open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нузҳату-л-қулуб

«**Нузҳату-л-қулуб**»  () — асари ҷуғрофиёию космографиест, ки дар он ҳудуди Эрон, Озарбойҷон, Ироқ ва Осиёи Хурд тасвир ёфта аст. Онро Ҳамдуллоҳи Муставфӣ тақрибан солҳои 1339—1340 таълиф намуда, дар бораи ҳар як вилоят, обёрӣ, зироат, ҳосил, ҳунармандӣ ва хироҷи он маълумот овардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Фатҳуллоҳи Қазвинӣ

**Фахруддин Фатҳуллоҳи Қазвинӣ** (; қарни ХIII) — и ғазалсарои форс-тоҷик, бародари Ҳамдуллоҳи Муставфӣ.

## Таълифот
Аз ғазалсароёни замон ва дар ин ҷода пайрави Авҳадии Мароғаӣ будааст. Намунаҳои осораш кам мондааст. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ
Зиёуддини Нахшабӣ

**Зиёуддини Нахшабӣ** (; ) — ,  ва пизишки форс-тоҷики Ҳиндусто.

## Зиндагинома
Зиёи Нахшабӣ соли 1290 дар шаҳри Нахшаб ба дунё омадааст. Давраи кӯдакӣ ва наврасии Зиёуддин дар ҳамин ҷо гузаштааст. Дар ҳамин ҷо илму дониш омӯхт ва соҳибфазл гардид. Пасон ӯ ба Ҳиндустон сафар намуд.

Азбаски бештари умри Зиёуддини Нахшабӣ дар Бадоуни Ҳиндустон ҷараён ёфтааст, ӯро бо нисбаҳои «Бадоунӣ» ва «Ҳиндӣ-Бадоунӣ» низ ёдоварӣ кардаанд. Ӯ дар баробари забони модариаш — тоҷикӣ ва адабиёти форс-тоҷик забонҳои арабию санскритӣ, адабиёти арабу халқҳои Ҳинд, фалсафа, ахлоқ, тиб, мусиқӣ, бадеъ, арӯз, тасаввуф, фиқҳ, ҳайат ва дигар илмҳои маъмули замонашро фаро гирифта, аз шоир ва олими маъруф Шиҳобуддини Маҳмара (асри 13) санъатҳои бадеӣ ва нозукиҳои услубшиносиро омӯхтааст. Дар ашъораш зарурати омӯзиши илмҳои гуногунро таъкид кардааст:

Зиёуддини Нахшабӣ бо вуҷуди ранҷу машаққат ва маҳрумияту сахтиҳои зиёд аз хидмати дарбори ҳокимону салотин дурӣ ҷустааст. Дар охирҳои умр ба ҳалқаи аҳли тасаввуф дохил шуда, гӯшанишинӣ ихтиёр кардааст. Аз Зиёуддини Нахшабӣ ба забони форсӣ як силсила асарҳои насрӣ — «Тӯтинома», «Гулрез», «Ҷузъиёт ва куллиёт», «Силку-с-сулук», «Шарҳи сураи Забур», «Лаззату-н-нисо», «Насоеҳ ва мавоиз» ва «Ашараи мубашшара» ба мерос мондаанд. То замони мо ба ҷуз «Ашараи мубашшара» тамоми асарҳои Зиёуддини Нахшабӣ омада расидаанд.

«Гулрез» асари ишқию романтикӣ буда, саргузашти ошиқонаи Аҷабмалик ва Нӯшлабро дар бар мегирад. Сужети он афсонавист. Ғояи асосии асар ишқ аст. «Ҷузъиёт ва куллиёт» ба насри махлут бо назм навишта шуда, аз 40 «Номус» (боб) иборат аст. Ҳар як боби он ба тавсифи зебоӣ, зарурат ва мақоми яке аз узвҳои бадани инсон (мӯй, сар, абрӯ, чашм, даст ва ғ.) бахшида шуда, бемориҳои ин узвҳо ва роҳҳои табобати онҳо низ баён шудаанд. Тавсифи ҳар як узв бо ғазале анҷом меёбад. Асари мазкур масъалаҳои гуногуни динию тасаввуфӣ, ахлоқӣ ва тиббиро дар бар мегирад. «Лаззату-н-нисо» доир ба шинохти занон, масъалаҳои шаҳвонӣ ва амрози занону роҳҳои муолиҷаи онҳо баҳс мекунад. Асар бо насри равону сода таълиф шудааст. Асарҳои дигари Зиёуддини Нахшабӣ масъалаҳои динию ирфонӣ ва ахлоқиро дар бар гирифтаанд.

Зиёуддини Нахшабӣ шеър низ гуфтааст. Дар дохили осори мансури Зиёуддини Нахшабӣ порчаҳои шеърӣ ба шакли фард, байт, рубоӣ, қитъа, ғазал ва маснавӣ оварда шудаанд, ки аз истеъдоди баланди шоирии ӯ гувоҳӣ медиҳанд.

Абёти зер намунаи шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тӯтинома

«**Тӯтинома**» () — унвони як силсила маҷмӯаҳои мансуру манзуми адабиёти форс-тоҷик аст, ки ҳикоятҳояш аз забони тӯтӣ нақл шудаанд. Маъхази он «Шукасаптати» («Ҳафтод ҳикояти тӯтӣ») ном маҷмӯаи ҳикояҳои ба забони санскрит таълифёфта мебошад.

Нахустин асари дар пайравии «Тӯтинома»-и ҳиндӣ навишташуда «Ҷавоҳир-ул-асмор»-и Имод ибни Муҳаммади Наарӣ (асри 14) мебошад. Як силсила ҳикоятҳои он аз дигар китобҳои ҳиндӣ гирифта шудаанд. Онро Зиёуддини Нахшабӣ дар алоқамандӣ бо маъхазҳои ҳиндияш аз нав таҳрир намуд. Ӯ ҳикоятҳоро ба тартиби муайян даровард, онҳоро кӯтоҳ намуд ва суханпардозиҳои тӯлонию такрорҳои беҳуда ва шумораи ояту ҳадисҳо ва таъбирҳои арабии онро кам кард. Ӯ ба ҷои ашъори шоирони дигар шеърҳои худро ҷойгир намуда, ҳикоятҳои қабеҳашро дигар кардааст.

«Тӯтинома»-и Нахшабӣ бо усули «ҳикоят андар ҳикоят» навишта шудааст. Он аа забони тӯтии Маймун ном бозаргоне ба зани ӯ нақл мешавад ва зани дилбохтаи бозаргонро то аз мусофират баргаштани шавҳараш дар хона нигоҳ медорад. «Тӯтинома»-и Нахшабӣ чанд бор таҳриру тарҷума шудааст. Абулфазл ибни Муборак «Тӯтинома»-и Нахшабиро аз ҷиҳати тарзи баён таҳрир (соддатар) карда, ҳаҷми онро то андозае мухтасар намудааст. Асрҳои 17—18 «Тӯтинома» тавассути шоирони форсизабони Ҳиндустон Ҳамиди Лоҳурӣ ва Мир Наҷмуддин ду дафъа ба риштаи назм кашида шудааст. «Тӯтинома» ба бисёр забонҳои халқҳои Шарқ, аз ҷумла, ба забонҳои даканӣ, ҳиндӣ, туркӣ, тоторӣ ва ӯзбакӣ тарҷума шудааст. «Тӯтинома»-и Зиёуддини Наҳшабӣ ба забони русӣ (1979) ва якчанд ҳикоятҳояш ба забонҳои англисӣ, немиси ва италиявӣ тарҷума ва нашр гардидааст. Аз таҳрирҳон «Тӯтинома»-и Нахшабӣ машҳуртаринаш «Тӯтинома»-и насрии тоҷикии Муҳаммад Худованди Қодирист (асри 18). Он дар баъзе донишкадаҳои олии мамлакатҳои Европа чун китоби хониш истифода шуда, матнаш дар Ҳиндустон, Осиёи Миёна, Эрон ва Европа борҳо ба табъ расидааст. Аз «Тӯтинома»ҳои Нахшабию Қодирӣ чанде аз ҳакоятҳо ба алифбои имрӯзаи тоҷикӣ мунташир гардидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Зийа ад-Дин Нахшаби. Книга попугая (Тути-наме), Москва, 1979.
* Алимардонов А., Зиёуддини Нахшабӣ ва «Тӯтинома»-и ӯ, Душанбе, 1980.

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Малик Тоҷуддин

**Малик Тоҷуддин** (; ? — 1351) — подшоҳ аз дудмони Меҳрубониён (1346—1350), писари Малик Қутбуддин Муҳаммад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Таърихи гузида

«**Таърихи гузида**» () — асари таърихии ҷуғрофидон, муаррихи форс-тоҷик Ҳамдуллоҳи Муставфӣ, ки солҳои 1329—1330 ба забонӣ форсӣ таълиф шудааст.

## Муҳтаво
«Таърихи гузида» ба ҳукмрони ҳамонвақта Хоҷа Ғиёсуддин Маҳмуд — писари Рашиддудин Фазлуллоҳ бахшида шудааст. Китоб аз муқаддима, шаш боб, ки ҳар боб чанд фасл дорад ва хотима иборат аст. 

Бобҳои алоҳидаи асар ба таърихи пайғамбарону уламои дини ислом подшоҳони тоисломии Эрон, таърихи Муҳаммад, таърихи сулолаҳои подшоҳону ҳукмронони Саффориён, Сомониён‎, Ғазнавиён, Ғуриён, Дайламӣ, Хоразмшоҳиён, Атобакӣ, Исмоил, Қарахонии Кармина, ҳокимони Лур, муғулҳо, шарҳи ҳоли олимолу донишмандон, шайхону шоирон оид аст. Дар боби шашум муаллиф аз воқеаҳои шаҳри Қазвин ва тарафи арабҳо истило шудани ин шаҳр ва дини исломро қабул кардани аҳолии он, аз сохтмонҳо, дарёҳо, молаҷот, масҷиду мадрасаҳо, одамони машҳур, ҳокимон, қабилаҳои номдори Қазвин маълумоти муфассал медиҳад. 

«Таърихи гузида» барои омӯхтани воқеаҳон асрҳои XIII—XIV аз сарчашмаҳои боэътимод мебошад, зеро муаллиф бештар воқеаҳоро тасвир мекунад, ки худ шоҳиди он будааст, ё аз шахси боэътимод шунидааст.

Муаллифи «Таърихи гузида» дар навиштани он ба «Ҷомеъу-т-таворих» ва дигар асарҳои таърихӣ пайравӣ кардааст. «Таърихи гузида» дар Лондон (1910), Теҳрон (1960) нашр ва ба забонҳои туркӣ, фаронсавӣ ва русӣ тарҷума шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Хоҷа Шамсуддини Алӣ

**Хоҷа Шамсуддини Алӣ** (; ? — 1353) — барҷастатарин намояндаи хонадони Сарбадорон (1348—1353), ҷонишини Лутфуллоҳи Сарбадорӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Smith, Jr., John Masson. The History of the Sarbadar Dynasty 1336-1381 A.D. and Its Sources. The Hague: Mouton, 1970. ISBN 90-279-1714-0
Азудуддини Эҷӣ

**Азудуддин Абдурраҳмон ибни Аҳмади Эҷӣ** (; ) — фақеҳ ва мутакаллими ашъарии форс-тоҷик, муаллифи «Ҷавоҳиру-л-калом» ва «Ашрофу-т-таворих».

## Эзоҳ
Саъдуддини Тафтозонӣ

**Саъдуддин Масъуд ибни Умар ибни Абдуллоҳ Ҳиравии Хуросонӣ** (), машҳур ба **Тафтозонӣ** (; ) — фақеҳ, мутакаллим, мантиқдон ва адиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шарҳи ҳол ва ҷараёни зиндагиаш пурра маълум нест. Тафтозонӣ то 16 солагӣ аксари илмҳои замонашро омӯхтааст. Қутбуддини Розӣ ва Аздуддини Эҷиро устодони Тафтозонӣ модонанд. Тафтозонӣ дар мадрасаҳои Сарахс, Ғиғдувон ва Ҳирот дарс гуфта, зимнан ба корҳои илмӣ машғул шудааст. Баъди хамчун мударрис ва олим шӯҳрат ёфтанаш агар Темур ӯро ба Самарқанд даъват намуд. Самараи фаъолияти илмии Тафтозонӣ дар муҳити илмию мадании Самарқанд афзуд. Тафтозонӣ дар Самарқаяд қариб 18 сол зиста, аксари асарҳояшро ҳамон ҷо таълиф кардааст.

## Таълифот
Асарҳои Тафтозонӣ ба ҳалли масъалаҳои фалсафа, мантиқ, сарфу наҳв ва илми баён оиданд. Ба кавле миқдори асарҳои Тафтозонӣ 13-то («Қомусу-л-аълом») ё 16-то («Доирату-л-маорифу-л-исломия») будааст, ки машҳуртаринашон «Таҳзибу-л-мантиқ ал-калом», «Ас-саъдия», «Ал-иршоду-л-ҳодӣ», «Ал-мухтасару-л-маъонӣ», «Ал-мутаввал» мебошад. Ба якчанд асарҳои пешгузаштагонаш шарҳ низ навиштааст.

Тафтозонӣ файласуфи мутакаллим буд аз ин рӯ, тамоюли асосии асари ӯ «Таҳзиби-л-мантиқ ва-л-калом» ба танқиди фалсафаи машшоия ва ҳимояи калом нигароннда шудааст. Тафтозонӣ масъалаи асосии Фалсафаро аз мавқеи идеализми объективӣ ҳал менамояд, Ба қавли ӯ вуҷуди мутлақ (воҷибулвуҷуд) новобаста ва мустақилона вуҷуд дорад ва тавассути робитаи сабабӣ чиаҳои дигар (мумкинулвуҷуд)-фо ба миён меорад.

Дар таълимоти фалсафии Тафтозонӣ масъалаҳои ҳудусу қидам, замону макон, сабабу натиҷа, тифияту каммият, ҳаракату сукун, қадр ва озодии ирода, хайру шарр, назарияи маърифат, ҳадду расм, қиёсу қазия, ҳукму натиҷа, тасаввуру тасдиқ ва амсоли он машриди таҳқиқ қарор гирифтаанд.

Тафтозонӣ дар таърихи фалсафаи фарсу тоҷик, пеш аз ҳама, чун мантиқшинос шуҳрат дорад. Бино ба маълумоти А. М. Баҳоваддинов Тафтозонӣ бо асарҳои мантиқиаш мактаби фалсафии худро бунёд кардааст.

Асарҳои Тафтозонӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии мутафакашрон ва ҷараёни мибаъдаи такомули афкори фалсафии форсу тоҷик нақша муайян доштааст. Асарҳои Тафтозонӣ дар китобхонаҳои Душанбе, Тошканд, Эрон, Бейрут, Ҳиндустон, Қоҳира, Кембриҷ маҳфузанд.

## Эзоҳ
Қутбуддини Розӣ

**Қутбуддин Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Муҳаммади Розӣ** (; ) — мутакаллим, файласуф ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «Лавомеъу-л-асрор фӣ-ш-шарҳи Матлаъу-л-анвор».

## Эзоҳ
Яҳё Каробӣ

**Яҳё Каробӣ** (; ) — амири давлати Сарбадорони Сабзавор (1353—1355), вориси Хоҷа Шамсуддини Алӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Smith, Jr., John Masson. *The History of the Sarbadar Dynasty 1336—1381 A.D. and Its Sources*. The Hague: Mouton, 1970.
Муҳаммади Омулӣ

**Шамсуддин Муҳаммад ибни Маҳмуди Омулӣ** (; ) — файласуф, пизишк ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аввал дар зодгоҳаш таҳсил намуда, барои такмили дониш ба Ироқ, Туркия ва якчанд шаҳрҳои Хуросон меравад ва дар илмҳои фалакиёт, арӯз, тиб ва мусиқӣ машҳур мегардад. Чанд муддат дар мадрасаҳои Исфаҳонӣ ва Султонияи Мозандарон таҳсил намуд.

Мероси илмӣ-адабии Муҳаммад Омулӣ хеле бой буда, асари энсиклонедиаш «Нафоису-л-фунун лӣ-ароиси-л-уюн» аз таълифоти барҷастаи асримиёнагии форс-тоҷик ба шумор меравад. Дар ин асар масъалаҳои муҳими илмҳои гуногун мавриди таҳлил қарор гирифтааст. Махсусан, қисмати мусиқии «Нафо­ису-л-фунун лӣ-ароиси-л-уюн*»*аз муҳимтарин сарчашмаҳои хаттии илмӣ-назарӣ андар мусиқӣ буда, аз муқаддима ва панҷ боб иборат аст ва доир ба таркиботи мусиқӣ, хусусиятҳои овозии он, овоза ва шӯъбаҳо, адвор, созҳои гуногуни мусиқӣ, тартиби пардаву тори онҳо ва ғайраҳо баҳс ме­кунад.

## Эзоҳ
Чароғи Деҳлӣ

**Чароғи Деҳлӣ** (), **Насируддин Маҳмуди Ӯдаҳӣ** (; 1276, Ӯдаҳ — 1356, Деҳлӣ) — ориф, шайх, ,  ва донишманди форсизабони Ҳиндустон, намояндаи тариқати чиштияи Ҳинд, муаллифи «Малфузот».

## Эзоҳ
Зиёуддини Баранӣ

**Зиёуддини Баранӣ** (, **Зиёи Баранӣ**; ) —  ва адиби форсизабони Ҳинд, асосгузори мактаби таърихнигории ҳавзаи илмӣ-адабии Деҳлӣ.

## Зиндагинома
Аз оилаи ашроф. Дар аҳди султон Алоуддини Хилҷӣ падараш — Мувайидулмулки Раҷаб ҳокими Баран ва амакаш Алоулмулк кӯтволи Деҳлӣ буданд. Зиёуддини Баранӣ дар Деҳлӣ илмҳои замони худ — тафсир, ҳадис, забони арабӣ, таърих ва тасаввуфро омӯхта, дар силки пайравони Шайх Низомуддини Авлиё даромад. Дар ин муддат бо Хусрави Деҳлавӣ ва Ҳасани Деҳлавӣ ошноӣ пайдо карда, дар маҳфилҳои илмӣ-адабии онҳо ширкат дошт. Зиёуддини Баранӣ дар аҳди Муҳаммад ибни Туғлақшоҳ (1325-51) зиёда аз 17 сол надими дарбор буд. Дар солҳои аввали ҳукмронии Фирӯзшоҳи Туғлақ (1351-88) бо тавтеаи дарбориён дар дижи Паҳитез зиндонӣ шуда, боқимондаи умрашро ба таълифи осораш, аз қабили «Таърихи Фирӯзшоҳӣ», «Ахбори Бармакиён» ё «Ахбори Баромика» (тарҷумаи форсии асари Абулқосим Муҳаммади Тоифӣ), «Фатовои ҷаҳондорӣ», «Наъти Муҳаммадӣ», «Иноятнома», «Маосири содот», «Ҳасратнома» ва ғ. бахшид. Асари машҳури Зиёуддини Баранӣ «Таърихи Фирӯзшоҳӣ» идомаи «Табақоти Носирӣ»-и Ҷузҷонӣ буда, ба шарҳи воқеаҳои таърихии аҳди ҳукмронии Ғиёсуддини Балбан (1267-87), Муизуддини Кайқубод (1287-89), Ҷалолуддин Фирӯзшоҳи Хилҷӣ (1292-96), Алоуддини Хилҷӣ (1296—1316), Қутбуддин Муборакшоҳи I (1316-20), Ғиёсуддини Туғлақшоҳ (1320-25), Муҳаммад ибни Туғлақшоҳ (1325-51) ва шаш соли аввали ҳукумати Фирӯзшоҳи Туғлақ (1351-88) бахшида шудааст. Андешаҳои таърихнигории Зиёуддини Баранӣ бо Абулфазли Байҳақӣ умумият дошта, баъзе донишмандон аз ӯ бо номи Байҳақии Ҳиндустон ёд мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуисҳоқи Инҷу

**Амир Ҷамолуддиншоҳ Шайх Абуисҳоқи Инҷу** (; ) — амири Форс ва Исфаҳон (1343—1357) ва охирин амир аз хонадони Инҷу, писари амир Шарафуддин Маҳмудшоҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Инҷуиён
Фахруддини Хуҷандӣ

**Фахруддини Хуҷандӣ** (? — қарни XV) — мусиқидон,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Хуҷанд ба дунё омада, илмҳои бадеъ, фалсафа, риёзиёт ва мусиқиро аз падараш омӯхтааст. Фахруддини Xуҷандӣ дар санъати китобат ва сураткашӣ низ истеъдоди баланд дошт. Ӯ бо тахаллуси Савтӣ шеър ҳам мегуфт ва худаш оҳанг мебаст.

Фахруддини Xуҷандӣ дар назарияи мусиқӣ асаре бо номи «Рисола дар илми мусиқӣ» таълиф кардааст. Ин рисола аз 7 боб (фасл) иборат буда, дар он масъалаҳои зарб, буъд, созҳои мусиқӣ, мақомҳои машҳура (12 мақом), таъсири савтҳои мусиқӣ ва ғайра мавриди баррасӣ қарор ёфтаанд.

## Эзоҳ
Шамсуддин Аҳмади Афлокӣ

**Шамсуддин Аҳмади Афлокӣ** (; ? — 1360, Қуния) — мутафаккир, донишманд,  ва орифи форс-тоҷик, пайрави тариқаи мавлавия, муаллифи «Маноқибу-л-орифин».

## Эзоҳ
Амир Муборизуддин Муҳаммад

**Амир Муборизуддин Муҳаммад ибни Музаффар** (; 1301, Язд — 1363, Кирмон) — подшоҳ ва бунёнгузори дудмони Музаффариён (1318—1357), падари Ҷалолуддин Шоҳшуҷоъ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷамолуддин Халили Шервонӣ

**Ҷамолуддин Халили Шервонӣ** (; ? — қарни XIII) —  ва адиби форс-тоҷик, муаллифи «Нузҳату-л-маҷолис».

## Зиндагинома
Ҳамрузгор Алоууддин Фарибурзи Шервоншоҳ буда ва китоб «Нузҳату-л-маҷолис»-ро, ки гузидае аз камобеши 4 ҳазор рубоии шоирон форсигуст, ба номи ӯ навиштааст. Аз ашъоре, ки дар поёни ин китоб омада маълум мешавад, ки ӯ гарчи адиби шеършинос буда, аммо шоире пурмоя набудааст.

## Эзоҳ
Саъдуддини Ҳиравӣ

**Саъдуддини Ҳиравӣ** (; ? — 1364, Хуросон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ҷараёни зиндагии Саъдуддини Саъиди Ҳиравӣ чандон равшан нест. Бештар дар Исфаҳон зистааст. Қасидаҳояш дар сабки ироқӣ гуфта шудаанд. Бино ба маълумоти маъхазҳо девони Саъдуддини Саъиди Ҳиравӣ аз 5000 байт иборат будааст, ки мутаассифона ҳанӯз дастраси аҳли илму адаб нагардидааст. Саъдуддини Сайди Ҳиравӣ қасидаи зиёде навиштааст.

## Эзоҳ
Шиҳобуддин Музаффари Хофӣ

**Музаффари Ҳиравӣ** (), **Шиҳобуддин Музаффари Хофӣ** (; ? — 1379, Ҳирот) —  ва орифи форс-тоҷики дарбори Муиззуддин Ҳусайн.

## Эзоҳ
Феҳристи президентҳои Словакия

**Президенти Словакия** (  )&nbsp;— сарвари Ҷумҳурии Словакия ва Сарфармондеҳи Олии Қувваҳои Мусаллаҳи давлат аст.

Ин мавқеъ бори аввал дар Ҷумҳурии Словакия ( 1939-1945 ) ҷори шудааст. Баъди ба охир расидани Ҷанги дуюми чахонӣ қаламрави Словакия ба Чехословакия баргаштанд ва вазифаи президенти Словакия барҳам дода шуд. Пас аз эълони истиқлолият дар соли 1993 он дубора барқарор шуд.

## Президентҳо

## Ичрокунандаи вазифаи президент

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Фотимаи Дарбандӣ

**Фотима бинти Муҳаммад бинти Ҷабраили Дарбандӣ** (), мақлаққаб ба **Ситтулаҷам** (; 1262, Дарбанд — 1372, Қоҳира) — бонуи донишманд ва муҳаддиси форс-тоҷик, ки радде бар Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ нигошт.

## Эзоҳ
Ҷамолуддин Шарифи Нишопурӣ

**Ҷамолуддин Шарифи Нишопурӣ** (; 1300, Нишопур — 1374, Қоҳира) — Забонишинос, , ориф, фақеҳ ва котиби форс-тоҷик, муаллифи «Шарҳу-т-тасҳил», «Шарҳу-т-талхис» ва «Шарҳу-л-лубоб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* تاریخ ادبیات عربی، انتشارات دارالعلم للملایین؛ بیروت، از عمر فروخ جلد سوم ص ۸۰۸
Муиззуддин Ҳусайн

**Муиззуддин Ҳусайн ибни Ғиёсуддин** (; ? — 1370, Ҳирот) — ҳаштумин малик аз хонадони Курт (1332—1370), писари Малик Ғиёсуддин ва падари Ғиёсуддин Пиралӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Массон В. М., Ромодин В. А. История Афганистана. Т. 1. С древнейших времен до начала XVI века. — М., 1964.

Гурӯҳ:Куртҳо
Рукнуддин Соини Ҳиравӣ

**Рукн Соини Ҳиравӣ** (), **Рукни Ҷаҳон** (; ? — 1363, Язд) — , , ориф, муншӣ ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Қутбуддин Шоҳ Маҳмуд

**Қутбуддин Шоҳ Маҳмуд** (; ) — фармонравои хонадони Музафариён, султони Форсу Кирмон (1358—1364) ва Исфаҳон (1356—1375)..

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Jackson, Peter. Muzaffarids. Encyclopaedia of Islam, Volume VII (Mif-Naz). New ed. 1993. ISBN 90-04-09419-9
Мири Бузург

**Сайид Қавомуддини Маръашӣ** (), маулаққаб ба **Мири Бузург** (; ) — подшоҳи дудмони маръашиёни Табаристон (1359—1362), падари Камолуддини Маръашӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммадюсуфи Табрезӣ

**Муҳаммадюсуф** (қарни 14) — меъмор ва наққоши форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аслан аз Табрез. Дар ороиш, нақшунигор ва кошикории як қатор ёдгоридои меъмории Шаҳрисабз иштирок кардааст. Дар сохтани Оқсарой (охири асри 14) ширкат дошта, алалхусус пештоқи бошукӯҳи онро бо нақшунигор ва кошишои беназир оро додааст. Ном ва санаи иморати он (786 ҳиҷрӣ—1385 м.) дар байни нақшҳои пештоқ сабт гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ремпель Л. И., Архитектурный орнамент Узбекистана, Ташкент, 1961;
* Искусство зодчих Узбекистана. Ташкент, 1965.
Иззуддин ибни Рукнуддин Маҳмуд

**Малик Иззуддин ибни Рукнуддин Маҳмуд** (; ) — малики дудмони Меҳрубониён дар Систон (1352—1380), писари Малик Рукнуддин Маҳмуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Ҷалолуддин Шоҳшуҷоъ

**Абулфаворис Ҷалолуддин Шоҳшуҷоъ** (; ) — подшоҳи дудмони Музаффариён (1358—1384), фарзанди амир Муборизуддин Муҳаммад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Jackson, Peter. «Muzaffarids.» * Encyclopaedia of Islam, Volume VII (Mif-Naz).* New ed. 1993.
Ҳайдари Омулӣ

**Мир Ҳайдари Омулӣ** (; ) — ориф, сӯфӣ, муфассир,  ва и мутасаввифи форс-тоҷик, муаллифи «Тафсири муҳиту-л-аъзам».

## Эзоҳ
Хоҷа Алии Муайяд

**Хоҷа Алии Муайяд** (; ? — 1386) — охирин амири Сарбадорони Сабзавор (1364—1376 ва 1379—1386), тарафдори тариқати шайх Ҳасани Ҷӯрӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Peter Jackson (1986). The Cambridge History of Iran, Volume Six: The Timurid and Safavid Periods. ISBN 0-521-20094-6
Шамсуддин ибни Фазлуллоҳ

**Шамсуддин ибни Фазлуллоҳ** (; ) — амири Сарбадорони Сабзавор (1347—1348).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Smith, Jr., John Masson. *The History of the Sarbadar Dynasty 1336—1381 A.D. and Its Sources*. The Hague: Mouton, 1970.
Заркӯби Шерозӣ

**Абулаббос Муъинуддин Аҳмади Шерозӣ** (; ? — 1387) — ориф,  ва таърихнигори форс-тоҷик, муаллифи «Шерознома».

## Эзоҳ
Муъинуддини Яздӣ

**Муъинуддин ибни Ҷалолуддин Муҳаммади Яздӣ** (; ? — 1387) — муҳаддиси шофеъимазҳаб ва и дарбори Музаффариён, муаллифи китоби «Мавоҳиби илоҳӣ».

## Эзоҳ
Музаффар Бурҳони Балхӣ

**Бурҳони Балхӣ** (), **Бурҳонуддин Музаффар ибни Шамсуддин Алӣ ибни Ҳамидуддин** (; ? — 1388, Ҳиндустон) — ориф,  ва и форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Ғиёсуддин Пиралӣ

**Ғиёсуддин Пиралӣ** (; ? — 1389, Ҳирот) — нуҳумин малик аз хонадони Курт (1370—1389), писари Муиззуддин Ҳусайн.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Массон В. М., Ромодин В. А. История Афганистана. Т. 1. С древнейших времен до начала XVI века. — М., 1964.

Гурӯҳ:Куртҳо
Ҷамолуддини Оқсароӣ

**Ҷамолуддин Муҳаммад ибни Муҳаммади Оқсароӣ** (; ) — пизишк ва файласуфи форс-тоҷик, муаллифи «Мӯҷазу-л-қонун», шарҳе бар «ал-Қонун»-и Ибни Сино.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Carl Brockelmann, *Geschichte der arabischen Litteratur*, 1st edition, 2 vols. (Leiden: Brill, 1889—1936). Second edition, 2 vols. (Leiden: Brill, 1943-49). Page references will be to those of the first edition, with the 2nd edition page numbers given in parentheses. vol. 1, p. 457 (598)
Ибни Насӯҳи Шерозӣ

**Камолуддин Ибни Насӯҳи Шерозӣ** (; ? — 1391, Шероз) — , адиб ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар маъхазҳои адабӣ («Тазкирату-ш-шуаро», «Хулосату-л-ашъор ва зубдату-л-афкор») ӯро Камолуддин Маҳмуд ибни Насӯҳи Форсӣ номидаанд. Авҳадии Булёнӣ лақабашро Камолуддин мехонад. Дар Суфиобод дар назди Алоуддавлаи Симнонӣ (фавт 1336) маълумот гирифта, баъд ба Табрез рафтааст. Муҳаққиқон оғози шоирии Ибни Насӯҳи Шерозиро ба соли 1336 мутобиқ донистаанд. Пас аз фурӯпошии ҳукумати Элхониён дар дарбори Ҷалоириён хидмат мекард. Аз ӯ чанд қасида дар ситоиши султон Увайс ва султон Аҳмади Ҷалоир боқӣ мондааст. Дар шоирӣ шогирди Салмони Соваҷӣ ва дар тасаввуф шогирди Алоуддини Симнонӣ (фавт 1335) буд. Ибни Насӯҳи Шерозӣ Ғиёсуддини Куҷуҷиро (фавт 1387) низ ситудааст. Ӯ маснавие ба номи «Даҳнома» ё «Муҳаббатнома» дорад, ки ба гуфтаи Давлатшоҳи Самарқандӣ дар он рӯзгор машҳур будааст. «Даҳнома» (соли таълифаш 1336) маснавии ишқӣ буда, аз 10 бахш таркиб ёфтааст. Ҳар бахши он аз мактубе, ки дарди ишқро баён мекунад ва ғазалу рӯбоӣ иборат аст. Ибни Насӯҳи Шерозӣ дар поини умр аз дарбор канора гирифт ва кунҷи узлат ихтиёр кард. Ба қавли Тақиуддини Кошӣ, девони ашъори Ибни Насӯҳи Шерозӣ аз чаҳор ҳазор байт иборат буда, машҳур аст. Ибни Насӯҳи Шерозӣ дар эҷоди қасидаву ғазал забардаст будааст.

Намунае аз эҷодиёти Ибни Насӯҳи Шерозӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зарринкӯб Абдулҳусайн. Бо корвони ҳулла. Д., 2004.
Муборизуддин Шоҳ Яҳё

**Муборизуддин Шоҳ Яҳё** () — панҷумин ҳокими давлати Музаффариён (1387—1389), бародарзодаи Ҷалолуддин Шоҳшуҷоъ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Jackson, Peter. Muzaffarids. Encyclopaedia of Islam, Volume VII (Mif-Naz). New ed. 1993. ISBN 90-04-09419-9
Шуҷоъуддин Шоҳмансур

**Шуҷоъуддин Шоҳмансур** (; ) — ҷопасин шоҳи дудмони Музаффариён (1391—1393), писари Шоҳмаҳмуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Jackson, Peter. "Muzaffarids." * Encyclopaedia of Islam, Volume VII (Mif-Naz).* New ed. 1993.
Имодуддин Аҳмади Музаффар

**Имодуддин Аҳмади Музаффар** (; ? — 1393) — подшоҳ ва намояндаи дудмони Музаффариён дар Кирмон (1384—1393), фарзанди амир Муборизуддин Муҳаммад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Jackson, Peter. Muzaffarids. Encyclopaedia of Islam, Volume VII (Mif-Naz). New ed. 1993. ISBN 90-04-09419-9
Айнуддини Биҷопурӣ

**Айнуддини Биҷопурӣ** (); 1306, Деҳлӣ — 1393) — донишманд,  ва ходими дарбори Баҳманшоҳиён, муаллифи «Мулҳақоти Табақоти Носирӣ».

## Эзоҳ
Фазлуллоҳи Наъимӣ

**Фазлуллоҳ Наъимии Астарободӣ** (), мутахаллис ба **Наъимӣ** (; ) — , ориф,  ва суфии номдори форс-тоҷик, муассиси ҷунбиши ҳуруфия ва муаллифи «Муҳаббатнома», «Ҷовидоннома» ва «Навмнома».

## Эзоҳ
Ашраф Ҷаҳонгири Симнонӣ

**Сайид Ашрафуддин Ҷаҳонгири Симнонӣ** (; ) — сӯфӣ ва орифи форс-тоҷик дар Ҳиндустон, аз муридони Алоуддавлаи Симнонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Садруддини Мӯсо

**Садруддини Мӯсо** (; ) — сӯфӣ, ориф ва и форс-тоҷик, фарзанди Сафиюддини Ардабилӣ.

## Эзоҳ
Ромии Табрезӣ

**Мавлоно Шарафуддин Ҳасан ибни Муҳаммад Ромии Табрезӣ** (; ? — 1392, Табрез) — , , адабиётшинос ва яке аз шогирдони Насируддини Тӯсӣ.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ бо Насируддини Тӯсӣ вохӯрда, муддате дар хидматаш буда ва аз илму дониши ӯ баҳравар гаштааст.

Муҳимтарин таълифоти Ромии Табрезӣ (ба ғайр аз анвой мухталифи шеър) ду асари адабиётшиносӣ бо номи «Анису-л-ушшоқ» ва «Ҳадоиқу-л-ҳақоиқ» мебошад. Дар «Анису-л-ушшоқ» Ромии Табрезӣ андар ташбеҳоти шоирони форс-тоҷик баҳс кардааст. «Ҳадоиқу-л-ҳақоиқ» шарҳест ба «Ҳадоиқу-с-сеҳр фӣ дақоиқи-ш-шеър»-и Рашиди Ватвот. Дар китоби мазкур, ки аз 50 боб иборат аст, аз санъатҳои бадеии шеър сухан меравад.

## Эзоҳ
Камолуддини Маръашӣ

**Камолуддини Маръашӣ** (; ? — 1398) — , , , фақеҳ ва подшоҳ аз дудмони Маръашиёни Табаристон (1362—1398), падари Сайид Алии Сорӣ.

## Эзоҳ
Шамси Сироҷи Афиф

**Шамси Сироҷи Афиф** (; 1342, Панҷоб, вафот: 1399) —  ва и форсизабони Ҳинд, муаллифи китоби «Таърихи Фирӯзшоҳӣ».

## Эзоҳ
Сайид Фахруддини Маръашӣ

**Сайид Фахруддини Маръашӣ** (; ? — 1400, Кошғар) — сипаҳсолор ва амирзода аз дудмони Маръашиён дар Табаристон (1390—1381)..

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тоҷуддин Шоҳи Шоҳон

**Тоҷуддин Абулфатҳ Шоҳи Шоҳон** (; ) — малики Систон аз хонадони Меҳрубониён (1383—1403).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Киё Афросиёб

**Киё Афросиёби Чаловӣ** (; ) — сиёсатмадор, , сипаҳсолор, подшоҳ бунёнгузори хонадони Афросиёб (1349—1359), падари Искандари Шайхӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Низомуддини Шомӣ

**Низомуддин Алӣ ибни Муҳаммад ибни Абутолиби Шомӣ** (; 1340, Табрез — 1409, ҳамон ҷо) — ,  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Зафарнома».

## Эзоҳ
Саидбеги Маҳмадуллоҳ

**Саидбеги Маҳмадуллоҳ** (*Саидбег Маҳмадуллоев*; зод. 1 августи 1954, ноҳияи Файзобод) — донишноманигор,  ва файласуфи тоҷик, номзади илмҳои фалсафа (2015). Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2010), Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2000).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи шарқшиносии УДТ ба номи В. И. Ленин (1976, ҳоло ДМТ). Тарҷумони забони арабӣ дар Ҷумҳурии Арабии Сурия (1976-77), муаллими мактаби миёнаи № 35 н. Орҷоникидзеобод (ҳоло ш. Ваҳдат; 1977-79), тарҷумони забони арабӣ дар Ҷумҳурии Ироқ (1979-83), муҳаррири хурди нашриёти «Ирфон» (1983-84). Муҳаррир (1983-84), муҳаррири илмӣ (1984-85), муҳаррири калони илмии СИЭСТ (1986-90). Мутахассиси пешбари редаксияҳои Фалсафа ва ҳуқуқ (1990-91), кишоварзии СИЭМТ (1991—2007). Сардори шуъбаи иттилоот ва таҳлилу ташхис (2007-08), сардори раёсати ташкилотҳои динии Сарраёсат оид ба корҳои дини Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008-10), сардори раёсати таҳлил ва ташхиси диншиносии Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010-12). Муҳаррири пешбари редаксияи назорати илмӣ ва таҳрири адабӣ (2013), мудири редаксияи фалсафа, дин ва ҳуқуқи СИЭМТ (аз 2014), ҳамзамон х. к. и. Маркази синошиносии Ин-ти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2013). Самти фаъолияти М.: таълиф, таҳрир, тарҷума ва таҳияи мақолаҳои энсиклопедӣ; таҳқиқи мероси фалсафии ниёгон; шарқшиносӣ; диншиносӣ. М. муаллифи 1 рисола, силсилаи мақолаҳо дар маҷаллаҳои илмӣ, ЭСТ (ҷилдҳои 5-8), ЭМТ, «Энсиклопедияи адабиёт ва санъат» (ҷилдҳои 1-3), «Энсиклопедияи Душанбе», «Энсиклопедияи Кӯлоб» ва «Донишномаи фарҳанги мардумӣ» (ҷилди 1). Узви ҳайати таҳрир ва Шӯрои назорати илмии ЭМТ. Муҳаррири масъули китобҳои «Қасасу-л-анбиё» (Д., 1988), «Фарҳанги арабӣ ба тоҷикӣ» (С. Сулаймонӣ, дар 2 ҷилд; Д., 2004), Мавлоно Яъқуби Чархӣ «Китобулфароиз» (Д., 2010), «Фанни хитоба»-и Арасту (тарҷума ба забони тоҷикӣ; Д., 2017) ва «Хитоба»-и Абуалӣ ибни Сино (тарҷума ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ; Д., 2018). Китоби «Тафсири Яъқуби Чархӣ»-ро (Д., 2000) таҳия кардааст. Яке аз таҳиягарони «Фалсафа аз оғози таърих»-и М. Рашод (китоби 1, ҷилдҳои 1 ва 2, Д., 1985; китоби 2, ҷилдҳои 3 ва 4, Д., 2008). Китобҳои «Дар пардаи массонҳо»-и В. В. Малишев (Д., 1985), «Гитлер аслан кӣ буд?»-и К. Бахман (Д., 1986), «Қуръон, пайдоиш ва асотири он»-и Л. И. Климович (Д., 1987) аз русӣ ба тоҷикӣ ва Исцеление. Доказательство. Третья статья // Абу Али ибн Сина. Соч., т. 6, Д., 2017; Абубакр Рази. Книга возрожений Галену. Д., 2017; Риторика (глава 3) // Абу Али ибн Сина. Соч. Т. 7, Д., 2018 аз арабӣ ба русӣ гардондааст.

## Осор
* Мавлоно Яъқуби Чархӣ. Зиндагӣ, осор ва афкор. , 2013;
* Мавлоно Яъқуби Чархӣ. Маълумотнома (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ, узбекӣ, англисӣ, форсӣ). —  : СИЭМТ, 2018. — 264 с. — ISBN 978-99947-33-69-5

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мақомоти ваколатдори давлатӣ оид ба дин. Д., 2011.
Искандари Шайхӣ

**Искандари Шайхӣ** (; ) — испаҳбади эронӣ аз хонадони Афросиёб, ҳокими Омул (1393—1403), писари хурдии Киё Афросиёб.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳоҷӣ Зайнулаттор

**Зайнуддин Алӣ ибни Ҳасани Ансорӣ** (), маъруф ба **Ҳоҷӣ Зайнулаттор** (; ) — пизишк, дорусоз ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Туҳфату-с-салотин» ва «Мифтоҳу-л-хазоин».

## Эзоҳ
Хонии толишӣ

**Хонии толишӣ** (толишӣ: Tolışə xanəti) — давлати толиш дар Озарбойҷон. Дар натичаи пароканда шудани давлати Нодиршоххо дар миёнахои асри 18 дар сохили чанубу гарбии бахри Хазар таъсис ёфт. Муассис Сайид Аббос, яке аз соҳибони маҳаллӣ мебошад. Баъди маргаш писараш Гара ба тахт нишаст (1747—86). Иқтисодиёт ба кишоварзӣ ва чорводорӣ асос ёфтааст; пойтахти хониш Ленкоран ба маркази савдо ва хунармандй табдил ёфт. Бар асари таљовузи доимии Эрон хонии Толиш кўшиш мекард, ки дар сиёсати хориљї ба Русия наздик шавад. Соли 1795 хон Мир Мустафо ба Россия барои сарпарастй мурочиат кард. Соли 1802 хонии Толиш ба тасарруфи Русия гузашт. Мувофики шартномаи туркманчои соли 1828 Россия хонии Толишро пурра ба хоки худ хамрох кард.
Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Озарбойҷон
Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Эрон
Карусел

«**Карусель**» () — як теленовеллаи кӯдаконаи Бразилия мебошад, ки аз ҷониби Исрис Абраванел сохта шудааст ва аз ҷониби Абел Санта Круз навишта шудааст. Он дар SBT аз 21 майи соли 2012 то 26 июли соли 2013 пахш шуд. Он ба теленовеллаи Мексикаи соли 1989 бо ҳамон унвон асос ёфтааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Силсилафилмҳои телевизионӣ Бразилия
Дунё

**Дунё** ( — ҷаҳон, олам*, нур, зиндагии дунявӣ*) — дар ислом: тамоми олами моддӣ, ки инсонро то маргаш фаро гирифтааст.

Тибқи ақидаи исломӣ, пас аз марг барои ҳар як инсон дунёи охират (охират) оғоз мешавад. Охират абадӣ аст, аммо дунё маҳдуд аст. Аз ин рӯ, ҳар мусалмон бояд кӯшиш кунад, ки ҳам дар дунё ва ҳам дар охират соҳиби раҳмати Худованд бошад. Аллоҳ дар Қуръони карим дар бораи лаззатҳои хаёлии дунё гуфтааст. Моликияти онҳо ҳадафи кофирон аст. Муъминони мусалмон ин дунёро набояд нодида гиранд, балки дунёи абадиро охиратро авлотар донанд .

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ализаде А. А. Дунья // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 255. — . (CC BY-SA 3.0)
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Охиратшиносӣ дар ислом
Гурӯҳ:Фалсафаи исломӣ
Забони туркии куҳан

**Забони туркии куҳан** забони туркии нобудшуда аст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои туркӣ
Аршӣ (шоир)

**Аршӣ** (қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти тазкиранигорон Мутрибӣ («Тазкирату-ш-шуаро») ва Хоҷа Ҳасани Нисорӣ («Музаккиру-л-аҳбоб») Аршӣ дар Бухорову Самарқанд таҳсил карда, улуми расмии даврро аз худ намуд. Дар айёми таҳсил ба шеър гуфтан оғоз кард. Дар анвои гуногун шеър мегуфт. Дар ибтидо «Субҳӣ», баъдан ба маслиҳати Хоҷа Ҳасани Нисорӣ «Аршӣ» тахаллус гирифт. Дар ин хусус вай гуфтааст:

Аз осори Аршӣ куллиёти ашъор, як девон ва як маснавӣ боқӣ мондааст. Нусхаи дастнависи куллиёти Аршӣ дар шаҳри Банкипур (Ҳиндустон), як нусхаи девону маснавиаш дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ маҳфузанд. Ғазали зерин (ҷавоб ба ғазали Муҳташами Кошонӣ) намунае аз шеъри Аршӣ мебошад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аппон

**Аппон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ошобаи ноҳияи Ашт. Аз Аппон то маркази ноҳия — шаҳраки Шайдон 29 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 5162 нафар (2009), асосан тоҷикон ва узбакҳо.

## Иқтисод
Деҳа 2 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 2 дорухона, 2 бунгоҳи тиббӣ, 3 китобхона, клуб, толори кинонамоишдиҳӣ, нуқтаҳои хизмати маишӣ, 2 маркази савдо, 5 нуқтаи савдои хусусӣ, ошхона ва чойхона дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи пойгоҳи обкаши «Чумчуқҷар» аз рӯди Сир обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ашт
Гурӯҳ:Ҷамоати Ошоба
Сайид Алии Сорӣ

**Сайид Алии Сорӣ** (; ) — подшоҳи Маръашиёни Табаристон (1406—1417), писари Камолуддини Маръашӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҷдуддини Фирӯзободӣ

**Абутоҳир Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Яъқуб Фирӯзободии Козирунӣ**, (; 1319, Козирун — 1415) — луғавӣ, қозӣ, муфассир, адиб ва фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, муаллифи «Қомусу-л-луға» ва «ал-Ломеъу-л-улума-л-эъҷобу-л-ҷомеъ».

## Эзоҳ
Қутбуддин Муҳаммад ибни Шамсуддин

**Қутбуддини III** (; ) — малики Систон аз дудмони Меҳрубониён (1403—1419), падари Шамсуддин Алӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Иззуддин Мутаҳҳари Ҳусайнӣ

**Иззуддин Мутаҳҳари Ҳусайнӣ** (; ? — 1422) — и форс-тоҷик ва аз маддоҳони хосси Шоҳшуҷоъ.

## Эзоҳ
Миралии Табрезӣ

**Миралии Табрезӣ** (), мулаққаб ба **Қудватулкуттоб** ( ) — хушнавис,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Масъуд ибни Муътаз

**Масъуд ибни Муътаз** (), маъруф ба **Имод Низомии Машҳадӣ** (; ? — баъди 1421) — и форс-тоҷик, муаллифи «Шарҳи ишколу-т-таъсис» ва «Минҳоҷ маъонию-т-таҷнис».

## Эзоҳ
Хоҷа Алии Сиёҳпӯш

**Хоҷа Алии Сиёҳпӯш** (; ) — сӯфӣ, ориф ва донишманди форс-тоҷик, набераи Шайх Сафиюддини Ардабилӣ ва фарзанди Шайх Садруддини Мӯсо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қивомуддин Муҳаммади Соинӣ

**Қивомуддин Муҳаммади Соинӣ** (; ? — 1427) — и форс-тоҷик ва аз ҷумлаи маддоҳони Мирзо Бойсанғур.

## Эзоҳ
Ибни Ҷазарӣ

**Шамсуддин Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Алӣ ибни Юусуфи Ҷазарӣ** (; ) — муқрӣ, муҳаддис ва фақеҳи шофеъӣ, муаллифи «ан-Нашр фӣ қироъати-л-ъашр».

## Эзоҳ
Абдулҳай Муншии Астарободӣ

**Абдулҳай Муншии Астарободӣ** (; ) — хушнависи номдори форс-тоҷик, ки дар хатти таълиқ шуҳрат пайдо кард ва бархе ӯро возеъи ин хатт медонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش. ص ۴۰۷

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Хоҷа Муҳаммади Порсо

**Хоҷа Муҳаммади Порсо** (; ? — 1420, Бухоро) — муфассир, ориф, сӯфӣ ва намояндаи тариқати нақшбандия, муаллифи «Тафсири Хоҷаи Порсо».

## Эзоҳ
Аҳмад ибни Ҷаъфар Ҳаддоди Мадоинӣ

**Аҳмад ибни Ҷаъфар Ҳаддоди Мадоинӣ** (1359/60, Мадоин — 1430/31) — мусиқидон, оҳангсоз,  ва орифи форс-тоҷик, муаллифи «Лавозиму-л-мусиқӣ».

## Зиндагинома
Зиндагӣ ва фаъолияти Мадоинӣ дар ҳавзаҳои илмӣ, адабӣ ва ҳунарии Эрон, Хуросони давраи ҷалоириён ва Темуриён сурат гирифта, дар шеър, фалсафа, мусиқӣ (таҳқиқ ва амалия) дониши баланд дошта «зикри тароиқ (таснифсозӣ) суханони бисёр гуфта ва баёни куллу-л-зуруб ва куллу-л-нағам карда ва бар абёту ашъори арабӣ тасонифи асобеи ситтаро дар адвори иқоъ доир гардонида ва дар ин тасониф онҳоро ба атвору анвоъ сохта ҳам ба тариқи қудамо ва онҳоро дар китоби „Канзу-л-алҳон“ муфассал зикр кардаам». Мадоинӣ дар шаклу анвои шеърию мусиқии «навбат», «қавл», «амал», «савт» таснифоти зиёд сохта, Хоҷа Абдуқодир дар таълифоташ аз корҳои ҳунарии ӯ тавсиф намудааст. Мадоинӣ дар назарияи мусиқӣ китобе бо номи «Лавозиму-л-мусиқӣ» нигошта ва дар доираҳои ҳунарӣ шуҳрати зиёд доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 122. — ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Рустами Хуриёнӣ

**Хоҷа Низомуддин Рустами Хуриёнӣ** (; 1350, Хуриён — 1430, ҳамон ҷо) — <nowiki/>и форс-тоҷики давраи темурӣ.

## Зиндагинома
Дар Хуриёни Бастон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Рустами Xуриёнӣ дар дарбори подшоҳони темурӣ хидмат кардааст Мувофиқи маълумоти тазкираҳо девони Рустами Xуриёнӣ дар замони зиндагиаш маъруф буда, навъҳои гуногуни шеърро дар бар мегирифтааст. Шоир дар сурудани қасидаву ғазал табъи ба¬ланд доштааст. Девони Рустами Xуриёнӣ ҳоло дастрас нашудааст. Ғазалҳо ва абёти парокандааш дар тазкираву баёзҳо масбутанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Барандақи Хуҷандӣ

**Бурундуқи Хуҷандӣ** (), **Амир Баҳоуддин Барандақ ибни Нусратшоҳ** (; 1356, Хуҷанд — 1432, Самарқанд) — и форс-тоҷик, муосири Хаёлии Бухороӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* ذبیح‌الله صفا (۱۳۴۲)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران: ابن‌سینا، ص. ۴۴۸
Маҳмуди Ҳиравӣ

**Маҳмуд ибни Муҳаммади Ҳиравӣ** (; ? — баъди 1434) — и форс-тоҷик, муаллифи рисолаи «Ғиёсия», «Мухтасар дар фавоиди илми ҳисоб» ва «Фавоиди Ҷамолӣ».

## Эзоҳ
Абдулвоҷиди Ҳанафӣ

**Абдулвоҷиди Ҳанафӣ** (; ) — , муҳаддис, муфассир ва фақеҳи форс-тоҷик, муалллифи «Шарҳу-л-мулаххас фи-л-ҳайя», «аш-Шарҳу-л-фасл» ва «Маъолию-л-авқот ва-ш-шарҳ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  (PDF version)
Алоуддини Бухорӣ

**Алоуддини Бухорӣ** (; ) — муфассир ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Мулҷимату-л-муҷассима» ва «Фозиҳату-л-мулҳиддин ва насиҳату-л-муваҳиддин».

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Le Chaykh 'Alâ-ou d-Dîn Al-Boukhâri dit qu'attribuer le corps à Allâh est de la mécréance par unanimité
Абулбаракоти Козирунӣ

**Абулбаракот Муҳаммади Козирунӣ** (), машҳур ба **Ҳоҷӣ Ҳарроси Козирунӣ** (; 1356, Мадина — 1439, ҳамон ҷо) — муҳаддис, муфассир ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «ал-Муғнӣ», «Шарҳу-т-Танбеҳ»-и Абуисҳоқ ва «Баҳру-с-саодат».

## Эзоҳ
Қавомуддини Шерозӣ

**Қавомуддини Шерозӣ** (; ) — муҳандис, рассом, тарроҳ, меъмор ва и форс-тоҷики аҳди темурӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* گلچین عارفی، مهدی (تابستان ۱۳۸۸). «استاد قوام‌الدین شیرازی: معمار افسانه». گلستان هنر. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. ۱ (۱۶).
Фасеҳи Хофӣ

**Фасеҳи Хофӣ** (), **Аҳмад ибни Ҷалолуддин Муҳаммад** (; ) — , тазкиранигор ва и форс-тоҷик, муаллифи «Муҷмали Фасеҳӣ».

## Эвод
Фасеҳии Xофӣ ба забонҳои форсӣ-тоҷикӣ ва арабӣ шеър гуфтааст. Абёти парокандаи ӯ дар тазкираҳо ва дар асари таърихиаш «Муҷмали Фасеҳӣ» (таълифаш 1446/47) дарҷ гардидаанд.

«Муҷмали Фасеҳӣ» таърихномаест иборат аз муқаддима, ду мақола ва хотима. Дар муқаддима таърихи олам аз давраи хилқати Одам то замони Муҳаммад, инчунин таърихи чаҳор хонадони Эрони Қадим — Пешдодиён, Каёниён, Ашкониён — Мулукуттавоиф, Сосониён баён шудааст. Дар мақолаи аввал аз валодати пайғамбар то ҳиҷрати ӯ ба Мадина сухан меравад. Мақолаи сонӣ муфассалтарин қисми китоб буда, вақоеи аз ибтидои санаи ҳиҷрӣ то 845 (мутобиқи 1441/42 мелодӣ) рӯйдодаро дар бар мегирад. Ин асар ба забони содда ва равон навишта шудааст

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Файзии Турбатӣ

**Мавлоно Алӣ Файзӣ Турбатии Гунободӣ** (; ? — 1443, Машҳад) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Вай дар ибтидои ҷавони барои касб дониш ба Ҳирот рафт ва муддате ба таҳсили илм пардохт. Пас аз он, ба Озарбойҷону Ироқ сафар намуд ва чанде дар Табрез зист. Сипас ба Машҳад сафар кард ва дар он‏ҷо сокин шуд то ин‏ки дар он шаҳр бадруди ҳаёт гуфт.

Баъзе аз тазкира‏нависон вайро аз шоирони муосир Акбаршоҳ донистаанд ва овардаанд, ки вай чанде дар Ҳинд зистааст ва ин иштибоҳи ибтидоӣ аз Тақиюддини Авҳадӣ сар зада ва баъзе аз тазкира‏нависон низ матолиби вайро такрор намудаанд.

Ба қавли Соммирзои Сафавӣ («Тӯҳфаи Сомӣ») девони ғазалиёт ва қасидаҳои зиёд доштааст.

## Эзоҳ
Камол Ғиёси Шерозӣ

**Камол Ғиёси Шерозӣ** (; ? — 1444, Шероз) — и форс-тоҷик, муаллифи манзумаи «Ташреҳу-л-бадан».

## Зиндагинома
Дар Ироқ, Форс ва Озарбойҷон зиста, дар ҳалқаи надимони Султон Иброҳим — писари Шоҳрух фаъолият доштааст. Девони ӯ аз ғазалҳо, қасидаҳо ва қитъаҳо иборат буда, бештар ба суханбозӣ ва санъатҳои лафзӣ майл доштааст. Намунаи ғазалҳои ӯ бо вуҷуди дар мақтаъ тахаллуси Камоли Ғиёс-ро доштан, ба Ҳофиз нисбат дода шудаанд. 

Масалан:

Ашъори Камоли Ғиёс дар маҷмӯаву баёзҳо ва тазкираҳо бештар вомехӯрад. Дар тазкираи «Хулосату-л-ашъор ва зубдату-л-афкор»-и Тақиуддини Кошӣ миқдори зиёде аз ашъори Камоли Ғиёс дида мешавад, ки ҳукми девони мухтасарро дорад. Ҳамчунин аз осори Камоли Ғиёс манзумае ба номи «Ташреҳу-л-бадан» ёдоварӣ мешавад, ки маҳфуз намондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зайнуддини Хофӣ

**Шайх Зайнуддини Хофӣ** (; 1356, Хоф — 1435, Ҳирот) — сӯфии номдор ва аз ақтоби силсилаи суҳравардия дар Ҳирот, муассиси шохаи зайния, шогирди шайх Ваҷеҳуддини Ҳиротӣ, муаллифи китоби «Миръоту-т-толибин».

## Эзоҳ
Камолуддин Ҳусайни Хоразмӣ

**Камолуддин Ҳусайни Хоразмӣ** (; ) — ,  ва орифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш шаҳри Кошон. Камолуддини Кубравӣ пайрави силсилаи кубравия буда, нисбаташ ба Наҷмуддин Куброи Хоразмӣ мерасад. Камолуддини Кубравӣ ҳикмат, фиқҳ, забони арабӣ, мантиқ, тасаввуф, ҷуғрофия ва тиббу нуҷумро омӯхта, донишманди фозил ва орифи комил гардида буд.

Таълифоте андар тасаввуф аз қабили «Мақсаду-л-ақсо фӣ тарҷумати-л-Мустақсо» ва ду шарҳ ба «Маснавӣ»-и Ҷалолуддини Балхӣ бо унвони «Ҷавоҳиру-л-асрор ва завоҳиру-л-анвор» ва «Кунузу-л-ҳақоиқ фӣ насоеҳи-л-аброр» ва ғайра дорад. Девони қасоиду ғазалиёташро саҳван ба Мансури Ҳаллоҷ нисбат додаанд. Барои бо аркону аҳкоми маъмули дини Ислом мутобиқат накардани андешаҳояш ҳомиёни дин ӯро ба куфру илҳод айбдор кардаанд.

Осор ва ашъори сӯфиёнаи Камолуддини Кубравӣ дар ташаккулу такомули баъдии силсилаи кубравия ва тарғиби ғояҳои тасаввуф аҳаммият доштанд.

## Эзоҳ

## Эзоҳ
Мавлоно Муҳаммади Қаҳистонӣ

**Мавлоно Муҳаммади Қаҳистонӣ** (1358, Қуҳистон — 1444, Самарқанд) — мусиқидон, хонанда, , базлагӯ ва ҳаҷвнигори фрс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар санъати шеър (мутоиба), ҳаҷв, хонандагӣ (овози бисёр муассир), мусиқӣ табъи баланд дошт ва аз ғаниматҳои Темур (1370—1405, дар замони забт ба
Шероз) буда, аз Самарқанд ду бор фирор намудааст. Сознавозию овозхониро назди Хоҷа Абдулқодир (1356—1435) амиқтар омӯхта ва аз дӯстони наздику ҳамкораш дар Самарқанду ҳирот буд. Мавлоно Муҳаммади Қаҳистонӣ дар иҷрои қисса, достонҳои қаҳрамонӣ, ҳамосӣ маҳорати баланд дошта, қиссаҳон таърихиро дар либоси шеър ворид намуда месуруд. Дар санъати ҳаҷв ва мутоиба ҳам истеъдоди баланд дошт ва дар бораи Темур ҳаҷвҳои тезу тунд тасниф кардааст. 

Таснифоти Хоҷа Абдулқодир «Амали тарона», «Амали Бӯстон», «Амали гесӯ»-ро бо тозакориҳои иҷроӣ анҷом додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 121. — ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Шиҳобуддини Давлатободӣ

**Шиҳобуддини Давлатободӣ** (; ) — фақеҳи ҳанафӣ, муфассир, ориф, сӯфӣ ва и порсинависи Ҳиндустон, муаллифи тафсири «Баҳри маввоҷ».

## Эзоҳ
Хаёлии Бухороӣ

**Хайёлии Бухороӣ** (; ? — 1447, Бухоро) —  ва донишманди форс-тоҷик, ҳамзамони Мавлоно Бурундуқ ва Бисотии Самарқандӣ.

## Зиндагинома
Аҳмад Хаёлии Бухороӣ дар аҳди салтанати Улуғбек зиста ифтихори шогирдии Хоҷа Исмати Бухороиро доштааст. Замоне дар шаҳри Ҳирот зистааст ва аз ин хотир дар бархе тазкираҳо ба Хаёлии Ҳиротӣ ёдоварӣ шудааст.

Маҳали фавти шоир зодгоҳаш Бухоро мебошад. Аз Хаёлии Бухороӣ девони ғазал боқӣ мондааст.

## Намунаи ашъор

## Эзоҳ

## Адабиёт
* تاریخ ادبیات در ایران/جلد چهارم/ذبیح‌الله صفا/چاپ سوم/۱۳۶۴/تهران
Шайх Иброҳими Сафавӣ

**Шайх Садруддин Иброҳими Сафавӣ** (; ) — сӯфӣ, зоҳид, орифи форс-тоҷик, фарзанди Хоҷа Алии Сиёҳпӯш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* قاضی احمد قمی، خلاصة التواریخ (۲ جلد، تاریخ صفویه از شیخ صفی تا اوایل شاه عباس یکم)، به تصحیح احسان اشراقی.
Бурҳонуддини Хуҷандӣ

**Иброҳим ибни Аҳмад ибни Муҳаммади Хуҷандӣ** (), мулаққаб ба Бурҳонуддин (; ) — , , муҳаддис ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Ибни Ҳусоми Қуҳистонӣ

**Ибни Ҳусоми Қуҳистонӣ** (; ) — зоҳид, ориф, ,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Гузаштагонаш аз аҳли илму фазл будаанд. Нахуст дар назди падар ва баъдтар дар назди яке аз олимону воизони замонаш – Сайидмуҳаммади Шерозӣ илмҳои сарфу наҳв, маъонӣ, баён, нуҷум ва тафсиру ҳадисро омӯхтааст. Зиндагиаш хеле қашшоқона гузашта, тамоми умр аз зодгоҳаш ба ҷое сафар накарда, ба деҳқонӣ шуғл варзидааст. Бештар ашъори сурудаашро дар дастаи бел навишта, баъд рӯйнавис мекардааст. Аз ин рӯ, тазкиранависон ӯро шоире соҳибфазл ва марде вораставу қонеъ номидаанд. 

## Мероси адабӣ
Аз Ибни Ҳусом дар анвои гуногуни адабӣ се китоб: «Девони ашъор», «Ховарнома» ва «Насру-л-лаолӣ» ба мерос мондааст. Девони ашъори Ибни Ҳусом аз 10844 байт иборат буда, қасидаҳо, ғазалиёт, қитаъаҳо, тарҷеъбанду таркиббандҳо ва рубоиётро дар бар мегирад. Дар ашъораш дар васфи осмон, силсилаи ситораҳо ва саҳнаҳои тулӯъу ғуруби офтоб ва манзараҳои табиат бо санъати воло суруда шудааст. Маснавии «Ховарнома» (1426; иборат аз 22500 байт) достони омиёна буда, ба сабки «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, дар баҳри мутақориби мусаммани маҳзуф ё мақсур суруда шудааст ва диловариҳои Алӣ ибни Абитолиб ва ёрони ӯро васф мекунад. Нусхаҳои хаттии он дар музейҳои Британия ва Китобхонаи Қудси разавии Эрон маҳфузанд. Маснавии «Насру-л-лаолӣ»-и Ибни Ҳусом (иборат аз 96 байт) дар пайравии «Сад калима»-и Рашидуддини Ватвот эҷод шудааст. Ибни Ҳусом дар сурудани ҳамду наът низ маҳорати фавқулода дошт. Дар ашъораш аз санъатҳои бадеӣ, бахусус талмеҳ, зиёд истифода шудааст. Ӯ дар эҷоди шеър ба  Саноӣ, Хоқонӣ, Заҳири Форёбӣ, Анварӣ, Хоҷуи Кирмонӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Салмони Соваҷӣ ва дигарон пайравӣ карда, бештар пайрави осори Хоқонӣ будааст. Девони Ибни Ҳусом соли 1988 бо кӯшиши Аҳмад Аҳмадии Бирҷандӣ ва Муҳаммадтақии Солик ба табъ расид. Муҳаққиқон девонашро таҷаллигоҳи санъатҳои бадеӣ, аз ҷумлаи санъатҳои печидаву сангин унвон кардаанд.

Намунае аз шеъри ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Салимии Тунӣ

**Тоҷуддин Ҳасан ибни Салимии Тунӣ** (; ? — 1450) — , ориф, котиб, муншӣ ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Сабзвор умр ба cap бурдааст, аз ин рӯ бо нисбии «Сабзворӣ» низ ёд мешавад. Дар дарбори ҳукмрони давраш бо корҳои китобат ва иншо машғул буд. Пас аз чанде ин корро тарк карда, ба зиндагии дарвешона ва қаландарӣ рӯй овард. Салимии Тунӣ шоири тавоно буда, махсусан дар қасида ҳунари баланд доштааст. Қасоиди ӯ мазмуни динии тасаввуфи дошта, дар онҳо шахсиятҳои динӣ васф шудаанд.

## Эзоҳ
Хоҷа Мансури Қаробуқа

**Хоҷа Мансури Қаробуқа** (; ? — 1450, Ҳирот) — и форс-тоҷики дарбори Шоҳрух.

## Эзоҳ
Ибни Арабшоҳ

**Шиҳобуддин Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Ҳанафии Димишқӣ** маъруф ба **Ибни Арабшоҳ** (; ) — адиб, ,  ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур».

## Зиндагинома
Ибни Арабшоҳ баъди ҳуҷуми Темур ба Шом (1401) ҳамроҳи модару бародаронаш ҳамчун асир ба Самарқанд оварда шуд ва то соли 1409 дар он ҷо ба омӯзиши илм машғул буд. Сипас ӯ барои такмили дониш ба ш. Хатои (дар Туркистони Шарқӣ), Хоразм ва Аштархон сафар кард (1409-12). Ибни Арабшоҳ дар аҳди ҳукумати султон Муҳаммади I (1413-21) ба дарбори Усмониён ҷалб шуда, дабири девони иншо ва муаллими валиаҳд Муроди I (ҳукмронӣ 1421-44) буд. Ибни Арабшоҳ дар ин давра чандин китоб, аз ҷумла «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт ва лавомеъу-р-ривоёт»-и Авфӣ, «Тафсиру Абилайс»-и Наср ибни Муҳаммади Самарқандӣ ва «Таъбиру-л- Қодирӣ»-и Яъқуби Динавариро ба номи Муҳаммади I аз забонҳои арабӣ ва форсӣ ба туркӣ тарҷума кард. Соли 1421 ба Ҳалаб рафта, боқимондаи умри худро дар Димишқ ва Қоҳира гузаронд. Аз Ибни Арабшоҳ осори зиёде, аз қабили «Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби-т-Темур», «Фоқиҳату-л-хулафо ва муфокаҳату-з-зурафо», «Тарҷумону-л-мутарҷим би мунтаҳа-л-араб фӣ луғати-т-турки ва-л-аҷам ва-л-араб» боқӣ монда, баъзе тазкиранависон китобҳои «Хитобу-л-иҳоби-н-ноқиб ва ҷавобу-ш-шиҳоби-с-соқиб», «Иқду-л-фарид фӣ илми-т-тавҳид», «Миръоту-л-адаб» ва «Ғуррату-с-сияр фӣ дували-т-турк ва-т-татар» ва ғ-ро ба ӯ нисбат медиҳанд. Асари машҳури Ибни Арабшоҳ рисолаи «Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби-т-Темур» аст, ки ба шарҳи аҳвол ва лашкаркашии Темур бахшида шудааст. Ин асар ба забонҳои арабӣ (Лейден;1636), туркӣ (1697), фаронсавӣ (Порис; 1658), англисӣ (Калкутта; 1812, 1818) ва форсӣ (Теҳрон; 1961) тарҷума шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Забони моғолӣ

Забони моғолӣ як забони моғолӣ аст, ки дар вилояти Ҳироти Афғонистон, дар деҳаҳои Кундуру Карези Мулло ҳарф мезанад. Нотикон Мардуми моғолӣ буданд, ки дар солхои 70-ум 2000 нафар аъзо доштанд. Онҳо аз боқимондаҳои лашкари моғолҳои Чингизхон дар асри 13 дар Афғонистон мустақар буданд.

## Эзоҳ
Наварди шимолӣ

**Наварди шимолӣ** — маҷмӯъае аз хатҳои лӯлаи интиқол гази табиӣ дарёӣ дар Аврупо аст, ки бо гузар аз зери баҳри Балтик газро аз Русия ба Олмон мерасоанд ва шомили ду хатти лӯла аст, ки аз Вайбург дар шимоли ғарби Русия то Лубмин дар наздикии Грайвсвалд дар шимоли шарқии Олмон густаронида шуда ва ҷараёни аслии наварди стрим (ки ҳамчунин ба унвони Наварди Стрим 1 низ шинохта мешавад;

## Лоиҳаи сохтмон ва пайомадҳо
Наварди стрим-1 мутааллиқ ба ширкати Навардстрим мебошад, ки саҳмиядори умдаи он ширкати давлатии русии Газпром аст. Наварди стрим-2 мутааллиқ ба ширкати Наварди стрим- 2 ag аст, ки таҳти моликияти комили Газпром қарор дорад. 

Аввалин хатти Наварди стрим-1 дар мози майи соли 2011 сохтмонаш шурӯъ шуд ва дар 8 ноябри соли 2011 ифтитоҳ шуд. Хатти дувуми Наварди стрим -1 дар соли 2011–2012 ба кор шурӯъ ва дар 8 октябри 2012 кори ифтитоҳи он ба саранҷом расид. 

Поягузори навард астрем 2 дар сол 2018–2021 анҷом шуд. Хатти аввали Наварди стрим -2 дар июн 2021 такмил шуд ва хатти дувум дар сентябри 2021 такмил гардид. 

Лоиҳаи Наварди стрим ба далели нигаронӣ аз афзоиши нуфузи Русия дар Аврупо ва ба далели коҳиши ғайримустақими ҳазинаҳои транзит аз хатти лӯлаҳои феълӣ дар марказ ва шарқи Аврупо, бо мухолифати шадиди Иёлоти муттаҳида ва Украина ва ҳамчунин, соири кишварҳои Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ рӯ ба рӯ шудааст. 

мини| Ифтитоҳи рамзии Наварди шимолӣ 8ноябр2011

## Қайдҳо

## Пайванд

* Nord Stream AG оператори лӯлаи гази Nord Stream мебошад.
* Ҷараёни Шимолӣ , Газпром
* Ду лоиҳа: Ҷараёни Шимолӣ ва Лангелед
* Сафири ИМА дар Шветсия Майкл Вуд аз ҳукумати Шветсия талаб кард, ки аз сохтмони лӯлаи Балтика ҷилавгирӣ кунад.
* Муҳити зистшиносон сохтмон ва истифодаи Маҷрои Шимолиро баррасӣ мекунанд
* "Pipe to Europe" Spektrum der Wissenschaft *Custom Publishing*, 2011)
Гурӯҳ:Иқтисодиёти Олмон