open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ

**Ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ** - дар низоми ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд гурӯҳи ҳуқуқҳои иҷтимоию фарҳангӣ ва иқтисодӣ мақоми махсусро ишгол менамоянд. Он чунин самтҳои муҳими ҳаёти инсонро, ба монанди моликиятдорй ва меросгуэории он, муносибатҳои оилавӣ, меҳнатӣ, таъминоти иҷтимоӣ, истироҳат, саломатӣ ва  таҳсилро дар бар гирифта, ба таъмини эҳтиёҷоти моддй, ҷисмонӣ ва маънавии шахс равона карда шудаанд.
Низоми ҳуқуку озодиҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии инсон ва шаҳрванд давраи нави муносибатҳои молумулкӣ, моликиятдорӣ, тағйирёбии сиёсати иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангии давлат, ҳарчи бештар фаъол гардидани нақши инсонро дар пурзӯр шудани кафолати онҳо инъикос мекунад.
## Нигаред низ
* Қонуни ҳуқуқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Анбори озод

**Анбори озод**- низоми гумрукие мебошад, ки мувофиқи он моли хориҷӣ дар биноҳои махсус бидуни ситонидани
боҷи гумрукӣ ва андозҳо ва бе татбиқ намудани тадбирҳои сиёсати иқтисодӣ ба ин мол ҷой дода шуда, мавриди истифода қарор мегиранд. Моли ватанӣ бошад, мутобиқи шартҳое, ки ба низоми гумрукии содирот татбиқ мешаванд, бо тартиби муайянкардаи КГ ҶТ ҷой дода шуда, мавриди истифода қарор мегиранд. Анбори озод дар асоси литсензияи мақомоти гумрукии ҶТ таъсис дода мешавад. Соҳиби анбори озод танҳо шахсони муқимӣ шуда метавонанд. Дар анбори озод мол бе муҳлати махдуд нигоҳ дошта мешавад. Бино ва ҷои дигаре, ки барои таъсиси анбори озод таъйин шудааст, бо мақсади назорати гумрукӣ бояд ба таври лозимӣ сохта шуда, дар ҳолатҳои зарурӣ бо ду василаи маҳкумкунӣ, ки яке аз онҳо бояд дар ихтиёри мақомоти
гумрукии ҶТ бошад, муҷаҳҳаз гардад..
## Нигаред низ
Қонун (дар ҳуқуқ)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи ҳифзи саломатӣ ва ёрии тиббӣ

**Ҳуқуқи ҳифзи саломатӣ ва ёрии тиббӣ** — ба ҳар як шахс ҳуқуқи ҳифзи саломатӣ кафолат дода шудааст. Ин ҳуқуқ бо роҳи ёрии тиббии ройгон дар муассисаҳои нигаҳдории тандурустии давлатӣ, тадбирҳои солимгардонии муҳити зист, инкишофи оммавии варзиш, тарбияи ҷисмонӣ ва ҷаҳонгардӣ таъмин карда мешавад. Конститусияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ёрии тиббии пулакиро пешбинӣ мекунад ва аз ин рӯ, ривоҷи муассисаҳои тандурустии хусусӣ бояд ҳамаҷониба дастгирӣ карда шавад.
Ҳоло ҳифзи саломатии шахс бо чораҳои гуногуни иҷтнмоию иқтисодӣ  
ва тиббӣ таъмин карда мешавад. Аз ҷумда, андешидани чораҳои солимгардонӣ ва пешгирии касалиҳо, дар истеҳсолот ва ҳаёти шахсӣ ташкил кардани шароити зарурии беҳдошти тиббӣ, андешидани чораҳо оид ба солимгардонии муҳити атроф, аз рӯи нақша инкишоф додани муассисаҳои тиббӣ ва кафолатҳои саноати тиббӣ, муайян кардани доруҳои бепул тақсимшаванда ва ғайраро номбар кар-
дан мумкин аст.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқҳои инсон
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқҳои инсон
Лола Азизова

**Лола Азизова** — овозхон ва сарояндаи “Шашмақом” ва дастаи ҳунарии «Дарё», Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2009). 
## Зиндагинома
Лола Азизова дар деҳаи Зарафшон, ноҳияи Ҷаббор Расулов, вилояти Суғд ба дунё омадааст. Ӯ фориғуттаҳсили Омӯзишгоҳи мусиқии ба номи Содирхон (Хуҷанд, 1982), Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (факултаи мусиқии тоҷик-мусиқии суннатӣ, 1987). Лола Азизова солҳои 1982-1987 овозхони дастаи бонувони рубобии Филармонияи давлатии Тоҷикистон, сарояндаи ансамбли мақомхонони Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1987-1989) ва аз соли 1989 то кунун дар дастаи ҳунарии «Дарё» ба сифати сароянда хидмат намуда, дар рушди мусиқии мардумӣ ва касбии тоҷик саҳми хоса дорад.

## Эҷодиёт
Лола Азизова таснифоти мусиқии оҳангсозону мусиқии мардумию классикии тоҷик ва мардумони шарқро бо лаҳни зебо ва сабки мавзун иҷро мекунад. Санъати овозхониро дар Институти давлатии санъати Тоҷикистон назди Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон Барно Исҳоқова омӯхта, минбаъд аз дигар донандагони мусиқӣ нозукиҳои овозхонии суннатиро андӯхта, маҳора-ти иҷроияшро такмил додааст. Азизова бахш, гӯшаҳои овозии «Шашмақом»-ро бо лаҳни муассири иҷроияш («Соқиномаи Савти Калон», «Чоргоҳ», «Ним-чупонӣ» ва ғайра) фаро гирифта, маҷмӯи таронаҳои халқию касбии «Афсонаи ишқ», «Тоҷикистон», «Нилуфар», «Рубоиҳои саргаҳи Зарафшон», «Наврӯз», «Ганҷи дил», «Шаби борон», «Алла» ва ғайраро рангину мавзун сурудааст. Ӯ иштирокдори чандин ҷашнвораҳои ҳунарӣ, рӯзҳои фарҳанги тоҷик дар мамолики Осиёи Марказӣ ва Шарқу Ғарб буда, барои маҳорати баланди иҷроияш ва саҳми хосааш дар рушду тарғиби санъати тоҷикон, мардумони шарқ бо ифтихорномаю ҷоизаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз шудааст. Лола Азизова иштирокчии чандин ҷашнвораҳои ҳунарӣ, рӯзҳои фарҳанги тоҷик дар мамлакатҳои Осиёи Марказӣ ва Шарқу Ғарб буда, дар рушду тарғиби санъати тоҷикон ҳиссагузор аст..

## Адабиёт
* Таджикская музыка. - Душанбе, 2003.

## Ҳамчунин нигаред
* Шашмақом

## Сарчашма

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Тоҷикистон
88-ум квартал (ноҳияи Плисетс)

**88-ум квартал (ноҳияи Плисетс)** () - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Плисетс, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.

## Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.

## Эзоҳ


## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Плисетс
Бадарға

**Бадарға**, **табъид** — аз маҳалли истиқомат маҷбуран дур намудани маҳкумшуда.

бадарға дар қисме аз мамлакатҳои дунё як навъи ҷазо буда, дар ҳаққи маҳкумшудагоне татбиқ мегардад, ки додгоҳ зиндагӣ кардани онҳоро дар ҷойи истиқоматашон барои ҷамъият хатарнок медонад.

## Навъҳо
Бадарға ду навъ мешавад:

# ба ҷойи муайян 
# аз ҷойи муайян

Бадарға ба ҷойи муайян аз он иборат аст, ки маҳкумшуда аз ҷойи истиқоматаш ронда, ҳатман ба ҷойи муайян кӯчонда мешавад. Бадарға аз ҷойи муайян аз он иборат аст, ки шахси маҳкумшуда аз ҷойи истиқоматаш ронда, истиқомат кардан дар ҷойҳои муайян ба вай манъ карда мешавад. Бадарға ба ҷойи муайян ва бадарға аз ҷойи муайянро ба сифати ҷазои асосӣ ва ҳам ҷазои иловагӣ ба муддати аз 2 то 5 сол таъйин кардан мумкин аст. Бадарға ба ҷойи муайян ва бадарға аз ҷои муайян дар ҳаққи касоне, ки то содир кардани ҷиноят 18-сола нашудаанд, татбиқ карда намешавад. Бадарға ба ҷойи муайян ба занони ҳомила ва заноне, ки дар нигоҳубини худ фарзанди то синни 8-сола доранд, низ татбиқ карда намешавад. Тартиб, ҷой ва шароити адо кардани муҳлати бадарға ба ҷойи муайян, инчунин тартиб ва шароити бадарға аз ҷойи муайянро қонунгузории давлат муқаррар менамояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи пешбурди хоҷагидорӣ

**Ҳуқуқи пешбурди хоҷагидорӣ** - корхонаҳои давлатӣ ё корхонаҳои воҳиди марзию маъмурй, ки молу мулкаш дар доираи ҳуқуқи хоҷагидорӣ марбут мебошад, молу мулкро дар доираи муқаррароти муайяннамудаи Кодекси гумрук соҳибй, истифода ва ихтиёрдорӣ мекунад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Балоғат

**Балоғат** () — синни қонунан муқарраршудае, ки бо расидан ба он қобилияти пурраи амалкунӣ ба вуҷуд меояд. Қобилияти шаҳрванд барои бо амали хеш ба даст овардани ҳуқуқи шаҳрвандӣ ва татбиқ намудани он барои худ муқаррар намудани ӯҳдадорӣ ва иҷро намуданаш (мукаллафияти шаҳрвандӣ) дар ҶТ дар ҳаҷми пурра бо фаро расидани балоғат, яъне пас аз расидан ба синни ҳаждаҳ ба миён меояд. Агар тибқи қонун издивоҷ то ба синни ҳаждаҳсолагӣ расидан иҷозат бошад, шаҳрванди ба синни ҳаждаҳсолагӣ нарасида аз вақти издивоҷ карданаш пурра мукаллафияти гражданӣ дорад, яъне аст. 

## Ҳамчунин нигаред

* Балоғати ҷинсӣ
* калонсол
* Ҷавонӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Гурӯҳ:Инкишофи инсон
Ҳуқуқи парлумонӣ

**Ҳуқуқи парлумонӣ** – падидаи ҳуқуқи конститусионӣ, ки мавзӯи он тартиби ташкил ва фаъолияти мақомоти намояндагӣ ва қонунгузории давлатиро дарбар мегирад. Сарчашмаҳои ҳуқуқи парлумонӣ инҳоянд: худи Конститусияи ҶТ, ки боби алоҳида дар бораи парлумон дорад. Масалан, боби сеюми Конститусияи ҶТ ба Маҷлиси Олии ҶТ бахшида шудааст; санадҳои қонунгузорй, ки дастурҳои конститутсиониро инкишоф медиҳанд; дастури (регламентӣ) парлумонӣ (ё ин ки ҳар ду дастурҳои палатаҳо дар парлумони дупалатагӣ), ва дигар санадҳои парлумонӣ хислати ташкилӣ ва мурофиавӣ дошта; урфу одатҳои парлумонӣ - ин бештар дар давлатҳое, ки таърихи дурударози парлумониро аз сар гузаронидаанд, аҳамияти махсус дорад.
## Нигаред низ
* Аксарияти парлумонӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Минтақаи замонӣ

350px|thumb|
**Минтақаи замонӣ** ё **замон‌паҳна** — ба ҳар як аз қочҳои 15 дараҷаи кураи Замин гуфта мешавад, ки замони мутавассити нисфирӯзии маркази онро метавон ба унвони замони расмии кишварҳо ва манотиқи қароргирифта дар он қоч маҳсӯб кард. Теъдоди ин қочҳо 24 адад аст. Агар кишваре аз 30 дараҷа тӯли бештаре дошта бошанд ғолибон дорои чанд соат мешавад.

## Вақти тобистонӣ
### Рӯйхати кишварҳо, ки аз як минтақаи замонӣ зиёд доранд

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* LEGAL TIME 2015 (на русском языке)
* Еще один справочник по часовым поясам
* Карта часовых поясов России
Ҳуқуқи омма ва хусусӣ

**Ҳуқуқи омма ва хусусӣ**  — яке аз таснифҳои ҳоло эътирофгаштаи ҳуқуқ аст. Тафовути ҳуқуқи хусусӣ  ва ҳуқуқи омма  дар Рими Қ а д и м аз ҷониби ҳуқуқшиноси намоёни румӣ Улпиан (с.с. 170-228) пешниҳод шуда, то имрӯз истифода мешавад. Мавзӯи танзими ҳуқуқи оммаро манфиатҳои
омма (ҷомеа ва давлат) ва ҳуқуқи хусусиро манфиатҳову корҳои хусусӣ ташкил медиҳад. Ҳуқуқи омма дар соҳаи ҳокимият ва тобеияг ва ҳуқуқи хусусӣ дар соҳаи озодиву ташаббускории шахсӣ амал мекунанд.

**Соҳаҳои ҳуқуқи омма** - Ҳуқуқи конститутсионӣ, маъмурӣ, молиявӣ, ҷиноӣ, мурофиаи гражданӣ, мурофиаи ҷиноятӣ, мурофиаи судии иқтисодӣ ва ғ. мебошанд.
 
Ҳуқуқи гражданӣ, оилавӣ, меҳнатӣ шомили ҳуқуқи хусусианд. Дар соҳаҳои ҳуқуқи омма воситаву усулҳои марказонидашуда (мутобиқатӣ), императивӣ (ҳатмӣ-ҳокимиятӣ, тобеиятӣ), дар соҳаҳои хусусии ҳуқуқ бошад, баръакс, усулҳои ғайримарказонидашуда (дар асоси мустақилияту ташаббускорӣ), диспозитивӣ (бо имкони интихоби фаъолияти озодона) истифода мешаванд..
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи одатӣ

**Ҳуқуқи одатӣ** - маҷмӯи қоидаҳои рафторест, ки новобаста аз давлат дар муддати тӯлонӣ ба вуҷуд омада, аз ҷониби мақомоти давлатӣ қувваи ҳуқуқӣ пайдо намудаанд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи мурофиаи маъмурӣ

**Ҳуқуқи мурофиаи маъмурӣ** – ин раванди танзими фаъолияти мақомоти иҷроия (шахсони мансабдор) ба  воситаи меъёрҳои мурофиавӣ-маъмурӣ оид ба баррасӣ ва дида баромадани намудҳои гуногуни парвандаҳои маъмурӣ мебошад, ки дар соҳаи идоракунии давлатӣ ва тартиби татбиқи вазифа функсияи ҳокимияти иҷроияро ба вуҷуд меорад.

Мурофиаи маъмурӣ дар фаъолияти амалии мақомоти иҷроия якчанд шакли мушаххаси инъикоси худро дорад. Вобаста аз хислати парвандаи инфиродӣ мафҳуми мурофиаи маъмурӣ ташаккул меёбад. Масалан, тартиби ҳалли шикояти шаҳрванд, тартиби литсензиякунонӣ, тартиби татбиқи чораҳои маҷбурсозии маъмурӣ ва ғайра - ҳамаи ин намудҳои истеҳсолоти маъмурӣ ба ҳисоб мераванд.
## Нигаред низ
* Маҷбурсозии маъмурӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи оилавӣ

**Ҳуқуқи оилавӣ** - ҳуқуқи оилавӣ маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ буда, муносибатҳои шахсӣ ва молумулкие, ки бо сабаби никоҳ, таваллуди кӯдак, фарзандхонй, хешу таборӣ, ба тарбия гирифтани кӯдак байни шаҳрвандон, шаҳрвандону шахсони юридикӣ, шаҳрвандону давлат пайдо мешаванд, танзим менамояд.
Вазифаҳои асосии ҳуқуқи оилавӣ аз ҳалли масъалаҳои зерин иборат аст:
* мустаҳкам кардани оила, ки ба принсипҳои ахлоқии ҷамъият асос ёфтааст;
* дар асоси иттифоқи ихтиёрии никоҳи зану мард, ҳиссиёти аз гаразҳои моддй озоди муҳаббати якдигар, дӯстӣ ва эҳтироми тарафайни ҳама аъзои оила; 
* ҳамаҷониба муҳофизат намудани манфиати модару кӯдак ва таъмини ҳаёти хушбахтонаи ҳар як кӯдак; дар муносибатҳои оилавӣ қатъиян барҳам додани урфу одат ва расму оинҳои зарарноки замони гузашта;
* парваридани эҳсоси баланди масъулият дар назди оила.

Моҳияти ин вазифаҳои ҳуқуқи оилавӣ мақсади сиёсати давлатро оид ба ғамхорӣ дар ҳаққи инсон, дар бораи саодатмандй ва хушбахтии ӯ ифода менамояд.
Ҳуқуқи оилавй, мисли дигар соҳаҳои ҳуқуқ предмети худро дорад.

**Предмети ҳуқуқи оилавӣ**- маҷмӯи муносибатҳои ҷамъиятие мебошанд, ки дар натиҷаи бастан ё бекор кардани никоҳ, таваллуди кӯдак, хешӣ, фарзандхонӣ, парасторӣ, васоят пайдо мешаванд, тағйир меёбанд ва қатъ мегардавд.
Ин муносибатҳо хислати хоси худро доранд ва онҳо имконият медиҳанд,
ки муносибатҳои ҳуқуқи оилавӣ аз дигар намудҳои муносибатҳои ҳуқуқӣ фарқ кунанд, аз ҷумла аз муносибатҳои ҳуқуқи гражданӣ. Масалан, субъекти ҳуқуқи оилавӣ танҳо шаҳрвандоне, ки доираи онҳоро қонун муайян кардааст (ҳамсарон, падару модарон, фарзандон, фарзандхондагон, парасторону васиён ва ғайра) шуда метавонанд. Субъектони муносибатҳои ҳуқуқи оилавӣ доимо характери ҷиддй, индивидуалй, ивазшаванда доранд. Ғайр аз ин, муносибати байни субъектҳои ҳуқуқи оилавӣ бардавом ва эътимоднок мебошанд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи кӯдак
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи оилавӣ
Ҳуқуқи мурофиаи ҷиноятӣ

**Ҳуқуқи мурофиаи ҷиноятӣ** - соҳаи мустақили ҳуқуқи Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, аз маҷмӯи меъёрҳои хуқуқие иборат аст, ки асос ва тартиби огози парвандаи ҷиноятӣ, тафтишоти пешакӣ, баррасии парвандаҳои ҷиноятиро дар зинаҳои судӣ иҷроиши қонунро муайян менамоянд, муносибатҳои ҷамъиятии дар байни мақомотҳои давлатӣ ва шахсони мансабдори истеҳсолоти
ҷиноятиро баамалбароваранда, инчунин байни дигар субъектҳои мурофиаи ҷиноятӣ вобаста ба истеҳсолоти парвандаи ҷиноятӣ пайдошавандаро
танзим менамояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи мурофиаи маъмурӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи муқобилият ба истисмор

**Ҳуқуқи муқобилият ба истисмор** — ҳуқуқи махсуси сиёсии шаҳрванд, ки дар шароити имрӯза хеле кам дар санадҳои конститутсионӣ дида мешавад. Ин намуди ҳуқуқ, масалан, дар Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд аз соли 1789, ки қисми таркибии Конститутсияи Фаронсаро ташкил медиҳад, зикр шудааст. Шакли ба худ ҳоси ҳуқуқи мукобилият ба истисмор дар Қонуни асосии Олмон ба назар мерасад: ҳамаи олмониҳо нисбат ба кӯшишҳои сарнагун кардани сохти конститутсионӣ ҳуқуқи муқобилият кардан доранд, агар воситаҳои дигар ғайриимкон бошанд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи консулӣ

**Ҳуқуқи консулӣ** — маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳои байналмилалӣ-ҳуқуқӣ мебошад, ки фаъолияти муассисаи консулӣ ва шахсони мансабдори онро танзим намуда, вазъи онҳо, функсияҳо, ҳуқуқ ва ӯхдадориҳои онҳоро муайян менамояд. Сарчашмаҳои ҳуқуқи консулӣ шартномаҳои байналмилалй, одатҳо ва қонунгузо-
рии миллӣ ба ҳисоб мераванд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Барқарор намудани шаҳрвандӣ

**Барқарор намудани шаҳрвандӣ** — яке аз асосҳои соҳиб шудан ба шаҳрвандон мебошад. Барқарор намудани шаҳрвандӣ танҳо нисбати ашхосе татбиқ карда мешавад, ки агар пештар шаҳрванди ҳамон давлат буда, аммо бо баъзе сабабҳо (баромадан, аз даст додан, маҳрум гардидан аз шаҳрвандӣ) шаҳрвандиаш қатъ гардида бошад. Барқарор намудани шаҳрвандонро дар илми ҳуқуқи конститусионӣ реинтегратсия меноманд. Ду тарзи барқарор намудани  шаҳрвандӣ мавҷуд аст: а) бо ҳоҳиши шахси манфиатдоре, ки барои барқарор намудани шаҳрвандии хеш бо ариза муроҷиат менамояд (яке аз тарзҳои хеле маъмул ва паҳнгашта мебошад) ва б) бо ташаббуси давлат. Одатан тарзи дуюми барқарор намудани шаҳрвандӣ дар натиҷаи демократикунонии қонунгузории шаҳрвандӣ вобаста ба барҳам додани маҳрум гардидан аз шаҳрвандӣ ба вуҷуд меояд, яъне ҳангоми барҳам додани падидаи маҳрум гардидан аз шаҳрвандӣ шахсоне, ки аз шаҳрвандӣ маҳрум гардида буданд, чунин ҳуқуқро пайдо мекунанд. Агар барқарор намудани шаҳрвандӣ бо ташаббуси давлат ба вуҷуд ояд, он гоҳ мақомоти салоҳиятдори давлат қарори дахлдор қабул мекунад. Дар ин ҳолат, албатта, розигии шахс дар бораи барқарор намудани шаҳрвандиаш талаб карда мешавад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Ҳуқуқи конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон** — ҳамчун соҳаи намоёни ҳуқуқи ҷумҳурӣ бо се мазмун аҳамияти ба худ хос дорад: 
# ҳамчун маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ, доираи муайяни муносибатҳои ҷамъиятиро мустаҳкам ва ба танзим андохта, соҳаи намоёни ҳуқуқи ҷумҳуриро тавсил менамояд;
# ҳамчун маҷмӯи назарияи илмӣ доираи муайяни муносибатҳои ҷамъиятиро меомӯзад ва соҳаи мустақили илми ҳуқуқи ҷумҳуриро ташкил менамояд;
# ҳамчун маҷмӯи донишҳои назарӣ ва амалӣ дар хусуси муносибатҳои муайяни ҷамъиятӣ ва меъёрҳои ҳуқуқии онҳоро танзимкунанда, дар низоми муайян дароварда шуда фанни таълимиро ташкил медиҳад.

Хуқуқи конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон соҳаи намоёни ҳуқуқи ҷумҳурӣ буда, маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқиест, ки мувофиқи ирода ва манфиати халқ асосҳои
сохтори конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати соҳибихтиёри демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, ягона ва иҷтимоӣ мустаҳкам намуда, асосҳои ҳолати ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд, усули таҷзияи ҳокимият, асосҳои пурраи ҳокимияти халқро танзим менамояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
* Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
131 (шаҳрак ноҳияи Приморск)

**131 (шаҳрак ноҳияи Приморск)** () - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.

## Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.

## Эзоҳ


## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Приморск
Барқ (истилоҳоти ҳуқуқ)

**Барқ** — аз объектҳои муҳими муносибатҳои гражданӣ аст. Яке аз унсурҳои зарурии ҳаёти ҷамъиятӣ, шарти асосии тараққиёти иқтисодӣ мебошад. Фаъолият ва истифодаи аксарияти ашёи ҳозиразамои ба мавҷудияти барқ вобастааст, масалан, мошинҳои электрикӣ, яхдонҳо, мошинаҳои либосшӯӣ, таҷҳизоти истеҳсолӣ ва ғ. Барқ ба гурӯҳи объектҳои манқул дохил шуда, истеъмолшаванда, тақсимшаванда. якхела мебошад. Вобаста ба табиати худ дорои хусусиятҳои зиёд аст. Ҳолати истифодабарии мунтазамро дорост. Аммо имконияти нигоҳ доштан дар ҷойҳои махсус, анборҳо ҷо карданаш маҳдуд аст. Барои истифода намудан ба таҷҳизоти махсус, коммуникатсияҳои муҳандисӣ, асбобҳои назораткунанда ва ченкунанда, воситаҳои таъмини бехатарӣ ба миён меояд. Хусусияти фоиданокии барқ дар ҳолатҳои истифодабарӣ муайян мегардад. Натиҷаи истифодабарии барқ корҳои иҷрокардашуда, амалиётҳои технологӣ ва ғайра мебошанд. Аммо худи қувваи барқ дар ҳолатҳои истифодабарӣ аз байн меравад. Дар шакли мол, мавод характери моддӣ пайдо намекунад. Аммо мавҷудияти он, истифода шуданаш дар асбобҳои ченкунанда, ҳисобкунанда ифодаи худро нигоҳ медорад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи кӯдак

**Ҳуқуқи кӯдак** — навъе аз ҳуқуқи инсон аст, ки нисбат ба кӯдакон истифода мешавад: ҷудо гардидани ҳуқуқи кӯдак ба гурӯҳи алоҳида ба он алоқаманд мебошад, ки аз як тараф кӯдакон (мувофиқи қонунгузории тамоми давлатҳо) дорои тамоми ҳуқуқҳои шахсони болиғ нестанд, аз тарафи дигар, кӯдакон бояд ба ҳуқуқҳои махсус дастрас бошанд, ки бо синну соли онҳо ва вазъияташон
дар оила алоқаманд мебошад. Ҳоло санадҳои байналмилалии ҳуқуқӣ ва миллии махсус, ки ҳуқуқи кӯдакро муайян мекунанд, кор карда шудаанд ва истифода мешаванд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқи оилавӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи кӯдак
Аҳди бисёртарафа

Аҳди **бисёртарафа** - барои аҳдҳои бисёртарафа иродаи аз ду тараф зиёд зарур аст. Масалан, мувофиқи шартномаи фаъолияти якчоя (шартномаи ширкати одӣ) ду ё ашхоси зиёда аз он уҳдадор мешаванд, ки ҳиссаҳои худро муттаҳид намуда, якҷоя барои ба даст овардани фоида ё ноил шудан ба мақсадҳои дигар, ки хилофи қонун набошад, амал намоянд. Масалан, якчанд шахсони юридикӣ уҳдадор мешаванд, якҷоя комплекси сайёҳиро созанд. Дар соҳаи ҳуқуқи гражданӣ чунин аҳдҳо зиёд нестанд. Дар аҳдҳои бисёртарафа иродаи иштирокчиён барои ноил шудан ба мақсади умумӣ равона карда шудааст.
## Нигаред низ
* Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Адаб

**Адаб** () — ахлоқ ва кирдору рафтори нек; шарти адаб меъёри ахлоқу одоб; адаб додан а) одоб омӯхтан, ахлоқ омӯхтан; б) маҷ. танбеҳ кардан, ҷазо додан; адаб ёд додан ба касе одобу ахлоқ омӯхтан; адаби касеро додан касеро танбеҳ додан, ҷазо додан ба касе; бо ду дасти адаб супурдани чизе бо камоли риояти адаб додани чизе (ба касе), боадабона оварда супурдани чизе (ба касе). 

Адабро дар гузашта маъмулан аз 12 қисм (ҳашт усул ва чаҳор фурӯъ) иборат медонистанд: усулҳои луғат, сарф, иштиқоқ (калимасозӣ), наҳв, маонӣ, баён, арӯз, қофия ва фурӯъҳои расму хат, нақдушшеър, иншои хату расоил ва мазоҳарат. Маҷмӯи донишҳои мансуби аъмоли инсонанд, ки ду ҷиҳати кирдори ӯро фаро мегиранд: яке рафтори холӣ аз халал ва аъмоли зишту бад, дигаре касби илму ҳунар ва маориф, фаъолияти инсон, ки аз нияту дархост (қалбӣ ё ботинӣ) ва амалу рафтору кирдораш муайян мешавад. Пас, ахлоқи инсон аз ҳамин ҷиҳатҳои зоҳирию ботинии афъолаш таркиб ёфтааст. Шахсеро, ки дар илмҳои Адаб тахассус пайдо мекунад, адиб меноманд. Адиби комил шахсест, ки зоҳиру ботинаш як бошад ё худ қавлаш ба амалаш ва рафтору кирдору гуфтор ба нияташ мувофиқат кунад. Аз ин рӯ, дар илми ахлоқ одобро таҳзиби зоҳиру ботини инсон мешуморанд. Аксари муҳаққиқони асрҳои миёна вобаста ба ҳаёти иҷтимоию фарҳангӣ рафтору одобро ба таври гуногун дарк кардаанд. Масоҳаташ, баъзеҳо Адабро дар муомилат мебинанд. Дар илми А. (наср ва каломи мавзун) одоби адибон дар риояи балоғату нафосату фасоҳат зоҳир мешавад. Аҳли шариат таҳсили улуми шаръӣ ва риояи одоби диниро таблиғ мекарданд, аҳли тасаввуф силсилаи одоби суфияро тартиб дода, риояи онро барои камолоти маънавии инсон зарур мешумориданд. Адаб ишора ба касби улум ва маорифи куллии инсон мебошад, ки

## Эзоҳ

 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Аҳдномаи никоҳ

**Аҳдномáи никóҳ** — созишномаи шахсоне, ки из­дивоҷ мекунанд ё созишномаи зану шавҳар, ки ҳуқуқ ба  ам­вол ва уҳдадориҳои онҳоро дар давраи заношӯӣ ва (ё) дар ҳолатҳои бекор кардани он муайян менамояд.

## Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Аҳдномаи никоҳ мафҳуми нав аст ва он аввалин бор дар Кодекси оилаи ҶТ дохил шудааст. Мутобиқи аҳдномаи никоҳ ҳамсарон имкон пайдо мекунанд, ки ҳуқуқҳои амволии худро дар давраи зиндагии якҷо ва мавриди бекор шудани никоҳ ба таври амалӣ анҷом диҳанд. Аҳдномаи никоҳ аз рӯйи табиати ҳуқуқии худ аҳди дутарафа мебошад. Дар он ду тараф – шахсоне, ки нияти ба никоҳ даромадан доранд, ё ин ки зану шавҳаре, ки дар никоҳи расмӣ ҳастанд иштирок менамоянд. Яъне дар қонун субъектҳои (та­рафҳои) аҳдномаи никоҳ махсус нишон дода шудааст. Мард ва зане, ки ба таври воқеӣ бе қайди давлатии никоҳ зиндагӣ доранд ва дар оянда нияти ба расмият даровардани ни­коҳашонро, ҳамон тавр ки Кодекси оилаи ҶТ пешбинӣ намудааст, надошта бошанд, аҳдномаи никоҳ баста наметавонанд. Ин ҳолат вобаста ба он аст, ки асоси аҳдномаи никоҳ молу мулки якҷояи зану шавҳар ё амволи дар оянда бадастмеовардаи онҳо мебошад. Ғайр аз ин, муносибатҳои амволии шахсони дар никоҳи воқеӣ буда, танҳо дар асоси қонунгузо­рии граж­данӣ ба танзим дароварда мешавад. Дар ҳолати набастани аҳдномаи никоҳ муносибатҳои амволии зану шавҳари дар никоҳи расмӣ буда, дар асоси талаботи Кодекси оилаи ҶТ (мод­даҳои 34–39) ба танзим дароварда мешавад. Ҳангоми бас­тани аҳдномаи никоҳ баҳсҳои нисбат ба он пайдошуда аз тариқи қо­нунгузории оила ва ҳам қонунгузории шаҳр­вандӣ ба танзим дароварда мешаванд.

Аҳдномаи никоҳ яке аз навъҳои аҳд ва қонунгузорӣ барои ҳам­са­рони оянда мебошад, ки ҳамсарон дар давраи никоҳ ҳу­қуқи мустақилонаи худро муайян месозанд, лекин дар ай­ни замон онҳоро барои бастани ин навъи аҳд уҳдадор намекунад. Аҳдномаи никоҳ танҳо дар шакли хаттӣ тартиб дода мешавад. Ин аҳднома ба шуъбаи нотариус пешниҳод мешавад. Мувофиқи талаботи Қонуни ҶТ «Дар бораи нотариати давлатӣ» (моддаи 39) сарнотариусҳои давлатӣ, нота­ри­усҳои калони давлатӣ дар идораҳои нотариалии дав­ла­тӣ, ки дар шаҳру ноҳияҳо фаъолият доранд, аҳдномаи никоҳро яке аз онҳо бо иштироки ҳатмии тарафҳо тасдиқ менамоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2011 
* Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. -  Душанбе: ЭР-граф, 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аҳдҳои беэътибор

**Аҳдҳои беэътибор** - аҳдҳое мебошанд, ки амали ба монанди аҳд содиркардашуда, сифати юридикӣ пайдо накарда, оқибатҳои ҳуқуқие, ки тарафҳо мехостанд ё дар назар доштанд, ба вуҷуд намеоянд. Зеро ҷузъҳо ва таркибе, ки барои эътибории ахд заруранд, риоя карда намешавад. Аҳд беэтибор дониста мешавад бо асосҳои пешбининамудаи қонун ё дигар меъёрҳои ҳуқуқӣ ё дар асоси беэтибор эътироф намудани суд ё новобаста аз чунин эътироф. Аҳдҳои беътибор ду хел мешаванд: аҳдҳои тамоман беэътибор ва баҳснок.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аҳдҳои қалбакӣ

**Аҳдҳои қалбакӣ** - аҳде, ки бо мақсади рӯпуш намудани аҳди дигар баста шудааст. Чунин аҳд эътибор надорад. Дар чунин ҳолат ду аҳд ҷой дорад. Яке аҳди рӯпӯшкунанда ва дуюм аҳде, ки дар воқеъ тарафҳо дар назар доранд. Аҳди якум асос надорад, бинобар он беэътибор аст. Аммо баъзан тарафҳо надониста ба талаби қонун сарфаҳм нарафта, чунин аҳд содир мекунанд. Бинобар ин, мазмуни аҳдро таҳлил намуда, пас ба хулоса омадан лозим аст. Нисбати аҳде, ки тарафҳо воқеан дар назар доштанд, бо назардошти хусусияти аҳд қоидаҳои ба он дахлдор истифода карда мешаванд.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аҳолӣ дар ҳуқуқи байналхалқӣ

**Аҳолӣ дар ҳуқуқи байналхалқӣ**- маҷмӯи шахсони ҷисмонӣ, ки дар қаламрави давлати муайян зиндагӣ намуда, тобеи қонунгузории он мебошанд. Ҳайати аҳолӣ дар ҳуқуқи байналхалқӣ аз шаҳрвандони худи давлат, шаҳрвандони ҳориҷӣ, шахсони бешаҳрванд (апатрид) ва шахсони душаҳрвандӣ (бипатрид) иборат мебошад.Вазъи ҳуқуқии аҳолиро қонунгузории миллӣ муқаррар намуда, он ба дараҷаи инкишофи институтҳои демократии ҷомеа ва сатҳи тараққиёти иқтисодии кишвар вобастагӣ дорад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Агробиология

**Агробиология** (лот. Agrobiology) — илм дар бораи қонунҳои умумии биологӣ дар соҳаи зироат ва чорводорӣ, биологияи агрономӣ. Зери мафҳуми Агробиология дар амалияи кишоварзӣ истифода кардани қонуниятҳои асосии биологӣ дар назар дошта мешавад. Солҳои 40 — 50 садаи XX Т. Д. Лисенко ва пайравони ӯ барои бо истилоҳи «Агробиология» пурра иваз кардани мафҳуми «биология» кӯшиш карданд. Ин ақидаи онҳо беасос буд ва амалӣ нагашт. Солҳои охир истилоҳи «Агробиология» кам истифода мешавад ва ҷойи онро мафҳуми биологияи кишоварзӣ гирифтааст

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои кишоварзӣ
Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Ашёи тақсимшаванда

Ашё, амвол тақсимшаванда ва тақсимнашаванда мешавад. Ашё, амвол тақсимшаванда аст, агар қисмҳои он дар натиҷаи тақсимкунӣ таъиноти худро тағйир надиҳанд. Яъне агар дар натиҷаи тақсимкунӣ ашё мувофиқи таъиноти худ истифода бурда шавад. Масалан, мумкин аст хӯрокворӣ, газвор, сӯзишворӣ ва ғайра безарар ба қисмҳо тақсим карда шаванд.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Барзшинос

**Барзшинос** (), **агроном** () — мутахассиси кишоварзӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Барзшиносӣ
Гурӯҳ:Касбҳо
Ашёи тақсимнашаванда

**Ашёи тақсимнашаванда** - дар ҳаёт баъзан барои тақсим намудани ашё, амвол, молу мулк зарурат ба миён меояд. Одатан, дар бисёр ҳолатҳо масъалаи тақсим намудани ашё, амвол дар муносибати моликияти умумӣ, тақсими молу мулки ҳамсарон, тақсими молу мулки шахси юридикии барҳамдодашаванда ва ғайра ба миён меояд. Дар чунин ҳолатҳо суд бояд дар навбати аввал муайян намояд, ки ашё тақсимшаванда аст ё тақсимнашаванда аст. Агар ашё, амвол дар мавриди тақсим кардан моҳият, таъинот ва қимати худро гум кунад, он тақсимнашаванда аст. Масалан, китобхона, маҷмӯи лавозимоти таомхурӣ, маҷмӯи зарфҳои чинӣ, мебел ва ғайра.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Агрофизика

**Агрофизика** — физикаи агрономӣ, як соҳаи илм. Агрофизика равандҳои физикавии хок, рустанӣ ва роҳу васоити танзими ҳарорати хок, рӯшноӣ ва ғайраро меомӯзад. Аз 4 фасл иборат аст: физикаи хок, физикаи ҳаво, биофизикаи рустанӣ ва роҳҳои танзими шароити муҳити рустанӣ. Агрофизика ибтидои садаи XX ташаккул ёфтааст. Ривоҷу равнақи он ба комёбиҳои табиатшиносӣ, хусусан физика ва биофизика, математика, кибернетика, электроника, физикаи нимноқилҳо, полимерҳо ва пластмасса вобастагӣ дорад. Агрофизика илмҳои кишоварзиро бо усулҳои наву мукаммали пажӯҳиш таъмин месозад. Ҳангоми пажӯҳишҳои агрофизикӣ аз асбобҳои дақиқ (термометр, намисанҷ, асбобҳо барои чен кардани мувозанати ҳарорат, суръати об, моддаҳои ғизоӣ ва ғайра) истифода мебаранд. Натиҷаи тадқиқоти агрофизикӣ барои дарёфти усулҳои нави агрономӣ ва такмили усулҳои пештараи нигаҳдории намии хок ва беҳтар сохтани низоми ҳарорати он, муайян намудани усулҳои беҳтари кишт, шудгори замин ва ғайра истифода мешавад. Дар гармхонаю парвардахонаҳо парвариш кардани сабзавот, ки дар асоси тадқиқоти агрофизикӣ ба роҳ монда шудааст, муҳлати нашвро кам ва ҳосилро зиёд мегардонад. Барои сабзавоткорӣ истифода намудани плёнкаҳои полимерӣ, танзими автоматии парвариши сабзавот (дар гармхонаҳо), дар анборҳои маҳсулоти кишоварзӣ нигоҳ доштани шароити доимии мувофиқ аҳамияти калон доранд. Оид ба масъалаҳои Агрофизика дар Институти хокшиносии АИКТ ва Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустаниҳои Академияи Илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон тадқиқот мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Гурӯҳ:Илмҳои дақиқ
Ашёи ягона (хоса)

**Ашёи ягона (хоса)** - ашёҳое мебошанд, ки бо аломатҳои танҳо ба худ хос фарқ мекунанд. Ашёи ягона (хоса) ивазнашавандаанд. Дар мавриди бастани шартнома ашёҳои ягона бо нишонаҳояшон аз дигар ашё фарқ карда мешаванд. Бинобар ин дар мавриди гум кардан, дуздидан, аз рӯи аломатҳои ашё ёфтан, талаб намудан мумкин аст. Масалан, мошин  марка (тамға, навъ ва рақам) -и худро дорост, рақами алоҳида ва ҳуҷҷати худро дорад. Бо ҳамин аломатҳо аз дигар мошинҳо фарқ карда мешавад. Аз ашёҳои ягона ашёҳои якхела, монандро фарқ мекунанд.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Агрегат

**Агрегат** (лотинӣ aggrego – мепайвандам) — 1) дар техника – банд (узел)-и муттаҳид ва якхела кардашудаи мошин (ё маҷмӯи мошинҳо), ки пурра ивазшаванда буда, амалҳои алоҳидаро мустақилона иҷро мекунад (масалан, генераторҳо, муҳаррикҳои электрикӣ, турбогенератор, редуктор, насос ва ғайра). Баъзан истилоҳи «Агрегат» барои ифода кардани ду ва ё аз он зиёд мошинҳо, ки якҷоя кор мекунанд, истифода мегардад. Қисматбандии мошинҳо (маҷмӯи мошинҳо) аз Агрегатҳои якхелаи ҳамдигарро ивазкунанда ҳангоми сохтани мошинҳои таъйиноташон гуногун васеъ истифода бурда мешавад, чунки барои оқилона ташкил намудани истеҳсол ва истифодаи онҳо имкон медиҳад. Масалан, ҳангоми сохтани як намуди мошинҳои таъйиноташон гуногун як қатор бандҳоро ҷудо кардан мумкин аст, ки барои ҳамаи мошинҳо якхела ва ё хеле монанд мебошанд (масалан, муҳаррик, тири пеш ва ғайра). Ин барои зиёд кардани истеҳсоли баъзе бандҳо ва паст намудани арзиши тайёркунии онҳо имкон медиҳад; 2) дар минералогия ва петрография маҷмӯи минералҳо ё як минерали танҳо, ки аз он ҷинси кӯҳӣ, маъдан, друза, оолит, сферолит ва ғайра ҳосил шудаанд. Аз рӯи сохт Агрегат нарм, хокамонанд, шӯшамонанд, зич, кристаллӣ, ғурӯша ва ғайра мешавад; 3) дар кишоварзӣ – мошин ва олатҳое, ки ба якдигар пайваст карда ба кор мебаранд (нигар Агрегати мошину трактор) ;4) дар иқтисодиёт– нишондиҳандаи макроиқтисодии ҷамъбасткунанда, таснифоти ҷамъбастии оморӣ ва асос барои тарҳрезии системаҳои иқтисодӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Таҷҳизот

**Таҷҳизот** ё **Техника** (аз , аз  — санъат, маҳорат, тавоноӣ) — маҷмӯи воситаҳои фаъолияти инсон, ки дар ҷараёни инкишофи истеҳсолот дар ҷомеа ҷамъ шудааст.
* **Фаҳмиши техникӣ**, ин ҳама маҳсулотҳои техникиро дар бар мегирад, ки пеш вақтҳо дар табиат вуҷуд надоштанд ва онҳоро одамон барои иҷрои ҳар гуна кору фаъолият сохтаанд, ба мисли мошинҳо, механизмҳо, дастгоҳҳо, **таҷҳизот**ҳо, асбобҳо. Техникаҳо мешаванд; *истеҳсолӣ* ва *ғайри истеҳсолӣ*. Ба техникаҳои ғайри истеҳсолӣ дохил мешаванд техникаҳое, ки дар соҳаҳои илм, маориф, фарҳанг, тиб, корҳои ҳарбӣ, кайҳоннавардӣ истифода мешаванд. Аз нуқтаи назари идораи ҷараёнҳо, техника дар соҳаҳои гуногун истифода мешавад мисли ҷараёнҳои технологӣ ва ҷараёнҳои саноатӣ, кишоварзӣ, ченкунӣ, назорат ва идоракунӣ, боркашони, амалҳои ҷанги, омӯзиш, варзиш, истироҳат, фароғат ва бисёр дигар ҷараёнҳо. 
***Техника** дар натиҷаи фаъолияти муҳандисӣ коркард карда мешавад ва такмил меёбад. *Конструксия* ва тайёр кардану сохтани техника вобастаги дорад аз: сохти техники, талаботи фармоишгар ба хислати техники (истеҳсоли, қулай, каммасраф, бисёр хидмат карданаш), сифат, арзиш, технологияи тайёркуни, ин чунин аз имкониятҳои молӣ ва техникии истеҳсолкунанда.
***Вазифаҳои техника** иборат аст аз: сохтани арзишҳои масолеҳӣ ва фарҳангӣ, истеҳсолот, табдилдиҳи ва интиқол додани энергияҳои гуногун, ҷамъовари, коркард ва интиқоли ахборот, сохтан ва истифодабарии василаҳои гуногуни ҳаракат, дастгирии қобилияти мудофиави. Техника ба гуруҳҳои истифодабарии: техникаи саноатӣ, техникаи нақлиёт ва роҳ, техникаи маишӣ, техникаи ҳисобкунӣ, техникаи сохтмонӣ чудо мешавад. Техникаро боз ба гуруҳҳои иловагии истеҳсолӣ, масалан; дастгоҳҳо, асбобҳо, маснуоти ченкунӣ ва ғайри истеҳсолиӣ – техникаи маишӣ, нақлиёти сабук, техника барои фароғат.
***Техникаи ҳарбӣ** ба ҷараёни алоҳида дохил мешавад, ки ҳама дастгоҳу мошинҳо, барои дастгирии қобилияти мудофиавӣ ва гузаронидани амалҳои ҷангӣ дар хушкӣ, дар уқёнус, дар ҳаво ва кайҳон истифода мешаванд.

## Пайвандҳо
*http://terme.ru/termin/tehnika.html

## Пайвандҳо
*Муҳандис
*Мошинсозӣ
*Осорхонаи политехникӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таҷҳизот
Агент (мазмунҳо)

* Агент — намояндаи расмӣ, сиёсӣ, хориҷӣ ва ғ., ки вакили ягон идора, муассиса ва давлат буда, вазифа ё супоришеро иҷро мекунад: агенти сиёсӣ.
* Агент — он ки ба манфиати ҷонибе хидмат мекунад ва сирру асрори як тарафро ба тарафи дигар мерасонад, ҷосус
Агломерат (мазмунҳо)

* Агломерат — маъдани кӯҳии обшуда ва ба ҳам часпидаи ковок, ки дар саноат истифода мешавад. Дар натиҷаи ба ҳам часпида сахт шудани резапораҳои Агломерат брекчия, туфҳо (масолеҳи бинокорӣ) ва ғайра ба вуҷуд меоянд;
* Агломерат — дар металлургия, порча ва ғурӯшаҳои маъдан, ки бо роҳи дар мошинҳои махсус тафсонда ба ҳам часпондани резаю хокаи маъдан ҳосил карда мешавад.
Надонамгароӣ

**Надонамгароӣ** (), **лоадрия** (), **агностисизм** (аз ) — таълимоти фалсафии идеалистӣ, ки имконияти донисташавандагии олами ҳастӣ ва қонуниятҳои онро инкор мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои фалсафӣ

Гурӯҳ:Маърифатшиносӣ
Баромадан аз шаҳрвандӣ

**Баромадан аз шаҳрвандӣ** -яке аз асосҳои муҳими қатъ гардидани шаҳрвандӣ мебошад. Ҳамчун қоида, баромадан аз шаҳрвандӣ ин амали ихтиёронаи шаҳрванд мебошад, ки барои баромадан аз шаҳрвандии давлати муайян хоҳиш пайдо мекунад. Мувофиқи Конститутсия ҳар як шахс ҳуқуқи иваз кардани шаҳрвандии худро дорад. Аз ин сабаб, баромадан аз шаҳрвандӣ ба иродаи шахс вобастагӣ дорад ва дар ҳолати ба вуҷуд омадани он бояд шаҳрванд ба мақомоти салоҳиятдори давлатӣ (сардори давлат, мақомоти судӣ, мақомоти корҳои дохилӣ) бо ариза муроҷиат намуда, хоҳиши аз шаҳрвандии давлати муайян баромадани худро изҳор намояд. Бояд қайд намуд, ки қонунгузории аксарияти давлатҳои ҷаҳон ҳолатҳоеро пешбинӣ менамояд (ӯхдадории иҷронашуда дар назди давлат, уҳдадории иҷронашудаи молумулкӣ, донистани сирри давлатӣ ё ҳарбӣ ва ғайра), ки онҳо барои баромадан аз шаҳрвандӣ монеъ мешаванд. Дар ин ҳолат баромадани шахс аз шаҳрвандии давлат иҷозат дода намешавад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Баҳодиҳии далелҳо

**Баҳодиҳии далелҳо**- ҷараёни мантиқии муқаррарсозии дахлдорӣ ва қабули далелҳо, мавҷудияти хусусияти алоқаҳои байни онҳо ва роҳҳои истифодаи далелҳо барои муқаррарсозии ҳаракат аз рӯи кор.
## Нигаред низ
* Далелҳо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Баҳодиҳии экспертӣ

**Баҳодиҳии экспертӣ** - яке аз усулҳои пешгӯиҳои криминологӣ буда, иборат аз муайян намудани фикру ақидаҳои коркунони амалӣ ва илмӣ, ки аз рӯи принсипҳои махсус (вобаста ба собиқаи корӣ, ихтисос ва ғайра) интихоб карда мешаванд, дар бораи ояндаи ҷинояткорӣ, ҷараёнҳои ба он таъсиррасонанда мебошад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Баҳсҳои меҳнатӣ

**Баҳсҳои меҳнатӣ** — зиддиятҳои танзимнашудаи байни субъектҳои ҳуқуқи меҳнатӣ дар масъалаи татбиқи қонунҳо ва дигар санади меъёрии ҶТ оид ба меҳнат, шартномаю созишномаҳои коллективӣ, муқаррар намудан ва тағйир додани шароити меҳнат дар ташкилотҳо, бастани шартномаву созишномаҳои коллективӣ ва иҷрои онҳо.

Дар қонунгузории меҳнатӣ 2 навъи баҳс пешбинӣ шудаанд:

# Баҳсҳои кории фардӣ — зиддиятҳои танзимнашудаи байни корфармо ва корманд дар масъалаҳои татбиқи қонунҳо ва диг. санадҳои меъёрию ҳуқуқии ҶТ оид ба меҳнат ва шароити меҳнат, ки дар шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ, шартнома ва созишномаи коллективӣ пешбинӣ шудаанд.
# Баҳсҳои кории коллективӣ — мухолифатҳои танзимнашудаи байни корфармоён (иттиҳодияҳои корфармоён) ва коллективҳои кормандон (намояндагони кормандон) дар масъалаҳои муқаррар намудан ва тағйир додани шароити меҳнат дар ташкилотҳо, бастани шартномаю созишномаҳои коллективӣ ва иҷрои онҳо, ҳамчунин дар мавриди татбиқи муқаррароти қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ, шартномаву созишномаҳои коллективӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д.,1997.

Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Авлиё

**Авлиё** (), **валӣ** — таълимоти ислом, касе, ки гӯё бо илҳоми илоҳӣ ё бо роҳи таҳзиби ахлоқ, риёзати нафс ва таҳсили илму маърифати илоҳӣ ба Худо наздик шудааст.
Аз нуқтаи назари тасаввуф агар дигарон охиратро дар хоб бинанд, Авлиё дар бедорӣ мебинад ва ба ҳаводиси олам таъсир расонда метавонад. Авлиё гӯё бо илми ладунӣ (ғайбӣ), яъне бо илму дониши худодод аз асрори илоҳӣ огоҳ шуда, метавонад баъзе воқеот, фоҷиаву бадбахтиҳоро пешгӯӣ ва бартараф кунад. Ин ақидаҳо дар бораи Авлиё ва каромот бофтаҳои авомфиребонаи ҳомиёни дини ислом аст. Дар «Тазкират-ул-авлиё»-и Фаридуддини Аттор оид ба шарҳи аҳволи Авлиё маълумоти фаровоне дода шудааст.

## Ҳамчунин нигаред
* «Тазкирату-л-авлиё»

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Баҳси ҳудудӣ

**Баҳси ҳудудӣ**- баҳси байналхалқии байни давлатҳо дар мавриди муайян намудани мансубияти ҳуқуқии ин ё он қаламрав.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Бекор кардани шартномаи байналхалқӣ

**Бекор кардани шартномаи байналхалқӣ**- дасткашии яктарафаи давлат аз шартномаи байналхалқии басташуда дар асоси меъёрҳои ҳуқуқи байналхалқӣ, ки дар натиҷа шартнома барои давлати мазкур эътибори худро гум мекунад. Асос барои бекор кардани шартномаи байналхалқӣ инҳоянд: 
* вайрон намудани шартнома аз тарафи дигар иштирокчиён; 
* дигаргун шудани ҳолатҳо; 
* ҳангоме ки иҷрои шартнома имконнопазир мегардад ва ғайра.
## Нигаред низ
* Вайрон кардани шартномаи байналхалқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Варақ

**Варақ** — порчаи коғази ба шакли ду саҳифаи пушту рӯ буридашуда.

## Эзоҳ
Ҳадис

**Ҳадис** — аз калимаи арабии «ҳадаса» - нақл кардан мебошад. Ҳадис дар ҳуқуқи мусулмонӣ ҳамчун сарчашмаи асосии ҳуқуқ эътироф мешавад. Ҳадис ифодакунандаи нақл, гуфтор ва кирдори пайғамбари ислом Муҳаммад (с) ба шумор меравад, ки ҷанбаҳои мухталифи ҳаёти мусулмононро муназзам гардонидааст. Ҳадисҳо баъд аз ҳаёти пайғамбари ислом гирд оварда шудаанд. Машҳуртарини онҳо «Алҷомеъ-ус-саҳеҳ»-и Имом ал-Бухорӣ ва «Ас-Саҳеҳ»-и Муслими Нишопурӣ мебошанд. Ҳадисҳо вобаста ба қувваи юридикӣ ва саҳеҳият ба намудҳои зерин ҷудо мешаванд:
 
* ҳадиси заиф, 
* ҳадиси ҳасан,  
* ҳадиси саҳеҳ. 
* 
Ҳадиси саҳеҳ дар низоми ҳуқуқи мусулмонӣ сарчашмаи боэътимод ба шумор меравад..

## Нигаред низ
Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ағба

**Ағба** — ҷойи аз ҳама пасти теғаи қаторкӯҳҳо, ки ҳамчун гузаргоҳи мувофиқтари байни водиҳои ду тарафи кӯҳ хидмат мекунад. Баландии агрохимия ба баландии қатор кӯҳҳо вобаста аст: дар Урал то 400 м, Алп то 1300—2800 м, Кавказ то 2400 — 3000 м, Осиёи Миёна то 4000 — 4500 м ва Ҳимолой то 5500 м. Дар Тоҷикистон ағбаи Шаҳристон 3351 м, ағбаи Анзоб 3372 м баландӣ доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯҳ
Ҳаёти давлатӣ

**Ҳаёти давлатӣ**  - маҷмӯи ҳама соҳаҳои ҳаёти кишвар, ки дар тобеияти давлат ва мақомоти он мебошанд. Иштирокчиёни ҳаёти давлатӣ инҳоянд: халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон, мақомоти давлатӣ ва шахсони мансабдори он, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғ. Онҳо дар маъракаҳои гуногуни сиёсӣ, фарҳангӣ, иҷтимоию иқтисодии кишвар ширкат варзида, масъалаҳои муҳимтарини ҳаёти давлатиро баррасӣ мекунанд.
## Нигаред низ
* Қонун
* Ҳаёти сиёсӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аҳдҳои рӯякӣ

Аҳдҳои **рӯякӣ** - аҳде, ки танҳо руякӣ, бидуни нияти пайдо намудани оқибати дахлдори ҳуқуқӣ баста шудааст. Аз ин сабаб ҳам беэътибор аст (**м.195 КГ)**- Масалан, шартномаи қарз вучуд надорад, байни тарафҳо аҳду паймон нест. Аммо мегӯяд, ки гӯё гражданин А. аз ӯ қарздор асг. Ё мисоли дигар, барои хонаро аз мусодира нигоҳ доштан хона бардурӯғ туҳфа карда шудааст, кӯшиш мекунад исбот намояд, ки гӯё хонаро ба туҳфа гирифтааст ва ғайра.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳаққи қалам

**Ҳаққи қалам** - маблағе, ки барои кори илмӣ, эҷодӣ, публитсистӣ ба шахс дода мешавад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳамватанон

**Ҳамватанон** - шахсоне, ки дар як давлат таваллуд шудаанд, дар он истиқомат мекунанд ё истиқомат кардаанд, дорои унсурҳои умумияти забонӣ, динӣ, мероси маданӣ, урфу одат мебошанд, инчунин наслҳои наздики онҳо ба ҳисоб мераванд. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҳамватанони бурунмарзӣ ҳамкорӣ карда, аз онҳо пуштибонӣ мекунад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳизби ҳукмрон

**Ҳизби ҳукмрон** — ҳизби сиёсие, ки аксарияти ҷойҳои парлумонро дар интихобот ба даст меоварад ва ҳукумати якҳизбаи кишварро таъсис медиҳад. Чунин навъи ҳизбҳо дар Мексика, Фаронса ва Олмон мавҷуданд.

## Нигаред низ
Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳизбҳо
Гурӯҳ:Мафҳумҳои сиёсӣ
Кишоварзӣ

**Кишоварзӣ**, **аграрӣ** (собиқ мафҳуми *хоҷагии қишлоқ* — ) — соҳаи иқтисодиёт мебошад, ки барои таъмини аҳолӣ бо маводи озуқа (хӯрокворӣ, ғизо) ва барои таъмин намудани соҳаи саноат бо ашёи хом хидмат мерасонад. Соҳаи кишаварзӣ (аграрӣ) дар ҳамаи кишварҳо мавҷуд аст. Ба соҳаи хоҷагии аграрии ҷаҳон зиёда аз 1 млрд аҳолии қобиляти корӣ дошта ҷалб карда шудааст. Бо проблемаҳои соҳаи аграрӣ илмҳои гуногун ба монанди агрономия, бойторӣ, мелиоратсия, рустанипарварӣ, боғдорӣ ва диг. сару кор доранд. Соҳаи кишоварзӣ тахминан 12 ҳазор сол муқаддам як тарзи меҳнату шуғли инсоният гардида ба пайдоиши хоҷагии истеҳсолӣ ва рушди тамаддуни башар такон додааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои кишоварзӣ
Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Ҳимояи Ватан

**Ҳимояи Ватан** - тибқи **моддаи 43 Конститутсияи ҶТ** ҳифзи Ватан, ҳимояи манфиати давлат, таҳкими истиқлол, амният ва иқтидори мудофиавии он вазифаи муқаддаси шаҳрванд аст. Ҳолати конститутсионии ҳимояи Ватан гуногун буда, вай ба тамоми шаҳрвандони ҶТ новобаста аз вазъи саломатӣ ва муносиб будан ба хидмати ҳарбӣ паҳн мегардад. Шакли асосии ҳимояи Ватан иҷрои хидмати ҳарбӣ мебошад. Шаҳрвандони ҶТ адои хидмати ҳарбиро мувофиқи қонун амалӣ месозанд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ ба ҳимояи Ватан
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳисоби буҷавӣ

**Ҳисоби буҷавӣ** - маблағгузорие, ки аз ҷониби корхона, муассиса, давлат сурат мегирад.
## Нигаред низ
Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалӣ

**Ҳуқуқи байналмилалӣ**  - аз низоми меъёрҳо ва [принсипҳое] иборат аст, ки муносибатҳои [Байналмилалӣ|байналмилалиро байни субъектҳои ҳуқуқи байналмилалӣ танзим менамояд.
## Нигаред низ
Соҳаҳои ҳуқуқи байналмилалӣ:
* Ҳуқуқи байналмилалии бехатарӣ
* Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ
* Ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ
* Ҳуқуқи байналмилалии ҳавоӣ
* Ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ
* Ҳуқуқи байналмилалии савдо
* Ҳуқуқи шартномаи байналмилалӣ
* Ҳуқуқи ташкилотҳои байналмилалӣ
* Ҳуқуқи байналмилалии кайҳонӣ
* Ҳуқуқи дипломатӣ
* Ҳуқуқи аврупоӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ

**Ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ** — маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие мебошад, ки муносибатҳои молумулкӣ ва шахсии ғайри молумулкӣ бо унсури хориҷӣ дошта, бо методҳои ба худ хос танзим мешавад. Элементҳои асосии хориҷие, ки ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ танзим менамояд, чунин муносибатҳоро ташкил медиҳад: агар онҳо байни субъектҳои давлатҳои гуногун ба вуҷуд оянд, ё объекти муносибат дар хориҷа қарор дорад ва ё далели юридикӣ ки бо он пайдо шудан, тағйир ёфтан ва қатъ гаштани муносибатҳои хусусӣ- ҳуқуқии гражданӣ дар хориҷа ба вуҷуд омадааст, алоқаманд бошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Вазифаи ҳифзи Ватан

**Вазифаи ҳифзи** Ватан — яке аз вазифаҳои асосӣ ва муқаддаси конститутсионии ҳар як шаҳрванд мебошад, ки тибқи он Конститутсия вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрвандро оид ба ҳифзи Ватан, ҳимояи манфиати давлат, таҳкими истиқлол, амният ва иқтидори мудофиавии онро муқаррар кардааст. Ҳар як давлат барои ҳимояи истиқлоли худ чораҳои ҷиддиро раво мебинад. Дар андешидани ин чораҳо шаҳрванд ҷузъи кулл ва субъекти фаъол буда, ҳам ба воситаи намояндагӣ ва ҳам бевосита дар ҳалли масъалаҳои ҳифзи Ватан ва пурзӯр кардани иқтидори мудофиавии он иштирок менамояд. Таъмини ин вазифа асосан ба дӯши Қувваҳои Мусаллаҳи ҳар як давлат гузошта мешавад. Нақши Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат дар бартараф кардани таҷовузи мусаллаҳонаи хориҷӣ, ҳимояи мусаллаҳонаи сарҳад, ташкил ва танзими мудофиаи қаламрав, иштироки он дар зада гардондани таҷовузи мусаллаҳонаи дигар давлат ё мувофиқи уҳдадориҳои байналмилалӣ иҷро кардани вазифаҳои пойдор кардани сулҳу осоиш хеле калон мебошад.
## Нигаред низ
* Вазифаи конститутсионӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалии ҳавоӣ

**Ҳуқуқи байналмилалии ҳавоӣ** - соҳаи ҳуқуқи байналмилалии оммавӣ аст, ки аз маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳо иборат буда, муносибатҳои байни субъектҳои ҳуқуқи байналмилалиро дар робита бо истифодаи фазои ҳавоӣ танзим менамояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалии кайҳонӣ

**Ҳуқуқи байналмилалии кайҳонӣ**  - иборат аз маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳои ҳуқуқӣ аст, ки дар таизими муносибатҳои байни давлатҳо дар ҷараёни тадқиқоту истифодаи фазои кайҳонӣ ва ҷирмҳои осмонӣ ва муқаррар намудани низоми ҳуқуқии онҳо ифода мегардад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Вазифаи ҳифзи табиат

**Вазифаи ҳифзи табиат** - яке аз вазифаҳои конститутсионӣ эълон карда шудааст, ки тибқи он ҳифзи табиат, ёдгориҳои таърихиву фарҳангӣ вазифаи ҳар як шахс мебошад. Муқаррар шудани чунин вазифа асосан ба дарки хатари ҳақиқие, ки ба табиат ва муҳити атроф мерасад, вобастагӣ дорад. Инкишофу пешрафти илму техника баробари неъматҳои муфид, инчунин масъалаҳое ба вуҷуд оварда истодааст, ки онҳо ба насли инсон хатари калон доранд. Ғайр аз таъсири яроқи қатли ом, ҳодисаҳои садама, сӯхторҳо, зилзила, селоб ва ғ. ба сари одамон фалокатҳое мерасад, ки оқибати онҳоро танҳо бо натиҷаи ҷангҳои байни давлатҳо қиёс кардан мумкин аст. Ҳамаи ин натиҷаи бемасъулиятии одамон нисбат ба тақдири наслҳои оянда аст. Маҳз бо ҳамин сабаб ин вазифа хусусияти конститутсионӣ пайдо кард. Шаҳрвандон вазифадоранд, ки табиатро эҳтиёт намоянд, сарватҳои онро ҳифз ва талаботи қонунгузориро оид ба муҳофизати табиат риоя намоянд. Дар ҳолати вайрон кардани қонун ба шаҳрвандон ҷавобгарии ҳуқуқӣ муқаррар карда шудааст.
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ

**Ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ** — иборат аз маҷмӯи асосҳо ва меъёрҳое мебошад, ки муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва дигар субъектҳои ҳуқуқи байналмилалиро танзим менамояд. Ба ин гурӯҳи муносибатҳо савдо (тиҷорат) соҳаҳои истеҳсолӣ, илмӣ-техникӣ, молиявӣ-асъорӣ, гумрукӣ ва ғ. тааллуқ доранд. Хусусияти таркиби субъектҳои ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ дар он зуҳур меёбад, ки онҳо байни давлатҳо ва ташкилотҳои байналмилалй ба вуҷуд меоянд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ

**Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ** - аз маҷмӯи асос ва меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ иборат аст, ки ҳамкориҳои байналмилалии давлат ва ташкилотҳои байналмилалиро дар бахши фаъолияти гумрукӣ танзим менамояд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи байналмилалии савдо

**Ҳуқуқи байналмилалии савдо** — аз маҷмӯи меъёрҳои байналмилалӣ ва миллӣ, одатҳои ҳуқуқӣ ва расму одатҳои корӣ иборат буда, муносибатҳои байналмилалии иқтисодиро бо иштироки шахсони ҳуқуқӣ ва шахсони воқеӣ ба танзим медарорад. Ҳуқуқи байналмилалии савдо қисми ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ ба ҳисоб рафта, муносибатҳои хусусияти тиҷоратӣ доштаро ба танзим медарорад (ғайр аз муносибатҳои оилавӣ ва меҳнатӣ). Ҳуқуқи байналмилалии савдоро аз ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ, ки ҳамчун соҳаи мустақили ҳуқуқи байналмилалӣ эътироф мешавад ва муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва ташкилотҳои байналмилалиро ба танзим дароварда, принсипҳои умумии ҳамкориҳои иқтисодиро муқаррар мекунад, фарқ бояд кард.
## Нигаред низ
Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ