open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҷомадӯз

**Ҷомадӯз**  (форсӣ: **جامه دوز**) он ки ҷома медӯзад, он ки ба дӯхтани ҷома машғул аст.
* **Ҷомадӯзӣ** - ҳунари дӯхтани як навъи либоси гарми болоии пахтагини суннатӣ буда, дарозиаш аз зону поён аст. 
* **Хелҳои ҷома**: ҷомаи абра-астари кампахта, ҷомаи алоча, ҷомаи банорас, ҷомаи беқасаб, ҷомаи зеҳборик, ҷомаи серпахта; ҷомаи боронӣ (ҷомаи обногузар).
* **Ҷомавор/ҷомаворӣ**: либоси муносиб барои ҷома - матое, ки барои дӯхтани як ҷома кифоя мекунад. Асосан аз чит, сатин, пилтабахмал ва аксаран аз беқасаб медӯзанд. 
* **Абраашро аз 6 қисм мебуранд:**
* бари пушт (ба шакли чоркунҷаи яклухт),
* бари пеш (иборат аз ду қисм: нимаи рост ва чап),
* паҳлӯ (иборат аз ду қисм: нимаи рост ва чап),
* тирез (иборат аз ду ҷузъ: чап ва рост),
* остин (остини рост ва чап),
* гиребон (як қисми яклухт).
Ҳамчунин қисми болоии мобайни паҳлӯҳои чапу ростро мустақим бурида, ба зери бағал ду қулфаки мураббаъшакл мечаспонанд. Тамоми қисмҳои ҷомаро бо хатҳои рост ишора карда мебуранд. Ба ду нӯги гиребон аз риштаи пахтагӣ ё абрешимӣ камарча медӯзанд, ки дар сари сина воқеъ гашта, вазифаи тугмаро адо мекунанд. Андозаи ҷомаро хуб чен карда, баъд буридан лозим аст. Ҷомаи андозааш 48-50 (қадаш 3) чунин чен карда мешавад. Аввал бари пуштро мебуранд, ки 40 см паҳнӣ, 128-130 см дарозӣ (барқад) дорад. Сипас бари боло (25 см), бари поён (35 см)-и паҳлӯи рост ва чапро ба як андоза мебуранд. Дарозии бари пеш, ки аз ҷузъҳои чап ва рост иборат аст, ба дарозии бари пушт баробар (яъне 128-130 см) бояд бошад. Бари боло (сари сина) 12 см, бари доман 19-20 см мешавад. Дарозии остинро 105-107 см, бари нӯги остин ва саростинро мутобиқан 18-24 см карда мебуранд. Паҳнии болои тирез 4 см ва доманаш 10 см мешавад. Паҳнии гиребон бояд тахминан 4 см ва дарозиаш 105 см бошад. Астарро яклухт ба ҷузъҳои абра мувофиқ карда мебуранд. Астари тирезро низ баробари андозаи абраи он бурида, ба астари асосӣ мечаспонанд. Он бояд аз лас ё сатини ҳамранги ҷома интихоб шавад. Баъди абраю астарро бо ҳам пайвастан, ба нӯги остин, гиребон ва доман ҷиҳаки борик дӯхта, дар ҷои пайванди домани пеш ва паҳлӯ барои осон шудани роҳгардӣ аз чапу рост кӯсак мебароранд. Гиребони ҷомаро бо бараш яклухт ҳам буридан мумкин аст. Ҳангоми пайвастани астар, ҷойҳои барои андохтани пахта мувофиқро нодӯхта мемонанд. Онро танҳо баъди ба ҷома пахта кашида, лаганда кардан медӯзанд. Ба гиребон бо мошина 5-6 дарз медӯзанд. Баъди андохтани пахта онро хомкӯк зада, сипас аз бари пушти ҷома шурӯъ карда, ба росту чап лаганда мекунанд, ки масофаи байни онҳо бояд 2-3 см бошад. Тирезро зичтар лаганда кардан лозим. Байни абраю астари ҷома пахта истифода мебаранд. Ҷомаҳои аз чит, сатин ва пилтабахмал дӯхташударо сахт ғиҷим накарда, боэҳтиёт мешӯянд, зеро ҳангоми сахт тоб дода совидан пахтааш тӯда мешавад. Ҷомаҳои беқасаби кабудро, бо истифодаи хокаҳои шӯянда дар оби ширгарм эҳтиёткорона мешӯянд. Ҷомаҳои беқасаби рангаро бошад, дар козурии химиявӣ ё дар шароити хона бо усули химиявӣ (масалан, бо атсетон ва бензини авиатсионӣ) бозҳтиёт тоза кардан лозим аст.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/ҷомадӯз
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Кӯрпадӯз

**Кӯрпадӯз** (форсӣ: **کورپه دوز**) зане, ки ҳунари кӯрпадӯзӣ дорад, дӯзандаи кӯрпа.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Кӯрпадӯз

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Тӯй

**Тӯй** — номи маъмули маросимҳои мардумист, ки бо зиёфат баргузор мешаванд. Тоҷикон тӯйҳои гаҳворабандон, хатнасур, арӯсӣ ва дигар маросимҳоро баргузор мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Зардӯз

**Зардӯз**  (форсӣ: زردوز) ҳунарманде, ки бо торҳои зарину симин дар матоъҳо нақшу нигор медӯзад.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Зардӯз

Гурӯҳ:Касбҳо
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Арӯс

thumb|Либосҳои арӯсӣ дар Тоҷикистон
**Арӯс** () — духтаре, ки нав шавҳар кардааст; зан нисбат ба хонаводаи шавҳараш.

## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Арӯс

Гурӯҳ:Хонавода
Деҳоти Исмоили Сомонӣ

**Ҷамоати деҳоти Исмоили Сомонӣ** — ҷамоатест дар ноҳияи Деваштичи вилояти Суғди Тоҷикистон.

## Ҷойгоҳ
Ҷамоати деҳоти Исмоили Сомонӣ дар шимолу ғарби ноҳияи Деваштич дар зери қаторкӯҳҳои Туркистон воқеъ буда аз шимолу ғарб бо Ҷамоати Нофароҷи ноҳияи Истаравшан зиёда аз 30 км ҳаммарз мебошад. Аз тарафи шарқ бо Ҷамоати Калининобод, аз шимолу шарқи бо Ҷамоати Чавкандаки ноҳияи Истаравшан, аз тарафи шимол бо ноҳияи Истаравшан, аз ҷанубу ғарб бо ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ ҳамсарҳад мебошад. Ҳудуди Ҷамоат 12117 га аст.

## Иқлим
Иқлими мавзеъ субтропикии хушк буда, ҳаҷми боришотӣ аз 500 то 700 мм буда ҳарорати миёнаи ҳаво дар моҳҳои июн-июл 30-35 С, дар кӯҳҳо 12-15 С, дар моҳи январ −2-6 ва дар кӯҳҳо −12-15 С хушк мебошад.

## Ҷуғрофияи табиӣ
Сатҳи паҳни ноҳамвори теғадори Туркистон аз шимол ба ҷануб аз 500 метр то 4743 метр тадриҷан баланд шуда маркази Ҷамоат дар баландии 1050 м аз сатҳи баҳр ҷойгир мебошад. Ҷамоат аз захираҳои табии масолеҳи бинокорӣ (гил, хок, сангҳои таҳкурсӣ, сангҳои барои истеҳсоли оҳак) санги мармар бой мебошад. Хокҳои Ҷамоат асосан хоки хокистарранги тира, зардхок, шағалхок, инчунин хокҳои серсанг ва рег вомехӯранд. Хоки минтақаи бешазори арча ва доманаи кӯҳсор қаҳваранг ё худ доминаранг буда, поёнтар ба гашти дашт он ба тирахаки кушод ва зардхок таҷлил меёбад.

## Набототу ҳайвонот
Дар ҳамвории доманакӯҳҳо дар баландиҳои (1000—1900 метр) набототи биёбонию нимбиёбони эфемирҳо, шибоғ, шутурхор, ҷӯробак, кавар, ковук ва ғайра, дар куҳҳо дар баландиҳои зиёда аз 1100—1900 дар биёбони 
дамои хӯшадорҳо, лубиёҳо, гулҳо, буттаҳои зирк, настаранг, бодомӣ, бодоми талхак ва ғайраҳо мерӯянд. Дар водиҳои ноҳия бошад зироатҳои маданӣ, гандум, ҷав, ҷавдор, сулӣ, ҷуворимакка, нахуд, лаблабу, шалғам, турб, пиёз, сабзӣ, помидор, бодиринг, харбуза, каду, ангуру тут, себ, нок, шафтолу, зардолу,гелос парвариш меёбанд.
Олами ҳайвонотро юрмон, харгӯш, рӯбоҳ, гург, хуки ваҳшӣ, ҷайра, хирси мала, оҳу, бузҳои ёбоӣ; паррандаҳо: кабк, мурғи ҳилол, мастка, зоғ, уқоб, бургут, мусича, гунҷишк, фароштурук, акка, кабӯтари ёбоӣ, бедона, булбул; Моҳиҳо: ширмоҳӣ, гулмоҳӣ, пешонағафс-хазандаҳоро мор, калтакалос, сусмор, каждум, калпеса намояндагӣ мекунанд

## Деҳоти ҷамоат

## Пайвандҳо



Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Деваштич
Гейша

thumb|Ду гейша дар Кйото
**Гейша** (ба ) ки ба он Гейги (芸妓) ҳам гуфта мешавад дар Жопун ба заноне итилоқ мешавад, ки дар бахши саргармӣ ва ҳунарӣ иштиғол доранд ва ҳунарҳои онҳо шомили ҳунарҳои мухталифи жопунӣ мешавад, монанди рақс ва мусиқии клоссик.

## Адабиёт
* Аз Википедиаи порсӣ

Гурӯҳ:Ҷомеаи Жопун
Гурӯҳ:Фарҳанг дар Жопун
Гурӯҳ:Мусиқидонони аҳли Жопун
Гурӯҳ:Вожаҳо ва иборатҳои жопунӣ
Қаҳрамон

**Қаҳрамон** (), **диловар**, **далер**, **паҳлавон** — шахсе, ки бо диловарию мардонагӣ ва фидокорию корнамоии худ шуҳрат ёфтааст: қаҳрамони ватан, қаҳрамони меҳнат, қаҳрамони халқи тоҷик, халқи қаҳрамон, ҷанговари қаҳрамон, се карат қаҳрамон, қаҳрамон шудан.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Словари и энциклопедии на Академике/Қаҳрамон

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Зараррасонии байналхалқӣ

**Зараррасонии байналхалқӣ** - ҳуқуқвайронкуние, ки аз тарафи субъекти ҳуқуқи байналхалқӣ содир шуда, асоси ба вуҷуд омадани ҷавобгарии байналхалқӣ мегардад.
## Нигаред низ
* Зарар расонидан 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Роберт Саполски

**Роберт Саполски** (; ) — донишманди улуми аъсоб, инсоншиноси зист, ва нахустии шиноси аҳли Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ӯ ҳамчунини нависанда ва устоди донишгоҳ аст.

## Оғози зиндагӣ ва таҳсилот
Саполски дар Бруклин, Ню-Йорк дар оилаи аз муҳоҷирони Шӯравӣ ба дунёи омад. Ӯ ба унвони як яҳӯди ортодокс бузург шуд дар ҳоле, ки вақташро бо хондани дарбора Горилла ва тасаввури зиндагӣ бо онҳо майгузаронад. Ӯ 12 сола буд, ки барои нахусти шиносони нома май навишт. Дар даврони дабиристони дарбораи нахусти шиноси мутолиа мекард ва ба омӯхтани забон савоҳилӣ мепардохт.
Саполски худашро як худо нобовар тавсиф карда аст. Ӯ дар суханрониаш барои бунёди раҳои аз дайн гуфта аст, ки то ҳудуди 13 солагӣ дар хона ба унвони фардии мазҳабии (яҳӯдӣ ортодокс) бузург шуда аст ва дар даврони булӯғи худашро аз ҳар бовари мазҳабӣ раҳо карда аст.

Саполски дар 1978 милодии лисансашро дар инсоншиноси зистӣ аз донишгоҳи Ҳарвард дарёфт кард. Ӯ сипас ба Кения рафт то дар табиат ба мутолиа бар рӯй анитари дами кӯтоҳи вақти сарфи намояди. Ваии пас аз он ба Ню-Йорк бозгашт ва мадраки пи-эйч-ди худро дар асаб шиносӣ аз донишгоҳи Рокфеллер дарёфт кард.

Саполски аз авохири даҳаи 70 милодӣ то авохири даҳаи 90 милодӣ ҳар сол ба Африқо бози маиигашт ва ба муддат 8 то 10 соъат дар рӯз (дар бозаи ҳоии чаҳор моҳа) ба мутолиа бобӯнҳо мепардохт.

## Кор
Саполски акнӯни устоди донишгоҳ Ста́нфорд дар заминаи улӯми зистшинос, асаб шиносӣ, ва ҷарроҳии мағз ва аъсоб аст. Заминаи мутолиъотии ӯ бар масоилии монанди фишори равонӣ ва инҳитот асабӣ, ва ҳамчунини истиротижии ҳоии жени дармонӣ барои муҳофизат аз асаб ҳоии ҳассос мутамарказ аст.

Дар ҳоли ҳозири ӯ бар рӯй текникҳо интиқоли женҳо барои қавии сохтани селлулҳо асабӣ дар муқобили асарот нотавон кунанда чун Глюкокортикоид кор мекунад. Ӯ бо мутолиаи ҷамъиятӣ аз анитари дами кӯтоҳи дар Кения манбаи стресс ва робитаи шахсият ва улгӯҳо беморӣҳо муртабит бо стрессро дар онҳои мавриди баррасии қарор дода аст.

Пажӯҳишҳо Саполски ба таври густардаи тавассути нашриётии чуни шабака National Geographic, Ню Йорк Таймз, ва донишгоҳи Ста́нфорд мавриди тавваҷуҳи қарор гирифта аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «رابرت ساپولسکی»، ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد، http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=‎رابرت_ساپولسکی&oldid=17494183 (بازیابی‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۱۶).
Зарурати истеҳсолӣ

**Зарурати истеҳсолӣ** — дар ҳуқуқи меҳнатӣ дар ҳолатҳои фавқулода ва ғайричашмдошти қаблан пешбинишуда ногузир будани иҷрои корҳои таъхирнопазире, ки фаъолияти муътадили корхонаву ташкилот ва муассиса ба он вобаста аст.

## Тавсиф
Дар мавриди зарурати истеҳсолӣ корфармо ҳақ дорад кормандро бидуни розигии ӯ ба муддати то 1 моҳ ба кори дигари дар шартномаи меҳнатӣ дарҷ нагардида гузаронад. Дар айни замон кормандро ба коре, ки хилофи вазъи саломатии ӯст, гузаронидан мумкин нест. Дар давраи муваққатан ба кори дигар гузаронидан ба корманд аз рӯи кори иҷрокардааш, вале на камтар аз музди миёнаи пештара, ҳақ дода мешавад. Муҳлатҳои ниҳоии гузаронидан ба кори дигар, инчунин ҳаҷми мушаххаси музди меҳнат бинобар зарурати истеҳсолӣ дар шартномаи коллективӣ муқаррар карда мешавад. Агар шартнома баста нашуда бошад, онро корфармо баъди машварат бо мақоми намояндагии кормандон муайян менамояд (Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 40). Дар қонунгузории Федератсияи Русия гузаронидан ба кори дигар бинобар зарурати истеҳсолӣ барои пешгирӣ ё рафъи офати табиӣ; садамаи истеҳсолие, ки оқибатҳои он бояд фавран бартараф карда шаванд; пешгирии ҳодисаҳои нохуш; аз кор бозистодан; маҳвшавӣ ё харобшавии амволи давлатӣ ё ҷамъиятӣ ва дигар ҳолатҳои истисноӣ иҷозат дода намешавад. Иваз кардани корманде, ки бо сабабҳои узрнок дар ҷои кораш ҳозир нашудааст, зарурати истеҳсолӣ ба шумор меравад. Ба кори дигар гузаронидан бинобар зарурати истеҳсолӣ, аз ҷумла бинобар иваз кардани корманди муваққатан дар кор ҳозирнабуда, тавассути фармон ё амри роҳбари корхона, ташкилот, муассиса ба расмият дароварда мешавад. Гузариш ба кори дигарро рад кардани корманд, дар сурати набудани сабабҳои узрнок, вайронкунии интизоми меҳнат ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи кор
Захира кардани мол

**Захира кардани мол** — 1. Маҷмӯи ашё ва сарватҳои моддӣ, ки дар моликияти ин ё он шахс (Шахси воқеӣ ё ҳуқуқӣ) муассисаи давлатӣ ё мутааллиқ ба ин ё он ташкилот бо ҳуқуқи идораи оперативӣ ё пешбурди хоҷагидорӣ нигоҳ дошта мешавад. Ба захираи мол пул ва қоғазҳои қиматнок низ ворид мешаванд.

2. Маҷмӯи ашё ва ҳуқуқҳои амволӣ барои гирифтани ашё ё қаноатмандии амволӣ аз дигар ашхос (актив).
 
3. Маҷмӯи ашё, ҳуқуқу уҳдадориҳои амволӣ, ки вазъу ҳолати амволии (дороиӣ) дорандаи онро (соҳиби онро) нишон медиҳанд (актив ва пассив).
## Нигаред низ
* Захира 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Захираи асъорӣ

**Захираи асъорӣ** — захираҳои расмии асъори хориҷй дар бонкҳои марказӣ ё
дигар ташкилотҳои молиявии кишвар, ё ин ки дар ташкилотҳои байналхалқии кредитӣ-асъорӣ мебошад. Захираҳои асъорӣ барои ҳисоббаробаркунии байналхалқӣ пешбинӣ шудаасг.
## Нигаред низ
* Асъор
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Асъор‎
Зархаридӣ

**Зархаридӣ** — амале, ки барои ҷалб дар амалиёти мусаллаҳона ва ё иштирок дар низоъҳои ҳарбӣ анҷом дода мешавад; ҷиноятест алайҳи сулҳу амнияти инсоният.

## Шаклҳо
Шаклҳои зархаридӣ:

# Ҷалб, таълим, маблағгузорӣ ва таъминоти моддии зархарид, инчунин истифодаи ӯ дар задухӯрди мусаллаҳона ё амалиёти ҷангӣ.
# Иштироки зархарид дар низои ҳарбӣ ё амалиёти ҷангӣ.

Дар сатҳи ҷаҳонӣ чандин санадҳои байналмилалӣ-ҳуқуқӣ барои мубориза бо зархаридӣ қабул шудааст, аз ҷумла, Конвенсияи Гаага дар бораи ҳуқуқ ва вазифаҳои давлатҳои бетараф ва шахсон дар ҷанги хушкӣ (1907), Протоколҳои иловагии I ва II (1977) ба Муоҳидаҳои Женева (1949), Конвенсия оид ба манъи ҷалб, истифода, маблағгузорӣ ва таълими зархаридон (1989). Мувофиқи КҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон барои зархаридӣ ҷазои маҳрум кардан аз озодӣ ба муҳлати 5-12 сол ва агар ҳамин кирдор бо истифода аз мақоми хидматӣ ё нисбати ноболиғ содир шуда бошад, ҷазои маҳрум кардан аз озодӣ ба муҳлати 7-15 сол бо мусодираи амвол муқаррар шудааст. Инчунин дар сурати иштирок дар задхӯрди мусаллаҳона ё амалиёти ҷангӣ маҳрум кардан аз озодӣ ба муҳлати 12-20 сол татбиқ мешавад. Субъекти зархаридӣ: шахсони мукаллафи ба синни 16 расида; тарафи субъективии зархаридӣ: мавҷуд будани гуноҳ дар шакли қасд. Шартҳои киро кардани одамон хаттӣ (дар намуди шартнома) ва ё даҳонӣ муайян шуда метавонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Муоҳидаҳои Женева аз 12-уми августи соли 1949 ва Протоколҳои иловагӣ ба онҳо. Д., 2002;
* Тафсир ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2005;
* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д., 2012.
* Большая юридическая энциклопедия. М., 2010.

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Захира

**Захира** — чизе, ки барои эҳтиёт нигоҳ дошта мешавад, пасандоз (чунончӣ, бонк барои нигаҳдорӣ қоғазҳои қиматноки з а х и р а  карда шударо қабул мекунад).
## Нигаред низ
* Пасандоз
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Захираҳои об

**Захираҳои об** - захираҳои оби рӯизамини ва зеризаминие, ки дар
объектҳои обӣ қарор доранд ва истифода мешаванд ва ё истифода хоханд шуд.
## Нигаред низ
* Об
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон
Гурӯҳ:Захираҳои обӣ
Зиддиконститутсионӣ

**Зиддиконститутсионӣ**, **ғайриконститутсионӣ**, **хилофи [[Конститутсия]]** — дар ҳуқуқи конститутсионӣ мухолифати қонун, дигар санади меъёрии ҳуқуқӣ, шартномаи дохилидавлатӣ ё байналмилалӣ ба меъёрҳои Конститутсия.

Зиддиконститутсионӣ эътироф шудани санадҳои меъёрии ба қувваи қонунӣ даромада ё муқаррароти алоҳидаи онҳо минбаъд маънои гум кардани қувваи амалашонро дошта, дар амал татбиқ намешуданд. Яке аз ваколатҳои Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян кардани мувофиқати қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон, Президент, Ҳукумат, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ ва дигар мақомоти давлатию ҷамъиятӣ, қарордодҳои байналмилалии ба қувваи қонун надаромадаи Тоҷикистон ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад (Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 89). Дар сурати ошкор гардидани зиддиконститутсионӣ будани санадҳои меъёрию ҳуқуқии амалкунанда Суди конститутсионӣ дар қарори худ муайян мекунад, ки ин санадҳо аз лаҳзаи қабул шуданашон аз тарафи мақомоти дахлдор беэътиборанд ё пас аз баровардани қарор оид ба зиддиконститутсионӣ эътироф намудани онҳо эътибори ҳуқуқиашонро гум мекунанд. 

Ҳангоми муайян кардани мувофиқат доштани санади ҳуқуқии мақомоти давлатӣ ё шартномаи байни онҳо ба Конститутсия чунин ҳолатҳо ба эътибор гирифта мешаванд: 1) мазмуни меъёри санад ё шартнома; 2) шакли санади ҳуқуқӣ ё шартнома; 3) баимзорасӣ, бастан, қабул, интишор ва мавриди амал қарор додани санад ё шартнома; 4) меъёри Конститутсия дар бораи таҷзияи ҳокимияти давлатӣ ба қонунгузорӣ, иҷроия ва судӣ; 4) ҳадди салоҳияти мақомоти ҷумҳуриявӣ ва маҳаллӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Катков рӯди Б., Корчиго Е. В. Конституционное право. М., 1999;
* Шухарева А. В. К вопросу о последствиях признания правового акта неконституционным: опыт работы Конституционного Суда РФ // Юридическая наука и практика: Вестник Нижегородской академии МВД России, № 1 (25) 2014;
* Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2016.

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зиёни иқтисодии экологӣ

**Зиёни иқтисодии экологӣ** — бар асари ифлосшавии муҳити табиии атроф, касодшавии вай, вайроишавии сохтҳои экологӣ ва дигар фаъолиятҳои манфие, ки дар натиҷаи таъсири онҳо хусусияти фоидаоварии
табиат, муҳити табиии атроф, объектҳои табий вайрон мешавад.
## Нигаред низ
* Зиён
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зона

**Зона** — (аз калимаи русии зона) минтақа, ноҳия, доира, қитъаҳои қаламрави колонияҳои ислоҳӣ мебошад. Масалан, зонаи истиқоматӣ, зонаи истеҳсолот, зонаи маъмурӣ ва ғайра

## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зинаи апелятсионӣ

**Зинаи апелятсионӣ** — аввалин маротиба дар системаи судҳои иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ шудааст. Дар айни замон эинаи аисллягснонӣ дар Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон амал
менамояд. Пешбурди парванда дар зинаи апеллятсионӣ дар Кодекси мурофиаи судии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон институти нав аст. Зинаи мазкур барои санҷиши санадҳои судии эътибори қонунй пайдо
накарда таъйин шудааст.
Ҳангоми баррасии парванда дар зинаи апеллятсионӣ он ба таври пурра аз сари нав дида баромада мешавад. Дар ин зина риояи қонунҳои мурофиавӣ ва моддӣ аз ҷониби суди зинаи якум (аввал), ҳолатҳои воқеии кор пурра моҳиятан санҷида мешавад.
Муҳокнмаи парванда дар зинан апеллятснонӣ дар маҷлиси судӣ бо хабар
додани шахсони дар парванда иштироккунанда аз ҷониби суд гузаронида мешавад.
Танҳо дар мавриди бекор кардани таъйинот дар бораи рад кардани қабули аризаи даъво, дар бораи баргардонидани аризаи даъво, боздоштан ва қатъ карданн пешбурдн парванца, бе муҳокима монондани даъво зинаи аисллятсиоий парвандаро ба баррасии нав ба зинаи аввал мефиристонад.
Зннаи апеллятсионӣ дар фарқият аз зинаҳои кассатсионню назоратӣ салоҳияти ба баррасии нав фиристодани парвандаро надорад. Зинаи апеллятсионӣ нарвандаро ба таври дастачамъй
баррасн намуда, қарор мебарорад, ки онро ҳамаи судяҳо имзо менамоянд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳабси амвол

**Ҳабси амвол** — ҳаракати тафтишотиест, ки бо мақсади таъмин намудани имконияти мусодираи амвол ва ё пардохти зарари аз ҷиноят расонидашуда аз тарафи муфаттиш ба амал бароварда шуда, моҳияташ аз он иборат аст, ки амволи гумонбаршаванда ё айбдоршаванда ба ҳабс гирифта
мешавад. Соҳибмулки он ҳуқуқи ихтиёрдориро муваққатан аз даст медиҳад. Дар ҳолати ҳабси пули баамонатгузошташуда нисбати он ҳама гуна муомилот қатъ мегардад.
Ҳабс ба молу мулки айбдоршаванда, гумонбар ва ё шахсоне, ки мувофиқи
қонун барои кирдори онҳо ҷавобгарии моддӣ мебаранд ва ё дигар шахсоне,
ки молу мулки бо роҳи ҷинояткорона ба даст овардашуда дар соҳибии онҳост, гузошта мешавад. Ба он ашёе, ки ба худи айбдоршаванда ва ё шахсони
дар таъминоти ӯ буда заруранд, ҳабс гузошта намешавад. Рӯйхати ин гуна
ашёро қонунгузории ҶГ муайян намудааст. 
## Нигаред низ
* Ҳабси маъмурӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳабси маъмурӣ

**Ҳабси маъмурӣ** — яке аз навъҳои ҷазои маъмурӣ ба ҳисоб меравад. Дар ҳолатҳои истисной барои баъзе намудҳои ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ба муҳлати то 15 шабонарӯз муқаррар ва татбиқ карда мешавад.
Ҳабси маъмурӣ аз тарафи суди ноҳиявӣ (шаҳрӣ) таъйин карда мешавад.
Ҳабси маьмурӣ нисбат ба занони ҳомила, заноне, ки фарзандони ноболиги то синни 12-сола доранд ва шахсоне, ки ба синни 18-сола нарасидаанд, ба маҷрӯҳони гурӯҳи якум ва дуюм татбиқ карда намешавад (моддаи 31 Кодекси ҶТ дар бораи Ҳуқуқвайронкунии маъмурй).
## Нигаред низ
* Ҳабси амвол
* Ҷазо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мардикор

**Мардикор**  () —  муздур, коргари кирояи рӯзбайъ: бозори мардикор, мардикор гирифтан, мардикор киро кардан.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Мардикор

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Қолинбофӣ

мини|Зани қолинбоф дар маҳалли Ҳунармандони Қалъаи Хуҷанд, августи 2025
**Қолинбофӣ** — яке аз ҳунарҳои анъанавии мардуми тоҷик аст. Он дар Эрон ва Чину Ҳиндустон низ маъмул буд. Таърихнигорон тахмин мекунанд, ки тақрибан ду ҳазор сол қабл дар ҳудуди Осиёи Марказӣ қолинҳо бофта мешудаанд. Онҳо дар аввал якранг ва бепат буданд ва маъмулан барои гарм нигоҳ доштани хонаҳо истифода мешуданд. Баъдан одамон қолинро бо нақшу нигор ва рангҳо ороста, барои ороиши хонаҳо ҳам ба кор мебурдагӣ шуданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Зиёни маънавӣ

**Зиёни маънавӣ** — дар ҳуқуқи гражданӣ азобу машаққатҳои рӯҳиву маънавӣ ва ҷисмонии шахсро меноманд, ки дар натиҷаи амалҳои зиддиҳуқуқии шахси дигар ба вуҷуд оварда шудаанд (масалан, паст задани шаъну эътибори корӣ бо роҳи паҳн намудани маълумоти бардурӯғ, дахолат кардан ба ҳаёти шахсӣ ва ғайра).
Мувофиқи м. 1115 КГ ҶТ зарари маънавӣ дар сурати мавҷуд будани гуноҳи зараррасон аз ҷониби зараррасон ҷуброн карда мешавад.

Қонунгузории гражданӣ ҳолатҳои зерини чуброни чдрари маьнавнро пешбинӣ кардаасг: 
а) агар зарар ба ҳает ва саломатни шаҳрванд аз манбаи хатари калон расида бошад; 
б) агар зарар ба шаҳрванд дар натиҷаи ғайриқонунӣ маҳкум кардан, ғайрнқонунӣ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидан, ба сифати чораҳои эҳтиётӣ ғайриқонунӣ истифода бурдани баҳс, забонхат барои ба ҷое нарафтан, ғайриқонунӣ андешидани ҷазои маъмурӣ дар шакли ҳабс ё корҳои ислоҳи меҳнатӣ расонида шуда бошад; в) агар зарар дар натиҷаи паҳн кардани маълумоте, ки шаъну эътибор ва обрӯи корнро паст мезанад, расонида шуда бошад (қ. 2 м.1115 КГ ҶТ).
## Нигаред низ
* Зиёни молумулкӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зиёни молумулкӣ

**Зиёни молумулкӣ** — зиёни молумулкӣ яке аэ навъҳои эараррасонист.
Навъи дигари онро зарар ба неъматҳои ғайримолу мулкӣ (зарар ба ҳаёт ва саломатии шаҳрванд) меноманд.
Дар натиҷаи эарари молумулкӣ (амволӣ) миқдори амвол кам ва сифати он паст гашта, арзиши он нуқсон
пайдо мекунад, ннчунин намуди мол осеб мебинад ва ё амвол несту нобуд мегардад.
Таҳти мафҳуми зарари молумулкӣ дар илми ҳуқуқи гражданӣ эарар ба молу мулки давлат, шаҳрванд, шахси юридикӣ, воҳидҳон марэию маъмуриро мефаҳманд. Зарари молумулкӣ ба маънои зиён низ истифода мешавад. Зарарнок ифодаи пулии зарари молумулкист. Тибқи қонунгузории граждании ҶТ зараре, ки бо амал (беамалӣ)- и ғайриқонунӣ ба шахс ё амволи шаҳрванд, инчунин ба шахси ҳуқуқӣ, давлат расонида шудааст, бояд дар ҳаҷми пурра аэ ҷониби шахсе, ки эарар расонндааст, ҷуброн карда шавад ( қ I м 1079 КГ ҶТ).
Инчунин қонун метавонад уҳдадории чуброни зарарро ба зиммаи шахсе гузорад, ки зараррасон намебошад. Кодекси граждании ҶТ оид ба чуброни эарари молумулкӣ ва ӯхдадориҳо вобаста ба расоиидани эарар
меъёрҳои ҳуқуқиеро пешбинй кардааст, ки онҳо ҳама ҳолату ваэъиятҳои ба эарари молумулкӣ алоқадорро фаро гирнфтаанд (м.м. 1079, 1080, 1083, 1084, 1085, 1086, 1088, 1089, 1090, 1091, 1092,1093,1094, 1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102 ва ғ. КГ ҶТ).
## Нигаред низ
* Зиёни маънавӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Табақ

**Табақ**   (форсӣ: **طبق**)  зарфи паҳн барои кашидани хӯрокҳои ғализ; табақи лангарӣ табақи калон; табақи чӯбин табақи аз чӯб тарошидашуда; дегу (косаву табақ) зарфҳои хӯрокпазӣ ва хӯрокхӯрӣ; ҳар яке аз ду нимаи кушода ва басташавандаи дар, тиреза.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Табақ

Гурӯҳ:Зарф
Табақча

**Табақча**  (форсӣ: **طبق چه**) зарфи чӯбӣ, чинӣ ва филизӣ барои кашидани таом.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Табақча

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Қассоб

**Қассоб**  (форсӣ: **قصاب**) он ки гову гӯсфанд ва ғ. барои гӯшт мекушад, гӯштфурӯш; маҷ. бераҳм, ҷаллод; ба дасти қассоб гирифтор шудан дар банди одами золиму ҷаллод афтодан; гунҷишкро (ё чумчуқро) кӣ кушад? қассоб! (зарб.) корро бояд кордон кунад.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Қассоб

Гурӯҳ:Касбҳо
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Суфра

**Суфра** (), **[[дастархон]]** — пӯсте, ки дар он хамир рост кунанд; суфраи мешӣ; дили худро пеши касе суфра кардан замири дили худро ба касе гуфта додан, чизеро аз касе пинҳон накардан.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Словари и энциклопедии на Академике/Суфра
Мунаҷҷим

**Мунаҷҷим** () — ситорашинос, ки аз рӯи вазъияти ситораҳо пешгӯӣ мекунад, донандаи илми нуҷум, астролог, мутахассиси илми ҳайат, астрономия, ситорашинос.

## Адабиёт
* Словари и энциклопедии на Академике/Мунаҷҷим

Гурӯҳ:Касбҳо
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Созмони ҳамкории исломӣ

**Cозмони ҳамкории исломӣ** ( (OIC), ) — созмони байналмилалии кишварҳои исломӣ (то соли 2011 номаш — Созмони конфронси исломӣ (ОИК). Дафтари марказии созмон дар шаҳри Ҷиддаи Арабистони Саудӣ веқеъ аст.

## Таърих
25 сентябри соли 1969 дар конфронси сарони давлатҳои исломӣ дар шаҳри Рабат Марокашба ҳадафи таъмини ҳамкории исломӣ дар соҳаи иҷтимоӣ, иқтисодӣ, сиёсӣ, мубориза бар зидди мустамликадорӣ ва нажодпарастӣ ва дастгирии Ташкилоти озодихоҳии Фаластин таъсис дода шудааст.

## Аъзоёни Cозмони ҳамкории исломӣ
#  Озарбойҷон — Ҷумҳурии Озарбойҷон
#  Албания — Ҷумҳурии Албания
#  Алҷазоир — Ҷумҳурии Халқӣ Демократии Алҷазоир
#  Афғонистон — Ҷумҳурии Исломии Афғонистон
#  Бангладеш — Ҷумҳурии Халқии Бангладеш
#  Баҳрайн — Подшоҳии Баҳрайн
#  Бруней — Бруней Доруссалам
#  Буркина-Фасо — Ҷумҳурии Демократии Буркина-Фасо
#  Габон — Ҷумҳурии Габон
#  Гамбия — Ҷумҳурии Гамбия
#  Гвинея — Ҷумҳурии Гвинея
#  Гвинея-Бисау — Ҷумҳурии Гвинея-Бисау
#  Ҷибути — Ҷумҳурии Ҷибути
#  Миср — Ҷумҳурии Мисри Араб
#  Индонезия — Ҷумҳурии Индонезия
#  Иордания — Подшоҳии Ҳошимии Иордания
#  Ироқ — Ҷумҳурии Ироқ
#  Эрон — Ҷумҳурии Исломии Эрон
#  Яман — Ҷумҳурии Яман
#  Камерун — Ҷумҳурии Камерун
#  Қазоқистон — Ҷумҳурии Қазоқистон
#  Қатар — Давлати Қатар
#  Кот-д’Ивуар — Ҷумҳурии Кот-д’Ивуар
#  Қирғизистон — Ҷумҳурии Қирғизистон
#  Ҷазираҳои Комор — Ҷумҳурии Федеративӣ-Исломии Ҷазираҳои Комор
#  Кувайт — Давлати Кувайт
#  Лубнон — Ҷумҳурии Лубнон
#  Либиё — Ҷумҳурии Сосиалистӣ Халқии Либиёи Араб
#  Мавритания — Ҷумҳурии Исломии Мавритания
#  Малайзия — Федератсияи Малайзия
#  Мали — Ҷумҳурии Мали
#  Ҷазираҳои Молдив — Ҷумҳурии Молдив
#  Марокаш — Подшоҳии Марокаш
#  Мозамбик — Ҷумҳурии Мозамбик
#  Нигер — Ҷумҳурии Нигер
#  Нигерия — Ҷумҳурии Федеративии Нигерия
#  Имороти Муттаҳидаи Арабӣ — Имороти Муттаҳидаи Арабӣ
#  Умон — Султонии Умон
#  Покистон — Ҷумҳурии Исломии Покистон
#  Арабистони Саудӣ — Подшоҳии Арабистони Саудӣ
#  Сенегал — Ҷумҳурии Сенегал
#  Сингапур — Ҷумҳурии Сингапур
#  Сурия — Ҷумҳурии Сурияи Араб
#  Сомали — Сомали
#  Судан — Ҷумҳурии Судан
#  Серра-Леоне — Ҷумҳурии Серра-Леоне
#  Того — Ҷумҳурии Того
#  Тоҷикистон — Ҷумҳурии Тоҷикистон
#  Тунис — Ҷумҳурии Тунис
#  Туркманистон — Туркманистон
#  Туркия — Ҷумҳурии Туркия
#  Ӯзбекистон — Ҷумҳурии Ӯзбекистон
#  Уганда — Ҷумҳурии Уганда
#  Фаластин — Давлати Фаластин
#  Чад — Ҷумҳурии Чад

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Официальный сайт ОИК 
* Густерин П. Турецкий ғамбит 

Гурӯҳ:Созмонҳои байналмилалӣ
Гурӯҳ:Ташкилоту созмонҳо аз рӯи алифбо
Ҳавзаи интихоботии бисёрмандатӣ

**Ҳавзаи интихоботии бисёрмандатӣ** — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои интихоби аъзои Маҷлиси миллӣ панҷ ҳавзаи интихоботии бисёрмандатӣ, аз ҷумла дар ВМКБ, вилоятҳо, шаҳри Душанбе ва дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ташкил карда мешавад, ки аз ҳар кадом ҳавза 5-нафарӣ соҳиби ваколатномаи аъзои Маҷлиси миллӣ мегардад. Инчунин барои интихоби 35 фоизи ҳайати Маҷлиси намояндагон тибқи низоми мутаносибй дар марзи Ҷумҳурии Тоҷикистон як ҳавзаи бнсёрмандатаи умумиҷумҳурӣ ташкил карда шуда, дар он 22-нафар соҳиби ваколатномаи вакили Маҷлиси намояндагон мегарданд.
## Нигаред низ
* Интихобот
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳаёт ва қонун (маҷалла)

**«Ҳаёт ва қонун»** — маҷаллаи назариявӣ ва сиёсию ҳуқуқии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тибқи Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 апрели соли 1997 № 691 «Дар бораи сиёсати ҳуқуқӣ ва таъмини тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 августи соли 1997 №383 «Дар бораи чораҳои беҳтар намудани тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандон ва кори ҳуқуқӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон » ба чоп мерасад. Дар маҷалла мақолаю маводи пешниҳоднамудаи мутахассисон, роҳбарони мақомоти ҳуқуқӣ, кормандони мақомоти илмии ҷумҳурӣ ва инчунин матни қонунҳо нашр мешаванд. Шумораи нахустини маҷаллаи «Ҳаёт ва қонун» соли 2002 аз чоп баромад.
## Нигаред низ
* Маҷалла
## Эзоҳ

Маҷаллаҳо
Гурӯҳ:Маҷаллаҳо ба забони тоҷикӣ
Ҳакамияти меҳнатӣ

**Ҳакамияти меҳнатӣ** — агар дар комиссияи оштидиҳй тарафҳои баҳси (низои) кории коллективй дар давоми даҳ рӯз ба созиш наоянд, бо иштироки ҳукумати ноҳия ё шаҳр  Ҳакамияти меҳнатӣ таъсис дода
мешавад. Ҳайати Ҳакамияти меҳнатӣ ро аз рӯи ҳар баҳс (низоъ) миқдоран ва узван тарафҳо муайян мекунанд. Раиси Ҳакамияти меҳнатӣ бо созишномаи тарафҳо аз ҷумлаи аъзои ҳамин Ҳакамияти меҳнатӣ тасдиқ карда мешавад. Ба ҳайати Ҳакамияти меҳнатӣ вакилони халқ, намояндагони мақомоти иттифоқҳои касаба, мақомот
оид ба меҳнат ва шуғли аҳолӣ, мутахассисони коршинос ва шахсони дигар дохил шуда метавонанд.
Ҳакамияти меҳнатӣ баҳси кории коллективиро бо иштироки ҳатмии намояндагони тарафҳо ва дар мавриди зарурат бо намояндагони мақомоти дигари манфиатдор ҳаллу фасл мекунанд.
Ҳакамияти меҳнатӣ бояд дар давоми даҳ рӯзи таъсис ёфтанаш дар хусуси баҳси меҳнатӣ қарори дахлдор кабул намояд.
Агар тарафҳо қаблан дар бораи иҷрои қарор созишнома имзо карда бошанд, қарори Ҳакамияти меҳнатӣ воҷиб аст.
Тарафҳо ва мақомоти опггидиҳанда вазифадоранд, ки барои рафъи сабаби ҳолатҳое, ки боиси баҳси (низои) кории коллективй гаштаанд, тамоми имкониятро истифода намоянд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳақиқат дар мурофиаи ҷиноятӣ

**Ҳақиқат дар мурофиаи ҷиноятӣ** — мақсади асосии исботкунӣ дар парвандаи ҷиноятӣ мебошад. Фаъолияти мақомоти давлатӣ дар мубориза бар зидди ҷинояткорӣ он вақт самарабахш мегардад, ки агар қарори онҳо
нисбат ба ҳар як парванда аз рӯи ҳақиқат қабул шуда бошад, Баҳри ин мақомоти таҳқиқ, муфаттиш ва суд бояд ҳодисаи ҷинояти содиршударо аниқ ва пурра дарк намоянд, хулосаҳои онҳо бояд ба воқеияти гузашта
мувофиқат намояд. Танҳо дар сурати мувофиқат намудани хулосаҳои онҳо ба воқеияти замони гузашта ҳақиқат  дар маврида парвандаи ҷиноятӣ бар қароршуда ҳисоб мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳақиқати Солидӣ

**Ҳақиқати Солидӣ** — маҷмӯи ҳуқуқии асрҳои У-У1 буда, дар давраи шоҳии Хлодвиг таҳия шудааст. Ҳақиқати Солидӣ муносибатҳои дохили обшинагиро ба танзим оварда, асосан аз меъёрҳои ҳуқуқи ҷиноӣ ва ҳуқуқи мурофиаи ҷиноӣ иборат буд. Ҳамзамон қонун табдилёбии моликияти авлодиву обшинагиро ба моликияти хусусии инфиродию оилавии феодалӣ низ инъикос кардааст.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳавасмандгардонӣ

**Ҳавасмандгардонӣ** — барои комёбиҳои меҳнатӣ, кори бардавом ва бенуқсон, навоварӣ дар меҳнат ва дигар дастовардҳои меҳнатӣ корфармо аз чунин тадбирҳои ҳавасмандгардонӣ истифода мебарад:
* эълони раҳматнома;
* додани мукофот;
* мукофонидан бо туҳфаи пурқимат;
* сарфароз гардондан бо ифтихорнома;
* сабти ном дар Лавҳаи ифтихор, фахрӣ ва Дафтари фахрй.
Бо қоидаҳои тартиботи дохилии меҳнатӣ ҳамчунин дигар навъҳои ҳавасмандгардонӣ пешбинӣ шуда метавонанд. Кормандон барои хидматҳои махсус ба нафъи ҷомеа ва давлат ба мукофотҳои давлатӣ пешниҳод шуда
метавонанд.
## Нигаред низ
* Интихобот
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Арафа

**Арафа** (арабӣ:  **عرفه**) номи рӯзи нуҳуми моҳи зулҳиҷҷа, ки ҳоҷиён он рӯзро дар кӯҳи Арафот (назди Макка) мегузаронанд; рӯзи пеш аз иди Қурбон; як рӯз ё чанд рӯзи пеш аз ҳар ид ё ягон маърака: арафаи интихобот, арафаи ҷашни истиқлол.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Арафа

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Ҳаракат (дар ҳуқуқ)

**Ҳаракат (дар ҳуқуқ)** — ин рафтори фаъолона и шахс мебошад. Он намуди аз ҳама паҳнгардидаи кирдори барои ҷамъият хавфнок аст. Аксарияти ҷиноятҳои дар қисми махсуси КҶ ҶТ пешбинишуда танҳо тавассути ҳаракат содир мешаванд.
Ҳаракат бояд аз рӯи ирода, бошуурона ва мақсаднок бошад. Ҳаракат ҳамчун рафтори фаъолонаи шахс дар ҷунбонидани бадан зоҳир мегардад. Ҳаракат баданҷунбонии мақсаднок ва бошууронаи шахс мебошад. Ғайр
аз ин, мафҳуми ҳаракат инчунин ҷунбонидани забон ва баровардани овозро низ дарбар мегирад, масалан, дар ҷиноятҳои туҳмат, таҳқир ва ғ. Истифодаи қувваҳои табий, ҳаракати механизмҳои гуногун ва г. низ ба
мазмуни ҳаракат дохил мешаванд, агар шахс ин қувва ва механизмҳоро вобаста ба мақсади худ истифода бурда тавонад. Ҳаракат ду хел мешавад:
# ҳаракати одӣ, ки танҳо аз як баданҷунбонӣ иборат аст (задан-расонидани зарари ҷисмонӣ, ишора-тахқир ва ғайра).
# ҳаракати мураккаб, ки аз маҷмӯи баданҷунбонӣ ё фаъолият иборат аст  (сохтакории ҳуҷҷатҳо ҳангоми қаллобй ва ғ) 
## Нигаред низ
* Ҳуқуқвайронкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳимояи дипломатии шаҳрвандон

**Ҳимояи дипломатии  шаҳрвандон** — ҳифзи ҳуқуқ ва озодиҳои конвенсионӣ, ки дар созишномаҳои байналмилалӣ мустаҳкам гардидааст ва давлат онҳоро ба воситаи намояндагии дипломатӣ ва консулӣ ба шаҳрвандони дар хориҷа мавқеъ гирифта, дар ҳолати вайрон кардан ё ин ки кӯшиши вайрон кардани онҳо мерасонад. Дар ҳолатҳои алоҳида чунин муҳофизат мувофиқи шартномаи байнидавлатӣ инчунин ба шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии давлатҳои сеюм расонида мешавад (муҳофизати вакилона).
## Нигаред низ
* Ҳимояи дипломатӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳимояи дипломатӣ

**Ҳимояи дипломатӣ**  — аз тарафи давлат ҳимоя кардани шаҳрвандони худ, ки дар хориҷа мебошанду ҳолатҳои вайронкунӣ ва ё кӯшиши ҳуқуқвайронкунӣ ва озодиҳои конститутсионии онҳо ва ё ҳуқуқ ва озодиҳое, ки аз тарафи шартномаҳои байналмилалӣ пешбинй гардидаанд, вуҷуд доранд.
## Нигаред низ
* Ҳимояи дипломатии шаҳрвандон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳаракатҳои тафтишотӣ

**Ҳаракатҳои тафтишотӣ** — гурӯҳи ҳаракатҳои мурофиавие, ки баҳри ошкор ва ҷамъ намудан, санҷидан, баҳо додани далелҳо, мустаҳкам намудани онҳо равона шудаанд ва тартиби гузаронидани онҳоро қонунгузории мурофиаи ҷиноятй муқаррар намудааст.
Чунин намудҳои ҳаракатҳои тафтишотиро қонун муайян намудааст:
# пурсиш (шоҳид, ҷабрдида, гумонбаршаванда, айбдоршаванда ва ғайра), 
# рӯбарӯкунй, нишондиҳй барои шинохтан, кофтуков, ёфта гирифтан, 
# ҳабси молу мулк,  
# азназаргузаронӣ,  
# шаҳодаткунонӣ,  
# гузаронидани экспертиза,  
# эксперименти тафтишотй,  
# эксгуматсияи ҷасад ва дигарҳо.

Таъиноти аксарияти ҳаракатҳои тафтишотӣ аз гирифтани далелҳои нав (пурсиш, кофтуков, ёфта гирифтан, азназаргузаронй ва ғайра) иборат аст, вале бархе аз ҳаракатҳои тафтишотӣ (масалан рӯбарӯкунӣ, нишондиҳӣ барои шинохтан) барои санҷидани далелҳои пеш ба даст овардашуда гузаронида мешавад. Як қатор ҳаракатҳои тафтишотй на танҳо барои ёфта гирифтан ва санҷиши далелҳо, балки бо дигар мақсадҳо низ гузаронида мешавад. Масалан, ҳабси молу молк бо мақсади таъмини даъвои гражданӣ ва таъмини мусодираи молу мулк гузаронида мешавад.

Қонун на танҳо намудҳои ҳаракатҳои тафтишотиро муайян мекунад, балки асос, шарт ва тартиби гузаронидани онҳоро ҳаматарафа муқаррар мекунад. Онҳо фақат пас аз оғози парвандаи ҷиноятӣ (ба истиснои азназарғузарони ҷои ҳодиса) ва фақат аз тарафи шахсони мансабдор ва мақомоти барои гузаронидани онҳо вақолатдор - муфаттиш, мақомоти таҳқиқ, таҳқиқбаранда, прокурор гузаронида мешаванд.
Барои гузаронидани як қатор ҳаракатҳои тафтишотй (кофтуков, ёфта гирифтан, шаҳодаткунонӣ ва ғайра) баровардани қарори махсус ва дар баъзе ҳолатҳо гирифтани санксияи прокурор талаб карда мешавад. Дар рафти гузаронидани онҳо ҳаракатҳое, ки саломатӣ ва бехатарии шаҳрвандон, бехатарии экологии муҳити атрофро зери хавф мегузоранд, манъ карда мешавад. Дар рафти гузаронидани ҳаракатҳои тафтишотй асосҳои
ахлоқ бояд риоя карда шавад. Рафт ва натиҷаҳои ҳаракатҳои тафтишотй дар протоколҳои дахлдор, ки ҳамчун сарчашмаи далел эътироф мсшаванд, сабт карда мешавад. Бисёре аз ҳаракатҳои тафтишотӣ бо иштироки на
кам аз ду шахси холис гузаронида мешавад.
## Нигаред низ
* Амалиёти тафтишотӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳамоҳангсозии мақомоти ҳифзи ҳуқуқ

**Ҳамоҳангсозии мақомоти ҳифзи ҳуқуқ** — Прокурори Генералии ҶТ ва прокурорҳои ба он тобеъ фаъолияти мақомоти корҳои дохилй, мақомоти амният, мақомоти андозу гумрук ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқро оид ба мубориза бар зидди ҷинояткорӣ ҳамоҳанг месозанд. Дар маҷлисҳои Шӯрои ҳамоҳангсозӣ раисони судҳои ҶТ иштирок менамоянд. Вале мақомоти судӣ вазифаи мубориза алайҳи ҷинояткориро надорад. Бо мақсади таъмини
ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти зикршуда прокурор маҷлиси ҳамоҳангсозӣ даъват мекунад, гурӯҳҳои корӣ ташкил медиҳад, маълумоти оморӣ ва дигар маълумоти даркориро талаб карда мегирад, дигар ваколатҳоро мувоф иқи Низомномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти мубориза бар зидди ҷинояткорӣ, ки аз тарафи Президенти ҶТ тасдиқ карда мешавад, амалӣ менамояд. Иҷрои қарорҳои Шӯрои ҳамоҳангсозӣ аз тарафи иштирокчиёни он ҳатмӣ мебошад.
## Нигаред низ
* Прокурор
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳимояи Конститутсионии ҳуқуқ

**Ҳимояи Конститутсионии ҳуқуқ**  — дар қисми 2 моддаи 5 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфта шудааст, ки ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро давлат эътироф, риоя ва ҳифз менамояд. Дар моддаи 14 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон зикр шудааст, ки ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба воситаи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои ҷумҳурӣ ва санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки аз тарафи Тоҷикистон пазируфта шудаанд, ҳифз карда мешаванд. Дар таъмини ҳимояи конститутсионии ҳуқуқ мавқеи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ - суд, прокуратура, мақомоти корҳои дохилӣ калон аст. Хусусан вазифаи асосии суд дар татбиқи адолати судӣ, ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шаҳрванд зоҳир мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳисоби хоҷагӣ

**Ҳисоби хоҷагӣ** — навъи хоҷагидорӣ, ки мувофиқи он коллективҳои хоҷагӣ, муассисаҳо, корхонаҳо ба худмаблаггузорй мегузаранд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳифзи меҳнат

**Ҳифзи меҳнат** — дар зери мафҳуми ҳифзи меҳнат чорабиниҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ, ташкилӣ, техникӣ ва гигиенӣ фаҳмида мешавад, ки барои бехатарии саломатии инсон дар фаъолияти меҳнатӣ равона шудаанд.
Ҳифзи меҳнат яке аз институтҳои асосии ҳуқуқи меҳнатӣ ба шумор рафта, тибқи Қонуни ҶТ «Дар бораи муҳофизати меҳнат», ки 23 декабри соли 1991 қабул шудааст ва боби 11 КМ ба танзим дароварда мешавад.
## Нигаред низ
* Вазифаи ҳифзи меҳнат
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳифзи ҳуқуқи моликият

**Ҳифзи ҳуқуқи моликият** — бо роҳҳои зерин ҳифз карда мешавад:
эътирофи ҳуқуқи моликият (м. 321 КГ), пешниҳод кардани даъвои виндикатсионӣ (м. 322,323 КГ), негаторӣ (м.325 КГ), ҳисоббаробаркунӣ (м. 324 КГ), беэътибор донистанн аснодн мақомоти идораи давлатӣ ва ғ.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳодисаи нохуши истеҳсолӣ

**Ҳодисаи нохуши истеҳсолӣ** — ҳангоми иҷрои вазифа ба тандурустии корманд зарар расонида мешавад. Дар ҳолатҳои мазкур корфармо вазифадор аст, ки сабабҳои фалокатро дар истеҳсолот тафтиш намояд, мувофиқи намунаи муқарраршуда санад тартиб диҳад ва фалокатҳои дар истеҳсолот руҳдодаро саривақт ба қайд гиранд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳимояи Конститутсия

**Ҳимояи Конститутсия** — яке аз шаклҳои зоҳирии конститутсияро тартиби ҳимояи он ташкил менамояд. Барои иҷрои вазифаи ҳимояи Конститутсия дар як қатор давлатҳо мақоми махсуси додгоҳӣ ташкил карда шудаанд. Дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкили Суди конститутсионӣ пешбинӣ шудааст. Басалоҳияти он муайян намудани масъалаҳои ба Конститутсия мувофиқат кардани қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии Маҷлиси Олӣ, Президент, Ҳукумат, Суди Олии иқтисодӣ ва дигар мақомоти давлатию ҷамъиятӣ, шартномаҳои ба қувваи конун надаромадаи Тоҷикистон дахл доранд.
## Нигаред низ
* Ҳимояи Конститутсионии ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳимоячии ҷамъиятӣ

**Ҳимоячии ҷамъиятӣ** — субъекти мурофиаи ҷиноятист. Ҳимоячии ҷамъиятӣ намояндаи ташкилоти ҷамъиятӣ ва ё коллективи меҳнатиесг, ки дар ҷаласаи судии муҳокимаи парвандаи ҷиноятӣ барои ба амал баровардани  
функсияи мурофиавии ҳимоя бо таъйиноти суд иҷозат дода шудаасг. Ҳимоятгари ҷамъиятӣ ҳуқуқ дорад далел пешниҳод кунад, дар тадқиқи далелҳо
иштирок намояд, аз суд дарҳост кунад, дар музокироти судӣ иштирок
намояд, ба суд оид ба ҳолатҳои сабуккунандаи ҷавобгарӣ ва ё сафедкунандаи судшаванда ақида пешниҳод намояд.
Судшаванда ҳуқуқи даст кашидан аз ҳимоячии ҷамъиятиро надорад, зеро
вай ҳимоячии ҷамъиятиро таклиф накардааст. Ҳимоячии ҷамъиятӣ
иродаи коллективро ифода намуда, мавқеи онҳоро баён менамояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳодисаи суғуртавӣ

**Ҳодисаи суғуртавӣ** — амалиёти гуногуни вобаста ба суғурта: суғуртаи хона, суғуртаи амволи ҳусусӣ, суғуртаи саломатӣ ва монанди ин.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳолатҳое, ки ҷазоро вазнин мекунанд

**Ҳолатҳое, ки ҷазоро вазнин мекунанд** — ҳолатҳое мебошанд, ки дар м. 62 Кодекси ҷиноятии  ҶТ пешбинӣ шудаанд ва мувофиқи талаботи асосҳои умумии таъйини ҷазо (м.60 КҶ ҶТ) суд уҳдадор аст, ки ин ҳолатҳоро ҳангоми таъйини ҷазо ба назар гирад.

Ҳолатҳои вазнинкунандаи ҷазо инҳо мебошанд:
* а) такроран содир намудани ҷиноят ретсидив, ҳамчун касб содир намудани ҷиноят;
* б) оқибати вазнин доштани ҷиноят;
* в) бо маслиҳати пешакӣ дар ҳайати гурӯҳи ашхос, гурӯҳи муташаккил ё  иттиҳоди ҷиноятӣ (ташкилоти ҷиноятӣ) содир намудани ҷиноят;
* г) нақши махсусан фаъол доштан дар содир намудани ҷиноят;
* д) дар содир намудани ҷиноят дидаю дониста ҷалб кардани ашхосе, ки гирифтори бемори рӯҳӣ мебошанд, дар ҳолати мастӣ қарор доранд, инчунин ашхоси хурдсол ё ноболиғ;
* е) содир намудани ҷиноят бо сабаби адовати маҳалгароӣ, миллӣ ё динӣ,  таассуби динӣ, қасосгирӣ барои амалҳои қонунии ашхоси дигар, инчунин  бо мақсади сабук кардан ё рӯйпӯш намудани ҷинояти дигар;
* ж) дидаю дониста аз тарафи гунаҳгор содир намудани ҷиноят нисбати  зани ҳомиладор, инчунин нисбати кӯдаки хурдсол, ноболиғ, шахси дигари бепаноҳ ё нотавон ё шахсе, ки дар тобеияти гунаҳгор мебошад;
* з) содир намудани ҷиноят нисбати шахс вобаста ба иҷрои вазифаи хизматӣ ё ҷамъиятӣ ё нисбати хешовандони наздики ӯ;
* и) ҷиноят содир намудани шахсе, ки бо рафтори худ савганд ё қасами касбии ёдкардашро вайрон намудааст;
* й) содир намудани ҷиноят бо бераҳмии махсус, шиканҷа ё азобу уқубат  додани ҷабрдида;
* к) содир намудани ҷиноят бо истифодаи яроқи оташфишон, лавозимоти ҷангӣ, техникаи ҳарбӣ, моддаҳои тарканда, воситаҳои таркиш ё воситаҳои ба он монанд, воситаҳои техникии махсус тайёркардашуда, моддаҳои заҳрнок ва радиоактивй, дорувор ва дигар воситаҳои амалии дорусозӣ ё бо усули барои ҷомеа хавфнок;
* л) содир намудани ҷиноят бо исгифода аз вазъи фавқулода, офати табий ё  фалокатҳои дигари ҷамъияггӣ, инчунин ҳангоми бетартибиҳои оммавӣ;
* м) содир намудани ҷиноят дар ҳолати майзадагӣ, мадҳушй аз маводи  напгьаовар ё таҳти таъсири модцаҳои психотропй ва дигар модцаҳои мадҳушкунанда будан;
* н) қасдан содир намудани ҷиноят бо волидайн;
* о) содир намудани ҷиноят бо мақсади гаразнок ё дигар ниятҳои нопоку паст (қ.2 м.62 КҶ ҶТ)

Суд метавонад вобаста ба хусусияти ҷиноят ҳолатҳои дар бандҳои “а”, “н” ва “о” зикргардидаро ҳамчун ҳолати вазнинкунанда эътироф накунад (қ.2.м.62 КҶ ҶТ). Агар ҳолати дар қ.2 м. 62 КҶ ҶГ зикргардида дар моддаи дахддори Қисми махсуси КҶ ҶТ ба сифати нишонаи ҷиноят пешбинӣ шуда бошад, онро суд такроран ҳамчун ҳолати вазнинкунандаи ҷазо ба назар гирифта наметавонад (қ.З м.62 КҶ ҶТ).
Ҳангоми таъйини ҷазо суд ҳолатҳои дар м.62 КҶ ҶТ зикргардидаро ҳолатҳои вазнинкунанда эътироф карда наметавонад (қ.4 м. 62 КҶ ҶТ).
## Нигаред низ
* Ҳуқуқвайронкунӣ
* Ҳолатҳое, ки ҷазоро сабук мекунанд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳолатҳое, ки ҷазоро сабук мекунанд

**Ҳолатҳое, ки ҷазоро сабук мекунанд** — ин ҳолатҳои дар м. 61 Кодекси ҷиноятии  ҶТ пешбинишуда, ки суд уҳдадор аст ҳангоми таъйини ҷазо онҳоро ба назар гирад.

Ҳолатҳои сабуккунандаи ҷазо инҳо мебошанд;
* а) бори аввал содир намудани ҷиноят;
* б) ноболиг будани гунаҳкор;
* в) ҳомиладор будан;
* г) кӯдакони хурдсол доштани гунаҳгор;
* е) бо сабаби вазнинии шароити зиндагӣ ва ё аз рӯи дилсӯзӣ содир намудани ҷиноят;
* ё) содир намудани ҷиноят дар ҳолати ҳаяҷони сахти рӯҳие, ки сабаби он зӯроварй, таҳқири сахт ё амалҳои дигари ғайриқонунии ҷабрдида мебошад;
* ж) содир намудани ҷиноят дар ҳолати аз ҳадци мудофиаи зарурӣ гузаштан, дастгир кардани шахси ҷиноят содирнамуда, зарурати ниҳой, таваккали асоснок, иҷрои фармон ё амр;
* з) таҳти таъсири таҳдид ё маҷбуркунӣ ё вобастагии моддӣ, хизматӣ ва е вобастагии дигар содир намудани ҷиноят;
* и) ихтиёран омада ба гуноҳи худ иқрор шудан, сидқан пушаймон шудан, фаъолона мусоидат кардан дар ошкор намудани ҷиноят, фош кардани дигар иштирокчиёни ҷиноят дар кофтукови амволии дар натнҷаи ҷиноят бадастомада;
* к) бевосита пас аз содир намудани ҷиноят расонидани ёрии тиббӣ ё кумаки дигар ба ҷабрдида, ихтиёран талофй кардан ё рафъ сохтани зарари моддӣ ва маънавии дар натиҷаи ҷиноят расонидашуда, анҷом додани амалҳои дигаре, ки ба ислоҳи зарари ба ҷабрдида расонидашуда равона гардидаанд (қ.2 м.61 КҶ ҶТ).
* 
Агар ҳолати дар қисми якуми м. 62 КҶ ҶТ зикргардида дар моддаи дахлдори Қисми махсуси КҶ ҶТ ба сифати аломати ҷиноят пешбинӣ шуда бошад, онро такроран ҳамчун ҳолати сабуккунандаи ҷазо ба назар гирнфтан мумкин нест (қ. 2 м.62 КҶ ҶТ). Ҳангоми таъйин намудани ҷазо ҳолатҳои дигари дар қ.2 м. 62 КҶ ҶТ зикргардида мумкин аст ҳамчун ҳолатҳои сабуккунанда ба назар гирифта
шаванд (қЗ. м.62 КҶ ҶТ).
## Нигаред низ
* Ҳолатҳое, ки ҷазоро вазнин мекунанд
* Ҷиноят
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳолатҳои воқеии хуқуқӣ

**Ҳолатҳои воқеии хуқуқӣ** — ҳолатҳои мушаххаси ҳаётианд, ки бо онҳо меъёрҳои ҳуқуқ пайдоиш, тагӣир ва қатъи муносибатҳои ҳуқуқиро вобаста мекунанд (шартномаи гражданӣ, фармон дар хусуси ба вазифа таъйин кардан, таваллуд ва ғайра). Вобаста ба алоқамандӣ бо иродаи инсон ҳолатҳои воқеии хуқуқӣ ду намуд мешаванд: ҳодиса (таваллуди инсон, офати табиӣ ва ғайра) ва ҳаракат ё амалиёт (содир кардани ҷиноят, бастани шатрномаи хариду фурӯши манзил ва ғайра).
 
Рафторҳо, ҳуқуқӣ (иҷрои вазифаҳои меҳнатӣ ва ғайра) ва зиддиҳуқуқӣ (ҷиноят, кирдорҳои интизомӣ, маъмурӣ, ҳуқуқвайронкунии гражданӣ) мешаванд. Маҷмӯи якчанд ҳолатҳои воқеии ҳуқуқиро таркиби воқей меноманд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳолатҳои нав ошкоршуда

**Ҳолатҳои нав ошкоршуда** — он ҳолатҳоеро меноманд, ки пас аз қувваи қонунӣ гирифтани ҳукми суд ошкор шудааст.
 
Қонуни мурофиаи ҷиноятӣ чунин ҳолатҳоро ба сифати ҳолатҳои нав ошкоршуда эътироф кардааст:
# Агар дидаю дониста баёноти бардурӯғ додани ҷабрдида, шоҳид ё дидаю дониста фикру хулосаи бардурӯғ додани эксперт, ннчунин қалбакӣ будани далелҳои шайъй, протоколҳо, ҳаракатҳои тафтишотӣ ва судӣ ва дигар ҳуҷҷатҳо ё дидаю дониста бардурӯғ тарҷума кардан, ки боиси баровардани ҳукми беасос ё ғайриқонунӣ гардида ва бо ҳукми ба қувваи қонунӣ даромадаи суд муқаррар карда шудааст;
# Сӯиистеъмолкуниҳои ҷинояткоронаи судяҳо дар вақти дида баромадани ҳамин кор, ки бо ҳукми ба қувваи  қонунӣ даромадаи суд муқаррар карда шудааст;
# Сӯиистеъмолкуннҳои ҷинояткоронаи шахсоне, ки доир ба парванда тафтишот гузарониданд, ин сӯиистеъмолкуниҳо боиси бароварда шудани ҳукм ё таъйиноти беасос ва ғайриқонунии суд дар барои қатъ кардани парванда гардидаанду бо ҳукми ба қувваи қонунӣ даромада муқаррар карда шудаанд;
# Дигар хел ҳолатҳое, ки ба суд дар вақти баровардани ҳукм ё таъйинот номаълум буданду онҳо худашон танҳо ё бо якҷоягии ҳолатҳои пеш муайянкардашуда бегуноҳии маҳкумшуда ё худ назар ба ҷинояте, ки барои он маҳкум карда шудааст, ҷинояти сабуктар ё вазнинтар содир кардани ӯро исбот мекунанд ва ҳамчунин гунаҳкории шахси сафед кардашуда ё шахсеро, ки дар ҳаққи ӯ парванда қатъ карда шудааст, исбот мекунанд.
## Нигаред низ
* Давраҳои мурофиаи гражданӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷазои маъмурӣ

**Ҷазои маъмурӣ**  — чораи ҷавобгарӣ барои содир кардани ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ. Бо мақсади тарбияи шахсе, ки ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ содир кардааст, дар рӯҳияи риояи қонунҳо, инчунин бо мақсади пешгирии содир кардани ҳуқуқвайронкунии нав аз тарафи худи ҳуқуқвайронкунанда, инчунин шахсони дигар татбиқ мегардад. 
Кодекси ҳуқуқвайронкунии ҶТ барои содир кардани ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ҷазоҳои зерини маъмуриро пешбинӣ кардааст:
 
#  огоҳӣ;  
#  ҷарима;  
#  бе подош маҷбуран гирифтани чизе, ки олоти содир кардани ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ё объекти бевоситаи он гардидааст;  
#  мусодираи чизе, ки олоти содир кардани ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ё объекти бевоситаи он гардидааст;  
#  маҳрум кардан аз ҳуқуқи махсусе, ки ба шаҳрванди мазкур дода шудааст (аз ҳуқуқи идораи воситаҳои нақлиёт, ҳуқуқи шикор);  
#  корҳои ислоҳкунӣ;  
#  ҳабси маъмурӣ.

Баробари ҷазои асосӣ барои баъзе ҳуқуквайронкунии маъмурӣ ҷазои иловагӣ низ татбиқ карда мешавад.
## Нигаред низ
* Ҷазо
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ