open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Амфотерият

**Амфотерият** (от  — «ҳам ину ҳам он») — қобилияти баъзе моддаҳо, ки вобаста ба шароит дар онҳо хосияти кислотаҳо ё асосҳо зоҳир мегарданд.

Моддаҳои амфотерро амфолитҳо низ меноманд. Дар молекулаи электролитҳои амфотерӣ устувории банди байни металл ва оксиген аз устувории банди байни оксиген ва гидроген чандон фарқ намекунад. Диссотсиатсияи чунин молекулаҳо эҳтимол аз рӯи ҳардуи ин бандҳо ба амал меояд. Ҳамин тавр, дар маҳлули электролити амфотер мувозанати мураккаби ҳам маҳсули диссотсиатсияи кислота ва ҳам маҳсули диссотсиатсияи асос мавҷуд аст. Ба электролитҳои амфотер гидрооксидҳои алюминий, хром, руҳ ва баъзе элементҳои дигар мисол мешаванд.

Дар ширкати кислота диссотсиатсияи навъи асос, дар ширкати асос диссотсиатсияи навъи кислота бартарӣ дорад. Амфотерият дар баъзе пайвастҳои орга никӣ низ мушоҳида мешавад. Macалан, сафедаҳо электролитҳои амфотерӣ мебошанд. Амфотерияти бисёр пайвастҳоро дар таҳлили химиявӣ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Амфотерные гидроксиды и их поведение в водных растворах / Корольков Д. В. Основы неорганической химии. - М.: Просвещение, 1982. - 271 с.
* Кислотные и основные свойства / Общая химия. Под ред. Е. М. Соколовской и Л. С. Гузея. — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1989. — 640 с. ун-та, 1989. — 640 с

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимиёи умумӣ
Амфисбенаҳо

**Амфисбенаҳо** (, аз юн. amphis — аз ду тараф ва baino — меравам;) — навъе аз хазандаҳо. Тақр. 140 намуд доранд.

Амфисбенаҳо дар Америкаи Ҷанубӣ, Мексика, Африка, Аврупои Ғарбӣ паҳн гаштаанд. Хусусан амфисбенаҳои ҷинси Amphisbaena сершуморанд (100 намуд мебошанд). Амфисбенаҳо бештар ҳаёти зеризаминӣ доранд. Ҷонварони кирмшакл буда, дарозиашон ба 35-70 см мерасад. Чашмони амфисбенаҳо дар зери пӯст ҷой гирифта, зоҳиран доғҳои тираро мемонанд. Думашон хеле кӯтоҳ аст; бештарашон по надоранд. Ғизои амфисбенаҳо ҳашарот, ҳазорпоён, арза (навъи кирм) ва дигар мавҷудоти бемуҳра мебошанд. Дар зери замин то 2-6 дона тухм мегузоранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аловуддин Абдуллозода

**Аловуддин Абдуллозода** (*Аловуддин Абдуллоев*; 15 майи 1965, Қурғонтеппа, вилояти Қурғонтеппа, ҶШС Тоҷикистон — 17 феврали 2022, Бохтар, вилояти Хатлон, Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театр ва синамо, ҳаҷвнигори шинохтаи тоҷик. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2006), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2013).

## Зиндагинома
Соли 1989 Донишкадаи давлатии санъати ба номи Мирзо Турсунзодаро хатм карда, фаъолияташро дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Қурғонтеппа шурӯъ намуд, ҳамчун ҳунарпеша ва коргардон бомуваффақият кор кард, чандин сол роҳбарии ин театрро ба дӯш дошт. Абдуллоев се соли ахири умр раҳбарии Сарраёсати фарҳанги вилояти Хатлонро ба уҳда дошт.

## Нақшҳо

### Театр
«Моҷарои имтиҳон», «Антигона», «Табиби зӯракӣ», «Бозиҳои манфиатҷӯёна», «Ҳиллаҳои Аҷузкампир», «Аршин мол-олон», «Лаку Пак», «Шаби гирифтани моҳ», «Давлати Сомониён», «Найрангҳои Скапен», «Масал бигӯ, Эзоп» аз зумраи намоишномаҳоанд, ки номбурда нақши марказӣ бозидааст.

### Синамо
Дар филмҳои «Братан», «Падари моҳтобӣ», «Туҳмат», «Чоҳ», «Қиёми рӯз», «Шоҳид» ва «Интихоби ман», филмҳои телевизионии «Дар орзуи падар», «Боғоч», «Фарзандони бегона», «Қарзи виҷдон», силсилафилми «Хуррамдиёр» ва ғайра низ нақшҳои хотирмон офаридааст.

Дар бисёр филмҳои ҳуҷҷатӣ ва филмографияҳо ба сифати нақшофару коргардон иштирок намудааст.

### Телевизион
Барномаи махсуси телевизионии «Шӯхиҳои Аловуддин», ки қаҳрамонҳои шӯҳиҳояш аз рӯзгори атрофиён гирифта мешаванд ва аксар муаллиф худаш ҳасту якбора чанд нақшро меофарад, писанди умум гардидааст.

Аловуддин Абдуллоев сар аз моҳи сентябри 2019 яке аз доварони шоу-барномаи Central Asia Got Talant буданд.

## Даргузашт
Аловуддин Абдуллоев субҳи панҷшанбеи 17 феврали 2022 бар асари сактаи дил дар шаҳри Бохтар даргузашт.

## Хотира
Дар соли 2022 ба номи Қасри фарҳанг ва маркази иттилоотии шаҳри Бохтар номи ӯ гузошта шуд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

## Пайвандҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони театри Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ширинкорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Мирзошо Ватаншоев

**Мирзошо Ватаншоев** (зод. 8 июни 1948, деҳаи Зуворак, ноҳияи Шуғнон) — рӯзноманигор, нависанда ва тарҷумони тоҷик.

## Зиндагинома
Мирзошо Ватаншоев мактаб-интернати қишлоқи Мун ва солҳои 1965—1970 шуъбаи форсии факултаи таъриху филологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Пас аз хатми донишгоҳ муддате дар ҳамин даргоҳ кор мекунад. Солҳои 1970—1972 тарҷумони забони форсӣ-русӣ дар Эрон буд.

Фаъолияти рӯзноманигориаш дар Саридораи ахбор ва баъдан дар Саридораи саноату сохтмони Кумитаи телевизон ва радиои назди Хукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз ёфтааст.

Ба сифати тарҷумони забони дарӣ дар Шӯрои Вазирони Афғонистон, Вазири плангузорӣ, кумитаи омор, Вазорати молия ва бонки марказии Афғонистон (1979—1983) ифои вазифа карда, ҳамроҳи мутахассисон дар таҳияи нақшаҳои ин давлат саҳм гузоштааст.

Дар шуъбаи дарӣ, шуъбаи форсии бахши Бурунмарзи радиои тоҷик аввал чун тарҷумон ва баъд ба ҳайси муҳаррир, муҳаррири варзидаи бахшҳо (1983—2010) идомаи фаъолият доштааст.

Аз соли 2010 дар Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон чун корманди пешбар кор мекунад.

## Эҷодиёт
Мирзошо Ватаншоев нависандаи соҳибқалам, тарҷумони варзида ва муҳарири нуктасанҷ буда, очерк дар бораи ҳаёт ва фаъолияти М. Тошмуҳамадов (дар маҷмӯаи «Нахустгенерали тоҷик», 1999), китобҳои «Қиссаи роҳ» (2007) «Сарбози меҳан», «Тавлиди меҳр», «Нодир», «Бадахшони ман» маҳсули қалами ӯ ҳастанд.

## Ҷоизаҳо
Бо ифтихорномаи Сафорати СССР дар Афғонистон (1983) ва медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энсиклопедияи Бадахшон. — : «Андалеб Р», 2016. — C. 86—87. — 472 с. — ISBN 978-99975-50-36-1

## Пайвандҳо
*
Ампелография

**Ампелогра́фия** (аз  — *[[ангур]]* ва  — *менависам*) — илмест оид ба намуд ва навъҳои ангур. Ампелография қонунияти тағйирпазирии навъҳои ангурро дар натиҷаи таъсироти муҳит ва инсон меомӯзад.

## Истилоҳ
Истилоҳи ампелографияро бори аввал табиатшиноси полшавӣ Ф. Я. Сакс истифода бурдааст (1661; аз ин ҷост, ки ӯро асосгузори ампелография мешуморанд).

## Ампелографияи умумӣ ва ҷузъӣ
Ампелография умумӣ ва ҷузъӣ мешавад. Ампелографияи умумӣ систематика, таснифот ва пайдоиши навъҳои ангур, инчунин методикаи тадқиқоти ампелографӣ ва ампелографияи қиёсиро дар бар мегирад. Мавзӯи омӯзиши ампелографияи ҷузъӣ навъҳои ҷудогонаи ток, тавсифи ботаникӣ, агробиологӣ ва хоҷагию технологии он мебошад. Соли 1878 дар Вена Комиссияи байналхалқии ампелографӣ таъсис ёфт, ки тарзи ягонаи баҳодиҳиро ба навъҳои ангур тасдиқ намуд. Ампелография барои муайян намудани навъҳои ангури тамоми ноҳияҳои токдорӣ ва номи илмии онҳо (синоним ва омонимҳо), ҳалли масоили ба шароити нав мутобиқ гардондани навъҳо ва махсусгардонии токдорӣ, ривоҷи токпарварӣ дар ноҳияҳои нав, интихоб ва истифодаи навъҳо ҳангоми селексия, риоя намудан ба қоидаҳои агротехникӣ дар асоси хусусиятҳои биологии навъҳо имкон медиҳад. Инкишофи ампелографияро ба 3 давр ҷудо мекунанд: тавсифи морфологии навъҳои ҳар ноҳия; ҷамъоварии навъҳо, ки тавсифи морфологии навъҳои ангури ноҳияҳои гуногунро низ дар бар мегирад; тавсифи навъҳои ҷамъоварда ё хоҷагиҳои ҷудогона дар маҳали парвариш. Тадқиқоти ампелографӣ дар санҷишгоҳҳои ампелографӣ, қитъаҳои навъсанҷии давлатӣ ва токзори истеҳсолӣ (токи худрӯйро дар маҳали сабзиш) сурат мегирад. Натиҷаи тадқиқот дар каталогҳои даврӣ ва асарҳои барҷаста таҳти унвони «Ампелография» нашр мешавад.

## Ампелография дар Иттҳоди Шӯравӣ
Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ асари 10-ҷилдаи «Ампелография СССР» нашр гардида буд, ки 1500 навъи маҳаллию 1300 хели ғайримаҳаллии токро дар бар гирифтааст. Ба «Ампелография СССР» 119 навъи ангури маҳаллии Тоҷикистон ворид шудааст. Дар натиҷаи омӯзиши муттасили ампелографӣ навъҳои беҳтарини ангур муайян ва дар селексия истифода мегарданд. Парвариши ток, такмили навъҳои нави ангур, баланд бардоштани ҳосил ва беҳтар гардондани сифати маҳсулот, дарёфти воситаҳои нави мубориза бо ҳашароти зараррасон ва касалиҳо аз ҷумлаи пажӯҳишҳои илмии мутахассисони Институти боғпарварию сабзавоткорӣ ва кафедраи боғдории ДАТ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ампелография СССР, М., 1945—1956;
*Лазаревский М. А., Сорта винограда, М., 1959;
*Ампелография СССР. Малораспространённые сорта, М., 1963—1966;
*Ампелография, М., 1970;
*Кискин П. X., Краткая цифровая ампелография, Кишинёв, 1977;
*Энциклопедия виноградарства, т. 1, Кишинёв, 1987;
*Биологический знциклопедический словарь, М., 1989;
*Грамотенко П. М., Трошин Л. П., Микросистематика винограда, маҷ. «Виноградарство и виноделие», № 10 — 17, М., 1994.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Токпарварӣ
Зуворак

**Зуворак** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навободи ноҳияи Шуғнони ВМКБ. Аз деҳа то маркази ҷамоати деҳот 3 км, то маркази ноҳия (шаҳраки Ваҳдат) 25 км; роҳ қисман автомобилгард. Аҳолиаш 73 нафар (январи 2018).

## Ҷуғрофиё
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Мун таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷа­гӣ: ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз чашмасорони кӯҳдоманҳо обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа санги уғуре мавҷуд аст, ки аҳолии деҳа дар он гандум, тут ва ҷуворӣ мекӯбанд. Ходими давлатӣ Гулбек Ватаншоев, нависанда ва тарҷумон Мирзошо Ватаншоев (дорандаи медали «Хидмати шоиста») ва Ниёзшоев Чоршанбе «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар ҳамин деҳа таваллуд шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шуғнон
Гурӯҳ:Ҷамоати Навобод (н. Шуғнон)
Анабар

**Анабар** — дарё дар Ёқутистони Федератсияи Русия, дар шимолу шарқии Сибир. Аз пуштакӯҳи Анабар (паҳнкӯҳи Сибири Миёна) сар шуда (ин ҷойи болообаш Куонамкаи Калон ном гирифтааст), ба халиҷи Анабари Баҳри Лаптевҳо мерезад. Дарозиаш 939 км. Масоҳати ҳавзааш 100 ҳазор км2. Сарфи миёнаи обаш 610 м3/с.

Дар пастии Сибири Шимолӣ водии дарё хеле васеъ мешавад. Манбаи обаш барфу борон. Охири сентябр ях баста, аввали июн яхаш об мешавад. Шохобҳои асосиаш: Куонамкаи Хурд, Удя, Уэле, Суолама, Харабил. Поёнобаш киштигард аст. Дар ҳавзаи Анабар кӯлҳо бисёранд; конҳои алмос мавҷуданд, аз моҳӣ бой аст.

Маҳалҳои аҳолинишин: Саскилах, Юрюнг-Хая ва ғ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Анаболизм

**Анаболи́зм** (аз , «бардоштан») ё **мубодилаи пластикӣ** — раванди химиявиест, ки дар организми рустаниҳо ба вуқӯъ мепайвандад.

Анаболизм барои аз муҳит гирифтану дар ҳуҷайра ҳосил кардани моддаҳои мураккаби биологӣ зарур буда, бо истифода аз энергия ҷараён мегирад. Рустанӣ аз муҳит модда ва энергияи заруриро гирифта, навъи дигари энергияро хориҷ мекунад ва ҳамин тавр, байни рустанӣ ва муҳит мубодилаи чандтарафа ва доимии моддаҳо ба амал меояд. Анаболизм бо катаболизм, ки ҳангоми он моддаҳои мураккаб таҷзия шуда, барои онтогенези рустанӣ энергияи зарурӣ хориҷ мекунанд, сахт алоқаманд аст.

## Ҳамчунин нигаред
* Ассимилятсия

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Биологический энциклопедический словарь / глав. ред. М. С. Гиляров. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 25.

## Сарчашма
* 

*
А
Анадир (дарё)

**Анадир** (, *юкагир.* *Онандырь*, ) — дарё дар нимҷазираи Чукоткаи Федератсияи Русия. Дарозиаш 1150 км, масоҳ. ҳавзааш 191 ҳазор км2. Аз паҳнкӯҳи Анадир сар шуда, ба халиҷи Онемени Баҳри Беринг мерезад. Дар резишгоҳ паҳнии дарё 6-7 км аст. Шохобҳои асосиаш: Яблон, Еропол, Майн — аз рост; Чинейвеем, Белая, Танюрер — аз чап. Манбааш барфу борон. Аз октябр то аввали июн ях мебандад. Аз резишгоҳ то деҳаи Марково киштигард аст. Дар поёнобаш моҳӣ зиёд аст. Дар ҳавзаи Анадир конҳои ангиштсанг мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  
* *[[Бурыкин, Алексей Алексеевич|Бурыкин А. А.]]* Нелога, Погыча, Ковыча — легендарные реки русских документов середины XVII века и современная карта Чукотки // Этнографическое обозрение. 1998. № 6. С. 79-88.
* 

## Сарчашма
*
Анадир

**Анадир** (,  (чукчиҳои ҷанубӣ ва поёнӣ), *Въэӈын* (чукчиҳои шимолӣ)) — шаҳр дар Федератсияи Русия, маркази маъмурии Округи худмухтори Чукотка. Дар соҳили халиҷи Анадири Баҳри Беринг ҷойгир шудааст (бандари Анадир). Аҳолиаш 11777 нафар (2010).

## Маъмурият
Солҳои 1932-1980 маркази Округи миллии Чукотка, 1980–1991 маркази маъмурии Округи худмухтори Чукотка, аз соли 1992 – маркази маъмурӣ ва пойтахти Округи худмухтори Чукотка. Бо Петропавловски Камчатка, Владивосток, Магадан, Находка алоқаи баҳрӣ ва бо шаҳрҳои Москва, Владивосток, Хабаровск алоқаи ҳавоӣ дорад. Дар Анадир мақомоти намояндагӣ ва ҳокимияти иҷроия, Дастгоҳи нозироти федералии Намояндаи ваколатдори Президенти Федератсияи Русия дар Округи федералии Шарқи Дур, инчунин идораҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳои тобеи округи маҳаллӣ ва федералӣ ҷойгиранд.

## Иқтисод
Анадир заводи коркарди моҳӣ, маркази гармидиҳӣ, қубури интиқоли газ дорад. Дар атрофи Анадир тило ва ангишт истихроҷ мекунанд, гавазнпарварӣ, моҳидорӣ ва шикор тараққӣ кардааст. Дорои Осорхонаи кишваршиносии округӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия
Анаксагор

**Анаксаго́р** () **аз Клазомен** (тақр. 500 то м. — 428 то м.) — файласуф, риёзидон, ва ахтаршиноси Юнони Қадим, асосгузори мактаби фалсафии Афина.

## Зиндагинома
Дар охири умраш ба бединӣ гунаҳкор карда шуда, муҳоҷират карда бақияи умрашро дар Лампсак гузаронд. Аз асарҳои ӯ 20 порча ба тавассути намояндаи мактаби афинавии навафлотуния – Симплиский боқӣ мондаанд.

## Ақидаҳои фалсафӣ
Ақидаҳои ӯ таҳти таъсири мактаби Милет (пеш аз ҳама Анаксимени Милетӣ) ва таълимоти Парменид оид ба ҳастӣ ташаккул ёфтаанд. Анаксагор таълимоти худро дар шакли фарзияи космогонӣ ташаккул дод. Мувофиқи он вазъи ибтидоии олам як чизи омехтаи беҳаракату бешакли иборат аз ҳиссачаҳои бешумори ҳиснашаванда ё «ҳаста» ва ашёи мухталиф буд. Минбаъд дар замону макони муайян омехтаи мазкур ба тавассути қувваи беруна – ақл (нус) ба ҳаракати босуръати даврзананда дароварда мешавад. Таълимот дар бораи ақл, ки ба афкори минбаъдаи фалсафавӣ («муҳаррики аввал»-и Арасту, ғояи «такони аввал»-и фалсафаи давраи нав) таъсири амиқ расондааст, муқобилгузории мабдаи ҳаракатро бо материяи орому собит ифода мекунад.
 
Анаксагор ақлро дорои хусусиятҳои зиддиятнок пиндошта, аз як тараф онро аз ҳама «сабуктар» ва бо ҳеч чиз махлутнашаванда медонад, аз тарафи дигар, тасдиқ мекунад, ки он «дар бораи ҳама чиз дониши пурра дорад ва қувваи азимеро молик аст». Мувофиқи таълимоти ӯ тамоми ҷараёни таҳаввули ҷаҳонӣ аз бесарусомонии аввала сар карда, то танзими пурраи кайҳон натиҷаи ҳамон ҳаракати даврии аввала мебошад, ки ба тавассути ақл сурат гирифта буд. Ҳастаҳои мутаҳаррик бо ҳиссачаҳои ба худашон монанд пайваст шуда, моддаи якхеларо ташкил карданӣ мешаванд, вале ҷудошавии пурраи моддаҳои мазкур ба вуҷуд намеояд, чунки «дар ҳама ҷузъ ҳама вуҷуд дорад» ва унсурҳои кадом модда дар чиз зиёд бошанд, он номи ҳамон моддаро мегирад. Дар ҷараёни чунин тағйирот миқдори умумии хелҳои модда собит мемонад. Чунин ҳолат на фақат дар ҳастаҳои сифатан якхела (дар мактаби фалсафии машшоъ «кумун» номида мешаванд), балки дар тазодҳои гармию хунукӣ, равшанию торикӣ, хушкию намӣ, тунукию ғафсӣ низ мушоҳида мешавад. Хусусияти дигари таълимоти Анаксагор инкори халоъ, эътирофи тақсимоти номутаноҳии модда, тасдиқи нисбияти калону хурд, ғояи бузургиҳои бениҳоят хурди воҳидҳои физикавӣ мебошанд. Анаксагор аввалин олимест, ки кусуфу хусуфи офтобу моҳро дуруст шарҳ додааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Graham D. W., Hintz E. Anaxagoras and the solar eclipse of 478 BC
* Patzia M., ''Anaxagoras'' // The Internet of Philosophy

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфони Юнони Қадим
Анаксимандр

**Анаксима́ндри Милетӣ** (, 610 — 547/540 то м.) — табиатшинос, ҷуғрофидон, мунаҷҷим ва намояндаи фалсафаи табиати Юнони Қадим, намояндаи дуюми Мактаби Милет, шогирд, рафиқ ва ҳамқавми Фалес.

## Космология
Соли 547–546 аввалин рисолаи худ – «Дар бораи табиат»-ро нашр кард. Он масъалаҳои космогония, этиологияи хориқаҳои метереологиро дар бар мегирифт. Дар космология Анаксимандр ақида дорад, ки оламро баъди ба вуҷуд омаданаш як чизи беинтиҳои ҳамаро фарогиранда печонда гирифтааст ва баъди ҳалокаташ онро фурӯ мебарад. Ӯ ҳамчун нахустин мунаҷҷими юнонӣ нақшаи ситораҳо ва аввалин харитаи ҷуғрофиро тартиб дода буд. Ақидаи ӯ оид ба хилқат чунин аст: мавҷудот аз мояе ба вуҷуд омадаанд, ки он махлут аз аносири мухталиф аст; он моя на ранг дораду на шакл, тӯдаест дарҳами номутаноҳӣ ва бекашф, ки саросари фазоро фаро гирифтааст, оғозу анҷом надорад, азалию абадӣ ва ҳама вақт дар зиддият аст (ҳам сард асту ҳам гарм, ҳам хушку ҳам тар, доиман дар ҳолати тағйиру табаддул мебошад). Ба туфайли ҳаракати доимӣ ва тазодҳо шаклҳои конкретии ашё муттасил тағйир меёбад. Аз таъсири сардӣ ва гармӣ унсурҳо ба вуҷуд меоянд: хок сарду оташ гарм аст, об ба сардӣ ва ҳаво ба гармӣ майл мекунад. Олам аз ин чор унсур ба вуҷуд омада, рӯи ҳам ба тартиб қарор гирифтаанд. Анаксимандр дар афкори табиию илмиаш Заминро ҷирми куравӣ пиндоштааст. Ба фикри ӯ, тамоми ситорагон дар асл буданд, вале Офтоб бо мурури замон моеи онҳоро бухор кардааст, Моҳ аз Офтоб нур мегирад. Анаксимандр муътақид аст, ки ғайр аз олами моддӣ дигар оламҳо низ вуҷуд доранд. Офтоб, ба фикри Анаксимандр, аз Замин тақр. 20 ё 28 баробар бузургтар аст. Умуман, дар таълимоти Анаксимандр махсусан дар афкори космологиву табиатшиносиаш, унсурҳои диалектика мушоҳида мешаванд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Диоген Лаэртский. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. Кн.2.
* Вольф М.Н. Структура проблемы «начала» в философии Анаксимандра по доксографическим свидетельствам 
* ''Астрономия и законы космоса от RIN.RU'' — Анаксимандр Милетский
* Анаксимандр (статья из ''Новой философской энциклопедии'') 
* Апейрон (статья из ''Новой философской энциклопедии'') 
*''The Internet Encyclopedia of Philosophy'' (Dirk L. Couprie) — Anaximander

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфони Юнони Қадим
Анаксимен

**Анаксиме́ни Милетӣ** (, 585/560 — 525/502 то м., Милет) — файласуфи Юнони Қадим, намояндаи охири (сеюмин)-и Мактаби Милет, шогирди Анаксимандр.

## Таълимот
Анаксимен таълимоти ҷиддии монистиро инкишоф дод, ки мувофиқи он тамоми ашё аз ҳаво пайдо шуда, шаклҳои тағйирёфта («маҳсул»)-и он ба шумор мераванд ва дар натиҷаи ғафсу тунук шудани ҳаво ба вуҷуд меоянд. Хусусиятҳои дигари тағйирёбандаи ашё (мас., гармою сармо) аз ҳамин ҷараёни асосӣ бармеояд. Мувофиқи таълимоти космогонии Анаксимен дар натиҷаи фушурдашавии ҳаво (ба мисли намадмолӣ) аввал Замини комилан ҳамвор («тахт») пайдо мешавад, ки дар ҳаво муаллақ меистад. Сонӣ баҳрҳо, абрҳо ва дигар чизҳо пайдо мешаванд. Ҷирмҳои мунири осмонӣ дар натиҷаи бухоршавии ҷисмҳои заминӣ ба вуҷуд меояд. Онҳо ба боло баромада, табиати оташро касб мекунанд. Аъёни собита, ба фикри Анаксимен, дар осмон гӯё мехкӯб карда шуда, дигар мавҷудот, аз ҷумла Офтобу Моҳ ба мисли оташпораҳо дар ҳаво шино мекунанд. Ҳавои «беинтиҳо»-и Анаксимен манбаи нафасу ҳаёт аст, он тамоми оламро пӯшондааст ва мисли он ки нафси инсон ҷисми онро нигоҳ медорад, ҳаво ҳам тамоми оламро нигоҳ медорад. Анаксимен усули қиёсро дар таълимоташ васеъ истифода бурдааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фрагменты ранних греческих философов, т. 1. — М.: Наука, 1989. — С. 129—135.
* Лосев А. Ф. История античной эстетики. Ранняя классика. — М.: Ладомир, 1994. — С. 312—317.
* 
* Томсон Дж. Исследования по истории древнегреческого общества, т. 2. Первые философы. Пер. с англ. — М.: 1959. — С. 153—154.
* Трубецкой С. Н. Курс истории древней философии. — М.: Русский двор, 1997.
* 
* 
* 
* 

## Пайвандҳо

* Диоген Лаэртский. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. Кн.2.
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфони Юнони Қадим
Аналгетик

**Аналге́тик** (аз  «бе, зид» +  «дард»), **бедардкунанда**, **таскиндиҳанда** — доруҳои рафъи дард.

## Таснифот
Моддаҳои давоии тарзи таъсир ва сохти химиявиашон гуногунро дар бар мегиранд. Аналгетикҳо наркозӣ ва ғайринаркозӣ мешаванд. Ба аналгетикҳои наркозӣ морфин, омнопон, промедол, фентанил ва ғ. мансубанд. Онҳо ҳисси дард, аз ҷумла дарди шадидеро, ки ҳангоми зарбулат, сӯхтагӣ, сактаи дил ва ғ. пайдо мешавад, рафъ мекунанд. Аналгетикҳои наркозӣ ба интиқоли импулсҳои дард дар қисмҳои гуногуни ҳароммағз ва майна монеъ мешаванд. Ин гурӯҳи доруҳо таассуроти нохуш (тарсу ваҳм, ҳаяҷон, рӯҳафтодагӣ)-и марбут ба дардро рафъ карда, ҳисси ҳаловати ҷисмонӣ ва рӯҳӣ (ба истилоҳ эйфория) ба вуҷуд меоваранд. Дар сурати чандин бор ворид намудани миқдори муайяни аналгетикҳои наркозӣ организм ба он одат мекунад ва таъсири дардбарӣ суст мегардад. Дар натиҷаи истифодаи тӯлонии аналгетикҳо шахс мумкин аст нашъаманд шавад. Аз ин рӯ, аналгетикҳои наркозӣ зери назорати қатъӣ буда, истеъмоли онҳо маҳдуд аст. Бе таъйиноти духтур истифода бурдани онҳо ҷиноят маҳсуб мешавад. Ба аналгетикҳои ғайринаркозӣ доруҳои синтезии сохти химиявиашон гуногун (кислотаи атсетилсалитсилат, амидопирин, аналгин, бутадион, парасетамол ва ғайра) мансубанд. Таъсири онҳо нисбат ба аналгетикҳои наркозӣ суст буда, асосан зимни дарде, ки дар натиҷаи газаки узву бофтаҳои гуногун (дарди дандон, дарди газаки бандҳо, мушакҳои скелет, неврит ва ғайра) пайдо мешаванд, самарабахш аст. Чунин доруҳо табшикан ҳам мебошанд, аксарияти онҳо хосияти зидди газак ҳам доранд.

## Таъсири манфӣ
Дар натиҷаи бе маслиҳати духтур муддати зиёд истеъмол кардани аналгин, амидопирин ва бутадион ҷараёни хунофарӣ халал меёбад. Мунтазам ва худсарона истифода бурдани доруҳои кислотаи салитсилат (мас., кислотаи атсетилсалитсилат ва салитсилати натрий) луобпардаи меъдаро ба ангезиш оварда, боиси хунравии он мегардад, мӯҷиби ғуввоси гӯш, заъфи сомеа, вазнин ҷараён гирифтани баъзе бемориҳо (мас., зиқи нафас ва ғайра) мешавад. Баъзе доруҳои дигар низ, ки ба гурӯҳи аналгетикҳо мансуб нестанд, метавонанд дардро рафъ кунанд. Чунончи, ҳисси дарде, ки бо ташаннуҷи мушакҳои суфтаи узвҳои дарунӣ алоқаманд аст, аз таъсири атропин, доруҳои шобезак (белладонна), папаверин, но-шпа ва ғ. кам мешавад. Барои рафъи дарде, ки дар натиҷаи ташаннуҷи рагҳо пайдо шудааст, доруҳои васеъкунандаи рагҳо бештар манфиат мебахшанд. Аз ҷумла дарди аз зиқи дил пайдошударо бо доруҳое, ки гардиши хунро дар дил беҳтар мегардонанд (нитроглитсерин) паст карда, дарди сарро, ки ба ғалаёни хун вобаста аст, бо доруҳои фишоршикан рафъ месозанд. Дар аснои дарди шикаме, ки аз сабаби ғуншавии бод дар рӯда пайдо шудааст, доруҳои бод-рон (мас., оби шибит ва ғайра) ё карболен (доруе, ки бодро ба худ мекашад) манфиат меоранд. Бе таъйиноти духтур ва то аниқ муайян намудани сабаби ҳисси дард истеъмол кардани аналгетикҳо мумкин нест.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* *Четли Э*. Проблемные лекарства 

## Сарчашма
* 

*
Гурӯҳ:Дард
Анализатори спектр

**Анализатори спектр**, **таҳлилгари тайф** — асбобест барои мушоҳида ва чен кардани тақсимоти нисбии энергияи лаппишҳои электрикӣ (электромагнитӣ) дар фосилаи муайяни басомад.

Анализатори спектрро аз рӯи фосилаи басомадҳо (пастбасомад, радиобасомад ва басомадҳои оптикӣ), тарзи кор (мувозӣ ва пайдарпай), тарзи коркарди маълумоти ченкунӣ ва пешниҳоди натиҷаҳо (қиёсӣ ва рақамӣ), тарзи таҳлил (скалярӣ ва векторӣ) тасниф мекунанд. Анализатори тайф барои муайян кардани амплитуда ва басомади унсурҳои спектрӣ, ки ба таркиби раванди таҳлилшаванда дохил мешаванд, имкон медиҳад. Тавсифоти асосии чунин анализатор қобилияти тафриқавии он мебошад. Анализатори спектри пастбасомад дар акустика, мас., ҳангоми таҳқиқи шав-шув дар тарҳрезӣ ва истифодаи таҷҳизоти радио истифода мешавад. Анализатори радиобасомад дар фосилаи аз якчанд килоҳертс (кҲс) то садҳо гигаҳертс (ГҲс) кор мекунад. Чунин анализатор барои таҳлили хосиятҳои радиосигналҳо, таҳқиқи тавсифоти таҷҳизоти радио истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таҳлил
Дастгоҳи ҳиссӣ

**Анализаторҳо дар биология** (системаи сенсорӣ) — унсурҳои мураккаби анатомию физиологӣ, ки ангезаҳои ҳайвоноту одамро дарк ва таҳлил мекунанд. Аҳамияти биологии анализаторҳо хеле калон аст. Онҳо вокуниши организмро ба тағйироти шароит таъмин месозанд, баҳри мутобиқати организм ба муҳит ва устувории муҳити дохилии он мусоидат менамоянд. Мафҳуми анализаторҳоро ба физиология олими рус И. П. Павлов дохил кардааст. Усули рефлексҳои шартӣ барои омӯзиши фаъолияти анализатории ҳайвонот ва одам имконияти мусоид фароҳам овард.

Анализаторҳо аз даррок (ретсептор), қисми гузаронанда, ки ахборро интиқол медиҳад ва маркази олӣ (гурӯҳи нейронҳои қишри мағзи сар) иборатанд. Ба даррокҳои анализаторҳо узвҳои ҳис (босира, сомеа, зоиқа, ломиса ва ғайра) ва ташкилаҳои махсус дар узвҳо, бофтаҳо, банду буғум, рагҳо ва мушакҳо мансубанд. Дастгоҳи ретсепторӣ бинобар сохтори махсус доштанаш навъҳои муайяни ангезишро дарк ва нисбати онҳо ҳассосияти баланд зоҳир мекунад. Қисми гузаронандаи анализаторҳо аз асаби канорӣ ва ҳуҷайраҳои асаб таркиб ёфтааст. Ин ҳуҷайраҳо дар системаи асаби марказӣ ҷойгир шудаанд (ба ғайр аз ду нейрони аввали босира, шомма ва сомеаи анализаторҳо, ки дар қисми канории узвҳои мазкур воқеанд). Таҳлили таъсири ангезандаҳо ба организм дар канор оғоз ёфта, таҳлили пурраи он дар қисми марказии анализаторҳо – нимкураҳои калони мағзи сар ба итмом мерасад. Анализаторҳо дар танзим ва фаъолияти худтанзими узвҳо, системаҳои физиологӣ ва ягонагии организм аҳамияти калон доранд. Фаъолияти таҳлилию синтезии нимкураҳои калони мағзи сар асоси фаъолияти олии асабро ташкил медиҳад.

Омӯзиши анализаторҳо барои физиология, философия, психология, тиб ва ғ. аҳамияти назариявӣ ва амалӣ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дастгоҳи асаб
Гурӯҳ:Дастгоҳҳои ҳиссӣ
Анаконда

**Анаконда** () — навъе аз морҳои азим.

Дарозиаш 6–7 (баъзан то 9) м. Баданаш пулакчаҳои ҳамвори ҷилодор дорад. Рангаш хокистарии зардтоб, ба дарозии бадан ду қатор холҳои ҷигарранг мавҷуданд. Сӯрохии биниаш пӯшида мешавад. Дар соҳили дарёҳо, кӯлҳо ва ботлоқзорҳои Бразилия ва Гвиана зиндагӣ мекунад. Нағз шино карда, қисми зиёди ҳаёти худро дар об мегузаронад. Ғизояш моҳӣ, бачаи аллигатор, парандаҳо ва ҷонварони хурд. Ба одам кам ҳамла мекунад. Дар вақтҳои хушксолӣ зери лойқа даромада карахт мешавад. Анаконда даҳҳо бача мезояд, баъзан тухм мегузорад. Анакондаро барои пӯст, гӯшт ва равғанаш шикор мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Жизнь животных. В 6 т. Т. 4. — М., 1971. — С. 340—342.
* *[[Акимушкин Игорь Иванович|Акимушкин И. И.]]* Мир животных. Т. 4. Рассказы о змеях, крокодилах, черепахах, лягушках, рыбах / Серия Эврика. — М.: «Молодая гвардия», 1974. — С. 280. — 320 с.
* *Акимушкин И. И.* Причуды природы. — М.: Мысль, 1981. — с. 186—189.
* *Биокка Этторе.* Яноама. — М.: Мысль, 1972. — с. 31-32.
* *Бломберг Ральф.* В поисках анаконды / Пер. со швед. Л. Л. Жданова. — М.: Детская литература, 1958. — 160 с.: ил.
* *Бломберг Ральф.* Змеи-гиганты и страшные ящеры / Пер. со швед. Л. Л. Жданова. — М.: Знание, 1966. — 64 с.: ил.
* *Даль Георг.* Последняя река. 20 лет в дебрях Колумбии / Пер. со швед. Л. Л. Жданова. — М.: Мысль, 1972. — 192 с.: ил.
* *[[Фосетт, Перси|Фосетт Перси]].* Неоконченное путешествие. — М.: Мысль, 1975. — с. 116—117.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Морҳо
Анадолӣ

**Анадолӣ** — навъе аз олуболу. Аслан аз Осиёи Марказӣ аст.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Дарахташ қадбаланд (беш аз 4,5 м), устувонашакл, зудсабз; дар 4—5-солагӣ самар медиҳад. Шохҳояш парешон; баргаш майдаи байзашакл, сабзи баланд, думчааш ғафс (дарозиаш то 20 мм). Мевааш думчадарози (50 мм) миёнаҳаҷми лӯнда, пӯсташ маҳин, рангаш сурхи сиёҳтоб, мағзаш мулоими сероб, таъмаш нордони гуворо, донакаш ҳаҷман миёна (8x9 мм). Дарахти анадолӣ серҳосил буда, дар 7—8-солагӣ 30—35 кг, дар 20—25-солагӣ 50 — 80 кг мева медиҳад (охири июн — аввали июл пухта мерасад). Онро барои тархӯрӣ, тайёр кардани мураббо, шарбат ва афшура истифода мебаранд.

## Парвариш
Барои парвариши анадолӣ иқлими Тоҷикистон мувофиқ аст. Анадолӣ ба сармо ва хушкӣ тобовар буда, то 35 сол умр мебинад. Дар мавриди бо олуболуҳои навъи Подбелский, Гриоти украинӣ, Лотовка якҷоя шинондан ҳосили хуб медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои олуболу
Сӯхторхомӯшкунак

Ин вожа якчанд мазмунҳо дорад;
***Сӯхторхомӯшкунак**
***Оташхомӯшкунак**
***Оташкушак**-вожаҳои тоҷикӣ мебошанд.
***Сӯхторхомӯшкунак** ашёест, ки бо пошидани маводи махсус оташро нест мекунад. Сӯхторхомӯшкунак-барои хомӯш кардани оташ истифода бурда мешавад. Сӯхторхомӯшкунакҳои дастӣ одатан балонҳои силиндршакли сурх ва иборат аз сопла, шланг мешаванд. Ҳангоми ба кор андохтани сӯхторхомӯшкунак аз соплаи вай бо фишори баланд маводе хориҷ мешавад, ки қобилияти хомӯш кардани оташро дорад. Таркиби сӯхторхомӯшкунакҳо аз маводҳои зерин иборат аст; кафк, об, пайвастагиҳои кимиёвӣ дар шакли хока, инчунин диоксиди карбон, азот ва дигар газҳои кимиёвӣ-инертӣ. Мувофиқи қонунгузории аксарияти кишварҳо, оташхомӯшкунак бояд дар ҳама корхонаҳо ва нақлиётҳо мавҷуд бошад. Оташхомӯшкунаки кафкӣ аз тарафи ихтироъкори россиягӣ, Александр Лоран дар соли 1904 ихтироъ карда шудааст.

Навъҳои сӯхторхомӯшкунак: 
*автоматикӣ;
*дастӣ;
*универсалӣ.

## Адабиёт
*Фарҳанги тафсири забони тоҷикӣ, зери таҳрири С.Назарзода, А.Сангинов, ш.Душанбе-с.2008, ҷилди дуюм, саҳифаи 41/Оташкушак.
## Пайвандҳо
*https://red-fire.ru/?_e_pi_=7%2CPAGE_ID10%2C2888000438 

## Эзоҳ
Ин мақола дар асоси мақолаи **Огнетушитель**, аз Википедияи русӣ тартиб дода шудааст.

Гурӯҳ:Сӯхтор
Дилшод Сайфиддинов

**Сайфиддинов Дилшод**— варзишгар, таэквондобоз, «Устоди варзиши дараҷаи байналхалқӣ», «Устоди хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон». Соли 1985 дар шаҳри Душанбе, Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Бародари Сайфиддинов Далер мебошад. Аз соли 2007 дар ИМА зиндагӣ мекунад. Дар Донишгоҳи Техасс, факултаи «Муҳандисӣ-компютерӣ» таҳсил кардааст.

## Дастовардҳои варзишӣ

*1.Чемпиони Ҷаҳон дар солҳои  2003 ва 2007.
*2.Чемпиони Осиё дар солҳои 2002 ва 2006.
*3.Чемпиони Бозиҳои Умумиҷаҳонии Ҷавонон дар шаҳри Москва, дар соли 1998.
*4.Ғолиби Ҷоми Аврупо дар солҳои 2000, 2001, 2003, 2004 ва 2006.
*5.Дорандаи камарбанди сиёҳ III дан.
Тарбиятгирифтаи Федератсияи Таеквондо ва Кикбоксинги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

## Сарчашмаҳо
*http://www.toptj.com/news/2012/7/4/dilshod_sayfiddinov_laquo_treniruyus_dlya_sebya_raquo 
*https://web.archive.org/web/20130227033845/http://www.taekwon-do.tj/index.php/ru/about-federation/pride-of-the-federation?_e_pi_=7%2CPAGE_ID10%2C7047596868

## Пайвандҳо
*.http://www.taekwon-do.tg
## Эзоҳ
Ин мақола дар асоси мақолаи **Дилшод Сайфиддинов**, аз Википедияи русӣ тартиб дода шудааст.
Харрот

*Ин ибора якчанд маъноҳо дорад*

***Харрот**, он ки ба воситаи дастгоҳи махсус, дастгоҳи харротӣ, аз металл ва чӯб ё дигар масолеҳҳо олотҳои гуногунро тарошида месозад.
*харроти металлтарош;
*харроти чӯбтарош, дуредгар.
***Харрот** бо забони русӣ **Токарь** — коргаре, ки дар дастгоҳи харротӣ кор мекунад, мутахассис барои корҳои харротӣ — коркард, тарошидани металли даврзананда ё асбобҳои бурранда, коркарди чӯб, металл, пластмасса ва ғайраҳоро иҷро мекунад. Чор навъҳои асосии касби харротӣ инҳоянд: токарь-винторезщик, токарь-карусельщик, токарь-расточник, инчунин станочник широкого профиля. Дар СССР ихтисоси токарь-универсал низ вуҷуд дошт.

## Адабиёт
*Фарҳанги тафсири забони тоҷикӣ, зери таҳрири С.Назарзода, А.Сангинов, ш.Душанбе-с.2008, ҷилди дуюм, саҳифаи 428/Харрот

Гурӯҳ:Пешаҳои филизкорӣ
Пистамазор

**Пистамазор -** деҳа дар Ҷамоати Зиракӣ, ноҳияи Кӯлоб, вилояти Хатлон, Ҷумҳурии Тоҷикистон. Мазмуни номи ин деҳа аз вожаҳои тоҷикии *писта* ва *мазор* омадааст. Номи пештарааш **Коммуна**. Аҳолиаш дар соли 2010 аз 872 нафар иборат буд.

## Пайвандҳо
*http://tojkiston.ucoz.ru/index/dekha_kommuna/0-1161
*http://maps.vlasenko.net/smtm200/j-42-22.jpg
*http://tojkiston.ucoz.ru/index/dzhamoat_ziraki/0-1151
Гурӯҳ:Ҷамоати Зиракӣ
Гулобод

**Гулобод** () — шаҳрак дар вилояти Самарқанди Ӯзбекистон аст. Маркази маъмурии ноҳияи Самарқанд аст.  Аҳолии он дар соли 1989 779 нафар,  ва дар соли 2016 5700 нафар буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Самарқанд
Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018

**Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018** (, ) — 21-ум ҷоми ҷаҳонии ФИФА, аз рӯи нақша аз 14 июн то 15 июли соли 2018 дар Русия баргузор гардида буд.. Русия дар таърих якумин маротиба дар майдонҳои футболи хеш мусобиқаи ҷаҳонии футболро мегузаронад, ғайр аз он аввалин маротиба ингуна мусобиқаи байналмилалии футбол дар мамолики Аврупои-Шарқӣ баргузор мегардад.

## Дастаҳо

;АФК (5)
*  (36)
*  (37)
*  (61)
*  (67)
*  (57)

;КАФ (5)
*  (45)
*  (41)
*  (48)
*  (27)
*  (21)

;КОНКАКАФ (3)
*  (23)
*  (15)
*  (55)

;КОМНЕБОЛ (5)
*  (5)
*  (2)
*  (16)
*  (11)
*  (14)

;ОФК (0)
* *Ҳеч дастае аз квалификатсия нагузашт*

;УЕФА (14)
*  (3)
*  (20)
*  (=12)
*  (=12)
*  (7)
*  (1)
*  (22)
*  (8)
*  (4)
*  (70) (соҳиб)
*  (34)
*  (10)
*  (24)
*  (6)

## Маконҳо
Бо ҳамаи варзишгоҳҳои ҷоми ҷамҳони футбол 2018 дар Русия шартномаҳои давлатӣ дар таърихи 26 декабри соли 2014 имзо карда шуд. Пас аз он 12 варзишгоҳ дар 11 шаҳрҳои Русия сохта ва таъмир карда шуданд.

Мусобиқаи кушодашавӣ ва финал дар Маскав дар варзишгоҳи «Лужники» баргузор мегардад.

### Варзишгоҳҳо

### Қароргоҳи дастаҳо

## Давраи гурӯҳӣ
Ҳамаи вақтҳо бо вақти Тоҷикистонӣ ҳамроҳи вақти минтақаи мувофиқ дар ҷои гузаронидани мусобиқаҳо оварда шудаанд.

### Меъёри квалификатсияи дастаҳо

### Гурӯҳи A

----

----

### Гурӯҳи B

----

----

### Гурӯҳи C

----

----

### Гурӯҳи D

----

----

### Гурӯҳи E

----

----

### Гурӯҳи F

----

----

### Гурӯҳи G

----

----

### Гурӯҳи H

----

----

## Плей-офф

### Брэкет

### 1/8 финал

----

----

----

----

----

----

----

### 1/4 финал

----

----

----

### Нимфинал

----

### Ҷои сеюми плей-офф

## Пайвандҳо
## Нигаред
* Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* FIFA.com 
* Welcome2018.com 

Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018
Гурӯҳ:2018 дар футбол
Гурӯҳ:Мусобиқаҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол
Сӯхтор

мини|250пкс|<center>Сӯхтор</center>
мини|250пкс|Сӯхтор дар Москва 11 майи соли 2009
**Сӯхтор** — ҳолати идоранашавандаи сар задани оташ мебошад, ки хисороти молӣ мерасонад ва ба ҳаёти инсоният, ҳайвонот хатар дорад.

## Сабабҳои сар задани сӯхтор
*риоя накардани истифодабарии таҷҳизотҳои истеҳсоли ва электрикӣ;
*эҳтиёт накардан ҳангоми кор бо оташ;
*худ ба худ сӯхтани маводу масолеҳҳо;
*мавҷҳои раъду барқ;
*оташфишонӣ, амалиётҳои ҷангӣ;
*истифодабарии нодурусти таҷҳизотҳои газ;
*шуоҳои офтоб, ҳангоми амал кардани системаҳои гуногуни оптикӣ.

## Навъҳои сӯхтор ва ҷойҳои сарзадани он
*сӯхтор дар воситаҳои нақлиёт;
*сӯхторҳои дашту саҳроҳо;
*сӯхторҳои зеризаминӣ дар кону маъданҳо;
*сӯхторҳои ҷангалҳо ва торф;
*сӯхторҳои техникӣ ва технологӣ (дар манбаъҳо, стансияҳои атомӣ электрикӣ (САЭ), электростансияҳо ва ғайра);
*сӯхтор дар биноҳо ва иншоотҳо: 
*берунӣ (кушода), дар онҳо алангаи оташ ва дуд нағз намоён мешавад;
*дарунӣ (пӯшида), паҳншавии оташ бо роҳҳои ноаён маънидод мешавад.
*сӯхторҳои хонагӣ.

## Пайвандҳо
*Оташ
*Сӯхторхомӯшкунак

## Адабиёт
*Пожары//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). —СПб., 1890—1907.

## Эзоҳ
Ин мақола дар асоси Википедияи русӣ навишта шудааст.

Гурӯҳ:Сӯхтор
Гурӯҳ:Ҳолатҳои фавқулода
Гурӯҳ:Офатҳои табиӣ
Хӯҷаи Нур

**Хӯҷаи Нур**-деҳа, дар Ҷамоати Боғгаӣ, ноҳияи Муъминобод, вилояти Хатлон, Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аҳолии ин деҳа асосан ба боғдорӣ, кишоварзӣ ва чорвопарварӣ машғуланд. Номи пештара-**Хоҷаи Нур**.

## Пайвандҳо
*http://www.president.tj/node/13256
*Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — с. 90-92ISBN 978-99947-33-54-5
Анадир (мазмунҳо)

**Анадир**:
* **[[Анадир]]** — маркази маъмурии Округи худмухтори Чукотка.
* **[[Анадир (дарё)|Анадир]]** — дарё дар Чукотка.
Анаплазма

**Анаплазма** () — як навъи мавҷудоти ба чашм ноаён.

Дар ҳайвонот (гов, асп, хар, шутур, буз, гӯсфанд, саг, хук, гурба, оҳу, ғизол, шоҳбарзагов ва ғайра) касалии анаплазмозро ба вуҷуд меоварад. Анаплазмаҳо 3 намуд мешаванд: A. marginale, A. centrale (дар чорвои калон) ва A. ovis (дар моли майда). Анаплазмаҳои чорвои калон ва моли майда ба якдигар монанд мебошанд. Анаплазмаҳо сохти мураккаб (бо микроскопи электронӣ дидан мумкин) дошта, дар эритроситҳои хун паразитӣ мекунанд. Онҳоро канаву ҳашароти касалигузарони чарогоҳ паҳн менамоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Rickettsiales
Анаплазмоз

**Анаплазмоз** — касалии сироятии ҳайвонот. Анаплазмозро анаплазмаҳо ба вуҷуд меоваранд.

Ба анаплазмоз гов, асп, хачир, хар, шутур, хук, буз, гӯсфанд, саг, гурба, оҳу, ғизол, архар, шоҳбарзагов ва ғ. гирифтор мешаванд. Анаплазмаҳо ба харгӯш, мушу калламуш, хаз ва чӯҷаҳо таъсир намерасонанд. Анаплазмозро дар Тоҷикистон бори аввал соли 1948 Б. В. Лотоский ва М. А. Сиротенко ташхис намудаанд. Касалӣ бештар баҳору тобистон авҷ мегирад. Олимони ҷумҳурӣ намуд ва миқдори канаҳои касалигузарон, мавсим ва паҳншавии онҳоро дар водии Вахш омӯхта, ба хулоса омаданд, ки интиқолдиҳандаи асосии онҳо канаи B. oonhius calcoratus мебошад. Он бештар дар дарёбодҳо, соҳили канал ва буттазору туғайзор дучор омада, аз апр. то окт. дар бадани чорвои калон зиндагӣ мекунад. Солҳои охир дар натиҷаи андешидани тадбирҳои зарурӣ (обёрӣ намудани заминҳои нав) канаҳои касалигузарон кам мешаванд. Анаплазмаҳо баъди ба организми ҳайвон ворид шудан, дар рагҳои хун паҳн мегарданд. Дар натиҷа мубодилаи моддаҳо вайрон, кори дил номураттаб, чорво харобу лоғар мешавад, камхунӣ ба вуҷуд меояд. Давраи ниҳони (инкубатсионӣ)-и касалӣ 3-6 ҳафта (баъзан 3 моҳ) аст. Луобпардаҳо аввал каме зардча, сипас сафедранг, ғадудҳои лимфа васеъ, нафасгирӣ душвор, гемоглобини хун 4-5 маротиба кам шуда, гардан ва шикам варам мекунанд. Ҳайвони касал мехобад. Анаплазмозро бо истифода аз антибиотикҳо табобат менамоянд. Ба чорвое, ки камхун шудааст, хлориди кобалт ва сулфиди мис додан лозим. Барои муолиҷаи анаплазмоз истифодаи гемоспоридин, сулфантрол, беринил, витамини В12 ҳам муфид аст. Нобуд кардани канаҳо ва ҳашароти касалигузарон, ҳангоми хунгирӣ риоя намудани қоидаҳои антисептикӣ ва асептикӣ, бо маҳлули 1-фоизаи хлорофос шустани чорво (ҳар ҳафта, аз март то ноябр) тадбирҳои пешгирии анаплазмоз мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абрамов И. В., Анаплазмозы животных, М., 1965;
* Степанова Н. И., Протозойные болезни сельскохозяйственных животных, М., 1982;
* Ятусевич А. И., Рачковская И. В., Каплич В. М., Ветеринарная и медицинская паразитология. Энциклопедический справочник, М., 2001;
* Акбаев М. Ш., Паразитология и инвазионные болезни животных, М., 2003.
* Goodman, J. L. Human Granulocytic Anaplasmosis (Ehrlichiosis) // J. L. Goodman, D. T. Dennis, D. E. Sonenshine (eds) *Tick-Borne Diseases of Humans*. Washington, D.C.: ASM Press, 2005, pp.&nbsp;218–238.
* Hagan, W. A., Timoney, J. F. Hagan and Bruner’s Microbiology and Infectious Diseases of Domestic Animals. Cornell: Cornell University Press, 1988.
* Lashley, F. R. Lyme Disease, Ehrlichiosis, Anaplasmosis and Babeosis // F. R. Lashley, J. D. Durham. *Emerging Infectious Diseases^ Trends and Issues*. NY: Springer, 2007.
* Murray, Patrick R.; Rosenthal, Ken S.; Pfaller, Michael A. *Medical Microbiology*, Fifth Edition. United States: Elsevier Mosby, 2005.
* Ristic, M. *Diseases of Cattle in the Tropics*. NY: Springer, 1982.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои хун
Бозпайвандӣ

**Анастомо́з** (аз  — сӯрохӣ, баромад) — дар ҳайвонот — пайвасти байни асабҳо, мушакҳо, рагҳои хун ё лимфа.

Анастомоз новобаста аз ҳосил шудани шабакаи капиллярии байни артерия ва венаҳо дар танзими хунтаъминшавии узвҳо ёрӣ мерасонад. Дар клиника анастомоз гуфта пайванди сунъӣ ё дар натиҷаи беморӣ ба вуҷуд омадаи байни узвҳои найчашаклро меноманд. Анастомоз дар рустаниҳои олиташаккул маънои пайванди байни сохторҳои найчашакл (мас., рагҳои рӯи барг)-ро дорад. Он дар занбӯруғҳо васлгоҳи ду гифи занбӯруғреша аст, ки дар натиҷаи норасоии ғизо ташаккул ёфта, баҳри ҳосил шудани митселияи диплоидӣ ва гетерокариони митселияи гаплоидӣ роли муҳим мебозад, зеро ба воситаи анастомоз ядро аз як ҳуҷайра ба ҳуҷайраи дигар мегузарад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Колбадшиносӣ
Гурӯҳ:Ҷарроҳия
Гурӯҳ:Ангиология
Гурӯҳ:Узвҳои ҳозима
Гурӯҳ:Биологияи таҳаввулӣ
Анатаз

**Анатаз** (аз  — «ҷазб кардан»), **октаэдрит** — минерал, яке аз се модификатсияи полиморфии табиии дуоксиди титан.

Формулаи химиявиаш TiO2. Дар системаи тетрагоналӣ кристалбандӣ мекунад. Сахтиаш аз рӯи шкалаи минералогӣ 5–6,0, зичиаш 3820 – 3950 кг/м2. Ғашҳои оҳан, баъзан сурб ва ниобий дорад (то 2,16 % Nb2O5). Кристаллҳояш майдаи (то 1 см) нӯгтези дипиримидалӣ ва инчунин лавҳагӣ ё призмавӣ мешаванд. Рангаш сабзи зардчатоб то сиёҳтоб (визерит) ё кабуди хокистарӣ то сиёҳ. Ҷилояш равшан, алмосмонанд. Ҳангоми то ҳарорати 620 – 6500C гарм кардан ба рутил табдил меёбад. Дар «рагҳои» гидротермалии навъи махсуси «алпӣ» дар ҷинсҳои метаморфӣ ва чун маҳсули вайроншавии илменит вомехӯрад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои титан
Гурӯҳ:Оксидҳои титан
Маҳалла

*Ин вожа якчанд маъноҳо дорад*:
**Маҳалла**-қитъае дар шаҳр ё деҳа, ки аз якчанд кӯча иборат аст;
*роҳи даруни шаҳр;
*кӯча;
*гузар;
*кӯй.

## Адабиёт
thumb|ноҳияи шаҳр
* Фарҳанги тафсири забони тоҷикӣ, зери таҳрири С.Назарзода, А.Сангинов, ш.Душанбе-с.2008/Маҳалла.
* Фарҳанги забони тоҷикӣ, аз асри X то ибтидои асри XX, зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов/Маҳалла.
Анатоксин

**Анатоксин** (Anatoxinum), **токсоид** — ҳосилаи безарари токсин, ки хосияти антигенӣ ва иммуногении онро гум накардааст. 

Анатоксинро бо роҳи дар 37 — 40°С бо ёрии формалин безарар гардондани токсин ҳосил мекунанд. Анатоксини барои иммунизатсияи одамон зарурро соли 1923 иммунологи франсавӣ Гастон Рамон ҳосил кардааст. Барои пешгирии бемориҳои кузоз ва гулӯзиндонак (дифтерия) анатоксини зидди кузоз ва зидди дифтерияро истифода мебаранд. Анатоксинҳои стафилококкӣ, ботулинӣ, дизентериявӣ, зиддизаҳрӣ ва ғ. низ мавҷуданд. Анатоксинро барои иммунизатсияи аспҳо (бо мақсади аз онҳо гирифтани зардоби антитоксинӣ барои табобат) низ кор мефармоянд.

## Ҳамчунин нигаред
* Антитоксинҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иммунология
Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ
Анамнез

**Ана́мнез** (аз  — хотира, ёддошт) — собиқаи ҳоли тиббӣ, маълумот роҷеъ ба шароити ҳаёт ва таърихи беморӣ, ки онро худи бемор ва ё шахсони бо ӯ шинос ба духтур баён мекунанд.

Анамнез яке аз усулҳои муҳимтарини тадқиқот буда, имкон медиҳад, ки беморӣ дуруст ташхис карда шавад. Анамнез шикояту эҳсоси бемор, маълумот оид ба ибтидои беморӣ ва ҷараёни минбаъдаи он, ҳаёти пеш аз беморӣ, ирсият, бемориҳои аз cap гузаронида, вазъияти оилавӣ, одатҳои бад (майпарастӣ, тамокукашӣ ва ғайра), шароити зиндагию меҳнат ва ғайраро дар бар мегирад. Анамнези умумӣ ва анамнези хоси бемориро фарқ мекунанд. Ба анамнези умумӣ маълумоти зерин тааллуқ доранд: бемориҳои волидон ва хешу ақрабо (бемориҳои ирсӣ, омосҳои саратонӣ, амрози рӯҳӣ, сил, сифилис ва ғайра), тарзи ҳаёт (вазъи оилавӣ, хӯрду хӯрок), ҳаёти ҷинсӣ, шароити кору маишат ва ғ. Ба анамнези хоси беморӣ маълумот роҷеъ ба оғози беморӣ, ҷараён ва табобати он то давраи таҳқиқ мансуб мебошанд. Маълумоти нодуруст боиси ташхиси ғалат ва муолиҷаи бесамари бемор мегардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ташхиси тиббӣ
Вишванатан Ананд

**Вишваната́н** (**Ви́ши**) **Ана́нд** (; тав. 11 декабри 1969, Мадрас, ҳозира Ченнаи, Ҳиндустон) — шоҳмотбози машҳури ҳинду, гроссмейстер (1988), чемпиони ҷаҳон аз рӯи версияи Федератсияи байналхалқии шоҳмот (ФИДЕ) (2000—2002), чемпиони 15-уми ҷаҳон (2007—2013), чемпиони кунунии ҷаҳон аз рӯи рапид.

## Зиндагинома
Ба шоҳмотбозӣ аз 6-солагӣ шурӯъ кардааст; аввалин устоди ӯ модараш буд. Баъд Вишванатан Ананд пурзӯртарин шоҳмотбози Ҳиндустон гардид. Соли 1983 дар мусобиқаи наврасони Ҳиндустон ғолиб омад. Вишванатан Ананд ҷавонтарин шоҳмотбози Ҳиндустон буд, ки дар 14-солагӣ унвони устоди байналмилалиро соҳиб гашт. Дар 16-солагӣ чемпиони Ҳиндустон шуд ва дар оянда ин унвонро ду бори дигар ба даст овард. Соли 1988 Вишванатан Ананд дар Ҳиндустон нахустин гроссмейстери байналмилалӣ шуд. Вишванатан Ананд пайиҳам дар се мусобиқаи «шоҳмоти пешрафта» (1999, 2000 ва 2001, дар шаҳри Леони Испания) ғолиб омадааст. Дар чемпионати якум ва дуюми Ҷоми ҷаҳони Федератсияи байналмилалии шоҳмот (ФБШ) ғолиб гардид (2000, Хитой; 2002, Ҳиндустон). Соли 2000 дар чемпионати ҷаҳон оид ба намуди системаи нокаут ғалаба ба даст оварда, чемпиони ҷаҳон дар версияи ФБШ гашт. Октябри 2000 ФБШ мусобиқаи бозии сареи шоҳмотро ташкил кард (Фаронса), ки Вишванатан Ананд дар даври ниҳоӣ В. Крамникро мағлуб сохта, ғолиби ин мусобиқа гардид. Вишванатан Ананд 11 бор ғолиби мусобиқаи машҳури бозии сареи шоҳмот шудааст. Ӯ аз соли 2007 чемпиони ҷаҳон тибқи версияи ФБШ буда, дар мусобиқаҳои солҳои 2008 ва 2010 ин мақомро ҳифз намудааст.Вишванатан Ананд 6 бор ҳамчун шоҳмотбози беҳтарини сол ҷоизаи «Оскари шоҳмот»-ро соҳиб шудааст (1997, 1998, 2003, 2004, 2007, 2008). В. яке аз 6 шоҳмотбози таърихи шоҳмот аст, ки то кунун (2014) ба рейтинги болотар аз 2800 расидааст (ҳамроҳи Б. Фишер, Г. Карпов, В. Топалов, В. Крамник ва М. Карлсон). Вишванатан Ананд ба қавли гроссмейстер П. Свидлер «дар санъати дифоъ дар ҷаҳон беназир аст».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шахматы. Энциклопедический словарь. М., 1990;
* Калиниченко Н. М. Виши Ананд: Лучшие партии. Серия: Элита современных шахмат. Астрель, 2004;
* Вишванатан Ананд. Мои лучшие партии. Шахматная исповедь чемпиона мира. М., 2009.	

## Сарчашма
*
Анафилаксия

**Анафилакси́я** (аз  «аз нав» ва  «беҳимоятӣ») — як намуди реаксияи аллергӣ, ки ҳангоми такроран ба организм ба воситаи пӯст ё мушак (на ба воситаи узвҳои ҳозима) ворид намудани баъзе моддаҳои аллергиязо ба вуҷуд меоянд.

Анафилаксия дар намуди реаксияи умумӣ ё ҷузъӣ (мас., чун иллати пӯст) зоҳир мешавад. Реаксияи умумию хеле аёни организмро сактаи анафилаксӣ меноманд. Зуҳуроти гуногуни анафилаксия, аз ҷумла сактаи анафилаксӣ, дар натиҷаи истеъмоли баъзе доруҳо, неш задани занбӯри асал, орую говзанбӯр, ба роҳи нафас афтодани гарди рустаниҳо (агар баъди тадохули пештараи аллерген организм нисбат ба он ҳассос шуда бошад) ба вуҷуд меояд. Душвор гардидани нафаскашӣ, паст шудани фишори хун ва беҳушӣ аломатҳои асосии сактаи анафилаксӣ мебошанд. Ҳангоми сактаи анафилаксӣ бемор ба ёрии таъҷилии тиббӣ мӯҳтоҷ аст.

## Пешгирӣ
Бе тавсияи духтур истеъмол накардани доруҳо (беназорат истеъмол кардани онҳо боиси баланд шудани ҳассосияти организм мегардад); агар ҳангоми истеъмоли дору ин ё он реаксияи аллергӣ (обварам, саглес ва ғайра) рӯй диҳад, албатта ба духтур муроҷиат кардан лозим аст.

Бо мақсади табобати анафилаксия адреналин, эфедрин, доруҳои гормонӣ ва ғайраро кор мефармоянд.

## Ҳамчунин нигаред
* Аллергия

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тагоченко В. К., Педиатру на каждый день (справочник по лекарственной терапии), М., 1997;
* Лесков В. П., Чередеев А. Н., Горлина Н. К., Клиническая иммунология для врачей, М., 1997.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аллергология
Анаэробиоз

**Анаэробиоз** (аз  — ҳиссачаи инкорӣ,  — ҳаво ва  — ҳаёт), **аноксибиоз** ( — оксиген) — қобилияти бидуни мавҷудияти оксиген маҳфуз мондану инкишоф ёфтани микроорганизмҳо.

Чунин мавҷудот барои ҳаёти худ аз ҳисоби амалиёти таҷзияи моддаҳои органикӣ ва ноорганикӣ ғизо мегиранд. Дар шароити анаэробӣ субстрат фақат қисман оксид шуда, моддаҳое ҳосил мегарданд, ки ҳанӯз қисми зиёди энергияи худро нигоҳ медоранд (спиртҳо, кислотаҳои органикӣ ва ғайра). Бинобар ин, анаэробиоз ҳамчун як тарзи мубодилаи моддаҳо назар ба аэробиоз манфиати камтар дорад.

Анаэробиоз 3 хел мешавад:
* туршшавӣ
* нафасгирии анаэробӣ
* фотосинтези бактерияҳо

Ҳамаи онҳо барои анаэробҳо манбаи энергия мебошанд. Амалиёти табдили анаэробӣ баҳри гардиши моддаҳо дар табиат аҳамияти калон дорад.

## Ҳамчунин нигаред
* Аэробҳо
* Анаэробҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Экология
Организмҳои анаэробӣ

**Анаэробҳо** (Anaeroba) — микробҳое, ки дар муҳити беоксиген инкишоф меёбанд.

Анаэробҳо ду хел — воҷиб ва новоҷиб мешаванд. Анаэробҳои воҷиб дар муҳити беоксиген зиндагӣ мекунанд. Анаэробҳои новоҷиб ҳам дар муҳити оксигендор ва ҳам дар муҳити беоксиген афзоиш меёбанд (мас., қаламчамикроби рӯда, иерсинияҳо, стафилококкҳо, стрептококкҳо, шигеллаҳо ва ғайра). Анаэробҳо воҷибро, ки ангезандаҳои бемориҳои одаму ҳайвонот мебошанд, метавон ба ду гурӯҳ ҷудо кард: спорадор (кластридияҳо) ва беспора. Ба анаэробҳои спорадор ангезандаи ботулизм, сирояти анаэробӣ, кузоз мансубанд.

Анаэробҳои беспора ду хел — грамманфӣ ва граммусбат мешаванд (бактероидҳо, фузабактерияҳо, вейлолнеллаҳо, пептококкҳо, эубактерияҳо ва ғайра). Анаэробҳои воҷиб дар организм ҳамеша вуҷуд доранд. Онҳо як қисми микрофлораи мӯътадили одам мебошанд, вале дар мавриди фароҳам омадани шароити мусоид метавонанд боиси сар задани бемориҳои гуногун (мас., перитонит, думбали шуш ва майна, пневмония, эмпиемаи плевра, уфунат ва ғайра) шаванд. Сабаби бисёр бемориҳое, ки анаэробҳои беспора меангезанд, заиф гаштани таассури организм дар натиҷаи осебҳои гуногун, амалиёти ҷарроҳӣ, хунук хӯрдан, ихтилоли масуният (иммунитет) ва ғ. аст. Барои ҷудо намудани анаэробҳои воҷиб аз таҷҳизоти махсус, муҳити ғизоӣ, усулҳои кишти анаэробҳо ва ғ. истифода мекунанд.

## Нигаред низ
* Бактерияҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Микроорганизмҳо