open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Саттор Абдуллоев

**Саттор Абдуллоев** (1924, деҳаи Яхшиобод, ноҳияи Регар – 1972, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

## Зиндагинома
Ҳисобчии бригада (1940 – 42), сардори звено ва бригада (1943 – 52), ҳисобчӣ ва колхозчии колхози «Ленинизм»-и ноҳияи Ҳисор (1953 – 68). Звенои Абдуллоев ҳосили фаровони пахта гирифтааст. Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Тоҷибой Абдуллоев

**Тоҷибой Абдуллоев** (1922, деҳаи Ғӯлакандоз, ноҳияи Пролетар — 2000, ноҳияи Шаҳринав) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941 — 45).

## Зиндагинома
Колхозчӣ (1940 — 42). Солҳои 1946 — 65 сардори звенои пахтакорӣ ва аз соли 1966 сардори бригадаи пахтакории колхози Ленини ноҳияи Ҳисор буд. Аз соли 1983 нафақагир. Звенояш ҳосили баланди пахта гирифтааст. Бо ордени Ленин, Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Актуализм (геология)

right|frameless
**Актуализм** (лотинӣ actualis – ҳозира, воқеӣ) — дар геология, усули омӯзиши табиию илмии таърихи инкишофи Замин.

## Нуқтаи назар
Нуқтаи назари актуализм чунин аст: «Ҳозира – калиди фаҳмиши гузашта». Актуализм ба он ақида асос ёфтааст, ки равандҳои геологии ҳозиразамон, шароити зоҳиршавӣ ва натиҷаи он ба ҷараёну ҳодисоти давраҳои гузаштаи геологӣ монанд аст. Аз ин рӯ, таҳшинҳои ҳозира, маҳсули оташфишонии вулқонҳои амалкунанда, релйеф ва ғайраро омӯхта, бо роҳи муқоиса бо ҷинсҳои дар гузашта пайдошуда (таҳнишастҳои органикӣ, ҷинсҳои вулқонӣ, релйеф ва ғайра) равандҳои геологӣ ва шароити табиию географии давраҳои гузаштаи геологиро тахминан муайян менамоянд. Азбаски Замин ҳамеша дар инкишоф аст, равандҳои геологии ҳозираю гузаштаро айнан монанд кардан мумкин нест, баъзе равандҳо танҳо барои давраҳои муайяни геологӣ хосанд (масалан, пайдоиши кварсидҳои оҳандори токембрий, пайдоиши бӯри давраи Табошир ва ғайра). Равандҳои геологии замони ҳозираро бо равандҳои гузашта айнан муқоиса кардан ба тафаккури метафизикӣ хос аст.

## Таърих
Аввалин тасаввурот роҷеъ ба актуализм дар ибтидои ташаккули дониши инсон дар асотири қадим, ривоятҳои Таврот, асарҳои файласуфони натуралисти Дунёи Қадим пайдо шуда буд. Актуализм минбаъд барои баён кардани ҳодисаҳои геологӣ, аввал ба таври ҷузъӣ (дар Осиёи Марказӣ – Ибни Сино, Берунӣ – асрҳои 10 – 11, дар Италия Леонардо да Винчи – асрҳои 15 – 16 ва дигарон) ва дертар дар миёнаҳои садаи XVIII (дар Россия – М. В. Ломоносов, дар Британияи Кабир – Ҷ. Геттон ва дигарон) васеътар татбиқ ёфт. Дар садаи XIX олими англис Ҷ. Лейел актуализмро чун усули омӯзиши таърихи геологии Замин тавсия намуд, вале бино ба ақидаи ӯ равандҳои геологӣ бо мурури замон гӯё айнан такрор мешаванд (яъне дар ҳама вақту замон қонунҳои якхелаи табиат амал мекунанд). Чунин ақидаи нодуруст ҳоло ҳам дар байни баъзе олимони ҷаҳон вуҷуд дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Автогенез

**Автогенез** (аз авто… ва юнонӣ genesis – пайдоиш) — таълимоте, ки эволютсияи (таҳаввули) организм (инкишофи олами органикӣ)-ро фақат аз таъсири омилҳои дохилӣ (чун раванди новобаста ба шароити беруна) вобаста медонад. Автогенез дар назарияи Ж. Б. Ламарк ба мушоҳида мерасад. Ғояи автогенезро бештар олимони зоолог К. Бэр, А. Келликер, Л. С. Берг, ботаникҳо К. Негели ва С. И. Коржинский, палеонтолог Э. Коп, генетикҳо Х. де Фриз ва Ю. А. Филипченко тарғиб мекарданд. Аз рӯи консепсияи Автогенезӣ мавҷудоти зинда хусусияти пешакӣ маълум ва бомақсад дорад. Автогенез хилофи назарияи интихоби табиӣ аст. Автогенезро Ч. Дарвин, А. Вейсман, К. А. Тимирязев танқид карданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Шебсоз

thumb|Шебсози роҳ

**Шебсо́з** (), **гре́йдер** (, аз  — ҳамворсозӣ) — мошини худгарди чархдор, ки барои ҳамвор кардани хоктӯда, ҷойгардон, шиббаю мусаттаҳ кардани замину масолеҳи роҳсозӣ, кофтани ҷӯй ҳангоми сохтмону таъмири роҳ, канали обёрӣ ва ғайра истифода мешавад. 

Грейдерҳо ядакӣ, худгард (автогрейдер), вазнин, миёна ва сабук мешаванд. Ҷузъи асосии кории грейдер хокгардон аст, ки болою поён ва чапу рост тоб мехӯрад. Бештар автогрейдерҳое маъмуланд, ки дорои таҷҳизоти ивазшаванда мебошанд (булдозер, мошини барфтозакунанда ва дигар мошинҳои роҳсозӣ). Грейдереро, ки бо конвейер таҷҳизонида шуда, барои хокро ба як сӯ партофтан ё ба воситаи нақлиёт бор кардан таъйин гардидааст, грейдер-элеватор меноманд. Грейдери бузургтарин дар ҷаҳонро ширкати итолиёии Umberto Аcco Company баровардааст, ки 160 т вазн ва 2 муҳаррики Сaterpillar (иқтидори умумиашон 1700 қ. а.) дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* 

Гурӯҳ:Нақлиёти роҳсозӣ
Автоионизатсия

**Автоионизатсия** — ҳолатҳои ангехтаи молекулаҳо, атомҳо (А*) ва ионҳо (А+)*, ки энергияи ангезиши онҳо барои ионизатсияи худ аз худ (спонтанӣ) имкон медиҳад, масалан, А*=А*+е, (А+)*– А+++е. Ин ҳолатҳо дар зарраҳои адади дараҷаи озодиҳояшон калон (атомҳову молекулаҳои бисёрэлектрона) ба вуҷуд меоянд. Вақти нимкоҳиши автоионизатсия аз даври хоси чархзании электрон дар мадори атомӣ (барои қишри электронии беруна τ – 10–16с) хеле бузург аст, чунки эҳтимолияти ҷамъшавии энергияи ангезиш дар як электрон дар системаи адади дараҷаҳои озодиашон калон кам мебошад. Автоионизатсия дар газҳо ва моддаҳои конденсатсияшуда зери таъсири намудҳои гуногуни афканишот (ултрабунафш, шуоъҳои рентгенӣ, дастаҳои электронӣ ва ионҳои энергияашон ба таври кофӣ баланд) ба вуҷуд меояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимиё
Гурӯҳ:Физика
Автоклав

thumb|Автоклав
**Автоклав** (аз авто… ва лотинӣ clavis — калид) — дастгоҳи ҳавоногузарест, ки дар он равандҳои гуногуни физикию химиявӣ дар ҳарорат ва фишори баландтар аз ҳарорату фишори атмосферӣ гузаронида мешаванд. 

Дар чунин шароит суръати равандҳо афзуда, маҳсулоти онҳо меафзояд. Автоклав дар саноати химия, гидрометаллургия, резин, масолеҳи бинокорӣ, хӯрокворӣ (ҳангоми тайёр кардани консерву витаминҳо), дорусозӣ ва ғайра васеъ истифода мегардад. Автоклав вобаста ба соҳаи истифода бо ҳарорат ва фишори гуногун кор карда, бо манометр, термометр, соат ва ғайра таҷҳизонида мешавад. Автоклав дар фишори то 150 МПа ва ҳарорати то 500°С кор карда, ғунҷоишаш аз даҳҳо см3 то садҳо м3-ро ташкил медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таҷҳизоти лабараторӣ
Гурӯҳ:Физика
Гурӯҳ:Кимиё
Ассембли

**Автокод**, **ассемблер** (аз авто… ва код) — забони содаи барномасозӣ. Автокоди навъи 1:1, ки ҳар як рамзи он ҳангоми ба забони мошинӣ гузаронидан  ба як амри ҳисобмошини рақамӣ табдил меёбад, бештар маъмул аст. Нигар Забонибарномасозӣ.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Барномасозӣ
Убайдулло Абдуллоев

**Убайдулло Абдулло́ев** (тав. 1927, деҳаи Олтинсуюқ, вилояти Фарғона, ҶШС Ӯзбекистон) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Устоди пахтаи Тоҷикистон (1962).

## Зиндагинома
Сардори звено (1944 – 52) ва бригадаи пахтакорӣ (1953 – 67), механики колхози «Ленинград»-и ноҳияи Ленин (1968 – 1983). Аз соли 1984 нафақагири шахсӣ. Ҳоло дар ноҳияи Рӯдакӣ иқомат мекунад. Бригадаи Абдуллоев солҳои 1960 – 62 механизатсиякунонии комплексии парвариши пахтаро ҷорӣ карда, ҳосили фаровон гирифтааст. Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Рюноскэ Акутагава

**Рюноскэ Окутогово** (1 марти 1892 — 24 июли 1927) — нависандаи Япония.
Қодири Рустам соли 2020 гузидаи осори Окутоговоро бо унвони "Азобҳои ҷаҳаннам" аз забони русӣ ба забони тоҷикӣ тарҷума кард.

## Зиндагинома
Шуъбаи забони англисии Донишгоҳи императории Токиоро хатм кардааст (1916). Дар солҳои донишҷӯӣ маҷаллае бо номи «Синсите» таъсис намуд ва дар пайравии методи услуби неореализм асарҳо меофарид. Пас аз нашри нахустин ҳикояҳояш — «Дарвозаҳои Расёмон» (1917) ва «Бинӣ» шуҳратёр гардид. Баъди хатми донишгоҳ ба тадриси забони англисӣ машғул шуд. Дар ин давра, дар муддати 9 моҳ 20 новелла эҷод кард, ки қаҳрамони онҳо омӯзгори покизакор Ясукити мебошад. Акутагава дар адабиёти Япония чун устоди новелланавис эътироф гардидааст. Яке аз нахустин нависандагонест, ки мавзӯъҳои миллии Японияро бо анъанаҳои адабии европагӣ тавъам сохтааст. Ба мавзӯъҳои фалсафӣ, хаёлоти бадеии илмӣ, иҷтимоӣ таваҷҷуҳ дошт. Соли 1935 дар Япония ҷоизаи адабие ба номи Окутогово таъсис дода шуд. Аз осори Окутогово як новелла бо номи «Азобҳои ҷаҳаннам» ба забони тоҷикӣ тарҷума шудааст (маҷалаи «Садои Шарқ», 2010, № 8, мутарҷим Қодири Рустам).

## Осор
* Жизнь. Творчество. Идеи, М., 1980.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Слова пигмея: Рассказы. Воспоминания. Эссе. Письма, М., 1992.

## Сарчашма
*
Акушерии ветеринарӣ

**Акушерии ветеринарӣ** — як соҳаи ветеринария, ки раванди физиологии организми ҳайвонот ва ихтилоли онро ҳангоми муносибати ҷинсӣ, ҳомилагӣ, зоидан, дар давраи баъди зоидан, ҳамчунин касалиҳои ҷавонаҳоро меомӯзад. Акушерии ветеринарӣ роҳҳои бордоркунии сунъии ҳайвонотро дарёфт намуда, тарзи ёриро ҳангоми зоимон ва масъалаҳои ташкили таҷдиди чорво тадқиқ мекунад. Омӯзиши назария ва амалияи бордоркунии сунъии чорво имкон медиҳад, ки наринаҳои наслафзо барои беҳтар сохтани сифати зот ва маҳсулнокии ҳайвонот дуруст истифода гарданд. Усулҳои нисбатан одии зоёндани чорво ҳанӯз ба одамони замонҳои қадим маълум буд. Дар ҷамъияти ибтидоӣ ба ҳайвонот асосан чорводорон ёрии акушерӣ мерасонданд. Дар давраи ғуломдорӣ ин кор шуғли азоимхонон буд. Дар замони феодализм бо пайдо шудани артиши савора зарурати тарбияи мутахассисони байторӣ пеш омад. Вале фаъолияти онҳо фақат бо ёрӣ расондан ҳангоми зоидани аспон маҳдуд мешуд. Баробари инкишофи ҷамъияти капиталистӣ акушерии ветеринарӣ ба илми мустақил табдил ёфт. Акушерии ветеринарӣ дар алоқамандӣ бо анатомияи чорво, гистология, эмбриология, биохимия, микробиология, физиология, ҷарроҳия ва ғайра инкишоф меёбад. Олимон таснифоти бенаслии ҳайвонот, бачапартоӣ, усулҳои гуногуни ташхиси бордорӣ, тарзи муолиҷаи касалиҳои роҳи зоиш ва аъзои ҷинсиро пешниҳод намуданд. Акушерии ветеринарӣ ба масъалаҳои пешгирии касалиҳои акушерӣ-гинекологии чорво диққати калон медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Домпизишкӣ
Автол

**Автол** (англ. automobile oil, ёки  аз лот. oleum  – равған) — равғани мотор, равғани минералие, ки барои равған кардани муҳаррикҳои дарунсӯзи карбюраторӣ истифода мешавад. Автолро равғани автотракторӣ низ меноманд. Автол дар об ҳал намешавад, дар бензин, карасин ва солярка нағз ҳал мешавад. Бо равған омехта мегардад. Автол аз рӯи ғализӣ ва тариқи тоза кардан ба навъҳои гуногун ҷудо мешавад.

## Намудҳои автол
Автолро бо кислотаи сулфат тоза ва гурӯҳбандӣ мекунанд, масалан, АК-6, АК-15, АКЗп-6, АКЗп-10. Автол вобаста ба навъи муҳаррик худрав, тракторӣ ва ғайра, ҳамчунин баҳорӣ, зимистонӣ ва ғайра мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равғанҳои молиданӣ
Автолиз

**Автолиз**, аутолиз (аз  — *худ* ва  — *вайроншавӣ, таҷзия*) — худ аз худ вайрон шудани бофтаҳои ҳайвонот, рустанӣ ва микроорганизмҳо.

Ҳангоми автолиз аз таъсири ферментҳои гидролизии ҳуҷайра сафедаҳо, карбо­гидратҳо ва чарбҳо таҷзия мешаванд. Дар организмҳои зинда автолиз дар қисмҳои мавтгашта ва ҳуҷайраҳои омоси саратонӣ ба мушоҳида мерасад. Дар рустаниҳо автолиз дар натиҷаи аз ҳарорати паст мавт гаштани ҳуҷайраҳо, зери таъсири моддаҳои заҳрнок (хлороформ, толуол ва ғайра), хушкидан, инчунин ҳангоми осеб ёфтани бофтаҳо ба амал меояд. Автолиз ҳангоми пӯсидани ҷасад низ рӯй медиҳад. Автолизи ҳуҷайраҳои микроб бинобар аз омилҳои физикавӣ, химиявӣ ва биологӣ осеб дидани микроорганизмҳо ба амал меояд. Автолиз инчунин дар мавриди баъзе амалиёти технологӣ, масалан, ферментатсияи тамоку, чой, тайёр кардани силос ва ғайра рух медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Гурӯҳ:Автолиз
Ақоқиё

**Ақоқиё** () — як навъ дарахти ороишӣ. Қариб дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон мерӯяд.

## Тавсифоти биологӣ
To 16 м қад мекашад, решааш устувор. Қутри шоху навдаи як дарахти ақоқиё дар якҷоягӣ то 9,5 м мешаванд; пӯстлохи шоху навдаҳояш дорчинии тира, навдаҳои яксолааш аз сабз то дорчинии сурхча. Баргаш паршакл, дароз (12 – 24 см), думчааш кӯтоҳ (1,5 – 3,5 см), то охири тирамоҳ намерезад. Ниҳолаш баъди 4 – 7 сол гул мекунад. Хӯшагулаш сафед, хушбӯй (дарозиаш 7 – 11 см). Мевааш ғилофакмонанд, 4 – 10 дона тухм дорад; тухмаш сабз ё дорчинӣ. Ақоқиё дарахти рӯшноипарвард аст; ба камобӣ тоб меорад. Дар замини нарм ва ҳосилхез нағз рушду инкишоф меёбад (ниҳолаш то 8 – 10-солагӣ хеле зуд месабзад). Аз гули ақоқиё глюкозиди робинин, равғани эфир, аз баргу гулаш ранг, аз тухмаш равған ва аз пӯстлоху чӯбаш моддаҳои даббоғӣ мегиранд. Гули ақоқиё хеле сершаҳд буда, барои занбӯрпарварӣ аҳамияти калон дорад.

## Хосияти шифоӣ
Дар тибби қадим ақоқиё барои муолиҷаи як қатор бемориҳо истифода мешуд. Абуалии Сино ақоқиёро барои муолиҷаи таб, гулмижа ва хирашавии чашм, ҷароҳати милки дандон, хунбалғамӣ, захми рӯда, боди фатақ (дабба), фаромадани бачадон, ҷароҳатҳои сӯхтагӣ ва ғайра давои хуб ҳисобидааст. Дар тибби муосир гули ақоқиё барои табобати бемориҳои пешобдон, гурда, санги гурда ва шошадон, амрози меъдаю рӯдаҳо, тромбофлебит, радикулит, миозит, остеохондроз, тарбод, невралгия, грипп, сулфа ва илоҷи захмҳо кор фармуда мешавад. Истеъмоли ҷӯшоби гарми пӯстлохи шохаҳои нави ақоқиё барои давои туршии меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта, қабзияти шикам нофеъ аст. Алкалоиди робинин, ки дар таркиби узвҳои гуногуни ақоқиё вуҷуд дорад, заҳрнок мебошад. Бинобар ин ҳангоми истифодаи давоҳои аз ақоқиё таҳиягашта эҳтиёт бояд шуд. Ақоқиё барои сабзкорӣ, мустаҳкам кардани нишебиҳо ва чун дарахтзори муҳофизи боғоту токзор истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Колесников А. И., Декоративная дендрология, М., 1960;
*Качалов A. Л., Деревья и кустарники, М., 1970;
*Бухарев Г. Ф., Куйиков Н. С., Альбом пчеловода, М., 1971;
*Флора Таджикской ССР, т. 5, Л., 1978.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дарахтҳои ороишӣ
Алавия

**Алавия** ( — *al-ʿAlawiyyūn*), ҳамчунин маъруф ба **нусайри́ён** (ба номи асосгузораш;  — *Nuṣayriyyūn*, ) — як фирқаи шиъа, ки садаи IX дар Сурия дар натиҷаи ихтилофи байни рӯҳониёни шиъа барои тахти имомат пайдо шудааст. Алавияро аз номи асосгузораш Ибни Нусайр нусайрия низ мегӯянд. Пайравони алавия имоми нахустини шиъа ва халифаи чаҳорум Алӣ ибни Абитолибро тимсоли Худо дониста, вайро ҳатто аз Муҳаммад пайғамбар боло медонистанд. Таълимоти алавия унсурҳои масеҳият ва дигар динҳои қадимаро ҳам шомил буд. Эътиқод ба се шахси муқаддас (Алӣ, Муҳаммад ва Салмони Форс) доштанд. Алавиён таносухро эътироф мекунанд ва мӯътақиданд, ки рӯҳи алавиён қабл аз ба тан пайвастан ситора буда, баъд аз вафот рӯҳи алавиёни содиқ ба ситора ва рӯҳи мунофиқон ба тани ҳайвон ворид мешавад. Алавиён илова бар иду маросимҳои мусулмонӣ баъзе идҳои масеҳият (мавлуди Исо, Салоса, Башорат ва ғайра)-ро низ ҷашн мегиранд. Гурӯҳе аз пайравони имомҳои алавӣ (зайдӣ), ки дар ҳудуди Яман ҳукумат дошта, насабашонро ба имом Ҳасан ва Ҳусейн мепайвастанд, муддате дар шаҳрҳои соҳили Баҳри Хазар (Дайлам, Гелон, Табаристон) давлати мустақили худро таъсис доданд, лекин он дер давом накард. Сомониён давлати онҳоро шикаст дода, пайравонашонро пароканда карданд. Пайравони алавия ҳоло дар Сурия ва Туркия мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Беляев Е. А., Мусульманское сектантство, М., 1957.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ташайюъ
Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ
Гурӯҳ:Алавиён
Акустикаи мусиқӣ

**Акустикаи мусиқӣ** — илмест, ки қонуниятҳои физикавӣ (паҳншавӣ, инъикос, ларзиш, андозаи мавҷ) ва дигар хусусиятҳои табиии садоҳои мусиқиро мавриди тадқиқ қарор дода, робитаю ҳамоҳангии онҳоро дар ҳолати навохтану иҷрои мусиқӣ меомӯзад. Акустикаи мусиқӣ инчунин баландии овоз, муқовимати садои мусиқӣ, консонанс ва диссонанс, сохт ва таркиби овозии мусиқиро зимни қонуниятҳои хоси физикӣ ва псиҳофизиологӣ тадқиқ мекунад. Акустикаи мусиқӣ бо акустикаи меъморӣ, псиҳофизиологияи дарккунии мусиқӣ, физиологияи сомеа ва хусусиятҳои овоз иртиботи наздик дорад. Акустикаи мусиқӣ барои тафсири як қатор зуҳуроти хоси мусиқӣ мисли гармония, созҳои мусиқӣ, инструментовка ва ғайра кумак мерасонад. 
## Таърих
Акустикаи мусиқӣ ҳамчун қисмати назарияи мусиқӣ дар таълимоти файласуфҳо ва мусиқишиносони қадим ба вуҷуд омадааст. Қонунҳои паҳншавӣ ва инъикоси садо ҳанӯз аз замони Уқлидус (Евклид) маълуманд. Дар назарияи мусиқии асрҳои миёнаи халқҳои Шарқ акустикаи мусиқиро баъзан зимни истилоҳи бӯъд ва фосила ифода мекарданд. Марҳалаи муҳим дар инкишофи акустикаи мусиқӣ кашфиёти физик ва физиологи намоёни асри XIX немис Г. Гелмголс маҳсуб мешавад. ӯ соли 1863 назарияи резонансии сомеа (гӯш)-ро эҷод кард, ки минбаъд ин асоси акустикаи мусиқӣ гардид. Омӯзиши масъалаи садоафканӣ ва садоқабулкунӣ боиси аз ҷиҳати баландию пастӣ мураттаб сохтани низоми садои мусиқӣ гардид, ки он бо диапазон ифода мегардад. Имконияти сабти садо, ки дар асри XX ба миён омад, боиси инкишофи акустикаи мусиқӣ гардид. Инчунин асбобҳои мусиқии электронӣ, ки баробари садоафканӣ ба акустикаи бино ва таҷҳизоту техникаи паҳншавии садо алоқаманд аст, ба инкишофи рӯзафзуни акустикаи мусиқӣ мусоидат кард.

## Ҳамчунин нигаред
* Мусиқӣ
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Гурӯҳ:Мусиқӣ
Карим Бензема

**Кари́м Бензема́** (; 19 декабри 1987, Лион, Фаронса) — футболбози алҷазоиртабори фаронсавӣ, ҳуҷумкунандаи бошгоҳи «Ал-Ҳилол». Ғолиби панҷкараи Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА ва барандаи ҷоизаи Тӯби тило 2022 аз ҷониби «France Football».

## Зиндагинома

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Дастовардҳо
* Дар соли 2022 ҷоизаи *«[[Тӯби тило (France Football)|Тӯби тиллоии France Football]]»*-ро соҳиб шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Футболбозони Фаронса
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Фаронса
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Олимпик Лион»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ал-Иттиҳод»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ал-Ҳилол»

Гурӯҳ:Барандагони «Тӯби тило»
Файзулло Абдуллоев (ҳуқуқшинос)

**Файзулло Абдулло́ев** (1952, деҳаи Нишорак, ноҳияи Москва) — генерал-майори милитсия. Ҳуқуқшиноси хидматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Душанбе (1979) ва Мактаби олии милитсияи ВКД ҶТ (1993). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттифоқи Советӣ (1970 – 72), сафари хидматии дарозмуддат дар Афғонистон (1982 – 84). Солҳои 1984 – 90 ваколатдори фаврии Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1990 – 92 сарваколатдори фаврии Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1992 – 93 сардори шуъбаи Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1993 – 95 муовини сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ. 1995 – 96 сардори ШКД шаҳри Конибодоми вилояти Суғд, 1996 – 97 муовини сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1997 – 2000 сардори ШКД ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе, 2000 – 03 сардори ШКД ноҳияи Ленин, 2003 – 05 сардори Раёсати мубориза бо ҷиноятҳои муташаккили ВКД ҶТ, 2005 – 06 муовини аввали директори Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти ҶТ буд. Аз соли 2006 сардори Раёсати Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти ҶТ дар вилояти Суғд.

## Ордену медалҳо
Бо ордени Спитамен (дараҷаи 1) ва дигар медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Милитсияҳои тоҷик
Автотомия

**Автотомия** (аз авто… ва юнонӣ tome – партофтан) — аутотомия, беихтиёр партофтани пой, дум ва дигар узвҳои бадан, ки дар ҳайвонот бинобар якбора ба ангезиш омадан, масалан, ҳангоми задухӯрд бо дарандаҳо, рух диҳад. Истилоҳи «автотомия»-ро физиологи белгиягӣ Л. Фредерик (1883) ба илм ворид намудааст. Автотомия хоси ҷонварони бемуҳра мебошад. Баъзе полипҳо ва актинияҳо – ҳассосак, немертинҳо ва ҳалқакирмҳо – қисми охири бадан, лилияҳои баҳрӣ ва ситораҳои обӣ – сӯзанҳои тана, нармбаданҳо – гӯшмоҳӣ, харчангшаклон – чангол ва пояшонро мепартоянд. Автотомия аксуламали муҳофиз буда, асоси онро раванди рефлексӣ ташкил медиҳад. Масалан, дар калтакалосҳо автотомияро маркази асаб (воқеъ дар ҳароммағз) идора менамояд, вале ҳолати партофтани дум бошад, дар натиҷаи якбора кашиш хӯрдани мушаки он қитъаи сутунмуҳра, ки лавҳачаи тағоякии кӯндаланг ҷойгир аст, рух медиҳад. Автотомия, одатан, ба регенератсия вобаста аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Идибек Зиёев

**Идибек Зиёев** (*Зиёев Идибек Ғозиевич*; тав. 21 июли 1955, деҳаи Хек, ноҳияи Дарвоз, ВМКБ) — файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа (2006), профессор (2011).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи шарқшиносии УДТ (ҳоло ДМТ; 1977). Тарҷумони забони арабӣ (Ироқ; 1977‒1980), муҳаррири редаксияи фалсафа ва ҳуқуқи Сарредаксияи илмии ЭСТ (1980‒1983), хидмат дар сафҳои Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС (Сурия; 1983‒1986). Аспиранти Институти фалсафа ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1990‒1992), ҳамзамон то соли 1995 устоди кафедраи фалсафаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дотсенти кафедраи таърихи фалсафаи факултаи таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1995‒1997), мудири кафедраи забонҳои хориҷии Мактаби олии Вазорати амнияти ҶТ (1997‒2006), мудири шуъбаи ҳаҷ ва равобити байналмилалии Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006‒2008), сардори Сарраёсат оид ба корҳои дини Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008‒2010), сардори шуъбаи таҳсилоти динӣ ва назорати таблиғоти динии Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010‒11), муовини ректор оид ба илми Донишкадаи исломии Тоҷикистон ба номи Нуъмон ибни Собит (2011‒13). Мудири кафедраи онтология ва назарияи маърифати факултаи фалсафаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон(аз соли 2013).

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи 10 рисола ва зиёда аз 50 мақолаи илмӣ оид ба таърихи фалсафаи Шарқ буда, бо омӯзиши афкори Муҳаммад Иқбол, осори динӣ-фалсафии мутафаккирони Шарқ ва тасаввуф машғул аст. Зери роҳбарии Идибек Зиёев 7 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ карданд.

## Осор
* Муаммои инсон дар фалсафаи Муҳаммад Иқбол. Д., 1998;
* Муҳаммад Иқбол ва тасаввуф. Д., 2004;
* Қуръоншиносӣ. Д., 2012;
* Ҳадисшиносӣ. Д., 2013;
* Фалсафаи ахлоқи исломӣ. Д., 2013;
* Философия религии Муҳаммад Иқбол. Д., 2014;
* Муҳаммад Иқбол: зиндагӣ, осор ва ҷаҳонбинӣ. Д., 2015;
* Таърихи Қуръон. Д., 2015;
* Тасаввуф. Ҷ. 1‒ 2. Д., 2016.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Файласуфони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Автотропизм

**Автотропизм** (аз авто… ва юнонӣ tropos – гардиш, самт) — қобилияти рост шудани узвҳои рустанӣ баъди ба итмом расидани таъсироте, ки боиси хам (каҷ) шудани онҳо гардида буд. Автотропизм, масалан, дар ғаллазор, ки баъди борон пояҳои рустаниҳо хоб мераванд, ба мушоҳида мерасад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Авҷ

**Авҷ** — 1) қисми баландтарини лаҳнӣ ва садодиҳии асари мусиқӣ. Қисмати асари мусиқиро, ки дар зинаҳои мобайнӣ садо медиҳад, «Авҷи миёна», дар мақомҳо «миёнхат» ва агар дар зинаҳои болоӣ садо диҳад, «Авҷи калон» меноманд. Авҷ қисми ҳассостарини асари мусиқӣ ва маҳаки асосии маҳорати иҷрокунанда ба ҳисоб меравад. Авҷ дар банду басти асари мусиқӣ (даромад, нимавҷ, авҷ, фуровард, хотима) дар байн омада, пардаҳои баландтаринро дар бар мегирад. Вобаста ба сохти асари мусиқӣ авҷ метавонад 2 – 3 маротиба такрор ёбад. Нуқтаи олии асарҳои мусиқии классикӣ авҷи «Дунаср» (Авҷи калон) мебошад. Ғайр аз ин боз «Авҷи Турк» ва «Авҷи Зебопарӣ» маъмуланд; 2) гӯшаи мусиқӣ дар мақоми «Ушшоқ»-и «Дувоздаҳмақом». Мувофиқи маълумоти «Баҳҷат-ур-рӯҳ» Авҷ дорои як бонг (бӯъди пурра) аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Донишномаи Шашмақом, 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Авҷи зебопарӣ

**Авҷи зебопарӣ** — яке аз авҷҳои маъмул дар анъанаи сарояндагӣ, ки сарояндагон дар ҳавзаи Бухоро (Самарқанд, Хоразм) ва водии Фарғона (Хуҷанд, Қӯқанд, Исфара, Конибодом ва Истаравшан) истифода менамуданд. «Авҷи Зебопарӣ»-ро оҳангсози машҳури тоҷик Зебопарӣ эҷод кардааст ва бо номи «Авҷи Зебопарӣ», «Зебопарда» (пардаи иловагии танбӯр) маъруф аст. «Авҷи Зебопарӣ» дар анъанаи иҷроии «Шашмақом» оҳанги нисбатан мустақил буда, аз сароянда маҳорат ва истеъдоди баландро тақозо дорад. Офаридаҳои Зебопарӣ дар «Ироқи Бухоро» (мақоми «Бузург»), «Савти калон», «Савти Сабо» («Рост»), «Нимчӯпонӣ» («Сегоҳ»), «Сарахбори Ироқ», «Чанбар» («Ироқ»), инчунин дар асарҳои муси­қии касбӣ, чун «Ушшоқи Қӯқанд», «Бозаргонӣ» (Ҳоҷӣ Абдулазиз) ва таснифоти дигарон мавриди истифода аст. Масалан, сарояндагони Бухоро ҳангоми сурудани «Ушшоқи Қӯқанд» онро бо намудҳои «Сегоҳ», «Ушшоқ» ва «Муҳайяри Чоргоҳ», сарояндагони Хуҷанд, Исфараву Конибодом, Истаравшан, яъне водии Фарғона ин асари мусиқиро бо намудҳои «Сегоҳ» ва «Зебопарӣ» месароянд.
## Адабиёт
* Раджабов И., Мақомлар масаласига доир. - Тошканд, 1963;
* Ҳакимов Н., Шашмақом дар қарни XX. - Хуҷанд, 2006;
* Донишномаи Шашмақом. - Душанбе, 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шашмақом
Гурӯҳ:Мусиқӣ аз рӯи жанр
Гурӯҳ:Мусиқии халқӣ
Гурӯҳ:Мусиқии этникӣ
Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Ҳунари овозхонӣ
Эрнест Ҳемингуэй

**Эрне́ст Ми́ллер Ҳемингуэ́й** (; , Оук-Парк, Иллинойс, ИМА — , Кетчум, Айдаҳо, ИМА) — нависандаи амрикоӣ, рӯзноманигор, барандаи ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт соли 1954.

## Зиндагинома
Эрнест Ҳемингуэй  дар Чикаго — шаҳраки Оук-Парк (Иллинойс, ИМА) ба дунё омадааст. Падараш Кларенс Эдмонт Ҳемингуэй духтур буд, модараш Грейс Холл бошад, ҳаети худашро ба тарбияи кӯдакон бахшида буд.

Эрнест Ҳемингуэй ба донишгоҳ шомил нашуд ва ба рӯзноманигорӣ пардохт. Замони ҷанги аввали ҷаҳонӣ ӯро ба хотири чашмҳои заифаш ба аскарӣ нагирифтанд, аммо Ҳемингуэйи 19-сола ба Салиби Сурх пайваст ва соли 1918 дар Итолиё маҷруҳ шуда буд.

Соли 1961 Ҳемингуэй, ки аз афсурдагии руҳӣ азият мекашид, дар манзилаш дар иёлати Айдаҳои Амрико бо туфанги шикорӣ худро кушт.

## Эҷодиёт

### Пирамард ва дарё
«Пирмард ва дарё» аз қиссаҳои Эрнест Ҳемингуэй аст, ки соли 1952 дар маҷаллаи «Лайф» нашр шудааст, дар бораи моҳигири кубагӣ Сантяго ва муборизаи ӯ бо моҳии азиме, ки сайди аз ҳама бузург дар ҳаёташ мешавад, нақл мекунад. Эрнест Ҳемингуэй дар соли 1953 барои ин қисса ҷоизаи Пулитсерро ба даст ова рда, соли 1954 барои асарҳои эҷодкардааш, аз ҷумла барои «Пирмард ва дарё» сазовори ҷозиаи адабии Нобел шуд.

«Пирмард ва дарё» бори аввал соли 2014 аз забони аслаш — англисӣ ба тоҷикӣ тарҷума ва чоп шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Эрнест Хемингуэй и Куба 
* Париж Хемингуэя и не только… 
* 
* Эрнест Хемингуэй  — лауреат Нобелевской премии по литературе (1954)
* Писатель Эрнест Хемингуэй был завербован КГБ, но неудачно
* Эрнест Хемингуэй в серии ЖЗЛ 
* *Балонова М. Г.* Проблема героя в позднем творчестве Э. Хемингуэя (40—50-е гг.). Кандидатская диссертация. Нижний Новгород, 2002
* 
* Англо-русский параллельный перевод книг Эрнеста Хемингуэя
* FBI Records: The Vault, Subject: Ernest Hemingway
* Эрнест Хемингуэй об искусстве писать в интервью Арнолду Сэмюэл­сону

Гурӯҳ:Хабарнигорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони ИМА
Созҳои мусиқӣ

**Созҳои мусиқӣ** — созҳое мебошанд, ки ба воситаи онҳо садои мусиқӣ ва ғайримусиқӣ барои садодиҳии овозҳои ягон асари мусиқӣ мавриди истифода қарор мегиранд. Созҳои мусиқӣ ба якчанд намудҳо:
* созҳои торӣ — рубоб, дутор, чанг ва диг.,
* созҳои зарбӣ — доира, барабан, нағораҳои хурд, дойра, даф, таблак, ва диг.,
* созҳои бодӣ — арғунун, карнай ва диг.
* созҳои cимфонӣ — арғунун, контрабас ва диг.

## Нигаред низ
* Мусиқӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Автомати Калашников

thumb|320x320px|Автомат Калашников соли 1947
**Автомати Калашников** — силоҳи туфангии оташфишон, воситаи ҳарби наздикмасофа, ки барои маҳв намудани сипоҳи душман ё ҷинояткорони алоҳида дар мавриди зарурӣ истифода бурда мешавад.

## Таърихи Калашников
Унвони ин навъи силоҳи оташфишон аз номи ихтирокунандаи аслиҳаи тирандозӣ, доктори илмҳои техникӣ Калашников М. Т. гирифта шудааст. Ин навъи силоҳашро Калашников М. Т. баъд аз Ҷанги Бузурги Ватанӣ соли 1947 ихтироъ карда, онро «7, 62 мм калибровый автомат Калашникова» (АК) номгузорӣ кард, ки худи ҳамон сол аксари қисмҳои низомии Армияи Советӣ бо он мусаллаҳ гардиданд. Дар асоси ин навъи силоҳ минбаъд танзими силоҳи калибри 7,62 оғоз шуд. Баъдтар Автомати Калашникови 7,62- калибраи такмилёфта (АКМ) ва 7,62-калибра Пулемёти дастии Калашников (РПК)-и дугаззадор, дастгоҳӣ пошнавӣ (ПКС) ва насби танку мошинаҳои зиреҳдор (ПКТ) ихтироъ ва ба артиш вогузор гардиданд. Ҳоло аксаран шакли комилан такмилёфта ва борикмилу қундоққатшавандаи 5, 45-калибраи Автомати Калашников маъмул мебошад, ки АКС номгузорӣ шудааст. Дар ин навъи силоҳи оташфишон нерӯи гази борутӣҳангоми тирпаронӣ на танҳо барои такон додани тир, яъне ҳаракати пешравандаи он, балки барои аз нав ба тирпаронӣ омода шудан истифода мегардад.

Яъне аввал бо фишори гази аз сӯхтани (таркиш) борут баамаломада тир аз мил берун меҷаҳад ва гази боқимонда ба воситаи найчаи махсуси поршендор затворро бо суръат ба қафо ҳаракат дода, кортусро аз тирхона берун меандозад ва бо қувваи пружина кулангдон (затвор) бозпас баргашта аз тирдон тири навбатиро ба тирхона равона менамояд.

Ҳамин тавр тирпаронии мусалсал (автоматӣ) ба амал меояд. Бо ин навъи силоҳ метавонад тирпаронии инфиродӣ (якка) ва мусалсал сурат гирад. Дурии парвози тири Автомати Калашников 1,5 – 2000 м буда, дар 800 – 1000 м ҳадафи зиндаро маҳв месозад. Зарфияти тирдонаш 25 ва 30 тир. Навъи тирҳояш одӣ, тарканда, рахшон, оташзо, зиреҳшикофанда.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Силоҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ихтироъ шудагони соли 1947
Гурӯҳ:Автоматҳои ИҶШС
Гулмурод Ҳалимов

**Гулмурод Ҳалимов** (*Ҳалимов Гулмурод Салимович*****; 14 майи 1975, деҳаи Дараи Фонӣ, ноҳияи Варзоб) — ҳаросафкани байнулмилалӣ, собиқ афсари низомии тоҷик, полковник, собиқ фармондеҳи ОМОН-и ВКД Тоҷикистон. Солҳои 2003—2014 дар доираи ҳамкориҳои Амрикову Тоҷикистон якҷо бо дигар кормандони ОМОН курсҳои омӯзишии зиддитерористиро аз ҷониби Департаменти давлатии ИМА гузашта ва ҳамчунин дар ширкати хусусии низомии Blackwater омӯзиш гирифтааст. Соли 2015 ба сафи ба ном Давлати исломӣ (ДОИШ) пайвастаат.

## Зиндагинома
Гулмурод Ҳалимов соли 1975 дар деҳаи Дараи Фонии ноҳияи Варзоб ба дунё омадааст. Ҳамсар ва 8 фарзанд дорад.

## Фаъолияти низомӣ
Дар солҳои ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон ба Горди президентӣ пайвастааст ва пас аз таҳсил дар Академияи олии ВКД Тоҷикистон ва давраҳои омӯзишӣ дар Русия ва Амрико аз сержанти хурд то полковник ва фармондеҳи Дастаи таъйиноти махсус (ОМОН)-и назди Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон расидааст. Гулмурод Ҳалимов дар амалиёти ҳарбии зидди гурӯҳҳои мусаллаҳ дар Рашт ва Хоруғ ширкат карда, соҳиби чандин ҷоизаи давлатӣ гаштааст.

## Хиёнат ба Ватан
Гулмурод Ҳалимов бино ба хабарҳо аз 23 апрели соли 2015 бедарак шуд ва овозаҳое паҳн гашта буд, ки ба Сурия рафтааст. Баъдан дар як навори видеоӣ худи ӯ гуфт, ки ба «Давлати исломӣ» пайвастааст ва бо «ҷиҳод» ба Тоҷикистон хоҳад баргашт.

Пас пахши як видео бо изҳороти Гулмурод Ҳалимов барои таҳқиқи ҳамаҷонибаи шароити ғайб задани ӯ бо ҷалби мутахассисони Вазорати умури дохилӣ, Додситони кулли Тоҷикистон ва Кумитаи Давлатии Амнияти Миллӣ ситоди махсус таъсис ёфт.

### Парвандаи ҷиноӣ
Аз ҷониби Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон 28 майи соли 2015 нисбати Ҳалимов Гулмурод Салимович бо моддаҳои 305 (Хиёнат ба давлат), 187 қисми 2 (Иштирок дар иттиҳоди ҷиноятӣ) ва 4011 (Иштирок дар задухӯрдҳои мусаллаҳона ё амалиётҳои ҷангӣ дар дигар давлатҳо) Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон парвандаи ҷиноятӣ оғоз карда шуд.

Худи ҳамон рӯз нисбати Гулмурод Ҳалимов бо иҷозати суд чораи пешгирӣ дар намуди ҳабс ба таври ғоибона татбиқ гардида, кофтукови байналмиллалии ӯ эълон карда шуд. Аз 30 майи соли 2015 Гулмурод Ҳалимов аз ҷониби мақомоти Тоҷикистон дар кофтукови ҷиноӣ қарор дорад.

## Марг
15 апрели соли 2017 маҷаллаи бритониёии The Times, бо истинод аз доираии низомии Ироқ хабар дод, ки Ҳалимов дар натиҷаи зарбаи мушакҳои эътилофи ғарбӣ дар Мосул кушта шудааст. Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон изҳор дошт, ки онҳо ҳанӯз иттилооти тасдиқшуда надоранд.

6 сентябри соли 2017 «Россия сегодня» бо такя ба Вазорати дифои Русия хабар дод, ки дар пайи ҳамлаҳои ҳавоии неруҳои Русия ба маҳалли террористон «вазири ҷанг»-и ДОИШ Гулмурод Ҳалимов кушта шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Низомиёни Тоҷикистон
Агглютинатсия

**Агглютинатсия** (лотинӣ agglutinatio – ҳамроҳ сохтан, ба ҳам пайвастан) — дар биология, зери таъсири агглютинин ном моддаи махсус ба ҳам часпида дурда ва таҳшон шудани бактерияҳо, унсурҳои ҳуҷайраи хун ва ғайра. Агглютинатсия дар зардоби хун ҳангоми гирифторӣ ба бемориҳои сироятӣ ё иммунизатсия ҷамъ мешавад. Реаксияи агглютинатсия барои муайян кардани гурӯҳи хун, намуд ва навъи микробҳои бемориҳои сироятӣ истифода мегардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Авшон (навъи ангур)

**Авшон** (навъи ангур), **аршон**, **афшон** — навъе аз ангурҳои маҳаллии пешпазак, ки дар хоҷагиҳои Хуҷанду Конибодом парвариш мекунанд.

Селексияи халқӣ. Токаш миёнасабз, баргаш панҷпарраи мудаввар, канорҳояш ба боло тоб хӯрдаанд. Гулаш якҷинсаи модина; барои хуб гардолуд шудани он навъҳои Чиллагии сафед ва Дороии сурх аҳамияти калон доранд. Хӯшааш миёнаҳаҷм (вазнаш 180—230 г), махрутшакл (дарозиаш 15 — 17, бараш 10 — 12 см). Ғужбаш зич (вазни 100-тоаш 195—215 г), лӯнда ё дарозрӯя, сабзи сафедтоб; ғужмаш маҳин ва шаффоф. Гӯшташ хамираки карсосӣ, ширин ва хуштамъ. Ҳангоми кандан бинобар сустии думчааш қисми зиёди ғужмҳо мерезанд («афшон» ном гирифтанаш низ аз ҳамин ҷост). Меваи пухтагиаш 16 — 17 % қанд, 3,5 — 4,2 г/л туршӣ дорад. Даври нашваш 105—110 рӯз. Ниҳолаш баъди 2 — 3 соли шинондан самар меорад. To oxири тирамоҳ 80 — 85 фоизи нартҳояш мерасанд. Навдаҳои аз буғумҳои поёнӣ ва миёна (аз буғумҳои 2 то 12) сабзида самари бештар медиҳанд.

Барои гирифтани ҳосили фаровон ва хушсифат авшонро бо навъҳои Чиллагии сафед ва кишмиши сиёҳ якҷоя парвариш кардан мувофиқи мақсад аст. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва мавиз кардан мувофиқ нест. Авшонро бештар сокинони шаҳри Хуҷанд, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, инчунин дар хоҷагиҳои Хуҷанду Конибодом парвариш мекунанд. Авшони хуҷандӣ ва авшони хӯшакалон бештар маъмуланд. Токаш аз сармо ва касалиҳои занбӯруғӣ (ҷел ва қарасон) зарар мебинад.

## Адабиёт
* Токпарварӣ, Сталинобод, 1948;
* Ампелография СССР. Малораспространенные сорта винограда, т. I, М., 1963.

## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ангурҳо
Агава

**Ага́ва** () —  як ҷинси рустанӣ. Пояаш кӯтоҳ, баргаш ғафси хордор. Баъди 6 – 15 сол гул мекунад. Гулпояаш дароз (то 12 м), сергул (то 17 ҳазор гул дорад). Пас аз расидани ҳосил қисми рӯизаминии агава мемирад (дар баъзе намудҳо аз реша рустании нав месабзад). Дар Мексика зиёда аз 300 намуди агаваи худрӯй дучор меояд. Ба Европа агава баъди кашфи Америка оварда шудааст. Хусусан агаваи америкоӣ маъмул аст. Онро барои ороиши кӯчаю хиёбонҳо мепарваранд. Аз барги агава ресмонҳои гуногун, аз партовҳояш коғаз истеҳсол мекунанд. Нӯшокиҳои спиртии пуаке, текила, маскал аз афшураи агаваи сиёҳтоб тайёр карда мешаванд. Аз решаи баъзе намудҳои агава доруҳои гормонӣ истеҳсол менамоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Агнозия

**Агнозия** (аз a – ҳиссачаи инкорӣ ва юнонӣ gnosis – дониш, маърифат) — дуруст тасаввур ва дарк карда натавонистани предмет ва ҳодисаҳо, ки дар натиҷаи осеб ёфтани маркази олии асаб (ҳангоми хуншоршавии майна, омос, садамаи мағзи сар ва ғайра) ба амал меояд. Вобаста ба осеби қисмҳои алоҳидаи қишри майна агнозия босиравӣ, сомеавӣ шоммавӣ, ломисавӣ мешавад. Дар мавриди агнозияи босиравӣ ё «нобиноии рӯҳӣ» бемор баъзе аломатҳо (масалан, ранг, шакл)-и ашёро дарк карда тавонад ҳам, худи онро намешиносад; ҷузъиёти барои ашё фаръиро мебинад, вале аломатҳои асосии онро ҷудо ва худи предметро номбар карда наметавонад. Ҳангоми осеб дидани пушт ва фарқи сар бемор наметавонад ҳолати худро дар фазо муайян созад, чапро аз рост фарқ бикунад, самти ҳаракатро ёбад. Дар мавриди агнозияи сомеавӣ ё «гӯшвазнинии рӯҳӣ» қувваи шунавоӣ боқӣ мемонад, вале лаёқати ҷисмҳоро аз рӯи овоз донистан, шинохтан ва фарқ карда тавонистан гум мешавад. Бемор обро аз шилдиросаш ё сагро аз аккос заданаш фарқ карда наметавонад. Ҳангоми агнозияи ломисавӣ бемор ашёеро, ки бо чашми кушода мешинохт, бо чашми пӯшида бо ламс фарқ намекунад. Яке аз шаклҳои махсуси агнозия надонистани ҷисми худ мебошад, ки дар натиҷаи осеби нимкураи рости майна ба мушоҳида мерасад. Бемор андомҳои худро намешиносад, эҳсос мекунад, ки чанд дасту пой дорад. Аз ин рӯ, агнозия ба ихтилоли ҷузъии ҳолати руҳӣ мансуб аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Агранулоситҳо

**Агранулоситҳо** ( — ҳиссачаи инкорӣ,  — «дона» ва  — «ҳуҷайра») — ҳуҷайраҳои сафеди (лейкоситҳои) хуни ҳайвонот ва одам, ки ситоплазмаашон дона (гранулаҳо) надорад. Дар таркиби хуни бисёр ҷонварони бемуҳра як ва дар таркиби хуни ҳайвоноти муҳрадор ва одам ду навъ агранулоситҳо (лимфосит ва моносит) мавҷуд аст.

## Нигаред низ
* Гранулоситҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хун
Автоматика

thumb|Истифодабарии пурраи автоматика барои тайёр кардани хлеб
**Автома́тика** (аз  — худкоркунанда) — соҳаи илму техника буда, назария ва қоидаҳои сохтани системаҳои идоракуниро, ки бе иштироки бевоситаи инсон амал мекунанд, дар бар мегирад.

## Пайдоиши назарияи автоматика
Ҳамчун илм Автоматика дар асоси назарияи танзими автоматӣ ба вуҷуд омад. Ин назария дар заминаи корҳои Ҷ. К. Максвелл (1868), И. А. Вишнеградский (1872 — 78), А. Стодола (1899) ва дигарон пайдо шудааст. Автоматика ҳамчун фанни мустақил солҳои 40 садаи XX ташаккул ёфт. Инкишофи Автоматика чун соҳаи техника ба тараққиёти авто­матҳо, олоти автоматӣ ва маҷмӯъҳои автоматонида марбут аст. Дар зинаи ташаккулёбии худ Автоматика ба механикаи назариявӣ ва назарияи занҷиру системаҳои электрикӣ такя мекард, ҳалли масъалаҳои танзими фишор дар дегҳои бухор, ҳаракати поршен дар мошинҳои буғӣ, суръати чархзании мошинҳои электрикӣ, идораи кори дастгоҳҳои автоматӣ ва ғайраро дар бар мегирифт. Дар нимаи дуюми садаи XX воситаҳои техникии автоматика бо роҳи татбиқи васеи олоти автоматонии идора ва ташаккули системаҳои боз ҳам мураккабтари автоматӣ инкишоф ёфт. Масалан, автоматика дар саноат аз автоматонии агрегатҳои ҷудогона ба автоматонии маҷмӯии сехи заводҳо гузашт. Барои идора кардани объектҳои аз ҳам дар масофаи дур воқеъгашта (масалан, маҷмаъҳои азими саноатию энергетикӣ, системаи идораи аппаратҳои париши кайҳонӣ ва ғайра) Автоматика аз принсипҳои телемеханика истифода менамояд. Дар зинаи ҳозираи инкишофи автоматика ҷойи назарияи танзими автоматиро назарияи таъмимшудаи идоракунии автоматӣ гирифтааст, ки ҳамаи ҷиҳатҳои назарияи Автоматикаро фаро мегирад ва асоси назарияи умумии идоракуниро ба вуҷуд меоварад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Худкорсозӣ
Автоматҳои савдо

**Автоматҳои Савдо** — олотест барои фурӯши мол ва пардохтҳои хидматрасонӣ.
 
## Навъ ва сохти автоматҳои савдо
Ба воситаи автоматҳои савдо (ки ду навъ мебошанд: барои молҳои донабайъ, масалан, рӯзнома, чиптаи нақлиёт ва барои шарбату обҳои ошомиданӣ) молҳои гуногун  фурӯхта мешаванд. Сохти автоматҳои савдо гуногун, вале усули корашон ба ҳамдигар мушобеҳанд. автоматҳои савдо асосан аз тана, қуттии ашё, пулгирак, механизми молдиҳанда ва хазина иборат аст. Ҳангоми андохтани пул ба тавассути фотореле расиши электрикӣ ба амал омада, механизми молдиҳанда ба кор медарояд.

## Таърихи пайдоиши автоматҳои савдо
Бори нахуст тавсифоти олоти  автоматӣ барои фурӯши оби «муққаддас» ва дастшӯӣ дар асари Герон «Пневматика» оварда шудааст. Дар аввали садаи XVII дар Англия олот барои фурӯши тамоку пайдо шуданд. Дар ибтидои садаи XX мошинҳои савдо сохта шуданд, ки усули корашон ба автоматҳои савдои ҳозира монанданд, вале онҳо механикӣ буда, бе қувваи электрик кор мекарданд. Истеҳсоли саноатии нахустин автоматҳои савдо дар ИҶШС соли 1956 оғоз шуд. Дар Тоҷикистон автоматҳои савдои барои фурӯхтани оби газдор ва рӯзномаҳо хеле маъмул буданд. Феълан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ автоматҳои ғайрисавдо – автомати қабули пардохтҳо (пардохти хидматҳои коммуналӣ, телефон, аз ҷумла телефонҳои мобилӣ), банкоматҳо (ба таври автоматӣ гирифтани пул аз бонкҳо) зиёд гашта истодааст. Бартарии ин автоматҳо аз он иборат аст, ки онҳо бо таҷҳизоти гелиотехникӣ (рӯшноии Офтоб) низ кор карда метавонанд. Аз ин рӯ, ин хидматрасонӣ  нисбатан арзон буда, ба энергияи электрки вобаста нест. Аппаратҳои электронии назоратии хазинавӣ низ Автоматҳои савдо ба ҳисоб мераванд. Автоматҳое, ки пул ва кортҳоро қабул мекунанд ва ба замми он соҳиби он бевосита аз мизоҷ  пули нақд гирифта метавонад, автоматҳои савдо маҳсуб намешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Автоматҳо
Ваъду ваъид

**Ваъду ваъид** ( — ваъда кардан ва бим додан) — дар таъбироти қуръонӣ ба маънои ваъдаи аҷру савоб ва подоши хайр ва бим аз иқоби дунявӣ ва азоби ухравӣ.

## Таърих
Ваъду ваъид, ки дар маъно мутазод ҳастанд, дар фарҳанги таъбироти динӣ якҷоя барои ифодаи умуми башоратҳо, ваъдаҳои нек, азобу уқубат ва фарҷоми нек ё бади одамон дар дунё ва охират ба кор бурда мешавад, чунонки Мир Муиззӣ мефармояд:
::: Ваъдаи хулду ваъиди ҳашр бинмояд ҳамин,
::: Дасти ӯ дар базмгоҳу теғи ӯ дар размгоҳ.
(Фарҳанги Онандроҷ, ба нақл аз Баҳори Аҷам)
Тибқи омӯзаҳои қуръонӣ ваъду ваъид барои он пешбинӣ шудаааст, ки дар қалби одамӣ ҳолати равониеро бо номи хавфу раҷо — биму умед ба вуҷуд оварад ва ӯро ба раҳмати Парвардгор ва ваъдаҳои неки Ӯ томеъ ва аз иқобу азоби Вай бимнок гардонад. Шайх Саъдӣ низ дар Б=стон дар ифодаи ин маъно мефармояд:
::: Гарам даст гирӣ, ба ҷое расам,
::: Вагар бифканӣ, барнагирад касам.
::: Зи лутфат ҳамин чашм дорем низ,
::: Бар ин бебизоат бибахш, эй азиз!
::: Кас аз ман сияҳноматар дида нест,
::: Ки ҳечам фиъоли писандиа нест.
::: Ҷуз ин к-эътимодам ба ёрии Туст,
::: Умедам ба омурзгории Туст!
Ваъда аз решаи феъли сулосии муҷарради ваъада (وَعَدَ) ба маънои ваъда кард ва навиди хайр дод, бархостааст ва ваъид масдар аст аз ҳамон решаи феъли ваъада, вале корбурди феълии он аз бобҳои авъада (اَوْعَدَ) ва таваъъада (تَوَعَّدَ) маъмул шудааст. Дар Қуръони карим дар решаи феъли муҷаррад низ ба ҳарду маъно ба кор рафтааст.






## Эзоҳ

## Адабиёт
* ابوعبد الرحمان الخليل بن احمد الفراهيدي، كتاب العين. — بيروت، 2003/1424 هـ
* ابوالبقاء ايوب بن موسي الحسيني الكفوي، الكليات معجم في المصطلحات والفروق اللغوية. — بيروت، 1998/1418 هـ
* ابوالحسن علي بن اسماعيل بن سيده المرسي المعروف بابن سيده، المحكم والمحيط الاعظم. — بيروت، 2000/1421 هـ
* احمد بن محمد بن علي المقري، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير للرافعي. — القاهرة، 1922

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фарҳанги динӣ
Муҳимии иттилоот (ҳуҷҷат)

** Муҳимии иттилоот (ҳуҷҷат) ** — дараҷаи мутобиқати иттилоот ба лаҳзаи ҳозираи вақт.
## Нигаред
* Технологияҳои иттилоотӣ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Ҳолати муҳимии иттилоот дар системаҳои иттилоотӣ

** Ҳолати муҳимии иттилоот дар системаҳои иттилоотӣ ** — мутобиқати муҳтавои иттилооти (ҳуҷҷати) ба системаи иттилоотӣ пешниҳодшуда ба версияи охирини он, аз ҷумла бо дарназардошти тағйиру иловаҳое, ки бо тартиби муқарраргардида ворид карда шудаанд.
## Нигаред
* Муҳимии иттилоот (ҳуҷҷат)

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Бехатарӣ (дар иттилоот)

** Бехатарӣ (дар иттилоот)**— дараҷаи мувофиқи матлаби пуррагӣ, махсусият, дастрасӣ ва самаранокӣ барои ҳифзи маълумот аз гумшавӣ, таҳриф, вайронкунӣ ва истифодаи беиҷозат     
## Нигаред
* Ҳолати муҳимии иттилоот дар системаҳои иттилоотӣ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Веб

** Веб ** (www, World Wide Web) — низоми дастрасӣ ба захираҳои иттилоотии бо ҳам алоқаманд дар компютерҳои гуногуни ба Интернет пайвастшуда.
## Нигаред
* Браузер (дар воситаҳои иттилоот)

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Маводи иттилоотӣ

** Маводи иттилоотӣ **  –  иттилооте (ҳуҷҷате), ки чун қоида маълумоти васеъро оид ба далелҳо, рӯйдодҳо ва равандҳо дар фаъолияти мақомоти давлатӣ дар бар мегирад, ки он, ҳамчунин, метавонад ҳуҷҷатҳои алоҳидаи аз ҷиҳати муҳтаво алоқаманд ва/ё қисме аз онҳоро фаро гирад
## Нигаред
* Ҳуҷҷат (дар иттилоот)

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Хабари иттилоотӣ

** Хабари иттилоотӣ **  –  иттилооте (ҳуҷҷате), ки маълумоти хабардоркунандаи истифодабаранда дар бораи далелҳои дақиқ, рӯйдодҳо ва равандҳоро дар фаъолияти мақомоти давлатӣ дар бар мегирад.
## Нигаред
* Маводи иттилоотӣ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Метадодаҳо

** Метадодаҳо **  –  иттилооте, ки ба HTML — файл барои мукаммал шудани иттилоот дар бораи муҳтаво ва мақсадҳои веб-саҳифаи муайян ниҳода мешавад 
## Нигаред
* Муҳтавои озод
* HTML
## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Сафҳаи веб

thumb|Скриншоти веб-саҳифаи Википедияи Ингилисӣ

**Сафҳаи веб**, **веб-саҳифа** () — захираи бузурги матнӣ, ки тавассути Интернет дастрас аст.

Сафҳаҳои веб, одатан, бо забони HTML таҳия гардида, барои гузариш ба саҳифаҳои дигар фавқулҳавола доранд. Иттилоот дар сафҳаи веб дар шаклҳои гуногун: матн, ҷадвалу график, расм, аудио ва видеосабтҳо ҷойгир карда мешавад. Якчанд саҳифаи мавзӯъ ва ороишиашон умумии муттаҳидгардида, ки байни ҳам бо ҳаволаҳо вобастагӣ дошта, дар як веб-сервер ҷойгиранд, сомонаро ташкил медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Гурӯҳ:Интернет
Ҳуҷҷат (дар иттилоот)

** Ҳуҷҷат (дар иттилоот) ** — ашёи моддӣ, ки дар он иттилоот дар намуди матн, сабти овоз ва тасвир ё шакли дигари ихтиёрӣ инъикос гардида, барои нигоҳдорӣ ва истифодаи ҷамъиятӣ муайян шуда, бо маълумоти ҳатмии барои ҳамин шакли ҳуҷҷат муқарраргардида.
## Нигаред
* Веб-саҳифа

## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Технологияҳои мултимедиавӣ

** Технологияҳои мултимедиавӣ **  –  технологияҳое, ки имконияти истифодаи овоз ва видеоро таъмин мекунанд.
## Нигаред
* Маводи иттилоотӣ
## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Тафсири иттилоотӣ

** Тафсири иттилоотӣ ** – маводи иттилоотие, ки чун қоида хабарро аз якчанд маълумоти иттилоотӣ ё маводи иттилоотӣ дар бар мегирад.
## Нигаред
* HTML
## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Бархат ва бурунхат

**Бархат** ё **онлайн** () ва **бурунхат** ё **офлайн** () — маъниҳои мушаххасе дар робита бо фановарии роёна ва мухобирот доранд. Ба таври куллӣ, бархат нишонгари ҳолати иттисол аст дар ҳоле, ки бурунхат нишондиҳандаи ҳолати қатъӣ мебошад. Дар истифодаи маъмул, бархат ағлаб ба интернет ё веби ҷаҳонгустар ишора дорад.

Дар техникаи компютери Онлайн — ба маънои дар алоқа будан бо шабакаи интернетии барқӣ ва Оффлайн дар алоқа қарор надоштанро дорад.

Масалан:

Дар почтаи электронӣ — почта дар режими Онлайн ва Оффлайн кор мекунад. Вале дар чунин режим кор кардани компютер, танҳо дар вазъияти пайвастан ба Интернет мумкин аст.

Дар мавриди истифодаи Веб-браузер чунин тарзи корбарии режимҳои Онлайн ва Оффлайн низ истифода бурда мешавад. Дар режими корбарии автономӣ корбарон Оффлайнро, аз нусхаҳои локалии саҳифаҳо пештар аз интарнет сабтгардида тамошо ва мутолиа карда метавонанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вожагони интернет
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Захираи онлайнӣ

** Захираи онлайнӣ ** – захирае, ки дастрасӣ ба он таҳти низоми вақти воқеӣ тавассути дастгоҳе (компютер, телефон, смартфон ва ба ҳаминҳо монанд), ки ба шабакаи мубодилаи маълумот пайваст аст, амалӣ карда мешавад. Дар шакли захираҳои онлайнӣ метавонад маълумоти фаврӣ ё имконияти кор тариқи низоми муколама бо барнома ё истифодабарандаи дигар пешниҳод карда шавад.
## Нигаред
* Онлайн
## Сарчашма

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иттилоот
Анна Нетребко

**Анна Нетребко** (тав. 18 сентябри 1971, Краснодар, ИҶШС) — овозхони театри
опера (сопрано). Ҳунарпешаи халқии Русия (2008).

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Anna Netrebko

Гурӯҳ:Овозхонҳои Русия
Автомакс

**Автомакс** — навъе аз асбобҳои дорупошӣ. Барои дезинсексия ва дезинфексия истифода мебаранд. Автомакс чанд хел мешавад: ОРП, ОРП-А, ОРП-В, ОРП-Г. Автомакси ОРП аз доругирак, насос, рӯдаи резинӣ (дар нӯгаш дорупошак дорад) ва тасма иборат аст. Доругирак устувонашакл буда, дар дарунаш насос дорад, ки он аз боло бо мурват устувор карда шудааст. Дар сарпӯш манометр (барои назорат кардани фишор) ҷой гирифтааст. Дар зери доругирак штутсер ҳаст, ки рӯдаи резинӣ ба он пайваст карда мешавад. Доругирак аз паҳлу барои назорат кардани дору сӯрохӣ дорад. Ҳангоми поён кардани насос ҳаво ба клапан фишор оварда, ба доругирак мегузарад. Барои ба кор омода сохтани автомакс насосро аз доругирак ҷудо карда, то сӯрохии назоратӣ дору мерезанд. Баъд насосро ба ҷояш монда, мурвати онро сахт ва автомаксро бо ҳаво пур мекунанд. Барои кори автомакс 2 – 3 атм. ҳаво кофист. Барои ин миқдор ҳаво насосро тақрибан 100 маротиба дам мекунанд. Автомаксро дар тахтапушт гирифта кор мефармоянд. Автомакс барои ба дарахтони мева пошидани доруҳои гуногун хеле мувофиқ аст. Асосан дар қитъаҳои хурд кор фармуда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ