Бемории ҷоғар

**Ҷоғар** (**струма/зоб**) — калоншавии доимии ғадуди сипаршакл, ки бо чашм аён буда, дар баъзе ҳолатҳо бо ихтилоли вазифаи он ва вайроншавии ҳолати умумии организм ҳамроҳӣ мекунад. Нишонаи берунии он — варам дар қисми пеши гардан мебошад.

## Таснифот
Таснифотҳои гуногуни зоб мавҷуданд.

**Этилиопатогенетикӣ**

* Ҷоғари эндемикӣ — дар минтақаҳои ҷуғрофии аз ҷиҳати ҷоғари эндемикӣ (дар сокинони минтақаҳои кӯҳӣ: Алп, Карпат, Қафқоз, Урал, Сибири Шарқӣ, Осиёи Марказӣ, Ҳимолой, Тиён-Шон, Эфиопия ва ғайра) мушоҳида мешавад. Сабаби асосӣ — миқдори ками йод дар об, ҳаво, хок ва ғизо мебошад. Дар натиҷа гипотиреоз инкишоф меёбад.
* Зоби спорадикӣ — дар минтақаҳои ғайриэндемикӣ мушоҳида мешавад.

**Аз рӯи морфология**
* Ҷоғари заҳрноки диффузӣ (бемории Базедов, гипертиреоз).
* Ҷоғари гиреҳӣ.
* Ҷоғари омехта (диффузӣ-гиреҳӣ).

**Аз рӯи ҷойгиршавӣ**
* Одатан ҷойгиршуда.
* Қисман паси устухони сина.
* Ҳалқашакл.
* Зоби дистопишуда (зоби решаи забон ва ғайра).

**Аз рӯи нишонаҳои функсионалӣ**

Зоб метавонад бо тағйирёбии фаъолияти ғуддаи сипаршакл ҳамроҳ бошад:

* Гипотиреоз — ҳолате, ки дар он ҷудошавии гормонҳои тиреоидӣ кам шудааст.
* Эутиреоз — ҷудошавии гормонҳо вайрон нашудааст, миқдори гормонҳо кофист.
* Тиреотоксикоз — ғуддаи сипаршакл миқдори зиёди гормонҳоро истеҳсол мекунад.

Набояд байни истилоҳҳои тиреотоксикоз ва гипертиреоз аломати баробарӣ гузошт. Тиреотоксикоз маънои зиёд будани гормонҳо дар хунро дорад. Гипертиреоз метавонад ҳангоми сатҳи муътадили гормонҳо дар хун, вале ҳассосияти баланди бофтаҳо ба онҳо низ мушоҳида шавад.

**Аз рӯи дараҷаи калоншавии ғуддаи сипаршакл**

*Таснифоти ТУТ (соли 2001):*

* Дараҷаи 0 — ҷоғар нест.
* Дараҷаи I — ҷоғар ламс (палпатсия) мешавад, вале ҳангоми ҳолати муътадили гардан аён нест.
* Дараҷаи 2 — ҷоғар ламс мешавад ва бо чашм аён аст.

*Таснифоти О. В. Николаев (соли 1955):*

* Дараҷаи 0 — ғадуди сипаршакл аён нест ва ламс намешавад.
* Дараҷаи I — ғадуд аён нест, вале ламс мешавад.
* Дараҷаи II — ғадуд ҳангоми фурӯ бурдан аён аст ва ламс мешавад.
* Дараҷаи III — ғадуд аён аст, шакли гарданро тағйир медиҳад («гардани ғафс»).
* Дараҷаи IV — ҷоғари калон, ки конфигуратсияи гарданро вайрон мекунад.
* Дараҷаи V — ҷоғари хеле калон, ки роҳи нафас ва сурхрӯяро фишор медиҳад.

## Этиология
Дар тамоми ҷаҳон маъмултарин ҷоғари эндемикӣ мебошад, ки бар асари норасоии йод дар ғизо ба вуҷуд меояд. Дар кишварҳое, ки намаки йоддор истифода мешавад, зоби Хашимото бештар паҳн гаштааст. Сабабҳои дигар:

### Гипотиреоз
* Норасоиҳои модарзодии синтези гормонҳо (нигаред ба кретинизм).
* Истифодаи ғизоҳои струмогенӣ (масалан, маниок).
* Таъсири иловагии доруворӣ.

### Гипертиреоз
* ҷоғари заҳрноки диффузӣ (бемории Грейвс).
* Тиреоидитҳо.
* Саратони ғадуди сипаршакл.

## Аломатҳо
Зобе, ки бо ихтилоли эндокринӣ алоқаманд нест, одатан ба ғайр аз деформатсияи гардан дигар нишона надорад. Зоби азим метавонад узвҳои атрофро фишор дода, нафаскашӣ ва фурӯбарии ғизоро душвор созад. Дар сурати мавҷуд будани ин аломатҳо, бояд эҳтимоли омосҳои бадсифат ба назар гирифта шавад.

Зобе, ки бо ихтилоли гормоналӣ ҳамроҳ аст, бо аломатҳои хоси гипотиреоз ё тиреотоксикоз зоҳир мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бемориҳои ғуддаи сипаршакл