open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абулҳасан Наср ибни Исҳоқ

**Абулҳасан Наср ибни Исҳоқ** (? — 914) — дабири девони расоили Аҳмад ибни Исмоил.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулҳасан Наср ибни Исҳоқ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Сомониён
Абусолеҳ Мансур

**Абусолеҳ Мансур** (; ? — 915) — амирзодаи Сомонӣ, ҳокими Рай (902—910), Систон (911—913) ва Хуросон (914—915), писари Исҳоқ ибни Аҳмад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Насоӣ

**Абуабдурраҳмон Аҳмад ибни Шуъайби Насоӣ** (; ) — донишманди мусулмони форс-тоҷик, фақеҳ, сӯфӣ ва яке аз муҳаддисони маъруф, муаллифи «Сунани Насоӣ».

## Зиндагинома
Аҳмад ибни Шуъайб соли 215 ҳиҷрӣ дар шаҳри Насо чашм ба ба дунё омадааст. Ӯ илмомӯзиро аз овони кӯдакӣ оғоз намуд ва дар синни понздаҳсолагӣ ба Бағлон рафта, як солу ду моҳ аз Қутайба ибни Саид ҳадис шунид. Сипас таҳсили илмро идома дода, ба Хуросон, Ҳиҷоз, Миср, Ироқ, Басра, Кӯфа, Бағдод, Ҷазира, Шом, Қазвин сафар карданд ва аз уламои ҳадис ривоят шунид. Бо Муҳаммад ибни Исмоил ва Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ дар бисёре аз устодҳо шарик ҳаст. Сипас ба Миср рафта онро ватан қарор дод. Баъд ба Шом сафар кард ва дар он ҷо мавриди озмоиш қарор гириф ва сипас ба Рамла рафта, дар он ҷо то охири умр иқомат дошт.

## «Сунан»-и Насоӣ
«Сунан»-и Насоӣ аз миёни осори Аҳмад ибни Шуъайб машҳуртарин асар ба шумор рафта, аз панҷ ҳазору ҳафтсаду ҳафтоду чор ҳадис иборат мебошад. Муаллиф дар тахриҷи чор ҳазору чорсаду чиҳилу чор ҳадиси он бо муаллифҳои китобҳои саҳеҳи панҷгона шарик буда, дар тахриҷи як ҳазору сесаду сӣ ҳадиси боқимонда танҳо мебошанд.

## Даргузашт
Дар маҳалли вафоти Аҳмад ибни Шуъайб миёни уламо ихтилофи назар аст. Назари саҳеҳ он аст, ки рӯзе дар Димишқ аз ӯ дар бораи Муовия ва фазоили ӯ пурсида шуд. Ӯ фармуд, ки дар фазоили ӯ ба ҷуз ҳадиси “Ло ашбаъаллоҳу батнака” чизе намедонам. Ӯро аз масҷид берун карданд ва дар хар савор карда, ба тарафи Рамла фиристоданд. Ӯ дар Рамла рӯзи душанбе, 13 сафари соли 303 дар синни 88-солагӣ аз олам даргузашт. 

## Эзоҳ
Алӣ ибни Мӯсои Қумӣ

**Алӣ ибни Мӯсои Қумӣ** (; ? — 918, Қум) — муфассир, муҳаддис ва фақеҳи ҳанафимазҳаби эронӣ, муаллифи «Аҳкому-л-Қуръон» ва «Нақзу мо халафа фиҳил-л-Шофеъию-л-Ироқийина фӣ аҳкоми-л-Қуръон».

## Эзоҳ
Алӣ ибни Саҳли Исфаҳонӣ

**Абулҳасан Алӣ ибни Саҳл ибни Муҳаммад ибни Азҳари Исфаҳонӣ** (; ) — донишманди ислом, ориф ва мутасаввифи форс-тоҷик, ки шарҳи ҳолоту каромот ва риёзоти вай дар китоби «Тазкирату-л-авлиё» омадааст.

## Эзоҳ
Тайёни Марғазӣ

**Тайёни Марғазӣ**, **Тайёни Жожхой** (; ? — қарни Х) — шоири форс-тоҷик, ки бештар ба ҳаҷв моил будааст. Ӯ баъдтар шоириро тарк карда, касби банноӣ ва гилкориро интихоб кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Исмоил ибни Абулҳасан // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

* بر پایهٔ: لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه طیان.
Талани Лавкон

**Талани Лавкон** (; ? — қарни Х) — сарвари лашкар дар аҳди Наср ибни Аҳмади Сомонӣ. Ӯ бо сипаҳсолорони дигар нақшаи қатли амир Наср ибни Аҳмадро, ки ба қарматигароӣ мутаҳам шуда буд, кашид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Талани Лавкон // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008
Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Зӯзанӣ

**Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Зӯзанӣ** (; ? — 984, Зӯзан) — фақеҳи маъруфи мазҳаби ҳанафӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Зӯзанӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Саффори Марғазӣ

**Саффори Марғазӣ** (? — қарни Х) — шоири форс-тоҷик. Намунаи ашъораш дар «Луғати Фурс»-и Асадии Тусӣ омадааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Саффори Марғазӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008
Юсуфи Розӣ

**Абуяъқуб Юсуф ибни Ҳусайн ибни Алии Розӣ** (; ? — 915, Рай) — ориф, сӯфӣ ва муҳаддиси форс-тоҷик ва аз муридони Зуннуни Мисрӣ.

## Эзоҳ
Илёс ибни Ясаъи Суғдӣ

**Илёс ибни Ясаъи Суғдӣ** (; ? — 915) — сипаҳсолори Сомониён, падари бунёнгузори силсилаи Оли Илёс — Абуалӣ Муҳаммад ибни Илёс.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Илёс ибни Ясаи Суғдӣ/ Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Оли Илёс
Гурӯҳ:Сомониён
Абулҳасани Касир

**Абулҳасани Касир** (? — қарни Х) — сафир ва хидматгузори сипаҳсолори Хуросон ‒ Абуалии Симҷур.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулҳасани Касир // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Рафеъуддини Нишопурӣ

**Рафеъуддини Нишопурӣ** (; ? — қарни Х) — и қасидасарои форс-тоҷики давраи Сомониён, ки аз он 8 мисраъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Рафеъуддини Нишопурӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2008
Абулфазли Ҳиравӣ

**Абулфазл Аҳмад ибни Абусаъди Ҳиравӣ** (; ? — қарни X) —  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Ислоҳи китоби Миноловус фӣ-л-ашкол-ил-курия».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* قربانی، ابوالقاسم (۱۳۷۵). زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. صص. ۵۶۳. شابک ۹۶۴-۰۱-۰۸۱۷-۰.
* «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی:ابوالفضل هروی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۱-۱۲.
Тирдоз

**Тирдоз** (қарни IХ — қарни Х) — нахустин подшоҳи Гелиён (қарнҳои IХ-Х), падари Ҳарусиндон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Гелиён
Лайлӣ ибни Нуъмон

**Лайлӣ ибни Нуъмон**, **Лайлӣ ибни Шоҳдӯст** (? — 921) — дувумин фармонравои Подшоҳии Гел (қарни X-921), раҳбари қабилаи Шоҳаншоҳванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* C. E. Bosworth «Bal’ami, Abu’l-Fazl Mohammad.» *Encyclopedia Iranica.* 23 January 2014. 
* Treadwell, Luke. «Simjurids.» *Encyclopaedia Iranica.* Ed. Ehsan Yarshater. Columbia University. Retrieved 8 May 2012.

Гурӯҳ:Гелиён
Ҳарусиндон

**Ҳарусиндон ибни Бундор**, **Ҳарусиндон ибни Тидо** (? — 921) — севумин фармонравои Подшоҳии Гел (921).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Гелиён
Табиатшиносӣ

**Табиатшиносӣ** — маҷмӯи донишҳо дар бораи табиат ё таърихи табиъӣ ҳамчун мавзӯи таълим. Ин маълумоти асосӣ дар бораи илмҳо: зистшиносӣ, ҷуғрофиё, заминшиносӣ, экология, ахтаршиносӣ, физик ва кимиё мебошад

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Илмҳои табиӣ
Абубакр Аҳмади Розӣ

**Абубакр Аҳмади Розӣ** (), маъруф ба **Розии Таърихӣ** (; ) — донишманд ва муаррихи эронитабори андалусӣ, муаллифи «Ахбору-л-мулуки Андалус».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
*
*
Абутоҳири Хусравонӣ

**Абутоҳир** **Тайиб ибни Муҳаммади Хусравонӣ** (; ? — қарни Х) — шоири қасидасарои форс-тоҷики даврони Сомониён. Аз осораш абёти пароканда боқист.

Муаллифи «Маҷмаъу-л-фусаҳо» ӯро Хуросони медонад. Ба қавли Авфӣ ӯ аз «шуарои Оли Сомон» аст. Девонаш то ҳол дастрас нагардидааст. Аз осораш абёти пароканда боқист. Аз қитъаҳои дар «Лубобу-л-албоб» омадааш бармеояд, ки Xусравонӣ бештар ба масъалаҳои панду ахлоқ даст задааст. Xусравонӣ яке аз пайравони Рӯдакӣ будааст. Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» якчанд байт» ташбиби ӯро иқтибос кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Хузайма

**Абубакр Муҳаммад ибни Исҳоқи Нишопурӣ**, маъруф ба **Ибни Хузайма** (; ) — муҳаддис, фақеҳ, муфассири Қуръон ва донишманди машҳури мусулмони шофеъимазҳаби нишопурӣ.

## Зиндагинома
Овони навҷавонӣ дар Нишопур муқаддамоти илмҳоро фаро гирифт. Сипас барои такмили илм ба Марв, Марврӯд, Рай, Бағдод, Куфа, Басра, Аббодон, ҷаз. Ибни Умар, Шом, Қоҳира, Искандария, Ҳиҷоз ва Гургон сафар карда, аз донишмандону олимони он ҷойҳо фиқҳ, ҳадис, усул, қироат ва тафсир омӯхт, ба нақли ҳадис пардох. Иддае аз шайхҳои ривоятҳои соҳибони «Сиҳоҳи ситта» аз машоихи ривоёти ӯ низ буда, Бухорӣ ва Муслим аз ӯ ривоят кардаанд. Ибни Хузайма фақеҳи муҷтаҳид буд, дар масъалаҳои тавҳид сифатҳои Худоро бидуни таъвил бар асоси зоҳири оёту ривоятҳо маънидод мекард ва дар айни ҳол аз ташбеҳ дурӣ меҷуст. Ӯ дар мавриди мухолифон сахтгир буд, афродеро, ки ояти «истиво бар Арш» (Қуръон, 7:54)-ро ҳамл бар зоҳири он накунанд ё қоил ба халқи Қуръон бошанд, ҳукм ба иртидод (аз ислом баргаштан) ва қатл кардааст. Ибни Хузайма ҳадиси «Ҳароина Худованд одамро бар сурати хеш офарид»-ро ба гунае маънидод карда, ки орӣ аз ташбеҳи Худо ба инсон бошад. Ибни Хузайма бо мактабҳои мухталифи каломӣ, бахусус ҷаҳмия ва куллобия мухолиф буд ва шогирдони худро аз омӯхтани илми калом наҳй мекард.

## Таълифот
Ибни Хузайма дар заминаи Китобу суннат, фиқҳ ва маорифи динӣ 140 асар навиштааст. Аз муҳимтарин таълифи Ибни Хузайма «Мухтасару-л-мухтасар мина-л-муснади-с-саҳеҳ ани-н-Набӣ (с)» буда, бо номи «Саҳеҳи Ибни Хузайма» машҳур аст. Ибни Касир онро аз лиҳози санад ва матн ҳатто аз «Мустадрак»-и Ҳоким бартар гуфтааст. Суютӣ низ онро аз «Саҳеҳ»-и Ибни Ҳиббон бартар донистааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Хаббози Исфаҳонӣ

**Хаббози Исфаҳонӣ** (; ? — 930) — таббох, сардори сипоҳи Абузакариёи Яҳё дар ҳангоми шӯриши бародарони Наср ибни Аҳмади Сомонӣ.

Кунияи ӯро «Абӯбакр» овардаанд, вале Гардезӣ ӯро «Таббох» мепиндорад ва номи ӯро дар шакли «Абубакр ибни Алӣ ал-Хаббоз» меорад ва Ибни Асир номи ӯро «Абубакр» ҳисобида менависад: «…марде маъруф ба „Хаббози Исфаҳонӣ“, номаш — Абубакр…».

## Эзоҳ
Абуалии Шошӣ

**Ҳасан ибни Ҳоҷиб ибни Ҳамид** (), маъруф ба **Абуалии Шошӣ** (; ? — 926, Чоч) — муҳаддис ва фақеҳи маъруфи шофеъимазҳаби форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Абуъавонаи Исфароинӣ

**Абуъавонаи Исфароинӣ** (), **Абуъавона** **Яъқуб ибни Исҳоқи Ифароинӣ** (; ) — муҳаддис ва фақеҳи шофеъимазҳаби форс-тоҷик, шогирди Абудовуди Сиҷистонӣ, Абуҳотими Розӣ ва Абдуллоҳ ибни Аҳмад ибни Ҳанбал, соҳиби китоби «ал-Муснад».

## Эзоҳ
Алӣ ибни Аббос Маҷусии Аҳвозӣ

**Алӣ ибни Аббос Маҷусии Аҳвозӣ** (; 930, Аҳвоз — 994, ҳамон ҷо) — пизишк ва равоншиноси форс-тоҷик, узви Дорулҳикма ва шогирди Абумоҳири Шерозӣ, муаллифи «Комилу-с-синоъа ал-тиббия».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Lutz Richter-Bernburg, «‘Ali b. ‘Abbas Majusi», in *[[Encyclopædia Iranica]]*, ed. Ehsan Yarshater, 6+ vols. (London: Routledge & Kegan Paul and Costa Mesa: Mazda, 1983 to present), vol. 1, pp. 837-8 http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-abbas-majusi
* Manfred Ullmann, Die Medizin im Islam, *Handbuch der Orientalistik*, Abteilung I, Erg?nzungsband vi, Abschnitt 1 (Leiden: E.J. Brill, 1970), pp. 140—146
* Fuat Sezgin, Medizin-Pharmazie-Zoologie-Tierheilkunde bis ca 430 H., *Geschichte des arabischen Schrifttums*, Band 3 (Leiden: E.J. Brill, 1970), pp. 320—322
* Manfred Ullmann, *Islamic Medicine* (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1978, reprinted 1997), pp. 55-85.
* Wustenfeld: *Geschichte der arabischen Aerzte* (59, 1840).
* Edward G. Browne, *Islamic Medicine*, 2002, p. 53-54, 
* Charles S. F. Burnett, Danielle Jacquart (eds.), *Constantine the African and ʻAlī Ibn Al-ʻAbbās Al-Magūsī: The Pantegni and Related Texts*. Leiden: Brill, 1995. 
* Shoja MM, Tubbs RS. The history of anatomy in Persia. J Anat 2007; 210:359-378.
Инони Ҳоҷиб

**Инони Ҳоҷиб** (; ? — қарни Х) — сардори сипоҳи Нӯҳ ибни Мансури Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Инони Ҳоҷиб // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абуалӣ Маъмун ибни Муҳаммад

**Абуалӣ Маъмун ибни Муҳаммад** (; ) — асосгузори хонадони маҳаллии Оли Маъмун дар Хоразм (995‒997).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. «The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000—1217).» The Cambridge History of Iran, Vol. 4: The Saljuq and Mongol Periods. Ed. J.A. Boyle. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1968.

Гурӯҳ:Оли Маъмун
Ибни Дурайд

**Абубакр Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Дурайди Аздӣ ** (; ) — ,  ва забоншиноси арабинависи эронитабор.

## Зиндагинома
Хонаводаи Ибни Дурайд аз бузургони қабилаи Азд буданд. Худ ривоят кардааст, ки дар Кӯйи Солеҳи Басра ба дунё омада, дар ҳамон ҷо таҳсили илм намудаст. Соли 871 ҳангоми шӯриши зангиҳо ҳамроҳи амакаш аз Басра ба Уммон гурехта, 12 сол дар он ҷо зиндагӣ кард. Соли 882 боз ба Басра баргашта, 30 соли дигар дар Басра монд. Бархе аз сарчашмаҳо зикр кардаанд, ки ӯ аз Уммон ба Ҷазоиру-л-баҳр ва ҷазираи Ибни Имора рафт ва аз он ҷо ба Эрон омада, дар дарбори Оли Микол котибӣ кард. Соли 919 ба Бағдод омада, ба кори тадрис пардохт. Дар он ҳангом ҳамчун донишманди шеъру луғат шуҳрати баланд касб карда, назди халифа Муқтадир Биллоҳ эҳтироми бузург дошт. Халифа барои ӯ ҳар моҳ 500 динор нафақа муқаррар намуд. Шогирдони ӯ (64 нафар) Абуалии Қолӣ, Разбонӣ, Ибни Шозон, Абулфараҷи Исфаҳонӣ, Ибни Холуя, Абуалии Форсӣ, Абулҳасан Алӣ ибни Аҳмад ва дигарон ҳама нависанда ва донишмандони бузургу номдор будаанд. «Ҷамҳарату-л-луғот» аз таълифоти машҳури Ибни Дурайд аст, ки аз нахустин фарҳангҳои луғати ҷомеи арабӣ ба шумор меравад. Асари дигари ӯ — «ал-Мақсурату» (иборат аз 129 байт), ки доир ба он нақду шарҳҳои зиёд навишта шудаанд. Асарҳои «ал-Фавоиду ва-л-ахбор», «ал-Хайл», «ал-Иштиқоқ», «Китобу-л-арӯз», «ал-Вишоҳ», «ал-Луғот», «ал-Ахбору-л-мансура» низ аз таълифоти Ибни Дурайд мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Эзоҳ
Абуалии Рӯдборӣ

**Абуалии Рӯдборӣ** (), ё **Абузарри Рӯдборӣ** (860, Рӯдбор — 933, Миср) — ориф, сӯфӣ, муҳаддис ва фақеҳи форс-тоҷик, муриди Ҷунайди Бағдодӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* أبو الفرج ابن الجوزی. المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک. دارالکتب العلمیة. ج. ۱۳. ۳۴۴.
* أبو عبد الرحمن السلمی. طبقات الصوفیه للسلمی ویلیه ذکر النسوه المتعبدات الصوفیات. ۳۷۰.
Маҳмаднаврӯз Раҳимов

** Маҳмаднаврӯз Муродович Раҳимов **(тав. 22 марти соли 1984, деҳаи Чароғчӣ, Ёвон) — омӯзгори ботаника, номзади илмҳои биология (2016).

## Зиндагинома
Маҳмаднаврӯз Раҳимов хатмкардаи факултаи биология, шуъбаи экологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2006). Солҳои 2007-2009 аспиранти Институти ботаника, физиология ва генетикаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Солхои 2010-2013 ходими хурди илмӣ ва 2013-2014 ходими илмии озмоишгоҳи генетикаи растании Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ кор намудааст. Ҳамзамон, аз соли 2007 то соли 2009 аспиранти Институти ботаника, физиология ва генетикаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2010-2013 ходими хурди илмӣ ва 2013-2014 ходими илмии озмоишгоҳи генетикаи растании Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ, соли 2014 иҷрокунандаи мудири кафедраи геоэкологияи факултети географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият намудааст. Аз моҳи августи соли 2015 то имрӯз дар вазифаи мудири кафедраи геоэкологияи факултети геогграфияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ бар дӯш дорад. Рисолаи илмиро дар мавзуи «Нишондиҳандаҳои физиологию биохимиявии генотипҳои гандум вобаста аз минтақаи табию иқлимии парвариш» дифоъ намудааст (2016). Дорандаи Ҷоизаи дипломи олими ҷавони Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010), Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2017) ва ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2018).
## Осор
* Баҳодиҳии сифати дони хӯшадорон (биокимёвӣ ва технологӣ). Д., 2010; 
* Экологияи умумӣ (дастури таълимӣ). Д., 2019; 
* Физиолого-биохимических показателей пшеници в разних экологоческих условиях. Д., 2019; 
* Баҳодиҳиии биокимёвӣ ва технологӣ ва сифати дони хӯшадорон (бо забони русӣ ва тоҷикӣ), дастури таълимӣ оиди корҳои лабораторӣ ва таҷрибавӣ барои донишҷӯён. Д., 2020, 
* Мониторинги экологӣ (дастури таълимӣ). Д, 2021.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми биология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Муҳаммад ибни Фазли Балхӣ

**Муҳаммад ибни Фазли Балхӣ** (; ) — сӯфӣ, зоҳид, фақеҳ, муҳаддис, қозии Самарқанд, муриди Аҳмад ибни Хизруя ва дар ҳадис шогирди Қутайба ибни Саид, муаллифи «ал-Фатво».

## Эзоҳ
Абулқосими Бонҷин

**Абулқосими Бонҷин** (), ё **Булқасм ибни Бонҷин** (; ? — 935, Исфаҳон) — сипаҳсолори Оли Зиёр дар замони Мардовиҷ, ҳокими Табаристону Гургон.

Ибни Асир номи ӯро ба гунаи «Булқасм ибни Бонҷин» меорад. Мардовиҷ, к и с олҳои 927-935 ҳукмронӣ кардааст, нахуст фармондеҳи лашкари Асфор ибни Шерӯя - ҳокими Гургон аз ҷониби Наср и. Аҳмади Сомонӣ буд, вале дар соли 928 бар Асфор хуруҷ кард ва ӯро кушт. Пас аз чира шудан бар Қазвин, сӯи Рай рафт, сипас ҳамадон, Канговар, Динавар, Яздгирд, Қум, Кошон, Исфаҳон в а ш аҳрҳои дигарро ба зери тасарруфи хеш даровард. Чун нерӯманд шуд, ба тамаллуки Табаристону Гургон тамаъ кард ва ин ду дар дасти Мокон ибни Кокӣ буд. Бар Мокон лашкар кашид ва пирӯз гашт. Мокон ба Хуросон гурехт.

Мардовиҷ Абулқосими Бонҷинро дар он сарзамин амир таъйин кард. Ибни Асир ӯро далеру некрой ва хирадманд тасвир мекунад. Мардовиҷ худи ҳамон сол Гургонро низ ба тасаллути хеш медарорад ва ҳокимияти онро ҳам ба Абулқосими Бонҷин вомегузорад. Мардовиҷ пас аз он ба Исфаҳон бармегардад. Абулқосими Бонҷин дар соли 935 ба таври фоҷиавӣ ҳалок мешавад. Ӯ барои чавгонбозӣ аз Гургон беруни шаҳр мебарояд ва аз асп афтода ҳалок мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосим ибни Бонҷин / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Зиёриён
Шарвини II

**Шарвини II**, **Шарвин писари Рустам** (; ? — 930) — даҳумин испаҳбади дудмони Бовандиёни Табаристон (896—930), ҷонишин ва писари Рустами I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Носири Фақеҳ

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Носири Фақеҳ** (? — 940) — фақеҳ ва муҳаддиси маъруфи аҳди Сомониён. Ӯ аз ҷумлаи фуқаҳоест, ки китобҳои ӯро вазир Абулфазли Балъамӣ хонда будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Носири Фақеҳ / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абубакр Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ

**Абубакр Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ** (; ? — 941) — сипаҳсолори Хуросон ва нахустин намояндаи Оли Муҳтоҷ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*C. E. Bosworth, “ĀL-E MOḤTĀJ,” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1982.
* 

Гурӯҳ:Оли Муҳтоҷ
Ибни Муқла

**Абуалӣ Муҳаммад ибни Алӣ ибни Муқла** (; ) — адиб, донишманд, хушнавис, мубтакир ва офаринандаи хутути мухталиф, вазири эронии Аббосиён.

## Зиндагинома
Падараш Алӣ ибни Ҳусайн сокини Байзо буда, баъдан ба Бағдод кӯчидааст. Ибни Муқларо халифа Муқтадир ҳокими вил. Форс таъйин кардааст. Сипас мулозим ва вазири халифаҳои аббосӣ – Муқтадир, Қоҳир ва Розӣ буд. Бо дасисаҳои дарбориён ва туҳмати ҳасудон бо фармони халифа Розӣ дасти рости ӯро буриданд, бо вуҷуди ин ӯ хаттотиро бо дасти чап ёд гирифт. Ибни Муқла аз шаклҳои печдарпеч ва мураккабе, ки дар навиштан ва хондани хатти куфӣ истифода мебурданд, даст кашида, шаш навъи хат: сулс, насх, муҳаққақ, райҳон, тавқеъ ва риқоъро ихтироъ кард ва барои онҳо қоидаву дастуре низ тасниф намуд. Мувофиқи маълумоти маъхазҳо, нуқтаҳо (эъроб) дар алифбои арабӣ бори аввал аз ҷониби Ибни Муқла гузошта шудаанд. Ибни Муқла барои зебоии хат 13 қоида ҷорӣ кардааст, ки ба усули «дувоздаҳгонаи хушнависӣ» («таркиб», «курсӣ», «нисбат», «заъф», «фавт», «сатҳ», «давр», «сууди муҷоз», «нузули муҷоз», «усул», «сафо» ва «шаън») маъруфанд ва то имрӯз эътибори худро аз даст надодаанд.

## Таълифот
Асарҳои то замони мо маҳфузмондаи Ибни Муқла: «Рисолае дар илми хат ва қалам» (Дору-л-китоби Миср): рисолаи «Мизону-л-хат» (Тунис). Аз осори хаттотии ӯ теъдоди андаке боқӣ мондааст, ки як ҷузъи Қуръон (Миср) ва як пора хат дар Китобхонаи салтанатии Эрон аз ҷумлаи онҳо мебошанд. Аз хусуси котиби моҳир будани Ибни Муқла адиби асри 16 Қозӣ Аҳмад дар асараш «Рисола оид ба хаттотон ва наққошон» маълумоти мухтасар додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Шайх Кулайнӣ

**Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Яъқуб ибни Исҳоқ Кулайнии Розӣ** (), маъруф ба **Шайх Кулайнӣ** (; ) — фақеҳ, мутакаллим ва муҳаддиси эронӣ, муаллифи «Китобу-л-кофӣ», «Китобу-р-риҷол» ва «Таъбиру-р-руъё».

## Эзоҳ
Бонҷини Дайламӣ

**Бонҷини Дайламӣ** (? — 935) — сипаҳсолори Оли Зиёр дар замони Вушмагир ибни Зиёр.

Ибни Халдун дар «Китобу-л-ибар» зимни шарҳи истилои амири саид Наср ибни Аҳмад дар Кирмон аз .Д.Б ёдовар мешавад, ки дар сари сипоҳи Вушмгир ибни Қобус бар зидди сипоҳи Мокони Кокӣ бар Домғон меояд. Амири саид пас аз кушта шудани Мардовиҷ ба сипаҳсолори худ дар Хуросон — Муҳаммад ибни Музаффар ва Мокони Кокӣ амр медиҳад, ки ба Ҷурҷон ва Рай равад, ки Вушмгир онро аз итоати Сомониён бароварда буд. Мокон аз роҳи биёбон ба сӯи Домғон рафт. Бонҷини Дайламӣ низ бо супориши Вушмгир ва дар раъси сипоҳи гарон ба истиқболи Мокон рафт. Мокон аз сипаҳсолори Хуросон мадад хост. Муҳаммад ибни Музаффар, ки дар Бистом буд, ба мадади ӯ шитофт ва аз Мокон дархост, то расидани ӯ аз набард бо Бонҷини Дайламӣ даст боздорад. Вале Мокон бар хилофи амри ӯ бо Бонҷини Дайламӣ ҷанг оғоз кард ва аз ӯ шикаст хӯрд. Мокон ва ёрони ӯ мунҳазим ба назди Муҳаммад ибни Музаффар рафтанд ва аз он ҷо роҳии Ҷурҷон шуданд. Бонҷини Дайламӣ эшонро таъқиб кард ва роҳи Ҷурҷонро бар онон баст. Мокон ва сипоҳи Хуросон ночор ба Нишопур баргаштанд ва амири саид иморати Нишопур ба Мокон дод. Бонҷини Дайламӣ баъд аз ин Ҷурҷонро тасарруф кард, вале баъд аз чанд рӯзи дохил шудан ба Ҷурҷон ба ҳалокат расид. Ибни Халдун дар бораи ҷузъиёти ба ҳалокат расидани ӯ ҳарф намезанад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бонҷини Дайламӣ / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Зиёриён
Зиёр

**Зиёр** (қарни IX) — шоҳзодаи гелӣ ва ниёи дудмони Зиёриён, падари Мардовиҷ ва Вушмагир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зиёриён
Абуалӣ Ҷайҳонӣ

**Абуалӣ Муҳаммад ибни Муҳаммади Ҷаҳонӣ** (; ? — 941) — вазири амир Наср ибни Аҳмад, намояндаи хонадони Ҷайҳониён, писари Абуабдуллоҳи Ҷайҳонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Исмоил Абулқосим ибни Умари Охӯрӣ

**Исмоил Абулқосим ибни Умари Охӯрӣ** (; ? — қарни Х) — фақеҳ ва муҳаддиси форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Исмоил Абулқосим ибни Умари Охӯрӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Умар ибни Исҳоқ Одамии Астарободӣ

**Умар ибни Исҳоқ Одамии Астарободӣ** (; ? — қарни Х, Астаробод) — муҳаддис ва фақеҳи форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Масъуди Айёшӣ

**Муҳаммад ибни Масъуди Айёшӣ** (; ) — муҳаддис, муфассир, фақеҳ ва адиби форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Истиғноии Нишопурӣ

**Абулмузаффар Наср ибни Муҳаммад Истиғноии Нишопурӣ** (; ? — қарни Х) — и форс-тоҷики ҳамқарни Рӯдакӣ.

Ризоқулихони Ҳидоят дар «Маҷмаъулфусаҳо» Истиғноиро шоири аҳди Оли Бӯя ва Оли Сомон медонад. Ин шоир яке аз ҳафт шоири маъруфи Нишопур аст, ки Манучеҳрӣ дар қасидаи маъруфи худ зикр кардааст. Қитъаи зайл ягона шеърест, ки аз Истиғноӣ боқӣ мондааст:

## Эзоҳ
Муродии Бухороӣ

**Абулҳусайн Муҳаммад ибни Муҳаммад Муродии Бухороӣ** (; ?, Бухоро — қарни Х) — и шуҳратманди даврони Сомониён.

## Зиндагинома
Бино ба гуфтаи Саолибӣ («Ятимату-д-даҳр») Муродии Бухорои дар замо­ни салтанати Сомониён зиставу эҷод карда, шуҳрати зиёде ёфтааст. Муродии Бухорои яке аз ҳамсуҳбатони устод Рӯдакӣ буда, пеш аз ӯ вафот карда­аст. Рудакӣ дар ин бора бо матлаъи зерин марсияе навиштааст:

Муродии Бухороӣ аз шоирони соҳибдевон буда, ба арабӣ низ шеър месурудааст, ва­ле аз ашъори арабиаш 27 байт ва аз форсӣ тоҷикиаш 2 байт маҳфуз мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958.
Абубакри Нахшабӣ

**Абубакри Нахшабӣ** (? — қарни Х) — давлатмард ва надими Наср ибни Аҳмад, ки баъдҳо ба мазҳаби ботиния гаравид.

Ӯ бо ташвиқи яке аз пайравони фирқаи ботиния дар чаҳоряки аввали асри Х — Муҳаммад Аҳмади Нахшабӣ ба ин мазҳаб гаравида, баъдтар яке аз мубаллиғони ботиния гардид ва чанд нафари дигар, амсоли дабири хос Ашъас ва язнааш — Абумансури Чағонии Оризро ба ин мазҳаб овард.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абубакри Нахшабӣ / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
* Низомулмулк. Сиёсатнома. Бо муқаддима ва таълиқот ва эҳтимоми Атоуллоҳи Тадайюн. — Теҳрон: Тӯрон, 1373;
* Сомониён дар оинаи таърих, ҷ. 1. — : Раҳим Ҷалил, 1998.

Гурӯҳ:Сомониён
Иброҳим ибни Шайбони Кирмоншоҳӣ

**Иброҳим ибни Шайбони Кирмоншоҳӣ** (, маъруф ба **Шайхи Сӯфия**, ; ? — 943, Кирмоншоҳ) — сӯфӣ, зоҳид ва орифи аҳли суннати форс-тоҷик, пайрави силсилаи тасаввуфи тайфурия, устоди Абулқосими Насрободӣ ва Абуязиди Марғазӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سلطانی، محمدعلی (چاپ اول، ۱۳۸۰). تاریخ تسنن در کرمانشاه. نشر سُها. شابک ۹۶۴-۶۲۵۴-۴۰-۳.
Муҳаммад ибни Аҳмади Насафӣ

**Муҳаммад ибни Аҳмади Нахшабӣ** (**Насафӣ**) (? — 943/44, Бухоро) — мутакаллим ва мубаллиғи исмоилӣ, пешвои ҳаракати қарматия дар Мовароуннаҳр.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  
* 
*
Абумансури Мотуридӣ

**Абумансур Мотуридии Самарқандӣ** (; ) — мутакаллим, фақеҳ, файласуф ва муфассири форс-тоҷик, муассиси фирқаи мотуридия.

## Зиндагинома
Номи пурраи мутафаккир Абумансур Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Маҳмуд ал-Ҳанафӣ ал-Мотуридии ас-Самарқандӣ мебошад. Соли таваллуди ӯ дақиқ маълум нест, вале тахмин меравад, ки ӯ дар соли 870 мелодӣ дар деҳаи Мотуриди атрофи Самарқанд ба дунё омадааст. Маълумоти ибтидоиро аз падараш Муҳаммад ибни Маҳмуд дар мактаби деҳаи худ Мотурид (ҳоло ноҳияи Ҷомбой) гирифта, сипас таҳсилро дар шаҳри Самарқанд, идома медиҳад. Замони зиндагии Мотуридӣ интиқоли пойтахт аз шахри Самарқанд ба Бухоро (охири қарни IX) рост меояд. Муътамадтарин маълумот дар бораи санаи вафоти ӯ соли 333 ҳиҷрӣ мебошад, ки ба соли 944 мелодӣ рост меояд.

Оромгоҳи ӯ дар қабристони Чокардиза, дар наздикии шаҳри мазкур ҷойгир аст.

## Осор

# «Китобу-т-тавҳид»;
# «Тавилоту аҳли суннат»;
# «Китобу-л-мақолот»;
# «Баёну ваҳми-л-муътазила»;
# «Радду авили-л-адилати ли-л- Каъбӣ»;
# «Радду ваиди-л-фасоқ ли-л-Каъбӣ»;
# «Радду таҳзиби-л-ҷадал ли-л- Каъбӣ»;
# «Радду усули-л-хамса лил-Боҳилӣ»;
# «Ар-раду ала ал-Қаромата»;
# «Радду-л-имома либаъзи равофиз»;
# «Панднома».

## Эзоҳ
Испоҳӣ ибни Охурёр

**Испоҳӣ ибни Охурёр** (? — 945) — сипаҳсолори дарбори Вушмагир ибни Зиёр.

## Зиндагинома
Дар бораи ӯ ва фаъолияти сиёсӣ-низомиаш иттилои равшан ва дақиқе дар даст нест. Аз ӯ Ибни Исфандиёр ҳангоми нақли ба сари қудрат омадани Вушмгир ибни Зиёр баъди қатли бародараш - Мардовиҷ ва аҳволи ӯ бо Мокони Кокӣ ёдрас мешавад. Дар соли 936 Вушмгир бо Мокон аҳд кард ва Гургонро бад-ӯ дод. Ҳамзамон лашкари Табаристонро ба ибни дод ва фармуд, ки бо Абӯмӯсо ибни Баҳром, ки ба Дайламон хилоф карда буд, ҳарб кунад. Испоҳӣ ба Омул омад ва бо ҳокими он Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Аҳмад ан-Носир ба ҳарби Абумӯсо рафтанд. Пас аз чандин рӯзи ҳарб Абумӯсо мунҳазим гашт ва он вилоятро тарк намуд. Вушмгир пас аз ин ҳарб ӯро амирии Сорӣ дод. Дар соли 939 Наср ибни Аҳмад, Абӯалӣ Аҳмад ибни Муҳаммадро ба Гургон фиристод ва Мокон аз Вушмгир мадад хост. Вушмгир Испоҳиро бифармуд, то ба мадади Мокон ояд, вале Сомониён бар лашкари эшон пирӯз гаштанд. Мокон ва ибни ба Омул омаданд. Пас аз марги Наср ибни Аҳмади Сомонӣ дар соли 943 ва ҷулуси Нӯҳ ибни Наср сипаҳсолори Хуросон бо Вушмгир сулҳ кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Испоҳӣ ибни Охурёр / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Зиёриён
Алавии Мадоинӣ

**Алавии Мадоинӣ** (), **Қосим ибни Муҳаммад ибни Ҳошим** (; ? — 949) —  ва и форс-тоҷик дар даврони Сомониён, муаллифи «Назму-л-иқд».

## Зиндагинома
Алавии Мадоинӣ дар назди Ҳусайн ибни Муҳаммад ибни Ҳамид, маъруф ба «Ибни Одамӣ» илм омӯхтааст ва аз шогирдони номовари ӯ мебошад. Алавии Мадоинӣ баъди вафоти Ибни Одамӣ китоби «Зиҷҷи бузург»-ро, ки муҳимтарин таълифоти устодаш мебошад, такмил карда, ба итмом расонидааст ва онро «Назму-л-иқд» унвон гузоштааст. Ин китоб бо ҳаракати сайёрагон, бурҷҳо в а а ҷроми фалакӣ бахшида шудааст, бо диққати илмӣ ва ҳисоби саҳеҳи бурҷҳову доираҳои фалакӣ маъруфият дорад. Аз муқаддимаи китоб маълум мешавад, ки с.338/950 Ибни Одамӣ аз олам даргузашта буд ва ҳамон сол Алавии Мадоинӣ тасмим гирифтааст, кори нотамоми устоди худро такмил диҳад ва ба поён орад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Қосим ибни Муҳаммад / А. Насриддинов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Ибни Қос

**Абулаббос Аҳмад ибни Абиаҳмади Табарӣ** (), маъруф ба **Ибни Қос** (; ? — 946) — фақеҳи шофеъӣ, қозӣ, воиз ва муҳаддиси аҳли Табаристон, муаллифи «Адабу-л-қозӣ», «ал-Мафотеҳ» ва «ал-Мавоқит».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Абуаҳмад ибни Алии Қазвинӣ

**Абуаҳмад Муҳаммад ибни Алии Қазвинӣ** (? — 946) — сиёсатмадори даврони Сомониён, ҳокими Марв (945—946).

## Зиндагинома
Дар бораи зиндагӣ ва фаъолияти ӯ маълумоти кофӣ вуҷуд надорад. Ибни Асир зимни воқеъаҳои солҳои 945—946 ва баёни тамарруди Абуалӣ ибни Муҳтоҷ бар амир Нӯҳ ибни Наср аз Абуаҳмад ёд карда, таъкид
менамояд, ки ӯ дар он сол ҳукумати Марвро дошт. Амир Нӯҳ он сол Мансур ибни Қаротекинро фармондеҳи лашкари Хуросон таъйин намуда ба Марв мефиристад. Абуаҳмад дар ибтидо бо Абӯалии Симҷӯр мепайвандад, вале
баъд аз ӯ рӯй метобад ва дар Марв Мансур ибни Қаротекинро истиқбол мегирад. Мансур Абуаҳмадро гиромӣ медорад ва ӯро бо амволу аҳли хонаводааш ба Бухоро мефиристад. Чун ба Бухоро расид, амир Нӯҳ ибни Наср ҳам ба ӯ некӣ мекунад, вале ӯро таҳти назорат қарор медиҳад. Рӯзе аз Абуаҳмад навишта ба даст меояд. Амир ҳамаи гуноҳони Абуаҳмадро бар ӯ ёдрас мекунад ва фармони қатли ӯро медиҳад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абуаҳмад Муҳаммад ибни Алии Қазвинӣ / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абубакри Шиблӣ

**Абубакр Дулаф ибни Ҷаъфар ибни Юсуф Шиблии Хуросонӣ** (; ) — сӯфӣ, зоҳид ва орифи форс-тоҷик, муосири Ҷунайди Бағдодӣ, Мансури Ҳаллоҷ ва Абуҳафси Ҳаддод.

## Эзоҳ
Абулмузаффар Абдуллоҳ ибни Музаффари Муҳтоҷ

**Абулмузаффар Абдуллоҳ ибни Аҳмад ибни Муҳамад ибни Музаффари Муҳтоҷ** (; ? — 951, Бухоро) — намояндаи Оли Муҳтоҷ, писари Абуалии Чағонӣ.

Вай ҳечгоҳ иморати қобили зикре надошт ва ҳамвора дар рикоби падараш Абуалӣ Аҳмад бо душманон меҷангид. Дар соли 949 ки Абуалӣ бо Нӯҳ сулҳ кард, писари худ Абулмузаффарро ба гаравгон назди амири Сомонӣ фиристод. Нӯҳ аз ӯ ба гармӣ истиқбол карду хилъат дод ва дар зумра надимони худ баргузид. Вай назди Нӯҳ бимонд то дар 951 дар Бухоро аз асб фурӯ уфтод ва даргузашт ва пайкаршро ба Чағониён бурданд ва ба хок сипурданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Оли Муҳтоҷ
Умар ибни Ҳорун ибни Толиби Хуҷандӣ

**Умар ибни Ҳорун ибни Толиби Хуҷандӣ** (; ? — баъди 952) — сӯфӣ, ориф, муфассир, муҳаддис ва донишманди тоҷик, ки дар Ҳалаби Шом сукунат мекард.

## Эзоҳ
Хаббозии Нишопурӣ

**Хаббозии Нишопурӣ** (; ? — 953) — донишманд ва и форс-тоҷики даврони Сомониён, муосири Дақиқӣ, Шаҳиди Балхӣ ва Рӯдакӣ.

## Зиндагинома
Дар сарчашмаҳои адабию таърихӣ оид ба Xаббозии Нишопурӣ ишораҳои мухтасаре ба назар мерасанд. Ба қавли Авфӣ Xаббозии Нишопурӣ шоири фозилу ҳунарманд буда, шеърро ниҳоят равону содда месурудааст. Аз «Хаббозӣ» тахаллус карданаш бармеояд, ки бо касби хаббозӣ — нонвоӣ шуғл доштааст. Осори ба дастомадан Xаббозии Нишопурӣ миқдоран хеле кам аст. Ин чор мисраъ намунаест аз шеъри ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳакими Самарқандӣ

**Ҳаким Абулқосим Исҳоқи Самарқандӣ** (), **Ҳакими Самарқандӣ** (; ) — ҳаким, мутакаллим, сӯфӣ ва олими ҳанафимазҳаби Мовароуннаҳр, пайрав ва шогирди Абумансури Мотуридӣ. Ӯ бо фармони амир Исмоили Сомонӣ рисолаи «ас-Саводу-л-аъзам»-ро навишт.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Abu al-Qasim Ishaq al-Hakim al-Samarqandi — Encyclopaedia Iranica
* Folio from a manuscript of tafsir (Qur’anic exegesis) , text originally by Abū al-Qāsim al-Ḥakīm al-Samarqandī
Сипеҳрии Бухороӣ

**Сипеҳрии Бухороӣ** (; ? — қарни Х) — и ҳамқарни Рӯдакӣ, аз ашъораш фақат чаҳор мисраъ мондааст.

## Зиндагинома
Роҷеъ ба ҳаёти ӯ маълумоти аниқе нест. Муаллифи «Маҷмаъу-л-фусаҳо» ӯро аз ҳамсуҳбатони Абулмуайиди Балхӣ ва Абулмасали Бухороӣ медонад. Ашъораш аз қасидаву ғазал иборат будааст, ки дар мавзӯъҳои анъанавии ишқу тасвири манзараҳои табиат ва панду насиҳат суруда шудаанд. Дар мадҳ ва лирикаи манзаравии Сипеҳри Бихороӣ истиораҳои нозук ва тавсифҳои баландсадову муболиғаҳои нодир бисёр будаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958.

## Эзоҳ
Абунасри Тӯсӣ

**Абунаср Муҳаммад ибни Юсуфи Тӯсӣ** (; ) — муҳаддис, ориф ва фақеҳи шофеъимазҳаби форс-тоҷик, устоди Абуабдуллоҳ Ҳокими Нишопурӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شمس الدين الذهبي (2006)، سير أعلام النبلاء، تحقيق: محمد أيمن الشبراوي، القاهرة: دار الحديث، ج. 12، ص. 76،
Низомуддини Шошӣ

**Низомуддин Абӯалӣ Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Исҳоқи Шошӣ** (; 874—955, Самарқанд) — донишманд ва фақеҳи ҳанафимазҳаб, муаллифи «Усулу-ш-Шошӣ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* أصول الشاشي نسخة محفوظة 27 مايو 2016 على موقع واي باك مشين.
Муҳаммад ибни Мокон

**Муҳаммад ибни Мокон** (? — қарни Х) — сипаҳсолори аҳди Абулфаворис Абдумалик ибни Нӯҳи Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муҳаммад ибни Мокон // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2009
Абумансур Муҳаммад ибни Узайр

**Абумансур Муҳаммад ибни Узайр** ( ? — қарни Х) — ходими дарбори Оли Сомон, вазири амир Нӯҳ ибни Наср.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абумансур Муҳаммад ибни Узайр // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Насри Шаробдор

**Насри Шаробдор** (; ? — қарни Х) — جидматгузор ва омили дарбори Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Насри Шаробдор // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2009
Мустамлии Бухорӣ

**Исмоил Мустамлии Бухорӣ** (; ?, Бухоро — 1042) — ориф, зоҳид ва донишманди форс-тоҷик. Ӯ китоби «ат-Таъарруф ли мазҳаби аҳли-т-тасаввуф»-и Абубакр Исҳоқи Бухориро ба форсӣ тарҷума кард ва онро «Шарҳи Таъарруф» ном ниҳод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Абдуллоҳ ибни Абдурраззоқ

**Абдуллоҳ ибни Абдурраззоқ** ( ? — қарни Х) — сарҳанги Хуросон дар даврони Сомониён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдулоҳ ибни Абдурраззоқ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Гурӯҳ:Сомониён
Ғазза

**Ғазза** () — шаҳр дар давлати Фаластин.
## География
## Иқлим
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳо
Астогин

**Астогин** (; ? — қарни Х) — волии Рай дар даврони Наср ибни Аҳмад ибни Асад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Астогин // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Қаймумат

мини|218x218пкс| Қаймуматҳо дар Шарки Наздик ва Африқо, ки аз инхо иборат буданд: 1. Сурия, 2. Лубнон, 3. Фаластин, 4. Фароурдун, 5. Ироқи Бритониё, 6. Тогои Бритониё, 7. Тогои Фаронса, 8. Камеруни Британия, 9. Камеруни Фаронса, 10. Руанда-Урундӣ, 11. Тонганико ва 12. Африқои Чануби Гарбӣ
мини|200x200пкс| Мандатҳо дар ҳавзаи Уқёнуси Ором. 1. Мандати ҷанубии Уқёнуси Ором, 2. Территорияи Гвинеяи Нав, 3. Науру ва 4. Самоаи Гарбй
**Қаймумат** (تلفظ: قَیْمومَت — اسم مصدر، در عربی: قیمومة) — ба маънии сарпарастӣ, қайюм будан аст. Қаййим, яъне сарпараст ва такягоҳ. Дар ҳуқуқи байналмилал дар даврони пас аз Ҷанги ҷаҳонии аввал ин иборат барои сарпарастии як кишвар тавассути кишвари дигар ба ҳукми ҷомеаи милал гуфта мешуд.

Дар истилоҳи сиёсӣ, қайюмият дар маънӣ ҳамин қаймумат ба кор рафтааст. Қаймумият ҳам гуфтаанд, ки роиҷ нест ва ба ҳамин тартиб аз лиҳози забоншиносии маҳал ашкол аст.
мини| Қаймумат барои Фаластин ва Трансиордания .
мини| Қаймумат барои Сурия ва Лубнон .

## Нигаред
* мустамликадорй
* Неоколониализм
* Моликияти Империяи Усмонӣ

## Қайдҳо

## Адабиёт
*
Асфор ибни Шеруя

**Асфор ибни Шеруя** (; ? — қарни Х) — сипаҳсолори Оли Сомон, ҳокими Гургон, Табаристон, Рай, Абҳар ва ғайра.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* مفرد، ظهور و سقوط آل زیار، ۷۶.
* مفرد، ظهور و سقوط آل زیار، ۷۷.
* مفرد، ظهور و سقوط آل زیار، ۷۸
Маҳмуд Дарвеш

**Маҳмуд Дарвеш ** (; 13 марти 1941, Ал-Бирва, Акко, Фаластин – 9 августи 2008, Ҳюстон, ИМА) — шоир ва нависандаи машҳури фаластинӣ. Шоири миллии Фаластин. Дорандаи Ҷоизаи Лотос 1969. Вай муддате узви Созмон озодибахши Фаластин буд ва дар 1993 дар эътироз ба пазириши Паймони Осло аз ин созмон истеъфо дод. Дарвеш аз ташкили давлати мустақил дар канори кишвари Исроил дифоъ мекард. Худи ӯ ба хубӣ ба забони ибрӣ ҳарф мезад ва бо фарҳанг яҳудиён ошноӣ дошт ва дӯстони яҳудии зиёде дошт.

## Зиндагинома
Маҳмуд Дарвеш дар 13 марти 1941 дар рустои ал-Барва дар шарқи шаҳри Акко дар Фаластин ба дунё омад. Исроилиҳо ин деҳкадаро оташ заданд. Маҳмуди Дарвеш дар шашсолагӣ ба ҳамроҳи хонаводааш ба Лубнон паноҳанда шуд. Саранҷом, пас аз муқоваматҳои бисёр сокинони минтақа, деҳкадаи Барва аз дасти исроилиҳо хориҷ шуд ва ҳангоме ки аҳолӣ дубора ба он ворид шуданд, ҳама чиз дар он нобуд шуда буд. Вай солҳои зиёде аз умрашро дар Қоҳира, Бейрут, Тунис ва Порис ба табъид гузаронд.

## Эҷодиёт
Маҳмуд Дарвеш шеърнависиро аз замоне, ки донишомӯз буд, шурӯъ кард. Дар соли 1960 нахустин маҷмӯъаи осори ӯ дар замоне мунташир шуд, ки танҳо нуздаҳ сол дошт. Бо дувумин маҷмӯъааш ба номи "Баргҳои зайтун" (Авроқу-з-зайтун) дар соли 1964, ба унвони яке аз шоирони пешрави шеъри муқовамат шинохта шуд. Ду мавзӯъи умда дар сохтори ашъораш дида мешавад: ишқ ва сиёсат. 

Бисёре аз шеърҳои Маҳмуди Дарвеш ба шакли сурудҳои умумӣ ва овозҳои маҳбуб даромадаанд. Ағлаби осораш дар мавриди сарнавишти ватанаш аст. Ӯ аз муфрадоти содда ва тасовири возеҳ зиёд истифода мекунад.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ
Гунбади оҳанин

|is_missile=yes|name=Железный купол|image=|caption=|type=тактическая система ПРО со скоростью ракет 300 м/с|service=2011 — 
|designer=Rafael и IAI|design_date=2005 — |manufacturer=Rafael и IAI|production_date=2011 — |number= (в планах: )
|origin=|used_by=|wars=Конфликт в секторе Газа (операции «Облачный столп», «Нерушимая скала», «Страж стен», «Рассвет»), «Операция «Железные мечи»|engine=|propellant=|weight=|wingspan=|length=|diameter=|speed=|vehicle_range=|ceiling=|filling=|filling_weight=|guidance=|accuracy=|steering=|detonation=радиовзрыватель|launch_platform=— перехватчиков на каждой|unit_cost= за батарею
 за перехват (2014)}}
рост|мини|300x300пкс| Мушакандоз. Маҳаллаи Садирут, июни 2011
мини|300x300пкс| Антеннаи батареяи родорӣ
**«Гумбади оҳанин»** (   *Kipat Barzel* ) - як сомонаи дифоъи ҳавоии кӯтоҳбурд, ки қодир аст, то ракетаҳо ва гулӯлаҳои тӯпро дар фосилаи 4 то 70 километр мащв кунад. Ин система аз радари чандманзура ва як ё чанд ракетандоз бо 20 партобкунандаи мушаки томир ташкил мешавад, ки қодир аст маҳалли расидани ракети душманро пешбинӣ карда ва ба манзури сарфаҷӯӣ дар ҳазинаи ракетҳоеро, ки маҳалли бархурди онҳо дар манотиқи холӣ аз одамон аст, нодида бигирад. Гунбади оҳанин бахше аз маҷмуъа‎е аз сомонаҳои дифоъӣ аст, ки Хитсу  Фалохани Довуд ва ғайраро низ шомил мешавад.

## Ҳамчунин

* " Фалохани Довуд "
* " Хитз "
* " Чӯраи оҳанин " 
* Пӯшидани радио
* мудофиаи мушакии лазерии " Наутилус "

## Қайдҳо

## Пайвандҳо

* Исроил ва Ҳамос бо мушакҳо рӯ ба рӯ шуданд. Пас аз мубодилаи зарбаҳо сулҳи нозук муқаррар карда шуд // Коммерсант, 14.11.2019
* 
* 
*  - Дар бораи таҳия ва ба истифода додани системаи "Гумбази оҳанин", достоне аз барномаи "Улпан Шиши"-и Шабакаи 2-и телевизиони Исроил (видео)
* США профинансируют еще 10 батарей «Железного купола» для Израиля  (русй) . - мақола дар Zman.com (22 марти соли 2012).
* Оё алтернатива ба гунбази оҳан вуҷуд дорад? Тафтиши хусусии Канали 9 // Zman.com, 23.06.2012 (видео) /webarchive/
* Создатель «Железного купола»: «Мы сделали за три года лучший противоракетный комплекс в мире»  (русй) . - мақола дар Zman.com (9 сентябри соли 2012).
*     (ҳангоми амалиёти сутуни абр)
Марзбон ибни Рустам

**Марзбон ибни Рустам** (; қарни Х, Мозандарон — 1006) — испаҳбади бовандии Мозандарон, нависандаи китоби «Марзбоннома», писари Рустами II.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Шоҷ Писари Хуросонӣ

**Шоҷ Писари Хуросонӣ** (; ? — қарни Х) — донишманд ва тарҷумони достонҳои куҳани эронӣ ба форсии тоҷикӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шоҷ Писари Хуросонӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2009
Абузар ибни Юсуфи Бухороӣ

Абузар ибни Юсуфи Бухороӣ (; ? қарни Х) — муҳаддис, фақеҳ ва қозии Бухоро дар замони наср ибни Аҳмади Сомонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абузар ибни Юсуфи Бухороӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Сунъатулло Саидзода

**Саидзода Сунъатулло** (тав. 26 марти 1967; ноҳияи Данғара, Тоҷикистон) — ходими давлатии тоҷик. Раиси шаҳри Роғун (аз соли 2022).

## Зиндагинома
Саидзода Сунъатулло, 26 марти соли 1967, дар ноҳияи Данғараи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст.
Соли 1984 ба факултети механикунонии хоҷагии қишлоқи Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, дар шаҳри Душанбе дохил гардида, соли 1991 донишкадаро бо ихтисоси муҳандис-механик хатм намудааст. Соли 1986 ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шуравӣ даъват шуда, то соли 1988 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ адои хизмат намудааст. Аз соли 1991 то соли 1992, таъмирчии парки трактории хоҷагии советии ба номи Владимир Илич Ленини ноҳияи Данғараро ба уҳда дошта, аз соли 1992 то соли 1993, мудири анбори қисмҳои эҳтиётии Хоҷагии советии ба номи В.И.Ленини ноҳияи Данғара, аз соли 1993 то 1999 мудири анбори сӯзишвории Хоҷагии советии ба номи В.И. Ленини ноҳияи Данғара, аз соли 1999 то соли 2002, мудири анбори марказии №1-и Хоҷагии советии ба номи В.И.Ленини ноҳияи Данғара ва солҳои 2002-2004, ба ҳайси муҳандиси соҳавии Хоҷагии советии ба номи В.И.Ленини ноҳияи Данғара кору фаъолият карда, аз соли 2004 то соли 2005, ҳамчун молшиноси Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди «Континенталкоттон» кору фаъолияташро идома додааст. Баъдан аз соли 2005 то (02-12), муҳосиби қитъаи пахтақабулкунии хоҷагии деҳқонии ба номи Лангари Лангариеви ноҳияи Восеъ, солҳои 2006-2010, муовини директори генералии Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди «Бахт-82», солҳои 2010 (07-10), мутахассиси дараҷаи якуми Шӯъбаи робитаҳои хориҷӣ ва такмили КВД «Хоҷагии манзилию коммуналӣ», солҳои 2010-2015, муҳандиси пешбари Шӯъбаи робитаҳои иқтисодии хориҷӣ ва такмили КВД «Хоҷагии манзилию коммуналӣ», солҳои 2015-2019, Сардори Шӯъбаи робитаҳои иқтисодии хориҷӣ ва такмили КВД «Хоҷагии манзилию коммуналӣ», солҳои 2019-2020, мудири бахши истифодабарии техникӣ, таъмир ва хизматрасонии коммуналии Раёсати хоҷагии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва солҳои 2020-2022, дар вазифаи муовини сардори Раёсати хоҷагии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кору фаъолият кардааст. 

Аз 27 январи соли 2022, бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мансаби иҷрокунандаи вазифаи раиси шаҳри Роғун адои вазифа намуда истодааст.

## Эзоҳ
Гурӯҳ:Ходимони давлатӣ
Сулаймон ибни Яҳёи Чағонӣ

**Сулаймон ибни Яҳёи Чағонӣ** (; қарни Х) — амалдор ва ходими дарбори Сомониён, соҳибдевони Самарқанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сулаймон ибни Яҳёи Чағонӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2009
Исмоил ибни Қозии Самарқандӣ

**Исмоил ибни Қозии Самарқандӣ** (; ? — қарни Х) —  ва донишманди форс-тоҷики замони Сомониён, ҳамасри Рӯдакӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Исмоил ибни Қозии Самарқандӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Made in Tajikistan

**Made in Tajikistan** (аз англ. — **«Истеҳсоли Тоҷикистон»**) — тамғагузории маҳсулотҳое, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истеҳсол шудаанд.

Бренди миллии «Made in Tajikistan» замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон пайдо гардид ва ин тамғагузори аз сифат ва арзиши молҳои истеҳсоли Тоҷикистон шаҳодат медиҳад. 

[300px|thumb|[Ширкати алюминийи тоҷик]]

## Нигаред
* Иқтисоди Тоҷикистон
* Саноати Тоҷикистон
* Энергетикаи Тоҷикистон
### Тамғагузориҳои дигар кишварҳо
* Made in Germany
* Swiss Made
* Made in Russia
* Made in China

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Тоҷикистон
Гурӯҳ:Маркетинг
Гурӯҳ:Кишвари истеҳсолкунандаи мол
Гурӯҳ:Иқтисоди Тоҷикистон
Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ

**Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ** (; ? — 996) — фармондори Абевард дар замони Нӯҳ ибни Мансур.

Аз ривояти муаррихони асримиёнагӣ бармеояд, ки Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ якҷоя бо Муҳаммад ибни Маъмуни Фариғунӣ ба Нӯҳ ибни Мансур хизмати шоистае кардаанд ва амири сомонӣ чун нишони миннатдорӣ Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳро волии Абевард ва Муҳаммад ибни Маъмунро волии Нисо таъйин намуд. Аммо Абӯалии Симҷӯр ба Муҳаммад ибни Маъмун фармонравоии Нисоро бахшида, Абевардро вогузор накард. Аз ин рӯ, дар дили Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ нисбат ба Абӯалӣ хусумате пайдо шуд. Пас аз муддате ҳангоми ба яке аз деҳаҳои наздики Хоразм омадани Абӯалӣ Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ ӯро асир гирифт. Муҳаммад ибни Маъмун ба яке аз нишемангоҳҳои Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ шаҳри Кот ё Кос ҳуҷум карда, лашкарони Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳро ба қатл расонид ва Абӯалиро озод намуда, Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳро асир гардонид ва ӯро дар маркабе бо либосҳои пора-пора баста, ба Хоразм бурданд. Дар як зиёфати оростаи Муҳаммад ибни Маъмун ӯро дар ҳолати тахтабанд оварданд ва пас аз нӯшонидани чанд қадаҳ шароб бо шамшер сарашро аз танаш ҷудо намуданд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Абулҳасани Қоинӣ

**Абулҳасани Қоинӣ** (; ? - қарни Х, Қоин) —  ва и форс-тоҷик дар даврони Сомониён, муаллифи «Мақола фӣ истихроҷи соъот мо байна тулуъу-л-фаҷр ва…», «ал-Мақола фӣ истихроҷи таъриха-л-яҳуд».

## Эзоҳ

## Адабиёт

* ابوالقاسم قربانی، زندگینامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی از سده سوم تا سده یازدهم هجری، چاپ دوم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1375، صص 80-79

* Исмоил ибни Абулҳасан // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Низомии Арӯзии Самарқандӣ

**Аҳмад ибни Умар ибни Алӣ Низомии Арӯзии Самарқандӣ** (; ) — , , ҳаким ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Тақрибан солҳои 90 асри 11 дар Са­марқанд ба дунё омада, то нимаи дуюми асри 12 дар шаҳрҳои гуногуни Мовароуннаҳру Хуросон, бештар дар қисмати шимолу ғарбии Афғонистон (Бомиён, Фирузкӯҳ) зистааст. Дар бораи Низомии Арӯзии Самарқкндӣ чанде аз тазки­раҳо ва маъхазҳои адабӣ маълумот медиҳанд.

Тафсилоти пурратари тарҷумаи ҳоли Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар асари худаш — «Чаҳор мақола» дарҷ гардидааст. Айёми ҷавонӣ ва таҳсили ӯ дар Самарқанд гузаштааст. Ҳангоми сафар дар шаҳри Балх ба сӯҳбати Умари Хайём расидааст. Баъд аз ин вохӯрӣ Хайёмро устоди худ меҳисобид. Соли 1136 қабри Хайёмро зиёрат карда тафсилоти вохӯрӣ ва сӯҳбаташро бо Хайём дар «Чаҳор мақола» бо ҳаяҷони зиёде ҳикоят кардааст. Тақрибан солҳои 1116/17 Низомии Арӯзии Самарқандӣ ба хидмати дарбори султон Санҷар ба ҳаволии Тӯс рафта, қасидае ба амирушшуаро Муиззӣ пешкаш карда, аз носозгории рӯзгораш ба Муиззӣ шикоят мебарад. Низомии Арӯзии Самарқандӣ 45 соли умри худро дар хидмати дарбори Ғуриён гузаронидааст. Ҳангоми дар Бомиён дар хидмати Фах- руддини Масъуд буданаш «Чаҳор мақола»-ро таълиф намуда, ба писа­ри ҳокими мазкур Абулҳасан Алӣ мебахшад.

Низомии Арӯзии Самарқандӣ марди донишманд, соҳибзавк ва дӯстдори аҳли илму адаб буд. Дар «Чаҳор мақола» тасдиқ мекунад, ки аз ҳар навъи дониш, яъне дабирӣ, шоирӣ, табибӣ ва илми нуҷум баҳравар аст. Осори манзуми Низомии Арӯзии Самарқандӣ асосан тавассути «Чаҳор мақола» то замони мо раси­дааст. Аз ҳунари шоирии Низомии Арӯзии Самарқандӣ яке аз ҳикоятҳои «Чаҳор мақола» шаҳодат медиҳад. Дар яке аз маҷлисҳои дарбори Қутбуддин ном ҳокиме аз авлоди Ғуриён Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар ҳузури амир Амид Сафиуддин ном шахсе бадоҳатан шеъре гуфта мақоми худро дар байни ду шоири дигар, ки «Низомӣ» тахаллус доштаанд, баён медорад. Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар таърихи илму маданияти мо аз ҷумлаи шахсони пешқадамест, ки ба хидматҳои адабию илмии Рӯдакӣ, Хайём, Ибни Сино барин нобиғаҳо баҳои баланд додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳусайн ибни Алии Марвазӣ

**Ҳусайн ибни Алии Марвазӣ** (; ? — қарни Х) —  ва сипаҳсолори сомонӣ дар аҳди Аҳмад ибни Исмоил ва Наср ибни Аҳмад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳусайн ибни Алии Марвазӣ // Донишномаи Сомониён ҷ. 2. —  : Нури маърифат, 2009
Абумансур ибни Аҳмад ибни Музаффари Муҳтоҷ

**Абумансур ибни Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Музаффари Муҳтоҷ** (; ? — қарни Х) — ҳокими Тирмизу Чағониён (951) аз Оли Муҳтоҷ, писари Абуалии Аҳмад.

## Эзоҳ

* Абумансур ибни Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Музаффари Муҳтоҷ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
* ابن اثیر، عزالدین، الکامل، بیروت، ۱۴۰۲ق، ۸/فهرست؛
* ابن حوقل، ابوالقاسم محمد، صوره‌الارض، بیروت، دارمکتبه الحیاه؛
Алиса (ёрдамчии овоз)

**Алиса** — ёрдамчии овози виртуалӣ мебошад, ки аз ҷониби Яндекс сохта шудааст. Сухани табииро эътироф мекунад, муколамаи зиндаро тақлид мекунад, ба саволҳои корбар ҷавоб медиҳад ва ба шарофати малакаҳои барномарезишуда, мушкилоти амалӣ ва душворро ҳал мекунад. Алиса дар смартфонҳо, планшетҳо, компютерҳо ва мошинҳо кор мекунад. Мувофиқи маълумоти Яндекс, аудиторияи ҳармоҳаи Алиса то моҳи декабри соли 2019 45 миллион нафарро ташкил дод, ки дар як сол зиёда аз як миллиард дархост муроҷиат мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Яндекс
Саъиди Тойӣ

**Саъиди Тойӣ** (, мулаққаб ба **Зайнушшуаро**; ? — қарни XII) — и қасидасарои форс-тоҷик дар дарбори Салҷуқиёни Ироқ.

## Эзоҳ