Айнаки офтобӣ

мини|Пӯшидани айнаки офтобӣ дар офтоб: шишаҳои калон муҳофизати хуб медиҳанд, аммо барои «нури пароканда» аз паҳлӯҳо дастаҳои паҳн низ муҳиманд.
**Айнаки офтобӣ** — навъи айнаки муҳофизатист, ки пеш аз ҳама барои пешгирии зарар ё нохушии чашм аз рӯшноии офтоб ва нури ултрабунафш сохта мешаванд. Айнакҳои офтобӣ инчунин метавонанд вазифаи ёрии биноиро иҷро кунанд (бо шишаҳои ранга, поляризатсияшуда ё торик). Дар нимаи аввали асри XX дар ИМА онҳоро «*sun cheaters*» низ меномиданд.

Аз солҳои 1930 айнаки офтобӣ чун абзори ёварии мӯдӣ маъмул шуда буд, бахусус дар соҳилҳо. Созмони оптометрияи Амрико тавсия медиҳад, ки ҳангоми будан дар офтоб аз айнакҳое истифода шавад, ки шуоъҳои ултрабунафшро (UV) мебанданд, то чашм аз ултрабунафш ва нури кабуд ҳифз гардад. Айнакҳои торике, ки ултрабунафшро намебанданд, метавонанд хатарнок бошанд, зеро боиси афзоиши мушкилоти бештари чашм мегарданд.

## Таърих

### Пешгузаштаҳо
[мини|[Иннуит|Иннуитҳо барои пешгирии кӯрии барфӣ аз «айнаки барфӣ» бо шикофчаҳо истифода мебурданд.]]
Аз қарни XIII то паҳн шудани айнакҳои муосири муҳофиз аз нурҳои ултрабунафш, мардуми Иннуит айнакҳои барфии устухонӣ бо шикофчаҳои танг мепӯшиданд, то нурҳои хатарноки барфро маҳкам кунанд. Аввалин айнакҳои офтобӣ, ки аз шишаҳои ҳамвори кварси дуддор сохта шуда буданд, бо номи Ай Тай (靉靆), ки маънояш «абрҳои сиёҳ» буд, ки қудрати ислоҳкунанда надошт, вале чашмҳоро аз дурахш муҳофизат мекард, дар асри XII ё эҳтимолан пештар дар Чин истифода мешуданд. Ҳуҷҷатҳо истифодаи чунин айнаки офтобии булӯриро аз ҷониби судяҳо дар судҳои қадимии Чин барои пинҳон кардани ифодаи чеҳраи онҳо ҳангоми пурсиш аз шоҳидон тавсиф мекунанд.

Дар охири асри XIX ва аввали асри XX айнакҳои сиёҳшиша барои муҳофизат маъмул шуданд; соли 1936 айнакҳои поляризатсияшуда пайдо шуданд, соли 1947 шишаҳои CR-39 ба истеҳсол шуданд. То соли 1937 танҳо дар ИМА 20 млн ҷуфт фурӯхта шуданд.

## Вазифаҳо ва фоида
рост|мини|Таъсири филтрҳои поляризатор

### Равшании бино ва роҳат
Айнакҳои офтобӣ хирагиро кам карда, биноиро беҳтар мекунанд; шишаҳои поляризатшуда дурахши рӯйи об ва роҳро хомӯш месозанд.

### Муҳофизат
чап|мини|Дастаҳои паҳн аз вуруди нури «пуҳншуда дар атроф» аз паҳлӯ пешгирӣ мекунанд.
Онҳо аз нурҳои зиёдатӣ, бахусус аз ултрабунафш (UVA/UVB) муҳофизат мекунанд. Ултрабунафш метавонад фотокератит (*кӯрии барфӣ*), катаракта, птеригиум ва варамҳои чашмро ба вуҷуд оварад. Барои муҳофизати кофӣ одатан «UV400» тавсия мешавад (то 400 нм). Айнакҳои офтобӣ барои тамошои мустақими Офтоб кофӣ нестанд; барои ин филтрҳои махсуси офтоббин лозиманд.

### Андозагирии муҳофизат
Ҳифзи воқеиро танҳо бо ченкунии шишаҳо метавон муайян кард (истеҳсолкунанда ё оптик). Торикии шиша худ ба худ нишонаи муҳофизат нест; шишаи торик, агар Ултрабунафшро намебандад, ҳатто хатарноктар аст. Нархи баланд ҳам кафолати муҳофизатро намедиҳад.

## Стандартҳо
Стандарти байналмилалӣ — **ISO 12312** (қисмҳои 1-3). Қисми 1 («Айнакҳо барои истифодаи умум») аввалин бор соли 2013 нашр шуда, соли 2022 бознигарӣ шудааст; қисми 2 («Филтрҳо барои мушоҳидаи мустақими офтоб») — соли 2015; қисми 3 («Барои давидан, велосипедронӣ ва ғайра») — соли 2022.

Дар Аврупо маҳсулоте, ки EN 1836-ро иҷро мекунанд, бо нишони **CE** тамғагузорӣ мешаванд; категорияҳои гузарониш аз 0 то 4 доранд (0 — мӯдӣ/дарунӣ; 4 — офтоби шадиди кӯҳ/яхбандӣ; барои рондан манъ аст).

Дар Иёлоти Муттаҳида айнакҳо аз ҷониби FDA танзим мешаванд; стандартҳои асосӣ **ANSI Z80.3** (гузарониши УБ) ва **ANSI Z87.1** (зиддизарбавӣ) мебошанд.

## Истифодаи махсус

### Ронандагӣ ва ҳавопаймо
Барои рондан шиша бояд ба равшанӣ мутобиқ бошад (категорияи 2 барои рӯз); шишаҳои фотохромӣ дар мошин суст кор мекунанд, зеро шишаи пеш УБ-ро ҷазб мекунад. Барои халабонҳо поляризатсия номатлуб аст, зеро он бо шишаи пеш ва LCD-ҳо халал мерасонад.

### Варзиш ва кӯҳнавардӣ
[мини|Айнаки обӣ барои [баҳрнавардӣ]]
Айнакҳои варзишӣ бояд аз шишаи ба зарбаву шикаст тобовар сохта шаванд. Онҳо банди нигоҳдор ва пушти биниро дошта бошанд; барои об — шиноварӣ (*float*) ва зидди меҳ доранд. Барои барфу пирях айнаки пиряхӣ бо шишаҳои хеле торик ва пардаҳои паҳлӯӣ истифода мешавад.

### Фазо
Дар кайҳон муҳофизат аз УБ ва инфрасурх лозим аст; дар ниқоби скафандрҳо пӯшиши тунуки тилло истифода мешавад.

## Сохт

### Шиша
Ранги тавсияшаванда барои истифодаи умум — хокистарӣ ё сабз (рангро таҳриф намекунад), қаҳвагӣ — контрастро меафзояд. Маводҳо: шиша, поликарбонат, CR-39, SR-91; поляризатор, пӯшиши оинавӣ, фотохромӣ ва ғайра метавонанд якҷо шаванд.

### Қафас (чорчӯб)
Материалҳо: пластик, нейлон, металл; барои варзиш — нейлонҳои чандир.

## Ҷусторҳои вобаста
* Айнаки шиноварӣ
* Айнакҳои муҳофизатӣ
* Линзаи фотохромӣ
* Айнакҳои ҳассос ба нур

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Пайванд ба саҳифа дар Википедияи англисӣ: :en:Sunglasses
* ISO 12312-1 (пешнамоиш)