open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бадеъ ат-Турк

**Бадеъ ат-Турк** (; **Аҳмад ибни Муҳаммад ал-Оҷӣ**; соли таваллуд ва вафот номаълум) — и зуллисонайни садаи XII. Ба забонҳои форсӣ ва арабӣ шеър эҷод кардааст.

## Зиндагинома
Дар манобеи адабӣ дар бораи рӯзгори Б. маълумоте дарҷ нагардидааст. Аз осораш намунаҳое дар «Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ, «Ҳадоиқу-с-сеҳр фӣ дақоиқ-иш-шеър»-и Рашидуддини Ватвот, «Харидату-л-қаср ва ҷаридату-л-аср»-и Имодуддини Исфаҳонӣ (1125—1200) оварда шудаанд. Имодуддини Исфаҳонӣ Бадеъ ат-Туркро зодаи деҳае дар наздикии Табрез гуфта, Ризоқулихони Ҳидоят ӯро ба унвони «Ҳаким» ёд карда, мегӯяд, ки Турку қалъаест дар Сиистон ва Бадеъ ат-Турк дар ҳамон ҷой ба дунё омадааст. Аз намунаҳои осори Бадеъ ат-Турк бармеояд, ки дар навъҳои қасида, рубоӣ, қитъа шеър мегуфтааст. Мавзӯи ашъораш мадҳ, васф, фахр, панду андарз мебошад. Ба туркӣ шеър гуфтани Бадеъ ат-Турк дар ягон манбаи адабӣ қайд нашудааст, вале дар ашъори арабияш ӯ аз қавми турк буданашро ёд кардааст. Ин навъ фахрия дар шеъри арабизабони Хуросону Мовароуннаҳр ҳодисаи бесобиқа буд ва баъд аз ӯ ҳам ба назар намерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ватват Рашид ад-дин. *Сады волшебства в тонкостях поэзии (Хадаик ас-сихр фи дакаик аш-ши`р).* М., 1985;
* رضا قلیخان هدایت. مجمع الفصحا. بخش اول از جلد اول. تهران، ۱۳۸۲ هـ. ق؛
* محمد عوفی. لباب الالباب. تهران، ۱۳۶۱ هـ. ش؛
* الاصفهانی عماد الدین. خریدة القصر و جریدة العصر. تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش
Бадеъи Балхӣ

**Бадеъи Балхӣ** (, *Абдумуҳаммад Бадеъ ибни Муҳаммад ибни Маҳмуди Балхӣ*; соли таваллуд ва вафот номаълум) — и тоҷик (асри 10 – ибтидои садаи XI).

## Зиндагинома
Аз шоирони давраи Сомониён аст, ки дар Чағониён зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аз осори ӯ қасидаҳо дар мадҳи амири Чағониён Абуяҳё Тоҳир ибни Фазл ибни Абубакр (вафот 988) ва ғазалҳову қитъаҳои сабтгардида дар тазкираҳо («Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ, «Маҷмаъу-л-фусаҳо»-и Ризоқулихони Ҳидоят ва ғайра) боқӣ мондаанд. Ба Бадеъи Балхӣ манзумаи андарзии «Роҳату-л-инсон» ё «Пандномаи Анӯшервон» нисбат дода мешавад. Ин асар, ки аз адабиёти паҳлавии давраи Сосониён маншаъ гирифтааст, дар забони форсии дарӣ бо номҳои «Пирӯзинома», «Зафарнома» маъруф аст ва тарҷумаи форсияш (мансур) ба Абуалӣ ибни Сино нисбат дода мешавад. Абёти зерин аз нигоштаҳои Бадеъи Балхӣ мебошанд:

## Адабиёт
* صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج. ۱، تهران،  هـ. ش؛
* دانشنامۀ جهان اسلام. ج.۲، تهران، ۱۳۷۵ هـ. ش

## Сарчашма
*
Бадеъи Турку

**Бадеъи Турку** (, *Бадеъуддини Санҷарӣ*; соли таваллуд ва вафот номаълум) — и форс-тоҷик (асри 12).

## Зиндагинома
Муҳаммад Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» аз ҳунари волои ӯ дар шеъру шоирӣ ёдовар шудааст. Табъи равон доштааст, махсусан дар бадоҳатан гуфтани шеър моҳир будааст. Намунаҳои ашъораш ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* محمد عوفی. لباب الالباب. تهران، ۱۳۳۵، هـ. ش

## Сарчашма
*
Бадгумонӣ

**Бадгумонӣ** — мафҳуми равоншиносӣ, ки шахс ба одамон бовар намекунад, дар амалҳои шарикон мавҷуд будани фиребу найрангро гумон мебарад.

Одамони бадгумон аз тарафи ҷамъият мазаммат карда мешаванд, чунки бо шубҳаҳои худ шарикони ростқавлу дурусткорашонро меранҷонанд. Дар натиҷа шахси бадгумон ба диг. бовар накарда, ба фиребу найранг майл доштанашро ба онҳо интиқол медиҳад. Б.-и бемаъно ва қатъӣ, хусусан, Б.-и бо рашку таъқиб алоқаманд девонаавзоӣ (параноя) ном дошта, ҳамчун бемории рӯҳӣ баҳо дода мешавад, яъне шахс ҳамаи ҳақиқатҳои ба васвос мухолифро рад карда, ҳар касеро, ки ақидаҳои ӯро тарафдорӣ намекунад, душман мешуморад. Баръакс, зудбоварии аз ҳад зиёд низ хислати манфӣ маҳсуб мешавад. Б. дар Авесто, осори пандуандарзӣ ва эҷодиёти шоирони форс-тоҷик ҳамчун хислати бади инсонӣ мазаммат шудааст:

::::: Бадгумон бошад ҳамеша зишткор,
::::: Номаи худ хонад андар ҳаққи ёр.    (Ҷалолуддини Балхӣ)

::::: Кайи номвар сар сӯи осмон
::::: Бароварду бад хост бар бадгумон.    (Фирдавсӣ)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Бадеият

**Бадеият** ( — **нав, аҷиб, аз бадеа, муаннаси бадеъ, афкори бадеа**) — яке аз хусусияти асосӣ ва фарқкунандаи санъат ва асарҳои бадеӣ аз асарҳои илмист, ки воқеиятро ба таври бадеӣ инъикос мекунад.

## Бадеият дар афкори адабии тоҷик
Дар афкори адабии тоҷикӣ чун муодили «художественность»-и русӣ ба маънои бадеӣ (ҳунарӣ) будан маъмул шудааст. Сифатҳои хосси адабиёт- бадеӣ ва эстетикӣ ишора ба хусусиятҳои бадеӣ ва зоҳирии ҳунарӣ ва маърифату дарёфт аз мавқеи зебоишинохтӣ мекунанд. Ба ин маъно маърифати ҳастӣ сифати асосии (мас., илм) аст. Манбаъву маводди баҳси илм ва санъат воқеият ва ҳастӣ мебошанд, вале маърифат дар онҳо мутафовит аст. Илм ҳақиқати зоҳир ва ботинро дар замони муайян бо ёрии истилоҳоти илмӣ ва таҳлилҳои мантиқӣ собит менамояд. Ҳамин воқеияти иҷтимоӣ ва табии пешрафту инқирози онҳо дар асари бадеӣ бо ёрии воситаҳои бадеӣ ва нақшҳои ҳунарӣ тасвир меёбад. Образ ва образнокӣ ё нақши ҳунарӣ асоси бадеият бо иловаи забони бадеиёт ва диг. унсурҳои шаклӣ мебошад. Асари адабиро бадеият ба вуҷуд меорад ва он бе образ мавҷудият нахоҳад дошт. Мас., мо «офтоб нишаст» мегӯем ва фурӯ рафтани офтобро хабар медиҳем. Шоир ин манзараро бо бунёди бадеият чунин тасвир кардааст:
 
::::::: *Шафақро лолагун дидам намози шом дар гардун*,
::::::: *Магар хуршедро куштаст, дорад домани пурхун*.

Шоир бо ёрии воситаҳои баёну тасвир нақши бадеии манзараро муайян карда, бо диди ҳиссӣ тасвири адабии бадеӣ офаридааст. Бадеият асоси таъсири асари адабӣ, меъёри асосии баҳо додан ба асари бадеӣ мебошад. Асари комили бадеиро бо дарунмояи амиқи равонӣ додани бадеияти баланд мешиносанд. Офаридаҳои дарки заъфи таълифро бадеияти паст мегӯянд. Ба ин маънӣ бадеият сифати хосси тасвири бадеии инсон бо ёрии нақши ҳунарӣ (образ) мебошад ва офарандаи асари адабӣ мақсади худро бо ёрии забони бадеиёт, сохтори асар ва диг. воситаҳои муносиб ифода менамояд. Бадеият дар ҳамбастагии шаклу мазмун ва таносубу пайвастагии дарунии ҳамаи воситаҳои баёну тасвир бо мазмун ба вуҷуд меояд.
 
Бадеияти асари бадеӣ ба савияи маҳорату истеъдоди офаранда ва таҷрибаи эҷодии ӯ вобаста аст. Ба вуҷуд овардани воқеяти адабӣ, хулқи нотакрори қаҳрамон, ягонагии шаклу мазмун, мақсад ва ғоя, забон, сабку оҳанги хос ба мавқеъҳои назари иҷтимоии ӯ вобаста мебошад. Хулоса, асоси ҳунари асари адабиро бадеият мегӯянд, ки таносуби зоҳир ва ҳамворию ваҳдат ва ягонагии мазмуну сохти асарро ба вуҷуд меоварад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* فرهنگنامۀ أدبئ فارسی. تهران، ۱۳۷۶؛
* دانشنامۀ أدب فارسی. تهران، ۱۳۷۶

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Адабиётшиносӣ
Бадеъи Табрезӣ

**Ҳаким Бадеъи Табрезӣ** (; ) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо, мас., «Оташкада»-и Озар аз ин шоир чун шахсияти таҳсилдида, воқиф аз улуми маъмулии давр — фиқҳ, нуҷум, сарфу наҳв, тиб ва ғ. ёд шудааст. Соҳибдевон. Ашъори хубу марғубе дар девонаш фароҳам омада буд.

Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вадим Солибоев

**Вадим Хатамович Солибоев** (тав. 04.06.1938, шаҳри Хуҷанд – ваф. 1993, шаҳри Душанбе), равоншиноси  тоҷик, номзади  илмҳои  равоншиносӣ (1968), дотсент (1971). 
## Зиндагинома
Солҳои 1957–1959 ҳамчун лаборанти Донишкадаи тиббии шаҳри Душанбе, 1959–1961 челонгар кор кардааст. Солҳои 1959–1964 донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1964– 1965 мудири кабинети кафедраи забони русии донишгоҳи номбурда, 1965–1967 аспиранти кафедраи равоншиносӣ, 1968–1986 муаллими калон ва дотсенти кафедраи мазкур дар Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1986–1989 декани факултети такмили ихтисоси директорони мактаби миёна буд. Солҳои 1989–1993 ба ҳайси дотсенти кафедраи равоншиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  фаъолият дошт. Муаллифи 6 асар ва 250 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ аст. Бо нишонҳои сарисинагии «Барои муваффақиятҳо дар кори маорифи ИҶШС» (1989) ва «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.
## Осор
* Очеркҳо доир ба психологияи инкишофи нутқи русии мактабҳои тоҷикӣ, Д., 1967; 
* Таҳлили психологии ваҷҳҳои омӯзиши забони русӣ, ҳамчун забони дуюми модарӣ, Д., 1973; 
* Таҳлили психологии ваҷҳиёти азхудкунии забони русӣ ҳамчун забони дуюм, Д., 1983; 
* Баъзе хусусиятҳои нақли матнҳо бо забони дуюм, Д., 1973; 
* Системаи омӯхтани психология дар донишкадаи олии омӯзгорӣ, Д., 1982.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Равоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ҳотам Солеҳбоев

**Ҳотам Солеҳбоев** (*Солеҳбоев Ҳотам Ҳакимбоевич*; 1910, Хуҷанд — 29 январи 1987, Душанбе) — ходими маъруфи давлатӣ ва ҷамъиятӣ.

## Зиндагинома
Солҳои 1931—1935 дар вазифаи директори Техникуми хоҷагии қишлоқ, 1935—1937 директори омӯзишгоҳи омӯзгорӣ, 1937—1939 мудири қисми таълимии мактаби тиббӣ, 1939—1940 мудири маорифи вилояти Ленинобод, ҷонишини раиси Комиҷроияи шӯрои депутатҳои меҳнаткашони ҳамин вилоят, 1940—1942 Раиси Госплани Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, 1942—1943 вазири маорифи Тоҷикистон, 1943—1945 ҷонишини Раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, 1947—1951 раиси Комитети иҷроияи Шӯрои депутатҳои меҳнаткашони вилояти Сталинобод, 1951—1953 вазири хоҷагии коммуналӣ кор кардааст. Солҳои 1953—1956 дар мактаби олии ҳизбии назди КМ ҲКИШ таҳсил намуда, солҳои 1956—1957 раиси Комиҷроияи шӯрои депутатҳои меҳнаткашони ш. Душанбе буд. Солҳои 1957—1961 вазифаи директори Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ро ба уҳда дошт. Якчанд сол дар вазифаи намояндаи доимии ҶШС Тоҷикистон дар назди Шӯрои Вазирони ИҶШС кор кардааст. Ӯ қобилияти баланди ташкилотчигӣ ва таҷрибаи калони кори роҳбарӣ дошт. Дар давраи роҳбарии ӯ дар донишкадаи омӯзгорӣ заминаи моддию таълимии донишкада хеле мустаҳкам шуд. Ӯ ба масъалаҳои таълиму тарбия диққати ҳамаҷониба медод. Дар ёддоштҳои хеш давраи ҳамчун директори Донишкадаи омӯзгории ш. Душанбе кор карданашро ба хотир оварда, чунин менависад: «Аз он вақте, ки ман аз ин коллективи шуҳратманд рафтам, солҳои зиёд гузаштанд. Вале ман он рӯзҳоро, ки бо одамони кушодарӯю хирадманд мегузаронидам, ҳеч фаромӯш карда наметавонам. Ман ин давраро дар ҳаёти худам давраи хушбахттарин мешуморам»

## Ҷоизаҳо
Барои хидматҳояш бо орденҳои «Ленин», «Байрақи Сурхи Меҳнат», «Нишони фахрӣ», «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи 1, унвони фахрии «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои ИҶШС мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Комиссарҳои халқ ва вазирони ҶШС Тоҷикистон
Ҳошим Содиқов

**Ҳошим Содиқов** (*Содиқов Ҳошим Умарович*; 4 июни 1911, Самарқанд — 1994) — , номзади илмҳои физика ва математика (1951), дотсент.

## Зиндагинома
Соли 1931 факултети коргарии ш. Тошкентро хатм намуда, дар мактаби миёнаи ш. Самарқанд аз фанни физика ва математика дарс додааст. Солҳои 1932—1937 дар факултети физикаи Донишгоҳи давлатии ш. Москва таҳсил намудааст. Якчанд солҳо дар шуъбаи шабонаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ҳамчун муаллим кор кардааст. Солҳои 1939—1940 дар вазифаи сардори шуъбаи мактабҳои олӣ ва миёнаи махсуси Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон, 1940—1943 директори Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1943—1947 Вазири маорифи ҶШС Тоҷикистон фаъолият намудааст. Солҳои 1948—1951 вазифаи директори Институти тадқиқотию илмии мактабҳоро ба уҳда дошт. Солҳои 1951—1954 мудири шуъбаи энергетикаи АИ ҶШС Тоҷикистон ва мудири кафедраи физикаи умумии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1954—1959 мудири кафедраи физикаи донишкадаи номбурда буд. Солҳои 1959—1968 ҳамчун декани факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин ва муовини ректори донишгоҳ оид ба корҳои илмӣ кор кардааст. Аз соли 1986 ба нафақа баромадааст. Муаллифи мақолаҳои зиёди илмӣ ва чанд дастуру китобҳои дарсӣ мебошад. Барои хидматҳояш сазовори унвони фахрии «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон», ордени «Нишони фахрӣ» ва бисёр медалҳои ИҶШС гаштааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Комиссарҳои халқ ва вазирони ҶШС Тоҷикистон
Ислом Содиқов

**Ислом Содиқович Содиқов** (тав. 11.12.1948, ноҳияи  Варзоб), физик, номзади илмҳои физика ва математика (1985), дотсент (1986). 
## Зиндагинома
Солҳои 1966–1971 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1971–1978 ассистенти кафедраи    физикаи    назариявии    донишкадаи    номбурда,   1979–1984 тадқиқотчӣ ва аспиранти Академияи илмҳои ИҶШС, 1985–1988 муаллими калони кафедраи физикаи назариявӣ, 1989–1998 декани факултети физика, 1998–1999 директори литсейи назди Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ.Ҷӯраев буд. Солҳои 1999– 2003 ҳамчун дотсенти кафедраи барқикунонӣ ва автоматонии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон кор карда, айни ҳол мудири кафедраи физикаи донишгоҳи мазкур мебошад. Оид ба хосиятҳои динамикии макромолекулаҳои хаттӣ дар майдони гидродинамикии қадӣ кори илмӣ бурда, зиёда аз 100 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ, аз ҷумла, 2 рисолаи илмӣ ва 4 китоби дарсӣ нашр намудааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1990) сарфароз шудааст.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Физикони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Бадеъуззамони Натанзӣ

**Бадеъуззамони Натанзӣ** (; ? — 1103) — адиб ва луғатнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Натанз буд, вале зиндагӣ ва эҷодиёташ дар Исфаҳон ҷараён ёфтааст. Пас аз хатми мадраса ва омӯхтани улуми мутадовили замон мударрис шуд ва то охири умр ба ҳамин касб шуғл меварзид. Бадеъуззамони Натанзӣ забони арабиро хуб медонист ва осорашро ба забони форсию арабӣ менигошт. Аз ин сабаб бо лақабҳои Зуллисонайн ва Зулбаёнайн шуҳрат ёфта буд. Ба қалами Бадеъуззамони Натанзӣ ду фарҳанги арабӣ ба форсӣ — «Дастуру-л-луғат» ва «Китобу-л-мирқот» тааллуқ доранд. Вай инчунин шеър месурудааст. Дар боби илми бадеъ асаре бо номи «Китобу-л-халосӣ» доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سعید نفیسی ، تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، تهران، ۱۳۴۴ هـ. ش
Гадобой Собиров

**Гадобой Собиров** (1.12.1928, ноҳияи Ӯроттеппа — 6.10.1976) — , номзади илмҳои физика-математика (1963), дотсент (1966), асосгузор ва аввалин мудири кафедраи геометрия дар донишкадаи омӯзгорӣ.

## Зиндагинома
Соли 1960 факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1960—1962 аспирант, 1962—1964 ассистент, 1964—1965 муаллими калони кафедраи математика, 1965—1968 мудири кафедраи математикаи элементарӣ ва методикаи таълими математика, 1968—1972 дотсенти кафедраи назарияи ададҳо ва математикаи ҳисоббарории донишкадаи омӯзгории пойтахт буд. Аз соли 1972 то охири умр ҳамчун мудири кафедраи геометрияи донишкадаи номбурда фаъолият дошт. Оид ба эҷодиёти Алоуддин Ибни Муҳаммад Алӣ ал- Қушчӣ ва фаъолияти ӯ дар инкишофи илми математика дар Шарқи Наздик ва Миёна, инчунин дигар масъалаҳои муҳими соҳаи математика корҳои илмӣ анҷом додааст. Муаллифи 4 асари калонҳаҷми илмӣ ва зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Ӯ дар рушду нумӯи илми математика, бахусус таърихи математикаи Осиёи Марказӣ хидмати арзанда кардааст.

## Осор
* Инкишофи математика дар Осиёи Миёна (асрҳои XV—XVII), Д., 1966;
* Ҳамкории эҷодии олимони Осиёи Миёна ва мактаби илмии Улуғбек дар Самарқанд, Д., 1973;
* Тараққиёти назарияи муодила дар Осиёи Миёна // Мактаби советӣ, 1962, № 10.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Бадеъуззамон Мирзо (хаттот)

**Бадеъуззамон Мирзо ибни Султон Ҳусайн** (, ? – 1514) — хаттоти форс-тоҷик (охири садаи XIV – ибтидои садаи XV).

Зодгоҳаш Ҳирот. Бадеъуззамон Мирзо дар навиштани анвои хатти маъмули арабӣ устоди мумтоз буд. Анвои хатти настаълиқро басо зебо навиштааст. Аз намунаи хатти ӯ як қитъа дар рисолаи «Хат ва хаттотон»-и Ҳабибуллоҳхон маҳфуз мондааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони форсу тоҷик
Бадеъуззамони Ҳамадонӣ

**Бадеъуззамони Ҳамадонӣ** (, **Абулфазл Аҳмад ибни Ҳусайни Ҳамадонӣ**; 969, Ҳамадон— 6 январи 1008, Ҳирот) — нависанда ва шоири араб.

## Зиндагинома
Аҷдоди Бадеъуззамони Ҳамадонӣ аз қабилаи арабии тағлиб буданд. Дар баъзе навиштаҳояш аз асли арабии худ ёд кардааст. Пас аз хатми таҳсили улуми мадраса дар назди донишмандони давраш Ибни Холавайҳ ва Абулҳусайн Аҳмад ибни Форис сарфу наҳв омӯхт. Дар синни камолот ба чанде аз шаҳрҳои Эрону Хуросон — Исфаҳон, Гургон, Нишопур, Сарахс, Марв, Тӯс, Сиистон, Ғазна, Ҳирот ва ғ. сафар кард; ба хидмати ҳокимони ин шаҳрҳо мерасид, илм меомӯхт, дар маҳфилҳои илмию адабӣ ширкат мекард, баҳсҳои илмӣ меорост (баҳсаш бо Абубакри Хоразмӣ дар масоили динӣ, ки дар он Бадеъуззамони Ҳамадонӣ пирӯзӣ ёфт ва шуҳраташ афзун гардид).

## Фаъолияти эҷодӣ

Фаъолияти эҷодии Бадеъуззамони Ҳамадонӣ дар се самт — иншои расоил (номаҳо), таълифи мақома, эҷоди асарҳои манзум (ашъор дар навъҳои гуногун) ҷараён доштааст. 224 нома (рисола)-ҳои Бадеъуззамони Ҳамадонӣ то замони мо расидаанд, ки ба унвони амирон, вазирон, дӯстон ва пайвандон навишта шудаанд. Мавзӯи рисолаҳо мадҳу ҳаҷв, фахр, таҳният, рисову таъзият, панду насиҳат, изҳори дӯстӣ ва ғ. мебошад. Номаҳо бо иқтибосҳо аз оёти Қуръон, аҳодиси набавӣ, ашъору амсол, бо санъати саҷъ музайян шудаанд. Дар баъзе рисолаҳо аз воқеоту ҳаводиси замон сухан рафтааст, ки ин боиси арзиши таърихӣ касб кардани номаҳо гардидааст. Дар адабиёти араб Бадеъуззамони Ҳамадонӣ ихтироъкунандаи навъи адабии мақома мебошад. Мувофиқи иттилои сарчашмаҳо Бадеъуззамони Ҳамадонӣ тақр. 400 мақома иншо карда будааст, ки аз онҳо 52-тояш то замони мо расидаанд. Мақомаҳои Бадеъуззамони Ҳамадонӣ ду қаҳрамон — Абулфатҳи Искандарӣ (қаландар) ва Исо ибни Ҳишом (савдогар) доранд, ки бофтаи нависандаанд. Воқеаҳо, асосан, аз забони Исо нақл мешаванд. Дар мақомаҳо зимни баёни ҳаводис масоили тарбиявию ахлоқӣ ва ҷанбаҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоии давр матраҳ гардидаанд. Абулфатҳи Искандарӣ марди ҳозирҷавоб, донишманд буда, ризқи худро ба шарофати ақлу заковат ва кордониаш дарёфт мекард. Мақомаҳо ба насри мусаҷҷаъ нигошта шудаанд. Дар пайравии Бадеъуззамони Ҳамадонӣ Ҳарирӣ, Ҳамидуддини Балхӣ мақома эҷод кардаанд.

Аз ашъори боқимондаи Бадеъуззамони Ҳамадонӣ бармеояд, ки ӯ дар шеър низ тавоно будааст. Қасоиди мадҳиро дар пайравӣ аз қасоиди мутақаддимини араб, ороста бо саноеи бадеӣ (ташбеҳ, таҷнис) ва ғ. иншо кардааст. Бадеъуззамони Ҳамадонӣ забони форсии дариро медонист. Тарҷумаи шеъре аз Мантиқии Розӣ, ки ба Бадеъуззамони Ҳамадонӣ мутааллиқ аст, ба қавли муаллифони сарчашмаҳо хеле устодона будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1, Х., 2008.

## Сарчашма
*
Бадеъу-н-низом ал-ҷомеъ байна китобай ал-баздавӣ ва-л-аҳком

«**Бадеъу-н-низом ал-ҷомеъ байна китобай ал-баздавӣ ва-л-аҳком**» () — рисолаи фиқҳии Музаффаруддин Аҳмад ибни Алӣ, маъруф ба Ибни Соотии Бағдодӣ ба забони арабӣ.

Муаллиф рисоларо ҳамчун хулосаи китоби «Усул»-и Алӣ ибни Муҳаммади Баздавӣ (вафот 1089) ва китоби «Аҳком»-и Сайфуддини Омидӣ (вафот 1233), ки аввалӣ ба мазҳаби ҳанафӣ ва дувумӣ ба шофеӣ мутааллиқанд, таълиф намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱. بیروت، ۲۰۰۷

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳои фиқҳӣ
Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор

«**Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор**» () — асари Камолуддин Ҳусайн Воизи Кошифӣ, ки мавзӯи баҳсаш саноеи бадеӣ ва нақди адабӣ мебошад. Тақрибан солҳои 1488–1489 навишта шудааст. Аз муқаддима, ду боб ва хотима иборат аст.

## Мундариҷа
Дар муқаддима чаҳор фасл, як фоида ва як нукта фароҳам омадаанд. Дар фасли якум, ки «Дар таърифи шеър» ном дорад, Кошифӣ ҳам ақидаи суханшиносонро, ки шеърро «каломест мураттаби маънавӣ, мавзуни мутакаррар» гуфтаанд ва ҳам фикри мутафаккиронро, ки онро «мухайяли мавзуни муқаффои маъалқасд» донистаанд, зикр карда, ҳар яке аз талабҳои фавқро муфассал тавзеҳ додааст. Дар «Нукта» ривояте дар бораи «шеър» ном гирифтани каломи мавзун нақл шудааст. Дар фасли дуюм – «Дар баёни анвоъ» нуҳ навъи шеър (қасида, ғазал, қитъа, рубоӣ, фард, маснавӣ, мусаммат, тарҷеот ва мувассат) тавсиф ёфтаанд. Фасли сеюм – «Дар баёни ақсоми шеър» тафсири мураддаф, маҳҷуб, зотулматолеъ, маҳдуд, матбӯъ, мулойим, салис, саҳли мумтанеъ, ҷазл, муртаҷал, фикрӣ, маснӯъ, зуннавъайн ва мутанавъайнро дар бар мегирад. Дар фасли охирини муқаддима аз баёни баъзе истилоҳот – эҷоз, баст, мусовот, матлаъ, мақтаъ, мусарраъ, байт, назм, наср, насри мураҷҷаз, насри мусаҷҷаъ, насри орӣ, насиб, ташбиб, байтулқасида, муворада ва дуои таъбид сухан меравад. Дар «Фоида» алфозе, ки дар анвои шеър мустаъмал мебошанд – тавҳид, наът, манқабат, маслабат, мавъиза, асрор, мадҳ, ҳаҷв, ҷид, ҳазл, мутоиба, марсия, мунозира, хамриёт ва қасамиёт мухтасаран тавзеҳ ёфтаанд. Боби аввали «Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор» – «Дар саноеи шеърӣ» қисми асосии китоб буда, шарҳу тафсири санъатҳои бадеиро фаро гирифтааст. Боби дувуми «Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор» дар баёни айбҳои назм, илми нақд аст. Кошифӣ ҳам мисли суханшиносони диг. вазифаи илми нақдро дар шинохти нуқсонҳои шеър донистааст. Ноқид, аз назари ӯ, касест, ки «сухани покизаву беайб аз миёни суханони ношоиста ва маъюб» ҷудо намояд. Дар ин боб айбҳои шеърии мусолита, салх, масх, илмом, муноқаза, удул, зиёдат, ҳазф, тағйирот, илғо, таҷаммуъ, самоҳатулибтидо, инҳироф, самоҳатулинтиҳо, мухолифати насибу ташбиб, ракокатуттахлис, ибромуссуол, такаллуф, мутакаллифи мазмум, мутакаллифи маҳмуд, тахлеъ ва-ннузул фил-мадҳи мавриди шарҳ қарор гирифтаанд. Дар хотимаи «Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор», ки дар илми қофия буда, аз ҳафт фасл фароҳам омадааст, аз масъалаҳои зерин сухан меравад: маънии қофия ва ҳуруфи ҳаракоти он, навъҳои қофия, ки ба ҳам ҷамъ шуда метавонанд, авсофи қофияҳо, баёни қофияи аслию маъмул, қофияи шойгон, уюби қофия ва зикри нуқсонҳое, ки ба радиф тааллуқ доранд.

«Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор» қимати баланди илмию амалӣ дорад. Матни як нусхаи он бо муқаддима ва феҳристи истилоҳот дар Маскав (1977) ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сатторзода А. Таърихчаи назариёти адабии форсии тоҷикӣ. Д., 2001; 
* Сатторзода А. Такмилаи бадеи форсии тоҷикӣ. Д., 2012.

## Сарчашма
*
Бадеъуззамони Табрезӣ

**Бадеъуззамони Табрезӣ** (, тахаллусаш **Бадеъо**; қарни XVII) — хаттот, настаълиқнавис ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Табрез таваллуд шуда, илмҳои замонашро ҳамон ҷо аз худ кардааст. Бадеъуззамони Табрезӣ аз адабиёту санъати форс, арабу турк ба хубӣ огоҳ буда, бо тахаллуси «Бадеъо» шеър низ гуфтааст. Ба тавассути санъати баланди хаттотӣ ва ашъори ширинаш ба дарбори шоҳ Аббоси Сафавӣ (ҳукмр. 1571–1629) роҳ ёфтааст. Намунаҳои осори хаттотӣ ва ашъораш то замони мо нарасидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Бадеъуззамони Фурӯзонфар

**Бадеъуззамони Фурӯзонфар** (; 12 июли 1904 — 6 майи 1970, Теҳрон) — адабиётшинос ва и эронӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдусабур Собиров

**Абдусабур Шукурович Собиров** (тав. 10.05.1945, ноҳияи Ҳисор) — , номзади илмҳои физика ва математика (1974), дотсент (1979). 
## Зиндагинома
Соли 1966 шуъбаи математикаи умумии факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои 1966–1979 ассистент ва муаллими калони кафедраи алгебра ва назарияи ададҳо, ҳамзамон солҳои 1969– 1972 аспиранти донишкадаи номбурда буд. Аз соли 1979 ҳамчун дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор карда, аз соли 2007 вазифаи мудирии ин кафедраро   ба уҳда дорад. Оид ба исботи қонуни асимптотии тақсимоти ададҳои сода бо методи элементарӣ ва дигар масъалаҳои муҳими математика кори илмӣ бурдааст. Равияи илмие, ки ӯ пеш мебарад, яке аз масъалаҳои класикии соҳаи назарияи ададҳо буда, натиҷаи олимони Амрикоӣ Г.Даймонд ва Д.Ҷ. Стейнигро оид ба баҳои асимптотии функсияи Чебишев беҳтар менамояд. Муаллифи зиёда аз 60 таълифоти илмӣ ва илмию методӣ аст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» сарфароз шудааст.
## Осор
* Элементҳои назарияи маҷмӯъҳо ва мантиқи математикӣ, Д., 1986; 
* Вычисление некоторых комбинаторных выражений // Доклад АН Тадж. ССР, 1991, № 10, Т.37; 
* О некоторых числовых неравенствах // Вестник Таджикского национального университета, № 1(49), Д., 2009.
*

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Салоҳиддин Сироҷиддинов

**Салоҳиддин Сироҷиддинов** (тав. 27. 09. 1930, шаҳри Ӯротеппа –   ваф. 16. 06. 1998, шаҳри Ӯротеппа), муаррих, номзади илмҳои таърих (1963), дотсент (1972). 
## Зиндагинома
Соли 1948 Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Ӯротеппаро хатм кардааст. Солҳои 1951–1956 донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1948–1950 мудири қисми таълими ноҳияи Ғарм, 1950–1954 муаллими мактаби миёнаи ба номи Сталини ноҳияи Ғончӣ, 1956–1958 мудири қисми таълими мактаби миёнаи ба номи Синои ноҳияи Восеъ, 1959–1962 аспиранти Институти шарқшиносии АИ ИҶШС, 1963–1970 муаллими калони кафедраи таърихи ИҶШС, 1971– 1996 муаллими калон, дотсенти кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ.Ҷӯраев буд. Муаллифи зиёда аз 4 асар ва 60 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ аст. Оид ба ҳаракати миллию озодихоҳии халқҳои араб баъди ҷанги дуюми ҷаҳон кори илмӣ бурдааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.
## Осор
* Ҳаракати миллӣ-озодихоҳии халқҳои араб баъди ҷанги дуюми ҷаҳон, солҳои 1945–1974, Д., 1975; 
* Национально-освободительное борьба арабских народов после второй мировой войны, 1945–1975г., Д., 1975; 
* Новая Республика на  Арабском Востоке // Коммунисти Тоҷикистон, Д., 1962, №20; 
* К собитиям на Арабском Востоке // Коммунисти Тоҷикистон, Д., 1962. №6.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
** 
 
 

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Саъдии Қосимӣ

**Саъдии Қосимӣ** (*Қосимов Саъдӣ Абдулқодирович*; зод. 7 июли 1969, деҳаи Паткуноб, ноҳияи Дарвоз, ҷШС Тоҷикистон) — фолклоршинос, филолог, номзади илмҳои филология (1998).

## Зиндагинома
Солҳои 1987—1992 дар факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қандил Ҷӯраев таҳсил намудааст. Солҳои 1992—1993 лаборанти калони кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷики донишгоҳи мазкур, 1993—1994 коромӯз-тадқиқотчии Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ, 1994—1997 аспиранти донишгоҳи омӯзгорӣ ва аввалин гирандаи спипендияи президентӣ дар шуъбаи аспирантураи донишгоҳи мазкур буд. Солҳои 1997—2000 ҳамчун муовини декани факултети филологияи тоҷик оид ба тарбия, 2000—2005
муовини декани факултети номбурда оид ба таълим, 2005—2007 декани факултети филологияи тоҷик, 2007—2008 муовини декани факултети мазкур оид ба таълим, 2008 ёрдамчии ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 2008—2013 ёрдамчии ректори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Солҳои 2013—2014 сардори шуъбаи кадрҳо ва корҳои махсуси Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2014—2017 ёрдамчии вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2017 директори МД Маркази ҷумҳуриявии муассисаҳои таҳсилоти иловагии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли 2017 то ҳол муовини ректори ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ доир ба корҳои таълимӣ шуда кор мекунад.

## Фаъолияти илмӣ
Дар бораи бадеияти латифаҳои халқии тоҷикӣ ва дигар масъалаҳои адабиётшиносиву фолклоршиносӣ кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 50 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва дастуру воситаҳои таълимӣ аст.

## Осор
* Назмшиносӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2007;
* Дастури наврӯзӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2006.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
 

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Рақами қайди давлатии воситаҳои нақлиёти Тоҷикистон

**Рақамҳои қайди давлатии воситаҳои нақлиёти [[Тоҷикистон]] **— аломатҳои қайд барои воситаҳои нақлиётии дар давлат қайд шуда.

## Таърих
Рақамҳо дар воситаҳои нақлиётӣ аввалин маротиба ҳангоми воридшавии Тоҷикистон ба ҳайати ИҶШС пайдо шуда буд. Аз ҳамон замон то соли 1996 дар мамлакат рақамҳои шакли советӣ истифода мешуданд.
## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Шохисиҳои рақамҳои мошинҳои кишварҳои ҷаҳон
Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ

«**Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ**» () — асари фиқҳии Абубакр ибни Масъуди Косонӣ (вафот 1191) дар шарҳи «Туҳфату-л-фуқаҳо»-и Алоуддин Муҳаммад ибни Аҳмади Самарқандӣ дар фиқҳи ҳанафӣ.

## Сохтор
«Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ» аз се ҷилд иборат буда, ба забони арабӣ иншо шудааст. Муаллиф дар муқаддимаи «Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ» хотирнишон сохтааст, ки машоих ба ҷуз устодаш Алоуддини Самарқандӣ, барои мураттабсозии масоили шаръӣ чандон кӯшиш ба харҷ надодаанд, ҳол он ки ҳадафи асосии ҳар як фан осон гардонидани роҳи расидан ба матлаб аст, ки аз тариқи тартиби дурусти омӯзишашон ба даст хоҳад омад. Аз ин рӯ, Масъуди Косонӣ масоили фиқҳиро тавре мураттаб сохт, ки ҷавобгӯи талаботи ин илм мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱. بیروت، ۲۰۰۷

## Сарчашма
*
Бадоеъу-с-саноеъ

«**Бадоеъу-c-саноеъ**» () — асари Атоуллоҳи Ҳусайнӣ, ки соли 1493 бо ташвиқ ва маслиҳати Алишер Навоӣ таълиф кардааст ва аз боби арӯзу санъатҳои шеърӣ баҳс мекунад.

## Сохтор
«Бадоеъу-c-саноеъ» аз дебоча, муқаддима, се санъат (боб) ва хотима иборат мебошад. Дебоча сабаби эҷоди китоб ва шароити иншои он, муқаддима — «Дар усули илми арӯз» — шарҳи баҳрҳо ва зиҳофоти онро дар бар мегирад. Дар боби 1 — «Дар баёни муҳассаноти лафзия» 60 санъати лафзӣ ва дар боби 2 — «Дар муҳассаноти маънавӣ» 65 санъати маънавӣ шарҳ ёфтаанд. Боби 3 — «Дар муҳассаноти лафзияву маънавия» шомили 22 санъати муштараки маънавию лафзист. Хотимаи «Бадоеъу-c-саноеъ» аз ду баҳс иборат буда, дар баҳси аввал иллатҳои шеърии лафзию маънавӣ ва дар баҳси дуюм 15 истилоҳи адабӣ шарҳ дода шудаанд. Дар хотима баъзе нуқсонҳои шеър мавриди танқид қарор гирифтаанд.

Атоуллоҳ дар «Бадоеъу-c-саноеъ» санъатҳои бадеиро ба гурӯҳҳо — маънавӣ, лафзӣ ва муштарак тақсим кардааст, ки ин равиш дар китобҳои муътабари адабиётшиносии то замони Атоуллоҳ ба монади «Тарҷумону-л-балоға»-и Умари Родуёнӣ, «Ҳадоиқу-с-сеҳр фӣ дақоиқ-иш-шеър»-и Рашиди Ватвот, «Ал-Муъҷам»-и Шамс Қайси Розӣ ва ғ. дида намешавад.

## Баҳсу мунозираҳо
Дар «Бадоеъу-c-саноеъ» баҳсу мунозира ва таҳлилу тадқиқ мавқеи муҳим доранд. Масъалаҳои гуногуни улуми адабӣ ва балоғатро муаллиф бо баррасии мулоҳизоти назарияпардозони Аҷаму Араб, ба монанди Рашиди Ватвот, Шамси Қайси Розӣ, Шарафуддини Ромӣ, Шарафуддин Алии Яздӣ, Саккокӣ, Ибни Асир, Тафтозонӣ, Қутбуддини Шерозӣ ва диг. муқоиса карда, саҳеҳӣ ва ноқисии онҳоро нишон додааст. Мас., дар «Бадоеъу-c-саноеъ» дар мавриди таҳлили санъати таҷнис ва навъҳои он бештар аз 30 маротиба ба манбаъҳои гуногуни форсию арабӣ истинод шудааст. Дар «Бадоеъу-c-саноеъ» оид ба таносуби лафз ва маънӣ дар шеър андешаҳои ҷолиб баён шудаанд. Муаллиф дар шеър ягонагии лафзу маъниро зарур дониста, аз ҷумла навиштааст: "Бидон, ки асл дар муҳассаноти лафзия он аст, ки алфозро тобеи маънӣ созанд, балки асл дар ҷумлаи муҳассанот он аст: «Калом бар ваҷҳе адо ёбад, ки дар инфиҳом (фаҳм)-и маънӣ ва латофати он, дар аҳкоми таркиб ва салосати он ихтилол (халал)-е падид наёяд». Муаллифи «Бадоеъу-c-саноеъ» аз осори қариб панҷоҳ шоир — Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Анварӣ, Унсурӣ, Муиззӣ, Хоқонӣ ва адибони номашҳур — Баҳромӣ, Ризоӣ, Нишопурӣ, Котибӣ, Назирӣ ва диг. мисолҳо овардааст. Дар он аз эҷодиёти худи Атоуллоҳ тақр. 700 байт омадааст. «Бадоеъу-c-саноеъ» арзиши бузурги илмии амалӣ ва назарӣ дорад. Дар таҳқиқи сайри таърихии афкори эстетикии суханварони форс-тоҷик, омӯхтани таърихи адабиёт ва муҳити адабии замони муаллиф аҳаммияти махсус дорад. Ба он Навоӣ баҳои баланд дода, аз ҷумла гуфтааст: «Маълум нест, ки дар ин фан ҳаргиз касе ба ин андоза китобе ҷомеъ ва муфид таълиф карда тавонад».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бадоеъ-ус-саноеъ. Д., 1974.

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Бадр (моҳ)

thumb|250px|right|Моҳи пурра 8 сентябри 2014
**Бадр** ( — *моҳи тамом*), **моҳи шаби чаҳордаҳ**, **моҳи пурра** — ҳолат (фаза)-и Моҳ, ки дар он фарқи тӯли эклиптикии Офтоб ва Моҳ ба 180° баробар аст (яъне Моҳ дар хатти сайри худ муқобили Офтоб ҷойгир аст).

Дар ин вақт Замин байни Офтоб ва Моҳ тавре қарор мегирад, ки дар назари мо Моҳ равшан аст. Ҳангоме ки Моҳ ба нуқтаи муқобили Замин нисбат ба Офтоб мерасад, ё ба ибораи диг. фосилаи кунҷи Моҳу Офтоб 180° дараҷа мешавад, тамоми қурси Моҳ равшан ба назар мерасад. Дар илми астрономия лаҳзаи бадр бо саҳеҳияти том нишон дода мешавад. Дар маънии оммавӣ бадр 2-4 рӯзеро меноманд, ки Моҳ шакли пурраи худро нигоҳ медорад. Муддати ду соат пеш ва баъд аз бадр равшании қурси Моҳ зиёд мешавад, ки сабаби он комилан нест шудани соя (барои мушоҳидагар аз Замин) аз сатҳи сайёра аст.

Дар адабиёти форс-тоҷик бадр маҷозан ба маънои моҳрӯ, маҳваш, моҳсимо, моҳлиқо, нозанинрухсор истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Моҳтоб
Бадр ибни Абдуллоҳи Ҳаммомӣ

**Бадр ибни Абдуллоҳи Ҳаммомӣ** (? — 923) — сипаҳсолори машҳур, ҳокими Исфаҳон ва Шероз дар замони Абоссиён. Аслан аз ғуломони румии Ибни Тулун будааст, ки дар яке аз бархӯрдҳои мусулмонон бо румиён ба асорат афтод. Аз ин ҷо ӯро «Бадрулҳаммоми Тулунӣ» ном гирифтаанд. Соли 893, Табарӣ зимни шарҳи муҳорибаи Тарсус бори нахуст аз Бадр ёд кардааст.

Бадр дар саркӯбиҳои шӯришгарон дар Мисру Шом иштирок намуда, баъдтар дар қатори маъмурияти халифа сафарҳо кардааст ва дертар дар он шуғл пардохтааст. Ибни Асир хабар медиҳад, ки баъди қатли Аҳмад ибни Исмоили Сомонӣ дар соли 914 аҳолии Сиистон ба дасти Наср ибни Аҳмад гузашт ва халифа Муқтадир Б.-ро амири он ҷо эълон кард. Ӯ то соли 923 аморати Форсро дошт ва чун вафот кард, дар Шероз дафн карданд. Аммо баъд турбаташро ба Бағдод бурданд ва он ҷо ба хок супориданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1. Д., 2008.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аббосиён
Бадри Тархон

**Бадри Тархон** () — сипаҳсолор ва шоҳи Хутталон (737–738) аз шохаи шоҳони Бомиён.

Бадри Тархон аз шохаи шоҳони Хатлони Бомиён буд. Соли 738 бо амири Хуросон Асад ибни Абдуллоҳ, ки ба Хатлон бори сеюм лашкар кашида буд, дар набард шуда, хоки Хатлонро аз тасарруф наҷот медиҳад. Соли 738 Асад ибни Абдуллоҳ Бадри Тархонро бо фиребу найранг ба наздаш даъват карда, ба ҳалокат мерасонад ва Хатлонро ғорат менамояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хутталон
Бадри Чочӣ

**Бадруддин Муҳаммад (**мулаққаб ба **Бадри Чочӣ**, ; 1285, Чоч – 1351, Деҳлӣ) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш улуми мутадовилаи даврро омӯхта, ба камол расидааст. Ба сабаби нооромии вазъи сиёсии зодгоҳаш  маҷбур шуд тарки ватан кунад ва ба Ҳиндустон рӯй биёварад. Сафари ӯ ба Ҳиндустон байни солҳои 1328–33 иттифоқ афтодааст. Дар Ҳиндустон ба хидмати дарбори султони Деҳлӣ Муҳаммади Туғлуқ (ҳукмр. 1325–51) дохил шуд. Аз навиштаҳои шоир бармеояд, ки дар ин ҷо зиндагӣ ва фаъолияти эҷодиаш хуб гузаштааст. Соли 1344 ба гирифтани унвони «Фахруззамон» ноил гардид:

Мақому мартабаи баланд доштани Бадри Чочӣ-ро дар доираҳои адабии Ҳиндустон муҳаққиқи барҷастаи адабиёти форсӣ Эдвард Браун низ эътироф кардааст. Ба қавли ӯ баъд аз Мавлавӣ (Ҷалолуддини Румӣ) ва Саъдӣ дар Ҳиндустон се нафар шоир – Амир Хусрави Деҳлавӣ, Ҳасани Деҳлавӣ ва Бадри Чочӣ соҳиби мақому манзилати бузург буданд.

## Эҷодиёт
Бадри Чочӣ соли 1345 девони ашъорашро дар ҳаҷми 3 ҳазор байт мураттаб сохтааст, ки дар он қасида, ғазалҳо, қитъаҳо ва рубоиёташ фароҳам омадаанд. Нусхаи девони Бадри Чочӣ дар китобхонаи Музейи Британия, китобхонаи Индиа-офис (Оксфорд), китобхонаҳои Ҳиндустон, китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи  Рӯдакии АИ ҶТ маҳфузанд. Ба Бадри Чочӣ инчунин асари манзуми ҳамосиеро бо номи «Шоҳнома» (дар ҳаҷми 30 ҳазор байт; дар таърихи ҳукмр. Муҳаммад Туғлуқ) нисбат додаанд, вале ин асар то ҳол дастрас нагардидааст. Бадри Чочӣ аксари қасидаҳояшро дар мадҳи Муҳаммад Туғлуқ иншо кардааст. Вай қасидаҳои тарҷумаиҳолӣ, таърихӣ, фахрӣ, ҳаҷвӣ низ дорад. Дар қитъаҳову рубоиҳояш низ ҳамин қабил мавзӯъҳо ба назар мерасанд. Бадри Чочӣ дар таърихи адабиёти форс-тоҷик (махсусан адабиёти форсизабони Ҳиндустон) чун шоири мушкилписанд, истифодабаранда аз луғазу муаммо, истилоҳоти илмҳои гуногун (мас., нуҷум), калимаҳову ибораҳо аз Қуръон ва ҳадисҳо эътироф гардидааст. Ба ин ҷиҳати сабки эҷодии Бадри Чочӣ муаллифи «Ҳафт иқлим» Амин Аҳмади Розӣ, Садриддин Айнӣ ва диг. ишора кардаанд. Ҳамин ҷиҳат боиси он гардидаст, ки оид ба ашъори Бадри Чочӣ шарҳҳо аз ҷониби Ғиёсуддин Муҳаммад (муаллифи «Ғиёсу-л-луғот») бо номи «Кошифу-л-асрор ё Шарҳи қасоиди Бадри Чочӣ» ва Муҳаммад Усмони Қайс бо номи «Нусхаи Усмонхон» (таълифаш соли 1848, дар ду ҷилд) пайдо шудаанд. Бо вуҷуди ин, ашъори бо забони содаву равон ва оммафаҳм иншошуда дар эҷодиёти Бадри Чочӣ, махсусан дар тағаззулот, ғазалҳо, қитъаҳову рубоиёти шоир кам нестанд. Намунаҳо аз ашъори Бадри Чочӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳайдаров Ф. Рӯзгор ва осори Бадри Чочӣ. Д., 2002; 
* Шоирони Мовароуннаҳр. Д., 2006.

## Сарчашма
*
Бадр (шаҳри Арабистон)

**Бадр** (), номи комил: **Бадри Ҳунайн** () — минтақаест дар 160 км ба Мадинаи мунаввара дар роҳи Маккаи мукаррама. Он маконе буд, ки  арабҳо ҳар сол барои хариду фурӯш ҷамъ меомаданд. Дар ин мавзеъ задухӯрде миёни мусулмонон бо мухолифонашон сурат гирифта буд, ки бо номи «Ҷанги Бадр» маъруф аст. Ин набард 17 рамазони соли 2 ҳ., мутобиқ бо 624 м. рух дода буд. Дар ин набард шумораи мусулмонон бинобар қавли машҳур 313 нафар буда, теъдоди мухолифон беш аз 1000 нафарро ташкил медод. Тибқи ояи 12 сураи Анфол дар ин ҷанг малоик низ ҳузур доштаанд. Пирӯзӣ ва ғолибияти мусулмононро Худованд дар оятҳои 123–126 сураи мубораки Оли Имрон хабар додааст. Дар ин ҷанг ду нафар саркардаи мухолифини мусулмонон, яке Абуҷаҳл ибни Ҳишом ва дигар Умайя ибни Халаф ба ҳалокат расиданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* علی محمد علی الصلابی. موسوعة السیر الطبعة الثانیة. بیروت، ۲۰۰۹؛
* سید ابو الحسن الندوی. نبی الرحمة. ترجمۀ محمدقاسم قاسمی. تهران، ۱۳۸۴؛
* صفی الرحمن المبارکفوری. سیرة النبی. ترجمۀ عبدالله خاموش هیروی. تهران، ۱۳۸۲

## Сарчашма
*
Алиқул Тураев

**Алиқул Кабирович Тураев** (23 майи 1937, деҳаи Булён, ноҳияи Данғара — 25 октябри 1997, Душанбе) — зистшинос, номзади илмҳои биология (1974), дотсент (1977).

## Зиндагинома
Солҳои 1957—1962 дар факултети табиатшиносию географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1959—1960 раиси Шӯрои донишҷӯён, 1961—1962 котиби ташкилоти комсомолӣ, 1962—1963 котиби ташкилоти ҳизби комунистии факултети биология, 1963—1967 муаллими факултети биологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1967—1971 дар аспирантураи донишкадаи омӯзгорӣ таҳсил намудааст. Солҳои 1990—1994 вазифаи мудири кафедраи зоология, 1994—1997 декани факултети биология ва химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Муаллифи зиёда аз 60 корҳои илмию тадқиқотӣ ва илмию методӣ, аз ҷумла «Хояндагони Ҳисору Қаротегин» (1997), дастурҳои таълимӣ оид ба корҳои лабораторӣ аз зоологияи сутунмуҳрадорон (бо ҳаммуаллифӣ) мебошад. Оид ба экология ва паҳншавии хояндаҳои Тоҷикистон дар мисоли ҷайра корҳои илмиву тадқиқотӣ ба анҷом расонидааст. Бо ифтихорномҳои КМ комсомоли Тоҷикистон (1976) ва Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон (1989) сарфароз шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Аъзамҷон Тошов

**Аъзамҷон Фозилович Тошов** (тав. 16.10.1972, деҳаи Кофирқалъаи ноҳияи Шаҳринав), кимиёшинос, номзади илмҳои химия (2000), дотсент (2002). 
## Зиндагинома
Солҳои 1990–1995 дар факултети биология-химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣв таҳсил кардааст. Солҳои 1995–1996 коромӯз-татқиқотчии кафедраи химияи умумӣ ва ғайриорганикӣ, 1997–2000 аспиранти шуъбаи рӯзона, 2000–2002 муаллими калон, 2002–2004 мудири кафедраи химияи умумӣ ва ғайриорганикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Аз соли 2004 то ба имрӯз дотсенти кафедраи номбурда аст. Оид ба пешбинӣ намудани мувозинатҳои фазагӣ дар системаи К,Мg,Са//SO4,СI-Н2О дар ҳароратҳои 25 ва 500С бо усули интиқол кори илмӣ мебарад. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаву фишурдаҳои илмӣ ва илмиву методӣ мебошад.

## Осор
* Фазовые равновесия изотермы 250С системы K,Ca//SO4,Cl–H2O // Вестник ТГПУ, 1995, №2; 
* Фазовые равновесия изотермы 500С системы K,Ca//SO4,Cl–H2O // Вестник ТГПУ, 1996, №4; 
* Фазовые равновесия в системе K2SO4-МgSO4-CaSO4—H2O при температуре 250С // Доклады АН РТ, 1996, Т. 39. №11–12; 
* Фазовые равновесия в системе K2SO4-МgSO4-CaSO4- H2O при температуре 500С // Доклады АН РТ, 1996, Т. 39. №11–12; 
* Исследования фазовых равновесий четырехкомпонентной системы Мg, Са//SO4,Cl–H2O при 250С // Вестник ТГПУ, 1999, №3.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Искандар Сулаймонов

**Искандар Одинаевич Сулаймонов** (тав. 10.10.1961, деҳаи Шӯроби Поёни ноҳияи Ҳисор) - омӯзгор, забоншинос.

## Зиндагинома
Солҳои 1978—1982 дар факултети филологияи тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил карда, онро бо дипломи аъло хатм намудааст. Солҳои 1982—1997 муаллими забон ва адабиёти тоҷик, роҳбари иттиҳодияи методии омӯзгорон, ҷонишини директор оид ба корҳои таълимии мактаб-интернати ҷумҳуриявии полиомелит ва фалаҷи бачагонаи ноҳияи Ҳисор буд. Солҳои 1998—2003 ҳамчун ассистенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ.Ҷӯраев кор кардааст. Солҳои 1999—2003 дар аспирантураи донишгоҳи номбурда таҳсил намудааст. Аз соли 2003 муаллими калони кафедраи забони тоҷикӣ ва аз соли 2010 сардори раёсати таълими Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Ҳамзамон солҳои 2007—2010 ҳамчун муовини декани факултети филологияи тоҷики донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба таълим кор кардааст. Оид ба лексикаи лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор корҳои илмӣ ба анҷом расонидааст. Муаллифи зиёда аз 12 мақолаи илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2009), ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Тоҷикистон ва донишгоҳи омӯзгорӣ қадр карда шудааст.

## Осор
* Истилоҳоти боғу токпарварӣ дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, № 6, Д., 1999;
* Вожаҳои ифодагари мафҳуми анвои ангур дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Абкори маонӣ (маҷмӯаи илмӣ), Д.,2002;
* Калимаҳои сермаъно дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Абкори маонӣ (маҷмӯаи илмӣ), Д., 2002;
* Хусусияти омоморфемавӣ ва синоморфемавии пасванди -ак дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Сухани сабз (маҷмӯаи илмӣ), Д., 2003;
* Калимаҳои омонимӣ дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Сухани сабз (маҷмӯаи илмӣ), Д., 2003;
* Калимаҳои антонимӣ дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор" // Суханпарвар (маҷмӯаи илмӣ), Д., 2005;
* Истилоҳоти бофандагӣ ва масоили гендер дар лаҳҷаи Каратоғ // Гендер ва ҷомеа, № 2, 2006;
* Калимаҳои русӣ-аврупоӣ дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Асрори сухан (Маҷмӯаи илмӣ), Д., 2007;
* Вожаҳои туркӣ-ӯзбекӣ дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Асрори сухан (маҷмӯаи илмӣ), Д., 2007;
* Истилоҳоти соҳаи чорводорӣ дар лаҳҷаи кӯҳистони Ҳисор // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, № 1/35, Д., 2009.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Наим Турсунов

**Наим Назарович Турсунов** (тав. 09.05.1934, ноҳияи Айнӣ –  ваф. 12.04.2004, ш. Душанбе), педагоги тоҷик, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент 
(1965), профессор (1987). 
## Зиндагинома
Соли 1953 Техникуми тарбияи ҷисмонӣ, соли 1957 факултети тарбияи ҷисмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1959–1961 аспиранти кафедраи педагогика ва психология, 1968–1971 муаллими калон, 1971–1977 дотсент ва мудири кафедраи равоншиносӣ, 1977–2004 профессори кафедраи равоншиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  буд. Муаллифи зиёда аз 180 корҳои илмӣ ва илмию методӣ, иштирокчии як қатор конференсияҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ мебошад. Оид ба намудҳои мухталифи варзиши миллӣ корҳои илмӣ бурдааст. Бо унвони «Корманди шоистаи Тоҷикистон», нишонҳои сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1985), «Аълочии мактабҳои олии ИҶШС» (1985), «Собиқадори тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон» (1990) ва «Собиқадори меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз карда шудааст.
## Осор
* Машқҳои гимнастика барои ҳама, Д., 1970; 
* Чавгонбозӣ, Д., 1982; 
* Мутафаккирони тоҷик дар бораи тарбияи бадан, Д., 1983; 
* Бозӣ ва машғулиятҳо дар боғчаи бачагон, Д., 1980; 
* Воситаҳои аёнӣ аз психология, Д., 1989; 
* Нишондодҳои методӣ барои машғулиятҳои лабораторӣ (аз психологияи умумӣ), Д., 1986; 
* Варзиши миллӣ ва бозиҳо, Д., 1997.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Неъматулло Турсунов

**Неъматулло Турсунов** (тав. 23.09.1932, ш. Конибодом), физик, номзади илмҳои физика ва математика (1968), дотсент (1971). 
## Зиндагинома
Солҳои 1950– 1957 дар факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1957–1959 муаллими физикаи мактабҳои миёнаи № 18 ш. Душанбе ва № 1 ноҳияи Орҷоникидзеобод, 1959–1962 аспирант, 1962– 1971 ходими хурди илмӣ ва ходими калони илмии Институти физикаю техникаи АИ ҶШС Тоҷикистон буд. Аз соли 1971 ҳамчун дотсенти кафедраи физикаи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  фаъолият дорад. Оид ба конверсияи дохилии молекулаҳои ангезонидашудаи фосфатҳои органикӣ кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 50 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Солҳои 1975, 1980, 1990 шунавандаи факултети такмили ихтисоси назди Донишгоҳи давлатии Ӯзбекистон, соли 1984 коромӯзи Институти физикаю техникаи АИ ҶШС Тоҷикистон буд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1999) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Тоҷикистон сарфароз шудааст.
## Осор
* Асосҳои физикаи квантӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2010.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Физикони Тоҷикистон‎
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон