Чандра (телескоп)

**Расадхонаи рентгении кайҳонии "Чандра"** (телескопи кайҳонии "Чандра") — расадхонаи кайҳонии NASA барои таҳқиқи кайҳон дар диапазони рентгенӣ. 23 июли соли 1999 бо истифода аз киштии Колумбия сар дода шуд. Ба номи физик ва астрофизики ҳиндӣ-амрикоӣ Субраманиан Чандрасекар номгузорӣ карда шуд, ки аз соли 1937 то маргаш дар соли 1995 дар Донишгоҳи Чикаго дарс додааст ва бештар бо кори худ дар бораи карликҳои сафед маъруф аст.

Чандра сеюмин аз чаҳор расадхонаи калонест, ки аз ҷониби NASA дар охири асри 20 ва аввали асри 21 оғоз шудааст. Аввал телескопи Хаббл, дуюмаш Комптон ва чорум Спитсер буд.

## Таҳия ва патофт
Расадхона аз ҷониби NASA дар соли 1976 аз ҷониби Риккардо Ҷаккони ва Ҳарви Тананбаум ҳамчун таҳияи расадхонаи он вақт ба кор андохтани HEAO-2 («Эйнштейн») таҳия ва пешниҳод карда шуд.

Соли 1992 бо сабаби кам шудани маблағгузорӣ лоиҳаи расадхона хеле тағйир дода шуд — аз 12 оинаи рентгении пешбинишуда 4-тоаш ва аз 6 асбоби фокусии пешбинишуда 2-тоаш гирифта шуд.

Вазни парвози AXAF / Chandra  ки ин рекорди мутлақи массаест, ки то ҳол тавассути киштиҳои кайҳонӣ ба кайҳон бароварда шудааст. Қисми асосии комплекси «Чандра» ракета буд, ки вай имкон дод, ки радифи маснуъ ба мадор бароварда шавад, ки апогейи он кариб сеяки масофа то Моҳ аст.

Истгоҳ барои муҳлати кораш баробар ба 5 сол пешбинӣ шуда буд, аммо 4 сентябри соли 2001 NASA тасмим гирифт, ки ба шарофати натиҷаҳои барҷастаи кор мӯҳлати хидматро 10 сол дароз кунад.

Моҳи октябри соли 2018 расадхона ғайричашмдошт ба ҳолати бехатари кор гузашт; системаҳои асосии бортӣ хомӯш карда шуданд ва панелҳои офтобӣ барои тавлиди максималии нерӯи барқ ҷойгир карда шуданд. Мутахассисони NASA муайян карданд, ки дар яке аз гироскопҳо мушкилот ба вуҷуд омадаанд - дар тӯли се сония системаҳои бортӣ маълумоти нодуруст гирифтанд, ки дар натиҷа компютер тасмим гирифт, ки дастгоҳро ба ҳолати бехатар интиқол диҳад. Қарор қабул карда шуд, ки гироскопи мушкилотро хомӯш карда, онро ба захира гузаронанд ва пас аз он «Чандра» ба кор шурӯъ кард  .

## Асбобҳои илмӣ

### HRC
Камераи баландсифат (HRC) дорои майдони васеъ ва қарори баланди кунҷӣ мебошад . Аппарат кор карда баромадани детектори сабткунанда мебошад, ки дар расадхонаи ХЕАО-2 кор мекунад. Андозаи кунҷӣ/фазоии асбоб тақрибан 0,2 сонияи камонро ташкил медиҳад, ки ин назар ба сифати тасвире, ки оинаҳои рентгении расадхона ба даст овардаанд (0,3-0,4 сония камон) каме беҳтар аст. Бартарии иловагии қабулкунаки HRC қобилияти ба қайд гирифтани шумораи зиёди фотонҳо дар як сония мебошад, ки барои мушоҳидаи объектҳои хира ба монанди сӯрохиҳои сиёҳ ё ситораҳои нейтронӣ дар Галактикаи мо хеле муҳим аст.

## Бозёфтҳо

* Аввалин акси боқимондаи суперноваи Кассиопея А ба астрономҳо имкон дод, ки объекти паймонеро, ки дар маркази ташаккулёбӣ, эҳтимолан ситораи нейтронӣ ё сурохи сиёҳро аст, бубинанд.
* Дар тумании Харчанг мавҷҳои зарбазаниро дар атрофи пулсари марказӣ, ки то ҳол ба дигар телескопҳо ноаён буданд, фарқ кардан мумкин буд.
* Рентгенҳоро аз сӯрохи сиёҳи аз ҳад зиёд дар маркази Роҳи Каҳкашон фарқ кардан мумкин буд .
* Муайян кардани ҳаҷми бештари гази сард нисбат ба пештар дар маркази тумании Андромеда .
* Дар галактикаи M82 як навъи нави сӯрохи сиёҳ кашф шудааст. Олимон гумон мекунанд, ки ин пайванди гумшудаи байни сӯрохиҳои сиёҳи оммавии ситораҳо ва сӯрохиҳои сиёҳи супермассивӣ аст.
* Донишҷӯёни мактаби миёна бо истифода аз ин истгоҳ дар тумании Медуза ситораи нейтронӣ кашф карданд.
* Қариб ҳамаи ситораҳои пайдарпай манбаи рентген мебошанд.
* Доимии Хаббл дақиқтар шуд.
* Далелҳои мавҷудияти материяи торик дар соли 2006 тавассути мушоҳидаи бархӯрди суперкластерҳои галактикаҳо кашф шуда буданд.
* 25 октябри соли 2021 NASA эълон кард, ки аввалин экзосайёра берун аз галактикаи мо ёфта шуд   . Аломатҳои сайёра дар галактикаи спиралии Гирдоб, ё M 51, ки соли 1773 аз ҷониби Чарлз Мессе кашф шудааст, пайдо шуданд. То кунун аломатҳои эксзосайёраҳо аз ҷониби астрономҳо дар масофаи то 3000 соли рӯшноӣ муайян карда шудаанд, масофа то объекти номзаде, ки бо ёрии технологияи нави коркарди рентгенӣ, ки телескоп гирифтааст, тақрибан 28 млн. . соли нурӣ аст. Объекти номзади ёфтшуда дар системаи ситораи бинарии M51-ULS-1 ҷойгир аст, андозаи тахминии он тақрибан ба андозаи Сатурн баробар аст  .

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
 

* Сомонаи расмии Обсерватория )
Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ