ба Мино бармегардад ва дар рӯзҳои ёздаҳум ва дувоздаҳум баъд аз заволи офтоб ба шайтонҳо санг мепартояд. Сангзаниро аз Ҷамраи Суғро (рамзи хурди шайтон), ки наздик ба масҷиди Хиф аст, шурӯъ карда, ба Ҷамраи Вусто (рамзи миёнаи он) мегузарад ва ниҳоятан, дар Ҷамраи Кубро (бузург) ба охир мерасонад.

Ба ҳар ҷамрае ба миқдори муайян сангреза партоб мешавад ва ҳангоми бо сангреза задани рамзҳои шайтон такбир ва таҳлил мегӯяд.

Баъд аз партоби сангреза ба Ҷамраи аввал ва ҳамчунин ба ҷамраи дуюм дар канори рости онҳо рӯ ба қибла истода, ба дуъо ва ниёиш ба даргоҳи Худованди мутаъол мепардозад, вале баъд аз задани сангрезаҳо ба ҷамраи бузург, дигар наистода, зуд бармегардад ва дар ҳоли ҳаракат дуъо мекунад.

Баъд аз фориғ шудан аз сангрезапартоӣ ба ҷамароти сегона дар рӯзҳои ёздаҳум ва дувоздаҳум метавонад ба Макка баргардад ва ё дар Мино боқӣ монда, дар рӯзи сездаҳум низ ба ҷамароти сегона санг партоб намояд.

Агар рӯзи дувоздаҳум то баъд аз ғуруби офтоб дар Мино монда бошад, дар ин ҳолат хориҷ гаштани ӯ аз Мино пеш аз партоби сангрезаҳои рӯзи сездаҳум макрӯҳ аст.

Агар рӯзи сездаҳум то баъд аз тулӯи субҳи содиқи он рӯз дар Мино бошад, партоби сангреза ба ҷамарот барояш воҷиб мегардад.
Яламлам

thumb|Миқотгоҳи мардуми Яман
**Яламлам** () — миқотгоҳи мардуми Яман аст ва 120 км ҷануби Макка воқеъ шудааст.

## Эзоҳ
Мино (водӣ)

**Мино** () — водӣ ва паҳндаштест, ки пеш аз Муздалифа воқеъ гардидааст. Имрӯзҳо он ҷо бо хаймашаҳр шинохта шудааст. Ҳаҷгузорон рӯзи ҳаштум ба он ҷо ме­раванд ва рӯзи ид низ пас аз вуқуфи Муздалифа пеш аз баромадани офтоб ба он ҷо бармегарданд. Онҳо шаб­ҳои ёздаҳум ва дувоздаҳум ва баъзеҳо шаби сездаҳумро низ дар он ҷо мегузаронанд ва ин шабҳоро дар он ҷо гузаронидан суннат аст. Бахше аз барномаҳо ва маносики ҳаҷ, аз қабили рамй, забҳ ва тарошидани мӯи сар дар он ҷо анҷом дода мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Макка
Муздалифа

**Муздалифа** () — номи водӣ ва даштест, ки дар миёни саҳрои Арафот ва водии Мино наздикии Макка дар Арабистони Саудӣ воқеъ гаштааст.

Муздалифа яке аз мавқифҳои муҳим ва асосии барномаи ҳаҷ мебошад. Ҳоҷиён шомгоҳон аз Арафот ба он ҷо меоянд ва шаби идро то субҳ дар он ҷо ба сар мебаранд. Онҳо намозҳои шом ва хуфтанро дар вақти намози хуфтан ба сурати ҷамъи таъхир бо яке азон ва як иқома ба ҷой меоваранд. Шабро дар Муздалифа гузаронидан барои ҳоҷиён суннат аст, вале аз дамидани субҳ то пеш аз баромадани офтоби рӯзи ид вуқуф дар он ҷо воҷиб мебошад.

## Адабиёт
* al-Muzdalifa / Buhl, F. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Макка
Мақоми Иброҳим

**Мақоми Иброҳим** () — тахтасангест, ки ҳазрати Иброҳим (ъ) ҳангоми бардоштани деворҳои Каъба ва рӯи ҳам чидани сангҳо дар он дергоҳи таърих дар болои он истодааст. Асари қадамҳои муборакаш дар он санг боқӣ монда ва он яке аз осори маҳфузмонда аз бунёдгузори хонаи тавҳид Иброҳими Халил (ъ) ва бино ба фармудаи Қуръон (3: 97) яке аз нишонаҳо ва оёти равшани Худованд дар Макка аст.

## Таърих
thumb
Бинобар ривоятҳои таърихӣ он санг то замони Расули Худо (с) дар тарафи чапи дари Хона наздики девори Каъба будааст. Вақте шумораи ҳоҷиён сол то сол афзуд, ҳазрати Умар (р) соли 17 ҳ. пас аз ҳодисаи сели Умминаҳшал, ки Мақомро бардошта ба поёни Макка бурд, онро хеле ақибтар дар охири марзи тавофгоҳ то онрӯз наздики Боби банӣ Шайба гузошт ва дар замин муҳкам кард. Мақоми Иброҳим то қабл аз тавсиаи аввали суъудӣ ба сурати кушода – бе ҳеч гуна рӯйпӯше дар мавриди диди мардум қарор дошт, пас аз он болояш бо рӯйпӯше аз миси зард ва қуббаи зарде пӯшонида шуд ва бо пойдевори мармарӣ ба замин муҳкам карда шуд. Дар натиҷаи таъсири омилҳои табиӣ тайи ҳазорон сол дар он танҳо мавзеи ду пои бузург боқӣ монда ва асари аз ҳам ҷудои ангуштон аз он маҳв гаштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Maḳām Ibrāhīm / Kister, M.J. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.
Зотуирқ

**Зотуирқ** () — миқотгоҳи мардуми Ироқ аст ва имрӯзҳо ба он Зариба гуфта мешавад. Он дар масофаи 100 км дуртар аз Макка ҷойгир шудааст.

## Эзоҳ
Рӯзи Арафа

**Рӯзи Арафа** () — рӯзи нуҳуми зулҳиҷҷа аст, ки ҳоҷиён дар он рӯз аз Мино ба Арафот мераванд ва пас аз завол то ғуруби офтоби он рӯз рукни вуқуфро дар он ҷо анҷом медианд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Али-заде, А. А.* Арафа : [арх. 1 октября 2011] // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.
*  / Wensinck A. J. (нем.)русск., Gibb H. A. R. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960. — Т. 1. — P. 604.
Абдураҳмон Азимов

**Абдураҳмон Азимов** (таваллуд 10 январи соли 1950, шаҳри Кӯлоб) — арбоби давлатӣ ва низомӣ, генерал-лейтенанти қувваҳои сарҳадӣ (2002).
 
## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Кӯлоб (1972). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи СССР (1972 – 1973), муаллими садорати кафедраи забон ва адабиёти рус. (1973 – 1974) ва раиси Комитети иттифоқҳои касабаи (1974 – 77) Институти давлатии педагогии Кӯлоб, нозири Комитети Ҳизби коммунистии шаҳри Кӯлоб (1977 – 1982), корманди Комитети бехатарии давлатии Тоҷикистон, ёвари сардори идораи Комитети амнияти миллии (КАМ) Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982 – 1992), сардори идораи КАМ Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон (1993 – 1996), Котиби Шӯрои амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996 – 1999), раиси комитети Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният (2000 – 2002), раиси Комитети ҳифзи сарҳади давлатии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2002 – 05). Солҳои 2005 – 09 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
  
## Орденҳо
*«Ситораи Сурх» (1990), 
*Исмоили Сомонӣ (1998) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Сафо ва Марва

thumb|Кӯҳи Марва.
thumb|Кӯҳи Сафо.
thumb|Саъйи байни ду кӯҳ
**Сафо ва Марва** () — ду кӯҳи маъруф дар Макка мебошанд, ки рукни (воҷиб) саъй дар байни онҳо анҷом дода мешавад. Он аз Сафо шурӯъ гардида, дар Марва ба поён мерасад. Имрӯзҳо қисматҳое аз он ду кӯҳ каме ҳамвор ва ба бинои масҷид ҳамроҳ карда шудаанд. Ошёнаи дуюми масҷид низ, ҳамон қис­мате, ки дар болои саъйгоҳ қарор дорад, барои саъй му­вофиқ гардонида шудааст.

Кӯҳи Сафо дар гузашта низ чандон кӯҳи баланде набуд, балки ҳамон доманаи кӯҳи Абӯқубайсро кӯҳи Сафо мегуфтанд. Марва низ дар доманаи кӯҳи Лаълаъ во­қеъ мебошад. Лаълаъ теғаи кӯҳи Қуъайқиъон аст. Тавсиаи Масҷидулҳаром аз замони малик Абдулазиз ибни Абдурраҳмон Оли Суъуд соли 1372 ҳ. шурӯъ гардид ва оҳиста-оҳиста Сафо, Марва, саъйгоҳ ва ғайра, ба он ҳам­роҳ гардиданд. Ҳатто берун аз девори масҷид доманаи ҷабали Абӯқубайс ва Лаълаъ низ ҳамвор карда шуда, дар он ҷоҳо роҳ, биноҳо ва ғайра бунёд карда шудааст.

## Адабиёт
*  / Joel, B., Braemer, F. and Macdonald, M.C.A. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.
Талбия

мини|рост|Каъба, ш. Макка
**Талбия** (), **лаббайка** — ба маънои изҳори ҳузур дар пеш­гоҳи ибодати Худованд ва лаббайк гуфтан ба даъвати ӯст. Вақте банда эҳром мебандад, бо гуфтани талбия ҳузури худро дар боргоҳи ибодат эълом медорад. Тал­бия бо калимаҳои мушаххасе аз Паёмбар (с) ривоят гар­дидааст:
: لَبَّيْكَ اللّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنّ الحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالملكَ، لا شَرِيكَ لَكَ
: **Баргардони матн:** Лаббайка, Аллоҳумма, лабайка, лабайка ло шарика лака, лабайка; инналҳамда, ва-н-неъмата лака вал мулка, ло шарика лака!

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Talbiya / T. Fahd. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.
Умра

**Умра** () — ҳаҷҷи асғар, як қисми ҳаҷ, ки маросими махсус дорад.

## Луғат
Умра дар луғат ба маънои обод кардани ҷоест бо ибодат дар он ва дар истилоҳи шаръ ба маънои ибодати махсусе, ки аз эҳром (шарт), тавоф (рукн) ва саъй байни Сафо ва Марва (воҷиб) иборат аст ва бо тароши­дан ва ё кӯтоҳ кардани мӯи сар ба итмом мерасад.

## Анҷои ҳаҷҷи умра аз назари машоих
Дар назди бузургони моликӣ ва аксари машоихи ҳа­нафӣ дар умр як бор анҷом додани умра суннати муаккада аст ва аз назари пешвоёни шофеъӣ дар зоҳири маз­ҳаб ва ҳанбалӣ бо истинод ба ояти (2: 196) фарз аст: 


**«Ва ҳаҷ ва умраро барои Худо ба итмом расонед!»** 

Умраро ба таври ифрод дар тамоми авқоти сол метавон анҷом дод, ҳамон гуна ки онро дар зимни барномаи ҳаҷҷи таматтӯъ ва қирон дар мавсими ҳаҷ низ метавон анҷом дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  / Paret, R. and Chaumont, E. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 2000. — Т. 10.
Ҳиҷри Исмоил

**Ҳиҷри Исмоил** () — ҷое, ки дар байни девори нимдоира ва де­вори шимолии хонаи Каъба қарор дорад.

## Таърих
Пас аз бинои хонаи Каъба Иброҳим (ъ) барои гӯсфандони фарзандаш Исмоил (ъ) дар шимоли он ҳиёти нимдоирае сохт, ки дар таърих ба Ҳиҷр Исмоил (ъ) маъруф аст. Он ба Ҳатим пайвастааст ва ҳарду ном бар онҳо итлоқ мегардад.

Миқдори шаш зироъу як ваҷаби Ҳиҷр имтидоди хонаи Каъба аст, ки дар бинои Қурайш аз девори аслӣ берун монда ва ба даври он девори нимдоирае баландтар аз нисфи қомати инсон кашидаанд. Касе дар дохили он девори нимдоира — Ҳиҷр дар масоҳати шаш зироъу як ваҷаб=3,16 см-и он аз Каъба намоз гузорад, маънои он­ро дорад, ки дар дохили хонаи Каъба намоз гузоштааст. Касе тавофро аз миёнаи девори аслии хонаи Каъба ва он девори нимдоира анҷом диҳад, тавофаш дуруст намегардад.

Дар бештари ривоятҳои таърих тасреҳ шуда, ки Ис­моил (ъ) ва модараш Ҳоҷар дар Ҳиҷр мадфунанд.

## Ҳатим
Ҳатим () — девори қавсмонандест, ки дар шимоли хонаи Каъба ба андозаи пасттар аз қомати инсон бардошта шудааст. Хонаи Каъба бар он асосе, ки Иброҳим (ъ) онро сохта буд, қисмате аз масоҳати он девори нимдоираро низ дар бар мегирифт. Пеш аз Ислом бар асари оташсӯзӣ ва пас аз он селе хонаи Каъба хароб гардид ва Қурайшиҳо онро аз нав бино намуданд.

Онҳо барои сохтани хонаи Каъба аз молҳои покашон маблағи муайяне ҷамъ ва аз молҳое, ки ба рибо, ҳаром ва ғайра олуда буданд, сарфи назар намуданд. Вақте бинои хонаро бардоштанд, моли покашон барои бинои Каъба бар асоси бинои иброҳимӣ кифоят накард ва қисмате аз Хонаро аз девор берун ва он девори қавс­монандро перомуни он бардоштанд, то масоҳати хонаи Каъба бар асоси бинои иброҳимӣ муайян бошад.

Дарозии Ҳатим аз девори шимолии Хона бештар аз ҳашт метр (8,16 см) аст, ки каме бештар аз шаш зироъ=­3,16 см-и он аз Хона ва панҷ метри боқимондааш аз Ҳиҷри Исмоил (ъ) ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Достоинство хиджру Исмаила (мир ему) / Ислам.Ру
* Словарь Каабы / Ислам и Семья. Ком
Aлaxлоp

**Aлaxлоp** — лассо, C14H20NO2CI, як навъ алафкуш. Моддаи кристаллии сафед. Барои нест кардани алафҳои бегонаи кишти ҷуворимакка, офтобпараст ва соя (ба ҳар га 1,7 – 2,8 кг) пешбинӣ шудааст. Алахлорро бо атразин (ба ҳар га 1 кг) ва линурон (ба ҳар га 0,5 – 1,2 кг) омехта карда истифода мебаранд. Барои занбӯри асал ва дигар ҳашароти фоиданок безарар аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алафкушҳо
Ҳоҷар

**Ҳоҷар** (, *Ҳагар*; ; ; ) — модари Исмоил (а) ва ҳамсари Иброҳим (а), ки қаблан канизи Сора — ҳамсари бузурги вай буда.

## Таърих
Дар гузоришҳои таърихӣ омадааст, ки Иброҳим (а) ва ҳамсараш Сора пас аз сукунат дар Шом бар асари хушксолӣ ба Миср ҳиҷрат ва аз фиръавни вақт дидан карданд. Дар бозгашт фиръавни Миср канизи қибтиеро бо номи Ҳоҷар ба Сора ҳадя кард. Иброҳим (а) аз ҳамсараш Сора фарзанде надошт ва чун хеле пир шуда буданд, Сора Ҳоҷаро ба шавҳараш бахшид, то аз вай насле бар ҷой монад. Пас аз таваллуди Исмоил (а) Сора ба Ҳоҷар рашк бурд ва аз шавҳараш хост, ки ӯро аз пеши чашмаш дур кунад. Иброҳим (а) бо амри Худованд Ҳоҷар ва фарзандаш Исмоилро ба сарзамини бе обу алафи Макка бурд ва дар он ҷо искон дод. Саргузашти Ҳоҷар ва фарзандаш Исмоил (а) пас аз вуруд ба Макка дар мавзӯи Бинои хонаи Каъба ва Оби Замзам ба тафсил баён шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Али-заде, А. А.* Хаджар : }
Вазорати Ҳаҷҷи Арабистони Саудӣ

**Вазорати Ҳаҷҷи Подшоҳии Арабистони Саудӣ** (‎) — вазорати ҳукумати Саудӣ, ки масъули масъалаҳои вобаста ба анҷоми Ҳаҷ, Умра ва дар гузашта вақф.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ .
* الإدارة العامة لشؤون حجاج الداخل .
Ҷидда

**Ҷидда** () — шаҳре дар ғарби кишвари Арабистони Саудӣ веқеъ дар шибҳи ҷазираи Арабистон.

Шаҳри Ҷидда дар соҳили баҳри Сурх воқеъ шуда аст. Ҷидда маркази иқтисодӣ ва сайёҳии Арабистони Саудӣ ба ҳисоб меравад.

## Аҳолӣ
Аҳолии Ҷидда тибқи саршумори умумӣ дар соли 2009 мелодӣ, баробар бо 3,6 млн. нафар, ки 52% онро саудиҳо ташкил медиҳанд. Шаҳри Ҷидда бузургтарин шаҳри Арабистон баъд аз шаҳри Риёз мебошад.

## Таърих
Шаҳри Ҷиддаро 3000 пеш тавассути маҷмуае аз моҳигирон, ки дар ин мазеъ моҳидорӣ мекардан, ногузорӣ шудааст. Қабилаи Қазоъа 2500 сол пеш онҷоро макони худ қарор додаанд. Соли 647 мелодӣ бо дастури халифаи саввум Усмон ибни Аффон дар шаҳри Ҷидда аввалин бандаргоҳ барои истиқболи ҳоҷиён, ки аз роҳи баҳрӣ барои адои Умра ва Ҳаҷ меомаданд, сохта шуд.

## Бародаршаҳрҳо

*  Алмато, Қазоқистон
*  Уммон, Урдун
*  Боку (), Озарбойҷон
*  Искандария (), Миср
*  Қоҳира (), Миср
*  Штутҳарт, Германия
*  Дубай, Имороти Муттаҳидаи Арабӣ
*  Ҷакарта, Инданезия
*  Стамбул, Туркия
*  Адана, Туркия
*  Ҷохар-Баҳру, Малайзия
*  Қазон, Россия
*  Карочи, Покистон
*  Марӣ, Туркманистон
*  Одесса, Украина
*  Ош, Қирғизистон
*  Пловдив, Булғористон
*  Касобланко, Мағриб
*  Рио-де-Жанейро, Бразилия
*  Симоносеки, Япония
*  Санкт-Петербург, Россия
*  Стразбург, Франсия
*  Сиан, Хитой

## Сурат



Акс:Jeddah 1924.jpg|Ҷидда, миёнаи XIX аср
Акс:Jeddah-1938.jpeg|Ҷидда дар 1938
Акс:Jeddah map.png|Харитаи Ҷидда аз OpenStreetMap
|Соҳили шаҳри Ҷидда, Арабистони Саудӣ. Ҷидда дар Арабистони Саудӣ ҷойгоҳи бузурги сайёҳии ислом ҳисобида мешавад.
Акс:Jeddah Mall of Arabia.jpg|Бозори Арабистон — калотарин бозор дар Ҷидда.
Акс:Building in Old Jeddah (3278277272).jpg|Бино дар Ҷидда дар солҳои пеш
Акс:Bab makkah.jpg|Боб Макка
Акс:King Fahd's Fountain.jpg|Фаввораи Фаҳд Дар Ҷидда.
Акс:Jeddah Fahne.JPG|Баландтарин парчам дар ҷаҳон
Акс:Jeddah airport night.jpg|Фурудгоҳи байналмилалии шоҳ Абдулазизи
Акс:Jeddah-seaport-saudiarabia.PNG| Бандари Ҷидда
Акс:King Abdullah Street, Jeddah.jpg|Хиёбони шоҳ Абдуллоҳ



## Эзоҳ

## Адабиёт
* Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.
Ҳоҷӣ

**Ҳоҷӣ** () — унвони ифтихории мусулмононе, ки бомуваффақият маросими ҳаҷро дар Макка анҷом доданд. Унвони одатан, пеш аз номи шахс (масалан: Ҳоҷӣ Акбар, Ҳоҷӣ Шариф), ҳолатҳое низ ҳастанд, ки унвони гузошта баъди ном (Аҳмад-ҳоҷӣ, Муҳаммад-ҳоҷӣ) гирифта мешавад. Заноне, ки ба ҳаҷ рафтаанд дар Тоҷикистон Ҳоҷибибӣ (&#x200E;) ном бурда мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Алафғундорӣ

**Алафғундорӣ** — дарав ва ҷамъоварии алаф. Сифату серғизоии хошок, пеш аз ҳама, ба алафғундории сари вақт вобаста аст. Алафҳои худрӯйро ҳангоми гул ва тухмбандӣ, юнучқаро дар давраи оғози ғунчабандӣ медараванд. Дарави дер боиси кам шудани ғизонокии хошок, дуруштии баргу поя ва талаф ёфтани як қисми он мегардад. Дар мавриди муқаррар кардани муҳлати алафғундорӣ таркиби алафзор, вуҷуд доштани алафҳои бегона, дараҷаи ифлосии қитъа ва дигар омилҳо ба эътибор гирифта мешаванд. Ба миқдор ва сифати алаф, инчунин ба маҳсулнокии минбаъдаи алафзор баландии дарав таъсири зиёд мерасонад. Аз ҳад зиёд баланд даравидани алаф боиси кам шудани ҳосилнокӣ ва бисёр паст даравидани он бошад, боиси паст гаштани сифати хошок (хусусан дар алафҳои пояашон дурушт ва ғафс) мешавад. Дар шароити иқлими Тоҷикистон алафи худрӯйро дар ҳар мавсим 1 – 2 ва алафи киштаро 2 – 6 маротиба дарав мекунанд. Барои алафғундорӣ бештар алафдаравҳои тракториро ба кор мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Абдусамад Азимов

**Абдусамад Азимов** (1929, деҳаи Тегермӣ, ноҳияи Комсомолобод — 1975, ноҳияи Ленин) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Сардори звено (1947—1949), муовини раиси колхози ба номи Сталини ноҳияи Сталинобод (1949—1953), нозири комитети ноҳиявии комсомол (1954—1957), коргари раёсати «Энергострой» (1957—1960) ва челонгари трести «Средазэлек­тромонтажизолятсия»-и ноҳияи Ленин (1960—1975). Дар соҳаи пахтакорӣ ба муваффақиятҳо ноил гардидааст.

## Ордену медалҳо
Бо ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Эргаш Бадалов

**Эргаш Бадалов** (*Эргаш Турсунович Бадалов*; 20 августи 1936, деҳаи Чукири ноҳияи Регар — 10 феврали 2007, Душанбе) — микробиолог, доктори илми ветеринарӣ (1996

## Зиндагинома
Институти ветеринарии шаҳри Ленинградро (ҳоло шаҳри Санкт-Петербург) соли 1959 хатм карда, дар Институти илмӣ-таҳқиқотии ветеринарии Тоҷикистон як умр фаъолият дошт. Вазифаҳои лаборанти калон, ходими хурди илмӣ (1959—1965), ходими калони илмӣ (1966—1982), мудири лабораторияи паразитология (1983—1996), акаралогия (1997—2005), беҳдошти байториро (2006—2007) иҷро намудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Таҳқиқоташ асосан ба канаҳои касалигузарон (приоплазмидозҳо, тейлериози гов) ва роҳҳои маҳв намудани онҳо бахшида шудаанд. Тавсияю пешниҳодҳояш сари он дар хоҷагиҳои ҷумҳурӣ, хусусан водии Ҳисор амалӣ гардида, самар додаанд. Теъдоди таълифоташ ба 150 мерасад. Соҳиби 13 таклифи навоварӣ ва як шаҳодатномаи муаллифист.

## Осор
* Клещи — переносичики возбудителей тейлериоза крупного рогатого скота в Гиссарской долине Таджикистана и испытание на нихнекоторых акарицидов. -Д., 1967;
* Профилактика пироплазмидозов крупного рогатого скота. — Д., 1989;
* Научные основы оздоровления хозяйств от приоплазмидоздов крупного рогатого скота в Таджикистане. — Д., 1997;
* Биологические особенности иксодоидных клещей и меры борьбы с ними в Таджикистане. — Д., 1998.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Наталя Бакаева

**Наталя Павловна Бакаева** (1951, Душанбе) — доктори илмҳои биологӣ (1996), профессор (2002). 
## Зиндагинома
Соли 1975 факултаи биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин  ба итмом расонда, дар ҳамин ҷо ба фаъолият пардохтааст, вазифаҳои лаборанти калон, ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраи биохимияро (1975-1996) иҷро кардааст. Аз соли 1997 дар муассисаҳои илмии шаҳри Самараи Русия заҳмат мекашад.
Таъсири пешкишт, нуриҳо ва тарзи шудгору нармкунии замин, нуриандозӣ, роҳҳои баланд бардоштани ҳосили гандуми баҳорӣ ва тирамоҳӣ дар шароити бешадашт аз мавзӯъҳоанд, ки мавриди пажӯҳишаш қарор гирифтаанд. Теъдоди таълифоташ ба сад мерасад.
## Осор
* Активность и свойства рибозофосфатизомеразы исходных и мутантных форм хлопчатника и аравидопсиса. – Д., 1987;  
* Структурно-функциональные особенности мультиферментного комплекса цикла Кальвина. – Д., 1996. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Светлана Балхова

**Светлана Яъқубовна Балхова** (Мухторова) (21.09.1946, Душанбе) — доктори илми филологӣ (1992), профессор (1996). 
## Зиндагинома
Светлана Яъқубовна Балхова шуъбаи англисии факултаи забонҳои хориҷии ДДО ба номи Т.Г. Шевченкоро соли 1969 хатм карда, дар ҳамин ҷо ба фаъолият шурӯъ намуд, минбаъд вазифаҳои муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраҳои типологияи муқоисавӣ ва лексикаи забони англисӣ, фонетика ва лексикаи забони англисиро адо кардааст. Солҳои 1996-2004 ноиби ректори Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон  оид ба робитаҳои байналмилалӣ, 2005-2011 профессори кафедраи забони англисии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода буд. Аз соли 2011 профессори кафедраи забоншиносии филиали Университети давлатии Маскав дар Душанбе мебошад.
Ба омӯзиши муқоисавии забонҳои тоҷикию англисӣ шуғл варзида, сари он беш аз ҳафтод таълифот дар нашрияҳои соҳавии ҷумҳурӣ ва хориҷ аз он чоп кардааст. Бо омӯзиши адабиёти Амрико низ таваҷҷуҳ намудааст.
## Осор
Сравнительно-сопоставительный анализнеопределенного артикля «ан (а)» в английском языке и морфемы «-е» в таджикском языке. – Ленинград, 1980;Таджикские эквиваленты английского артикля. – Д., 1981; Очеркҳо оид ба типологияи забони англисӣ ва тоҷикӣ. – Д., 1984 (ҳаммуаллиф); Краткий конспект лекции по амерканской литературе. – Д., 1987; Конспекти мухтасари адабиёти Америка. Васоити таълим Д., 1987; Очеркҳо оид ба типологияи муқии забонҳои англисӣ ва тоҷикӣ. – Д., 1988 (ҳаммуаллиф); Типология полпредикативности. Лингвистические исследования. – М., 1989; Очерки по сравнительной типологии англиского и таджикского языков. – Д., 1989; Типология сложной предикативности на материале современного литературного таджикского и англиского языков. – Д., 1990; Очеркҳо оид ба типологияи муқосавии забонҳои англисӣ ва тоҷикӣ. – Д., 1990 (ҳаммуаллиф); Типология полипредикативности: Дисс…доктора филол. наук. – Санкт-Петербург, 1991; Типология сложной предикативности. – Д., 1991; Типологическое исследвание простого предложения (на материале английского и таджикского языков). – Д., 1991.

## Ҳамчунин нигаред
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
 
 
 
## Эзоҳ


Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Абдуҷалил Ҳабибов

**Абдуҷалил Халилович Ҳабибов** (07.10.1951, Душанбе) — доктори илми ветеринарӣ (2000), профессор (2007). 
## Зиндагинома
Хатмкардаи (1973) Институти давлатии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон  (ҳоло ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур) аст. Солҳои 1973-2007 дар Институти илмӣ-таҳқиқотии ветеринарии Тоҷикистон ба сифати сардухтур, аспирант, мудири озмоишгоҳи касалии сили чорво, муовини директор оид ба илм фаъолият доштааст, 2007-2009 профессори кафедраи микробиология ва эпизоотологияи Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур   буд. Аз соли 2009 вазифаи декани факултаи тибби ветеринарии ҳамин донишгоҳроадо намудааст.
Оид ба омилҳои иқлимӣ-географии пайдоиши касалии сил дар ҳайвонот ва роҳҳои ташхису мубориза бо он, эпизоотология ва микробиологияи чорво таҳқиқот анҷом дода, беш аз шаст кори илмӣ ба хидмат овардааст.
## Осор
* Туберкулёз крупного рогатого скота и меры борьбы с ними в Таджикистане. – Д., 1989 (соавтор);  
* Безыгольный инъектор патент. – Роснатент, 1994 (соавтор);  
* Влияние климато - географических факторов на проявление туберкулёза в Республике Таджикистан и пути совершенствования диагностики и противотуберкулёзных мероприятий. Дисс… доктора ветеринарных наук. – Д., 2000.   
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кишоварзишиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми ветеринарӣ
Аҳмадҷон Ҳаитов

**Аҳмадҷон Ҳаитов** (05.02.1947, ш. Бешарики Фарғонаи Узбекистон), доктори илми кишоварзӣ (1991), профессор (1998). 
## Зиндагинома
Факултаи зоотехникии Институти давлатии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро (ҳоло ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур) соли 1970 ба охир расонда, дар аспирантураи он хондааст. Солҳои 1974-1990 ба сифати ходими хурд, ходими калон ва ходими пешбар, мудири лабораторияи Институти илмӣ-таҳқиқотии чорводории Тоҷикистон кор карда, аз соли 1991 дар ИДХҚТ (ҳоло ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур) дарс медиҳад. Вазифаҳои мудири кафедраи зотпарварӣ ва генетикаи чорво (1991-2004), профессори ҳамин кафедраро (2004-2007) адо намуда, аз соли 2008 профессори кафедраи зоотехникаи ҷузъӣ Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур  мебошад.
Аз мутахассисони хуби соҳаи чорводорӣ маҳсуб меёбад, хидматаш махсусан дар коркарди биологии асосҳои ташаккули маҳсулнокии гӯсфанди думбадор дар шароити водии Ҳисор калон аст, барои такмили зоти нави гӯсфанди ҳисорӣ корҳои илмию амалӣ анҷом додааст.
## Осор
* Пути улучшения качества мяса в Таджикистане. – Д., 1988;  
* Формирование мясности курдючных овец: Дисс… доктора сельскохоз. наук. – Д., 1991;  
* Роҳҳои баланд бардоштани истеҳсоли гӯшт. – Д., 1992;  
* Мясосальные овцы. Учебное пособие. – Д., 1996;  
* Физиологияи ҳайвоноти хоҷагии қишлоқ. – Д., 2008 (ҳаммуаллиф). 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кишоварзишиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
Акколбозӣ

**Акколбозӣ** — чиллакбозӣ, яке аз бозиҳои қадимии бачагони тоҷик.

## Навъҳои акколакбозӣ
Акколбозӣ навъҳои бисёр дорад, ки махсуси баҳор, тобистон ва аввали тирамоҳ аст. Асбоби ин бозӣ аккол (чиллак) – чӯби тарошидаи (15 см) ду нӯгаш тез ва акколдаста (чиллакдаста) – чӯби дарозтари (70 – 80 см) тарошида мебошанд. Ҳангоми акколбозӣ бозигарон (миқдорашон маҳдуд нест) ба ду гурӯҳ тақсим шуда, ҳар гурӯҳ ба худ сардор интихоб мекунад. Барои бозиро сар кардан пиллаҷой (марраҷой) мекашанд ва дар он ҷо акколдастаро мегузоранд.

Оғози бозӣ чанд хел аст. Масалан, яке акколро боло партофта, бо акколдаста мезанад, ё ки яке мепартояд ва дигаре мезанад. Баъд масофаи аккол тайкардаро бо акколдаста чен мекунанд. Пеш аз чен кардани масофа ҳар гурӯҳ як нӯги акколдастаро тарафи худ қарор медиҳад. Яке аз сардорҳо «тарафи ман», «тарафи ту» гӯён масофаро чен мекунад. Кадом нӯги акколдас та ба аккол расад, гурӯҳи «соҳиби» ҳамон нӯг бозиро сар мекунад. Агар гурӯҳи дуюм акколро бо доман дошта гирад ё аккол ба замин рост истад ё бозигар хато кунад, бозӣ насиби ӯ мегардад. Баъди аз майдон зада баровардани аккол, бачагони гурӯҳи дуюм кӯшиш мекунанд, ки акколро ба акколдастаи дар пиллаҷой буда расонанд, ё ки бо як дам «зув … в» гӯён ба пиллаҷой биёранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бозиҳои милли дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Бозиҳо аз рӯи алифбо
Аккумулятор

thumb|Аккумулятор
**Аккумулятор** (лотинӣ accumulator — захиракунанда) — асбобест барои захира кардан ва дар мавриди зарурӣ ба истеъмолкунандаҳо додани энергия. Вобаста ба навъи энергияи захирашаванда аккумуляторҳо электрикӣ, гидравликӣ, ҳароратӣ, инерсионӣ мешаванд. Аккумулятори электрикӣ энергияи электрикиро дар намуди энергияи химиявӣ захира мекунад ва мувофиқи талаб онро боз ба энергияи электрикӣ табдил дода, ба истеъмолкунандаҳо медиҳад (нигар Манбаъҳои химиявии ҷараён). Хусусияти кории аккумулятори электрикӣ дар баргардандагии реаксияи химиявӣ асос ёфтааст, ки аз элементҳои галванӣ бо ҳамин фарқ мекунад. Он аз электродҳои мусбат ва манфии дар маҳлули электролит ҷойгиршуда иборат аст. Дар сатҳи ба электролит расидаи электродҳо фарқи потенсиалҳо пайдо мешавад, ки онро қувваи электрҳаракатдиҳанда (ҚЭҲ)-и аккумулятор меноманд. Вобаста ба навъи электролит аккумулятори электрикӣ кислотагӣ ва ишқорӣ мешавад. Саноат намудҳои зерини аккумулятори электрикиро истеҳсол мекунад: сурбӣ-кислотавӣ (Lead Acid), никелу кадмиявӣ (NiCd), никел-металл-гидридӣ (NiMH), литий-ионӣ (Li ion), литий-полимерӣ (Li pol) ва никел-руҳ (NiZn). Ин аккумуляторҳо бо муҳлати хидмат (шумораи сиклҳои заряд-разряд), шиддати миёнаи заряду разряд (ба ҳар элемент 1 — 2 В), энергияи хос (бо Ҷ, кҶ ё Вт•соат), ки аз 1 кг масса ё 1 дм3 ҳаҷм ҳангоми разряд гирифта мешавад, коэф. амали муфид ва гунҷоиш (бо Ампер-соатҳо) фарқ мекунанд. Фаъолияти аккумулятори электрикиро бо роҳи зарядноккунӣ (гузаронидани ҷараёни электрикӣ) барқарор кардан мумкин аст. Барои ҳосил кардани шиддати баланд, гурӯҳи аккумуляторҳоро пай дар пай пайваст мекунанд, ки силсилаи (батареяи) аккумуляторҳо номида мешавад. Аккумулятори электрикӣ дар нақлиёти худрав, авиатсия, аппаратҳои кайҳонӣ, таҷҳизоти алоқа, асбобҳои ҳавопаймоӣ ва киштиронӣ ва ғайра истифода мешаванд. Аккумулятори гидравликӣ барои дар системаҳои гидравликӣ як хел нигоҳ доштани фишор ва сарфи моеъ (газ) хидмат мекунад. Бештар дар системаҳое истифода мешавад, ки сарфи моеъ ё газ дар онҳо тағйирёбанда аст. Намуди аккумулятори гидравликӣ — аккумулятори пневматикӣ аст, ки барои кам кардани тағйирёбии фишори ҳавои фишурдашуда дар шабакаи пневматикӣ хидмат мекунад. Аккумулятори ҳароратӣ энергияи гармиро захира карда, меъёру мунтазамии бо буғу энергия таъмин кардани таҷҳизоти саноатро ба амал меоварад. Аккумулятори инерсионӣ ҷисми мутаҳаррикест, ки миқдори ҳаракаташ назар ба миқдори ҳаракати қувваҳои ба ҷисм таъсиркунандаи беруна фузунтар аст (масалан, маховик). Захираи энергияи маховик дар мошинҳо, муҳаррикҳо, воситаҳои нақлиёт ва ғайра истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Аккумулятори барқӣ
Акриламид

**Акриламид**, CH2 = CHCONH2 (2-пропенамид); кристаллҳои беранг, ҳарор. гуд. 84,5°С, ҳарорати ҷӯш. 215°С. Дар об, метанол, этанол, атсетон хуб, дар этилатсетат, хлороформ, бензол, гептан бад ҳал мешавад. Гурӯҳи CONH2 ба реаксияҳое, ки барои амидҳои кислотаҳои карбони алифатӣ хос аст, дохил мешавад. Акриламид хосияти сусти амфотерӣ дорад. Бо третбутилати Na ва кислотаи сулфат намак ҳосил мекунад. Ҳангоми бо маҳлули обии формалдегид дар иштироки асосҳо (pH 7 – 9) таъсир намудан, ба N-метилолакриламиди ноустувор (CH2 = CHCONHCH2OH) ва дар иштироки катализаторҳои кислотагӣ (ва барзиёд будани А.) ба N, N1 – метилен-бис-акриламид [(CH2 = CHCONH2)2CH2] табдил меёбад. Ба банди дучандаи акриламид аминҳои алифатии якумин ва дуюмин, NH3, спиртҳо, меркаптанҳо, H2S, кетонҳо ва моддаҳои дигар зуд пайваст мешаванд. Акриламид бо карбогидридҳои диенӣ ба синтези диенӣ дохил мешавад; дар натиҷаи гидродимеризатсияи электрохимиявӣ ба адинодиамид табдил меёбад. Зимни полимеризатсия шудан полиакриламид ҳосил мекунад. Акриламидро дар саноат бо роҳҳои зерин ба даст меоранд: гидролизи акриламид бо H2SO4-и 84,5%-а дар ҳарораташ 80 – 100°С дар иштироки ингибиторҳои полимеризатсия (намакҳои Cu ва Fe, S, фенотиазин ва ғайра); гидролизи катализии акриламид дар ҳарораташ 80 – 120°С дар иштироки катализаторҳои мис (миси Реней, Cu/Cr2O3, Cu/Al2O3•SiO2 ва ғайра). Акриламид мономер барои истеҳсоли полиакрилонитрил ва ҳосил кардани сополимерҳо бо **акриламид**, стирол, винилатсетилен, акрилонитрил ва кислотаи акрилат мебошад. Акриламид моддаи оташангез ва заҳрнок аст; ба системаи асаб, ҷигар, гурда зарар мерасонад, пардаҳои луобии чашмро месӯзонад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Сайхӯҷа Азизов

**Сайхӯҷа Азизов** (тав. 15 декабри соли 1933, деҳаи Чинораки ноҳияи Муъминобод)  — , номзади илмҳои физика ва математика (1982), профессор (1993),Корманди шоистаи Тоҷикистон (1998

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (1956). Солҳои (1956 – 1957) муаллими мактаби миёна дар ноҳияи Ленин (ҳозор Рӯдакӣ), омӯзгори кафедраи математикаи олии Институти давлатии педагогии Кӯлоб (1958 – 1965), аспиранти Институти давлатии педагогии шаҳри Калинин (Россия, 1965 – 1968), мудири кафедра, ҷонишини декан, декани факултети математика, муовини ректор оид ба корҳои илмию таълимии Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ (1968 – 2000). Аз соли 2000 профессор ҳамин донишгоҳ. Азизов оид ба проблема ва назарияҳои математика, тавзеҳи функсияҳои ратсионалӣ ва ирратсионалӣ, таълими элементҳои математикаи олӣ ва ададҳои комплексӣ дар мактаб ва ғайра беш аз 50 таълифоти илмӣ дорад. Иштирокчии конференсияҳои илмии байналмилалии математикҳо дар мамлакатҳои гуногун.
 
## Осор
* Таълими ададҳои комплексӣ, Д., 1985; 
* Таълими элементҳои математикаи олӣ дар мактаб, Кӯлоб, 1987.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи А. Рӯдакӣ
Фаттоҳ Азизов

**Фаттоҳ  Ҳалимович Азизов** (тав. 1 майи соли 1949, деҳаи Шайхбурҳони ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ (1996), профессор (1997). Аълочии маорифи Тоҷикистон  (2005).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Ленинобод (1971). Солҳои 1971 – 1973 таҷрибаомӯзи Институти иқтисодиёти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1973 – 1977 муҳаққиқи коромӯз ва аспиранти Институти марказии иқтисодиёту математикаи АИ СССР, 1977 – 1978 ходими хурди илмии Институти иқтисодиёти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1978 – 1997 муаллими калон, дотсент, профессор кафедраи «Назарияи иқтисодиёт»-и Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б. Ғафуров. Аз. соли 1980 ҳамзамон директори Корхонаи илмӣ-истеҳсолии ҷумҳуриявии «Шамъ»-и Вазорати кишоварзӣ ва ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Оид ба таҳлили бонизоми идораи истеҳсолоти саноатӣ дар шароити иқтисоди бозоргонӣ, консепсияи таҳия ва такмили идораи истеҳсолоти кишоварзӣ, ҷанбаҳои минтақавии сиёсати хазинадорӣ ва дигар масъалаҳои иқтисодӣ беш аз 100 таълифот, аз он ҷумла 38 китоб, 8 рисола ва зиёда аз 60 мақолаи илмӣ ба табъ расондааст. Асарҳояш дар Россия, Хитой, Чехия, Словакия нашр шудаанд. Профессор фахрии Пажӯҳишгоҳи иқтисодии Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Чехия (1994), профессор фахрии Донишкадаи забонҳои хориҷии Нинсяи ҶХХ (1998) мебошад. Иштирокдори конференсияҳои байналмилалист.

## Осор
* Проблемы комплексной автоматизации управления агропромышленным производством региона, Прага, 1990; 
* Словарь-справочник терминов рыночной экономики, М., 1992; 
* Поддержка управленческих решений, М., 1994; 
* Словарь-справочник финансово-экономических терминов рыночной экономики, ҶХХ, 1997; 
* Методология принятия управленческих решений в условиях рыночной экономики, Х., 2000; 
* Региональные аспекты фискальной политики, М., 2004; 
* Бюджетноналоговый терминологический словарь (с англ. эквивалентами), Екатеринбург, 2006; 
* Курси назарияи иқтисод, иборат аз 3 қисм, Х., 2009; Танзими муносибатҳои иқтисодии гумрукӣ, Х. 2009.
*

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Акропол

thumb|252x252px
**Акропол** (Akropolis; аз юнонӣ akros – боло ва polis – шаҳр) — ӯрда ва ҳисори шаҳр дар Юнони Қадим. Акропол аввал ҷойи истиқомати одамон буд. Баъд дар атрофи он шаҳристони калоне бунёд гардид. Акропол ҳамчун қалъа ва истеҳкоми муҳофизатӣ хидмат мекард. Ҳангоми ҷанг аҳолӣ дар Акропол паноҳ меёфт. Акропол ибодатгоҳ ва ҷойи парастиш низ ҳисоб мешуд. Дар он ҷо муҷассамаҳои худоён ва қаҳрамонони асотирӣ воқеъ буданд. Аз харобаҳои акрополи шаҳрҳои Микен, Афина, Аргос нишонаҳои тамаддуни гузашта бисёр ёфт шудаанд. Акрополи Афина (асри 5 то м.) зеботарини онҳо буд. Бозёфтҳои санъати меъморӣ ва муҷассамаҳои он ҷолиби диққат буда, қисми зиёди онҳо дар музейи Британия маҳфузанд. Ҳоло акрополи Афина музейи бастошиносист.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳр
Гурӯҳ:Иншооти таҳкимшаванда
Гурӯҳ:Меъроси умумиҷаҳони дар Юнон
Аъзамҷон Азимов

**Аъзамҷон Холматович Азимов ** ( 8 марти соли 1959, деҳаи Ворухи ноҳияи Исфара) — адабиётшинос, публитсист ва рӯзноманигори тоҷик, доктори илмҳои филология (2009).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин   (1984). Муҳақиқкоромӯзи кафедраи «Таърихи матбуот»-и факултети журналистикаи Университети давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов (1988 – 89). Аспирант (1989 – 93), дотсент ва мудири кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети журналистика ва тарҷумонии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон(1994 – 2006). Декани факултети муносибатҳои байналмилалӣ, ҳамзамон иҷрокунандаи вазифаи проректори Донишкадаи инноватсионӣ ва комуникатсионии Тоҷикистон (2006 – 2007) буд. Аз соли 2010 муаллими кафедраи телевизион ва радиошунавонии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Азимов ба масъалаҳои таърихи ташаккули матбуоти тоҷики солҳои бистум (дар мисоли рӯзномаи «Овози тоҷик» ва заминаҳои он пардохта, оид ба журналистикаи тоҷик дар солҳои инқилоби маданӣ (солҳои 1929 – 1940) таҳқиқоти муфассали илмӣ анҷом додааст.

Ба қалами Азимов зиёда аз 60 мақолаи илмӣ ва 150 мақолаи публитсистӣ тааллуқ дорад. Муаллифи монография, китобҳо ва маҷмӯаҳои «Шарораи меҳр» (1997). «Очеркҳо аз таърихи матбуоти тоҷик» (1998), «Воқеияти зиндагӣ ва матбуоти тоҷик» (2000), «Публитсистика ва замони муосир» (2003), «Таърихи ташаккули радиои тоҷик» (2005), «Адабиёт дар матбуоти солҳои сиюм» (2007), «Марзи сухан» (2008), «На заре стоновления» (2010) ва ғайра мебошад. Дорандаи ҷоизаи ИЖ Тоҷикистон ба номи А. Лоҳутӣ (2008), Аълочии матбуоти ҶТ (2003), Аълочии фарҳанги ҶТ (2004), Аълочии маорифи ҶТ (2005). Узви конфедератсияи байналхалқии журналистон ва аз соли 1997 узви ИЖ Тоҷикистон.

## Осор
* Нишоти умр, Д., 2000; 
* Гавҳаршинос, Д., 2001; 
* Ҳадиси дӯст; Становление таджикского радио; Меҳрафзун, Д., 2007; 
* Перояи умр; Оташи меҳр; Озодамард, Д., 2008.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Аксбардории гравиметрӣ

**Аксбардории гравиметрӣ** — маҷмӯи ченкунии бузургиҳое, ки майдони ҷозиба (гравитатсионӣ)-и ягон маҳалро тавсиф медиҳанд. Аксбардории гравиметрӣ бо мақсадҳои геологӣ асосан бо ёрии гравиметр, баъзан бо вариометр ва градиентометр сурат мегирад. Аз рӯи таъйинот аксбардории гравиметриро ба минтақавӣ (барои омӯзиши шакли Замин ва таҳқиқоти геологии митақавӣ истифода мешавад) ва ҷузъӣ (барои омӯзиши аномалияҳои начандон калон, ки сохторҳои геологии алоҳида ва ҷисми маъдан ба вуҷуд овардаанд) ҷудо мекунанд. Аз рӯи усули гузарондан аксбардории гравиметрӣ масоҳатӣ (нуқтаҳои мушоҳида дар масоҳат як хел ҷойгир мешаванд) ва соҳавӣ (сайрхатӣ, ки дар соҳа ва сайрхатҳои алоҳида ва дур воқеъгардида мегузаронанд) мешавад. Вобаста ба масъалаҳои геологии гузошташуда, шароитҳои гузарондани корҳои саҳроӣ ва усулҳои пешбинишудаи тафсир миқёси аксбардорӣ, зичӣ ва мавқеи мавзеи мушоҳида, муайян кардани хатоии аномалия ва ғайраро интихоб мекунанд. Барои таҳқиқоти геологию геофизикавии минтақавӣ аксбардории гравиметрӣ бо миқёси 1 : 200000 – 500000 дар ҳолати ±2мГал (1 мГал=10–5мс–2) будани хатоии миёнаи квадратӣ ба амал оварда мешавад. Ҳангоми ҷустуҷӯи газу нефт ва омӯзиши ҷойгиршавии ангишт миқёси аксбардорӣ 1 : 50000, саҳв ±0,2 мГал-ро ташкил медиҳад. Қисми муҳими аксбардории гравиметрӣ корҳои топографию геодезӣ мебошад. Дар натиҷаи он дар бораи баландӣ, арзу тӯли нуқтаҳои гравиметрӣ ва релйефи маҳал маълумот ба даст оварда мешаванд, ки барои ворид намудани ислоҳҳои мувофиқ ба шитоби қувваи вазнинии мушоҳидашаванда имкон медиҳанд. Дар асоси маълумоти аксбардории гравиметрӣ гравиметрия, тарҳҳо ва харитаҳое таҳия карда мешаванд, ки қисми аномалии майдони ҷозибаи Заминро инъикос мекунанд.

## Нигаред
* Аксбардорӣ
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аксбардори гравиметрӣ
Раҷабалӣ Азимов

**Раҷабалӣ Азимов Каримович** (тав. 2 феврали соли 1960, деҳаи Корези Болои ноҳияи Кӯлоб) — арбоби низомӣ, генерал-майор (2003).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти тарбияи ҷисмони Тоҷикистон (1986). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ ИҶШС (1978 – 1980), муаллими мактаби миёна дар шаҳри Кӯлоб (1986 – 1993), сардори шуъбаи Комиссариати ҳарбии ноҳияи Восеъ (1993 – 1994), сардори гурӯҳ ва муовини комиссари ҳарбии ноҳияи Рӯдакӣ (1994 – 1995), сардори Комиссариати ҳарбии ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе]] (1995 – 1997), муовини раиси Комитети ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати ҶТ (1997 – 1998), муовини вазири ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон (1998 – 2006), корманди масъули Сарраёсати нерӯҳои марзбони Комитети давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006 – 09). Аз соли 2009 дар истеъфо. 
## Ҷоиза
Бо ордени «Шараф» (дараҷаи I) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ихтиёр Ашӯров

**Ихтиёр Саидович Ашӯров** (29.10.1958, деҳаи Кӯшкаки Мазори н. Ҳисор) — доктори илмҳои иқтисодӣ (2008), профессор (2011). 
## Зиндагинома
Ихтиёр Саидович Ашӯров факултаи иқтисоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро соли 1980 хатм намуда, дар шуъбаи иқтисоду молияи комиҷроияи н. Ҳисор кор кардааст. Солҳои 1983-1984 муҳандис-иқтисоддони НОБ-и Роғун, 1984-1987 нозир ва муовини сардори раёсати Кумитаи марказии комсомоли Тоҷикистон, 1987-1991 нозири кумитаи ҳизбии н. Октябри (ҳоло н. Исмоили Сомонӣ) Душанбе, 1991-1993 корманди масъули раёсати кишоварзии н. Ҳисор, 1993-2003 муовин ва муовини аввали Вазири кишоварзии Тоҷикистон, 2003-2010 муовини раиси Кумитаи давлатии омори ҷумҳурӣ буд. Аз соли 2010 мудири кафедраи назорати иқтисодии ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемурро ба уҳда доштааст.
Бобати иқтисоди кишоварзӣ, ислоҳоти аграрии Тоҷикистон, дигаргунсозиҳои аграрӣ дар шароити гузариш ба иқтисоди бозорӣ, ҳолат ва ояндаи шаклҳои хоҷагидорӣ дар ҷумҳурӣ ва ғайра таҳқиқот анҷом дода, беш аз шаст таълифот ба хидмат овардааст.
## Осор
* Дастурамал оид ба дигаргунсозиҳои сохторӣ дар корхонаҳои кишоварзӣ. – Д., 1998;   
* Рекомендации по организации сельскохозяйственных предприятий в Республике Таджикистан. – Д., 1998 (соавтор);   
* Аграрные преобразавания в условях переходного периода. – Д., 2003;   
* Аграрная политика в условиях переходного периода. – Д., 2005;   
* Омори кишоварзӣ. Китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ. – Д., 2006;   
* Аграрная реформа Республики Таджикистан. – М., 2008;   
* Сельское хозяйство: состояние и перспективы форм хозяйствования. – Д., 2008;   
* Экономическая безопасность. – Д., 2012.  
## Сарчашма
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
Субҳониддин Ашӯров

**Субҳониддин Ашӯров** (*Ашӯров Субҳониддин Бурҳонович*; 15 майи 1959, деҳаи Чилгазӣ, ноҳияи Исфара) — доктори илмҳои иқтисодӣ (2012), профессор (2015).

## Зиндагинома
Соли 1978 факултаи механикаю математикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро ба поин оварда, дар Пажӯҳишгоҳи математикаи АИ Тоҷикистон ҳамчун лаборанти калон ба фаъолият мепардозад. Солҳои 1981—1985 коромӯз ва аспиранти Пажӯҳишгоҳи математикаи АИ Украина, 1986—1990 корманди илмии Пажӯҳишгоҳи математикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, 1991—1995 мудири кафедра ва декани факултаи Донишгоҳи технологии Тоҷикистон, директори филиали он дар Хуҷанд, 1995—1997 докторанти ДМТ, 1997—2002 муовини раиси Кумита оид ба корҳои ҷавонони назди Ҳукумати Тоҷикистон, 2003—2010 муовини Вазири меҳнат ва ҳифзи иҷтимоии Тоҷикистон, 2010—2012 раиси ш, Исфара буд. Аз соли 2013 мудири кафедраи иқтисоди Донишгоҳи технологии Тоҷикистон мебошад.
Оид ба сиёсати давлатии ҷавонон ва вазъи кунунию дурнамои он, рушди захираҳои кории ҷумҳурӣ, ташкилу танзими бозори меҳнат дар манотиқи гирифтори бекорӣ, омӯзиши касбии аҳолии қобили меҳнат ва дигар масоили марбута беш аз ҳафтод таълифот ба табъ расондааст.

## Осор
# Эквивалетность и минимальность части корневых функций дифференциальных оператов второго и четвертого порядков. — Киев., 1985;
# Тақвияти заминаҳои меъёрию ҳуқуқӣ ва кадрии сиёсати давлатии ҷавонон дар маҳалҳо. — Д., 2001;
# Қонуни асосии ҷавонони Тоҷикистон: ҳолат ва пешомадҳои татбиқи он. — Д., 2002;
# Государственная молодёжная политика: состояние и перспективы. — Д., 2002;
# Проблемы и перспективы професионально — технического развития трудовых ресурсов Таджикистана. — Д., 2007;
# Профессиональное обучение взрослых в Республике Таджикистан: адабтация рабочей силы к потребностям рынка труда. — Д., 2009;
# Формирование и регулирование рынка труда в трудоизбыточном регионе: теория и практика. — Д., 2012.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи технологии Тоҷикистон