open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ардавирофнома

«**Ардивирофнома**», «**Артавирознома**» — яке аз осори динии адабиёти паҳлавист, ки аз тарафи муаллифи номаълуме дар а-ҳои 6 — 7 ба забони форсии миёна (паҳлавӣ) навишта шудааст.

Мавзӯи «Ардивирофнома»-ро баёни сафари тахайюлии (фантастикӣ) Вироф ном мубади зардуштӣ ҳамроҳи Суруш ва Отар (Озар — рӯҳи оташи муқаддас) ба дунёи дигар ташкил медиҳад. Вирофро ҷамоаи мубадон аз байни 7 кас ба сабаби комилияти дониши динӣ ва ахлоқиаш фиристодаи заминиён ба он дунё интихоб мекунанд. Вироф доруи беҳушӣ хӯрда, ба хоби гарон меравад ва рӯҳи ӯ ба он дунё парвоз мекунад, то ки аз барҳақии дини зардуштия барои мардум далел орад. Рӯзи ҳафтум рӯҳи Вироф ба замин бармегардад. ӯ бедор шуда, дар назди мубадону дигар ҳаммаслакон таассуроти худро аз сафари он дунё баён намуд. Мувофиқан ба суханронии Вироф «Ардивирофнома» ба қисмҳо (фаргардҳо) ҷудо гардидааст. Дар ҳар як фаргарди Вироф аз гуноҳе ва подошу ҷазои он сухан рафтааст. Тасаввуроти эсхатологӣ (ондунёӣ), ки дар ин асар омадааст, аз масъалаҳои марказии дини зардуштия буда, ба бисёр осори адабии динии Шарқи Наздик ва Марказӣ (махсусан ба адабиёти дини ислом) таъсир расондааст, масалан, меъроҷи Муҳаммад пайғамбар (с). Сюжети «Ардивирофнома» ба «Мазҳакаи илоҳӣ»-и Данте ва «Рисолат-ул-ғуфрон»-и Абулъалои Маарӣ монанд аст. Ҷиҳати ҷолиби монандии «Ардивирофнома» ва «Мазҳакаи илоҳӣ» дар он аст, ки дар ҳар дуи онҳо тасвири дӯзах нисбат ба биҳишт муфассалтар аст. «Ардивирофнома» бо вуҷуди асари динӣ буданаш дорои хусусиятҳои адабиёти бадеӣ низ мебошад. Дар он унсурҳои адабиёти шифоҳӣ ва анъанаҳои адабиёти хаттӣ ба ҳам омехта омадаанд. Тамсилҳо, воситаҳои тасвири бадеӣ, монологу диалогҳо, иборапардозиҳои муҷаз арзиши бадеии асарро зиёд кардаанд. Умуман, «Ардивирофнома» аз ҷиҳати баландии пояи маданияти сухан ва мукаммалияти таркибу тарзи баён нисбат ба дигар осори адабиёти паҳлавӣ пурратар мебошад.

Қадимтарин нусхаи нисбатан мукаммали «Ардивирофнома» матни позандии он (ниг. Позанд) мебошад. Вале аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа нусхаи паҳлавии «Ардивирофнома», ки дутоаш то имрӯз боқӣ мондааст, аз нусхаи форсии дарии он («Ардивирофнома»-и манзум) ғанитар аст. Дар матни паҳлавӣ замони ба вуқӯъ пайвастани рӯйдодҳои ин китоб — давраи Эронро забт кардани Искандари Мақдунӣ муқаррар гардидаанд. Пас аз он ки Искандар нусхаҳои Авесторо несту нобуд кард, дар байни зардуштиён оид ба дину мазҳаб шубҳа ба миён омад. Мувофиқи нусхаи позандӣ ривояти мазкур ба давраи ҳукмронии шоҳ Виштосп тааллуқ доштааст. Нусхаи тарҷумаи форсии «Ардивирофнома» («Ардивирофнома»-и манзум) замони ин ривоятро ба давраи Ардашери Бобакон мансуб медонад. Ин нусхаест, ки дар нимаи дуюми садаи 13 Зардушт Баҳроми Пажду ба назм даровардааст. Тарзи баён дар «Ардивирофнома»-и манзум сода аст. Калимаҳои арабӣ дар он хеле каманд. Дар он аз истилоҳоти динӣ ва нуҷуми маъмул дар забони паҳлавӣ истифода шудааст. Ба ғайр аз нусхаи манзуми «Ардивирофнома»-и Пажду, чанде аз муаллифони дигар, аз ҷумла Анӯшервон писари Марзбон ва Ковус (порсҳо — пайравони зардуштия дар Ҳиндустон) «Ардивирофнома»-ро ба назм даровардаанд. «Ардивирофнома» ба забонҳои санскрит, гуҷаротӣ, англисӣ тарҷума шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Матнҳои зардуштӣ
Ардона

**Ардона**, **гулхайрии сурх**, **гулхайрии даштӣ** () — гиёҳест худрӯй аз ҷинси гули хайрӣ.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш рост (аз 60 см то 2 м қад мекашад). Баргаш сегӯша, паррадор ё панҷашакл, одатан серпашмак. Гулаш гулобӣ. Мевааш сертухм; тухмаш гурдашакл, қаҳваранги сурхтоб. Моҳҳои июн — июл гул карда тухм мебандад. Ардона, одатан, дар алафзор, ҷангали гармсер, пистазор, замини партов, канори ҷӯйбор (мавзеъҳои ҷануби Тоҷикистон, воҳаи рӯди Сир, қаторкӯҳи Туркистон, 500—900 м баландтар аз с. б.) ва чун алафи бегона дар киштзори ғалладона месабзад.

## Корбурди пизишкӣ
Ардона гиёҳи доруии маълум аст. Табибони халқӣ бо ҷӯшоби реша ва баргу гулаш дарди қафаси сина, сулфа, хунпартоӣ, дарди гулӯ ва ғайраро табобат мекунанд. Занону духтарон бо ҷӯшоби гулаш сар мешӯянд. Марҳами бех ва гулу барги ардонаро ба ҳафтпӯст, дунбал ва ғайра мебанданд. Дар тибби муосир нақеъ, қиёми хушк ва обакӣ, шарбат ва хокаи бехи онро чун доруи зидди илтиҳоб, балғамовар (асосан ҳангоми қабзияти роҳи нафас) ва иллати узвҳои ҳозима (исҳол, илтиҳоб, энтроколит) истифода мебаранд. Бо шарбати решааш баъзе доруҳоро хуштаъм мекунанд. Бехи ардона ҷузъи таркибии чанд навъ доруи наботист.
Ардона гули базеби худрӯст. Гулаш сершаҳд аст. Решаи ардона ба миқдори зиёд луоб, оҳар, моддаҳои даббоғӣ, пектин, аспарагин, бетаин, сахароза ва микроэлементҳо дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Парокандагии гуна

**Парокандагии гуна**, **ареал** (аз  — майдон, қитъа, мавзеъ) — макони ягон гуна, сарда, авлод ва дигар гурӯҳҳои систематикии гиёҳон ё ҷонварон.

Ареал ҳамаҷоя (космополитӣ) ва минтақавӣ (эндемӣ) мешавад. Намуди ареалро асосан аз рӯи сарҳади иқлим муайян мекунанд. Ҳудуди ареал ба иқлим, замин, релеф, омилҳои биологӣ ва таъсири якҷояи ҳамаи онҳо вобаста буда, дар натиҷаи тағйир ёфтани шароит ва фаъолияти хоҷагии инсон хурд мешавад. Дар ҳудуди ареал ҳайвонот ё наботот фақат дар ҳамон ҷое, ки барои ҳаёт бештар мувофиқ аст, маскун мешаванд. Миқдори намудҳои ҳайвонот ё наботот дар доираи ареал як хел нест (дар он ҷое, ки шароит мусоид аст, шумораи намудҳо зиёд мешавад). Донистани ареали олами ҳайвоноту наботот барои дуруст истифода намудани мавҷудоти фоиданок, нест кардани ҳашароти зараррасон ва ғайра аҳамияти калон дорад. Дар харита ареалро бо хати бефосила, нуқта-нуқта ва ғайра ишора мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Арендаренко, Георгий Алексеевич

**Георгий Алексеевич Арендаренко** () — мардумшиноси рус, тадқиқотчии Аморати Бухоро, генерал-майор.

## Зиндагинома
Корпуси кадетии Полтава ва Омӯзишгоҳи якуми ҳарбии Павловро хатм карда, с. 1865 ба батареяи тирандозии Оренбург фиристода мешавад. Нимаи дуюми с-ҳои 60 а. 19 «юришҳои Туркистон» оғоз гардиданд ва дар натиҷа Осиёи Миёна ба Россия ҳамроҳ шуд. А. дар фатҳи қалъаи ӯротеппа (1866) иштирок намуда, чун сардори даста дар Кӯҳистони Мастчоҳ (1875 — 76) ҷангидааст. Пас аз муҳорибаҳо А. ба корҳои маъмурӣ ҷалб гардида, ёвари раиси ӯротеппа (1866 — 67), узви комиссияи ташкилии Авлиёато (Ҷанбул; 1868), раиси суди Ҷиззах, Перовск ва уезди Туркистон (1869 — 74) буд. Муддате дар рутбаи штабс-капитан сардории туманҳои кӯҳии округи Зарафшонро ба ӯҳда дошт. Минбаъд сардори шӯъбаи Самарқандии генерал-губернатории Туркистон (1887 — 90), сардори уезди Марв (1890 — 99), генерали округи ҳарбии Туркистон (1899—1901), губернатори ҳарбии вил. Фарғона (1901 — 04) буд. А. дар раванди хизмати давлатӣ ба гӯшаю канори Аморати Бухоро сафар карда, урфу одат, анъана ва забонҳои аҳолии маҳаллиро хуб омӯхт. ӯ маълумоти фаровони мардумшиносӣ, оморӣ ва иқтисодиро оид ба манотиқи мухталифи Бухорои Шарқӣ, аз ҷумла бекигарии Ҳисор, Кӯлоб, Балҷувон, Дарвозу Қаротегин гирд оварда, мунтазам дар нашрияҳои «Туркестанские ведомости», «Восточное обозрение», «Военный сборник» ва ғ. ба табъ расондааст. Соли 1889 маълумотро ҷамъ намуда китоберо бо унвони «Досуги в Туркистане» ба табъ расонд, ки дорои маълумоти арзишманд оид ба навоҳии Тоҷикистон мебошад.

## Ҷоизаҳо
Бо чандин орденҳои русӣ, инчунин ордени тиллоии «Нишони доруссалтанаи Бухорои Шариф» (дараҷаи 1) қадр гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ареометр

thumb|Ареометр
**Ареометр** (аз юн. araios — суст, дар ин ҷо — моеъ ва …метр) — абзорест барои чен кардани зичии моеъ ва ҷисмҳои сахт.

Ареометр дар асоси қонуни Архимед сохта шудааст. Ареометрҳо ду навъ мешаванд: собитвазн ва собитҳаҷм. Бо ареометрҳои собитвазн зичии моеи тадқиқшавандаро аз рӯи дараҷаи ба моеъ ғӯтидани ареометр, ки ҳаҷми моеи фишурда баровардаи онро нишон медиҳад, муайян мекунанд. Ба ареометрҳои собитвазн ареометрҳои шаклашон бо воҳидҳои зичӣ дараҷабандишуда: лактоденсиметр (барои чен кардани миқдори равғани шир), спиртометр (барои чен кардани миқдори спирт дар об), сахарометр (барои чен кардани миқдори қанди шарбат) ва ғайра мансубанд. Денсиметрҳоро аз шиша ё металл (барои ҳароратҳои баланд) месозанд. Ареометрро, одатан, барои ягон ҳарор. муайян (дар асбоб нишон дода мешавад) дараҷа мебанданд. Бо ареометри собитҳаҷми палладор зичии ҳам моеъ ва ҳам ҷисмҳои сахтро чен мекунанд. Дар ин навъ ареометр ҳаҷми қисми ба моеъ ғӯтидаи он як хел мемонад. Барои чен кардани зичӣ ареометрро ба моеъ то аломати гирда, ки ҳаҷми моеи фишурда баровардаи онро нишон медиҳад, меғӯтонанд. Зичиро аз рӯи массаи сангҳое, ки ба паллаи ареометр барои то аломати гирда ғӯтидани он гузоштан лозим мешавад, муайян мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои андозагирӣ
Аржанг

«**Аржанг**», «**Артанг**», «**Арзанг**», «**Арданг**», «**Жанг**» — номи китоб, албоми мусаввар, ки тасвирҳои рангини кашидаи Монӣ дар он ҷой гирифта буданд.

Аз ин албоми мусаввар то ба имрӯз (ибтидои садаи 21) ягон нусхае дастраси муҳаққиқон нагардидааст, вале дар осори таърихӣ, адабию динии мардуми эронинажод ишораҳои зиёде ба ин китоб, хусусиятҳову мӯҳтавиёти он, ривоятҳо дар бораи офарида шуданаш аз ҷониби Монӣ ва ғайра вомехӯранд. Мувофиқи ривояте Монӣ ба муддати як сол ба ғоре даромада «Аржанг»-ро офарид. ӯ на танҳо китобашро бо тасвироту нақшу нигор оро дода буд, балки дар деворҳои ғор ҳам нақшҳо кашида буд ва мардум ин ғорро нигористони Монӣ мегуфтанд. Монӣ дар «Аржанг» ва нигоштаҳояш дар ғор — нигористони Монӣ ба мазмуни таълимоти худ, масалан, устураи офариниши олам нақшҳо кашида будааст. Мувофиқи маълумоти баъзе китобҳои таърихӣ нусхае аз «Аржанг» дар хазинаи шоҳони шаҳри Ғазнин вуҷуд доштааст. Монӣ чун рассоми мӯъҷизакор, «Аржанг» — китоби пурнақшу нигор дар шеъру адаби форс-тоҷик, эҷодиёти адибон мавқеъ ва мақоми баландро соҳиб гаштаанд; ҳар он ҷо, ки аз зебоиҳои табиат, ҳусни маъшуқа, биҳишту баҳор, умуман зебоӣ сухан меравад, ба сабили санъати ташбеҳ аз «Аржанг» ва Монӣ ёд шудааст. Масалан:

Калимаи «Аржанг» ба маъниҳои дигар, номи чоҳе, ки Афросиёб Бежанро ба асирӣ гирифта, дар он нигоҳ медошт, номи деве, ки ба дасти Рустам кушта шуд, паҳлавоне аз лашкари Афросиёб, ки ба дасти Тӯс кушта шуд ва ғайра ба назар мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Монавигарӣ
Гурӯҳ:Адабиёти Эрон
Арзи ҷуғрофиёӣ

**Арз** ( — паҳно, бар) — яке аз ду координатаи ҷуғрофиёӣ, ки мавқеи ягон нуқтаро дар сатҳи Замин муайян мекунанд; арз ба масофаи кунҷии нуқтаи мазкур то экватор баробар аст, яъне аз 0° то 90° қимат мегирад.

Барои Нимкураи Шимолӣ арз мусбат қабул шудаасту барои Нимкураи Ҷанубӣ — манфӣ. Азбаски кураи Замин ноҳамвор асту усулҳои муайян кардани мавқеи нуқтаи арзии рӯи Замин як хел нест, мафҳумҳои гуногуни арз истифода мешаванд: арзии астрономӣ φ (кунҷи байни хати шоқулӣ ва ҳамвории экватори Замин, ки ба баландии қутби дунё дар рӯи уфуқи нуқтаи матлуб баробар аст), арзии геодезӣ В (кунҷи байни нормали дар нуқтаи матлуб ба сатҳи Замин гузарондашуда ва ҳамвории экватори он), арзии геотсентрӣ φ′ (кунҷи байни радиус-вектори нуқтаи матлуб ва ҳамвории экватори Замин), арзии осмонӣ β (кунҷи байни самти ҷирм ва ҳамвории эклиптика, ки аз −90° то +90° тағйир меёбад), арзии галактикӣ (кунҷи байни самти ҷирм ва ҳамвории экватори Галактика) ва ғайра.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Арзҳои ҷуғрофӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти ҷуғрофӣ
Гурӯҳ:Заминсанҷӣ
Муҳоҷирати инсон

мини
**Муҳоҷирати инсон** (), **мигратсия** () — ҷобаҷоии физикии инсон аз як минтақа ба минтақаи дигар, гоҳе дар масофатҳои тӯлонӣ ё дар гурӯҳҳои бузург. Ҷобаҷоии мардум дар даврони мудерн, таҳти ҳар ду шакли муҳоҷират довталабона (дар минтақа ё кишвари худ ё фаротар аз он) ва муҳоҷират иҷборӣ (ки шомили тиҷорат бурда, қочоқи инсон ва поксозии қавмӣ) мешавад идома дорад.

## Таърих
Мигратсия аз замонҳои қадим мавҷуд аст. Мигратсия аввалин дараҷа тақсимоти иҷтимоии меҳнат (тақсимшавии қабилаҳои чӯпон) тараққиёти деҳқонӣ, ҷудошавии деҳқонӣ аз ҳунармандӣ, кӯчидани калони халқҳо, кашфиётҳои калони географӣ, тарққиёбии саноат (аввали аср) мувофиқ буд. 19-аср). Дар ҷангҳои асри 20 низ мигратсия таъсири калон расонидааст. Мигратсия дар тараққиёти инсоният ва тақсимоти заминҳо дар байни халқҳо аҳамияти калон дорад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Жакевич В. Д. Оценка миграционного поведения и миграционных настроений населения в странах СНГ (по результатам международного социологического исследования) 
* Л. Л. Рыбаковский. ИСТОРИЯ И ТЕОРИЯ МИГРАЦИИ НАСЕЛЕНИЯ. Книга первая. МИРОВЫЕ МИГРАЦИИ: ИСТОРИЧЕСКИЕ ФРАГМЕНТЫ И ИХ ДЕТЕРМИНАНТЫ. М., Изд-во «Экон-Информ», 2016, 210 страниц
* Интеграция инокультурных сообществ в развитых странах И. Семененко (Опубликовано в журнале «Мировая экономика и международные отношения», 2006, № 10, с. 58-68; № 11, с. 57-71)

Гурӯҳ:Муҳоҷирати инсон
Арзамӣ

**Арзамӣ** — навъе аз зардолуҳои маҳаллӣ.

Чанд хели арзамӣ мавҷуд аст, ки вобаста ба шакл, калонию хурдии дарахт, ранг, таъм, сергӯштию камгӯштии мева ва мӯҳлати пухтани он аз дигар навъҳои зардолу фарқ доранд. Арзамӣ ба гурӯҳи зардолуҳои зарафшонӣ мансуб аст. Дарахташ нисбатан баланд ва сершоху барг. Баргаш тухмшакл ё гирда, дандонадор, думчааш кӯтоҳ, рангаш сабзи баланд. Навдаҳояш рости дароз. Гулаш гулобии хира, саросар мешукуфад. Мевааш лӯнда (55 — 60 г, баъзан то 70 г), рангаш зард, ҷои офтобрасаш зарди сурхча, сергӯшту сершира, хушбӯй ва хуштаъм, мағзи донакаш ширин. Охири март гул карда, ох. июн — авв. июл мепазад. Ниҳолаш дар 3 — 5-солагӣ ба ҳосил медарояд (то 120—130 сол умр мебинад). Аз дарахти 15 — 20-солааш 150—250 кг ҳосил гирифтан мумкин. Ҳосилашро асосан тар мехӯранд, мехушконанд ва аз он мураббо тайёр мекунанд. Мурабои арзамӣ хушсифат мешавад. Дарахташ ба сармо тобовар аст. Бештар дар ноҳ-ҳои Панҷакент, Хуҷанд, Исфара, Конибодом, инчунин дар ӯзбекистон ва Қазоқистон парвариш мекунанд. Аз касалиҳои занбӯруғӣ зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Файзалӣ Аминов

**Файзалӣ Аминов** (*Аминов Файзалӣ Азимович*; зод. 15 апрели 1958, деҳаи Элок, ноҳияи Файзобод) — омӯзгор, файласуф, номзади илмҳои фалсафа (2015), дотсент.

## Зиндагинома
Файзалӣ Аминов 15 апрели соли 1958 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Солҳои 1975 −1976 дар ҳайати отряди зиддижолаи ноҳияи Орҷоникидзеобод кор кардааст. Соли 1981 факултети таърихи Университети давлатии Тоҷикитонро хатм кард. 

## Корнома
Солҳои 1981 — 1982 ассистенти кафедраи атеизми илмии ҳамин донишгоҳ буд. Солҳои 1982 — 1985 дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон ифои вазифа намудааст. Баъд фаъолияти кориашро дар заводи пахтаи ноҳияи Оҷоникидзеобод идома дод. Солҳои 1988 — 1992 дар рӯзномаи «Меҳнати коммунистӣ»-и ноҳияи Файзобод кор кардааст. Аз соли 1992 муаллим ва баъд муаллими калони кафедраи умумидонишгоҳии фалсафаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

## Таълифот
Муаллифи воситаи таълимии «Ҷараёнҳои фалсафаи Ғарб», китобҳои «Фалсафа» (Маҷмӯи саволҳои тестӣ, 2009), «Таълимоти Маркс дар ҳикмати дигаргуниҳои замони муосир» (2011), «Фалсафаи ирратсионалӣ: Артур Шопенгаузер, Фридрих Нитсше» (2011), ҳаммуаллифи «Барномаи таълимӣ» (соли 2002 , аз фанни фалсафа) буда, дар таҳияву навиштани «Барномаи таълимӣ»-и нави мутобиқи стандарти ҳозираи муассисаҳои таҳсилоти олӣ (аз фанни фалсафа) саҳм гузоштааст. 

## Ордену медалҳо
Ҳамчун ҷанговари интернатсионалист бо медалҳои «Иштирокчии муҳорибаҳои ҷангӣ», «20-солагии баровардани қӯшунҳо аз Афғонистон» ва ду медали Ҷумҳурии Афғонистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Галкин, Владимир Игоревич

**Владимир Игоревич Галкин** (зод. 29 декабри 1955, Москва) — и рус, доктори илмҳои физикаю математика (2006) .

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Маскав (1979) .

Профессори кафедраи физикаи кайҳонии факултети физика (2009 — то ҳол). Ходими пешбари илмии кафедраи афканишот ва усулҳои ҳисоббарории НИИЯФ.

## Фаъолияти илмӣ
Самтҳои фаъолияти илмӣ: селҳои васеи атмосферии нурҳои кайҳонӣ ва спектри ибтидоӣ, гамма-ахтаршиносӣ ва ахтаршиносии рентгенӣ, моделсозии детекторҳо.

Роҳбари илмии се олими ҷавони тоҷик мебошад: Ризо Баҳромзод, Латипова Сарвиноз Зикуллоевна, Рустамзода Аъзам Рустам.

## Эзоҳ
Забони бетавӣ

**Бетави**, ки бо номи **Бетави Малайӣ**, **Ҷакартан Малайӣ** ё **Малайии Батавӣ** маъруф аст забони забони гуфтугӯии Одамони Бетави дар Чакарта, Индонезия. Ин забони модарии шояд 5 миллион нафар аст; аз сабаби норавшан истифода шудани ном рақами дақиқро муайян кардан душвор аст.

Бетави малайӣ як забони маъмули ғайрирасмӣ дар Индонезияи муосир аст, ки ҳамчун асоси жаргонҳои Индонезия истифода мешавад ва маъмулан дар сериалҳои телевизионии Ҷакарта ва баъзе мультфильмҳои мутаҳаррикӣ (масалан, *[[Adit Sopo Jarwo]]*) сухан меравад. Номи "Бетави" аз Батавия, номи расмии Ҷакарта дар давраи Ҳинди Шарқии Ҳолланд бармеояд. Забони гуфтугӯии Ҷакарта Индонезӣ, як шакли мардуми индонезӣ, ки аз Ҷакарта ба минтақаҳои бузурги Ява паҳн шудааст ва гӯишҳои мавҷудаи малайиро иваз кардааст, решаҳои худро дар Бетави Малайӣ дорад. Мувофиқи Ури Тадмор, сарҳади дақиқе вуҷуд надорад, ки забони индонезии Ҷакартаро аз Бетави Малайӣ фарқ мекунад.

## Маълумотномаҳо

Гурӯҳ:Забонҳои Индонезия
Гурӯҳ:Забонҳои Австралия
Муҳаммад ибни Ҳасани Ёркасӣ

**Ёркасӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Ҷаъфар** (1055, рустои Ёркас, Самарқанд — 1126, рустои Чокардиза, Самарқанд) — фақеҳ ва қории Қуръон.

## Зиндагинома
Дар Са­марқанд назди қозӣ ва имом Муҳаммад ибни Аҳмад ал-Хаффоф таълим гирифта, аз имомхатиб Абубакр ибни Ҳамза ал-Мадинӣ ва қозӣ Абуалӣ ал-Ҳасан ибни Муҳам­мад ал-Фуқоӣ ахбор шунидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдуссаъиди Ёркасӣ

**Ёркасӣ**, **Абулмузаффар Абдуссаъид ибни Абдуссалом ибни Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Кундур** () — ровии ҳадис ва қории Қуръон.

## Зиндагинома
Аввал як муддат сокини Самарқанд буд, сипас чанд сол дар Кошғар зист ва баъдан соли 1126 ба Самарқанд баргашт. Ёркасӣ дар Кошғар аз шайхаш Абуалӣ Абдуллоҳ ибни Абдурраҳмон ал-Банокатӣ истимоъи ҳадис карда, аз тариқи ӯ ҳадис ривоят намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Исмоил Бобиев

**Исмоил Бобиев** (*Бобиев Исмоил Атоевич*; зод. 1 январи 1973, деҳаи Элок, ноҳияи Файзобод) — омӯзгор, иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (2022), дотсент.

## Зиндагинома
Исмоил Бобиев 1 январи соли 1973 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 1995 факултети баҳисобгирии иқтисодии Университети давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчдон хатм намудааст.

## Корнома
Солҳои 1995 — 99 ассистенти кафедраи баҳисобгирии бухгалтерии ҳамин донишгоҳ буд. Солҳои 1999—2003 дар шӯъбаи аспирантураи назди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил кардааст. Аз соли 2007 муаллими калони кафедраи баҳисобгирии бухгалтерии донишгоҳи номбурда мебошад.

## Фаъолияти илмӣ
Соли 2022 дар мавзӯъи «Ташаккули баҳисобгирӣ ва ҳисоботи сегментӣ дар ширкатҳои саноати энергетика (дар мисоли Ҷумҳурии Тоҷикистон)» рисолаи номзадӣ ҳимоя кардааст. Исмоил Бобиев муаллифи беш аз 20 мақолаи илмӣ дар бахши иқтисодиёт ва 8 дастури таълимию методӣ барои донишҷӯёни мактабҳои олии кишвар ва мутахассисони соҳаи иқтисодиёт мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Арзанак

**Арзанак** () — ҷинси гиёҳҳои хӯшадор.

## Гунаҳо
Дар Тоҷикистон (қаторкӯҳҳои Қурама, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, куҳи Муғул, мавзеъҳои ҷан. ва шарқи ҷумҳурӣ) 5 гунаи арзанак — Р. alpinum, P. graecum, P. paniculatum, P. phleoides, P. pratense мерӯяд. Одатан дар лаби ҷӯй, соҳили дарё, атрофи чашмасор, нишебиҳои серрегу санглох, марғзору буттазор нумӯ меёбад. 

Арзанаки марғиро пештар ба миқдори кам дар водии Ҳисор ва Помири Ғарбӣ кишт мекарданд. Арзанаки марғӣ (P. pratense) гиёҳи бисёрсола буда, 60 — 100 (баъзан то 140) см қад мекашад. Хӯшагулаш саракмонанд («султон»), баргаш дароз, борик. Тухмаш лӯндаи дарозрӯя, майда (вазни 1000-тоаш тақр. 0,5г), нуқратоб ё хокистарии қаҳваранг; як бех арзанаки марғӣ то 17 ҳаз. тухм мебандад. Арзанак гиёҳи сармобардор ва ба об серталаб аст. Аз 4 — 5 сол (дар марғзори камоб) то 8 — 10 сол (марғзори обкӯл) нашъунамо меёбад. Арзанак и марғӣ хӯроки хуби чорво буда, онро барои бунёд намудани марғзори сунъӣ, сералаф гардондани чарогоҳ низ истифода мебаранд. Дар шароити мусоид аз ҳар га арзанакзор 50 — 100 сентнер хошок меғундоранд. Хошоки арзанак то 27 % протеин (аз ҷумла 2,2 % сафеда), 0,9 % равған, 10 % клетчатка, 17 % моддаҳои қиёмии бенитроген дорад. Арзанаки алпӣ (Р. alpinum) гиёҳи сершоху барг (15 — 40см қад мекашад), ба об серталаб ва сармобардор аст. Дар чарогоҳи баландкӯҳ месабзад. Алафи хушхӯр мебошад.

Арзанаки даштӣ (P. phleoides) 35 — 45 см қад мекашад. Он тухми зиёд мебандад, баргу пояаш зуд дурушт мегардад. Тухмаш лӯндаи дарозрӯя, қаҳраборанги зардтоб, майда (вазни 1000-тоаш тақр. 0,3г). Бештар дар марғзори камоб ва дашт месабзад. Дар ғаллазор алафи бегона ҳисоб мешавад. Гиёҳи серғизои чорвост. Онро гову асп ва моли майда нағз мехӯрад.

Арзантуғак (P. paniculatum) гиёҳи яксола буда, 15 — 60см қад мекашад; аввалҳои баҳор нашъунамо меёбад ва тобистон мехушкад. Алафи бегонаи полизу боғ аст. Онро чорво хуб мехӯрад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулфазл Муҳаммади Ёркасӣ

**Ёркасӣ**, **Абулфазл Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Фазл** (асри 11) — яке аз ровиёни ҳадис, ки як замон вориди Самарқанд шуда, дар он ҷо муқим будааст.

## Зиндагинома
Аз Ҳусайн ибни ал-Кошфарӣ ҳадис ривоят карда, Наҷмуд­дини Насафӣ аз ӯ истимоъи ҳадис кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ёркасӣ, Абулҳасан Алӣ ибни Муҳаммад ибни Амр

**Ёркасӣ**, **Абулҳасан Алӣ ибни Муҳаммад ибни Амр** (асрҳои 10-11) — адиб, муҳаддис, шореҳи китоби «Ма­қомот», аз шогирдони Абулқосим Ҳакими Самар­қандӣ.

## Зиндагинома
Ӯ дар Самарқанд таълим гирифта, ривояти ҳадис мекардааст. Абулбадеъ Мансур ибни Му­ҳам­мади Самарқандӣ соли 1021 дар Самарқанд аз ӯ истимоъи ҳадис кардааст. Дар ривоят яке аз машоихи Ёркасӣ Абусаъид Муҳаммад ибни Абдуллоҳ аш-Шумонӣ буда, аз тариқи ӯ ба ғайр аз ҳадис боз китобҳои «ал-Фиқҳу-л-акбар» ва «ал-Олим ва-л-мутааллим»-и имом Абуҳани­фа­ро ривоят кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Амид Муҳаммад ибни Усмони Яминӣ

**Амид Муҳаммад ибни Усмони Яминӣ** (; ? — қарни XI) — и охири аҳди ҳукумати Ғазнавиён.

## Эзоҳ
Маҳмуд ибни Умари Саҷзӣ

**Маҳмуд ибни Умари Саҷзӣ** (; ? — қарни XV) — адиб ва луғавии форс-тоҷик ва муаллифи «Маҳзабу-л-асмо фӣ мартабату-л-ҳуруф ва-л-иншо».

## Эзоҳ
Сулаймон Султонзода

**Султонзода Сулаймон Саид** (31 январи 1976, ҶШС Тоҷикистон) — давлатмарди тоҷик, генерал-лейтенанти адлия.

## Зиндагинома
Сулаймон Султонзода 31 январи соли 1976 дар Тоҷикистон таваллуд шудааст. Соли 1998 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро хатм кардааст.

## Корнома
* 1998—1999 — муфаттиши прокуратураи ҳарбии гарнизони Душанбе;
* 1999—2004 — муфаттиш, муфаттиши калони прокуратураи ҳарбии гарнизони Кӯлоб;
* 2004—2007 — муфаттиши прокуратураи ҳарбии гарнизони Қурғонтеппа;
* 2007—2008 — муфаттиши шуъбаи тафтиши парвандаҳои ҷиноятии махсусан муҳими Сарпрокуратураи ҳарбии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* 2008—2009 — муовини прокурори ҳарбии гарнизони Кӯлоб;
* 2009—2010 — муовини аввали прокурори ҳарбии гарнизони Душанбе;
* 2010—2014 — прокурори ҳарбии гарнизони Душанбе;
* 2014—2015 — прокурори ҳарбии гарнизони Суғд;
* 2015—2017 — сардори Раёсати кадрҳои Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Аз 23 январи соли 2017 — Директори Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

## Эзоҳ
Додхост

**Додхост**, **арзнома**, **петитсия** ( — дархост) — шакли дастаҷамъии муроҷиати шаҳрвандон ба мақомоти салоҳиятдори давлатӣ ё худ идораи маҳаллӣ дар хусуси қабули санади ҳуқуқӣ, ё қарор (чун қоида, бо якҷоя пешниҳод кардани лоиҳа), ё ки дида баромадани масъалаи мазкур дар маҷлиси мақомот.

Арзнома бояд шумораи муайяни имзои шаҳрвандон бо нишондоди ҷойи истиқомати онҳоро (мумкин аст боз маълумоти дигар ҳам пешниҳод гарданд) дар бар гирад. Имзогузории чунин шумораи шаҳрвандон ба арзнома мақомоти салоҳиятдорро водор месозад, ки ҳарчанд ба таклифҳои лоиҳа розӣ набошад ҳам, масъалаи гузошташударо ҳаллу фасл намояд. Ҳуқуқ ба пешниҳоди арзнома дар қонунгузории конститутсионӣ танзим ёфтааст. Ҳуқуқи якҷоя бо дигарон ба мақомоти давлатӣ муроҷиат кардани шаҳрванд дар моддаи 31 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ шудааст. Конститутсияи бархе аз мамлакатҳо барои баъзе шахсони дар  хизмати давлатӣ  буда фақат ҳуқуқи муроҷиати фардиро кафолат додааст.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи инсон
* Озодии виҷдон
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар
Арзанхӯрак

**Арзанхӯрак** () — парандаест гунҷишкмонанд.

Дар Тоҷикистон 22 намудаш зиндагӣ карда, дар замин ва буттаву дарахтон лона месозад. Арзанхӯраки модина 3 — 7 тухм гузошта, баъди 2 ҳафта чӯҷа мебарорад. Ғизои арзанхӯрак тухми рустаниҳои гуногун, асосан арзан аст. А.-ҳои сурх, барфӣ, ҳимолоӣ, сурхбол ва ғайра дар чарогоҳҳои баландкӯҳ дучор меоянд. Онҳо ҳангоми донхӯрӣ рӯи хӯша нишаста, тухми онро мерезонанд ва ба ҳамин васила ба зиёд шудани алафи чарогоҳ мусоидат мекунанд. Аҳамияти арзанхӯракҳо дар паҳн кардани тухми дарахту бутта низ калон аст. Бисёр арзанхӯракҳо овози форам доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Порнография

thumb|right|Муқоваи филми порнографӣ

**Порногра́фия** (аз  «руспӣ» +  "менависам, менигорам;  <  «мефрӯшам») — таҷассум ва намоиши бепарда аз омезиши ҷинсӣ дар инсон бо ҳадафи эҷоди ҳаяҷон, таҳрик ё ирзои ҷинсӣ аст, ки дар қолабҳои мухталиф аз ҷумла китоб, акс, пӯёнамоӣ, муҷассама, матн, наққошӣ, филм, бозӣ ва маҷалла ироа мешавад. Дар бисёре аз маворид, тамоюзи байни порнография ва ҳунари эротик то ҳадди зиёде, зеҳнӣ ва баёнгари тафовутҳои фарҳангӣ дар ҷавомеъи гуногун аст. Касеро, ки дар ин санъат фаъолият мекунад порноситора () гӯянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тамоюлоти ҷинсӣ
Туркманҳо

**Туркманҳо** — миллате дар Осиёи миёна. Бо забони туркманӣ сухан мегӯянд. Халқи асосӣ ба дини ислом эътиқод доранд. Як қисми туркманҳо дар Афғонистон, Эрон ва
дар Руссия истиқомат мекунанд. Дигар халқҳои туркиро қардош меҳисобанд. Аз ҳама қарибашон Туркия ва Озарбойҷон мебошад. Машғулияти асосии онҳо чорводорию кучгарӣ аст. Туркманҳо дар дунё аз рӯи аспҳояшон машҳуранд аз ҷумла ахалтекин.

## Забон
мини|Духтари туркман
Забони туркманӣ ба оилаи забонҳои туркӣ олтой мансуб аст. Баъди мустақилият ҳукумати Туркманистон иҷозат дод, ки хати кириллиро ба лотинӣ иваз кунанд.

## Дин
То омадани арабҳо туркманҳо ба динҳои зардуштӣ, Тангритани, Будизм ибодат мекарданд. Аз асри 8 саркарда туркманҳо динӣ исломро қабул карданд. Айни ҳол туркманҳо дар мазҳаби Суннат мебошанд.

## Эзоҳ
Бурҷи Эйфел

**Бурҷи Эйфел** (, МФА: ) — бурҷе филиззӣ дар Порис, ки замоне баландтарин созаи ҷаҳон шинохта мешуд, имрӯза ба унвони намоди Фаронса шинохта мешавад, ин соза яке аз шинохташудатарин биноҳо дар ҷаҳон аст.

Бурҷи Эйфелро пурбоздидтарин ҷозибаи гардишгарӣ ва аз ҳама бештар аккосишуда дар ҷаҳон меноманд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Порис
Мавсил

мини
**Мавсил**  (   ***ал-Мавсил***  ; курд Мавсил) — шаҳр дар шимоли Ироқ, маркази устони Нинво ва пурҷамъияттарин шаҳри Ироқ пас аз Бағдод ва маркази иқтисодии шимоли кишвар мебошад. Бахши аслии шаҳр дар каронаи шарқии рӯди Даҷла ҷой гирифтааст ва дар каронаи ғарбии он бозмондаҳои шаҳри бостонии Нинво ҷойгир аст. Ба воситаи Мавсил шоҳроҳи Сулаймония – Киркук – Арбил – Мавсил мегузарад. Роҳи ооҳан ва фурудгоҳи байналмилалӣ дорад.

## Таърих
Бинои шаҳрро ба Заҳҳок нисбат медиҳанд. Мавсил аз аёлоти императории Соcонӣ буд ва Бузардашер номида мешуд. Дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ба дасти Утба ибни Фартад фатҳ шуд. Марвони дуввум Мавсилро маркази вилояти ал-Ҷазира қарор дод. Пас аз марги Мутаваккил қисмате аз ин ноҳия ба дасти ба Хавориҷ афтод. Курдҳо пайваста бар халифаҳои араб мешӯриданд ва саранҷом дар охири асри 9 саркӯб шуданд. Аз он таърих ба баъд Ҳамдониён дар оғоз ба унвони ҳоким ва сипас халифа (аз соли 929) бар Мавсил ҳукм ронданд. Дар соли 1244  Ҳулокухон шаҳрро гирифт ва дар 1262 муғулҳо Мавсилро ғорат карданд. Мавсил аз шаҳрҳои куҳантарини тамаддуниҳои қадими олам аст. Дар он мероси таърихиву фарҳангии мутааддиди замонҳои гуногун боқӣ мондааст: боқимондаи деворҳои қалъа (асрҳои 12-13), Масҷиди бузурги Нуриддин (1170–72), харобаҳои қасри Қарасарой (1234), масҷид-мавзолеи Ҷирҷиси набӣ (1393), калисои асримиёнагии масеҳӣ (асри 10), масҷид-мавзолеи Юнуси набӣ (асри 10) ва ғ. Аксари донишмандон ва низ мардумони маҳаллӣ ба ин боваранд, ки паёмбарон – Юнус, Ҷорҷис ва Шис дар Нинво мадфунанд. Матоъҳои Мавсил дар гузашта шуҳрате вижа доштанд ва порчаи маъруф мавсилин номи худро аз онҷо гирифтааст. Элхониён , Оли Ҷалоир, Сафавиён, Усмониҳо ва Биритониё бар ин шаҳр ҳукумат карданд. Дар аввали асри 20 ба сабаби бунёди канали Суес ва тавсеаи бандари Басра, аҳаммияти тиҷории Мавсил коста ва ин шаҳр тобеи Бағдод шуд. Соли 1925, алорағми эътирози мардум,Туркия Мавсилро қисме аз ҳудуди Ироқ шинохт. Моҳи марти соли 1991 аз ҷониби сипоҳиёни Ҷабҳаи миллии Курдистон ишғол гардид, апрели ҳамон сол ба таркиби Қатъномаи Маҷмаи умумии Сомони миллали муттаҳид даромад.

## Иқтисод
Аз оғози солҳои 1990 дар баробари Бағдод ва Басра яке аз се маркази муҳимми иқтисодии Ироқ ба ҳисоб меравад. Асоси иқтисоди шаҳрро саноати сабук (нассоҷӣ, аз ҷумла истеҳсоли мавсилин, ҳамчунин, чарму пойафзор), хӯрока, коркарди филиз, истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ ташкил медиҳад. Дар ибтидои асри 21 аз ҳисоби амалиётшои низомӣ амалан тамоми корхонаҳои саноатӣ аз кор бозмонданд. Солҳои охир корхонаҳои аз сари нав ба фаъолият шуруъ карданд. Саноати коркарди нафт низ рушд кардааст.

## Фарҳанг ва маориф
Донишгоҳи Мавсил (1967) яке аз бузургтарин марказҳои илмии Ироқ мебошад. Ҳамчунин, Осорхонаи Мавсил (1951) ва чандин осорхонаву муассисаҳои фарҳангии дигар фаъолият доранд.
мини|<center> Масҷиди бузурги Мавсил</center>
мини| Манораи масҷиди ҳазрати Юнус (соли 2014 аз ҷониби ДОИШ хароб карда шуд)

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *Густерин П.В.* Шаҳрҳои Шарқи Араб. - М.: Восток-Запад, 2007. — 352 с. — (Маълумотномаи энциклопедй). — 2000 нусха. — ISBN 978-5-478-00729-4
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Муҳаммад ибни Сурх

**Абусаъид Муҳаммад ибни Сурхи Нишопурӣ** (; ? — қарни XI) — мутакаллим, файласуф ва доъии исмоилии форс-тоҷик ва аз шогирдони Абулҳайсам Аҳмад ибни Ҳасани Ҷурҷонӣ.

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Умари Ҳиравӣ

**Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Умари Ҳиравӣ** (; ? — қарни XI) — ,  ва и форс-тоҷик ва мутарҷими «Ахбори Оли Бармак».

## Эзоҳ
Ломеъии Гургонӣ

**Ломеъии Гургонӣ** (; ? — қарни XI) — и қасидасарои зуллисонайни форс-тоҷик ва аз маддоҳони Низомулмулки Тӯсӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* تاریخ ادبیات در ایران، ذبیح‌الله صفا
* دیوان لامعی گرگانی، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، اشجع، ۱۳۸۹.
Абуҳанифаи Искофӣ

**Абуҳанифаи Искофӣ** (; ? — қарни XI) — , адиб, фақеҳ ва мударриси форс-тоҷики дарбори Иброҳим ибни Масъуди Ғазнавӣ.

## Эзоҳ
Кофӣ Зафари Ҳамадонӣ

**Кофӣ Зафари Ҳамадонӣ** (; ? қарни XI) — и қасидасаро ва донишманди форс-тоҷик дар дарбори Салҷуқиён.

Аз шуарои чирадасти силсилаи Салоҷиқаи Ироқ ва эҳтимолан муосири Маликшоҳ ибни Маҳмуди Салҷуқӣ буд. Аз маъдуди ашъори боқимондааш дар «Маҷмаъу-л-фусаҳо» ва «Лубобу-л-албоб» латофати табъ ва улувви пояаш дар суханварӣ пайдост.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شریفی، محمد (۱۳۸۷). محمد‌رضا جعفری، ویراستار. فرهنگ ادبیات فارسی‌. تهران: فرهنگ نشر نو و انتشارات معین. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۴۴۳-۴۱-۸.
Абубакр Муҳаммади Хуҷандӣ

**Абубакр Муҳаммад ибни Собит ибни Ҳасан ибни Алии Хуҷандӣ** () — фақеҳ, , донишманди форс-тоҷик, падари Абусаид Муҳаммади Хуҷандӣ.

## Зиндагинома
Ба таҳсил дар зодгоҳаш шурӯъ намуд ва баъдан барои омӯзиши илмҳои мутадовили давр ба Самарқанду Бухоро рафт.

Пас аз хатми таҳсили Мад­раса ба Марв омад ва ба ваъзгӯӣ машғул шуд. Дар баъзе маҷлисҳои ваъзи ӯ адибон, сиёсатмадорон аз қабили Низомулмулк, Авфӣ, Озар, Абубакри Қазвинӣ иштирок карда, ба маҳорати Абубакр баҳои баланд додаанд.

Низомулмулк ӯро барои кор ба мадрасаи Низомияи Исфаҳон даъват кард. Пас аз вафоти Низомулмулк ин Мадраса дар ихтиёри Абубакр монд. Абубакр бунёдгузори хонадони Оли Хуҷанд мебошад, ки дар Исфаҳон тақрибан 200 сол фаъолият доштанд. Абубакр инчунин сарвари мазҳаби шофеӣ буд.

## Осор
* «Равзату-л-манозир»
* «Завоҳиру-д-дурар фӣ нақди ҷавоҳири-н-назар»

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Тошкент, 1344 ҳиҷрии шамсӣ.
Турсунбой Эргашбоев

** Турсунбой Эргашбоев **(тав. 5.05.1947 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои физика-математика, дотсент.
## Зиндагинома
Соли 1969 Донишгоҳи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М. Кировро хатм намудааст. Ихтисос, муаллими математика. 
* Солҳои 1970-1974 — Ассистенти кафедраи математикаи олии Донишкадаи омӯзгории Ленинобод ба номи С. М. Киров
* Солҳои 1974-1975 — Сармуаллими кафедраи математикаи олии Донишкадаи омӯзгории Ленинобод ба номи С. М. Киров
* Солҳои 1975-1980 — Сармуаллими кафедраи анализи математикӣ ва назарияи функсияҳои Донишкадаи омӯзгории Ленинобод ба номи С.М. Киров
* Солҳои 1980-1983 — Аспиранти кафедраи муодилаҳои дифференсиалӣ ва анализи функсионалии Донишгоҳи Давлатии (Миллии) Тоҷикистон.
* Солҳои 1983-1992 — Сармуаллими кафедраи анализи математикӣ ва назарияи функсияҳои Донишкадаи омӯзгории Ленинобод
* Солҳои 1992-1993 — Дотсенти кафедраи анализи математикӣ ва назарияи функсияҳо дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Солҳои 1993-1997 — Дотсент, мудири кафедраи муодилаҳои дифференсиалӣ ва анализи функсионалии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Аз соли 1997 то ҳол — Дотсенти кафедраи анализи математикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Риёзишиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Дилором Воситова

** Дилором Абдурасуловна Воситова **(тав. 29.10.1977 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои физика-математика (2015), дотсент.
## Зиндагинома
Соли 1999 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, факултети математикаро  хатм кардааст. Ихтисос математик, ҳисоббарор, омӯзгор. 
* Солҳои 2004-2010 муаллимаи кафедраи Телекоммникатсия ва радиоэлектроникаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
* Солҳои 2010-2014 сармуаллимаи кафедраи Телекоммникатсия ва радиоэлектроникаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров . 
* Солҳои 2014-2016 сармуаллимаи кафедраи Математикаи олӣ ва амалии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
* аз моҳи маи 2016-то ҳол  мудири кафедраи анализи математикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд 
Гурӯҳ:Риёзишиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Фаромурзи Кокӯя

**Заҳируддин Абумансури Фаромурз** (; ) — амири Исфаҳон аз хонадони Кокӯя (1041—1070), писари Абуҷаъфари Душманзиёр.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Президенти Эквадор

Ба ин рӯйхат сарони давлатҳои Эквадор шомиланд. Дар тӯли аксари таърихи кишвар ба он президенти интихобшуда роҳбарӣ мекард; Истилоҳи маъмулии "президент" одатан ба мавқеи ҳама сарони давлатҳо дар Эквадор ишора мекунад. Айни замон сардори давлат ва ҳукумат Президенти Ҷумҳурии Эквадор (испанӣ: Presidente de la República del Ecuador), ба таври ғайрирасмӣ — Президенти Эквадор (испанӣ: Presidente del Ecuador), унвони пурра — Президенти конститутсионии Ҷумҳурии Эквадор (испанӣ: Presidente Constitucional de la República del Ecuador). Вай баландтарин мансабдори давлат буда, ба он муовини президент ва аъзои Девони Вазирон, ки президент бо салоҳдиди худ ташкил мекунад, кӯмак мерасонад.
Даргирии мусаллаҳона дар Эквадор (2024)

**Даргирии мусаллаҳона дар Эквадор** — даргирие мусаллаҳона аст, ки 9 январи 2024 дар Эквадор байни давлат ва бузургтарин гурӯҳи мофияии Эквадор, «Лос Чонерос», ба раҳбари Хосе Масиас Виьямар оғоз шуд.

## Пешина
Эквадор, ки замоне кишвари осоишта дар минтақа маҳсуб мешуд, аз соли 2018 ба мавҷи бесобиқаи хушунат рӯбарӯ шудааст, зеро он ба як нуқтаи муҳими транзити кокаин ва гурӯҳҳои ҷиноӣ барои назорати қочоқи маводи мухаддир ва зиндонҳо мубаддал шудааст. Дар набардҳои хунини зиндонҳо садҳо асирон ҳхалок гардиданд.

Интихоботи умумӣ дар соли 2023 дар вазъияти вазнини ҷиноятӣ баргузор шуд. Ду ҳафта пеш аз даври аввали интихоботи президентӣ номзад Фернандо Вильявисенсио кушта шуд. Номзадҳои боқимонда низ бо зуҳуроти гуногуни ҷиноят — аз тирпарронӣ дар наздикии онҳо то тирпарронӣ дар назди маконҳои гирдиҳамоӣ рӯбарӯ шуданд. Маъракаи пешазинтихоботии номзадҳо бояд рӯзи 17 август барвақт ба охир мерасид ва дар гирдиҳамоиҳои ниҳоӣ номзадҳо бо камарбанди тир ва кулоҳҳо сухан мегуфтанд.

7 январи соли 2024, раҳбари Лос Чонерос Хосе Масиас Вилламар дар рӯзи интиқоли ба нақша гирифтааш ба зиндони низомаш шадид аз зиндони Гуаякил фирор кард. Рӯзи дигар мақомот дар бораи ин ҳодиса хабар доданд ва ду зиндонбон ба ҷавобгарӣ кашида шуданд.

Таҳлилгарони хадамоти иктишофӣ гуфтаанд, ки ин ҳамлаҳо ҳадди аққал қисман бар асари тафтишоти ахири иртибот байни қочоқчиёни маводи мухаддир, гурӯҳҳои ҷиноӣ ва шахсиятҳои сиёсӣ сурат гирифта бошад, менависад The ​​Washington Post. Амалиёти мазкур, ки бо номи «Метастаз» маъруф аст, ба нақшаи сиёсии Даниэл Нобоа асос ёфтааст. Моҳи декабри соли 2023 беш аз бист мансабдори баландпояи амниятии Эквадор ва судяҳо бо гумони фаъолияти ҷиноӣ аз номи қочоқчиёни маводи мухаддир боздошт шуданд.

## Раванди даргирӣ
Шаби 8 январ дар Кито ва Кеведо чаҳор афсари пулис рабуда шуданд.

9 январи соли 2024 президенти Эквадор Даниэл Нобоа фармонеро имзо кард, ки дар Эквадор «даргириҳои дохилии мусаллаҳ» бо иштироки як қатор гурӯҳҳои муташаккили ҷиноӣ ва террористӣ эълон карда шавад. Дар пайи ин эълон чанд ошӯб дар зиндон рух дод.

Худи хамон руз, тақрибан соати 2 руз ба вақти махаллӣ зиёда аз 20 нафар одамони ниқобпуш, ки бо таппонча, пулемёт ва калтакҳои динамит мусаллаҳ буданд, ба идораи асосии ширкати телевизионии «Ти-си Телевизион» дар Гуаякил даромаданд. Роҳзанон ба студияе зада даромаданд, ки аз он барномаи хабарии El Noticiero пахш мешуд ва ҳамаро дар он ҷо гаравгон гирифтанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсати Эквадодр
Муноқишаи низомӣ

thumb | 220x124px | right | alt= Муноқишаи ҳарбӣ дар кашмир |
Даргирии низомӣ дар Кашмир

**Муноқишаи низомӣ** — номи ҷамъӣ барои ҳар шакле аз ҳаллу фасли тазоддҳои байнидавлатӣ ва дарунидавлати аз тариқи хушунати низомӣ аст, ки ҳама навъҳои рӯёрӯиҳои мусаллаҳонаро, ки аҳдофи иҷтимоӣ-сиёсиро думбол мекунанд, муттаҳид мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Носозгорӣ
Куштори Солеҳ Орурӣ

**Куштори Солеҳ Орурӣ** 2 январи соли 2024 рух дод. Солеҳ Орурӣ, муовини раҳбари Ҳамос дар як бумбгузорӣ дар Бейрут кушта шуд. Дар ин таркиш ҳамчунин шаш нафари дигар, аз ҷумла чанд тан аз ҷангҷӯёни Ҳамос кушта шуданд.

Солеҳ Орурӣ муовини раиси Бюрои (дафтарӣ) сиёсии Ҳамос ва яке аз стратегҳои ҳамлаи Ҳамос ба Исроил дар соли 2023 буд. Ӯ ҳамчунин масъули тавсеаи фаъолиятҳои Ҳамос дар соҳили Ғарб, аз ҷумла ҳамлаҳо алайҳи исроилиён буд. Эҳтимол меравад, ки ҳамларо Исроил, душмани аслии Ҳамос анҷом додааст. Аммо Исроил даст доштани худро дар ин ҳодиса на тасдиқ кард ва на рад кард.

Ин куштор як рӯз пеш аз он рух дод, ки Ҳизбуллоҳ 4-умин солгарди куштори фармондеҳи аршади Эрон Қосим Сулаймониро таҷлил кунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 2 январ
Ариетта

**Ариетта** ( — арияи хурд):

* арияи начандон калон, ки шаклан дуқисма буда, аз рӯи сохту тафсир навои содаи хушоҳанг аст (арияи хурд);
* ария-dacapo, ки нимаи аввали қарни 18 дар операҳои франсавӣ бо забони италиявӣ ва услуби мутантани колоратурӣ иҷро мешуд. Дар операҳои итолиёӣ ариетта ба дивертисмент (номи пйесаҳои рӯҳбахши созӣ, сюитаҳо ва ғ.) чун барнома ва қисми «иловагӣ» дохил шуд. Баъдҳо fриетта ба як жанри санъати опера мубаддал гардид (операи «Маликаи барфин»-и Н. А. Римский — Корсаков). .

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти опера
Ариза

**Ариза** — номаи хоҳишу илтимос; номаи шикоят, дархост ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ муроҷиатномаи шаҳрвандон, барои бартараф намудани ҳуқуқвайронкуниҳои барояшон маълумшуда ва хоҳиши амалӣ ё барқарор намудани ҳуқуқҳо ва манфиатҳои қонунии шаҳрвандону ташкилот. Аризаҳо дар шаклу услуби озод иншо гардида ба мақомоти дахлдор пешниҳод карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Аризаи даъвоӣ

**Аризаи даъвоӣ** — ҳуҷҷатест, ки бо ёрии он парвандаи шаҳрвандӣ дар додгоҳ оғоз карда мешавад.

Қонун пешбинӣ намудааст, ки дар аризаи даъвоӣ бояд реквизитҳои (маълумотҳо) муайян сабт карда шаванд (моддаи 134 КМГ). Маълумотҳое, ки дар аризаи даъвоӣ оварда мешаванд, ба суд имконият медиҳанд, то сари вақт ва дуруст парвандаи шаҳрвандиро баррасӣ намояд.

Дар аризаи даъвоӣ маълумоти зерин бояд оварда шаванд:

# номи суде, ки ба он ариза пешниҳод мешавад;
# номи падар ва насаби даъвогар, ҷойи истиқомати доимии он ё агар даъвогар шахси ҳуқуқӣ бошад, ҷойи маҳалли ҷойгиршавии он, инчунин маълумот дар бораи намоянда ва нишонии ӯ, ба шарте аризаро намоянда диҳад;
# номи падар ва насаби ҷавобгар, ҷойи истиқомати доимии ӯ, ё агар ҷавобгар шахси ҳуқуқӣ бошад, ҷойи исти он;
# ҳолатҳое, ки асоси талаби даъвогар мебошанд ва далелҳои исботкунандаи ин ҳолатҳо;
# талаби даъвогар;
# нархи даъво, ба шарте ки ба даъво баҳо дода шавад, инчунин ҳисоби маблағҳои ситонидашуда ё баҳснок;
# номгӯи ҳуҷҷатҳое, ки ба ариза замима карда мешаванд;
# нусхаҳои аризаи даъвоӣ вобаста аз шумораи ҷавобгарон. 

Ба ариза даъвогар ё намояндаи ӯ имзо мекунад. Ба аризаи даъвоӣ, ки намоянда пешниҳод намудааст, бояд ваколатнома ё дигар ҳуҷҷати тасдиқкунандаи ваколатҳои намоянда замима карда шаванд. Агар шахси манфиатдор дар аризаи даъвоӣ маълумоти заруриро сабт накунад, аризаи даъвоӣ беҳаракат мононда мешавад. Суд мувофиқан дар бораи беҳаракат монондани аризаи даъвоӣ таъйиноти махсус мебарорад. Дар ин таъйинот аз ҷониби суд барои бартараф намудани нуқсонҳои аризаи даъвоӣ мӯҳлат муқаррар карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Ариқтоғ

**Ариқтоғ** — қаторкӯҳ дар водии Вахш, дар паҳлуи шарқии қаторкӯҳи Оқтоғ. Аз Шимол ба Ҷануби қариб 70 км тӯл кашидааст.

Баландиаш ба ҳисоби миёна 1000—1200 метр; нуқтаи баландтаринаш 1642 метр. Ариқтоғ аз ҷинсҳои таҳшинии регсанг, конгломерат, гил ва оҳаксанг таркиб ёфтааст. Теғаҳояш нисбатан ҳамвор. Дар Ариқтоғ дарахту буттаҳои писта, дӯлона, бодом ва гиёҳҳои биёбонӣ мерӯянд. Ариқтоғ чарогоҳи зимистонӣ ва баҳорӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Ариқтоғ (қабристон)

**Ариқтоғ** — қабристон дар ноҳияи Шаҳритӯс, дар доманаи қаторкӯҳи Ариқтоғ, дар қисми шимоли водии Бешкент.

Анатолий Манделштам солҳои 1955—1959 дар он ҳафриёт гузаронд. Қабрҳои давраи охири асри биринҷӣ ва ибт. асри оҳан (ох. ҳазорсолаи 2 то м. ва ибт. м.) ёфт шудаанд. Қабрҳои куҳна доирашакл ва росткунҷа канда шуда, иҳотаи сангӣ доранд ва як ҷасад дар чуқурии одӣ гӯронда шудааст. Дар қабрҳо досу дастпонаҳои биринҷӣ ва зарфҳои сафолӣ пайдо шуданд. Қабрҳои арафаи асрҳои милод лаҳад доранд. Аз ин қабрҳо зарфҳои сафолӣ ва се пайкони найза пайдо шуданд. Давраи охири қабристон ба замони ҳуҷуми гурӯҳҳои калони бодиянишин ва инқирози давлати Юнону Бохтар рост меояд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Қабристонҳо
Даниэл Нобоа

**Даниэл Рой Гилкрист Нобоа Азин** (; ) — сиёсатмадор ва соҳибкори аҳли Эквадор дар санъати мӯз. Президенти Эквадор аз 23 ноябри соли 2023. Дар синни 36-солагӣ ӯ дуввумин ҷавонтарин президент дар таърихи Эквадор аст (нахустин Хосе Флорес-и-Арамбуру) ва ҷавонтарин президент, ки бо ройи мардум интихоб шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Эквадор
Гурӯҳ:Афроди зинда
Анатолий Манделштам

**Анатолий Максимилианович Манделштам** (11 августи 1920, Воронеж — 8 сентябри 1983) — -шарқшинос ва бостоншиноси шӯравӣ, доктори илмҳои таърих.

## Зиндагинома
11 августи соли 1920 дар шахри Воронеж дар хонаводаи Максимилиан Эмилевич Манделштам (1896—1942) гистолог ва патолог, баъдтар доктори илми тиб, профессори Институти давлатии тиббии педиатрии Ленинград таваллуд шудааст.

Пас аз демобилизатсия ба аспирантураи филиали Ленингради Институти таърихи фарҳанги моддии Академияи илмхои ИҶШС дохил шуд. Роҳбари илмияш шарқшинос Александр Якубовский буд. Баъди хатми аспирантура солҳои 1951—1956 дар Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АИ ҶШС Точикистон кор кардааст. Ӯ водии Қаротегинро қад-қади дарёи Сурхоб, болооби дарёи Зарафшон ва водии Сирдарё тадқиқ кард. Вай рисолаи номзадии худро ба ташаккули халқи тоҷик дар дарёи Осиёи Миёна (Мовароуннаҳр) ихтисос дод.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Докторони улуми таърих
Ариозо

**Ариозо** ( — ариямонанд) — жанри мусиқии вокалӣ (операвӣ, кантатавӣ), ки байни ария ва речитатив ҷой мегирад.

Ариозо аз ария бо хурдии андозаю надоштани сохти муайян ва аз речитатив бо содагию хушоҳангӣ фарқ мекунад. Ариозо дар кантата ва операҳои итолиёӣ (а. 17, М. А. Чести, К. Монтевердӣ) байни речитатив ва ария қисми васлкунандаро ташкил медод. Баъдҳо ариозоро дар кантата нисбат ба опера бештар истифода мебурдагӣ шуданд (махсусан композиторони неополитанӣ). Дар операҳои композиторони классики рус (а. 19) ариозо дар шакли арияи хурди хушоҳанг ё сохти сурудҳои лирикӣ вомехӯрад. Ариозодар баъзе операҳои муосир низ мушоҳида мешавад (операи «Шӯҳрати густохон»-и И. Ф. Стравинский);

Ариозо, восита ё ифодаи оҳанг барои фораму нарм навохтану сурудани асари мусиқӣ. Дар ин ҳолат ариозо чун жанр амал надорад («Оратория бахшида ба мавлуди Исо»-и И. С. Бах, сонатаҳо барои фортепианои Л. В. Бетховен).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти опера
Аристократия

**Аристократия** ( — ҳокимияти ашроф, ҳокимияти беҳтаринҳо) — шакли идоракуние, ки дар он ҳокимияти давлатӣ дар дасти ақаллияти аъёну ашрофи имтиёздор мебошад.

Мафҳуми аристократияро бори нахуст Афлотун ва Арасту барои ифодаи яке аз шаклҳои идоракунии давлат ба кор бурдаанд. Минбаъд шакли аристократии идоракуниро Полибий, Б. Спиноза, Т. Гоббс, Ш. Монтеске, И. Кант ва дигарон зикр намудаанд. Дар он мардум дар ҳаёти давлатӣ фаъолона иштирок намекунад, ваколати маҷлисҳои халқӣ маҳдуд аст. Мақомоти ҳокимияти давлатӣ асосан аз доираи маҳдуди аъёну ашроф ташкил шуда, принсипҳои ворисият ва ирсият эътибор доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ
Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ
Аристофан

**Аристофа́н** (; ) — драматург, , ҳаҷвнигор ва намояндаи мазҳакаи атиқаи Юнони Бостон.

## Таълифот
Аристофан зиёда аз 44 мазҳака навиштааст, ки то замони мо 11-тоаш расидааст: «Ахариҳо» (425), «Савораҳо» (424), «Абрҳо» (423), «Занбӯрҳо» (422), «Сулҳ» (421), «Мурғон» (414), «Занон дар иди Фесмофорий» ва «Лисистрата» (411), «Ғукҳо» (405), «Занон дар маҷлиси халқӣ» (392), «Плутос» (388); аз дигар асарҳояш қариб 900 порчаи хурд боқӣ мондааст. Дар мазҳакаҳои Аристофан, асосан, сиёсати ҷангҷӯӣ, афзоиши нобаробарии ҷамъиятӣ, ҷараёнҳои ғоявие, ки асоси анъанаҳои демократияи Афинаро заиф мекунанд, мазаммат шудаанд. Аристофан дар осори худ баъзе хислатҳои ашхоси таърихӣ, ҳамзамонони худ (авомфиреб Клеон, файласуф Суқрот)-ро ифода кардааст. Мазҳакаҳои Аристофан дорои ҳаҷви тезу тунд буда, ба онҳо дар замони Эҳё Эразми Роттердамӣ, Ф. Рабле, дар қарни 18 Г. Филдинг, дар замони шӯравӣ А. В. Луначарский баҳои баланд додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Call of Duty

***Call of Duty ё Нидои вазифа*** () як силсила бозиҳои компютерӣ дар жанри тирандозӣ аз ҷониби ширкати амрикоии Activision мебошад. Бозиҳо дар ин силсила аз ҷониби студияҳо ба монанди Infinity Ward, Treyarch ва Sledgehammer Games таҳия шудаанд. Бозиҳои аввали силсила, ки аз бозии аввалини соли 2003 оғоз шуда, ба Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ нигаронида шудаанд.

## Таърих

Дар аввал, ин силсила барои компютерҳои фардӣ сохта шуда буд, баъдтар он инчунин дар консолҳои бозӣ ва дастгоҳҳои сайёр бароварда шуд. Бозиҳо дар силсилаи *Call of Duty* аз ҷониби Activision ва версияҳои macOS-и баъзе қисмҳо аз ҷониби Aspyr Media нашр мешаванд. Бозиҳои асосии силсила аз ҷониби Infinity Ward, Sledgehammer Games ва Treyarch   офарида шудаанд. Ҳама охирин бозиҳои асосии силсила дар силсилаи IW Engine сохта шудаанд ва давраи сесолаи рушд доранд. Gray Matter Interactive, Spark Unlimited, Pi Studios, Amaze Entertainment, Rebellion Developments, Raven Software, n-Space, Neversoft ва The Blast Furnace дар замонҳои гуногун бо истифода аз миқдори зиёди технологияҳои гуногун дар эҷоди версияҳо ва нашрҳои дигари бозӣ ширкат доштанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Call of Duty
Ариэл

**Ариэл** (англ. Ariel) — яке аз равшантарин радифони калони Уран.

Ариэл 40 фоизи равшании афтандаро инъикос мекунад. Ариэлро У. Пуассел кашф карда (1851) номашро Ҷ. Гершел пешниҳод кардааст. Тахмин меравад, ки Ариэл аз 50 фоиз яхи обӣ, 30 фоиз ҷинсҳои сангӣ ва 20 фоиз яхи метан иборат аст. Сатҳи Ариэлро тангноҳо ва водиҳо убур мекунанд. Дар Ариэл минтақаҳои калон бо миқдори ками танӯраҳо мавҷуданд. Ин аз фаъолнокии геологии Ариэл шаҳодат медиҳад. Сатҳи Ариэл дар бисёр ҷойҳо бо таҳшинҳои маводи сафед (шояд қирави обӣ бошад) пӯшида шудаанд. Баландии девораҳои водиҳои рифтӣ то 10 км-ро ташкил медиҳад. Баъзе минтақаҳои он ҳамворанд ва гӯё бо лойи моеъ пӯшида шуда бошанд, ки ин далолати мавҷуд будани селаҳои моеъ дар гузаштаи наздики геологӣ мебошад. Манбаи энергияи фаъолнокии Ариэл номаълум аст, зеро таъсироти мадду ҷазрии он ба дигар ҷирмҳои осмонӣ зоҳир нагардидааст. Ҳамчун дигар радифони нисбатан калони Уран фақат як тарафи Ариэл ҳамеша ба сайёра нигаронда шудааст. Мутаассифона, танҳо рӯяи бо Офтоб равшаншудаи Ариэл тадқиқ карда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*