Антанас Сметона

**Антанас Сметона** (; тав. 10 августи 1874, деҳ. Ужуленис, уезди Вилкмерги, губернияи Ковен, Империяи Русия (ҳоло ноҳияи Укмергский, уезди Вилнюс, Литва), — фавт. 9 январи 1944, Кливленд, Оҳайо, ИМА) — арбоби давлатӣ ва сиёсатмадори Литва, Президенти Ҷумҳурии Литва дар солҳои 1926—1940.

## Зиндагинома
Вай мактаби ибтидоиро дар Тауенай хатм кардааст, дар Укмерге ва Либава дарсҳои хусусӣ мегирифт, соли 1893 гимназияи Палангаро хатм карда, ба гимназияи Митава (ҳоло Елгава) дохил шуд, узви ташкилоти махфии ватандӯстонаи донишҷӯён буд. Барои эътироз бар зидди иштироки ҳатмӣ дар хидматҳои православӣ хориҷ карда шуд. Ӯ мактаби миёнаро дар Санкт-Петербург хатм кард (1897) ва ба Донишгоҳи Петербург дар факултаи ҳуқуқшиносӣ дохил шуда, ду дафъа аз донишгоҳ хориҷ карда шудааст, аммо онро соли 1902 хатм кард. Вай дар Вилна дар Бонки замин кор мекард.

Ӯ муҳаррири рӯзномаи «Вилтис» (, «Умед»; 1907—1913), маҷаллаи " Вайрас " (, «Рул»; 1914—1915), ки якҷоя бо Тумас-Вайжгантас таъсис ёфтааст, дар рӯзномаи " Хабарҳои Вилна () ҳамкорӣ карда, муддате муҳаррири воқеии ҳафтаномаи «Летувос укининкас» (, Деҳқони Литва) буд.

Дар давраи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ муовини аввали раис, сипас раиси Кумитаи ҷамъияти литваии кумак ба қурбониёни ҷанг буд.

Аз соли 1923 то соли 1927 дар Донишгоҳи Литва дар Каунас (аз соли 1930 Донишгоҳи Бузурги Витаутас) аз фанҳои ахлоқ, фалсафаи қадима, услуби забони литва дарс додааст. Аз соли 1926 дотсент. Соли 1932 ба ӯ унвони доктори фахрии фалсафа аз Донишгоҳи Витаутаси Бузург дода шуд.

### Фаъолияти сиёсӣ
Аз соли 1902 то 1907 узви Ҳизби Демократии Литва () буд. Вай дар Конгресси литваниҳо дар Вилнюс 4—5 декабри соли 1905 ширкат варзид («Сеймҳои Бузурги Вилнюс»), талаботро нисбати мухторияти Литва пешбарӣ кард. Дар конфронси Литва, ки 18—22 сентябри соли 1917 дар Вилна баргузор шуд, вай ба Шӯрои Литва (, баъдтар Шӯрои давлатӣ) интихоб шуда, раиси он (1917—1919) шуд. 16 феврали соли 1918 Шӯро истиқлоли Литваро эълон кард.

4 апрели 1919—19 апрели 1920 аввалин президенти Литва буд.

Вай аз соли 1920 то соли 1924 сарвари Ҳизби Пешравии Миллӣ () буд. Ӯ солҳои 1921—1924 як қатор нашрияҳои давриро таъсис ва таҳрир кардааст. То соли 1924 ӯ дар фаъолияти ташкилоти ҳарбии ватандӯстонаи иттифоқи шаулисҳои литваӣ () иштирок мекард. Соли 1924 ӯ яке аз ташкилкунандагони ҳизби миллатгарои *Таутининки ("Иттиҳоди миллатгароёни Литва "*) ва раиси он (1925—1926) буд.
[мини| Президиуми Шӯрои Литва ([Соли 1918|1918): А. Сметона, Ю. Стайгаитис (нишаста), Й. Шярнас, Ю. Шоулис]]
[мини| Профили Сметона дар тангаи хотиравии [Литаи Литва|10 литас (1938)]]

### Таъсиси диктатура дар Литва
Яке аз роҳбарон ва ташкилкунандагони табаддулоти низомӣ дар 17 декабри соли 1926 ки қудрати эътилофи чапи марказиро аз байн бурд. Дар рӯзи табаддулот вай президенти Литва интихоб шуд; дар солҳои 1931 ва 1938 дубора интихоб шуда, ба режими муқарраршудаи авторитарӣ раҳбарӣ мекард.
мини|Президенти Литва Антанас Сметона артишро аз назар мегузаронад
мини|Харитаи Ҷумҳурии Литва байни Ҷангҳои Ҷаҳонӣ

### Муҳоҷират
Пас аз он ки Иттиҳоди Шӯравӣ 14 июни соли 1940 ба Литва ултиматум пешниҳод кард,, ӯ ваколатҳои президентиро супурд ва бо оилааш ба Олмон фирор кард ва баъдтар ба Швейтсария кӯчид.

Моҳҳои охирро дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико гузаронданд. Дар сӯхтор дар Кливленд, Оҳайо кушта шуд. Вай дар калисои қабристони Кливленд дафн карда шуд.

## Оила
Ҳамсар — София (аз оилаи полякӣ, то издивоҷ Ходаковская, дар манбаъҳои Литва номи духтар ҳамчун Ходакаускайте интиқол дода мешавад).

Кӯдакон:

* Мария (Марита), ки бо генерал ва дипломат Алоизас Валушис издивоҷ кардааст, ба ИМА муҳоҷират кардааст;
* Бируте, дар хурдсолӣ фавтидааст;
* Юлиус, саноатчӣ, ба Иёлоти Муттаҳида муҳоҷират кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* A. Smetona. Rinktiniai raštai («Избранные сочинения»). Kaunas: Menta, 1990
* A. Banevičius. 111 Lietuvos valstybės 1918—1940 m. politikos veikėjų: Encikloped. žinynas. Vilnius: Knygų prekybos valst. firma «Knyga», 1991
* A. Eidintas. Antanas Smetona: polit. biografijos bruožai. Vilnius: Mintis, 1990
* Liudas Truska, Algimantas Lileikis, Gediminas Ilgunas, Rimgaudas Gelezevicius. Lietuvos prezidentai. Vilnius, 1995
* L. Truska. Antanas Smetona ir jo laikai. Vilnius: Valstybinis leidybos centras, 1996

## Пайвандҳо
* Антанас Сметона )
* Антанас Сметона )

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Дорандагони Салиби бузурги ордени Леополди 1
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Витаутаси Бузург бо занҷири тилоӣ