Шоҳи бузург

**Подшоҳи бузург** ва муодили он дар бисёр забонҳо ба унвонҳои таърихии баъзе фармонраво ишора мекунад, ки дар байни подшоҳон ва шоҳзодаҳо мақоми баланд дорад.

## Таърих
Ин унвон маъмулан бо *шаҳаншоҳ* (шоҳи шоҳҳо, яъне подшоҳи подшоҳон, воқеан ба юнонӣ ҳамчун *basileus tōn basileōn* тарҷума шудааст, ки баъдтар аз ҷониби императорони Византия қабул шудааст) дар Порс дар замони сулолаи Ҳахоманишиён, ки империяи азими он дар Осиё  то соли 330 п. м. зиёда аз 200 сол давом кард ба тасвиб расида буд, алоқаманд аст. ворисони Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиён, ки номҳои подшоҳии онҳоро низ «бузургҳо» гузоштаанд. Дар муқоиса, " подшоҳи олӣ " аз ҷониби ҳокимони қадим дар Британияи Кабир, Ирландия ва Юнон истифода мешуд.

Дар ҳазораи 2-уми пеш аз милод дар Шарқи Наздик анъанаи ба таври мутақобилан истифода бурдани чунин суроғаҳо байни фармонравоҳо барои эътирофи ҳамдигар аз ҷиҳати дипломатӣ баробар буд. Танҳо шоҳони кишварҳое, ки тобеи ягон подшоҳи дигар набуданд ва тавоно буданд, ки эҳтироми рақибони худро дошта бошанд, аз унвони «шоҳи бузург» истифода мебаранд. Инҳо подшоҳони Мисри Қадим, Ямҳад, Хетт, Бобилистон, Митан (пас  аз байн рафтани он дар асри 14), Ошур (танҳо пас пас  аз байн рафтани Митан) ва барои як муддати кӯтоҳ Микениён буданд. Подшоҳони бузург якдигарро бародарон меномиданд ва аксар вақт тавассути издивоҷ ва табодули тӯҳфаҳо муносибатҳои наздик барқарор мекарданд.  Номаҳои табодули байни ин ҳокимон, ки чанде аз онҳо, махсусан дар бойгониҳои Амарна ва Ҳитт ёфт шудаанд, тафсилоти ин дипломатияро медиҳад. 

Истилоҳи маҳараҷа (« *раҷаи бузург»,* *шоҳ ва шоҳзодаи бузург*, дар санскрит ва забони ҳиндӣ ) дар нимҷазираи Ҳинд, ки дар аввал барои фармнравоии минтақавӣ, ба мисли Гуптҳо маҳфуз буд, намунаи он аст, ки чӣ гуна чунин як услуби олӣ метавонад ба як давраи беқурбшавӣ тавассути «таваррум дар унвонҳо» ҳамчун ҳокимон бештар сабки пурқувватро қабул кунад. Пас аз ин аксар вақт пайдоиши як ё якчанд услубҳои нав, истисноӣ ва бонуфуз сурат мегирад, ки дар ин маврид *махараҷа* ("*[[Шоҳаншоҳ]]<nowiki/>и бузург*") Унвони *[[Хон|Хони]]* туркӣ-муғулӣ низ ба сафолҳо ба мисли *[[Хоқон]]*, *khagan* ё *hakan*, ки маънояш "*хони хонҳо, подшоҳи хонҳо*"-ро дорад, афзоиш ёфтааст.

*Маҳараҷа* сабки дар боло зикршудаи ҳиндӣ инчунин намунаи унвони хилофи семантикӣ барои сабкҳои шабеҳи "болотар"-и шоҳона ба монанди *[[Шоҳаншоҳ]]* мебошад. Интихобан, як услуби идиоматикӣ метавонад ба анъанаи баробар бонуфузи унвонҳо аз сабаби намунаи дурахшони аслӣ табдил ёбад. Ҳамин тариқ, сабкҳои гуногуни императорҳо ба императори Рум (қатъиян гӯем, фахрии ҳарбии ҷумҳуриявӣ) ё насаби оилаи Сезар (аз замони тетрархияи Диоклетиан ба унвони императорӣ табдил ёфт) бармегардад.

Тавре ки истифодаи анъанавии *шоҳ* ва муодили он барои намоиш додани сабкҳои дигари фармонравоӣ нишон медиҳад, бисёр услубҳои тақрибан баробар мавҷуданд, ки ҳар яки онҳо метавонанд варианти "бузурги *X* "-ро ба вуҷуд оранд, ё беҳамто ё рутба дар анъанаи мувофиқ мешаванд; дар ин замина, «кабир» ба «бузург» баробар аст ва баъзан ивазшаванда аст, агар конвенсия яке аз ин дуро қатъиян муқаррар накунад. Мисолҳо Герсоги Бузург ва Олмон Гроссвожводро дар бар мегиранд.

## Мисолҳо

* Антиохи III Кабир, подшоҳи Юнони Бостон (Эллинӣ) ва ҳокими шашуми Империяи Селевкиён, бо номи *Basileus Megas. маъруф буд.*
* Евкратиди I Бузург, подшоҳи юнонитабори   Бохтар, дар тангаҳои худ *Basileus Megas* номида мешуд.
* Митриддоди I Бузург, подшоҳи Шоҳаншоҳии Ашконӣ дар тангаҳои нуқрааш *Basileus Megas* ном дошт.
* Менандри I Сотер, подшоҳи юнонитабори Ҳиндустон, бо номи *Маҳараҷа Менадра*, («Шоҳ Менандр») дар забони пали .
* Дар Сербияи асримиёнагӣ Стефани Аввалин тоҷдор, эҳтимолан Стефан Уроши I, Стефан Дечански ва Стефан Душан унвони "шоҳи бузург" (Велики краљ, *Veliki kralj* ) доштанд 

## Ҳамчунин нигаред
* Подшоҳӣ
* Фармонраво
* Шоҳаншоҳ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ
Гурӯҳ:Унвонҳо
[Гурӯҳ:Унвонҳои шоҳӣ]]
[Гурӯҳ:Унвонҳо дар Эрон]]
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Гурӯҳ:Унвонҳо дар Эрон
Гурӯҳ:Унвонҳои шоҳон