Ласло Красноҳоркай

**Ласло Красноҳоркай**  тав. 5 январи 1954) — нависанда ва сенариянависи маҷорӣ мебошад. Красноҳоркай бо романҳои мураккабу пурталабаш маъруф аст, ки онҳоро аксаран ба ҷараёни пасомодернизм мансуб медонанд; асарҳои ӯ мавзӯъҳои дистопӣ ва андӯҳборро меомӯзанд. Чанде аз осори ӯ, аз ҷумла романҳои *[[Сатантанго]]* (1985) ва *[[Ғамангезии муқовимат]]* (1989), аз ҷониби коргардон Бела Тарр рӯи экранҳои синамо рафтаанд.

Дар октябри 2025 ӯ барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт гардид «барои осори ҷаззобу рӯъёпардозонааш, ки дар буҳбуҳаи ваҳшати охир-уз-замонӣ қудрати ҳунарро бори дигар тасдиқ мекунад».

## Зиндагӣ ва таҳсил
Красноҳоркай 5 январи 1954 дар шаҳри Гюла шарқи Маҷористон дар хонаводаи яҳудии табақаи миёна ба дунё омадааст. Падараш, Дёрд Красноҳоркай, ҳуқуқшинос ва модараш, Юлия Палинкаш, корманди идораи таъминоти иҷтимоӣ буданд. Падараш аз яҳудӣ будани худро пинҳон мекард ва онро танҳо вақте ошкор намуд, ки Краснаҳоркаи 11-сола буд.

Соли 1972 ӯ мактаби миёнаи Эркел Ференсро хатм кард, ки дар он ба омӯзиши лотинӣ ихтисос дошт. Дар соли 1973 таҳсилро дар факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Йожеф Аттила (ҳоло Донишгоҳи Сегед) оғоз намуд, аммо соли 1976 ба Донишгоҳи Этвёш Лоранд (ELTE) дар Будапешт гузашт ва то соли 1978 таҳсили ҳуқуқро идома дод. Аз соли 1978 то 1983 ӯ дар Факултаи гуманитарии ELTE забони маҷорӣ ва адабиёти маҷориро омӯхт ва дараҷаи олии донишгоҳиро гирифт. Рисолаи ӯ ба фаъолияти нависанда Шандор Мораи пас аз муҳоҷираташ баъд аз суқути режими коммунистӣ дар соли 1948 бахшида шуда буд. Дар давраи таҳсили адабиёт, ӯ дар нашриёти «Гондолат Кёнвкядо» фаъолият мекард.

## Фаъолияти адабӣ
Пас аз хатми таҳсил, Краcноҳоркай фаъолияти худро ҳамчун нависандаи озод оғоз намуд. Романи нахустини ӯ — *[[Sátántangó]]* (1985) — муваффақияти фаврӣ ба даст овард ва ӯро ба яке аз чеҳраҳои пешкисвати адабиёти маосири Маҷористон табдил дод. Тарҷумаи англисии ин роман соли 2013 ҷоизаи Best Translated Book Award-ро гирифт.

### Сафарҳои байналмилалӣ ва таъсирҳо
Краcноҳоркай нахустин бор аз ҳудуди Ҷумҳурии мардумии сотсиалистии Маҷористон соли 1987 бо гирифтани грант ба Берлини Ғарбӣ сафар кард. Пас аз суқути Блоки Шарқӣ ӯ дар ҷойҳои гуногуни ҷаҳон ба таври танҳоёна зиндагӣ мекард. Сафарҳои нахустини тӯлонии ӯ ба Шарқи Дур дар соли 1990 таъсири амиқ ба осораш гузоштанд; таҷрибаҳои ӯ дар Муғулстон ва Чин дар китобҳои *The Prisoner of Urga* (Махбуси Урга)ва *Destruction and Sorrow Beneath the Heavens(Ҳалокат ва андӯҳ дар зери осмон)*  инъикос ёфтанд. Баъдан ӯ солҳои 1996, 2000 ва 2005 шашмоҳа дар Киото иқомат дошт — маҳз эстетика ва назарияи адабии Шарқ сабку мавзӯъҳои эҷодиашро ба таври ҷиддӣ дигар карданд. Ҳангоми навиштани *War and War* (Ҷангу ҷанг) ӯ ба таври густурда дар Аврупо сафар кард ва аз шоири амрикоӣ Аллен Гинзберг кумак гирифт, ки дар истиқомати ӯ дар Ню-Йорк маслиҳатҳои гаронбаҳо дода буд.

### Эътироф, интиқод ва ҳамкориҳо
Романи ӯ *[[The Melancholy of Resistance]]* (1989) соли 1993 ҷоизаи адабии олмонии Bestenliste-Prize-ро барои беҳтарин асари сол ба даст овард. Соли 1996 ӯ стипендиати Wissenschaftskolleg дар Берлин гардид.

Оғоз аз филми *[[Sátántangó]]* (1994), коргардон Бела Тарр — дӯст ва ҳамкори наздики ӯ — якчанд асарҳои Краcнаҳоркайро ба филм табдил дод, аз ҷумла *[[Werckmeister Harmonies]]* (2000), ки бар асоси романи *The Melancholy of Resistance* сохта шудааст. Худи Краcнаҳоркай гуфтааст, ки филми соли 2011 — *[[The Turin Horse]]* — охирин ҳамкории онҳо хоҳад буд.

Ӯ инчунин бо рассом Макс Нойман (Max Neumann) дар асарҳои тасвирдор, аз ҷумла повести *[[Chasing Homer]]* (2021) ҳамкорӣ кардааст, ки бо мусиқии аслии ҷаз-навоз Силвестер Миклош (Szilveszter Miklós) нашр шуд.

Романи ӯ *[[Seiobo There Below]]* соли 2014 ҷоизаи Best Translated Book Award-ро ба даст овард. Соли 2015 ӯ нахустин нависандаи маҷорӣ шуд, ки Ҷоизаи байналмилалии Booker-ро гирифт.

Осори Краcноҳоркай аз ҷониби муҳаққиқон ва адабиётшиносон баҳои баланд гирифтааст. Сюзан Сонтаг ӯро «устоди муосири маҷорӣ дар тасвири апокалипсис, ки бо Гогол ва Мелвилл муқоиса кардан мумкин аст» номидааст, дар ҳоле ки В. Г. Себолд навиштааст, ки «универсалияти диди Краcнаҳоркай ба сатҳи *[[Ҷонҳои мурда|Ҷонҳои мурдаи]]* Гогол мерасад ва аз ҳама нигарониҳои ночизи адабиёти муосир хеле болотар меистад».

## Зиндагии шахсӣ
Краcнаҳоркай аз соли то 1990 бо ҳамсараш Анико Пелйе (Anikó Pelyhe) зингадгӣ кардааст. Соли 1997 ӯ бо Дора Копчани — шарқшинос ва рассоми график — издивоҷ кард. Ӯ соҳиби се фарзанд аст.

Пас аз чанд сол иқомат дар Берлин, ки дар он ҷо дар як семестр вазифаи профессори меҳмонро дар Донишгоҳи Озоди Берлин (Free University of Berlin) иҷро мекард, ӯ ба Маҷористон бозгашт. Дар айни ҳол ӯ танҳоёна дар теппаҳои Сентласло зиндагӣ мекунад.

## Осор

### Романҳо

* *[[Satantango (novel)|Sátántangó]]* (1985) — тарҷумаи англисӣ: George Szirtes (2012)
* *[[The Melancholy of Resistance]]* (1989) — тарҷумаи англисӣ: George Szirtes (2000)
* *The Prisoner of Urga* (1992)
* *[[War and War|War & War]]* (1999) — тарҷумаи англисӣ: George Szirtes (2006)
* *[[Destruction and Sorrow Beneath the Heavens]]* (2004) — тарҷумаи англисӣ: Ottilie Mulzet (2016)
* *[[Seiobo There Below]]* (2008) — тарҷумаи англисӣ: Ottilie Mulzet (2013)
* *[[Baron Wenckheim's Homecoming]]* (2016) — тарҷумаи англисӣ: Ottilie Mulzet (2019)
* *[[Herscht 07769]]* (2021) — тарҷумаи англисӣ: Ottilie Mulzet (2024)
* *Zsömle odavan* (2024)

### Қиссаву повестҳо

* *A Mountain to the North, a Lake to the South, Paths to the West, a River to the East* (2003)
* *The Last Wolf* (2009)
* *Animalinside* (2010, бо Макс Нойман)
* *Spadework for a Palace* (2018)
* *[[Chasing Homer]]* (2019)

### Ҷамъоварии ҳикояҳои кӯтоҳ

* *Relations of Grace* (1986)
* *[[The World Goes On]]* (2013)

### Сенарияҳои филм

* 1988 — *[[Damnation (film)|Damnation]]*
* 1989 — *The Last Boat*
* 1994 — *[[Sátántangó]]*
* 1997–2001 — *[[Werckmeister Harmonies]]*
* 2007 — *[[The Man from London]]*
* 2011 — *[[The Turin Horse]]*

## Ҷоизаҳо
Краcнаҳоркай соҳиби бисёр ҷоизаҳои адабӣ аст, аз ҷумла Ҷоизаи Нобел дар соли 2025, ки ӯро дувумин нависандаи маҷорӣ пас аз Имре Кертес гардонд.

* 1987 — Ҷоизаи Аттила Йожеф
* 1987–1988 — DAAD Fellowship (Берлини Ғарбӣ)
* 1993 — Preis der SWR-Bestenliste барои *The Melancholy of Resistance*
* 2004 — Ҷоизаи Кошут (Маҷористон)
* 2010 — Spycher Prize (Швейтсария)
* 2013 — Best Translated Book Award барои *Sátántangó*
* 2014 — Ҷоизаи Америка барои адабиёт
* 2014 — Best Translated Book Award барои *Seiobo There Below*
* 2014 — Vilenica Prize (Словения)
* 2015 — Man Booker International Prize
* 2019 — National Book Award for Translated Literature барои *Baron Wenckheim's Homecoming*
* 2021 — Austrian State Prize for European Literature
* 2024 — Prix Formentor
* 2025 — Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт

## Ҳамчунин нигаред

* Феҳристи барандагони яҳудии Ҷоизаи Нобел

## Сарчашмаҳо

## Адабиёти иловагӣ

* Ауэрбах, Дэвид. «The Mythology of László Krasznahorkai», *The Quarterly Conversation*, 7 июни 2010.
* 
* ''The Rumpus'' — баррасии ''Seiobo There Below''
* Вуд, Ҷеймс. «Madness and Civilization: The very strange fictions of László Krasznahorkai», *The New Yorker*, 4 июли 2011, саҳ. 71–75.

## Пайвандҳои беруна

* 
* 
* 

   

Гурӯҳ:Зодагони 1954
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Нависандагони марди асри 20-и Маҷористон
Гурӯҳ:Романнависони асри 20-и Маҷористон
Гурӯҳ:Сенариянависони асри 20-и Маҷористон
Гурӯҳ:Нависандагони марди асри 21-и Маҷористон
Гурӯҳ:Романнависони асри 21-и Маҷористон
Гурӯҳ:Сенариянависони асри 21-и Маҷористон
Гурӯҳ:Нависандагони яҳудии Маҷористон
Гурӯҳ:Романнависони марди Маҷористон
Гурӯҳ:Сенариянависони марди Маҷористон
Гурӯҳ:Нависандагони ҳикояҳои кӯтоҳ
Гурӯҳ:Шахсони шаҳри Дюла
Гурӯҳ:Нависандагони пасомодерн
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт
Гурӯҳ:Барандагони яҳудии Ҷоизаи Нобел