open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барон

[thumb|right|Барон [Карл Фридрих Иероним фон Мюнхгаузен. Г. Брукнер, 1752]]
**Барóн** (аз  — инсон, мард) — дар Урупои Ғарбии асрҳои миёна ибтидо вассали император, шоҳ ё феодали калон буд; баъдтар ба унвони яке аз рутбаҳои дворянӣ табдил ёфт. Дар Олмон баронро *Freiherr* (ашрофи озод) меномиданд — яъне заминдори озоде, ки ҳуқуқи моликияти мустақил дошт. Дар Инглистон *Barones maiores* ин унвонро мустақиман аз шоҳ мегирифтанд ва баронҳо ба гурӯҳи наздикони монарх тааллуқ доштанд.

## Таърихи рутба
Аз садаи XIII ин рутба ба гурӯҳи имтиёзноки сиёсӣ итлоқ шуд ва аъзои доимии (ирсии) палатаи лордҳо дар парламентро барон меномидагӣ шуданд. Ин рутбаро ҳамчунин ба писарони бузурги графҳо, маркизҳо ва герсогҳо медоданд. Дар силсилаи маротиби рутбаҳои дворянҳо барон ҷойи охиринро ишғол мекунад, дар Олмон ва Фаронса аз граф поинтар, дар Инглистон поинтар аз биконт. Аз соли 1611 дар Инглистон унвони меросии боронет ҷорӣ карда шуд, ки аз лиҳози мавқеъ байни ашроф ва дворянҳо қарор доштанд.

### Рутба дар Русия
Дар Россия рутбаи баронро Пётри 1 соли 1710 ҷорӣ кард. Ин рутбаро танҳо император бекор карда метавонист. Ин рутба ба дворянҳои губернияҳои назди Балтика, ки то ба Россия ҳамроҳ шуданашон шомил буданд, ҳамчунин авлоди баронҳои хориҷӣ, ки намояндагони онҳо табаияти шӯравиро қабул карда буданд, дода шуд. Авлоди баронҳо дар қисми панҷуми китоби "Насабнома" сабт гардидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Унвонҳо
Редемаркатсияи сарҳад

**Редемаркатсияи сарҳад** - тафтиш ва барқарорсозии хатти сарҳади давлат дар маҳал бо ифодаи аломатҳои  сарҳадии  он  дар  асоси ҳуҷҷатҳои шартномавии пеш амалкарда, дар бахши демаркатсия ё редемаркатсияи сарҳад, ки собиқ комиссияи муштарак таҳия намудааст. Мақсади редемаркатсияи сарҳад дар барқарорсозии хатти сарҳади давлатӣ ва аломатҳои сарҳади давлатӣ, инчунин дар муқаррарсозии аломатҳои сарҳадии наву иловагӣ баҳри муайян сохтани хатти сарҳади давлатӣ ифода мегардад.
## Нигаред низ
Ректификатсияи сарҳад
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Режими сиёсӣ

**Режими сиёсӣ** -  ба ду маъно фаҳмида мешавад: 1. Ҳамчун ҷараёни амалисозии воқеии ҳокимият,  режими сиёсӣ - ин тарзу усулҳои амалисозии воқеии ҳокимияти давлатӣ аст.  2. Ҳамчун натиҷаи ниҳоии амалисозии ҳокимият (ҳокимиятдорӣ), режими сиёсӣ- ин вазъи сиёсии ҷомеа аст, ки дар ҷараёни истифодаи тарзу усулҳои муайяни амалисозии ҳокимияти давлатӣ ҳосил мешавад. Барои амалисозии ҳокимияти давлатӣ тарзу усулҳои боваркунонӣ, тарбиявӣ, қонуният, идоракунии парлумонӣ, мутобиқсозӣ, имкони фаъолияти озоди сиёсӣ, фишороварии сиёсӣ, дар ҳолатҳои истисноӣ
-  тамоман манъ кардани фаъолияти ҳизбу созмонҳои сиёсӣ, қатъи озодиҳои сиёсӣ ва ғ. истифода шуданашон мумкин аст. Аз истифодаи онҳо ин ё он вазъи сиёсии ҷомеа ҳосил мешавад. Амалияи таърихӣ -сиёсӣ якчанд намуди режимҳои сиёсиро медонад: режими истибдодӣ, режими авторитарӣ, режими фашистӣ, режими демократӣ, режими либералӣ-демократӣ.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Бармоя (гов)

[thumb|Нигораи Бармоя дар [Шоҳномаи Таҳмосбӣ]]
**Бармоя** () — яке аз махлуқоти афсонавии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, номи говест, ки Фаридун дар овони кӯдакӣ се сол шири ӯро хӯрда калон шуд.

## Бармоя дар Шоҳнома
Ваҷҳи тасмияи ин калима маълум нест. Дар Авесто ва осори адабиёти паҳлавӣ дар достону ривоятҳо оид ба Фаридун аз ин бобат ишорае нест. Дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ омадааст, ки Фаронак – модари Фаридун аз таъқиби Заҳҳок гурехта, ба кӯҳи Албурз рафт. Дар домани кӯҳ шахсе мезист, ки Бармоя ном гове дошт. Фаронак фарзандашро ба ин шахс дод ва Фаридун се сол шири Бармояро хӯрд. Заҳҳок аз ин ҳол огоҳ шуда, ба он марғзор – чарогоҳи Бармоя омад ва ӯро нобуд кард.

Сужети асотирии шир додани ҷонварон ба қаҳрамонони устураҳо аз замонҳои қадим дар байни халқҳои Шарқу Ғарб маъмул буд. Масалан, дар асотири Руми Бостон – асосгузорони шаҳри Рум – Ромулу Рем шири модагургеро хӯрда калон шуданд. Бешубҳа, манбаи ривояти Фирдавсӣ низ ҳамин гуна устураҳои қадимӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 1. Д., 1987.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоҳнома
Гурӯҳ:Мавҷудоти афсонаӣ
Резолютсия

**Резолютсия** -  1.  Қароре, ки дар натиҷаи муҳокимаи коллективонаи мақоми коллективӣ дар маҷлис қабул шудааст; 2. Фикри шахси мансабдор дар ҳуҷҷати корӣ.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Реквизитсия

**Реквизитсия** -  аз ҷониби давлат бо додани арзишаш бо таври маҷбурӣ барои эҳтиёҷоти давлат ё ҷамъият аз молик гирифтани чизу чора. Ин чорабинӣ танҳо дар мавридҳо ва бо тартиби муайянкардаи қонун иҷозат дода мешавад. Дар қарор оид ба реквизится бояд ноҳияе, ки ин чорабинӣ дар он мавқеъ гузаронида мешавад, категорияи амволе, ки реквизитсия карда мешавад, тарзи гузаронидани реквизитсия ва ғ. бояд пешбинӣ карда шавад. Арзиши амволи реквизитсияшударо дар тӯли як моҳ он мақомоте медиҳад, ки чизу чораи реквизитсияшуда ба фоидаи вай меравад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Реҷаи миллӣ

**Реҷаи миллӣ** -  принсипи шартномаи байналмилалие  мебошад,  ки мувофиқи он ба шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии як давлати созишкунанда дар қаламрави давлати дигар маҷмӯи ҳуқуқ ва ӯхдадориҳо баробари шаҳрвандону шахсони ҳуқуқии маҳалли дар он истиқоматдошта пешниҳод карда мешавад. Реҷаи миллӣ, ҳамчун қоида, дар қонунгузории миллӣ муқаррар карда мешавад. 
## Нигаред
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
Рента

**Рента** — доимо  гирифтани фоида аз сарвар, амвол ё замин, аз шахси ба фаъолияти соҳибкорӣ машғул набуда.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Карафс

**Карафс** ё **карафш** () — гиёҳест дусола, ки дар ошпазӣ корбурд дорад.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
thumb|left|
Аз 20 то 150 см қад мекашад. Пояаш рост, сершох; баргаш пармонанд, гултӯдааш чатрнамо, гулаш майдаи сафед ё сабзтоб. Моҳи июл гул карда, донаш август — сентябр мепазад. Одатан дар заминҳои партов, канори ҷӯй, рӯди кӯҳӣ, обанбор ё шибару ботлоқҷойҳо мерӯяд. Дар кӯҳи Мевағул, қаторкӯҳҳои Туркистон ва ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 400—1500 м) вомехӯрад.

## Хосияти шифоӣ
Карафс гиёҳи доруии қадимист. Реша ва тухми онро аз қадим чун воситаи пешоброн истифода мебаранд. Бино ба маълумоти Абӯалии Сино карафс варамҳоро мегардонад, қабзиятро мекушояд, арақ меоварад ва дардро таскин мебахшад, барои сулфа, зиқи нафас, ҷигар ва сипурз муфид аст, пешоб ва ҳайзро меронад. Ҳама қисмҳои карафс гурда, масона ва бачадонро тоза мекунад. Тухми карафс барои обхӯра давои хуб аст, қабзияти ҷигар ва сипурзро рафъ месозад, давои бодрон, киҷҷарон ва пешоброн мебошад. Дарди санги гурда, масона ва миёнро таскин мебахшад. Бино ба маълумоти муаллифи «Махзану-л-адвия» қисми аз ҳама пуртаъсири карафс реша, сипас тухм ва барги он мебошад. Тухми карафс то 2 сол ва решааш то 3 сол қобилияти шифобахширо гум намекунад.

Дар тибби халқӣ нақеъи решаи карафсро ҳангоми заъфи узвҳои ҳозима, камиштиҳоӣ ва чун омили исҳоловар рӯзе 3 — 4 маротиба 1 чумча менӯшанд. Шираи решаи тару тозаи онро ҳангоми бемориҳои гурда, нақрис, асабдард, тарбод, саглес ва илтиҳоби пӯст (рӯзе 3 маротиба 1 — 2 қошуқча 30 дақиқа пеш аз хӯрок) тавсия медиҳанд. Чойи меваи карафсро ҳангоми нафастангӣ, ҳиккак ва чун воситаи қайбанд менӯшанд. Аз барги тару тозаи карафс доруи пешоброни «Сукапичравеол» тайёр мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Комаров Б. М., Определитель растений Северного Таджикистана, Д., 1967;
* Марков В. М., Овощеводство, М., 1974;
* Василенко Н. Г., Знаете ли вы эти овощӣ?, М., 1975;
* Чиков П. С., Лаптев Ю. П., Витаминные и лекарственные растения, М., 1976;
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Карвиё

**Карвиё** (), **зираи порсӣ, зираи сиёҳ, кибрак, шоҳзира** — гиёҳест ду ё бисёрсола.

## Тавсифоти ботаникӣ
То 30 – 100 см қад мекашад. Пояи дорунхолии рост, барги пармонанд, гули майдаи сафед дорад. Июн – июл гул карда, август тухм мебандад. Дар марғзори сернам, саҳрою алафзори беша, канори роҳу қад – қади ҷӯй, соҳили дарёҳо месабзад.

## Паҳншавӣ
Дар қаторкӯҳҳои Зарафшон, Туркистон, Ҳисору Дарвоз, ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубию Шарқӣ, Помири Ғарбӣ ва Шарқӣ (дар баландии 800 – 3500 м аз сатҳи баҳр) вомехӯрад.

## Хосияти шифоӣ
Карвиё гиёҳи шифобахш аст. Абӯалии Сино тухми онро чун давои бодрон, киҷҷарон, иштиҳоовар, қайбанд, пешоброн, тапиши дил истифода кардааст. Бино ба маълумоти муаллифи «Махзану-л-адвия» карвиё барои муолиҷаи зиқи нафас, тапиши дил муфид аст, иштиҳоро мекушояд, қайро бозмедорад, пешобро меронад. Истеъмоли доимии он бемории меъдаро шифо мебахшад. Дар тибби халқӣ ҷӯшоби тухми карвиёро ҳангоми сустии кори меъда, исҳоли кӯдакон, камхунӣ, хунравии бачадон тавсия медиҳанд. Нақеъи баргу пояи тару тозаи онро барои муолиҷаи сулфа, бемории узвҳои нафас, рахит, заъфи кори меъдаву рӯда ва чун омили пешоброн истифода мебаранд.

Дар тибби халқии тоҷикон бо ҷӯшоби тухми карвиё газак ва захми меъдаву рӯдаро муолиҷа мекунанд. Тухми онро («коравдору») ҳамчун воситаи тақвиятбахши организм истифода мебаранд. Ба ақидаи табибони халқӣ истеъмоли карвиё ахлоти баданро нарм ва рақиқ мегардонад, дарунро мебандад, бухори зарарноки аз сар барояндаро манъ мекунад. Агар онро маҳин соида, чун сурма ба чашм кашанд, нури чашмро тез мегардонад. Вале агар онро аз ҳад зиёд ба чашм кашанд, чашмро хира мекунад. Истеъмоли карвиё оруғ меоварад, иштиҳоро мекушояд, вайрон шудани таомро дар меъда ва турш гаштани онро дар ин узв манъ менамояд; қай ва дарди рӯдаҳоро даво мебошад, пешобро меронад, дарди маъда ва рӯдаҳоро таскин медиҳад, баданро қувват мебахшад ва фарбеҳ мекунад, кирмҳои рӯда ва меъдаро мекушад. Агар 10,5 г ин зираро бо 25 г равғани зайтун ҳар рӯз то як ҳафта бихӯранд, истисқоро дармон мешавад. Дар обе, ки карвиё ҷӯшонда шуда бошад, занҳо то ноф даромада нишинанд, дардҳои бачадонро дафъ мекунад. Тухмашро сӯхта, ос карда гузошта банданд, бавосирро хушк карда меафтонад. Дар амалияи тибби муосир бо тухм, равған ва оби карвиё сустии кори рӯдаҳо ва хала дармон бахшида мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалева Н. Г., Лечение растениями, М., 1972; 
* Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974; 
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976;
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.
Автомедон

**Автомедон** (тақрибан дар асри I) - шоири Юнони Қадим аз Кизика, ки эпиграммаҳоро менавист.

То ҳол 12 эпиграммааш мондааст. Яке аз шеърҳояш ба номи оратор дар ҳукумронии императори Нерв - Нитсест навишта шудааст. Бо ҳамин ёфтаҳо олимон ҳисоб мекунанд, ки ӯ дар асри I зиндагӣ мекард. 
## Адабиёт
* Автомедонъ. // Энциклопедический словарь, составленный русскими учёными и литераторами. СПб., 1861

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони Юнони Қадим
Репрессалия

**Репрессалия** -  маҷбуркунии қонунии давлат мебошад, ки баҳри барқарор намудани ҳуқуқҳои  поймолгаштаи хеш аз амалҳои дигар кишварҳо мебошад, ки бо тахдид ва татбиқи қувва робита надоранд. Репрессалия бо лаҳзаи «барқарор сохтани ҳолати аввалиндараҷа» анҷомёфта ҳисоб мешавад. Ҳуқуқи байналмилалии муосир истифодаи тахдид ва татбиқи қувваро дар вақти муроҷиат намудан ба репрессалия манъ кардааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ремиз

**Ремиз** -  мукофоти пулие, ки биржаи даллолӣ ба шахсе, ки байни ӯ ва харидори қоғази қиматнок миёнаравӣ кардааст, медиҳад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ремитентӣ

**Ремитентӣ**  -  фиристонанда, аз рӯйи вексели фиристонанда гирифтани пул.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ресепсияи ҳуқуқ

**Ресепсияи ҳуқуқ** -  эҳё ва мутобиқ гардонидани ҳуқуқ ба шароитҳои нави ҳаёт. Истилоҳи ресепсия, ки ба маънии пазириш, қабул, дарёфт, вусул мавриди истифода қарор мегирад, ба маънии васеи истилоҳ ҳамчун пазириши бошууронаи тамаддуни бегона ба манзури ғанӣ гардонидани тамаддуни хеш эътироф шудааст. Ресепсияи ҳуқуқ, ба мафҳуми маҳдуди истилоҳ, истифодаи низоми ҳуқуқи Римро дар як силсила кишварҳои Урупои Ғарбӣ, махсусан дар Олмон, ки ин раванд аз асри XII оғоз шуда, дар асрҳои ХУ-ХУ1 ба авҷи инкишофи худ расида буд, дар назар дорад. Императори Фаронса Наполеон Бонапарт дар натиҷаи амалӣ намудани ислоҳоти ҳуқуқӣ, ки дар кишвараш он моҳиятан аз пазируфтани низоми ҳуқуқи Рум дарак медод, ҳамзамон ба василаи яроқу аслиҳаи урдуяш ҳуқуқи нави Фаронсаро ба тамоми кишварҳои зери тасарруфаш паҳн намуд.  Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ресепсияи ҳуқуқ ба таври хоса сурат гирифтааст. Он мавзун ҷараён дорад, ки натиҷааш пазируфтани ниҳоди низоми ҳуқуқии румонию олмонии соф мебошад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Арион

**Арио́н**, боз **Арио́н Метимне́йӣ** (юн. Ἀρίων ὁ Μηθυμναῖος, лот. Arion Methymneus) — шоир, сароянда ва кифареди Юнони Қадим аз Мефимнаи ҷазираи Лесбос (охири VII — оғози асри VI п. а. м.).

Шоир бо жанри дифирамб; ғайр аз ин боз бо мусиқиаш машҳур буд. Ҳамон хел, кӣ дар ҳикояти Ҳеродот нақл шудааст, Арион бо тило (худаш байд хонда ба даст овардааст) дар киштӣ аз Тарента ба Коринф. Киштичиҳо, сарояндаро аз киштӣ берун партофтанд, то тилоҳояшро гиранд, аммо ӯро делфин наҷот дода, то Тенарон расонд, аз онҷо ӯ ба Коринф расид.

Воқеаҳои наҷотёбии инсон бо ёрии делфин ҳақиқат аст. Дар ривоят гуфта мешавад, ки Арион аз соҳибдорони киштӣ байд хонданро пеш аз мурданаш хост. Бо либосҳои кифедра ва асбобҳо дар даст ба об парид, аммо  делфинҳо ӯро доштанд (дар дигар вариантҳо бошад, гуфта мешавад, ки Аполлон делфинро барои наҷотдиҳии овозхон делфинро фиристонд; ё гуфта мешавад, ки худаш делфин шуда, омад).
## Пайвандҳо
* Арион  // БСЭ, 2-е изд.

Гурӯҳ:Шоирони Юнони Қадим
Гурӯҳ:Шоирони асри VI п. а. м.
Гурӯҳ:Нависандагон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони асри VII п. а. м.
Реторсия

**Реторсия** — махдуд кардани ҳуқуқҳои шахсони ҳуқуқӣ ё ин ки шаҳрвандони хориҷӣ, ки ҷавобан ба чунин маҳдудкунӣ, монанди ҳуқуқҳои шаҳрвандон ва шахсони ҳуқуқӣ дар давлати хориҷӣ ҷорӣ карда мешаванд. Мақсади реторсия ин барқарор кардани принсипи тарафайн дар байни давлате, ки чунин амалро содир намудааст. Чораҳое, ки ба сифати реторсия истифода мешаванд, бояд муносиби он амалҳое, ки боиси чунин чора гардидаанд, бошанд ва аз мавриди барқарор шудани вазъи пешина қатъ гарданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Рухсатии бе музди меҳнат

**Рухсатии бе музди меҳнат** - ба корманд бинобар вазъи оилавӣ ва дигар сабабҳои узрнок мутобиқи аризааш рухсатии бемаош дода мешавад, ки давомнокии онро шартномаи байни корманд ва корфармо муайян мекунад. Рухсатии бе музди меҳнат мувофиқи аризаи корманд ба таври ҳатмӣ ба 
инҳо дода мешавад:

1. Иштирокчиёни Ҷанги Бузурги Ватанӣ, шахсони ба онҳо баробаркардашуда,  инчунин ба нафақахӯрони коркунанда то 14 рӯзи тақвимӣ;

2. Ба волидайн ва ҳамсарони хизматчиёни ҳарбие, ки дар натиҷаи захм, контузия ё осебе, ки ҳангоми ҳимояи кишвар ба онҳо расидааст, ё дар натиҷаи бемории вобаста бо иштирокашон дар фронт фавтидаанд -  ҳар сол то 14 рӯзи тақвимӣ;

3.  Ба маъюбоне, ки кор мекунанд -  соле то 2 моҳ;

4. Дар дигар ҳолатҳое, ки дар қонунҳо ва дигар санадҳон меъёрӣ, инчунин қарордодҳои коллективӣ пешбинӣ шудаанд.
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Арион (маъноҳо)

**Арио́н**:

* Арион — аспи худодод дар мифологияи Юнони Қадим.
* Арион — шоири Юнони Қадим (охири асри VII п. а. м. — оғози асри VI п. а. м.).
* «Арион» — маҷаллаи шеърҳои рус, ки аз соли 1994 мебарояд.
* «Арион» — шеъри А. С. Пушкин (1827).
* Арион (*Arion*) — ҳалазунҳо (*Pulmonata*).
* Франк Мартинус Арион (тав. 1936) — нависанда.
Рио де Жанейро (мазмунҳо)

Мазмунҳо: 

* Рио де Жанейро - яке аз шаҳрҳои Бразилия.
* Рио де Жанейро - иёлоти Бразилия.
 
Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ
Мавҷуда Абдуллоева

**Мавҷуда Колиевна Абдуллоева** – олим, омӯзгори тоҷик, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент 
## Зиндагинома
Мавҷуда Абдуллоева (тав. 22. 09. 1955, Душанбе), педагоги тоҷик, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент. Соли 1976 шуъбаи ангилисии факултети забонҳои хориҷии ДДОД ба номи Т. Шевченкоро  хатм кардааст. Солҳои 1976–1977 муаллими кафедраи забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин буд. Солҳои 1977–2004 ҳамчун муаллим, муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи забонҳои хориҷии байни факултетҳо ва муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон  ба  номи  Қ. Ҷӯраев  оид  ба  муносибатҳои  байналхалқӣ  кор кардааст. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ аст. Дар тайёр намудани бисёр мутахассисон саҳми калон гузоштааст. 
 
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Розия Абдуллоева

**Розия Ҳакимовна Абдуллоева** – омӯзгори тоҷик, олим, номзади илмҳои педагогӣ (2004), дотсент (2007). 
## Зиндагинома
Розия Абдуллоева солҳои 1980–1985 дар факултети забон ва адабиёти руси ДДОД ба номи Т. Шевченко  таҳсил намудааст. Солҳои 1985–1987 котибаи қабулгоҳи ректор, 1987–2001 муҳаррири калон оид ба корҳои табъу нашр дар қисми илмии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2001 то ба имрӯз ба ҳайси котиби илмии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор мекунад. Муддати 15 сол аст, ки дар кафедраи педагогикаи умумии донишгоҳ фаъолияти омӯзгорӣ мебарад. Соли 2004 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Тарбияи эстетикии толибилмони синфҳои болоии мактабҳои маълумоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар равиши корҳои беруназсинфӣ» дифоъ кардааст. Муаллифи зиёда аз
20 мақолаи илмӣ, як монография ва 4 дастури таълимию методӣ мебошад. Дар корҳои илмияш масъалаҳои тарбияи эстетикии хонандагони мактабҳои таҳсилоти умумӣ, муносибати фардӣ ба бачаҳо ва дигар масъалаҳои муҳимро баррасӣ намудааст. Барои хидматҳояш дар соҳаи маориф бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2000), ифтихорномаҳо ва раҳматномаҳои Вазорати маорифи Тоҷикистон ва донишгоҳи омӯзгорӣ мукофотонида шудааст.

## Осор
* Эстетическое воспитание учащихся старших классов школ Республики Таджикистан в процессе внеклассной работы, Д., 2009;  
* Методическое руководство для классных руководителей по привитию учащимся старших классов эстетического вкуса (учебно-методическое пособие), Д., 2009; Учебно-методическое пособие для родителей, Д., 2009;  
* Роль театра в эстетическом воспитании школьников старших классов общеобразовательных школ // Сб. научных трудов «Душанбе – центр просвещения», Д., 2004;  
*  
* Современные проблемы индивидуального подхода к детям // Вестник ТГПУ им С. Айни, Д., 2009, № 2(34); Роль эстетического воспитания в развитии подрастающего поколения // Вестник ТГПУ им. С. Айни, Д., 2009, № 2(34). 
 
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Рухсатии иҷтимоӣ

**Рухсатии иҷтимоӣ** -  татбиқи рухсатии иҷтимоӣ тибқи қонунгузории меҳнатӣ нисбати занони ҳомила пеш аз таваллуд ҳафтод рӯзи тақвимӣ ва баъди таваллуд  ҳам  ҳафтод (дар ҳолати таваллуди мушкил -  ҳаштоду шаш ва таваллуди ду ва ё зиёда тифл - як саду даҳ) рӯзи тақвимӣ рухсатӣ дода,  барояшон кӯмакпулӣ аз рӯйи суғуртаи давлатии иҷтимоӣ пардохта мешавад.
 
Рухсатии ҳомиладорӣ ва таваллуд якҷоя ҳисоб карда, он сарфи назар аз миқдори рӯзҳое, ки занон воқеан то таваллуд истифода кардаанд, дода мешавад. Баъди хатми рухсатии ҳомиладорӣ ва таваллуд бо хоҳиши зан барои нигоҳубини кӯдак то ба синни якунимсола расиданаш рухсатӣ дода, барояш кӯмакпулӣ аз рӯйи суғуртаи давлатии иҷтимоии тамоми ин давра пардохта мешавад. Бо хоҳиши зан ҳамчун барои нигоҳубини тифл то ба синни сесола расиданаш  рухсатии бепули иловагӣ дода мешавад. 

Аз рухсатии нигоҳубини тифл ҳамчунин падари тифл, бибӣ, бобо ё дигар хешу табори тифл ё васие, ки тифлро воқеан нигоҳубин мекунад, пурра ё қисман истифода карда метавонад. Бо хоҳиши зан ё ашхосе, ки зикр шудаанд, ҳангоми дар рухсатии нигоҳубини тифл буданаш метавонанд рӯзи нопурраи корӣ ё дар хона кор карда, аз рӯйи суғуртаи давлатии иҷтимоӣ кӯмакпулӣ гиранд. 

Дар давраи рухсатӣ ҷойи кор (вазифа) нигоҳ дошта мешавад. Рухсатии нигоҳубини кӯдак ба собиқаи умумӣ ва бе танаффус ба собиқаи  кор аз рӯйи ихтисос (ғайр аз ҳолатҳои таъйини нафақа бо сабаби шароити махсуси меҳнат) ҳисоб карда мешавад. Вақти рухсатии нигоҳубиии кӯдак ба собиқае, ки ба рухсатии пулии минбаъда ҳуқуқ медиҳад, ҳисоб карда намешавад. Ба ашхосе, ки кӯдакони навзодро бевосита аз таваллудхона фарзандхонд кардаанд ё васии онҳо мебошанд, барои давраи фарзандхонӣ (муқаррар шудани васоят) ва то хатми ҳафтод (ҳангоми фарзандхон кардани ду кӯдаки навзод -  як саду даҳ) рӯзи тақвимӣ аз рӯзи таваллуди кӯдак барояшон рухсатӣ дода, кӯмакпулӣ аз рӯи суғуртаи давлатии иҷтимоии ин давра пардохта, бо хоҳиши онҳо барои то синни якунимсола ва сесола нигоҳубин кардани кӯдакашон рухсатии иловагӣ дода мешавад.
## Нигаред низ
Рухсатии бе музди меҳнат
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Аполлоний Родосский

**Аполло́ний Родо́сский** () — шоир ва грамматик, соли 290 то мелод дар Александрия  (ё мумкин дар Навкратис) таваллуд шуд.

Асари ӯ «Аргонавтика», ки намуди нофаҳмо барои мактаби александрӣ дошт, машҳурият наовард; ин бо худ баҳсро бо ӯстодаш Каллимах авард, баъди ҳамоне, ки ӯ Александрияро монда ба Родос рафт. Дар инҷо ӯ «Аргонавтика»-ро коркард кард, ки баъд аз ин ӯ чун ӯстод ва нависанда машҳур шуд. Баъдтар ба Александрия баргашт ва роҳбари китобхона шуд.
Асарҳояш, ва якчанд шеърҳояш то даврони мо намондаанд, ба ғайр аз якчанд байтҳо; танҳо «Аргонавтика» хуб монд  — ягона асари эпикии эпохаи эллинистикӣ, ки то даврони мо омадааст.

Римиҳо ин асарро хеле баҳо додаан; Публий Теренсий Варрон тарҷумааш кард, Вергилий ва асосан Валерий Флакк ба он завқ доштанд.

### Тарҷума ва матнҳо
* Дар «Loeb classical library» поэма бо № 1 нашр шудааст, (дертар нашри нав баромад).
* Дар қисми «Collection Budé» «Аргонавтика» дар 3 том нашр шудааст.

Тарҷумаҳо ба русӣ:
* *Аполлоний Родосский*. Аргонавтика. / Пер. и примеч. Г. Ф. Церетели, послесл. Ф. А. Петровского. Тб., Мецниереба. 1964. 349 стр. 1000 экз. (на греч. и рус. яз.)
** переизд.: Александрийская поэзия. (Серия «Библиотека античной литературы»). М.: Худож. лит., 1972. С. 143—300.
* *Аполлоний Родосский*. Аргонавтика. / Пер., ст. и прим. Н. А. Чистяковой. Отв. ред. М. Л. Гаспаров. (Серия «Литературные памятники»). М.: Ладомир-Наука. 2001. 240 стр. ISBN 5-86218-288-8

### Омӯзиш
* *Папаринска, Вита Ю*. Ҳаёти Аполлоний Родосский. Рига: ЛГУ, 1989.
* *Чистякова Н. А.* Эллинистическая поэзия: Литература, традиции и фольклор. Л.: Изд-во ЛГУ, 1988, 101—118.
* *Антипенко А. Л.* Путь предков. Традиционные мотивы в «Аргонавтике» Аполлония Родосского. М.: Ладомир. 2005. 318 стр. ISBN 5-86218-417-1
* *Schmakeit, Iris Astrid.* Appolonios Rhodios und die attische Tragödie. Gattungsüberschreitende Intertextualität in der alexandrinischen Epik : : proefschr… / door Iris Astrid Schmakeit ; Rijksuniv. Groningen Groningen, 2003—315. [6] с.;24 см+Stellingen (1 л.) — Рез. нидерл.. — Библиогр.: с. 292—310.
* Смыка О. В. Некоторые замечания об источниках «Аргонавтики»  Аполлония Родосского // Вопросы классической филологии. – 1973. – 5. –  С. 108–123.
* Смыка О. В. О композиции «Аргонавтики» Аполлония Родосского // Вопросы классической филологии. – 1971. – ¾. – С. 344–364.
* Тахо-Годи А. А. Стилистический смысл хтонической мифологии в  «Аргонавтике» Аполлония Родосского // Вопросы классической филологии. –  1973. – 5. – С. 68–89.
* Чистякова Н. А. Политическая тенденциозность «Аргонавтики» Аполлония Родосского, время и обстоятельства возникновения поэмы // Язык и стиль античных писателей. – Л., 1966. – С. 206–217.
## Пайвандҳо
* Нашри Муни (1912) (юнон.)
* Матни юнонӣ ва тарҷумаи англисии Ситон
* Тарҷумаи англисии соли 1889
* Тарҷумаи фаронсавии Вилл де Мирмон (1892)

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони Юнони Қадим
Гурӯҳ:Шоирони асри III п. а. м.
Гурӯҳ:Филологҳои Юнони Қадим
Гурӯҳ:Зодагони соли 295 п. а. м.
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 215 п. а. м.
Реститутсия

**Реститутсия** -  барқароркунӣ, мазмуни барқароркунӣ дар ҳуқуқи байналмилалӣ ҳамчун барқароркунии вазъи пешинаи давлати зарардида, ки дар натиҷаи озод кардани қаламрави ғайриқонунӣ ишғолгардидаи худ баргардонидани моликияте, ки ғорат карда шуда, ғайриқонунӣ аз тарафи давлати таҷовузкор бароварда шудааст, ё ин ки дигар кирдори зиддиҳуқуқии байналмилалӣ ба амал омадааст, фаҳмида мешавад. **Реститутсия** - барқарор кардани ҳолати пештара, масалан, аҳде, ки шаҳрванд дар натиҷаи бемории рӯҳии ғайри қобили амал эътирофгардида бастааст, эътибор надорад. Ҳар яке аз тарафҳои чунин аҳд вазифадоранд, ки ба тарафи дигар тамоми амволи гирифтаашро дар шакли асл (натура) баргардонад ва дар сурати имконнопазирии дар шакли натура баргардонидани амволи гирифташуда арзиши онро бо пул ҷуброн намояд (б. 1 м. 196 КГ ҶТ).
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аммоний Гермий

**Аммо́ний Ге́рмий** (; 440—520), файласуф -неоплатоник, хатмкунандаи мактаби александрии неоплатонизм, талабаи Прокл Диадох.

Аммоний Гермий — писари Гермий Александрийскийи аз Эдесия. Гермий Александрийский фавтид, вақте ки Аммоний хурд буд; дар синни болиғиаш, Аммоний, ҳароҳ бо бародараш Гелиодор, ва бо Эдесия, ба Афина, барои файласуфшавӣ дар назди Прокл рафт. Ба Александрия баргашта, Аммоний роҳбари мактаби александрӣ шуд ва ба Платон ва Аристотел то охири зиндагиаш дарс медод.

Аз рӯи мактубҳои Дамаский, дар вақти ҳуҷуми христианҳо, (дар нимаи даҳаи 480) Аммоний маҷбур шуд, то ба назди калони христианҳо рафта, иҷозати давом додани лексияҳояшро гирад. (Дамаский, который за это Аммония осуждает, тем не менее, не сообщает, на какие именно уступки Аммонию пришлось идти.) Аз рӯи мактуби Олимпиодори Хурдӣ маълум аст, ки Аммоний омӯзишдиҳиро то 515 давом дод.

Дарсгирандагони машҳури Аммоний— Асклепий Траллский, Дамаский, Олимпиодори Хурдӣ, Симпликий, Иоанн Филопон.

## Сарчашма

## Адабиёт
Издания (в серии «Commentaria in Aristotelem Graeca»), английские переводы (в серии «Ancient commentators project»):
* Аммоний, комментарий на «Введение» Порфирия:
** матн: CAG. Vol. 4 pt. 3 (1891)
* Аммоний, комментарий к «Категориям» Аристотеля:
** текст: CAG. Vol. 4 pt. 4 (1895). 185 p.
** англ. пер.: *Ammonius*, On Aristotle Categories, S. M. Cohen, and G. B. Matthews (trans.), London, Ithaca, NY: Duckworth and Cornell University Press, 1991.
* Аммоний, комментарий к «Об истолковании» Аристотеля:
** текст: CAG. Vol. 4 pt. 5 (1897)
** англ. пер.:
*** *Ammonius*, On Aristotle On Interpretation 1.1-8, D. Blank (trans.), London, Ithaca, NY: Duckworth and Cornell University Press, 1996.
*** *Ammonius*, On Aristotle on Interpretation 9, D. Blank (trans), with Boethius, On Aristotle On Interpretation 9, N. Kretzmann (trans.), London, Ithaca, NY: Duckworth and Cornell University Press, 1998.
* Аммоний, комментарий к кн. 1 «Первой аналитики» Аристотеля:
** матн: CAG. Vol. 4 pt. 6 (1899)

## Пайвандҳо
* Мақола ва библиография (англ.)

Гурӯҳ:Зодагони соли 440
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 523
Гурӯҳ:Файласуфҳои асри VI
Гурӯҳ:Файласуфҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Неоплатоникҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мактаби александрӣ
Чормағзбозӣ

**Чормағзбозӣ**

Бозии маъмулу машҳури бачагон, ки бештар дар фасли тирамоҳ, дар айёми пухтани чормағз ва пас аз он баргузор мешавад. Онро писарони аз 7 то 18-сола, баъзан ҷавонони калонтар низ бозӣ мекунанд. Навъҳои гуногуни чормағзбозӣ вуҷуд дорад, масалан, “қуббабозӣ”, “чорпай”, “зангул” ва ғ. Тибқи қоидаҳои бозӣ, шахсони ғолиб чормағзҳои бозигари мағлубро аз худ мекунанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

## Адабиёт
1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976. 2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.2, 2016. 
## Нигаред
* Яклинга  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Рухсатиҳои иловагии меҳнатӣ

**Рухсатиҳои иловагии меҳнатӣ** - корфармо вазифадор аст, ки ба ашхоси зерин рухсатиҳои иловагии ҳарсола диҳад:

-  ба кормандоне, ки дар корҳои шароити номусоиди зарарнок ва вазнин кор мекунанд;

-  ба кормандоне, ки корашон характери махсус дорад;

-  ба кормандоне, ки дар шароити номусоиди табиию иқлимӣ кор мекуианд;

-  дар мавридҳои дигаре, ки дар қонунҳо ва дигар асноди меъёрию ҳуқуқӣ, шартномаҳои (созишномаҳои) коллективӣ, шартномаи меҳнатӣ (қарордод) пешбинӣ шудаанд.
## Нигаред низ
* Рухсатӣ
* Рухсатии бе музди меҳнат

## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Шох (бозӣ)

**Шох, Шохи гов**

Ду сардор – мирҳо баъди қуръапартоӣ бо тоқӣ навбати бозиро муайян мекарданд. Мири навбатгирифта ба ёронаш, ки гирди ӯ ҷамъ омадаанд, рӯй меовард. Ёрон мепурсид: – Чанд қадар ғанак? – Ин қадар ғанак, - мир бо дастонаш шакли парандаеро тасвир менамуд. – Сари ҳарфаш чӣ? – боз мепурсиданд ёрон. – Сари ҳарфаш “Б”. – Булбул, - мегуфтанд ёрон. Агар номи парандаи пинҳонкардашуда, дар воқеъ, булбул бошад, ёрони мири дастаи дигар хеста мегурехтанд. Бозигарони дастаи якум онҳоро таъқиб карда, бо тоқиашон мезаданд. Дар Истаравшан, Дарвоз нимфаъол аст.

## Адабиёт
1. Амонов Р. Аз паи ҳикмати халқ. Д., 1963; 
2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976; 
3.Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.2, 2016.
 
## Нигаред
* Шавкурук  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Рухсатӣ

**Рухсатӣ** —  як намуди вақти дамгирӣ ба ҳисоб меравад, ки дар давоми он корманд аз иҷрои вазифаҳои меҳнатӣ озод буда, онро мувофиқи хоҳишаш барои қонеъ намудани манфиатҳои худ ва барои барқарор намудани қобилияти кориаш истифода мебарад. Қонунгузории меҳнатӣ намудҳои зерини рухсатиро пешбинӣ намудааст:
## Нигаред

* Рухсатиҳои  кории  ҳарсолаи пардохтшаванда;
* 
* Рухсатиҳои бе музди меҳнат;
* 
* Рухсатиҳои иҷтимоӣ.
## Нигаред низ
* Рухсатиҳои  кории  ҳарсолаи пардохтшаванда
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Шавкурук

**Шавкурук, курособ, чашмбандак, рубаҳгурез**

Дар вақти ҳавои сард бачаҳои деҳот дар оғилҳои кушод, ки нимторик буд, ҷамъ шуда, бозии шавкурукро ташкил мекарданд. Яке аз бозигаронро интихоб карда, чашмонашро бо рӯймолча мебастанд. Вай бояд ягон бозигари дигарро дар торикӣ дошта, сару рӯяшро даст-даст карда, кӣ будани ӯро бояд меёфт. Агар ӯ дуруст меёфт, чашмони ӯро кушода, чашмони бачаи дастгиршударо мебастанд. Ҳамин тавр бозӣ давом мекард. Дар Кӯлоб, Рашт, Тоҷикобод, водии Ҳисор, Бадахшон нимфаъол аст.

## Адабиёт
1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976. 
2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.2, 2016. 205

## Нигаред
* Ҷигар, ҷигар (бозӣ)  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Ҷигар, ҷигар (бозӣ)

**Ҷигар, ҷигар, Бобо-бобо**

Писарону духтарон дар майдонча ба шакли нимдавра истода, дастони якдигарро медоранд. Дар пеши ин қатори [бозигар]он сармир меистад ва бо бачаҳо суолу ҷавоб мекунад: Ҷигар, ҷигар! Бачаҳо: Ҷони ҷигар. Сармир: Дилсӯхтаям! Бачаҳо: Биё, гузар. Сармир: Ба дарвозаи кӣ? Бачаҳо: Ба дарвозаи Суҳроб (ё номи ягон бозигари дигарро мегиранд). Сармир: Ба овози чӣ? Бачаҳо: Ба овози карнай (доира, дутор, ё ягон сози мусиқии дигар). Сармир дастҳоро ба даҳон карнайвор монда, садои [карнайро тақлид карда, дигарон дастони ҳамдигарро дошта, занҷирвор аз таги дасти Суҳроб мегузаранд ва бозигари пеш аз Суҳроб ҷойгирифта дастонаш дар пеши бараш баста мешавад. Ҳамин тариқ то ба охирин бозигар ҳама аз зери дастони шахсони номбаршуда мегузаранд. Дар Ашт, Хуҷанд, водии Ҳисор, Бадахшон нимфаъол аст.

## Адабиёт
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д.,  2016.
 
## Нигаред
* Ҷавлон-ҷавлон (бозӣ)  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Рухсатии ҳарсолаи пардохтшавандаи меҳнатӣ

**Рухсатии ҳарсолаи пардохтшавандаи меҳнатӣ** - ба ҳамаи кормандон рухсатиҳои кории пардохтшавандаи ҳарсола барои истироҳат, барқарор намудани қобилияти меҳнатӣ, бо нигоҳ доштани ҷойи кор (вазифа) дода мешавад.  Давомнокии рухсатии ҳадди ақал (минималӣ) набояд аз 24 рӯзи корӣ кам бошад.
## Нигаред низ
Рухсатиҳои меҳнатӣ
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Рухсатии таълимӣ

**Рухсатии таълимӣ** — кормандоне, ки дар баробари кор дар муассисаҳои таълимӣ мехонанд, нақшаҳои таълимиро иҷро менамоянд, ба рухсатии иловагии пулакӣ аз ҷойи кор ба ҳафтаи кӯтоҳи корӣ ва дигар имтиёзҳо бо тартиб ва шароити муқарраргардидаи қонунҳо ва дигар асноди меъёрӣ ҳақ доранд. Дар созишномаҳо, шартномаи коллективӣ ва дигар асноди меъёрии ҷузъии (локалии) корхонаҳо барои кормандоне, ки дар муассисаҳои таълимӣ мехонанд, аз ҳисоби маблағи корхонаҳое, ки онҳоро ба таҳсил фиристодаанд, имтиёзҳои иловагӣ муқаррар карда мешаванд. Ба кормандоне, ки дар баробари кор дар омӯзишгоҳҳои касбию техникӣ ё ҳамин хел омӯзишгоҳҳо мехонанд, барои омодагӣ ва супоридани имтиҳонҳо ва ба талабагоне, ки дар баробари кор дар мактабҳои миёнаи махсус ва олӣ мехонанд, барои иҷрои корҳои лабораторӣ, супоридани санҷишҳо ва имтиҳонҳо омодагӣ ба дифои лоиҳаи (корҳои) дипломӣ аз ҷойи кор ба муддати на камтар аз андозаҳои муқарраргардидаи қонунҳо ва дигар асноди меъёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон рухсатии иловагӣ ва музди миёнаи меҳнат дода мешавад. Ба кормандоне, ки дар мактабҳои миёнаи махсус ва олӣ маълумоти касбӣ мегиранд, ҳар ҳафтаи рӯзҳои кориаш иборат аз шаш рӯз барои тайёрӣ ба машғулият дар давоми даҳ моҳи таълимӣ  пеш  аз  навиштани лоиҳаи (кори) дипломӣ ё супоридани имтиҳоноти ниҳоӣ камаш як рӯзи аз кор озод ва музди миёнаи кор дода мешавад. Дар сурати аз панҷ рӯз иборат будани ҳафтаи корӣ миқдори рӯзҳои аз кор озод вобаста ба давомнокии басти корӣ тағйир ёфта, миқдори соатҳои аз кор озод боқӣ мемонад. Ба кормандоне, ки дар мактабҳои миёна махсус ва олӣ ғоибона мехонанд, барои пардохти хароҷоти рафтуомад ба маҳалле, ки мактаб воқеъ гардидааст, бо тартиби муқарраркардаи қонунҳо ё дигар асноди меъёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон имтиёз дода мешавад.
## Нигаред низ
Рухсатиҳои меҳнатӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷавлон-ҷавлон (бозӣ)

**Ҷавлон-ҷавлон**
  
Бозигарони ҳар ду даста давра карда, дар замин менишастанд ва сармирҳо дар мобайни давра ҷой мегирифтанд. Сармирҳо пешакӣ бо ҳам маслиҳат карда, номи ягон гулро интихоб мекарданд ва аз ҳар як иштирокчӣ онро мепурсиданд. Бозигаре, ки он номи гулро меёфт, рўймоли миёнбанди худро тоб дода, дурра месохт ва бачаҳои дигарро таъқиб мекард. Бачаҳо, ба ҳар тараф мегурехтанд. Пас аз чанд лаҳзаи суросурӣ сармирҳо “ҷавлон-ҷавлон” гуфта, дод мезаданд. Бозигари рӯймолчадор ин фармонро шунида, зуд бояд худро ба назди сармирҳо мерасонид. Дар Рашту Дарвоз нимфаъол аст.

## Адабиёт
1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Д., Вып. 3, 1976. 2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д., 2016.  
 
## Нигаред
* Ҷигар, ҷигар (бозӣ)  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Рӯбарӯкунӣ

**Рӯбарӯкунӣ** -  ҳаракати тафтишотиест, ки дар сурати мавҷуд будани ихтилофоти ҷиддӣ дар нишондодҳои ду шахс оид ба  як  ҳодиса  (воқеа),  бо мақсади аз байн бурдани ин ихтилофот аз тарафи муфаттиш гузаронида мешавад (м. 162 КМҶ). Дар як вақт зиёда аз ду шахсро рӯ ба рӯ кардан манъ аст.
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷав чанд ман?

«Ҷав чанд ман?» (бозӣ)

Бачаҳо дар майдонча ё боғчае ҷамъ омада, ба ду даста тақсим мешаванд ва ду нафарро сармир интихоб менамоянд. Дастаҳо дар ду тарафи майдон саф кашида, сармирҳо дар мобайни майдон бо ҳам машварат мекунанд, ки ҷавро чанд ман гўянд. Сармирҳо бо навбат аз аъзои дастаи худ чанд ман будани ҷавро мепурсанд: Сармир: Ёрон, ёрони мо! Бачаҳо: Даҳӣ дар миёни мо. Сармир: Ҷав чанд ман? Бачаҳо рақамҳоро гуфтан мегиранд ва дар охир шумораи пинҳонкардаи сармирҳоро меёбанд. Кадом дастае, ки чанд ман будани ҷавро дарёфт ғолиб ҳисоб мешавад. Дар Истаравшан, Шаҳристон, Балҷувон  нимфаъол аст.

## Адабиёт
* 1. Амонов Р. Қиссаи диёри чашмасор. Д., 1995. 2. Турсунов Н. “Ҷав чанд ман?” // ЭСТ, ҷ. 8. Д., 1988, с.434; 3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д., 2016.

## Нигаред
* Ҷигар, ҷигар (бозӣ)  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Сабаб ва шароитҳои ҷинояткорӣ

**Сабаб ва шароитҳои ҷинояткорӣ** -ҷамъи ҳолатҳои иҷтимоии манфии иқтисодӣ,  демографӣ,  идеологӣ, иҷтимоию психологӣ, сиёсӣ, роҳбарию ташкилӣ, ки замина барои пайдошавии ҷинояткорӣ мегарданд ва оқибати он мебошанд. Сабаб ва шароитҳои ҷинояткорӣ вобаста ба мазмун, табиат ва механизми таъсиррасонӣ дар дараҷаҳои гуногун - сабаб ва шароитҳои ҷинояткорӣ ба тариқи кулл, гурӯҳи ҷиноятҳо ва ҷиноятҳои мушаххас омӯхта мешаванд.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Сабабҳои оғоз намудани парвандаи ҷиноятӣ

**Сабабҳои оғоз намудани парвандаи ҷиноятӣ** -  сарчашмаҳое мебошанд, ки аз он маълумот оид ба ҷиноятҳои тайёршуда истода ва ё содиргардида мақомоти таҳқиқ, тафтиши пешакӣ, прокуратура  ва суд мегиранд, инчунин аломатҳои таркиби ҷиноятро бевосита ошкор кардани шахсони мансабдор, ки барои қабули қарори сар кардани кори ҷиноятӣ уҳдадор мегарданд. Сабабҳои оғоз намудани кори ҷиноятиро қонунгузории мурофиаи ҷиноятӣ пешбинӣ намудааст (қ.1. м.ЮЗ КМҶ). Сабабҳои оғоз намудани парвандаи чиноятӣ аризаву мактубҳои шаҳрвандон, маълумотҳои корхонаву ташкилотҳо, муассисаҳо ва шахсони мансабдор;  мақолаҳо,  хабарҳо  ва мактубҳое, ки дар матбуот чоп шудаанд, ба гуноҳи худ иқрор шуда омадан; аломатҳои  ҷиноятро бевосита  ошкор кардани мақомоти таҳқиқ, муфаттиш, прокурор ва ё суд мебошанд.
## Нигаред низ
Ҷиноят
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Савгандёдкунӣ

**Савгандёдкунӣ** - шакли кафолати ҳуқуқии шахси мансабдор, ки бо мақсади ба амал баровардани ҳуқуқу уҳдадориҳои худ дар соҳаҳои мухталиф истифода бурда мешавад. Мафҳуми савгандёдкунӣ васеъ буда, он дар якчанд соҳаҳо (тиб, мақомоти давлатӣ ва ғайра) бо тартиби муқаррар намудаи қонун амалӣ мегардад. Масалан, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон (м. 55,67), пеш аз шурӯи вазифа дар иҷлосияи якҷояи Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Маҷлиси намояндагон савганд ёд мекунад, ки матни савганди ӯ бо чунин тарз дар Конститутсия муқаррар шудааст: «Ман ҳамчун Президент савганд ёд мекунам, ки Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро ҳимоя менамоям, таъмини ҳуқуқ,  озодиҳо  ва шарафи шаҳрвандонро кафолат медиҳам, сарзамин, истиқлоли сиёсиву иқтисодӣ ва фарҳангии Тоҷикистонро ҳифз мекунам, ба халқ содиқона хидмат менамоям».  Инчунин, Раис, муовини Раис ва судҳои Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди интихоб шудан дар иҷлосияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо тарзи зерин савганд ёд мекунанд: «Ман ба сифати Раис, муовини Раис, судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунам, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро сидқан риоя ва ҳифз менамоям, вазифаҳои ба зиммаам ҳамчун Раис, муовини Раис, судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузошташударо софдилона иҷро карда, фақат ва фақат ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон итоат мекунам» (моддаи 7 Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон».
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Антипатр II Этесий

**Антипа́тр II Эте́сий** () — шоҳи мақдуниӣ дар соли 279 п. а. м.

## Биография
Антипатр писари сыном Филипп, бародари Кассандр буд. Баъд аз марги Птолемей II Керавн Мелеагр Македонский шоҳ шуд. Бо дасти Антипатр ӯ кушта шуд.

Ҳукумронии Антипатр 45 рӯз давом кард, барои ин тахаллуси Этесийро соҳиб шуд (боде, ки чилу панҷ рӯз мебодад). Ӯ ҳуҷуми келтҳоро манъ карда натавонист. Аммо ӯ бо Сосфен шикаст хурд. Баъди ин Антипатр ба Миср гурехт, ки баъд аз боз 20 сол ёддошт мешавад, вақте ки шоҳ Птолемей III-ро дар шоҳшавии мақдуни дастгирӣ мекард.

## Адабиёт
* *Julius Kaerst*. Antipatros 14 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band I,2. Stuttgart, 1894, Sp. 2509
* *Petros E. Garoufalias*. Pyrrhus, King of Epirus. ISBN 0-905743-13-X
* *N.G.L. Hammond and F.W. Walbank*. A History of Macedonia: Volume III, 336—167 BC

Гурӯҳ:Шоҳҳои Македония
Гурӯҳ:Ҳукумронҳои шикаст хурда
Гурӯҳ:Ҳукумронҳои Аврупо дар асри III п. а. м.
Гурӯҳ:Фавтидагони асри IV п. а. м.
Гурӯҳ:Зодагони асри IV п. а. м.
Жан-Клод Ван Дамм

**Жан-Кло́д Ван Да́мм** () ном ҳангоми таваллуд **Жан-Клод-Комил-Франсуа Ван Варенберг** () 18 октябри 1960 дар Беркем-Сент-Агати Белгия — ҳунарпеша, коргардон, нависанда, таҳиякунандаи белгиягӣ ва мураббии кикбоксинг.

## Зиндагинома
Жан-Клод Ван Дамм 18 октябри соли 1960 дар Беркем-Сент-Агати Белгия таваллуд шудааст. Падари ӯ муҳосиб ва соҳиби гулхона буд. Ӯ писарашро аз 10 солагиаш ба мактаби карате медиҳад. Аз 12 солагӣ машқашро идома дод. Ба ғайр аз карате Ван Дамм боз соҳиби маҳорати 4 намуди варзиш: кикбоксинг, муай тай, кунг-фу ва тхэквондо аст. Дар ҷавониаш толори варзишие бо номи «California Gym» месозад.

Ван Дамм мусиқии классикиро дӯст медорад. Оҳангсози дӯстдоштааш - И. Бетҳовен мебошад. Забони англисиро аз филми тасвирии "Флинстоунҳо" ёд гирфтааст. Ӯ боз донандаи забони нидерландӣ, фаронсавӣ ва немисӣ мебошад.

## Карате ва кикбоксинг
Дар 16-солагӣ дар чемпионати Белгия оид ба карате ҷойи намоёнро гирифта, чемпиони Аврупо гардид ва соҳиби миёнбанди сиёҳ гардид. Соли 1978 дар чемпионати бодбилдинг ҷойи 4-умро ишғол намуд. Вале соле пештар дар Белгия ҷойи аввалро гирифта буд. Лақаби ӯ Оғои Белгия ба ҳисоб мерафт. Соли 1979 дар чемпионти каратэ ва кикбоксинг ҷойи аввалро ишғол намуд ва ӯ соҳиби миёнбанди сиёҳ гардид. Аз 22 қувваозмоии варзишӣ (дар каратэ ва кикбоксинг) дар 20 ғолиб омада (13-нокаут ва 7 - нокаути техникӣ), танҳо дар 2-тоаш шикаст хӯрд.Соли 1979 ӯ дар байни 59 сония бар рақибаш кикбоксёр Шерман Бергман ғолиб омад. Дар соли оянда бар чемпиони Британияи Кабир Майкл Ҷ. Хеминг ғолиб омад. Соли 1980 Ван Дамм спаринг-шарики Чак Норрис ба ҳисоб мерафт.
## Эҷодиёт дар синамо
Дар 50 филм нақш бозидааст, аз ҷумла «Варзиши хунин» (1988), «Кикбоксер» (1989), «Шердил» (1990), «Ордер ба марг» (1990), «Зарбаи дучанд» (1991), «Сарбози ҳамадон» (1992), «Роҳе барои фирор нест» (1993), «Ҳадафи мушкил» (1993), «Полиси вақт» (1994), «Муборизи биёбонӣ» (1994), «Марги ногоҳ» (1995), «Дар ҷустуҷӯи саёҳат» (1996), «Колония» (1997), «Сарбоз» (1998), «Сарбози ҳамадон 2: Бозомад» (1999), «Репликант» (2001), «Ҳушёрии марг» (2004), «Ж. К. В. Д.» (2008), «Номасрафҳо 2» (2012), «Душманони наздик» (2013) ва ғайраҳо.

## Филмнома

## Пайвандҳои беруна
* 
* 

**Дар шабакаҳои иҷтимоӣ**
* 
* 
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ИМА
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони ИМА
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Мирча II

**Мирча II** () (фав. 1447) — господари Валахия аз династияи Басарабов (1442),  писари калонии господари Валахия Влад II Дракул.

## Биография

Дар соли 1442 баъди ба зиндоншинии Влад II Дракул Мирча II господари нави Валахия таъйин шуд. Аммо дар худи ҳамон сол аз тарафи хешованди худаш Басараб II шикаст хурд. Соли 1443 Мирча ба падараш барои тахти Валахия кумак мерасонд. Дар соли 1444 Мирча ҳамроҳ бо падараш бо роҳбарии корпуси валашин дар ҷанг бо турк-османиҳо иштирок мекард. Соли 1447 ҳамроҳ бо падараш дар Тирговишт кушта шудв.

## Адабиёт
* Иоан-Аурел Поп, Иоан Болован «История Румынии», издательство «ВЕСЬ МИР», Москва, 2005 г.

Гурӯҳ:Ҳукумронҳои Валахия
Гурӯҳ:Ҳукумронҳои шикаст хурда
Гурӯҳ:Ҳукумронҳои кушта шуда
Булбулон (бозӣ)

**Чистон - Булбулон, Мурӣ, мурии кӣ?**

Яке аз бозиҳои шифоҳии бачагону наврасон. Иштирокчиён ба ду даста ҷудо шуда, бозигарони дастаҳо ба якдигар машварат мекунанд, аъзои хонаводаи яке аз ҳамсояҳо ё деҳаро дар назар гирифта, суоле матраҳ менамоянд. Сипас аз дастаи ҳариф мепурсанд: «Чистон, булбулон, хонаи кист?». Ҳарифон мепурсанд: «Чанд марду чанд зан?». Дастаи якум миқдори марду занҳои ҳамон оилаи матлубро мегўянд, масалан, «Се марду чор зан». Дастаи ҳариф хонаи мувофиқи шумораҳоро меҷўяд. Агар ёфта тавонанд, як хол гирифта, навбати бозӣ ба онҳо мегузарад. Вале агар наёбанд, таслим шуда мегўянд: «Шаҳрамонро додем» ё «Деҳаамонро додем». Дар саросари кишвар фаъол аст.

## Адабиёт
1.Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976;2. Сўфиев А. Чистонҳои халқии тоҷикӣ. Д., 1972; 3. Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д., 1973.
 
 
## Нигаред
* Чормағзбозӣ  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Исилл

**Исилл** () — шоири Спартаи охири асри III ё охири асри II п. а. м..

Номи Исилл кушода шуд дар протсесси ҷамъугиркуни дар храми Асклепий дар Эпидавр.

Дар онҷо навиштаҷоти шеърие (IG IV²,1 128) ёфта шуд, ки аз 72 хати, дар сангкашида иборат буд (хореический тетраметр, гекзаметр, ионики), дар диалекти дорийӣ. Матн бо пешкалимаи прозаикӣ оғоз мешавад, ки дар он гуфта мешавад, ки муаллифаш Исилл буд, сокини Эпидавр, ва шеър ба номи Асклепия ва  Аполлони Малейӣ навишта шудааст.

Дар навиштаҷот пеан аст— суруди ғалабавӣ ё худ таърифкунанда ба Аполлон (барои истифодабарӣ дар ритуалҳо), дар кадоме, ки асосан суҳбат дар бораи хешовандии генеалогикӣ байни Аполлон ва Асклепий. Шоир аз Асклепия миннатдориашро барои мубориза бо Спарта бар зидди «Филипп», вақте ки тот направил против Спарты армию, чтобы уничтожить монархию. Предложение в помощи было сделано самим богом молодому поэту, который зашел в святилище Асклепия помолиться об исцелении его болезни, и передал новости спартанцам. Упоминаемый здесь Филипп может быть Филиппом II Македонским, вторгшимся на Пелопоннес после битвы при Херонее в 338 году до н. э., или Филиппом III, предпринявшим подобный поход в 218 году до н. э.

У. фон Виламовиц-Мёллендорф, низко оценивший поэтические достоинства текста, издал эту надпись с комментарием в 1886 году.

## Адабиёт
* Antje Kolde, Politique et religion chez Isyllos d’Epidaure. Schwabe, Basel 2003 (Schweizerische Beiträge zur Altertumswissenschaft 28), ISBN 3-7965-2000-6.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* IG IV²,1 128 — Матн ва навиштаҷоти юнонӣ.
* Тарҷума ба немисӣ 

Гурӯҳ:Шоирони Юнони Қадим
Гурӯҳ:Зодагони асри IV п. а. м.
Таҳлили варионс

**Анализи варианс** ва ё **Таҳлили варионс** () ба ихтисор ANOVA маҷмуае аз моделҳои оморӣ аст, ки ба баррасии миёнагин дар гурӯҳҳо ва тавобеъи вобаста ба онҳо (мисли варионс дар як гурӯҳ ё байни чанд гурӯҳ) мепардозад.

## Адабиёт
* Аз Википедиаи порсӣ
Изҳори ирода

**Изҳори ирода** — кӯшишу талоши мақсадноку бошууронаи инсон барои иҷрои ин ё он амалиёт. Сарчашмаи фаъолияти иродавии инсон дунёи объективй, фаъолияти предметиву амалии инсон мебошад, ки барои дигаргунсозии олам равона шуда, ба қонунҳои объективии табиат асос дорад. Озодии ирода ин қобилияти қабули қарор бо фаҳму Дарки кор аст. Характери иродавии амал ва ё кирдори инсон дар ҳолатҳое зоҳир мешавад, ки вақте инсон барои ба даст овардани мақсад монеаҳои дохиливу беруниро пушти сар мекунад. Унсур ё звенои ибтидоии амалиёти иродавӣ дарки бошууронаи мақсад, баъдан қабули қарор оид ба амалиёт, интихоби воситаҳои ба мақсад мувофиқи ба роҳ мондани фаъолият ё амалиёт ба ҳисоб мераванд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Басараб II

**Басараб II** () (фав. баъди 1458) — господари Валахия аз династияи Басараб-Данештиҳо (1442—1443), писари Дан II.

## Биография

Дар июни соли 1442 бо кумаки трансилвани ҷангҷӯёни Яноша Хуняди Басараб II тахти господарии валашро соҳиб шуд. Дар тарафи Яноша Хуняди господари валаш Басараб бар зидди туркҳо баромада, дар назди дарёи Яломитсаи  Валахия берун кард. Дар марти 1443 Влад Дракул аз зиндон баромада, ба Валахия баргашта, Басараба II-ро аз тахт ронд.

## Адабиёт
* Иоан-Аурел Поп, Иоан Болован «История Румынии», издательство «ВЕСЬ МИР», Москва, 2005 г.

Гурӯҳ:Басарабҳо
Гурӯҳ:Ҳукумронҳои Валахия
Гурӯҳ:Ҳукумронҳои шикаст хурда
Шаҳри ҳайвонот

**«Шаҳри ҳайвонот»**,  **Зоотопия** (, ) — маҳазакаи компютерӣ-аниматсионии амрикоӣ - филми моҷароҷӯйӣ дар формати 3D, истеҳсоли Walt Disney Animation Studios, мунташиршуда аз ҷониби Walt Disney Pictures. Ин 55-умин филми тасвирии пурраметраж аз силсилаи Walt Disney Animated Classics мебошад. Шиор: *«Ба ҷангали шаҳрӣ хуш омадед»*.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Филмҳо
Гурӯҳ:Филмҳои Walt Disney Animation Studios
Гурӯҳ:Филмҳои Walt Disney Pictures
Гурӯҳ:Филмҳои Disney
Гурӯҳ:Филмҳои ИМА