open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шариф Самӣ

**Шариф Ҳамид Самӣ** — ходими давлатии тоҷик. Иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017 то 11 январи 2023)

## Зиндагинома
Шариф Ҳамид Самӣ 22 апрели соли 1957 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.
Соли 1979 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси муҳандиси барқ ва соли 2006 Академияи хидмати давлатии Россияро бо ихтисоси идоракунии давлатӣ ва маҳаллӣ хатм намудааст.
Фаъолияти кориашро соли 1979 дар Идораи махсуси «Гидроспетсстрой» дар ноҳияи Данғара ҳамчун Челонгари барқи дараҷаи 1-ум оғоз намуд, то соли 1995 дар вазифаҳои механики азнақббарории ҳамин идора, муҳандис, муҳандиси калон, иҷрокунандаи вазифаи сардор, ҷонишини сардор, сардори Идораи сайёри махсуси механиконидашудаи № 42-и Ширкати «Тоҷик-ирмонтаж», ноҳияи Данғара фаъолият намудааст.
Солҳои 1995—1999 Муовини аввали раиси шаҳри Қӯрғонтеппа буд.
Солҳои 1999—2002 дар вазифаҳои Муовини Раиси Ширкати давлатии саҳҳомию ҳолдингии «Барқи Тоҷик» ва Муовини Вазири энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
Солҳои 2002—2005 Раиси шаҳри Нораки вилояти Хатлон ва солҳои 2005—2006 Раиси ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе буд.
Солҳои 2006—2009 дар вазифаҳои Раиси Ширкати Саҳҳомии Холдингии Кушодаи «Барқи Тоҷик» ва солҳои 2009—2010 Директори Нерӯгоҳи барқии обии Норак ба номи Турсун Ӯлҷабоев кор кардааст.
Аз соли 2010 то соли 2014 ба ҳайси Раиси шаҳри Қӯрғонтеппаи вилояти Хатлон фаъолият намудааст.
Аз 21 феврали соли 2014 то 12 январи соли 2017 Директори Муассисаи давлатии "Мудирияти минтақаи зериобшавандаи Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» буд.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 январи соли 2017 иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе таъйин гардида то 11 январи соли 2023 дар ин вазифа буд.

## Эзоҳ
Низом Ҳоҷӣ Ҳакимзода

**Низом Ҳоҷӣ Ҳакимзода** (*Низом Ҳоҷиевич Ҳакимов*; 4 октябри 1962, ноҳияи Рӯдакӣ, ҶШС Тоҷикистон) — собиқ Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон, иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017)

## Зиндагинома
Низом Ҳоҷӣ Ҳакимзода  4 октябри соли 1962 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.

Соли 1983 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчӣ, соли 2007 Донишгоҳи Техникии Тоҷикистон ба номи академик Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси муҳандис-сохтмончии соҳаи роҳ хатм намудааст.

Соли 1983 фаъолияти кориашро дар Вазорати сохтмон ва истифодабарии роҳҳои автомобилгарди ҶШС Тоҷикистон ҳамчун иқтисодчии трест оғоз намуда, минбаъд то соли 2001 дар вазифаҳои муҳосиб-ревизори трести «Тоҷикдорстрой»-и идораи автомобилгард, Иқтисодчии пешбари Вазорати сохтмон ва истифодабарии роҳҳои автомобилгард, муовини сармуҳосиб, сармуҳосиб, муовини сардор, сардори трести «Тоҷикдорстрой»-и идораи автомобилгард, муовини директори корхонаи ДСП Вазорати нақлиёт ва хоҷагии роҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, сардори идораи иқтисоди Вазорати нақлиёт ва хоҷагии роҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва намояндаи ширкати «Элтес» кор кардааст.

Аз соли 2001-2011 дар вазифаи Директори иҷроияи Маркази татбиқи лоиҳаи эҳёи роҳи автомобилгарди Душанбе-Қӯрғонтеппа-Кӯлоб фаъолият намудааст.

Солҳои 2011-2013 Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Аз 17 январи соли 2014 то 12 январи соли 2017 дар вазифаи Муовини раиси шаҳри Душанбе фаъолият намудааст.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 январи соли 2017 иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Соли 2011 бо медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон
Балантон

right|thumb|300x300px|Харитаи Балатон
right|thumb|300x300px|Балатон

**Бáлатон** (, , , – ботлоқ, ) — кӯл дар ғарби Маҷористон, дар ҳамвории Дунайи Миёна, яке аз самтҳои асосии саёҳат дар мамлакат, бузургтарин дар Аврупои Марказӣ.

## Маълумоти умумӣ
### Ҷуғрофия
Масоҳаташ 594 км², дарозӣ — 79 км, бараш фарқкунанда аз 1,2 то 12,4 км. Баландии канори обаш аз сатҳи баҳр — 104 метр. Ҷуқурии миёнааш 3,6 метр, ниҳоиаш 12,5 метр. Дарозии хати соҳилҳояш 236 километр, ҳаҷми об дар кӯл 1,9 км³, масоҳати ҳавзаи обрез — 5181 км²-ро ташкил медиҳад.

Дар пастхамии тектоникӣ ҷойгир мебошад. Соҳилҳояш паст, қисман ботлоқшуда, қисми шимолу ғарбиаш – нимҷазираи Техан баланд буда, ҷо-ҷо каҷу килеб аст.

### Гидрография
Иқлимаш нарм. Ҳарорати миёнаи январ 2&nbsp;°C, июл 21,4&nbsp;°C, бориши солона қариб 700 мм. Рӯзҳои офтобиаш бештар буда, ҳарорати оби кӯл тобистон наздики 21–22&nbsp;°C мешавад. Ба Балатон бисёр дарёҳои хурд мерезанд (калонтаринашон Зола). Оби Балатон ба воситаи дарёи Шио, ки ба наҳр табдил дода шудааст, ба дарёи Дунай мерезад.

## Ҷойҳои тамошобоби табиӣ
### Тихан
right|thumb|250x250px|Намуди Балатон бо Тихан
right|thumb|250x250px|Бандари Шиофока
Атрофи кӯл минтақаи фароғативу табобатии дараҷаи байналмилалӣ (дорои чашмаҳои маъданӣ) мебошад. Табобатгоҳҳои балнеологии «Балатонфюред» ва «Шиёфок» машҳуранд. Аз Балатон моҳӣ мегиранд, дар он катамаранҳо (қаиқҳо) ҳаракат мекунанд. Аз соҳилҳояш роҳҳои оҳану автомобилгард мегузаранд. Дар атрофи Балатон Боғи миллии Техан (1952, аввали дар Маҷористон) ҷойгир аст.

## Пайвандҳо
* Сайт региона Балатон
* Балатон на сайте «Венгрия, взгляд изнутри» (рус.)
* Озеро Балатон (1969) — документальный фильм, ТО «Экран», на сайте YouTube
* (англ.) Туристическая информация
Ref-en
* (англ.) Гид по озеру 
Ref-en
* Сайт аэропорта Балатон
* Галерея 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯлҳо
Забони маҷорӣ

**Забони маҷорӣ** (*magyar, magyar nyelv*) — забони мардуми маҷор.

### Алифбо

## Пайвандҳо
* Венгерский язык &nbsp;// Энциклопедия «Кругосвет».
* Русско-венгерский словарь
* Английско-венгерский словарь 

Гурӯҳ:Забонҳо ва шеваҳо аз рӯи алифбо
Раҷабалӣ Саидвализода

**Раҷабалӣ Саидвализода** (*Раҷабалӣ Хушбахт Саидвализода*; 5 марти соли 1958, Данғара, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 28 июни соли 2021, Душанбе, Тоҷикистон) — меъмор, директори Дирексияи сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 12 январи соли 2017).

## Зиндагинома
Раҷабалӣ Саидвализода 5 марти соли 1958 дар ноҳияи Данғара таваллуд шудааст. Соли 1986 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси муҳандис-сохтмончӣ хатм намудааст.

## Корнома
Аз соли 1975 дар Муассисаи нақлиётии № 22 ноҳияи Данғара ба ҳайси Таъмиргари дараҷаи 5 фаъолияташро оғоз намудааст.

Солҳои 1986—2013 дар вазифаҳои дуредгар, муҳандис, муҳандиси калон, сардори шуъбаи истеҳсолию техникии Идораи механиконидашудаи сайёри № 26 трести «Данғараводстрой», устои коргузори Раёсати сохтмонию васлкунии СГЭС «Норак-гэсстрой», Сардори шуъба, сармуҳандиси заводи оҳану бетонии шаҳри Норак, сардори шуъбаи истеҳсолию банақшагирии заводи маснуоти оҳану бетонии № 6-и шаҳри Душанбе, муҳандис-сохтмончии Маркази татбиқи лоиҳаҳои офияти соҳаи энергетикии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Муовини сардори шуъбаи истеҳсолӣ, сармуҳандис, муовини директори Дирексия оид ба сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.

Аз моҳи майи соли 2013 то 12 январи соли 2017 ҳамчун Сармуҳандиси Дирексия оид ба сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Бо Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 январи соли 2017 Директори Дирексия оид ба сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст.

## Ҷоизаҳо
Соли 2016 бо Ордени «Шараф» дараҷаи 2 сарфароз гардонида шудааст.

## Эзоҳ
A

**А, a** — ҳарфи аввал ва мутлақ барои ҳамаи забонҳо, ки дар асоси алифбои лотинӣ сохта шудааст, аввали ягон чиз, оғози коре. Таърихи ҳарф аз ҳарфи юнонии алфа (Α, α) ва финиқии алиф омадааст. Дар бисёри маврид садои [a] ва вариантҳои ӯро ифода мекунад, аммо баъзе вақт (мисол, дар забони инглис) дигар садоҳоро.

## Навиштҳои дигари рамз
* : ҳарфи лотинии Алфа / хаттӣ A (ё: A a). Юникод алфаро аз A-и хаттӣ фарқ намекунад, аммо дар асл ин ду ҳарфи гуногун.
* : A-и тобхурдаи сатрӣ
* : A-и тобхурдаи сарлавҳавӣ.
* : A-и тобхурда.
* ª: индикатори тартибӣ
* Æ æ: лигатураи лотинӣ Æ

## Таърих
Навиштани ҳарфи А эҳтимолан ба вақти кашидани сари барзагов рост меояд, дар Иероглифҳои мисрӣ ва Хати сарсомӣ.

## Истифода

## Эзоҳ

## Сарчашма

[Тарҷума аз бахши русии Википедиа](https://ru.wikipedia.org/wiki/A_(%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0))

Гурӯҳ:Ҳуруфи алифбои лотинӣ
B

**B, b** — дуюм ҳарфи алифбои лотинӣ, дар ҳама алифбоҳое, ки асоси лотинӣ доранд, истифода бурда мешавад. Аз калимаи юнонии бета (Β, β). [b] - ифодаи ҳамсадоро дорад, баъзан инчунин [p], [v] ва диг.

## Садодиҳӣ
'b' — дар кулли забонҳо;
'p' — дар забони чинӣ (Пинин), забони исландӣ ва эстонӣ 
'p' — дар забони чинӣ (Пинин), даниягӣ ва исландӣ
'p:' — дар забони эстонӣ
'ɓ' — дар Коса ва Зулу
'mb' — дар забони фиҷӣ

## Истифода дар ифодаҳо
* Дар Кимиё **B** — рамзи бор.
* Дар Тиб **B** — гурӯҳи хун, инчунин оилаи витаминҳо.
* Дар Физика: **B**-и хаттӣ — вектори индуксияи магнитӣ, **b**-и сатрӣ — Винаи доимӣ.
* Дар Информатика **0b** — префикс барои навиштани шумораи дуӣ.
* Дар Математика *B*0, *B*1, *B*2 ва ғайра. — ададҳои Бернулли.

## Эзоҳ

## Сарчашма
[B (латиница)](https://ru.wikipedia.org/wiki/B_(%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0))
Реостат

thumb|Реостат
**Реостат** (аз  — ҷараён ва statar — ором, беҳаракат), олатест барои танзими ҷараён ё шиддат дар занҷири электрӣ. Қисми асосии реостат элементи ноқилест, ки муқовимати фаъоли электрӣ дорад. Бузургии ин муқовиматро вобаста ба шароити муайян ё матлуб бефосила ва зина-зина тағйир додан мумкин аст.

## Эзоҳ

## Ҳамчунин нигаред
* Реохорд

## Сарчашма
*  Википедиаи русӣ
* 

Гурӯҳ:Физика
C

**C, c** — ҳарфи сеюми алифбои лотинӣ, дар ҳама алифбоҳое, ки асоси лотинӣ доранд, истифода бурда мешавад.. Аз ҳарфи юнонии гамма (Γ, γ). Аз аввал дар забони лотинӣ ифодаи садои [к]-ро дошт (баъзан [г]). 

## Истифода
* Дар кимиё — рамзи карбон.
* Дар физика бо ҳарфи **C**  конденсатор, гунҷоиши электрикӣ, гармигунҷоӣ ва суръати нур ифода мекунанд.
* дар тиб — витамин.

## Эзоҳ

## Сарчашма
[C (латиница)](https://ru.wikipedia.org/wiki/C_(%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0))
Қадриддин Аслонов

**Қадриддин Аслонов** (*Қадриддин Аслонович Аслонов*; 29 майи соли 1947 — ноябри соли 1992) — ходими ҳизби ва давлатии шӯравӣ ва тоҷик, Раиси Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1990—1991).

## Зиндагинома
Кадриддин Аслонов т29 майи соли 1947 дар вилояти Ғарми ҶШС Тоҷикистон таваллуд шудааст.

### Таҳсилот ва фаъолияти меҳнатӣ
Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро дар соли 1969 хатм кардааст.

Фаъолияти кориашро аз мудири коргоҳ оғоз кардааст. Ҳамчун механики бригадаи колхоз аз 1969 то соли 1973 кор намуд.

### Фаъолияти сиёсӣ
Аз 1983 то соли 1988 — котиби якуми кумитаи ноҳиявии Панҷи Ҳизби Комунстии Тоҷикистон.

Ӯ раиси кумитаи иҷроияи вилояти Қӯрғонтеппа буд.

### Марг
Моҳи ноябри соли 1992 (таърихи дақиқ номаълум) тавассути Сангак Сафаров кушта шуд. Аслоновро иштирокчиёни Фронти халқӣ дастгир карданд ва дар муҷассамаи Ленин дар майдон марказии Қурғонтеппа овехтанд.

## Ҷоизаҳо
* Ордени «Нишони Фахрӣ»

## Эзоҳ

## Пайвандҳи беруна
* АСЛОНОВ Кадриддин Аслонович 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Насим Олимзода

**Насим Хоҷа Олимзода** (20 августи 1964, ҶШС Тоҷикистон) — пизишк ва давлатмарди тоҷик, доктори илмҳои тиб, профессор. Вазири тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2017—2020)

## Зиндагинома
Насим Хоҷа Олимзода 20 августи соли 1964 дар Тоҷикистон таваллуд шудааст. Соли 1988 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистонро бо ихтисоси духтури табобатӣ-кардиолог хатм намудааст.

## Корнома
* Соли 1988 дар Беморхонаи вилоятии шаҳри Кӯлоб ҳамчун табиб-интерн фаъолияташро оғоз намуда, баъдан дар ин беморхона ҳамчун духтури табобатӣ кор кардааст.
* Солҳои 1995—1998 дар аспирантураи Академияи баъдидипломии тиббии шаҳри Санкт-Петербург таҳсил намудааст.
* Солҳои 1999 то 2014 ба ҳайси Табиби дилшиноси Маркази ҷумҳуриявии бемориҳои дил, мудири бахши «НАҶОТ»-и Маркази ҷумҳуриявии бемориҳои дил, директори Маркази ҷумҳуриявии бемориҳои дили Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири кафедраи кардиология бо курси фармакологияи Донишкадаи таҳсилоти баъдидипломии кормандони соҳаи тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
* Солҳои 2014—2017 муовини Вазири тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
* Солҳои 2017—2020 Вазири тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ходимони давлатӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Суруди миллии Италия

**«Il Canto degli Italiani»** — суруди миллии Италия. Яке аз асостарин рамзҳои давлатии Италия, баъд аз парчам ва нишон ба ҳисоб меравад.

Суруди миллии де-факто Италияи замонавӣ **«Суруди итолиёиҳо»** (), боз ҳам машҳур бо номҳои «Бародарогт Италия» () бо калимаҳои мисраъи аввали суруд ва «Суруди миллии Мамели» () бо номи муаллиф.

Матни суруди миллӣ тирамоҳи соли 1847 аз тарафи Гоффредо Мамели навишта шуда, оҳангаш каме бевақттар аз тарафи Микеле Новаро эҷод шудааст.

Аз 12 октябри 1946 суруди миллии вақтинчаки Италия то ҳол ба ҳисоб меравад.

## Матн
D

**D, d** — чорум ҳарфи алифбои лотинӣ, ҳамчун «дэ» талаффуз мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
Википедиаи русӣ-D
Манчестер Сити

**«Манче́стер Си́ти»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Манчестер Сити»**, , талаффузи инглисӣ: ˈmæntʃɪstər 'sɪtɪ 'futbɔ:l klʌb) — бошгоҳи футболии машҳури Инглистон аз Манчестер, дар Лигбартари футболи Инглистон иштирок мекунад. Соли 1880 бо номи «Сент Маркс (Вест Гортон)» таъсис меёбад. Вале соли 1887 ба «Ардвик» иваз шуд. Танҳо соли 1894 ба «Манчестер Сити» иваз шуда, то ҳол бо ин ном машҳур аст.

«Манчестер Сити» яке аз пурқимматтарин бошгоҳҳои варзишии ҷаҳон аст. Тибқи маълумоти «Deloitte», дар мавсими 2021/22, бошгоҳ бо даромади солонаи 644,9 миллион евро дар ҷои аввал аст.

## Таърих

## Ҳайати ҳозира

## Эзоҳ

Портал:Футбол
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Инглистон

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ
Маҳмуд Умаров

**Маҳмудҷон Умаров** (*Умаров Маҳмуд Абӯбакрович*; тав.17 феврали 1958, Душанбе) — омӯзгор, номзади илмҳои техникӣ (1990), дотсент (2000), Аълочии маорифи Тоҷикистон, Корманди Шоистаи таҳсилоти олии касбии Федератсияи Русия.

## Зиндагинома
Маҳмуд Абубакирович Умаров 17 феврали соли 1958 дар шаҳри Душанбе ба ҷаҳон омадааст. Соли 1980 Донишгоҳи давлатии То¿икистон ба номи В. И. Ленинро хатм намудааст. Ихтисос математик, мутахассиси соҳаи технологияи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ.
 
* 1970—1982 — Таҷрибаомӯз-тадқиқотчии Маркази ҳисоббарории Академияи илмҳои Тоҷикистон;
* 1982—1984 — Муҳандис-барномасози Маркази ҳисоббарории Академияи илмҳои Тоҷикистон;
* 1984—1993 — Корманди илмии институти математикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон;
* 1993—1998 — Дотсенти кафедраи информатика ва техникаи махсуси Академияи ВКД ҶТ;
* 1998—2009 — Дотсенти кафедраи информатика системаҳои иттлоотии Донишгоҳи славянии Русияю То¿икистон;
* 2009—2013 — Мудири кафедраи информатика системаҳои иттлоотии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
* 2013—2014 — Раиси идораи таълиму методии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
* 2014—2015 — Мудири кафедраи информатика системаҳои иттлоотии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
* 2015 — то ҳол — Декани факултети идоракунӣ ва технологияи иттилоотӣ Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

Маҳмудҷон Умаров соли 2020 аз бемории коронавирус даргузашт.

## Фаъолияти илмӣ
Маҳмуд Умаров муаллифи зиёда аз 110 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011, — 386 стр.
* Российско-Таджикский (Славянский) университет: вчера, сегодня, завтра. 1996—2016. — Душанбе, 2016, — С. 240—245.

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Балқарҳо

**Балқарҳó** (карач.-балк *малкъарлыла*, *таулула*) — мардуми туркзабон, муқими қисми марказии Қафқози Шимолӣ, аҳолии бумӣ ва асосии Қабардаву Балқар. 
thumb|

## Шумораи аҳолӣ
Шумораи дар Русия 112,9 ҳазор нафар (2010), аз онҳо дар Қабардаву Балқар 108,6, ки 12,7 % аҳолии ҷумҳуриро ташкил медиҳад.

Ҳисса мувофиқан ба ноҳияҳои Қабардаву Балқар дар барӯйхатгирии соли 2010:

Ҳамчунин, теъдоди нисбатан ками балкарҳо дар Қазоқистону Қирғизистон сукунат доранд. Балкарҳо аслан аз халқиятҳои камаҳолӣ мебошанд: балқарҳо (дараи Балқар), бизингиҳо (болооби дарёи Черек), ҳоланҳо (поиноби дарёи Черек), чеғемҳо (дараи Чеғем) ва урусбиҳо (дараи Баксон).

## Этногенез
Этногенези балкарҳо дақиқ муайян нашуда, муҳаққиқон тахмин кардаанд, ки балкарҳоҳо дар натиҷаи омезиши қабилаҳои таҳҷойии Қафқози Шимолӣ ва қабоили муҳоҷири эронию турк (аланиҳо, булғориҳо, хазарҳо, қипчоқҳо) ташаккул ёфтаанд. Ҳамчунин, балкарҳо бо халқиятҳои ҳамсоя – қарочаҳо, осетинҳо, қабардаҳо, гурҷиҳо ва сванҳо муносибати дӯстона дошта, дар ин замина омезиши этникӣ ҳам ба вуқӯъ пайвастааст.

## Ҷуғрофияи ҷоигиршавӣ
Балкарҳо дар баландтарин мавзеъҳои кӯҳии Қафқоз – дар кӯҳдоману дараҳои Қафқози Марказӣ, қад-қади водии дарёҳои Малка, Баксан, Чеғем, Черек ва резобҳояшон зиндагӣ кардаанд. 

Ба забони қарочаву балқарӣ, ки мансуби оилаи забонҳои туркист, гуфтугӯ мекунанд, вале лаҳҷаҳои гуногун доранд. Забони русӣ низ дар муошират аст. Хатту алифбои эшон то ибтидои садаи XX арабӣ (аз соли 1924 то 1926 алифбои арабии мутобиқкунонидашуда, аз соли 1926 то 1936 лотинӣ), аз соли 1937 кириллӣ мебошад.

## Таърих
thumb|250x250px|Қафқоз, дар нимаи дуюми XI.
Балкарҳо аз садаи XIX дар ҳайати Россия мебошанд. Соли 1944 балкарҳоро иҷборан ба ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна ва Қазоқистон муҳоҷир кунонда, соли 1957 иҷозати баргаштан доданд. Соҳаҳои асосии анъанавии хоҷагидории балкарҳо чорводорӣ, зироатпарварӣ ва сабзавоткорист. Шуғли қисме аз аҳолӣ моҳутбофӣ, намадмолӣ, чакманбофию мӯзадӯзӣ мебошад. Шоири маъруф Қайсин Қулиев аз чеғемҳои Қабардаву Балқар буда, дар Тоҷикистон обрӯву маҳбубияти тамом дорад, шеърҳояш ба тоҷикӣ тарҷумаву чоп шудаанд.

## Дин
Эътиқодмандон пайрави мазҳаби ҳанафии исломанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Абаев М. К.*&nbsp;Исторический очерк «Балкария» &nbsp;// Мусульманин.&nbsp;— Париж, 60.02.2011.&nbsp;— № 14—17.&nbsp;— С.      586—627.
*  
* 
*  
*  
* *Мингазов Ш. *
* 
* 
* 
* 
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ақвоми Русия
Гурӯҳ:Ақвом ва миллатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ақвоми турктабор
Раҳматшо Маҳмадшоев

**Раҳматшо Маҳмадшоев** – олим, муаррих, доктори илми таърих, профессор, Аълочии маорифи Тоҷикистон (2009).
## Зиндагинома
Раҳматшо Маҳмадшоев 20 январи 1950, дар ш. Данғара, ноҳияи Данғара, вилояти Хатлон таваллуд шудааст. Баъди хатми мактаби миёнаи №1, соли 1967 ба факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин дохил шуда, баъди хатми он дар соли 1972, тибқи тақсимоти давлатӣ ба ҳайси лаборанти калони Шуъбаи бостоншиносии  Институти таърихи АФ Тоҷикистон пазируфта шуда, то соли 1974 ифои вазифа намудааст. Соли 1974 ба аспирантураи Институти шарқшиносии АФ Тоҷикистон шомил шуда, баъдан, соли 1978 ба Афғонистон сафарбар шуда, то соли 1982 ба ҳайси сартарҷумони Гурӯҳи геологҳои Шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кардааст. Баъди бозгашт, солҳои 1982-1990 ба сифати корманди илмии Институти шарқшиносии АФ Тоҷикистон ифои вазифа намудааст. Соли 1989 дар Институти ховаршиносии  Академияи Илмҳои Россия дар ш. Маскав рисолаи номзадии худро  зери унвони “Тоҷикони Афғонистон дар замони нав” дифоъ кардааст. Солҳои 1990-1998 ҳамчун дотсенти кафедраи таърихи Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон, солҳои 1998-2006 сардори Шуъбаи таълими Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2006-2010  ноиби ректори Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон  оид ба илм ва равобити беруна кор кардааст. Соли 2010 шомили докторантураи Институти ховаршиносии Академияи Илмҳои Федератсияи Россия шуда, соли 2011 дар шаҳри Маскав рисолаи доктории худ “Равандҳои этнополитикӣ ва иҷтимоӣ- фарҳангии тоҷикони Афғонистон дар нимаи дуввуми асри XVIII аввали асри XX”-ро дифоъ намудааст. Баъди бозгашт, солҳои 2011-2012 вазифаи дотсенти кафедраи фанҳои гуманитарии Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистонро иҷро намуда, соли 2012, тибқи озмун мудири кафедраи таърихнигорӣ ва архившиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон интихоб шудааст. Соли 2012 ба Афғонистон сафарбар шуда, то соли 2015 ба ҳайси мушовири вазорати иттилоот ва фарҳанг ва вазорати маъдан ва петролеуми Ҷумҳурии исломии Афғонистон ифои вазифа кардааст. Баъди бозгашт, аз моҳи сентябри соли 2015 то ба имрӯз ба ҳайси профессори кафедраи таърихи дунёи қадим, асрҳои миёна ва бостоншиносӣ Донишгоҳи миллии Тоҷикистонкор карда, ҳамзамон муовини раиси Шӯрои ҳимояи рисолаҳои номзадӣ ва доктории назди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. 
## Фаъолияти илмӣ
Раҳматшо Маҳмадшоев  зиёда аз 50 мақолаҳои илмӣ таълиф намудааст. 
## Осор
* Таджики Афганистана  в новое время.Очерки истории, хозяйства и материальной культуры. - Душанбе:Дониш, 2001. - 184 c. 
* История этнополитического  развития таджиков Хорасана (Афганистан). - Душанбе:Ирфон, 2009. - 212 c.
## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2009). 
## Манобеъ
* Энциклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии  Тоҷикистон. - Душанбе,2008. - 132 с;

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Захираҳои меҳнатӣ (шӯрои ҷамъиятӣ)

**Захираҳои меҳнатӣ** — шӯрои ҷамъиятии ихтиёрии варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Таъсис
Соли 1943 ҳамчун Шӯрои ҷумҳуриявии ҷамъияти умумииттифоқии варзиши «Захираҳои меҳнатӣ» ташкил шудааст. Вазифаи асосии он инкишофи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш дар байни талабагон ва кормандони муассисаҳои таълимии маълумоти касбӣ-техникӣ ҳамчун воситаи муҳимми беҳдошти саломатӣ ва ҷисмонии насли наврас ба шумор мерафт. Номи наваш аз соли 1992. Тайёрии ҷисмонии талабагон мувофиқи барномаи тарбияи ҷисмонии талабагони макотиби касбӣ-техникӣ, ки соли 1994 Вазорати меҳнат ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кумитаи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва «Захираҳои меҳнатӣ» тасдиқ кардаанд, ба роҳ монда мешавад. Дар ҳамаи 70 мактаби таълими касбҳои техникӣ шӯрои коллективҳои тарбияи ҷисмонии «Захираҳои меҳнатӣ» ташкил шудааст.

## Инфрасохтор
Дар макотиби таълими касбҳои техникӣ 19 ҳазор нафар ба тарбияи ҷисмонӣ машғул мебошанд; 327 иншооти гуногуни варзиш, аз ҷумла 9 ҳавзи шиноварӣ, 46 толори варзиш, 6 ҷойи тирпаронӣ, 43 майдони баскетбол, 45 майдони волейбол, 37 майдони футбол ва 42 маҷмааи варзишӣ мавҷуд аст. Дар онҳо 101 нафар мураббӣ кор мекунанд, ки 80 нафар дорои таҳсилоти олӣ ва 21 нафар таҳсилоти миёнаи махсус мебошанд. Дар шӯроҳои ҷумҳуриявӣ ва вилоятии ҷамъияти ихтиёрии варзиши «Захираҳои меҳнатӣ» оид ба бисёр шаклҳои варзиш сексияҳои марказӣ амал мекунанд, ки дар онҳо зиёда аз 350 талаба маҳорати варзишии худро такмил медиҳанд.

## Мураббиён
Дар сексияҳои варзишӣ Мураббии шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Поляков И. И. (гӯштини румӣ-юнонӣ), Мураббии шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Устоди варзиши ИҶШС Ҳошимов У. Х. (муштзанӣ), мураббиёни соҳибтаҷриба Файзалиев Д. С. (волейбол), Тоҷибоев Т. А. (шиноварӣ), Сафаров А., Сатторов Р. С. (гӯштини румӣ-юнонӣ), Устоди варзиши ИҶШС Саидов Д. (акробатика), Назиров Э. (футбол) кор мекунанд. Мураббиёни «Захираҳои меҳнатӣ» 10 нафар Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, 45 нафар устоди варзиши ИҶШС ва Ҷумҳурии Тоҷикистон, 85 нафар номзад ба Устоди варзиши ИҶШС ва Ҷумҳурии Тоҷикистонро тарбия кардаанд.

## Тарбиягирифтагон
Тарбиягирифтагони бисёр омӯзишгоҳҳои касбӣ-техникӣ соҳиби ҷоиза ва чемпиони ИҶШС ва Аврупо мебошанд: Шабуров М. — чемпиони Аврупо, Ҳалимов У. — (муштзанӣ), Ниёзов Ф. ва Қурбонов А. гӯштини юнонӣ-румӣ), Рудаков В., Қурбонов Т., Рамазонов А. (камонварӣ) — ҷоизаи ИҶШС; 18 нафар варзишгари «Захираҳои меҳнатӣ» аъзои дастаи мунтахаби ҷумҳурӣ шуданд. «Захираҳои меҳнатӣ» ҳар сол мусобиқаи Вазорати меҳнат ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мусобиқаи шогирдони макотиби касбҳои техникии Ҷумҳурии Тоҷикистонро баргузор мекунад.

## Раисони шӯро
Раисони «Захираҳои меҳнатӣ»: Бобокалонов В., Кенҷаев Т. К., Ҳасанов Қ., Раҳимов А. Р. (аз соли 1992). Раиси Шӯрои ҷумҳуриявии ҷамъияти ихтиёрии варзиш — С. С. Салимов.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Варзиш
Гурӯҳ:Ҷамъиятҳои варзишӣ
Абдувалӣ Қушматов

**Абдувалӣ Қушматов** (*Қушматов Абдувалӣ Акрамович*; 5 декабри 1946, ноҳияи '''Ашт''' — 15 декабри 2021, **[[Душанбе]]**) — , **[[доктори илм]]ҳои [[таърих]], [[профессор]]**, Аълочии маорифи Тоҷикистон (1989), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2021), дорандаи **Ордени "Шараф" дараҷаи II** (2017).

## Зиндагинома
Абдувалӣ Қушматов 5 декабри 1946 дар деҳаи Мулломири ноҳияи Ашт дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи таърихи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло ДМТ; 1969). Ассистент, муаллим ва муаллими калони кафедраи таърихи дунёи қадим ва асрҳои миёнаи УДТ (1969—1982), аспиранти Институти таърихи ИҶШС АИ Иттиҳоди Шӯравӣ (1982—1985), дотсент (1986-96), докторант (1996—1998), профессор кафедраи таърихи дунёи қадим, асрҳои миёна ва бостоншиносии ДМТ (аз 2009). Соли 1985 дар мавзӯи «Заминдории вақфи шимоли Тоҷикистон дар солҳои 1870—1917» рисолаи номзадӣ ва соли 1998 дар мавзӯи: «Деҳқонони тоҷик дар охири асри 19 ва ибтидои асри 20 (1867—1917)» рисолаи докторӣ дифоъ кард. Самтҳои асосии таҳқиқ: омӯзиши масоили умумии таърихи дунёи қадиму асрҳои миёна; вақфшиносӣ; муносибатҳои молию пулӣ ва аграрӣ; таърихи деҳқонӣ дар Шарқи Миёна, Осиёи Марказӣ ва Бухорои Шарқӣ дар аҳди қадим ва асрҳои миёна; низоми андозбандӣ ва маҷбуриятҳои деҳқонони тоҷик ва ғайра. Муаллифи чанд китоб, рисола, дастур, барнома ва зиёда аз 190 мақолаи илмӣ. Бо роҳбарии ӯ 7 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ карданд. Узви Шӯрои олимони ДМТ ва Шӯрои ҳимояи рисолаҳои докторӣ ва номзадӣ.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Шараф (дараҷаи 2; 2017), Аълочии маорифи Тоҷикистон (1989), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2015), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2021), Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019), Ифтихорномаи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ифтихорномаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва ғайра қадрдонӣ шудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Ба қалами Абдувалӣ Қушматов зиёда аз 190 асару мақолаҳои илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва методӣ таалуқ дошта таълиф шудааст.

## Осор
* Пайдоиш ва мохияти мазорҳо. Д., 1985;
* Ҳақиқат дар «бораи ҷойҳои муқаддас». Д., 1985;
* Зинаи камолот. Д., 1988;
* Вақф (нашри тоҷикӣ 1990, русӣ 2018);
* Душанбе (Альбом; тоҷикӣ, русӣ, англисӣ). Д., 1992;
* Деҳқонони тоҷик дар охири асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ. Д., 1996;
* Абдухамид Джалилович Джалилов (К 70 летию со дня рождения). Д., 1996 (ҳаммуаллиф);
* Таджикское крестьянство в конце ХIХ начале ХХ вв. Д., 1998;
* Таърихи Шарқи қадим. китоби дарсӣ. Д., 2013;
* Нигоҳе ба заминдории вақф дар мамлакатҳои Шарқи Миёна дар асрҳои миёна. Д., 2013;
* Нигоҳе ба таърихи ташаккули давлати феодалии тоҷикон — Сомониён. Д., 2015 (ҳаммуалиф);
* Таърихи халқи тоҷик. Д., 2021 (ҳаммуаллиф);
* Таърихи Юнони қадим. Х., 2021;
* Таърихи Рими қадим. Х., 2021.

## Даргузашт
Абдувалӣ Қушматов баъд аз зуҳри 15 декабри 2021 бар асари беморӣ дар синни 71-солагӣ даргузашт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* **Энциклопедияи олимон**и Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. — Душанбе, 2008.- С.145-146

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Абуисо Муҳаммади Тирмизӣ

**Абуисо Муҳаммад Тирмизӣ** (; 824, Тирмиз — 892, Шеробод) — донишманди ислом, гирдоварандаи ҳадис ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «Ҷомеъу-с-саҳеҳ» («Сунани Тирмизӣ»).

## Зиндагинома
Номи комил: Муҳйиуддин Бузург Абуисо Муҳаммад ибни Мусо ибни Савра ибни Мусо ибни Заҳҳоки Зарифии Тирмизӣ.

Соли 824 дар деҳаи Буғ (ҳоло Шеробод)-и тобеи шаҳри Тирмиз ба дунё омадааст. Аслаш форс мебошад. То синни 26-солагӣ ба омӯзиши улуми динӣ, аз ҷумла назди Имом Бухорӣ (810—870), машғул буд. Минбаъд бо мақсади идомаи таҳсил дар талаби илм ба гӯшаҳои гуногуни Хилофати Араб сафар карда, доираи дониши хешро васеъ гардонид. Дар аснои сафар бо бисёр донишмандони маъруфи замона шиносоӣ пайдо кард. Ҳадисҳои наве ҷамъ овард, ки дар маҷмӯаҳои то он замон мураттабгардида дучор намеомаданд. Дар охири умр нобино шуд, аз ин рӯ, гоҳе бо лақаби «Зарир» низ ёд мешавад. Мазори Имом Тирмизӣ дар деҳаи Шерободи Ҷумҳурии Ӯзбекистон маъруф ва машҳур аст.

## Сунани Тирмизӣ
Маҷмӯаи ҳадисҳои ҳамноми асари имом Бухорӣ «ал-Ҷомеъу-с-саҳиҳ» ("Сунани Тирмизӣ ") таълиф намуда, дар он кори оғозкардаи Имом Бухорӣ — таснифи ҳадисҳоро аз рӯи қоидаи «мусаннаф», яъне мувофиқи мавзӯъ, ба анҷом расонд.

Имом Тирмизӣ инчунин китобҳои «ал-Илал», «Таърих», «аш-Шамоилу-н-набавийя», «Зуҳд» ва ғайра навиштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* *Али-заде, А. А.* Тирмизи Мухаммад : [арх. 1 октября 2011] // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.

## Пайвандҳо
* Имам Ат-Тирмизи и его собрание хадисов // MuslimPress.Ru
Раққосак

thumb|Лаппиши раққосак
100px|thumb
right|thumb
**Раққосак**, ҷисми сахтест, ки бо таъсири қувваи беруна дар ягон нуқта ё тири сокид мелаппад. Раққосаки математикӣ гуфта нуқтаи матералиеро гӯянд, ки бо таъсири қувваи вазнинӣ ҳаракати лаппанда мекунад. Бори вазнине, ки андозаҳояш ба ҳадди кофӣ хурданду ба ресмоне овехта шудааст, мисоли раққосаки математикӣ мебошад. Даври лаппиши раққосаки математикӣ T=2п реша I/g, инҷо I — дарозии ресмон, g — тезшавии афтиши озод.
Раққосаки физикӣ ҷисми сахте буда, аз таъсири қувваи вазнинӣ дар атрофи тири уфуқии соките мелаппад, ки аз вазнинии ҷисм намегузарад. Даври лаппишҳояш барои амплитудаҳоихурд T=реша I/mgI, ки дар ҳн I — моменти инертсияи ҷисми мазкур, m — массаи ҷисм, d — масофаи маркази вазнинӣ вай то тири чархзанӣ. Хосиятҳои раққосакро дар соатҳо ва як қатор асбобҳои дигар истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Ҳамчунин нигаред
* Соати механикӣ
* Метроном

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Илми ҳадис

**Илми ҳадис** () — як қатор фанҳои динӣ, тавассути донишмандони ислом истифода мешавад, мақсади он муайян намудани дараҷаи дурустии ҳадис ва ровиёни онҳо (рува́т) мебошад.

## Мафҳум
Илми ҳадис дар маҷмӯъ ба ду самт тақсим мешавад:
* Самти аввал (*илм ал-ҳадис ал-хосс би-р-ривоя*)
* Самти дуввум (*илм ал-ҳадис ал-хосс би-д-дироя*)

## Таърих
Усул ва қоидаҳои интиқоли хадис бори аввал дар Қуръон ва суннати Муҳаммад (с) муайян шудааст. Қуръон мегӯяд:

right|thumb|«Муснад»-и Аҳмад ибни Ҳанбал

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* *Мустафа Авлийаи. И. К. А. Ховард.* Хадисоведение. Москва: "Исток", 2010.

## Пайвандҳо
* 
* 
* 
* Wikilink embedded in URL title (help) 

Гурӯҳ:Pages with citations having wikilinks embedded in URL titles
Гурӯҳ:Вожаҳои ислом
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Хайнтс-Кристиан Штрахе

**Ҳайнтс-Кристиан Штрахе** (, тав. 12 Июн 1969, Вена) сиёсатмадори утришӣ аст.

## Эзоҳ
Санҷоб

**Санҷоб** () — ҳайвони хордадор, хоянда, оилаи санҷобҳо. Онҳо асосан дар ҷангалзор, дар дарахтон вомехӯранд. Санҷоб ҳайвони ваҳшӣ мебошад. Мағзи чалғӯзаро мехӯрад. Онҳо танҳо дар Аврупо, Амрикои Шимолӣ ва Ҷанубӣ ва баъзан дар ҷойҳои ороми Осиё вомехӯранд. Онҳо аз одам метарсанд. Бадани на ин қадар дароз бо думи дароз дорад. Гӯшҳояш дароз, ранги мӯяш норинҷии баланд ва баъзан дар зимистон хокистарранг мешаванд. Онҳо дар ҳама ҷо ба ғайр аз Австралия вомехӯранд.

## Аксҳо

Акс:Харьковская белка 2. Маскировка в листьях.jpg|Санҷоб руст шуда истодааст.
Акс:Белка (4079007624).jpg|Санҷоб
Акс:A squirrel in Gomel.jpg|Аз пушти хӯрок
Акс:Белка играется с желудями.jpg|Санҷоб бозӣ мекунад.
Акс:Белка в Ангарске.jpg|Санҷоб дар Ангарск


## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳайвонот
Гурӯҳ:Ҳайвонот аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳайвоноти хунсард
Бало

[thumb|[Заминҷунбӣ дар Уқёнуси Ҳинд дар соли 2004, ки ба як сунамии харобиовар расонд]]
**Балó** ( – офат, газанд, мусибат, бадбахтӣ) — ҳодисаи нохуши ғайричашмдошт фарорасида ба сари касе, оилае ва ё гурӯҳе, ки кулфатангез, ғамангез ва хисоратбор бошад.

## Офатҳои табиӣ
thumb|right|300px|Сухтор дар Калифорния 5 сентябри соли 2008

Офатҳои табиӣ (тӯфон, раъду барқ, жола, сел ва ғайра)-ро маъмулан балоҳои табиӣ меноманд, ки баногаҳ фаро мерасанд.

## Бало дар адабиёт
Дар адабиёти шифоҳӣ ва хаттӣ бало ба таври фаровон истифода шудааст: бало занад; балоии азим. «Андар балои сахт падид ояд” (Рӯдакӣ). “Магар ин балоҳо зи ман бигзарад” (Фирдавсӣ),
На танҳо офатам зебоии ӯст,Балои ман зи бепарвоии ӯст. 
Бо балои осмонӣ панҷа кардан мушкил аст, Барқро манъ аз найистон шер натвонист кард.

### Фолклор
Бало дар фолклори тоҷик яке аз образҳои ҳикояҳои асотирӣ аст, ки ногаҳон дар шаклҳои гуногуни ваҳмангез ба кас дучор мешаванд.

### Балоҳои даҳгона
Балоҳои даҳгонаро бо хоҳиши Мусо бо сабаби иҷозати хуруҷи Банӣ Исроил аз Мисрро надодани Фиръавн Худованд ба мисриён нозил кард ва зикри онҳо дар сафари «Хуруҷ» дар Қуръон омадааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Деҳхудо. Луғатнома. Ҷ. 3, Т., 1372; 
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. М., 1969; 
* Раҳмонӣ Р. Ҳикояҳои асотирӣ// Фолклор, забон, адабиёт. Д., 2004.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳот
Нахӯдшӯрбо

**Нахӯдшӯрбо**

Як рӯз пеш аз пухтани шӯрбо нахӯдро чида, шуста, тар карда мемонанд. Гӯшти гӯсфанд ё говро аз пардаю безҳо тоза карда, майда реза мекунанд, устухонҳоро мекӯбанд (то ки равғанаш барояд) ва ба деги обаш хунук андохта, 1 соат дар оташи паст меҷӯшонанд. Ба шӯрбои ҷӯшидаистода пиёзи резашуда, помидор, сабзии резашуда ва нахӯдро андохта, 15-20 дақиқаи дигар мепазанд. Адвиёт ё намакро пеш аз пухтан меандозанд. Таоми тайёрро  ба косаҳо кашида, ба рӯяш шибит мепошанд. Ба 500 г гӯшт, 3-4 дона пиёз,  2-3 дона помидор, 2-то сабзӣ, 1,5 истакон нахӯди тар, 10 дона мурчи нокӯфта, барги ғор, намак ва ним бандча шибит лозим аст. Ба шӯрбо шалғам низ андохтан мумкин аст..
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Хомшӯрбо

**Хомшӯрбо**

* Тарзи тайёр намудани хомшӯрбо: барои тайёр кардани он маҳсулотҳои зерин лозим аст: гӯшти гӯсфанд 500 г, равғани думба 150 г, 2-3 дона сабзӣ, 3-4 дона картошка, 2-3 дона  шалғам,  2-3 дона пиёз, як пиёла нахӯди таркардашуда, 1 қошуқ зираро,  ки барои пухтан омода шудааст, ба даруни дег мегузоранд. Аз болои он  оби хунукро андохта меҷӯшонанд. Баъди ҷӯшидан кафки ба болои об пайдошударо бо қошуқ мегиранд. Пас аз камтар пухтани гӯшт қаламфури булғориро пора намуда, ба дег меандозанд. Вақте ки хомшӯрбо тайёр шуд, ба коса  гирифта, ба болои он кабудии резашударо меандозанд. 
* Тарзи дигари тайёр намудани хомшӯрбо: Гӯшти гӯсфанд (тӯш, қабурға ва каме равғанаш)-ро ба дег андохта меҷӯшонанд. Кафки шӯрборо намегиранд (баъд аз андохтани пиёз худ  аз худ нест мешавад). Ба шӯрбо пиёз ва сабзии бутун, помидори резашуда, намак ва адвиёт  илова мекунанд. Баъди 20 дақиқаи ҷӯшидан ба он картошкаи бутун меандозанд ва оташро паст карда, пухтанро давом медиҳанд. Пас аз он ки картошка пухт, таомро аз болои оташ мегиранд; 3-4 дақиқа пеш аз пухтани шӯрбо ба он кашничи майда резашуда илова мекунанд. Гӯшти таомро бо сабзӣ ва картошка ба табақ гирифта, ба рӯяш зира мепошанд. Шӯрбояшро ба косаҳо мекашанд. Барои хомшӯрбо 500 г гӯшт, 500 г картошка, 400 г сабзӣ, 5 дона пиёз, 4-5-то помидор, барги ғор, намак, 1-2 дона қаламфур, ним бандча кашнич ва 1 қошуқча мурч лозим аст..
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015. 
*  Ершов Н., Пища // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.2, Д.,1970.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Моҳишӯрбо

**Моҳишӯрбо**

Таомест, ки  аз моҳиҳои  гуногун тайёр мекунанд. Моҳиро аввал чок карда, дар оби хунук хуб мешӯянд. Баъди пулакчаҳояшро тоза кардан ба оби сарди дег андохта, каме меҷӯшонанд, сипас ба миқдори зарурӣ намак, пиёз, барги ғор илова мекунанд ва онро дар оташи паст 40-60 дақиқа мепазанд. Баъди пухта тайёр шудани моҳишӯрбо обашро алоҳида ба косаҳо  ва моҳиро ба табақчаҳои хурд гирифта, ба дастархон мегузоранд. Моҳишӯрборо аз моҳиҳои нав яхкуноншудаи баҳрӣ - равғанмоҳӣ, аломоҳӣ низ бо ҳамин тарз тайёр мекунанд. Ба 1 кг моҳӣ як  пиёз, каме ҷаъфарию кашнич,  2,5-3 л об ва мувофиқи табъ мурчи нокӯфта, барги ғор ва намак лозим аст.
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Кадушӯрбо

**Кадушӯрбо**
 
* Тарзи дигари тайёр намудани Кадушӯрбо : Ба дег об рехта, аввал гӯшти устухондорро меандозанд. Баробари ҷӯшидани об кафкашро гирифта, пораҳои каду ва сабзӣ, пиёзи реза, қаламфури булғорӣ, помидор, намаку зира ва ғайраро паиҳам меандозанду 50-60 дақиқа дар оташи паст меҷӯшонанд. Каме пештар аз пухтани кадушӯрбо картошкаи поракардаро меандозанд. Баъди пухтани картошка кадушӯрбо пурра тайёр мешавад.  Маҳсулоти кадушӯрбо  гӯшт, каду, сабзӣ ва картошкаро ба табақ ва оби онро ба косаҳо кашида, ба болояш мурчу кабудии реза пошида, ба дастархон мегузоранд. Ба 500 г гӯшт 800 г каду, 3-4 дона сабзӣ, 3-4 дона картошка, 2 пиёз, 1-то қаламфури сурх ва 2 дона қаламфури булғорӣ, мувофиқи табъ намаку мурч лозим аст.
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Дӯлмашӯрбо

**Дӯлмашӯрбо**
 
* Тарзи дигари тайёр намудани Дӯлмашӯрбо: Гӯшти устухондори гӯсфанд ё говро ба деги обаш хунук  андохта меҷӯшонанд, аз гӯшти лаҳм қима тайёр мекунанд. Ба қима пиёз, биринҷ, ҷаъфарӣ, намак, адвиёт ва тухм илова намуда, омехта мекунанд. Тухм ва думчаи қаламфури булғориро гирифта мепартоянд; қаламфури холиро бо қима пур мекунанд. Дӯлмаҳоро ба деги ҷӯшидаистода андохта, 30-40 дақиқа дар оташи паст мепазанд. Ба шӯрбо пиёз, помидор, сабзӣ, картошка низ меандозанд. Ба таоми тайёр намак андохта, ба косаҳо мекашанд. Ба 500 г гӯшт, 10-20 дона қаламфури булғорӣ,  0,5 истакон биринҷ, 1 дона тухм, 2-3 дона бехпиёз, 2-3 дона картошка, 2-3-то помидор, ним бандча ҷаъфарӣ, мувофиқи табъ намак ва зира зарур аст.
## Нигаред
*Шӯрбо
*Дӯлма
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Каллапочашӯрбо

**Каллапочашӯрбо**
 
* Тарзи дигари тайёр намудани Каллапочашӯрбо: Калла, поча, ишқамба ва рӯдаҳои гӯсфандро нағз тоза карда, дар оби хунук мешӯянд. Сипас ба дег андохта,  2,5 - 3,5 соат дар оташи паст меҷӯшонанд. Пеш аз ҳама баъди як маротиба ҷӯшидан, ба дег пиёзи резашуда  ва  40 дақиқа пеш аз пухтани каллашӯрбо сабзӣ, кабудӣ, барги ғор, намак ва хӯриш меандозанд. Мувофиқи хоҳиш ба каллапочашӯрбо забон, гурда, шуш, ҳасиб ва ғайраро низ андохтан мумкин аст. Каллапочаро баъди пухтанаш аз дег гирифта,  ба оби дег шалғам, кадуи поракардашударо андохта 30 дақиқа меҷӯшонанд. Ба оби каллапочашӯрбо биринҷ, нахӯд низ андохтан мумкин аст. Каллапочашӯрборо ба косаҳо кашида, бо пиёзи кабуд, қаламфур истеъмол мекунанд. Каллаю поча, дилу ҷигарро алоҳида ба табақҳо мекашанд. Масолеҳ;  1 калла, 4 поча, яктогӣ дилу шуш, ҷигар ва ғайра, 1 кг шалғам ва сабзӣ, 300 г каду, 250 г пиёз, 2 бандча пиёзи кабуд, мувофиқи табъ намак,  хӯриш лозим аст.
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Карамшӯрбо

**Карамшӯрбо**
 
* Тарзи тайёр намудани карамшӯрбо : гӯшт ва пиёзи резашударо дар равғани тасфон  то сурхшавӣ бирён мекунанд. Сипас, ба дег помидори резашуда ё хамираи помидори пухта  андохта, 10 дақиқа бирён мекунанд ва баъд сабзии наргасӣ ва картошкаи гирда-гирда  резашударо меандозанд. Баъди бирён шудани масолеҳ ба дег 3 литр об, қаламфур, намак, барги ғор, карами майдарезашуда андохта, 35-40 дақиқа меҷӯшонанд. Карамшӯрборо ба косаҳо кашида, ба рӯяш мурч ва кабудӣ  мепошанд. Бо қаймоқ ё ҷурғот низ истеъмол мекунанд. Ба 500 г гӯшт  150 г равған, 2 пиёз, 3-4 дона помидор, ё 1 қошуқ хамираи помидори пухта,   2-3 дона сабзӣ, 300 г картошка, 300 г карам, 1 дона қаламфур,  2-3 дона барги ғор, мувофиқи табъ намак, 1 қошуқча мурч, ним бандча шибит, кашнич ё ҷаъфарӣ лозим аст.

## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
* Карамшўрбо // Энсиклопедияи мухтасари рўзгордорӣ. Д., 1988, с. 213.
 
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Гулкарамшӯрбо

**Гулкарамшӯрбо**

* Тарзи тайёр намудани Гулкарамшӯрбо: Хомшӯрбояшро аз гӯшти лаҳми серравған ва аз устухони гӯсфанд ё гов мепазанд. Гулкарамро аз ӯзакаш ҷудо карда, бо пиёзу сабзии майдарезашуда якҷоя карда, ба хомшӯрбо меандозанд. Картошкаи доирашакл буридашуда ва намаку қаламфур низ илова мекунанд. Дар оташи паст 20 дақиқа меҷӯшонанд. Сипас, гулкарамшӯрборо ба косаҳо кашида, бо кабудӣ ва пиёзи кабуд истеъмол мекунанд. Ба 500 г гӯшт 1 кг гулкарам, 2 сабзӣ, 3 картошка, 1-2  пиёз 1 бандча кабудӣ ва пиёзи кабуд, намак ва адвиёт (мувофиқи  табъ) лозим аст.
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Шӯрбои тагҷаз

**Шӯрбои тагҷаз**

* Тарзи тайёр намудани Шӯрбои тагҷаз:Равғани поракардаи гӯсфандро каме об мекунанд. Гӯшти лӯнда-лӯнда резашударо дар равған то сурхшавӣ мебирёнанд. Баъд пиёз ва помидори поракардаро андохта,  боз 7-10 дақиқа бирён мекунанд. Пеш аз рехтани об, ба дег картошка андохта, онро як-ду маротиба мегардонанд. Пас 2,5 литр об андохта,  меҷӯшонанд. То ҷӯшидани об намак, як дона [қаламфури сурх, шибит ва кашничи резашуда меандозанд.  Як-ду дона [себи туршро реза карда, ба дег меандозанд (таъми хӯрок беҳтар мешавад). Баъд аз ҷӯшидани об, оташро паст карда, 1 соати дигар мепазанд. Таомро ба косаҳо мекашанд. Ба 500 г гӯшти гӯсфанд ё гов 100 г равғани дунба 500 г картошка,  4 дона помидор ё 2 қошуқ хамираи помидори пухта, 3 дона пиёз, 1 дона қаламфур, 1 бандча шибиту кашнич, барги ғор ва мувофиқи табъ намак  лозим аст.
## Нигаред
*Шӯрбо
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Ҳалвои қоқтӣ

**Ҳалвои қоқтӣ**

* Тарзи тайёр намудани Ҳалвои қоқтӣ: аввал як миқдор ордро дар дег бо равған бирён мекунанд. Баъд ба дег як коса шиннии тут андохта, қиём тайёр мекунанд. Ҳамин ки ғафсии шиннӣ атола барин шуд, ба он орди бирёнро ҳамроҳ карда, лат мезананд. Баъд аз лат задан орду шиннӣ хамир барин мешавад. Сипас, ба рӯи лаълӣ орд пошида, хамирро дар он паҳн мекунанд. Баъд аз сард ва сахт шудан ҳалвои қоқтиро порча-порча бурида, бар рӯяш орд мепошанд ва дар як қуттӣ чида мегузоранд.

## Нигаред
*Қаннодӣ
## Адабиёт
* С. Айнӣ: Ёддоштҳо (Куллиёт, Душанбе, 1962. Ҷилди 6, саҳ. 26)
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2. П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Ҳавлои тари шиннигӣ

**Ҳавлои тари шиннигӣ**

* Тарзи тайёр намудани Ҳалвои қоқтӣ: онро низ чун ҳалвои тари асалӣ тайёр мекунанд. Фақат ба ҷои асал шиннӣ мерезанд. Ҳалвои тари тайёрро ба табақчаҳои майда ё қанддонҳо кашида, ба рӯи он мағзи кӯфтаи писта ё чормағз мепошанд. Ба 3 истакон орди гандум 1 истакон равғани зард ё дунба, 1,5 истакон шиннӣ ва 2 қошуқ мағзи кӯфтаи писта ё чормағз лозим аст.

## Нигаред
*Қаннодӣ
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Ҳавлои тар аз шарбати тарбуз

**Ҳавлои тар аз шарбати тарбуз**

* Тарзи тайёр намудани Ҳавлои тар аз шарбати тарбуз: дилаи аз тухмҳояш тоза кардаи тарбузро хурд-хурд ба дег андохта, то ғафс шуданаш меҷӯшонанд. Ранги он қаҳвагӣ ва таъмаш ширин мегардад. Ордро таф дода, ба рӯи он шарбати тарбузро мерезанд ва 3-5 дақиқа меҷӯшонанд. Ҳалвои тарро ба табақчаҳо кашида, ба рӯяш мағзи кӯфтаи писта, бодом ва ё чормағз мепошанд. Ба 3 истакон орди гандум 1 истакон равғани зард, 1,5 истакон шарбати тарбуз, 2 қошуқ мағзи кӯфта лозим аст.

## Нигаред
*Қаннодӣ
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Ҳавлои тари бодомӣ

**Ҳавлои тари бодомӣ**

* Тарзи тайёр намудани Ҳавлои тари бодомӣ:  тарзи пухтани ҳалвои тари бодомӣ мураккабтар буда, он аз тайёр кардани хамир, шарбати қанд ва ба шаклҳои гуногун даровардани ҳалвои тар иборат аст. Хамири ҳалвои тарро бе хамиртурушфақат бо обу орд тайёр мекунанд. Хамири ҳалвои тар ба мисли хамири ош бояд сахт бошад. Баъди 40-50 дақиқа хамирро ба табақи чуқур андохта, то тунук шуданаш бо об омехта кардан мегиранд. Баъд хамири обакиро аз ғалбер гузаронда, дар шаклҳои гуногун бирён мекунанд ва ба табақҳои чуқур андохта, аз болояш шарбати гарми қанд (ғафсиаш 60-65%) мерезанд ва ба рӯяш мағзи кӯфтаи бодом мепошанд. Ба 5 истакон орди гандум 3 истакон равған, 2 истакон қанд, 1 қошуқ мағзи кӯфтаи бодом, чанд чакра ҷавҳари сирко ё мева лозим аст.

## Нигаред
*Қаннодӣ
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Ҳавлои тари асалӣ

**Ҳавлои тари асалӣ**

* Тарзи тайёр намудани Ҳавлои тари асалӣ: ин навъи ҳалвои тарро аз орди гандум, равған, асал ва чормағз тайёр мекунанд.Орди гандуми бехтаро дар равғани зард ё дунба то хурморанг шуданаш таф медиҳанд. Баъд ба он обу асал андохта, 3-5 дақиқа меҷӯшонанд. Ҳалвои тайёри гармро ба табақчаҳо кашида, баъди хунук шудан ба шакли чоркунҷаҳои 50-60 г мебуранд ва ба рӯяш чормағзи кӯфта мепошанд. Ба 3 истакон орд 1 истакон равғани зард ё дунба, 1 истакон асал, 1 истакон об ва 1 қошуқ чормағзи кӯфта лозим аст.

## Нигаред
*Қаннодӣ
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Тарҳавло

**Тарҳавло**

* Тарзи тайёр намудани Тарҳавло: тарзи пухтани тарҳавло чунин аст: 1 кг ордро аз элак гузаронида, ба зарф мегиранд. Ба болои орд  4 коса об андохта, бо қошуқ лат мезананд. Орди обшуда мисли шир мешавад. Пас аловро зери дег гиронида, ба он 1 кг равғани рустаниро метасфонанд. Баъд ба равған 1 кг шакар ҳамроҳ карда, то сурхшудани он мекобанд. Ба болои шакари сурхшуда широбаи тайёрро мерезанд. Оҳиста-оҳиста дег меҷӯшад. Ба тарҳавло пас аз 2 соат равған мепартояд  ва равған сурх мешавад. Атолаи ҷушидаистодаро ба тақсимчаҳо мебардоранд. Пас аз хунук шудан он мисли шавла мешавад.

## Нигаред
*Қаннодӣ
## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М: Советская Энциклопедия, 1969, - c. 609.  
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎