open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон

**Акадéмияи илмҳóи кишоварзи́и Тоҷикистóн**, АИКТ — муассисаи олии илмҳои кишоварзӣ.

## Таъсис
Соли 1991 таъсис ёфта, дар шаҳри Душанбе воқеъ аст. Ба ҳайати АИКТ 7 нафар узви пайваста, 9 нафар узви вобаста ва 2 нафар аъзои хориҷии АИ КТшомиланд. Шумораи умумии кормандони АИ КТ 1108 нафар (431 нафар кормандони илмӣ, аз он ҷумла 30 нафар доктор ва 124 нафар номзадҳои илм) мебошад (2010). Вазифаҳои асосии АИ КТ: мусоидат намудан ба пешрафти илмҳои кишоварзӣ, истифодаи босамари дастовардҳои илмӣ дар амалия; тайёр кардани мутахассисони баландихтисос; дарёфти роҳҳои нави тараққии техникаи кишоварзӣ; такмили усулҳои пажӯҳиш бо мақсади баланд бардоштани самараи корҳои тадқиқотӣ; истифодаи таҷрибаҳои пешқадам дар истеҳсолоти кишоварзӣ; ба вуҷуд овардани навъҳои нави зироат, мева, зоти сермаҳсули чорво, занбӯри асал, кирмаки абрешим, паранда ва ғайра; рӯёндани навъҳои беҳтарини тухмӣ; таҳияи генофонди анвои маҳаллии зироат; ба вуҷуд овардани асосҳои илмии истеҳсоли хӯроки чорво, нигоҳубини ҳайвонот ва парандаҳо; ба роҳ мондани усулҳои замонавии ҳифзи рустаниҳо ва чорво аз беморию зараррасонҳо, пешгирию табобати ҳайвонот, занбӯри асал ва парандаҳо аз касалиҳо; ҳифзи аҳолӣ аз бемориҳое, ки ба воситаи ҳайвонот интиқол меёбанд; дарёфти асосҳои илмии истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ, ҳосилхез гардондани хок, пешгирии эрозия ва шӯрзании замин; ба вуҷуд овардани системаи мошинҳо барои кишоварзӣ ва ғайра.

## Муассисоти тобеъ
Дар таркиби Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон 9 муассисаи илмӣ, аз ҷумла 6 институти соҳавӣ фаъолият доранд:
* Институти хокшиносӣ ва агрохимияи АИКТ,
* Институти чорводорӣ ва чарогоҳи АИКТ,
* Институти зироаткории АИКТ,
* Институти ветеринарии АИКТ,
* Институти боғдорию сабзавоткории АИКТ,
* Институти иқтисодиёти кишоварзии АИКТ ,
* Корхонаи илмию истеҳсолии «Маводи биологӣ»-и АИКТ,
* Пойгоҳи таҷрибавии Помир,
* Маркази миллии ҷумҳуриявии захираи генетики АИКТ.

Нашрияи АИКТ «Ахбороти Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон».

### Президентҳои АИКТ
* Акбар Махсумов (1991—1993),
* Бобо Сангинов (1993—2005),
* Набиев Т. Н. (2005—2008),
* Аҳмадов Ҳ. М. (аз 2008).

### Академикҳои АИКТ
* Амир Қароқулов
* Бобо Сангинов
* Акбар Махсумов

## Нигаред низ
* Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Академияи илмҳои Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Адабиёт

Гурӯҳ:Муассисаҳои илмии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кишоварзӣ дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Илми кишоварзӣ
Академияи илмҳои тиббии Тоҷикистон

**Акадéмияи илмҳóи тиббии Тоҷикистóн**, АИТТ — муассисаи илмии тиббӣ дар Тоҷикистон.

## Таъсис
Бо Қарори Ҳукумати ҶТ 31 августи 2009 ташкил шудааст. АИТТ 12 муассиси тадқиқоти илмиро дар бар мегирад:
* Пажӯҳишгоҳи акушерӣ, гинекология ва перинотология,
* Пажӯҳишгоҳи пешгирии бемориҳо,
* Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерология,
* Маркази ҷумҳуриявии илмию клиникии педиатрӣ ва ҷарроҳии кӯдакон,
* Маркази ҷумҳуриявии илмии ҷарроҳии дилу рагҳо ва қафаси сина,
* Маркази ҷумҳуриявии илмии хун,
* Маркази ҷумҳуриявии илмию клиникии стоматологӣ,
* Маркази ҷумҳуриявии илмию таълимии ҷарроҳии барқарорсозӣ,
* Маркази ҷумҳуриявии илмии омосшиносӣ,
* Маркази тадқиқоти илмии дорусозӣ,
* Маркази ҷумҳуриявии масоили ғизо,
* Маркази миллии илмии пайванди узв ва бофтаҳои одам.

АИТТ аз шуъбаҳои илмҳои клиникӣ, илмҳои назариявӣ ва фармасевтӣ, аспирантура ва бахши илмию ташкилӣ иборат аст. Манзур аз ташкил намудани АИТТ ба роҳ мондани пажӯҳишҳо дар бахшҳои илмҳои назариявӣ ва амалӣ, ҳамоҳангсозии фаъолияти муассисаҳои илмии соҳаи тандурустӣ, дар амал татбиқ намудани дастовардҳои илми тиб, аз ҷумла усулҳои нави ташхис ва табобати бемориҳо, ташкили конгрессу анҷуманҳои илмӣ, муқаррар намудани самтҳои асосии инкишофи илми тиб, тайёр кардани мутахассисони соҳибтаҷрибаи соҳаи тандурустӣ ва ғайра мебошанд.

## Аъзои АИТТ
АИТТ 3 нафар узви пайваста (Мироҷов Ғ. Қ., Додхоева М. Ф., Қурбонов К. М.) ва 6 нафар узви вобаста (Гулмуродов Т Г., Зоиров П. Т., Ҳамидов Н. Ҳ., Файзуллоев Н. Ф., Ғоибов А. Ҷ., Исуфов С. Ҷ.) дорад (2011). Президенти АИТТ — Мироҷов Ғ. Қ. (аз 2009).

## Бознигаред
* Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Академияи илмҳои Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Муассисаҳои илмии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пизишкӣ
Шикор

**Шикор** ()  –   шуғл ва яке аз воситаҳои дарёфти ризқ ва рӯзгузаронии мард ба шумор меравад. Шахси ба ин пеша машғулро шикорчӣ, сайёд, мерган ва тирандоз меноманд. Шикор шуғли одамон аз давраҳои қадим ба шумор меравад ва аксарияти халқҳои ҷаҳон дар гузашта шикорро барои ризқу рӯзии доимии ҷомеа истифода мебурданд. Вобаста ба ҷой ва маскани ҳаёти хеш одамон ба намудҳои гуногуни сайд - ҳайвоноту парранда шикор мекарданд.

Дар кӯҳистони тоҷикнишин ҷонварони гуногуни сайдшаванда: бузи кӯҳӣ, нахчир, оҳу, хирс, суғур, рӯбоҳ, гург, заргӯш, саги обӣ, кабк, бедона ва ғайра зиндагӣ мекунанд, ки шикорчиён маҳсулоти онҳо – гӯшт, тухм ва пӯсту равғанашонро гирифта, бо мақсадҳои мухталиф истифода мебаранд. Мардум ҳайвонҳои шикоршавандаро аз нигоҳи шариат ба гурӯҳҳои гӯшташон ҳалол ва ҳаром ҷудо кардаанд.

## Нигаред низ
* Шикоргарӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Доманово (ноҳияи Дятков)

**Доманово** () — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Дятков, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Дятков ‎
Шонаи чӯбин

**Шонаи чӯбин** () – маҳсули касби дуредгарӣ буда аз давраҳои қадим дар Осиёи Миёна маъмул буд.
## Таърих
Дар гузашта, ба ҷойи чӯтка бо парҳои мурғ пардаста сохта, амали тозакунии шонаро бо он парзанӣ меномиданд. Дар охир дубора шонаро равған карда, баъди якчанд соат боз бо пар зада, гарду ғуборашро пок менамоянд ва ба ҳамин шона тайёр мегардад. Ба баъзе шонаҳои пурнақши армуғонӣ маҳлули муми занбӯри асал мемоланд, ки он аз таъсири обу офтоб нигоҳ медорад.
## Ривоят
Шонаи чӯбин, тибқи ақидаи шонатарошону истифодабарандагон, баъзе хусусиятҳои шифобахшӣ дорад. Агар қисми дарунтари аз кундаи чормағз шона сохта шавад, барои мӯйҳои хушк муфид буда, мӯйро равғаннонк менамояд. Агар шона аз чӯби болои дарахти чормағз гирифта, шуда бошад, равғани мӯйҳоро муътадил месозад. Шонаи аз чӯби зардолу сохташуда, асабро ором мекунад. Шонаи аз кундаи дарахти нок сохташуда мулоимтар буда, барои масҳ кардани пӯсти сар мувофиқ аст.

## Нигаред низ
* Шонасозӣ
* Шона
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Бӯрё

**Бӯрё**ро — устоҳои бурёбоф ё ҳасирбоф аз чӯби шикастаи най мебофанд.  Дар замонҳои пеш бурё яке аз ашёи муҳим рӯзгор буд, ки онро ба фарши хона барои нам накашидани гилем, қолину палос аз таги онҳо паҳн мекарданд.
 
Дар гузашта бурёкӯбон дар шакли ҳашари бӯрёкӯбӣ барпо мешуд. Соҳиби хона якчанд дӯстон ва наздиконро дар рӯзи муайян ба хонаи нав даъват мекард. Онҳо ба фарши хонаҳо бурё андохта, аз болояш гилему палосро паҳн карда, аз болояш бо пой мекӯфтаанд, то ки ҳама ҷойи гилему бӯрё ҳамвор шавад. Аз хонаи куҳна ба нав асбобу анҷоми рӯзгорро мекашониданд, дар тартибу ҷобаҷогузории онҳо кумак мерасониданд ва пас итмоми ин корҳо ба сари дастурхони зиёфат менишастанд. Тибқи боварҳои мардум, бурёкӯбон дар рӯзҳои душанбе, панҷшанбе ва махсусан, ҷумъа бахосият шумурда мешуд.

Дар Мастчоҳи кӯҳӣ бӯрёкӯбонро “устоҷавобтиён” низ меноманд. Дар ин рӯз соҳибхона устоеро, ки ҳамон хонаро сохтааст, махсус даъват карда, зиёфат медиҳад. Пас аз зиёфат соҳибхона музди кори усторо пардохт намуда, аз мӯйсафедон дуо мегирад. Рӯзи бурёкӯбон хешу ҳамсояҳо ҳама бо худ туҳфа, ё ягон хел таом меоварданд ва навхонадоронро табрик менамуданд. Ҳатто шахсоне, ки бо соҳибхона қаҳрию ногап буданд, дар ин рӯз бо миёнравии калонсолон ба маърака омада, соҳибхонаро муборакбод мегуфтанд. Чунин анъанаи табрик намудан барои ҳама ҳатмӣ буд.

## Нигаред низ
Заргарӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Сайиданвар Камолов

**Сайиданвар Камолов** (*Камолов Сайиданвар Қосимович*; тав. 16 сентябри 1950, деҳаи Мунки , вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС — 14 майи 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — ходими низомӣ ва давлатии тоҷик, Вазири амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—1997), генерал-лейтенант (1999). Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2009) ва Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2010).

## Зиндагинома
Сайиданвар Камолов 16 сентябри соли 1950 дар деҳаи Мунк (ҳоло Гулзор)-и ноҳияи Ховалинг таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин мебошад.

## Фаъолияти корӣ
Фаъолияти кориашро ҳамчун коргари савхози «Ховалинг»-и ноҳияи Восеъ шурӯъ карда (1967—1968), солҳои 1969—1971 дар саффи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ адои хидмати ҳарбӣ кардааст. Солҳои 1972—1974 вакили Шӯрои вакилони меҳнаткашони ш. Душанбе ва аз соли 1975 дар мақомоти Кумитаи амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба хидмат пардохтааст. Фаъолияти хидматиро аз муфаттишӣ сар карда, то соли 1994 дар вазифаҳои сармуфаттиш оид ба корҳои махсус, сардори шуъбаи тафтишот, сардори раёсати тафтишот ифои вазифа кардааст. Соли 1994 ҷонишини вазири амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 1995—1997 Вазири амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз феврали соли 1997 то 2002 раиси Кумитаи ҳифзи сарҳадоти давлатии кишварро ба уҳда дошт. Солҳои 2003—2012 раиси Кумитаи марказии Ташкилоти ҷамъиятии мададгори мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон будааст. Ҳамзамон сардабири рӯзномаи «Инсон ва қонун» (2007-12) ва маҷаллаи «Сарбоз» (2008-10) фаъолият кардааст.

## Эҷодиёт
Муаллифи китобҳои «Дар ҳифзи марзу буми кишвар», «Граница», «Сангар», «Противостояние», «Тайна Пещеры Дракона», «Бозгашт», «Ситораи умед» ва «Гиреҳ дар гулӯ» мебошад.

## Ҷоизаҳо
* Ходими хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Ордени «Ситораи Сурх» (1981);
* Ордени «Нишони фахрӣ» (1986);
* Корманди фахрии Кумитаи бехатарии давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ;
* Корманди фахрии Шӯрои фармондеҳони қӯшунҳои марзии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (1999);
* Узви вобастаи Академияи илмҳои омӯзгорӣ ва иҷтимоии Федератсияи Русия (2004);
* Нишони «60-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС»;
* Нишони «Барои хидмати шоён» дараҷаи 3 (1984);
* Нишон «Барои хидмати шоён» дараҷаи 2 (1989);
* Нишони «70-солагии Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС» (1988);
* Нишон «Барои мустаҳакам нигоҳ доштани сарҳадди давлатҳо-иштирокдорони ИДМ» (2000);
* Нишони «10-солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2002);
* Нишони «10-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2003);
* Нишони «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2011).

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Аз сомонаи Сайиданвар Камолов, Зиндагинома/Биография 

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Акадéмияи меъморӣ ва сохтмóни Ҷумҳури́и Тоҷикистóн** — маркази асосии илмиву эҷодӣ ва ҳамоҳангсозии Тоҷикистон дар соҳаи меъморӣ ва бинокорӣ

## Таъсис
Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон (АМС ҶТ) 21 феврали 1995 барои мусоидат намудан ба фаъолияти иттиҳоди олимон ва мутахассисони фаъоли ҶТ дар соҳаи меъморӣ, шаҳрсозӣ, бинокорӣ ва истеҳсолот, кормандони эҷодии санъати ороиши амалӣ ва монументалӣ ва бо мақсади инкишофи меъморию шаҳрсозӣ дар ҶТ, дар як марказ ҷамъ овардани иқтидорҳои зеҳнӣ ва дар хоҷагии халқ амалан истифода бурдани онҳо таъсис дода шудааст. Дар ҳайати АМС ҶТ 4 узви пайваста, 18 узви вобаста, 12 узви фахрӣ, 10 узви хориҷӣ ва тақрибан 60 мушовири академикӣ шомиланд. Аъзои пайваста ва аъзои вобаста ба воситаи овоздиҳии пинҳонӣ дар асоси озмун интихоб мешаванд. Аъзои фахрӣ ва хориҷӣ, инчунин мушовирҳои академикӣ бо овоздиҳии кушода дар асоси тавсияҳои шӯъбаҳо ва раёсати АМС ҶТ интихоб мегарданд. Дар байни 104 аъзои АМС ҶТ 6 нафар узви Академияи байналмилалии илмҳои педагогӣ, муҳандисӣ, меъморӣ, 10 нафар узви академияҳои ҷумҳуриявӣ ва соҳавӣ, 9 нафар докторони илм, 13 нафар профессорон, 4 нафар дорандаи Мукофоти давлатӣ ва ленинӣ, 2 меъмори шоиста, 5 бинокори шоиста, 1 корманди шоиста, 1 Ходими шоистаи санъат, 2 Ходими шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 8 Рассоми шоистаи Тоҷикистон мебошанд. Дар байни онҳо олимони машҳур Нӯъмон Неъматов, Х. Р. Содиқов, С. Д. Исоева, Рустам Собитович Муқимов, С. М. Мамадҷонова, С. Н. Шарипов, Б. Ҷ. Ҷабборов ва дигарон ҳастанд. АМС ҶТ 35 ташкилот, идора, комитет ва вазоратҳоро муттаҳид мекунад (зиёда аз 2, 5 ҳазор нафар).

## Сохтор
Мақоми олии АМС ҶТ Маҷлиси умумӣ, мақомоти идоракунандааш Раёсат ва Бюрои он мебошанд. Февр. 1995 раиси АМС ҶТ Б. А. Зуҳуриддинов, ноибҳои раис Рустам Собитович Муқимов ва Н. Х. Яъқубов интихоб шуданд. АМС ҶТ бо Агентии сохтмон ва меъмории назди Ҳукумати ҶТ, пажӯҳишгоҳҳо ва ташкилоти асосии лоиҳакашии давлатӣ, Академияи илмҳои Тоҷикистон, Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Академияи илмҳои меъморӣ ва бинокории Федератсияи Россия ва дигар ташкилотҳои мамлакатҳои хориҷаи наздик ва дур робита ва ҳамкории зич дорад. АМС ҶТ дар таҳияи ло­иҳаи Қонуни ҶТ «Дар бораи фаъолияти меъморӣ, шаҳрсозӣ ва сохтмон» (онро майи 1997 Маҷлиси Олии ҶТ тасдиқ кард), амалигардонии Барномаи комитети иҷроияи байналмилалӣ оид ба нуқтаҳои аҳолинишини назди Департаменти меъморӣ ва сохтмони Тоҷикистон фаъолона иштирок кардааст. 3 монография, васоити таълимӣ, маълумотномаҳо ба табъ расонд. Аъзои АМС ҶТ дар ШМА, Туркия, Ҳиндустон, Екатеринбург ва ғайра ихтисоси худро такмил додаанд.

## Бознигаред
* Академияи илмҳои Тоҷикистон

## Узви Академия
* Рустам Муқимов — узви пайваста;
* Гузел Майтдинова — узви вобаста.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Муассисаҳои илмии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Меъморӣ дар Тоҷикистон
Академияи муҳандисии Тоҷикистон

**Акадéмияи муҳандиси́и Тоҷикистóн** — ташкилоти илмию техникӣ ва эҷодии ҷамъиятӣ.

## Таъсис
Соли 1991 ҳамчун шуъбаи Тоҷикистонии Академияи муҳандисии ИҶШС таъсис шуд. 3 июли 1992 Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон ном гирифт. Академияи муҳандисии Тоҷикистон олимон ва муҳандисони пешқадами ҷумҳуриро барои таҳкими робитаҳо байни пажӯҳишҳои асосӣ, коркардҳои техникӣ, инноватсия, технологияи пешқадам ва ҷорӣ намудани дастовардҳои муҳандисӣ дар истеҳсолот ба таври ихтиёрӣ ва интихобӣ муттаҳид менамояд. Ба ҳайати Академияи муҳандисии бай­налхалқӣ (АМБ), Федератсияи институтҳои муҳандисии кишварҳои исломӣ шомил аст ва узви Шӯрои ҷамъиятии ҶТ мебошад.

Ба ҳайати Академияи муҳандисии Тоҷикистон 45 узви пайваста, 48 узви вобаста, 23 мушовири академикӣ, 34 доктори илм, 45 номзади илм, 10 Ходими хизматнишондодаи илми ҶТ, муаллифони ихтироот ва таклифҳои ратсионализаторӣ, аъзои шӯроҳои олимон ва шӯроҳои махсусгардонидаи ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ, 12 аъзои фахрии хориҷӣ, 9 узви пайваста ва 11 узви вобастаи АМБ шомиланд. Корхонаи воҳиди давлатии «Ширкати алюминийи тоҷик» (ТАЛКО), Корхонаи давлатии «Востокредмет», Ширкати саҳҳомии холдингии кушодаи «Барқи тоҷик», Комбинати маъдантозакунии Анзоб, Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ, Донишгоҳи технологии Тоҷикистон ва ғайра аъзои коллективии Академияи муҳандисии Тоҷикистон мебошанд.

## Самтҳои фаъолият
Академия дар самтҳои зерин фаъолият дорад: геология, истихроҷ ва коркарди сарватҳои зеризаминӣ; системаҳои иттилоотӣ, алоқа ва телекоммуникатсия, метрология ва стандартонӣ; коммуникатсия, системаи нақлиёт; мошинсозӣ; металлургия ва масолеҳшиносӣ; экологияи муҳандисӣ, мониторинг ва сарфакории энергия; сохтмон, саноати бинокорӣ ва меъморӣ; технологияи саноати хӯрокворӣ ва маҳсулоттайёркунӣ; технологияи хи­миявӣ ва биохимиявӣ; иқтисодиёт, ҳуқуқ ва идоракунии фаъолияти му­ҳандисӣ; энергетика; муҳандисӣ дар тиб; муҳандисӣ дар фаъолияти иҷтимоӣ; туризми илмӣ ва экологӣ. Дар назди академия як қатор корхонаҳои хурди истеҳсолӣ фаъолият доранд, Пажӯҳишгоҳи экологияи инсон ташкил карда шудааст.

Академия масъалаҳои ташкиливу сохтории ҷории фаъолияти худро ҳал карда, лоиҳаҳои муҳандисиву техникӣ, барномаҳо ва таклифҳо таҳия менамояд, барои таҳия ва татбиқи қарор­ҳои илмиву техникӣ шарикон меҷӯяд, конференсия ва семинарҳои илмиву техникӣ доир менамояд, дар фаъолияти табъу нашр ширкат меварзад, робитаҳои байналхалқиро ривоҷ медиҳад, дар масъалаҳои муҳандисӣ ба корхонаву муассисаҳои ҷумҳурӣ, шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ маслиҳатҳо медиҳад. Дурнамои рушди академия бо кашфи иқтидорҳои калони илмӣ ва техникию инноватсиониву муҳандисӣ марбут аст. Солҳои 1991—1996 Президенти академия Ваҳҳобов А. буд. Аз соли 1996 раиси Академияи муҳандисии Тоҷикистон узви вобастаи АИ ҶТ Амир Катаев (1947—2015) буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Муассисаҳои илмии Тоҷикистон
Вешаб

**Вешаб** — деҳа ва маркази ҷамоати деҳоти Шамтучи ноҳияи Айнӣ. Аз Вешаб то маркази ноҳия 48 км. Аҳолиаш 1936 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
**Иншоотҳо:** мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, дорухона, маркази саломатӣ, китобхона, маркази савдо, клуб ва чойхона. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, зироаткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо обӣ мебошанд.

## Таърих
Деҳа таърихи беш аз ҳазорсола дорад. Номи ин деҳа дар катибаҳои маъруфи суғдӣ, ки солҳои сиюми асри гузашта ҳангоми ковишҳои бостоншиносӣ аз қалъаи Муғ ба даст омадаанд, дар ду шакл — Вешаб ва Вешак ба мушоҳида расида, ба фаровонии обу гиёҳ дар ин мавзеи файзбори кӯҳистон далолат мекунад.

Таърихшинос Юсуфшо Ёқубов дар китоби «Ёдгори­ҳои болооби Зарафшон» овардааст, ки «Вешаб 1300 сол боз мавқеашро иваз накардааст». Дар маркази деҳа мазорест, ки бо номи марқади Шамси Табрезӣ маъруф буда, зиёратгоҳи сайёҳон аст. Сарвари мамлакат зимни суханронӣ ҳангоми зиёрати оромгоҳи Шамси Табрезӣ, аз ҷумла, чунин зикр намуданд: «Яке аз шахсиятҳои бузургу камназири олами ирфон — Мавлоно Шамсиддин Муҳаммад ибни Алӣ ибни Маликдоди Табрезӣ мебошад, ки ҳа­нӯз шахсияташ ба таври комил шинохта нашудааст ва оқибати кору фарҷоми тақдири асрорангезаш ҳам чандон равшан нест. Дар кишварҳои Туркияву Эрон барои ин орифи бузург гӯрхона таъйин кардаанд, ки мардум барои зиёрат ба ин шаҳрҳо мераванд. Мардуми кӯҳистони Тоҷикистон, гӯрхонаи Шамси Табрезиро ба ҳамин деҳаи Вешаб эҳтимол медиҳанд. Шахсиятҳои зиёди таърихӣ, аз ҷумла бунёдгузори давлати Темуриёни Ҳинд — Мирзо Бобур, шоҳи Афғонистон Абдурраҳмонхон ва дигар шахси­ятҳои маъруф дар давраҳои гуногун мазори ба истилоҳ Шамси Табрезии ин деҳаро зиёрат кардаанд. Амирони Бухоро низ ба ин мазор таваҷҷуҳ доштанд, аз ҷумла бо фармони амир Насруллоҳ дар болои гӯрхонаи ин бузургвор хонақоҳ сохтаанд, ки Абдурраҳмони Мустаҷир бунёди онро дар соли 1842 эҳтимол додааст. Мувофиқи нақлу ривоятҳои мардумӣ дар ҳамин хонақоҳ то айёми Инқилоби Октябр „Куллиёти Шамси Табрезӣ“ — маъруф ба „Девони Кабир“-и Ҷалолуддини Балхӣ нигаҳдорӣ мешуд, ки бар асари китобсӯзиҳои даврони инқилоб эҳтимол аз байн рафтааст».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Аҳрор Мухторов. Санг ҳам диле дорад. Душанбе, 1987;
* Абдураҳмони Мустаҷир. Рӯзномаи сафари Искандаркӯл. Душанбе, 1989.
* Юсуфшо Ёқубо. Ёдгориҳои болооби Зарафшон. Душанбе, Ирфон, 1977.

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Айнӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Шамтуч
Комила Камолова

**Комила Камолова** — нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2010) Доктори фахрии фалсафаи Донишгоҳҳои ҷаҳонии Кембриҷ ва Оксфорд (2016)

## Зиндагинома
**Комила Камолова** 10 январи соли 1956 дар шаҳри Кӯлоб ба ҷаҳон омадааст. Баъди хатми мактаб-интернати миёнаи махсуси мусиқии ҷумҳуриявӣ соҳиби тахассуси дирижёри хор ва муаллимаи мусиқӣ гашта, соли 1979 факултаи филологияи руси Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст. Аз соли
1974 ба тарҷумаи асарҳои бадеии нависандагони тоҷик ба забони русӣ шурӯъ намудааст. Солҳои 1986-1992 муҳаррир-тарҷумони маҷаллаи «Чашма» («Родник»), солҳои 1992- 1998 мухбири бахши русии рӯзномаи «Тирози ҷаҳон» (Хуҷанд) ва мухбири махсуси рӯзномаи «Ҳомии Ватан»-и Вазорати мудофиаи ҷумҳурӣ (дар вилояти Суғд) буда, ба забони русӣ ҳикоя ва мақолаю мусоҳибаҳо навиштааст. Аз соли 2010 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.
## Эҷодиёт
Муаллифи силсилаи ҳикояҳо барои кӯдакон, тартибдиҳанда ва тарҷумони «Афсонаҳои халқи тоҷик» (1991) аст. Аз тоҷикӣ ба русӣ силсилаи асарҳо, аз ҷумла қиссаҳои «Барфи аввал», «Давлати сарам, модар», «Кимиёкаҳ», мунтахаби ҳикояҳову драмаҳои «Ишқ ва шамшер», «Рухшона», «Искандар ва Спитамен», романи «Куруши Кабир»-и Б. Абдураҳмонов, романҳои «Суғдзод аз Сурхкат» ва «Нақби Истиқлол»-и Б. Муртазоев, қиссаҳои «Куҷоӣ, ту, аё мақсуди дастнорас?!», «Барфи охирин» ва резаҳикояҳои А. Абдуҷаббор, китоби «Тоҷикон ва русҳо»-и М. Ҳотам, қиссаи «Нишони зиндагӣ»-и К. Мирзо, ҳикояҳои «Насрин»-у «Чашма»-и Р. Ёрмуҳаммад, «Соате, ки ду бор фарёд мезанад»-и А. Рабиевро ба гунае шево тарҷума кардааст, ки дар рӯзномаву маҷалла ва нашрияҳои ватанию хориҷӣ ба чоп расидаанд. Бахшида ба 20-солагии Истиқлоли
давлатии Тоҷикистон тарҷумаи китобҳои Н. Салимов ва А. Шарифов «Тоҷики оламшумул» ва «Маорифпарвар», А. Асадов ва А. Шарифов «Тоҷикистон-20» «Тиллои Тоҷикистон», «Эмомалӣ Раҳмон ва Роғун»-ро ба субут расондааст. Соли 1998 дар маҷаллаи «Наш современник» (Русия) қиссаи Б. Абдураҳмонов «Барфи аввал», соли 2011 дар маҷаллаи «Меценат и мир» (Русия) се ҳикояи А. Абдуҷаббор дар тарҷумаи ӯ ба дасти чоп расидаанд.
## Ҷоизаҳо
*Ифтихорномаҳои КМ ЛКСМ Тоҷикистон ва Вазорати мудофиа;
*Медалҳои ҷашнии Вазорати мудофиа; 
*Нишони ифтихории «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон»; 
*Нишони ифтихории «Аълочии матбуоти Тоҷикистон»;
*Медали «Ф.М. Достоевский»; 
*Дипломи Иттифоқи нависандагони Русия «Барои саҳми арзанда дар рушди фарҳанги ҷаҳонӣ»;
*Сертефикати Доктори фахрии фалсафаи Донишгоҳҳои ҷаҳонии Кембриҷ ва Оксфорд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Тарҷумонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Тарҷумонҳои адабиёти бадеӣ
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон-нависандаҳои асри XX-и Тоҷикистон
Маҳастии Ганҷавӣ

**Маҳастии Ганҷавӣ** (; ) — шоири форсисарои садаи панҷум ва шашуми ҳиҷрӣ, ки пас аз Хайём, барҷастатарин рубоисарои тоҷик ба шумор меояд ва ӯро поягузори мактаби шаҳрошӯб дар қолаб рубоӣ медонанд.

## Зиндагинома
Зодгоҳи Маҳастӣ шаҳри Ганҷа будааст ва ҳамдавра бо Ғазнавиён буд. Рашиди Ёсимӣ муътақид буд, ки «Меҳастӣ» муташаккил аз ду калима «меҳ» ба маънии бузург ва «сати» ба маънии хонум буда ва ҷамъан ин калима ба маънии «хонумбузург» аст. Дар чаҳорсолагӣ падараш ӯро ба мактабхона фиристод ва чун истеъдоди саршор дошт дар даҳсолагӣ бо адаб зани донишманд берун омад.Ӯ чангу уд ва торро ба зебоӣ менавохт. Шӯҳрати ӯ бештар ба хотири рубоиёташ аст. Вай дар сурудаҳояш зани фитнагар ва зебо будааст, ки ушоқи фаровоне дошта, аз ҷумла Амир Аҳмад Тоҷиддин бинни Хатиб, ки фарзанди хатиби Ганҷа буда ва оыибат ба аыди ӯ дармеояд. Ибни Хатиб монанди ҳамсараш табъи шеър дошта ва рубоиёте низ аз ӯ боқӣ мондааст. Аз зиндагии Маҳастӣ огаҳии чандоне дар даст нест. Ва ончи ҳаст ақволи тазкиранависоне чун Давлатшоҳи Самарқандӣ, Амин Аҳмади Розӣ ва Озари Бегдилӣ аст, ки ҳама нақл аз якдигар ва омехта ба афсонагароӣ ва достонҳое сохтагӣ аст. Девони ашъори ӯ низ ба ҷой намонда ва рубоиҳое ба номи ӯ дар «Назҳулмаҷолис», «Мунисулаҳрор» ва маҷмуаҳову тазкираҳо ба даст омадааст. Дар ҳеч аз манобеъи кеҳин, замони мушаххаси валодату марги Маҳастӣ ба даст дода нашуда, бо ин ҳама бархе аз муосирон, валодати вайро 490 ва маргашро 577 ҳ.қ зикр кардаанд.

## Мероси адабӣ
Имрӯз аз Маҳастӣ, девоне бар ҷой намондааст; девоне аз вай то авали ыарни даҳум дар Ҳирот барҷой буда, ки дар ҳамлаи Убайдуллохони узбек ба Ҳирот аз байн рафтааст ва танҳо ашъори парокандае аз ӯ дар китобҳои қадим боқӣ мондааст.()

**Намунаи осор:**

Моро ба дами пирӣ нигаҳ натвон дошт,

Дар ҳуҷраи дилгир нигаҳ натвон дошт.

Онро, ки сари зулф чун занҷир аст,

Дар хона ба занҷир нигаҳ натвон дошт.

Дӯшина шабам буд шабеҳи ялдо,

Он муниси ғамхор н-омад умедо.

Шаб то ба саҳар зи дида зар месуфтам,

Мегуфтам раб лотазарнӣ фардо.

Он рӯз, ки маркаби фалак зин карданд,

Ороиши муштариву парвин карданд.

Ин буд насиби мо зи девони қазо,

Моро чи гунаҳ қисмати мо ин карданд.

Дар тоси фалак нақши қазову қадар аст,

Мушкил гиреҳест, халқ аз ин бехабар аст.

Пиндор мадор к-ин гиреҳ бикшоӣ,

Донистани ин гиреҳ ба қадри башар аст (www.ganjoor.net)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳусайнов, Рафаэл. Gəncəvi Маҳастии Ганҷавӣ : Партра-китоб / Р. Ҳусайнов; мутарҷим Ш. Сӯфиев; тарроҳ К. Ҳошимова; наққош С. Шотикев ; Вазорати фарҳанг ва сайёҳии Ҷумҳурии Озарбойҷон. — Боку : Интишороти «Шарқ-Ғарб», 2014. — 128 саҳ.

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи сада
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Гурӯҳ:Шоирони садаи XII
Спиридонова Буда (ноҳияи Злинков)

**Спиридонова Буда** () — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Злинков, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Злинков
Рафаэл ван дер Ваарт

**Рафаэл ван дер Ваарт** - бозингари футбол. Ӯ аз синни даҳсолагиаш ба футбол машғул шуд. Ҳоло ӯ нимҳимоятгари дастаи "Реал Бетис" мебошад. Ҳамсараш Силвия Мейс.

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол

Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»
Кафсан

**Кафсан**, кафсанг ё ҳаққуллоҳ — як навъ бахшиши анъанавии солона аз маҳсулоти кишоварзон.

Дар гузашта дар миёни мардуми кӯҳистон одате буд, ки деҳқонон пас аз ғалларо дар хирман бод дода шудан, як миқдори ками онро ба мардум дар роҳи Худо садақа мекарданд. Асосан, кафсан ба устоҳои оҳангар ва сартарош дода мешуд. Зеро онҳо дар тамоми сол бепул ба деҳқонон хидмат мекарданд ва кафсан аз сари хирман ба ивази хидмати устоҳо пардохта мешуд. Ҳар як деҳқон мувофиқи имконият ва даромадаш дар вақти ҷамъоварии ҳосил ба устоҳо як табақ ғалла (1-2 кг), як табақ тутмавиз ва як табақ ғӯзаи пахтадор инъом мекард. Дар баъзе деҳаҳои водии Рашту Дарвоз онро «ҳақи усто» ё «музди усто» меномиданд. Баъд аз устоҳо ба имом, оқсақоли деҳа ва шахсони наздик кам-кам кафсан медоданд.
Дар деҳоти водии Зарафшон пеш додани аз кафсан аввал «ҳаққулло» («ҳаққи Аллоҳ»)-ро ҷудо карда, як тараф мемонданд ва пас аз анҷоми кафсандиҳӣ ё кафсанбаророн онро ба мардуми фақиру бенаво тақсим карда медоданд. Миқдори ҳаққуллоҳ аз 2 то 8 кг буда, ба арвоҳи «Бобои Деҳқон» – пири кишоварзон хайр карда мешуд. Ҳаққуллоҳ ва кафсан додан кори савоб ба ҳисоб рафта, пас аз анҷоми он ғалла барои деҳқон «ҳалол» мешуд. Кишоварзон муътақид буданд, ки бадбахтӣ бо садақа кардани кафсан баромада меравад.

## Нигаред низ
* «Бобои Деҳқон»
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Силвия Мейс

**Силвия Мейс** (; тав. 13 апрели соли 1978) —  модели либос, ҳунарпеша, барандаи барномаи «Das Supertalent» дар шабакаи RTL. 
Соли 2003 Силвия бо Рафаэл ван дер Ваарт шинос шуд ва онҳо пас аз ин ба ҳам ишқварзӣ мекарданд. Баъд аз ду сол, моҳи июни соли 2005 Рафаэл ва Силвия ақд бастанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сомонаи расмӣ 
* 

Гурӯҳ:Ходимони телевизион
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Амборкунӣ

**Амборкунӣ** ё амбортапун — ҷашни хонаводагии кишоварзони минтақаи ноҳияи Дарвоз мебошад.

Ин ҷашн бахшида ба анҷоми ордкунии ғаллаҳои деҳқонӣ ва дар анбор («ганҷур») захира намудани он баргузор мешуд. Орди аз осиёб овардаро ба кулиҳо рехта, бо пойҳо сум мезаданд (*метапидан*).  Сипас ордҳоро бо испанд ё пиёзи ваҳшии хушккарда дуд меандохтанд ва чашми баду офатҳоро дур мекарданд. Дар ноҳияи Дарвоз ва баъзе деҳаҳои ҳавзаи дарёи Хингоб шаби он рӯзи ордзахиракунӣ зиёфат меоростанд. Аз орди нав нони чапотӣ пухта, таоми равғанҷӯшӣ тайёр мекарданд. Ба зиёфат наздикони хонавода ва баъзе деҳқонони дигарро даъват мекарданд. Нахуст шуда ба хӯрок шахси калонсолу муътабар, бафайзу некқадам, одаме, ки хасису чашмгурусна набошад, шурӯъ мекард. Агар аввал шуда, шахси дорои хислатҳои номатлуб ба хӯрок даст дароз кунад, инро фоли нохуб медонистанд. Зеро дасти номубораки ин шахс шояд файзу баракати захираи ордро дур мекард. 
Пас аз итмоми зиёфат пири муътабар чунин дуо медод: *«Арвоҳи Бобои Деҳқун, арвоҳои калунун, ҳами ганҷи боқимундара ба як хушиву хурсандӣ, ба тани сиҳату дили беғам бихурем. Дар ин ганҷ баракати илоҳира бирезуна, ҳазрати Хуҷа назари худша бирасуна. Аллоҳу акбар!»* 
Рӯзи дигар аз орди ҳосили нав хӯроки маросимӣ – ӯмоч тайёр таҳия карда, «дар ҳаққи арвоҳи гузаштагон» мардони деҳаро зиёфат мекарданд. Деҳқонони нисбатан доро буз ё гӯсфанд кушта, таом пухта, ба мардум медоданд. Амборкунӣ ва зиёфати он як навъ анҷоми мавсими солонаи кишоварзӣ ба шумор мерафт.

## Нигаред низ
* Кишоварзӣ
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Мавқеъ

**Мавқеъ** () — ҷои воқеъшавӣ, маҳалли вуқӯи чизе; ҷой, макон

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 
* Мавқеъ 

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Фарҳоди Карим

**Фарҳоди Карим** (9 марти 1953, Панҷакент — 3 апрели 2019, Душанбе) — нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2011).
## Зиндагинома
Фарҳоди Карим 9 марти соли 1958 дар деҳаи Кулолии ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд ба ҷаҳон омадааст. Соли 1975 мактаби миёнаи № 7-ро ба фарҷом расонда, ҳамон сол донишҷӯи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ш. Ҷӯраев шудааст ва соли 1980 соҳиби дипломи маълумоти олӣ гардидааст. Солҳои 1980—1981 муаллими мактаби миёнаи № 148 ноҳияи Ленин (ҳозира Рӯдакӣ), солҳои 1981—1990 муҳаррир ва баъдан, муҳаррири калони илмии Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик, сипас, аз моҳи майи соли 1990 то апрели 2009 муовини директори Муассисаи нашриявии «Адиб» будааст. Ҳоло вазифаи директории ҳамин корхонаро бар уҳда дорад. Дар ҷилдҳои 5-6-уми Энсиклопедияи советии тоҷик дар боби адабиёт ва санъат силсилаи мақолаҳояш интишор ёфтаанд. Дар таҳия ва чопи «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» (дар се ҷилд; 1988—2004) ширкат варзида, барои он мақолаҳои зиёде навиштааст. Аз соли 2003 раиси Ассотсиатсияи ноширон, полиграфистон ва паҳнкунандагони китоби Тоҷикистон мебошад. Узви Конфедератсияи байналхалқии Иттиҳодияҳои журналистон, Шӯрои ҷамъиятии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон аст. Соли 2011 ба узвияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон пазируфта шудааст.

## Эҷодиёт
Муаллифи китобҳои «Фурӯғи сухан», «Олимақом», «Нашриёт, китоб, хонанда», «Иҷлосияи тақдирсози миллат» (ҳамроҳи Усмонҷон Ғаффоров, 2012) ва «Чеҳраафрӯзи илму адаб» мебошад. Китоби дарсии «Санъати тасвирӣ» (барои хонандагони синфи панҷум)- ро аз русӣ ба тоҷикӣ гардондааст. Аслан ба навиштани очерку публитсистика машғул мебошад. Силсилаи очеркҳояш дар рӯзномаҳои «Ҷумҳурият», «Омӯзгор», «Адабиёт ва санъат» пайваста чоп мешаванд, ки «Тавоно бувад, ҳар ки доно бувад», «Ёдгори зиндагии некмард», «Давлатқадаме, ки қадамаш нек бувад» ва ғ. аз он ҷумлаанд.

## Ҷоизаҳо
* Ордени «Шараф» (1999);
* Ордени «Шараф ва мардонагӣ»-и Бунёди фарҳангии «Честь и мужество»-и ш. Санкт-Петербург;
* Нишони фахрии «Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон»;
* Нишони фахрии «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон»;
* Ифтихорномаҳо.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Зулфия Исроилова

**Зулфия Исроилова** (; тахаллуси шоириаш **Зулфия**; ) — шоир, тарҷумон ва рӯзноманигори узбак. Шоири халқии ҶШС Узбакистон (1965). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1984). Барандаи Ҷоизаи давлатии ИҶШС (1976). Узви ҲКИШ аз соли 1953.

## Зиндагинома
Зулфия соли 1915 дар шаҳри Тошканд таваллуд шудааст. Падараш ба косибӣ машғул мешуд. Волидайни Зулфия бисёр мехостанд, ки ӯ босавод шавад. Баъд аз хатми мактаби миёна таҳсили Зулфия дар омӯзишгоҳи педагогӣ идома меёбад. Баъди хатми таҳсил Зулфия ба идораи рӯзномае ба кор медарояд ва аз ҳамон вақт ба шеъргӯӣ оғоз менамояд. Шеърҳои аввалинаш дар маҷмӯаи «Саҳифаҳои ҳаёт» (1932) ҷамъ омадааст.

## Фаъолияти эҷодӣ
Кори рӯзноманигорӣ қобилияти эҷодии шоираро сайқал медиҳад. Дар рӯзномаю маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ кор карда, Зулфия асарҳои зиёди назмиву насриро офаридааст. Нашъунамои адабиёти садаи XX-и ӯзбек бо номи ӯ пайвастааст. Истеъдоди баланди шоирӣ Зулфияро машҳур гардонида буд. Мардуми ӯзбек ва анъанаҳои бисёрасрааш дар шеъру достонҳои Зулфия тараннум ёфтааст. Якдилии халқҳои шӯравиро дар сатҳи баланди адабиёти бадеии ҷаҳонӣ инъикос карда, Зулфия ба наслҳои оянда мероси бои адабиро боқӣ гузоштааст ва ҳамчун муборизи шуълавари сулҳ ба пойдории дӯстии байни халқҳо таъсири намоён расондааст. Асарҳои инсондӯстонааш аз санҷишу имтиҳонҳои таърихӣ гузашта, арзиши хешро то имрӯз гум накардаанд ва дар таърихи адабиёти халқи ӯзбек бо хатти заррин сабт ёфтаанд. Эҷодиёти Зулфия барои ривоҷу равнақи фарҳанги Ӯзбекистон боз барои он ёдгор мондааст, ки ин шоира асарҳои баландмазмунашро ба забони ӯзбекӣ менавишт ва аз ин сабаб обрӯи забони ватанаш баланд бардошт. Ба номи шоира Мукофоти давлатии Ӯзбекистон дар соҳаи адабиёту санъат таъсис гардидааст.

Зулфия, ки имрӯз мояи ифтихори халқ аст, дорандаи Ҷоизаи давлатии СССР (ИҶШС) ва унвони «Шоираи халқии Ӯзбекистон» буд. Ӯ соли 1996 вафот кард.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ИҶШС
Алес Карлюкевич

**Алес Карлюкевич** (, ) — нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2010).

## Зиндагинома
**Алес Карлюкевич** 6 январи соли 1964 дар деҳаи Загитов-Слободаи ноҳияи Пуховичи вилояти Минск ба ҷаҳон омадааст. Шуъбаи рӯзноманигории Донишгоҳи давлатии Лвов ва Академияи Президенти Ҷумҳурии Белорусро хатм кардааст. Алес Николаевич дар бобати барқарору устувор намудани робитаҳои адабӣ, ташвиқу тарғиби адабиёти тоҷик дар кишвараш хидмати босазоеро ба анҷом расондааст. Борҳо ба Тоҷикистон сафар карда, баъди бозгашт оид ба соҳаҳои гуногуни рӯзгори мардуми мо, вохӯриҳояш ба адибону олимон як силсила мақолаву очерку гузориш навишта, пешкаши хонандагони белорус намудааст. Профессори Донишкадаи рӯзноманигорикаи Донишгоҳи давлатии миллии Белорус, узви Раёсати Иттиҳодияи нависандаони Белорус, раиси Ҷамъияти дӯстии «Белорус – Тоҷикистон», аз соли 2010 узви ифтихории Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

## Эҷодиёт
Муаллифи беш аз 25 китоб аст. Бисёр асарҳои адибони рус, тоҷик, туркман ва дигаронро ба забони белорусӣ тарҷума ва чоп кардааст. Ҳамроҳи адиби тоҷик Ато Ҳамдам китоби «Дӯстии халқҳо – дӯстии адабиёт»-ро навиштааст, ки дар Тоҷикистон ду бор интишор ёфтааст. Бисёр очеркҳояш, аз қабили «Тоҷикистонро чӣ сон шинохтам ман», китобҳояш «Афсонаи бобои Алес» ва «Чӣ хел Светланаи якумхон фиреб хӯрд» дар тарҷумаи Истад Қосимзода ба забони тоҷикӣ ба табъ расидаанд.

## Мукофотҳо ва ҷоизаҳо
* Ҷоизаи Президенти Белорус «Барои эҳёи рӯҳӣ» («За духовное возрождение);
* Мукофоти Иттиҳоди рӯзноманигорони Белорус «Килки тилоӣ»;
* Ҷоизаи адабии ба номи Павлюк Трус; 
* Мукофоти адабии ҷумҳуриявии «Купидони тилоӣ»; 
* Нишони ифтихории нависандагони Тоҷикистон «Сухан»;
* Медалҳои ҷумҳурии Белорус ва Куба.

## Осор
* 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*Тарғибгари адабиёти тоҷик  // Садои мардум 2 мартисоли 2012 №25-26 (2852-2853) с. 7.
*Алек КАРЛЮКЕВИЧ. Шеъри тоҷик дар Белорус // Ҷумҳурият
*КАРЛЮКЕВИЧ Алесь - все публикации автора  // «СБ. Беларусь сегодня»

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Тарҷумонҳои адабиёти бадеӣ
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони 6 январ
Гурӯҳ:Зодагони соли 1964
Раис

**Раис –** мансабдори баландпояест, ки ба маҷлис, шӯро, кумита, колхоз, ташкилоти ҷамъиятӣ, ҳизби сиёсӣ, мақомоти ҳукумат ва ғайра роҳбарӣ мекунад.

Одатан, раис аз ҷониби аъзоёни маҷлис ё ташкилот интихоб ё таъйин карда мешавад. Раис одатан масъули роҳбарии маҷлисҳои ташкилот ва нигоҳ доштани муҳити муносиби тиҷорӣ дар ин вохӯриҳо мебошад. Дар байни маҷлисҳои (ҷаласаҳои) ташкилот ё маҷлисҳо, раис аксар вақт нақши роҳбари ташкилотро иҷро мекунад ва аз номи он баромад мекунад.

## Истилоҳот
Илова ба истилоҳи асосии *раис*, калимаҳои *раисикунанда*, *[[президент]]*, *[[модератор]]* метавонанд ҳамчун муродиф истифода шаванд. Раиси палатаи парлумониро аксари вақт*[[сухангӯ]]* меноманд. Дар баъзе ташкилотҳое, ки ба баробарии расмии ҳамаи иштирокчиён диққати махсус медиҳанд, вазифаи раис метавонад *[[котиб]]* ё дар мавриди якчанд котиб котиби *якум* ё *дабири кулл номида шавад*.

## Раиси муваққатӣ
Тибқи бисёр маҷмӯаҳои қоидаҳои расмиёт, маҷлиси якуми ташкилотро **раиси муваққатӣ**, аксар вақт аъзои кӯҳансолтарини маҷлис мекушояд. Раиси муваққатӣ барои кушодани маҷлис ва идоракунии ҷаласа ҳангоми интихоби раис масъул аст. Пас аз он, раиси муваққатӣ роҳбарии ҷаласаро ба раиси нав интихобшуда вогузор мекунад. Инчунин, раиси муваққатӣ метавонад аз ҷониби маҷлис барои як ҷаласа дар сурати набудани раиси ҳозира интихоб карда шавад. Масалан, президенти муваққатии сенати ИМА.

## Ҳамчунин нигаред
 

* Президенти Ассамблеяи Генералии СММ
* Сарвазири Федератсияи Русия
* Директор

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вазифаҳо
Сардор

**Сардор** ҳар яке аз *[[Афсар|афсарҳои калонро]]* меноманд, ки дар нерӯҳои заминӣ, ҳавоӣ ва дарёӣ фармондеҳии ягонҳои размие чун гурдон ва ҳанг ва новҳои бузургро бар уҳда доранд.

*Сардорон* дар силсиламаротиби низомӣ ҷойгоҳе болотар аз саркардагон ва пойинтар аз солорон ва дараҷаҳои низомии зерин ва ё ҳамсонашонро доранд:

## Вожашиносӣ
**Сардор** ( <  <  ‘*[[солор]]*, *раҳбар*, *пешво*, *фармондеҳ*’) аз дер замоне то кунун ба чунин маъноҳо ба кор меравад:
# *[[саркарда]]*, *сарвар*;
# *фармондеҳ ва раҳбари [[Ягон|як нерӯи низомӣ]]*;
# *[[солор]]*.

## Эзоҳ

## Нигаред низ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Симатҳои низомӣ
Аламхон Кӯчаров

**Аламхон Кӯчаров** — адабиётшинос, мунаққид, доктори илмҳои филология, профессор. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1997)

## Зиндагинома
**Аламхон Кӯчаров** 4 феврали соли 1946 дар деҳаи Саричашмаи ноҳияи Шӯроободи вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаб-интернат, соли 1964 донишҷӯи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин шуда, соли 1969 ба итмом расондааст ва дар кафедраи адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб ба фаъолият пардохта, дар давоми солҳои 1969-1972 муаллим, солҳои 1972-1981 муаллими калон будааст. Солҳои 1972-1976 дар аспирантура таҳсил карда, соли 1978 рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Солҳои 1989-1991 ходими илмии Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ буда, соли 1997 дар мавзӯи «Мавқеи нақди матн дар адабиётшиносии тоҷик ва масъалаҳои матншиносии насри Садриддин Айнӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст. Моҳи сентябри ҳамон сол ба кафедраи назария ва адабиёти нави форсии тоҷикии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба кор омадааст. Солҳои 2002-2010 мудири кафедраи мазкур, ҳоло сарходими илмии ИТИ назди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон  мебошад.

## Эҷодиёт
Муаллифи рисолаҳои «Тадқиқи текстологии «Одина»-и Садриддин Айнӣ» (1982), «Хусусиятҳои миллӣ ва интернатсионалии назми Мирзо Турсунзода» (1988), «Масъалаҳои матншиносии адабиёти тоҷик» (1994), «Нақди матни осори Садриддин Айнӣ» (2000), «Нақди матн ва масъалаҳои матншиносии насри Садриддин Айнӣ» (2002), «Адабиёти тоҷик» (дар ҳаммуаллифӣ, 2007), «Турсунзода: маҳорат ва садоқат» (2011), «Таҳрири адабӣ ва фаъолияти муҳарририи Садриддин Айнӣ» (2013), асарҳои бадеии «Сад рубоӣ» (2012), «Бобо ва набераҳо» (2013) ва зиёда аз сесад мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ мебошад. Оид ба паҳлӯҳои гуногуни эҷодиёти Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Ибни Сино, Ҳофизи Шерозӣ, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Шамсиддини Шоҳин, Садриддин Айнӣ, Абулқосим Лоҳутӣ, Мирзо Турсунзода, Ҷалол Икромӣ, Раҳим Ҷалил, Муъмин Қаноат, Лоиқ Шералӣ, Ашӯр Сафар, Қутбӣ Киром, Саттор Турсун, Абдулҳамид Самад, Ҷонибеки Акобир, Муҳаммад Ғоиб ва ғ. мақолаҳо навиштааст. Матни илмии интиқодии қиссаҳои «Одина» (1992) ва «Марги судхӯр» (2010)-и устод Айнӣ ва матни саҳеҳи рисолаҳои «Қуддусия» (1993), «Маърифати нафс» (1994) ва «Дарвешия» (2014)-и Мир Сайид Алии Ҳамадониро ба табъ расондааст.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1995);
* Корманди шоистаи Тоҷикистон (2008);
* Дорандаи ордени «Дӯстии халқҳо» (2001);
* Барандаи Ҷоизаи ба номи Садриддин Айнӣ (2003).

## Сарчашма


Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Василий Кириллов

**Василий Кириллов** — шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1946).

## Зиндагинома
**Василий Кирилов** 25 октябри соли 1907 дар шаҳри Челябинск таваллуд шудааст. Соли 1937 шуъбаи русии факултаи филологияи Университети давлатии Ленинградро хатм карда, барои кор ба Душанбе омадааст. Дар мактаби миёна ва Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе муаллимӣ кардааст. Соли 1942 ихтиёран ба Ҷанги Бузурги Ватанӣ рафта, дар рӯзномаҳои ҳарбӣ адои хидмат кардааст, дар озод кардани Киев, Варшава ва ҳуҷуми Берлин ширкат варзидааст. Аз соли 1946 то охири умраш дар рӯзномаи «Коммунист Таджикистана» кор кардааст. Аз соли 1946 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 29 августи соли 1972 аз олам даргузашт.

## Эҷодиёт
Аввалин шеъраш охири солҳои бистум дар матбуоти даврӣ чоп шудааст. Китоби аввалинаш «Ватан» (1938) дар Душанбе ба табъ расидааст. Баъди ҷанг маҷмӯаҳои ашъораш «Гуфтугӯйи самимӣ» (1953), «Баҳри тоҷик» (1957), «Чароғҳои фурӯзон» (1960), «Таронаи баҳори ман» (1963), «Ҷовидонро месароям» (1965) ва достони «Рӯбоҳчаҳо, харгӯшчаҳо ва Холбобо»-и ӯ дастраси умум гардидаанд. Тарҷумаи достони М. Миршакар «Ливои зафар» ва китоби Тоҷӣ Усмон «Дурдонаҳои назми тоҷик» ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Дар ҳамқаламии шоира Марианна Фофанова асари чорҷилдаи «Сурудҳои халқии тоҷикӣ»-ро ба русӣ гардондааст.
Баъзе аз шеърҳои ӯ ба забонҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва чоп шудаанд.

## Ҷоизаҳо
*Бо ордени дараҷаи аввали «Ҷанги Бузурги Ватанӣ», 
*Ордени «Ситораи сурх»; 
*Ордени «Нишони фахрӣ»;
*Медали «Барои меҳнати шоён».
## Сарчашма


Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Тарҷумонҳои адабиёти бадеӣ
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Қутбӣ Киром

**Қутбӣ Киром** (18 декабри 1932, ноҳияи Айнӣ — 26 октябри 1993, Душанбе) — шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1963)

## Зиндагинома
Қутбӣ Киром 18 декабри соли 1932 дар деҳаи Урметани ноҳияи Заҳматобод ба ҷаҳон омадааст. Соли 1953 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанберо хатм карда, муддате дар мактабҳои ноҳия омӯзгор ва дар рӯзномаи ноҳиявии «Роҳи коммунизм» ходими адабӣ будааст. Баъдан дар вазифаҳои мудири шуъбаи моҳномаи «Шарқи Сурх», муҳаррири барномаҳои адабии Кумитаи давлатии садо ва симои Тоҷикистон буда, Донишкадаи адабиёти ба номи Максим Горкий (Маскав)-ро ба поён расондааст. Муҳаррири калон ва мудири шуъбаи муассисаҳои нашаротии «Ирфон»-у «Адиб» будааст. Аз соли 1963 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 26 октябри соли 1993 аз олам даргузашт.

## Эҷод
Шеъри аввалинаш соли 1957 дар журнали «Шарқи Сурх» чоп шуда, маҷмӯаи нахустини ашъораш «Парвози меҳр» соли 1963 интишор ёфтааст. Ашъори дигари дар солҳои гуногун офаридаи ӯ дар авроқи маҷмӯаҳои «Бӯйи нон» (1966), «Илҳом» (1968), «Рези кӯҳсор» (1970), «Остони баланд» (1972), «Хоки пайвандӣ» (1974), «Камон» (1974), «Чашми дил» (1976), «Пули Сангин» (1980), «Ҷонфизо» (1980), «Сари баланд» (1982), «Ҷоми нур» (1983), «Дили бародар» (1986), «Субҳи содиқ» (1989), «Нишот» (1992), «Ёр меояд!», «Аз гулу хоку шуълаи оташ», «Оташи меҳр» ва «Минбари виҷдон» (2012) фароҳам омадаанд. Ҳамчунин, муаллифи достонҳои «Камон», «Антон», «Достони Лола», «Достони хоб», «Қуллаҳои ноаён», «Аввалин дидор», «Нафаси ошиқӣ», «Ҳарфи аввал», «Посбони мақбара», «Дафтари Порис» мебошад. Дар ашъораш хисоили ҳамидаи сарбаландию ҷавонмардӣ, инсондӯстию ватанпарварӣ ва бардошти таҷрибаи рӯзгорро самимӣ ба тасвир овардааст. Дилбохтагони шоир ӯро ҳамчун марде маҳфилоро ва шоире хушқариҳа мешиносанду дар ёдҳояшон зинда медоранд. Муаллифи қиссаи «Қатли Туғрал» (1984), драмаҳои «Тори муҳаббат» ва «Тири маломат», филмномаҳои «Бӯйи нон», «Чор тан дар пайроҳа», «Антон» ва ғ. мебошад. Ашъори ба русӣ баргардоншудааш дар маҷмӯаҳои «Напевы вершин» (1976), «Горный кряж» (1979), «Мост времени» (1983) ва «Закон любви» (1985) ба чоп расидаанд. Иддае аз навиштаҳои ӯ ба дигар забонҳо ҳам тарҷума ва чоп шудаанд. Худи ӯ китоби ашъори В. Шекспир, А.Блок, А.Мискевич, М.Лермонтов, Н.Некрасов, Л.Украинка, Ф. А. Файз, М.Карим, С.Вурғун, Зулфия, В.Костров ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст.

## Ҷоизаҳо
* Шоири халқии Тоҷикистон;
* Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон;
* Барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ.
Аз соли 1963 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

## Даргузашт
Қутбӣ Киром 26 октябри соли 1995 аз олам даргузашт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адибони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Тарҷумонҳои адабиёти бадеӣ
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Шоирони халқии Тоҷикистон
Созмон

**Созмон** () — маҷмӯъи кормандон, дастгоҳҳои як идора ё бунгоҳ, ки ба дастёрии ҳамдигар корҳои худро бо назму тартиб анҷом бидиҳанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Муассиса

**Муассиса** () —  а. созмоне, ки дар ягон соҳа фаъолият мекунад, идора: муассисаи бачагона, муассисаи илмӣ, муассисаи табобатӣ (муолиҷавӣ), муассисаи хӯроки умумӣ, муассисаи хайрия созмоне, ки аз рӯи шафқату некӯкорӣ бо расонидани ёрии моддӣ ба камбизоатону мӯҳтоҷон машғул аст
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 
 

Гурӯҳ:Муассисаҳо
Гурӯҳ:Намудҳои ташкилотҳо
Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Абдулҳайи Қаландар

**Абдулҳайи Қаландар** —  шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2004)

## Зиндагинома
**Абдулҳайи Қаландар** 20 марти соли 1944 дар деҳаи Табариёни ноҳияи Ховалинг таваллуд ёфтааст. Соли 1961 Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ - равшаннамоии ноҳияи Рӯдакӣ, соли 1966 факултаи забон ва адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакиро бо дипломи аъло фарҷом бахшидааст. Солҳои 1966-1974 муаллим, муаллими калон ва мудири кафедраи адабиёти тоҷики донишкадаи мазкур буда, соли 1974 ба корҳои масъули ҳизбию иттифоқҳои касабаи вилоят ҷалб гардидааст. Солҳои 1966-1967 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ хидмати ҳарбиро адо намуда, соли 1985 курси махсуси кормандони масъули ҳизбию давлатиро дар Академияи ҳизбии Новосибирск фаро гирифтааст. Солҳои 2001-2013 муаллими калон, мудири кафедраи забон ва адабиёти Коллеҷи омӯзгории Кӯлоб, дотсент, мудири кафедраи адабиёт ва журналистикаи Донишгоҳи давлатии Кӯлоб будааст. Айни замон дотсенти кафедраи адабиёти тоҷики ҳамин донишгоҳ мебошад. Аз соли 2004 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.
## Эҷодиёт
Самараҳои эҷодаш тавассути маҷмӯаҳои «Интизорӣ» (1987), «Марди роҳ» (2001), «Хоки Ватан» (2003), «Тафаккур ва тахайюл» (2005), «Суруди дил» (2005), «Ашки дил» (2006), «Роҳи дилҳо» (2010), «Се назар ба шеъри Ҳақназар» (2012), «Тоҷик ва тоҷи Офтоб» (2013) ва ғ. дастраси хонандагон гардидаанд. Ба ҳайси муҳаққиқ беш аз 50 рисолаву мақолаи илмӣ таълиф карда, дар мавзӯи «Мавқеи ономастикаи бадеӣ дар офаридани образҳо (аз рӯи асарҳои Устод Айнӣ)» рисолаи илмӣ навиштааст.
## Ҷоизаҳо
*Нишони «Сухан»;
*Нахустбарандаи Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар;
*Ҷоизаи ба номи Носири Хусрав;
*Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014);
*Аълочии матбуоти Тоҷикистон.
## Сарчашма


Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ховалинг
Гурӯҳ:Адибон