open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ибни Тумарт

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Тумарт** (; ) — фақеҳи усулӣ, муддаии маҳдавият ва имомат дар ғарби Марокаш, бунёдгузори силсилаи Муваҳҳидун дар шимоли Африқо.

## Зиндагинома
Барои таҳсили илм соли 1107 ба Қуртуба рафта, назди Қозӣ Ибни Ҳамдин ва Ибни Ҳузами Андалусӣ дарс хонд. Дар Тунис аз Имом Абуабдуллоҳ Муҳаммад Ибни Алии Мозаррӣ фиқҳ омӯхт ва ҳадис шунид. Дар Искандария назди имоми фақеҳи моликӣ Абубакр Муҳаммад ибни Валиди Туртушӣ ба таълим пардохт. Аз Искандария бо мақсади зиёрати ҳаҷ ба Макка рафт ва муддате дар ин шаҳр таҳсили илм кард. Аз Макка ба Бағдод рафт ва назди Абубакр Муҳаммад ибни Аҳмади Шошӣ фиқҳ ва усул омӯхт. Пас аз 11 соли сафар дар кишварҳои Шарқ боз ба Искандария баргашт ва ба амри маъруфу наҳйи мункар чунон қиём кард, ки волии он маҷбур шуд ӯро аз шаҳр берун кунад. Ибни Тумарт соли 1121 ба Марокаш баргашт ва дар он ҷо низ ба амри маъруфу наҳйи мункар сахт кӯшид. Худро аввал имоми маъсум ва башоратдиҳандаи зуҳури Имом Маҳдӣ, сипас Имом Маҳдии Маъсуми Мунтазар эълон кард. Нисбати хешро ба паёмбар (с) ва Алӣ ибни Абитолиб (а) расонид. Ба амири Марокаш Алӣ ибни Юсуфи Муробитӣ (1106-43) эътироз кард, ки на ҳамаи талаботи шариат дар кишвари вай иҷро мешаванд. Фақеҳони кишвар ба хотири пешгирии балвои Ибни Тумарт фатвои зиндонӣ кардани ӯро содир намуданд, аммо амир танҳо бадарғаашро салоҳи кор дид. Ибни Тумарт ночор ба Тинмалал (дар наздикии зодгоҳаш), ки дар кӯҳсори дастнораси Марокаш мавқеъ дошт, паноҳ бурд. Мардуми зиёде ба ӯ пайвастанд, ки аксаран ҷавонони ноогоҳ буданд. Ибни Тумарт пайравони худро «муваҳҳидун» номид. Сипоҳи бузурге ҳам таъсис дод. Борҳо дар мубориза бо лашкари амир пирӯз шуд, вале оқибат сипоҳи ӯ пурра торумор гардид. Ибни Тумарт дар Тинмалал низомеро пай афканд, ки баъдтар асоси давлати Муваҳҳидунро ташкил дод.

## Таълимот
Андешаҳо ва таълимоти динии Ибни Тумарт дар чанд китобу рисолааш ба забонҳои арабӣ ва марокашӣ (забони модарияш) ҷамъоварӣ шудааст: «Ааззу мо ютлаб» ва «Муватта Имом Маҳдӣ». «Ааззу мо ютлаб» муҳтавои суханҳои Ибни Тумарт дар мавзӯи тавҳид ва масъалаҳои ақидатӣ аст, ки наздиктарин шогирд ва халифаи ӯ — Абдулмуъмин онҳоро аз вай шунидаву навиштааст. Китоби дигари Ибни Тумарт — «Муватта Имом Маҳдӣ» (ба забони арабӣ) дар бораи ибодот, муомилот ва ҳудуд буда, бар асоси тарҳи «Мувватта»-и Молик ибни Анас навишта шудааст. Рисолаҳои Ибни Тумарт ба забони марокашӣ: «Тавҳид» (дар бораи шинохти Худованд, илму ҳақиқат, қазо ва қадар, имон ба воҷиботи Худованд, сифоти илоҳӣ ҷузъе аз зоти Худост) ва «Муршидат» (дар боби имомат: имомат рукне аз аркони дин аст; ҳеч замоне холӣ аз имом набудааст; диндорӣ дар эътиқод ба имомат ва эътирофи он аст; имом дар тамоми ҷиҳот маъсум ва барӣ аз ботил аст ва ғ.).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Туркмонӣ

**Абулҳасан Алоуддин Алӣ ибни Усмон ибни Мустафои Мординии Ҳанафӣ**, маъруф ба **Ибни Туркмонӣ** (; 1284, Қоҳира — 1349, ҳамон ҷо) — адиб, муҳаддис, фақеҳ, усулӣ ва қозии ҳанафӣ.

## Зиндагинома
Аҷдоди Ибни Туркмонӣ аз туркманҳои Мордин дар Байнаннаҳрайн (имрӯз дар ҷанубу ғарби Туркия) буданд, ки дар Миср сукунат доштанд. Ибни Туркмонӣ илмҳои адаб, фиқҳ, ҳадис, тафсир ва каломро назди падараш ва аз дигар уламои Миср фаро гирифт. Дар улуми ақлӣ ва нақлӣ, бахусус дар илми ҳадис, пешвои замони худ буд. Муддатҳо тадриси қироатро ба уҳда дошт. Соли 1346 қозиюлқузоти ҳанафиёни Миср таъйин гардид ва то поини умр ба фатво, тадрис ва таълиф машғул буд.

Аз Ибни Туркмонӣ дар фиқҳ, ҳадис ва адаб осоре бар ҷой монда, ки «ад-Дурру-н-нақӣ фӣ-р-радди ала-л-Байҳақӣ» (дар нақди китоби «ас-Сунану-л-кубро»-и Байҳақӣ) аз муҳимтарини онҳост. Дар баъзе осори шарҳиҳолӣ онро «ал-Ҷавҳару-н-нақӣ фӣ-р-радди ала-л-Байҳақӣ» низ ном бурдаанд. «Баҳҷату-л-ариб миммо фӣ китобиллоҳи-л-азизи мина-л-ғариб», «Тахриҷу аҳодиси-л-Ҳидоя», «ат-Танбеҳу ало аҳодиси-л-Ҳидояти ва-л-Хулоса», «ал-Кифоя фӣ мухтасари-л-Ҳидоя», «Манзуматун фӣ-л-кабоир», «Талхису-л-муташобеҳ», «ад-Дуррату-с-санийя фӣ-л-ақидати-с-суннийя», «аз-Зуъафо ва-л-матрукин», «Мухтасару Ибни Салоҳ» (дар ҳадисшиносӣ), «Мухтасару-л-Муҳассал» (дар калом), «ал-Мунтахаб» (дар улуми ҳадис), «ал-Муъталиф ва-л-мухталиф» (дар насабшиносӣ), «Муқаддиматун фӣ усули-л-фиқҳ» ва «Мухтасару рисолати-л-Қушайрӣ» аз ҷумлаи осори дигари ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Музеи миллии тамаддуни Миср

**Музеи миллии тамаддуни Миср** (, ) —  як мезеи бузург (бо масоҳати 490 000 м²) аст, ки дар қаламрави шаҳри бостонии Фустот, ки акнун бахше аз Қоҳира, пойтахти Миср аст, воқеъ шудааст. Дар феврали 2017 бахше аз он ба рӯйи умум боз шуд ва маҷмӯъае аз 50 000 асари бостониро ба намоиш мегузорад, ки таърихи тамаддуни Мисрро аз даврони моқабли таърих то даврони мудерн пӯшиш медиҳад.

Маҷмӯъаи музей аз маҷмӯъаҳои музеҳои дигари Миср, монанди Музеи Миср дар Қоҳира, Музеи Қубтӣ, Музеи ҳунари исломӣ, Кохи Мониёл дар Қоҳира ва Музеи ҷавоҳироти салтанатӣ (Искандария) густариш хоҳад ёфт.

## Эзоҳ
Қаламфури тунд

мини|300x300пкс|
**Қаламфури тунд (қаламфури чилӣ)** — меваи тару тоза ё хушки навъҳои муайяни буттаи тропикӣ *[[Қаламфур|Capsicum annuum]]* (syn. *Capsicum frutescens*); ҳануте, ки таъми тез дорад.

Номи қаламфури чилӣ дар забони тоҷикӣ бо номи кишвари Чили мувофиқ аст, аммо ин калима аз наҳуатлӣ «*chilli*» гирифта шудааст, ки маънояш «*сурх*» аст.
Нишони қаламфури тунд дар Юникод — 🌶.

## Тавсифи ботаникӣ
Растание, ки баландиаш то 60 см пояҳои шохадор, баргҳои эллиптикӣ, гулҳои калони сафед ё хокистарранг ва доғҳои бунафш дорад.

## Таърих
Ватани ин растанӣ Амрикои тропикӣ мебошад. Дар айни замон, қаламфури тунд дар аксари кишварҳои тропикӣ парвариш карда мешавад, бештар дар Ҳиндустон ва Таиланд.

## Хусусиятҳо ва истеъмол
[мини| Қаламфури сурх дар кӯчаҳои [Вуҳони Чин ба таври оммавӣ фурӯхта мешавад]]
Қаламфури сурх бӯи тунд ва таъми қавӣ дорад, ки аз тунд то гарм ва ҳатто хеле тунд аст (аз ҳисоби таркиби капсаитсин пайвастагии фенолӣ (кислотаи ванилил-амид детсилен), ки дар қаламфури булғорӣ мавҷуд нест). Капсаитсин дар тухмҳо, рагҳо ва пӯсти мева мавҷуд аст.

Қаламфури сурх миқдори зиёди витаминҳои А ва С дорад. Қаламфури сабз (қаламфури сурхи нопухта) ба таври назаррас камтари ин витаминҳоро дорад. Ғайр аз ин, қаламфур манбаи витаминҳои B ва махсусан витамини B6 мебошад. Қаламфури сурх ҳамчунин аз калий, магний ва оҳан бой аст. Кровае капсаи бой аст. Илова ба капсаитсин, дар меваҳо 1,5% равғани эфирӣ ва равған ёфт шуд.

## Истифода дар пизишкӣ
Tincture аз меваҳо барои барангехтани иштиҳо ва беҳтар кардани ҳозима истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 

## Пайвандҳо

* Некоторые полезные свойства острого перца 
Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Гурӯҳ:Қаламфурҳо
Гурӯҳ:Қаламфурҳои тунд
Гурӯҳ:Маҳсулоти кишоварзӣ
Гурӯҳ:Сабзавотҳои баргӣ
Гурӯҳ:Ошхонаи Мексика
Гурӯҳ:Кишоварзӣ дар Амрикои миёна
Ҷелмат Шерматзода

**Ҷелмат Шерматзода** (*Ҷелмат Шерматов*; 9 августи 1954, деҳаи Дардар, ноҳияи Айнӣ — 10 феврали 2009, Душанбе) — китобхонашинос, омӯзгор, номзадии илмҳои педагогика (1986).

## Зиндагинома
Ҷелмат Шерматзода 9 августи соли 1954 дар деҳаи Дардари ноҳияи Айнӣ таваллуд шудааст. Соли 1976 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон хатм намуда, дар кафедраи китобхонашиносии Донишкадаи мазкур ба ҳайси омӯзгор ба кор шурӯъ менамояд. Солҳои 1978—1979 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ даъват шуда, пас аз анҷоми хизмати ҳарбӣ фаъолияти худро ба хайси директории маҷмӯи китобхонаҳои марказонидашудаи ноҳияи Айнӣ идома медиҳад.

## Корнома
Фаъолияташ асосан дар Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ҷараён кардааст: солҳои 1976—1997 муаллим, муаллими калони кафедраи китобхонашиносӣ ва солҳои 1997—2002 директори ширкати илмиву истеҳсолии «Ифоза» буд; 2002—2005 дотсенти ҳамин кафедра; 2005—2009 директори Пажуҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 2007, ҳамзамон, сармуҳарририи маҷаллаи «Фарҳанг ва ҳунар»-ро низ дар уҳда дошт.

## Таълифот
Теъдоди асарҳое, ки Ҷелмат Шерматзода дар таҳияву таҳрири онҳо саҳм гузоштааст қариб ба 30 номгӯй расидааст. Ҷелмат Шерматзода дар ҷодаи каломи бадеъ низ қувваозмоӣ кардааст. Аввалин ҳикояву шеърҳои ӯ айёми наврасиаш дар саҳифаҳои рӯзномаи «Пионери Тоҷикистон» ва маҷаллаи «Машъал» чоп шудаанд.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2005)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Пажӯҳишгоҳи рушди маориф (ДПРМ). — Душанбе: «ПРМ АТТ», 2013.
* Тошев Ш. Ҷелмат Шерматзода: Китобномаи шарҳиҳолӣ". — 2009. — 68 с.
Кварк

**Кварк** — заррачаи бунёдии бидуни таркиб ва ҷузъи асосии материя. Кваркҳо якҷоя шуда заррачаҳои таркибӣ бо номи адронро ташкил медиҳанд, ки устувортаринашон протонҳо ва нейтронҳо, ҷузъҳои ядроҳои атомӣ мебошанд. Аз сабаби падидае, ки бо номи нигоҳдории ранг маълум аст, кваркҳо ҳеҷ гоҳ дар алоҳидагӣ пайдо намешаванд; Онҳоро танҳо дар адронҳо, ки барионҳо (ба монанди протонҳо ва нейтронҳо) ва мезонҳоро дар бар мегиранд, ё дар плазмаҳои кварк-глюонӣ    дидан мумкин аст.

## Тасниф
[мини|300x300пкс|Шаш зарраҳои Модели Стандарт, кваркҳо бо ранги арғувон нишон дода шудаанд. Ҳар яке аз се сутуни аввал ''[Насл (физика)|насли'' зарраҳои материяро ташкил медиҳанд. Барои ҳар як зарра масса, заряд ва спин дода мешавад.]]
Модели стандартӣ — чаҳорчӯбаи назариявӣ мебошад, ки ҳама зарраҳои маълуми элементариро тавсиф мекунад. Ин модел дорои шаш навъ ё маззаҳои кваркҳо  (): боло (), поён (), аҷиб (), дилрабоӣ (), поён () ва боло ().

## Таърих
рост|мини|200x200пкс| Мюррей Гелл-Манн (2007)
рост|мини|200x200пкс| Ҷорҷ Цвейг (2015)
Модели кварк аз ҷониби физик Мюррей Гелл-Манн  ва Ҷорҷ Свейг   соли 1964  пешниҳод карда шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;На английском языке
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Пайвандҳо
* Маърузаи Мюррей Гелл-Манн, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соҳаи физика 1969
* Лексияи Бертон Рихтер, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соли 1976 дар соҳаи физика
* Маърузаи Самуэл Х.Тинг, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соҳаи физика 1976
* Маърузаи Макото Кобаяши, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соли 2008 дар соҳаи физика
* Лексияи Тошихиде Маскава, барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи физика 2008
* Кварки Top ва Хиггс заррача Т.А. Ҳеппенгеймер - Тавсифи таҷрибаи CERN барои ҳисоб кардани оилаҳои кварк.
*  дар вебсайти Particle Data Group.

Гурӯҳ:Кваркҳо
Гурӯҳ:Зарраҳои бунёдӣ
Квазар

рост|мини
[мини| Галактика [NGC4319 ва квазари Маркарян 205]]
**Ахтарвора ё квазар** () — намуди объектҳои астрономӣ мебошад, ки аз дурахшонтарин (бо истилоҳи мутлақ) дар олами намоён ба ҳисоб меравад. Истилоҳи инглисии  аз вожаҳои  (квазиситора ё ахтармонанд) ва  (манбаи маҷҳои радиоӣ) гирифта шуда, ба маънои аслӣ ахтар-манбаи мавҷҳои радиоӣ  дорад.

Квазари нисбатан хурдро **[[блазар]]** меноманд.

То охири соли 2023, квазари аз ҳама дур кашфшуда UHZ1 бо тағирёбии сурхи 10,1     мебошад.

Моҳи январи соли 2019 дар бораи кашфи дурахшонтарин квазар эълон карда шуд, ки равшании он 600 триллион равшании офтобро ташкил медиҳад. Ба квазар J043947.08+163415.7 ном дода шудааст ва тақрибан аз 12,8 миллиард соли рӯшноӣ дур ҷойгир аст (ҷойивазкунӣ z = 6,51) .
мини| Ин тасвир аз ҷониби Ҳаббл Майдони васеъ ва Камераи сайёраи 2 (WFPC2) аз квазари 3C 273, ки дар галактикаи азими эллиптикӣ дар бурҷи Вирҷ ҷойгир аст. Барои расидан ба мо нури он тақрибан 2,5 миллиард сол лозим буд. Сарфи назар аз ин масофаи бузург, он то ҳол яке аз наздиктарин квазарҳо мебошад. Ин аввалин квазар буд.

## Ҳамчунин нигаред
* Ҳастаи фаъоли каҳкашон
* Микроквазар
* Блазар
* Феҳристи квазарҳо

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* K. I. Kellermann. The Discovery of Quasars (англ.) // Bulletin of the Astronomical Society of India. — 2013. — arXiv:1304.3627.
* 

## Пайвандҳо
* Квазарҳо // Лексияи А.В.Засов дар лоиҳаи PostNauka (11.07.2012)
* "Равшантар аз ҳазор галактика" // " Дар саросари ҷаҳон ", октябри 2004
* "Квазар чист"   // quasar.by, ноябри 2011

Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ
Гурӯҳ:Квазарҳо
Гурӯҳ:Намудҳои галактикаҳои фаъол
Синамои Австралия

**Синамои Австралия** — бахши фарҳанг ва иқтисод дар Австралия аст, ки бо таҳия ва муаррифии филмҳо ва телевизион ба тамошобинон машғул аст.

## Таърих
Дар байни аввалин филмҳои бадеии Австралия "*Soldiers of the Cross"* (1900)-и коргардон Ҷ. Перрӣ буд, "The Story of the Kelly Gang" (1906)-и коргардон Д. ва Н. Тейт. Дигар асарҳои барҷастаи аввалин филмҳои коргардон *[[:en:Raymond Longford|Раймонд Лонгфорд]]* : «Австралия ҷеғ мезанад» (1910), "The Bushwhackers" (1925) ва дигаронро дар бар мегиранд. Аз аввали солхои 1930-юм дар мамлакат синамои ҳуҷатӣ ба вуҷуд омад.

Соли 1937 *Шӯрои миллии филмҳои Австралия* ва соли 1958 *[[:en:Australian Film Institute|Australian Film Instituteя]]* таъсис дода шуд. Соли 1970 ҳукумати Ҷон Гортон Комиссияи рушди филми *Австралияро* таъсис дод. Дар соли 1975, ҳукумати Гоф Уитлэм онро ба Australian Film Development Commission табдил дод, ки ба он иттиҳодияи истеҳсолии *[[:en:Film Australia|Film Australia]]* дохил шуд (то рафтани роҳбари он *[[:en:Stanley Hawes|Стэнли Ҳоуз,]]* он *Шӯъбаи филмҳои Иттиҳод* номида мешуд). Соли 2007 агентии федералии *[[:en:Screen Australia|Screen Australia]]* эълон шуд, ки Комиссияи синамои Австралия, Film Australia ва *[[:en:Film Finance Corporation Australia|Корпоратсияи Молиявии Синамои Австралияро]]* муттаҳид кард.

Бо дастгирии *Rank Organisation* дар Австралия солҳои 1950-ум дар як сол 15-20 филми бадеӣ истеҳсол мешуд. Бо вуҷуди ин, саноат баъдан ба таназзул шурӯъ кард.

Афзоиши синамои миллӣ дар солҳои 1970-ум ба амал омад.

## Низ нигаред

* На он қадар Ҳолливуд

## Адабиёт

* 
* 
* Baxter J. The Australian Cinema, [Sydney, 1970]
* Pike A., Cooper R., Australian Film, 1900—1977, Melbourne, 1980
Гурӯҳ:Баррасии мақолаҳо дар бораи синамои миллӣ
Гурӯҳ:Синамои Австралия
Дофамин

[thumb|right|250px|Биосинтези [катехоламинҳо]]

**Дофамин** (*допамин*, *DA*) — ҳормон ва нейромедиатор. Аз L-ДОФА синтез карда шудааст. Баъдан, норадреналинро аз допамин синтез кардан мумкин аст.

Дар майна дофамин ҳамчун танзими рафтор ва малакаҳои моторӣ иштирок мекунад. Дар рагҳои хунгард боиси васеъшавии онҳо мегардад, дар гурдаҳо истеҳсоли пешобро зиёд мекунад, дар ғадуди зери меъда истеҳсоли инсулинро кам мекунад, дар системаи ҳозима перисталттикаи рӯдаи меъдаро коҳиш медиҳад ва луобпардаи рӯдаҳоро муҳофизат мекунад, дар системаи иммунӣ фаъолияти лимфоситҳоро коҳиш медиҳад.

Дофамин ҳамчун доруи дохиливаридӣ барои норасоии дил ё шоки кардиогенӣ истифода мешавад.

## Ҳамчунин нигаред
* Равонпизишкӣ
* Амфетамин
* Бемории Паркинсон
* L-ДОФА
* Кокаин
* Шизофрения

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

## Пайвандҳо
* Schizophrenia Research Forum
* Methylphenidate facilitates learning-induced amygdala plasticity — результаты исследования, связанного с механизмами D1 и D2 — рецепторов дофамина (англ. яз.).
* Окислительный стресс — на стыке NMDA- и ГАМК-гипотез шизофрении?
* 

Гурӯҳ:Нейромедиаторҳо
Гурӯҳ:Катехоламинҳо
Гурӯҳ:Дофамин
Ксилема

thumb
[мини|Қисми буридаи растанӣ:
1. рыхлая сердцевина, 2. [протоксилема, 3. ксилема, 4. флоэма, 5. склеренхима, 6. перидерма, 7. эпидерма]]
**Ксилема** (аз юнонӣ. *ξύλον* — мағзи чӯб) — яке аз ду намуди бофтаҳои гузаронандаи растаниҳо мебошад, ки нақши асосиро дар интиқоли об ва моддаҳои маъданӣ аз реша ба дигар қисмҳои растанӣ иҷро мекунад.

## Хусусиятҳо ва сохтори ксилема

1. Функсия:
Интиқоли об ва моддаҳои маъданӣ аз реша ба поя, барг ва дигар узвҳо.

Дастгирии механикии растанӣ.

2. Таркиб:

Трахеиҳо ва трахеидаҳо — унсурҳои асосии гузаронандаи ксилема, ки ҳуҷайраҳои мурда бо деворҳои ғафскардашуда мебошанд.

Нахҳои ксилемавӣ — барои устувории механикӣ кӯмак мекунанд.

Паренхимаи ксилема — дар захира кардани моддаҳои ғизоӣ иштирок мекунад.

3. Навъҳо:

Ксилемаи ибтидоӣ — дар растаниҳои ҷавон пайдо шуда, ба протоксилема ва метаксилема тақсим мешавад.

Ксилемаи дуюмдараҷа — дар растаниҳои даранда ва дарахтон аз ҳисоби камбий ҳосил мешавад ва ба афзоиши ғафсии поя мусоидат мекунад.

4. Фарқият бо флоэма:

Ксилема об ва моддаҳои маъданиро аз реша ба боло мебарад,

Флоэма моддаҳои органикиро (масалан, фотосинтез маҳсулот) ба тамоми қисмҳои растанӣ интиқол медиҳад.

Аҳамияти ксилема:

Бе ксилема растаниҳо наметавонанд об ва ғизо гиранд, ки барои зинда мондани онҳо зарур аст.

Интиқоли об тавассути ксилема бо ёрии фишори решагӣ, қувваи капиллярӣ ва бухоршавии об (транспирация) ба амал меояд.

Ксилема як қисми муҳими системаи гузаронандаи растанӣ буда, нақши асосиро дар ҳифз ва рушди он мебозад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Чӯб
Имомназар Хоҷаназаров

**Имомназар Хоҷаназаров** (12 майи 1924, ҶХШ Бухоро — 13 сентябри 2010, ноҳияи Ашт, вилояти Суғд) — раиси колхози ба номи Калинини ноҳияи Ашти ҶШС Тоҷикистон, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1991).

Ҳанӯз қабл аз хидмат дар артиш дар шаҳраки хурди Гарвон (ҳоло ҷамоати Ошобаи ноҳияи Ашти вилояти Суғд) аввал дар колхози «Сотсиализм» корманди анбор, сипас дар мағоза фурӯшанда шуда кор кардааст. Аз сафи қувваҳои мусаллаҳ бо рутбаи ҷонишини командири взвод озод карда шуд. Дар сафи қувваҳои мусаллаҳ ба сафи Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ дохил шуд. Баъди ба ҳаёти шаҳрвандӣ баргаштанаш мудири фермаи чорводории майда, ташкилотчии партиявӣ, ҷонишини раиси колхози ба номи Калинин буд. Вай соли 1957 раиси колхоз шуд.

Хоҷаназаров дар болои канали Фарғонаи Шимолӣ чоҳҳои обьёрӣ сохта, ҳосили пахтаро хеле зиёд кард, гарчанде ки дар аввал барои ташаббусаш танбеҳ дода шуд. Дар давраи роҳбарии Хоҷаназаров шумораи колхозчиён ва музди кори онҳо хеле афзуд.

Борхо вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон интихоб шудааст.

Соли 1991 ба Хоҷаназаров унвони Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистии ИҶШС.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Абашин С.Н. «Колхози идеалӣ» дар Осиёи Миёнаи Шӯравӣ: достони нокомӣ ё муваффақият? // Acta Slavica Iaponica. 2011, ҷилди. XXIX.
* Абашин С. М.: Шарҳи нави адабӣ, 2015, 720 с.

Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Инқилоби Октябр
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин
Гурӯҳ:Қаҳрамонони Меҳнати Сотсиалистӣ
Гурӯҳ:Даргузаштагони вилояти Суғд
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2010
Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 сентябр
Гурӯҳ:Зодагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони соли 1924
Бозор Сафаралиев

**Бозор Сафаралиев** (зод. 5 феврали 1956, ноҳияи Ёвон) — омӯзгор, доктори илмҳои педагогика (1998), профессор, узви вобастаи Академияи илмҳои табиии Русия (2012), академики Ассотсиатсияи байналмилалии олимон, муаллимон ва мутахассисони Академияи илмҳои табиии Русия (2020).

## Зиндагинома
Бозор Сафаралиев 5 феврали соли 1956 дар ноҳияи Ёвони Тоҷикистон таваллуд шудааст. Соли 1973 мактаби миёнаи № 1 ба номи М. Горкии ҳамин ноҳия ва соли 1977 Коллеҷи ҷумҳуриявии фарҳангӣ ва маърифатиро хатм кардааст.

## Корнома
Пас аз хатми донишгоҳ дар қасри фарҳанги ҷамоати деҳоти Озодии ноҳияи Ёвон ба ҳайси роҳбари бадеӣ кор кардааст.

Соли 1978 ба Донишкадаи давлатии фарҳанги Маскав дохил шуда, аз соли 1982 то 1986 чун омӯзгор дар кафедраи корҳои фарҳангӣ ва маърифатии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода кор кардааст.

Соли 1986 ба аспирантураи Донишкадаи давлатии фарҳанги Маскав дохил шуда соли 1991 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Ташаккул ва рушди низоми фаъолияти фарҳангӣ ва маърифатӣ дар Тоҷикистон (1924—1941)» таҳти роҳбарии доктори илмҳои техникӣ, профессор Г. Я. Никитина ҳимоя намуд.

Соли 1990 ба вазифаи сардори Раёсати муассисаҳои фарҳангӣ ва маърифатии Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин мегардад.

Соли 1993 барои таҳсил ба докторантураи Донишгоҳи давлатии фарҳанг ва санъати Маскав меравад. Рисолаи доктории худро дар мавзӯи «Рушди фарҳанги маънавии халқи тоҷик: ҷанбаи иҷтимоию фарҳангӣ (нимаи дуюми асри 19 — ибтидои асри 20)» таҳти роҳбарии доктори илмҳои техникӣ, профессор Ю. А. Стрелтсов моҳи январи соли 1998 ҳимоя мекунад.

Соли 1998 директори Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин мешавад.

Солҳои 2004—2005 ҳамчун профессори кафедраи фаъолиятҳои иҷтимоию фарҳангии Донишкадаи шарқии иқтисодиёт, фанҳои гуманитарӣ, менеҷмент ва ҳуқуқ дар шаҳри Уфаи Россия кор кардааст.

Солҳои 2005—2010 ва аз соли 2015 то 2019 роҳбари шӯъбаи байналмилалии Академияи давлатии фарҳанг ва санъати Челябинск буд. Ҳамчун сарвари шӯъбаи байналмилалӣ дар таҳия ва имзои созишномаҳои дуҷониба бо донишгоҳҳо ва ташкилотҳои хориҷӣ (Тоҷикистон, Узбекистон, Украина, Беларус, Қазоқистон, Германия, Финляндия, Франсия, Чехия ва ғайра) фаъолона иштирок кардааст. Аз соли 2005 — профессори кафедраи фаъолиятҳои иҷтимоӣ ва фарҳангии Академияи мазкур буд.

## Таълифот
Бозор Сафаралиев 9 монография, 3 дастури таълимӣ, зиёда аз 80 мақолаҳои илмӣ ва 25 нашрияи таълимӣ таҳия ва нашр кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ 3 рисолаи номзадӣ дифоъ карда шуданд.

## Ҷоизаҳо
* 1999 — Аълочии фарҳанги Тоҷикистон
* 2004 — сипосномаи Вазорати маориф ва илми Федератсияи Россия барои кори пурсамар оид ба таҳияи номгӯи самтҳои таҳсилоти олӣ дар соҳаи ҳунарҳои мардумӣ, фаъолиятҳои иҷтимоию фарҳангӣ ва захираҳои иттилоотӣ.

## Эзоҳ
Забони чеченӣ

рост|мини| Тасвири услубӣ аз як бурҷи чечен, ки дар майдони марказии Грозний ба муносибати эълон шудани соли 2023 ҳамчун соли забони чеченӣ насб шудааст.
**Забони чеченӣ** (бо забони чеченӣ — *нохчийн мотт, noxçiyn mott*) — забони чеченҳо буда, яке аз забонҳои расмии Чеченистон ва Доғистон.

Забон бо ҳуруфи кириллӣ навишта мешавад, ҳарчанд аз соли 1925 то 1938 хатти лотинӣ истифода мешуд.

Забони чеченӣ дар Чеченистон, Ингушетия, Хасавюрт, Новолак, Казбек, Бабаюрт, Қизилюрти Ҷумҳурии Доғистон, дар ноҳияи Моздоки Осетияи Шимолӣ, дар баъзе деҳаҳои ноҳияи Ахметаи Гурҷистон, қисман дар Урдун ва ғайра ҳарф мезананд. Аз рӯи баҳисобгирии соли 2021, дар Русия бо ин забон 1 493 748 нафар  ро гап мезанад.

Забони чеченӣ сеюмин забони сердаромадтарин дар Русия аст (пас аз русӣ ва тоторӣ ). Забони расмии Чеченистон (дар баробари русӣ) ва яке аз забонҳои расмӣ ва адабии Доғистон аст.

Дар Ҷумҳурии Чеченистон соли 2023 соли забони чеченӣ эълон шудааст . Ҷумҳурӣ ният дорад, ки макоми забони чеченӣро мустахкам намуда, барномаи таълимии онро дар ҳамаи гурӯҳҳои синну сол васеъ намояд.

Дар моҳи июни соли 2024 Google Тарҷумон ба дастгирии забони чеченӣ   оғоз кард.

## Навиштор
### Асрҳои миёна
мини|250x250пкс|Навиштаҷот аз асри X
Навиштор ба забони чеченӣ дар асрҳои миёна васеъ паҳн шуд. Дар дараи Аргун нақшҳои сангӣ бо истифода аз алифбоҳои Асомтаврули, Насхурӣ, Мхедрулӣ ва дигар алифбоҳои дар Чеченистони Кӯҳистонии асримиёнагӣ маъмул буда, бештар вожаҳо ва номҳои алоҳида дида мешаванд; Дар деҳаи Зумсой як ибора (aႱa Ⴤc ႪႠႧ) ёфт шуд. «Аса х[а] ц[а] лат[и]», ки аз забони чечен тарҷума шудааст, маънои «ман оташ нагирифтаам» ё «гуноҳ накардаам» аст. Қадимтарин матн дар Чеченистон дар деҳаи Баулой ёфт шудааст, ки дар он ҷо як ҷумлаи том дар тахта тарошида шуда буд, ки ба асрҳои IX то XII тааллуқ дорад. 

### Замони нав ва муосирӣ
мини|250x250пкс|Навиштани чеченӣ ба хатти арабӣ асос ёфтааст. Соли 1925
Бо паҳн шудани ислом дар Чеченистон хатти арабӣ ба роҳ монда шуд, ки барои сабти матни солномаҳои чечении «Тепторҳо» истифода мешавад (солномаҳои аслии баъзе қабилаҳои чечен нигоҳ дошта шудааст). Соли 1925 хати лотинӣ ҷорӣ карда шуд. Соли 1938 ба алифбои кириллӣ иваз карда шуд, ки ҳоло ҳам дар кор аст .

Алифбои муосири чеченӣ:

## Ҳамчунин нигаред
* Адабиёти чеченӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 
* Тифлис, 1888.
* 
* 
* 

**Лаҳҷаҳо:**
* 
* 
* 

**Луғатҳо:**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Johanna Nichols and Arbi Vagapov. Chechen-English and English-Chechen Dictionary = Noxchiin-ingals, ingals-noxchiin deshnizhaina. London; New York: Routledge Curzon, 2004. ISBN 978-0-203-56517-9

## Пайвандҳо ==
*  в Ethnologue
* Чеченский язык: Язык чеченских вайнахов
* Корпус чеченского языка
* 

Гурӯҳ:Забонҳои Доғистон
Гурӯҳ:Забонҳои Русия
Гурӯҳ:Забонҳо ва шеваҳо аз рӯи алифбо
Лесное (ноҳияи Соқулуқ)

**Лесное** () — деҳа (овул) дар ҳайати ҳавзаи деҳот (деҳистон)-и От-Бошӣи ноҳияи Соқулуқи вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 905 нафар дар соли 2024.
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Соқулуқ
Меъда

мини|Ҷойгиршавии меъда
мини|Меъдаи инсон дар буриши ҳамвор (фронталӣ), тасвир аз китоби «Анатомияи бадани инсон» аз Грей.

**Меъда** (, ) — узви асосии системаи ҳозима мебошад, ки хӯрокро нигоҳ дошта, ҳазм ва коркард мекунад. Он дар қисми болоии ковокии шикам, байни сурхрӯда ва рӯдаи борик ҷойгир аст.

## Сохтор
Меъда аз якчанд қисми асосӣ иборат аст:

Даҳонаи меъда (кардиа) – ҷое, ки сурхрӯда ба меъда пайваст мешавад.

Қисми болоӣ (фундус) – қисми болоии меъда, ки газҳоро нигоҳ медорад.

Тани меъда – қисми асосӣ, ки дар он ҳазми хӯрок сурат мегирад.

Қисми поёнӣ (пилорус) – хӯрокро ба рӯдаи борик равона мекунад.

Девори меъда:

Меъда аз чор қабат иборат аст:

Қабати луобпарда – ҳуҷайраҳои ин қабат шираи меъда ва луоб ҷудо мекунанд, ки меъдаро аз кислота муҳофизат мекунад.

Қабати зери луобпарда – рагҳои хун ва асабҳоро дар бар мегирад.

Қабати мушакӣ – ҳаракати меъдаро таъмин карда, хӯрокро омехта ва реза мекунад.

Қабати берунии серозӣ – меъдаро аз берун мепӯшонад ва муҳофизат мекунад.

Функсияҳои асосии меъда:

Ҳазми механикӣ – омехта ва майда кардани хӯрок.

Ҳазми кимиёвӣ – шираи меъда сафедаҳо ва дигар моддаҳоро таҳлил мекунад.

Захира ва танзими озуқаворӣ – хӯрокро нигоҳ дошта, тадриҷан ба рӯдаи борик мегузаронад.

Муҳофизат – меъда бо кислотаи хлоридӣ микробҳоро нест мекунад.

Шираи меъда ва ҳазми хӯрок:

Шираи меъда кислотаи хлоридӣ ва ферментҳои гуногунро дар бар мегирад:

Пепсин – сафедаҳоро тақсим мекунад.

Липазаи меъда – чарбҳоро ҳазм мекунад.

Мукоидҳо (луоб) – меъдаро аз таъсири кислота муҳофизат мекунанд.

Бемориҳои маъмули меъда:

Гастрит – илтиҳоби луобпардаи меъда.

Захми меъда – захми луобпардаи меъда бо таъсири кислотаи зиёд.

Рефлюкс – баргашти кислота ба сурхрӯда, ки сӯзиши дилро ба вуҷуд меорад.

Меъда дар ҳазм ва саломатии умумӣ нақши муҳимеро мебозад. Тарзи ҳаёти солим, ғизои дуруст ва пешгирии стресс барои ҳифзи саломатии меъда муҳим аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Меъда
Гурӯҳ:Шикам
Ниқея

**Ниқея** () — шаҳри қадимӣ ва асримиёнагӣ дар Осиёи Хурд дар макони шаҳри ҳозираи Туркия Изник.

## Таърихи Ниқея
Номи аввалин шаҳр дар макони Ниқея **Анкор** ё **Ҳеликорис** буд, ки ин шаҳрро мисиён хароб карда буданд. Чанд сол пас аз марги Искандари Мақдунӣ, подшоҳи Македония Антигонуси Якчашма (Осиёи Хурдро таҳти назорат дошт), эҳтимолан пас аз шикаст додани Эвмен дар соли 316 пеш аз милод, шаҳрро аз нав сохта, онро **Антигония** номид (). Чанде аз сарбозони собиқи Искандар (маъруф бо номи «Диадочӣ») ба муқобили Антигонус муттаҳид шуданд ва пас аз шикасти Антигон ин минтақа дар соли 301 пеш аз милод ба тасарруфи генерали Фракия Лисимах номи шаҳрро **Ниқея** () ба шарафи занаш Ниқея, духтари Антипатр гузошт.
рост|мини|255x255пкс| Калисои София дар Ниқея

## Ҳамчунин нигаред
* Муҳосираи Ниқея
* Империяи Ниқея

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Попов И. Н. Никея // Православная энциклопедия. — М., 2018. — Т. XLIX : Непеин — Никодим. — С. 472-477. — 752 с. — 39 000 экз. — .

Гурӯҳ:Изник
Гурӯҳ:Шаҳрҳои имперотурии Бизонс
Ҳипоталамус

thumb|Ҷойгиршавии ҳипоталамус дар мағзи сар
**Ҳипоталамус** (, аз  ва ) — як қисми муҳими мағзи сар буда, дар поёни таламус ва болои ғадуди гипофиз ҷойгир аст. Он яке аз муҳимтарин марказҳои назорати фаъолияти организм мебошад, ки системаи асаб ва эндокринӣ (ғадудҳои дохилӣ)-ро ҳамоҳанг мекунад.
Сохтор ва ҷойгиршавӣ
Ҳипоталамус қисми диэнсефалон (мағзи мобайнӣ) буда, аз гурӯҳҳои нейронҳо иборат аст, ки ҳар кадоми онҳо вазифаи муайян доранд.

Он тавассути пайвастҳо (аксономҳо) бо дигар қисмҳои мағзи сар, аз ҷумла гипофиз, алоқаманд буда, гормонҳо истеҳсол мекунад, ки ба тамоми узвҳо таъсир мерасонанд.

## Функсияҳои асосии ҳипоталамус
### Танзими ҳарорати бадан
Ҳипоталамус ҳамчун термостат амал мекунад ва ҳарорати баданро дар сатҳи муқаррарӣ нигоҳ медорад.

### Назорати гуруснагӣ ва ташнагӣ
Он ҳисси иштиҳо ва сериро танзим мекунад.
Ҳангоми кам шудани об дар организм, ҳисси ташнагӣ фаъол мешавад.

### Назорати хоб ва бедорӣ
Ҳипоталамус дар ритми биологӣ (сиклҳои хоб ва бедорӣ) иштирок мекунад.
### Идоракунии стресс ва эҳсосот
Вокуниш ба стресс, хурсандӣ, тарс ва хашм тавассути ҳипоталамус идора мешавад.

### Назорати системаи эндокринӣ (ғадудҳои дохилӣ)
Гормонҳоеро тавлид мекунад, ки кори гипофиз ва дигар ғадудҳои дохилиро танзим мекунанд.

### Танзими фаъолияти системаи асаби вегетативӣ
Ин система кори дил, шуш, системаи ҳозима ва дигар узвҳои дохилиро бе иштироки шуур назорат мекунад.
Гормонҳои муҳими ҳипоталамус
Ҳипоталамус гормонҳои гуногун истеҳсол мекунад, ки ба гипофиз ва дигар узвҳо таъсир мерасонанд:

Окситоцин – дар таваллуд ва ширдиҳӣ нақш дорад.
Вазопрессин (гормони антидиуретикӣ – АДГ) – миқдори обро дар бадан танзим мекунад.
Гормонҳои озодкунанда (рилизинг-гормонҳо) – гипофизро барои истеҳсоли гормонҳои муҳим ҳавасманд мекунанд.
Бемориҳо ва ихтилолҳои ҳипоталамус
ҳипоталамус
🔴 Диабети инсипидус – норасоии вазопрессин, ки боиси зиёд шудани ташнагӣ ва пешобхӯрии беш аз ҳад мешавад.
🔴 Гипоталамус ва фарбеҳӣ – номуътадилии ҳипоталамус метавонад ба иштиҳои аз ҳад зиёд ва фарбеҳӣ оварда расонад.
🔴 Норасоии гормонҳои гипофиз – мушкилоти афзоиш, метаболизм ва ҳормонҳои ҷинсӣ.
Барои нигоҳ доштани фаъолияти дурусти ҳипоталамус тавсия дода мешавад:
✔ Парҳези солим бо микроэлементҳо ва витаминҳо
✔ Хоби кофӣ ва реҷаи дурусти рӯз
✔ Кам кардани стресс ва фишори равонӣ
✔ Фаъолияти ҷисмонӣ ва машқҳои сабук
Ҳипоталамус як маркази муҳими танзимгар дар бадан аст, ки ба саломатии умумӣ таъсири калон мерасонад.

## Адабиёт
* 
* 
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳипоталамус
Гурӯҳ:Дастгоҳи дарунрез
Гурӯҳ:Диенсефалон
Ғадуди сипаршакл

250px|thumb|Нақшаи гардани одам, ки ҷойгиршавии ғадуди сипаршаклро нишон медиҳад

250px|thumb|right|Бофтаи сипаршакл дар зери микроскоп
**Ғадуди сипаршакл** () — як қисми системаи эндокринӣ буда, дар пеши гардан, дар назди халқи ҳанҷар ҷойгир аст. Ин ғадуд шакли шабеҳ ба бабочка (шапалак) дорад ва яке аз муҳимтарин узвҳо барои метаболизм (мубодилаи моддаҳо) ва саломатии умумии организм мебошад.

## Функсияҳои асосӣ
### Истеҳсоли гормонҳои муҳим
Тироксин (T4) ва Трийодтиронин (T3) – метаболизмро танзим мекунанд.

Калтситонин – миқдори калтсийро дар организм назорат мекунад.

### Танзими мубодилаи моддаҳо (метаболизм)
Ба вазни бадан, сатҳи энергия ва ҳарорати бадан таъсир мерасонад.

### Назорати рушди ҷисмонӣ ва ақлӣ
Гормонҳои сипаршакл барои афзоиши устухонҳо ва рушди мағзи кӯдакон муҳиманд.

4.Таъсир ба дил ва системаи асаб

Фаъолияти дил ва асабҳоро танзим мекунад, фишори хунро мӯътадил нигоҳ медорад.

## Бемориҳои ғадуди сипаршакл
### Гипотиреоз (камфаъолии сипаршакл)
Сабаби норасоии гормонҳои T3 ва T4. Аломатҳои норасогӣ:
Сустию хастагӣ, сардӣ ва паст шудани ҳарорати бадан, афзоиши вазн, пӯсти хушк ва мӯйҳои нозук, камқувватӣ ва депрессия.

Гипертиреоз (бешфаъолии сипаршакл)

Сабаб: истеҳсоли зиёди гормонҳо.

Аломатҳо: 
Тез шудани таппиши дил
Афтодани вазн, таъсири зиёд ба асабҳо (изтироб, асабоният), ларзиши дастҳо, бештар арақ кардан.

Бемории гиреи сипаршакл (зоб, гӯза)

Бузург шудани ғадуди сипаршакл, ки метавонад бо ё бетағйироти гормонӣ бошад.

## Табобат
### Сабаби маъмулиаш – норасоии йод дар ғизо
Бемории Грейвс ва Ҳашимото. Ҳам Грейвс – ва ҳам Ҳашимото гипертиреозро ба вуҷуд меорад.

Ҳар ду беморӣ бо иммунитети нодуруст (автоиммунӣ) алоқаманданд.

Чӣ тавр ғадуди сипаршаклро солим нигоҳ доштан мумкин аст?

Истеъмоли кофии йод (моҳӣ, тухм, маҳсулоти ширӣ, намак бо йод), ғизои солим ва мутавозин (витаминҳо ва минералҳо), назорати стресс ва хоби кофӣ, машқҳои ҷисмонӣ ва реҷаи дурусти зиндагӣ, муоинаи тиббӣ барои пешгирии мушкилот.

Ғадуди сипаршакл барои саломатии умумии бадан хеле муҳим аст, аз ин рӯ нигоҳубини дуруст ва парҳези солим метавонад аз бисёр бемориҳо пешгирӣ кунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ғадуди сипаршакл
Гурӯҳ:Эндокринология
Эдесса

**Эдесса** (,  *Урҳа*, *Едесия*) — шаҳри қадимӣ дар ҷанубу шарқии Туркия. Номи ҳозираи шаҳр *[[Шанлиурфа]]* (). Пойтахти Осрон, маркази муҳими насронии аввал.

## Таърих
### Таърих ва анъанаҳои қадим

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*   архив
* 

## Пайвандҳо
* Подшоҳони Осрон
* Паҳншавии масеҳият дар Шарқ
* Аъмоли Ҳаввории Муқаддас Таддей
* Алокахои мадании Арманистони кадим

Гурӯҳ:Таърихи Туркия
Гурӯҳ:Байнаннаҳрайн
Гурӯҳ:Шаҳрҳои муқаддас
Нафаскашӣ

[300px|мини|Дар моҳиҳо узви нафаскашӣ [ғалсама мебошад]]
300px|мини|Тафовут дар нафаскашии берунии одамон, паррандагон ва хашарот
300px|мини|Намоиши схематикии ҷараёни нафаскашӣ тавассути шуш ва халтаҳои ҳавоии паррандагон
**Нафаскашӣ (ё танаффус)** () — як раванди ҳаётан муҳим дар организмҳои зинда мебошад, ки тавассути он оксиген (O₂) ба бадан ворид шуда, гази карбон (CO₂) хориҷ карда мешавад. Ин раванд барои фаъолияти ҳуҷайраҳо ва тавлиди энергия зарур аст.

## Нафаскашии растаниҳо
Растаниҳо – тавассути пӯстча ва ковокии баргҳо (стомаҳо) оксиген ва гази карбонро мубодила мекунанд.

Нафаскашӣ барои ҳаёт муҳим аст ва бе он ҳуҷайраҳо наметавонанд фаъолият кунанд.

## Нафаскашии инсонҳо
Он аз узвҳои зерин иборат аст:
Бини ва даҳон — ҳаво тавассути ин узвҳо ворид мешавад.

Ҳалқ — роҳи нафасро мекушояд ва муҳофизат мекунад.

Нойи нафас (трахея) — ҳаворо ба шуш мерасонад.

Шохаҳои шуш (бронхҳо) — ҳаворо ба қисмҳои хурдтари шуш тақсим мекунад.

Шушҳо — ҷои асосии мубодилаи газҳо.

Навъҳои нафаскашӣ:
Нафаскашии берунӣ – мубодилаи газҳо байни организм ва муҳити атроф (масалан, нафаскашӣ тавассути шуш дар инсон ва ҳайвонот).

Нафаскашии дохилӣ – мубодилаи газҳо байни хуни организм ва ҳуҷайраҳо.

ҳуҷайравӣ (оксидшавии биологӣ) – раванди истифодаи оксиген дар дохили ҳуҷайраҳо барои ҳосил кардани энергия (АТФ).

Раванди нафаскашӣ:

Нафасгирӣ (ингаляция) – шуш васеъ шуда, ҳавои дорои оксиген ворид мешавад.

Мубодилаи газҳо – дар шуш оксиген ба хун ворид шуда, гази карбон хориҷ карда мешавад.

Нафасбарорӣ (эксгаляция) – гази карбон тавассути шуш аз организм хориҷ мешавад.

Нақши нафаскашӣ:
Таҳвили оксиген ба ҳуҷайраҳо барои истеҳсоли энергия.

Баровардани гази карбон барои нигоҳ доштани тавозуни химиявии бадан.

Ҳамоҳангсозии равандҳои мубодилаи моддаҳо.

Мавҷудоти дигар ва нафаскашӣ:

Моҳӣ – тавассути галсҳо (жабраҳо) нафас мегиранд.

Ҳашарот – тавассути найчаҳои трахеалӣ нафас мекашанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нафаскашӣ
Гурӯҳ:Физиологияи нафаскашӣ
Ҳелен Филдинг

**Ҳелен Филдинг** (; тав. , Морлӣ, Йоркшири Ғарбӣ) — нависандаи англис, ки бештар бо романҳои худ «Бриҷит Ҷонс» маъруф аст.

## Зиндагинома
Ҳелен Филдинг дар шаҳри саноатии Морлӣ, Йоркшир, Британияи Кабир таваллуд шудааст. Вай дуюмин аз чор фарзанд буд, ки дар оилаи мудири фабрикаи нассоҷӣ ва соҳибхоназан таваллуд шудааст.

Вай Донишгоҳи Оксфордро хатм карда, дар он ҷо дар Коллеҷи Сент Анна забон ва адабиёти англисиро омӯхтааст. Вай даҳ сол дар телевизион кор кард, дар студияи Би-би-сӣ, продюсери телевизион буд, сипас дар рӯзнома ба ҳайси хабарнигор кор кардааст. Ҳамзамон, Филдинг ба кӯшиши худ дар адабиёти "калон" оғоз кард, аммо достони ишқии пешниҳодшудаи ӯ аз ҷониби нашриёти «Mills & Boon» рад карда шуд.

Аввалин китоби ӯ, достони ҳаҷвии "Сабаби муваффақият" соли 1994 нашр шуд. Китоб ба таҷрибаҳои муаллиф ҳангоми наворбардории филмҳои мустанад дар Африқо асос ёфтааст. Ҳелен Филдинг барои романи худ «Дафтари хотироти Бриҷит Ҷонс», ки соли 1998 нашр шудааст ва аз сутуне, ки барои «The Independent» навиштааст, ба дунё омадааст, эътирофи васеъ пайдо кард. Муваффақияти барҷастаи китоб бо идомаи он «Бриҷит Ҷонс: То ҳадди ақл» (1999) ва баъдан китоби нав дар бораи саргузаштҳои қаҳрамони нави Ҳелен Филдинг «Оливия Ҷоулз: Тахайюлоти оташин» (2003) нашр шуд.

Дар асоси китобҳои ӯ ду филм сохта шудааст: «Дафтари хотироти Бриҷит Ҷонс» ва «Бриҷит Ҷонс: Дар ҳадди ақл», ки ҳарду аз ҷониби Ричард Кёртис мутобиқ карда шудаанд. Дар соли 2013 идомаи ҳикояи «Бриҷжет Ҷонс.   Мафтуни писаон» нашр шуд. Наворбардории филми сеюми Бриҷит Ҷонс моҳи октябри соли 2015 оғоз ёфт. Он дар соли 2016 дар экранҳои васеъ бароварда шуд. Худи ҳамон сол китоби чоруми Ҳелен бо номи «Тифли Бриҷит Ҷонс. Дафтарҳои хотирот» нашр шуд, ки асоси филмро ташкил медиҳанд.

## Китобнома
* Сабаби муваффақият (1994)
* Оливия Ҷоулес, ё Тахайюлоти оташин (2003)

**Бриҷит Ҷонс:**

* Дафтари хотироти Бриҷит Ҷонс (1996)
* Бриҷит Ҷонс: Дар ҳадди ақл (1999)
* Бриҷит Ҷонс. Мафтуни писарон (2013)
* Кӯдаки Бриҷит Ҷонс. Дафтарҳои хотирот (2016)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Ҳелен Филдинг пайгирии Edge of Reace-ро оғоз мекунад
* Ҳелен Филдинг дар вебсайти *[[The Guardian]]*
Гурӯҳ:Нависандагони Британияи Кабир
Гурӯҳ:Адибон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Нависандагони Инглистон
Клара Лаго

**Клара Лаго** (; тав. 6 марти 1990, Мадрид) — ҳунарпешаи испанӣ. Вай бештар бо нақшҳои асосии худ дар филмҳои «Паноҳгоҳ», "Fin" ва "Tres metros sobre el cielo. Tengo ganas de ti" маъруф аст.

## Зиндагинома
Клара Лаго соли 1990 дар оилаи дизайнери графикӣ ва нависанда таваллуд шудааст. Вай аввалин маротиба дар телевизион соли 2000 дар синни 9-солагӣ баромад кардааст. Вай дар силсилафилмҳои телевизионии испании «Шарикон» (2000–2002), "Hospital Central" (2004–2007) ва "Los hombres de Paco" (2007–2008) нақш бозидааст.

Вай дар ҷашнвораи 56-уми филми Сан Себастян дар соли 2008 ҷоизаи "Беҳтарин истеъдоди нав дар синамои испанӣ"-ро ба даст овард, ки аз ҷониби L'Oreal дода шудааст.

Клара дар соли 2011 барои нақш дар филми "Чеҳраи пинҳоншуда" ҷоизаи "Shooting Stars Award" аз ҷониби ICAA барои Академияи филмҳои Аврупо ва ҷашнвораи байналмилалии синамои Берлинро ба даст овард.

Моҳи ноябри соли 2012 ӯ дар "Fin", дар баробари Марибел Верду ва Даниел Грао Еваро бозӣ кардааст.

Соли 2014, Лаго дар *Ocho apellidos vascos* нақш бозидааст. Филм рекордҳои хазинаи Испанияро шикаст ва бо беш аз 75 миллион доллар дар фурӯш ва нишаст унвони сердаромадтарини испанӣ гардид. Сипас, вай дар намоишномаи театрии "La venus de las pieles", ки аз ҷониби Дэвид Серрано де ла Пеня таҳия шудааст, тасвир ёфтааст.

Лаго соли 2015 дар филми *Extinction* дар якҷоягӣ бо Мэттю Фокс ва Ҷеффрӣ Донован дар мутобиқсозии китоби бестселлери Хуан де Диос Гардуно "Y pese a todo" пайдо шуд.

Соли 2017 вай дар бозии видеоии "Assassin's Creed: Origins" нақши Клеопатраро бозид. Ин бори аввал буд, ки вай дар дубляжи як бозии видеоӣ иштирок кардааст.

## Ҳаёти шахсӣ
Дар соли 2014, вай бо ҳунарпешаи мазҳакавӣ Данӣ Ровира мулоқот кард. Онҳо соли 2019 ҷудо шуданд.

Лаго бо забони англисӣ ва испанӣ озод ҳарф мезанад. Моҳи марти соли 2017 вай гиёҳхорро ба сабаби як қарори ахлоқӣ ва экологӣ оғоз кард, ки ба ӯ "оромӣ" медиҳад, инчунин мегӯяд, ки худро "пур аз энергия" ҳис мекунад ва дар саломатӣ "комил" аст.

## Филмнома

### Синамо

### Телевизион

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Испониё
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Испониё
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони Мадрид
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Ҳунарпешакӯдакон (занҳо)-и Испониё
Кайзер

мини|302x302пкс| Вилгелм II, кайзери олмонӣ дар<br />1888-1918
**Кайзер** (, ) — унвони подшоҳӣ дар Олмон.

## Таърих
*Калимаи "Кайзер"* аз унвони румӣ «Сезар» ().

## Ҳамчунин нигаред
* Хоқон
* Подшоҳ
* Великий князь
* Хон
* Август

## Эзоҳ

## Адабиёт
* ''Николас II'', ''Вилгелм II'', Мукотиботи "Вилли-Никки".

Гурӯҳ:Таърихи Олмон
Гурӯҳ:Унвонҳо
Фармонраво

**Фармонрави мутлақ** (,  аз  «як» +  «ҳоким») — сардори меросӣ ё роҳбари интихобшудаи давлат: император (тсар, сезар, кайзер), коғон, шохиншоҳ (подшоҳ) ва рутбаи поёнӣ; фиръавн ва поёнӣ: шоҳзода (ба маънои; дук, шоҳзода), тағовор, эксарх, наҷӯш, шоҳ, султон, амир, хон, молик, бек, вазир, подшоҳ, маҳараҷа ва амсоли он); шахсе, ки соҳибихтиёр аст.
чап|мини| Монархияҳои муосири Аврупо аз рӯи намуди мерос

## Ҳамчунин нигаред
* Подшоҳӣ
* Шоҳи бузург

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Маҷмӯаи маводҳои умумӣ дар бораи подшоҳон .

Гурӯҳ:Унвонҳо
Гурӯҳ:Ҳукмронон
Эпифиз

thumb|right|150x150px|{{center|Мавқеи ғадуди эпифиз, модели сеченака
**Эпифиз** ( — афзоиш), ё бадани эпифиз () — ғадуди хурди эндокринӣ дар мағзи сар мебошад, ки ҳормони мелатонин, серотонин, адреногломерулотропин, диметилтриптамин ҳосил мекунад ва ба танзими ритмҳои биологӣ (хусусан хоб ва бедорӣ) таъсир мерасонад.

## Мавқеъ ва сохтор

Эпифиз дар қисми миёнаи майна, байни ду нимкураи мағз ва дар болои мембрайн (майнаи миёна) ҷойгир аст. Он шакли конусмонанд дошта, андозаи тақрибан 5–8 мм ва вазни 100–180 мг дорад.

Функсияҳо ва нақши эпифиз
 
Истеҳсоли мелатонин – гормоне, ки ритми шабонарӯзии баданро танзим мекунад.
 
Танзими хоб ва бедорӣ – сатҳи мелатонин шабона зиёд ва рӯзона кам мешавад.
 
Таъсир ба гормонҳои дигар – ба ғадуди гипофиз таъсир расонида, рушди ҷинсӣ ва дигар равандҳои гормониро танзим мекунад.
 
Фаъолияти антиоксидантӣ – мелатонин метавонад ҳуҷайраҳоро аз зарари радикалҳои озод муҳофизат кунад.
 
Танзими фишори хун ва масуният – баъзе тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки эпифиз ба системаи иммунӣ ва фишори хун низ таъсир дорад.
 
Бемориҳои марбут ба эпифиз
 
Гипофунксия (коҳиши фаъолият) – метавонад боиси ихтилоли хоб ва бармаҳал оғоз шудани бавл гардад.
 
Гиперфунксия (афзоиши фаъолият) – метавонад ба таъхири рушди ҷинсӣ ва дигар мушкилоти гормонӣ оварда расонад.
 
Кистаи эпифиз – аксар вақт бемории безарар аст, вале метавонад боиси сардард ва мушкилоти биноӣ шавад.
Эпифиз як узви муҳим дар системаи эндокринӣ буда, ба хоб, масуният ва дигар равандҳои физиологӣ таъсир мерасонад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Эпиталамус
Гурӯҳ:Диенсефалон
Гурӯҳ:Дастгоҳи дарунрез
Инсоннамо

**Инсоннамо** ( — «гуманоид») — махлуқи инсонмонанд, соҳибақл аз ривоятҳо ва афсонаҳои бадеӣ.

## Ҳамчунин нигаред
* Робот

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Уфология
Бадани инсон

мини|302x302пкс|Сохтори берунии бадани инсон

**Бадани инсон** — сохтори ҷисмонии инсон, организми инсон. Бадани инсон аз ҳуҷайраҳои намудҳои гуногун ташкил карда шудааст, ба таври хос дар бофтаҳо ташкил карда шудаанд, ки узвҳоро ташкил медиҳанд, фосилаи байни онҳоро пур мекунанд ё берунро мепӯшонанд. Бадани одами калонсол тақрибан аз сӣ триллион ҳуҷайра иборат аст.

Бадани инсон ба ин гурӯҳ тақсим мешавад: сар, гардан, тан, узвхои боло ва поён.

## Анатомияи муқаррарии инсон
Бадани инсон ба системаҳои устухонӣ, мушакӣ, асабӣ, дилу рагҳо, роҳҳои нафаскашӣ, ҳозима, ихроҷ, репродуктивӣ, эндокринӣ, иммунӣ ва бофтаҳо тақсим мешавад.

### Миқдори узвҳои инсон
мини|574x574пкс| Зане, ки дарозии бадан 166 см ва вазни бадан 47 кг. BMI - 17,1 (аз меъёр камтар).<br /> Марде бо дарозии бадан 178 см ва вазни бадан 65 кг. BMI - 20,5
Нишондиҳандаҳои миёнаи зерин барои як нафари 20-30 сола бо дарозии бадан 170 см, вазнаш 70 кг ва масоҳати сатҳи бадан 1,8 м² мебошанд.

Агар вазни умумии бадан 70 кг бошад, онгоҳ узвҳо дар алоҳидагӣ чунин вазн хоҳанд дошт:

* Мушакҳо: 30 кг = 43% вазни бадан
* Скелет бе мағзи устухон: 7 кг = 10%
* Пӯст ва бофтаи пӯст: 6,1 кг = 8,7%
* Хун: 5,4 кг = 7,7%
* Роҳҳои ҳозима ю: 2,0 кг = 2,9%
* Ҷигар: 1,7 кг = 2,4%
* Мағзи устухони сурх: 1,5 кг = 2,1%
* Майна: 1,3 кг = 1,8%
* Ҳарду шуш: 1,0 кг = 1,4%
* Дил: 0,3 кг = 0,43%
* Ҳарду гурда: 0,3 кг = 0,43%
* Ғадуди сипаршакл: 0,02 кг = 0,03%
* Испурч: 0,18 кг = 0,26%

## Таркиби кимиёвӣ
Бадани инсон ба ҳисоби миёна аз 60% об, 34% моддаҳои органикӣ ва 6% моддаҳои ғайриорганикӣ иборат аст (таносубҳо барои синну соли гуногун тағир меёбанд). Унсурҳои асосии кимиёвӣ, ки моддаҳои органикиро ташкил медиҳанд, карбон (~18%), оксиген (~65%), ҳидроген (~10%) ва нитроген (~3%) мебошанд, илова бар ин, моддаҳои органикӣ инчунин фосфор (~1%) ва сулфур (~0,25%) доранд. Моддаҳои ғайриорганикӣ дар бадани инсон 22 унсури муҳими кимиёвиро дарбар мегиранд: хром, калсий, фосфор, оксиген, натрий, магний, сулфур, бор, хлор, калий, ванадий, Манган, оҳан, кобалт, никел мис, йод, Йод, Молибден, Фтор Силисий, Селен.

## Ҳамчунин нигаред

## Эҳоҳ

Гурӯҳ:Бадани одам
Забони лодинӣ

**Лодин** (инчунин *романшӣ тиролӣ*, *доломитӣ*, *трентинӣ*; номи худаш *lingaz ladin*) — яке аз забонҳои зергурӯҳи румӣ аз гурӯҳи романии оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ аст, ки бо мардуми Ладин ҳарф мезанад.

## Википедия
Дар феҳристи Википедияҳо бо забони ладинӣ вуҷуд дорад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сайти бахшида ба забони латин
* Сайт дар бораи Ладинҳо ва замини онҳо
* Институти фарҳангии Ладино ва Осорхонаи Ладино дар Фасса
* Забон ва вариантҳо
* Ба Ладиния нишинед
* Ладиниенатлас ALD-I
* Суханронии доломитҳо ва лаҳҷаҳои англисӣ
* Забони ладинӣ // Забонҳои ақаллиятҳои Аврупо
[

Гурӯҳ:Забонҳои Итолиё
Нишони ифтихор

Дар айни замон **нишон** дар аксари давлатҳо ва кишварҳо нишони сарисинагӣ, ҷоизаи фахрӣ барои хидматҳои махсус мебошад.

## Таърихи нишон
### Таърихи пайдоиш
чап|мини| Салиби ордени Лазарус (1187-1244)
Калимаи «Орден» аз  ё  — «қатор, тартиб».

## Ҳамчунин нигаред
* Орденҳои ИҶШС

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Алексушин Г.В. Махсусан Русия. Самара : Нашриёти Институти ҳуқуқшиносии Вазорати адлияи Федератсияи Русия, 2001 .
* Шепелев Л.Е. Унвонхо, сару либос, орденхо. Л., 1991 .
* Дуров В.А. Супоридани орденҳои олӣ ҳамчун унсури одоби байнидавлатӣ   // Бюллетени таърих, адабиёт, санъат. — М.: Маҷмӯа; Илм, 2005, с. 298-311

## Пайвандҳо
* 
* Ордена в истории Архивная копия от 5 июля 2009 на Wayback Machine.

Гурӯҳ:Орденҳо
Наврӯз Усмонов

**Навруз Усмонов** (*Усмонов Навруз Турсунзода*, ; зод. 31 марти 1977, Душанбе) — соҳибкори тоҷик, муассиси бренди Noorooz, Keklik, Jaboo, Pride, молики гурӯҳи ширкатҳои «Шоҳона» ва муаллифи китоби «Миллионер аз Осиё».

## Зиндагинома
Навруз Усмонов 31 марти соли 1977 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Солҳои 1984—1992 дар мактабҳои миёнаи № 54 ва № 2-и шаҳри Душанбе, солҳои 1992 дар Техникуми савдою молияи Душанбе, солҳои 1998—2004 дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд бо ихтисоси ҳуқуқшинос ва солҳои 2016—2018 дар Донишкадаи тиҷорат ва идоракунии тиҷоратии Академияи хоҷагии халқ ва хизмати давлатии Русия бо ихтисоси магистри идоракунии тиҷорат таҳсил кардааст.

## Корнома
* Аз соли 2003 — муассис ва раиси Клуби варзишии «Шоҳона» (бахшҳои бокс ва куштии озод);
* 2005—2010 — вакили ҳукумати шаҳри Чкаловски вилояти Суғд;
* 2010—2015 — ноиби президенти Федератсияи бокси Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* 2000—2009 — директори генералии ҶДММ «Заводи ликёру арақии Шоҳона»;
* 2009—2014 — муассис-шарики ҶДММ «Заводи ликёру арақии Шоҳона»;
* Аз соли 2014 — муассиси ҶДММ «Заводи ликёру арақии Шоҳона»;
* Аз соли 2019 — муассиси ҶДММ «Crown City» барои фурӯши мебел ва лавозимоти хонагӣ (Итолиё);
* Аз соли 2020 — муассиси хати атрии «Jaboo» (Итолиё) ва брендҳои нӯшокиҳои спиртии «Шоҳона», «Кеклик» ва «Pride»;
* Аз соли 2024 — муассиси хати атрии фаронсавии «Four Garden».

## Ҷоизаву ифтихорот
* 2016 — ордени «Шаҳрванди фахрии Иттиҳоди Авруосиё»;
* 2019 — Ҷоизаи ҷамъиятии «Бузургии Миллӣ» аз рӯи номинатсияи «Репутатсияи бенуқсон»;
* 2022 — Ҷоизаи «Бузургии Миллӣ» аз рӯи номинатсияи «Шарики боэътимод» барои фаъолияти чандинсолаи пурсамар ва обрӯи бенуқсон.

## Осор
* Усманов, Навруз. Миллионер из Азии. — Москва : Литературное агентство «Writer’s Way», 2023. — 301, [1] с. : ил. — 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соҳибкорон аз рӯи алифбо
Даниил Гендлин

**Даниил Давидович Гендлин** (1923—1976) — муҳандис, меъмор. Узви Иттифоқи меъморони ИҶШС. 

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти бинокории Осиёи Миёна дар шаҳри Тошканд аст. Ӯ дар миёнаҳои солҳои 50-уми асри гузашта ба Душанбе омада, ба ҳайси сармеъмори бисёр лоиҳаҳо кор кардаву то поёни умр дар Тоҷикистон зиндагӣ кардааст.

Дар Душанбе ва дигар гӯшаҳои ҷумҳурӣ аз рӯи лоиҳаҳояш бисёр иншоот, аз ҷумла бинои чойхонаи «Роҳат», бинои Техникуми варзиши ҷумҳурӣ, гулгашти назди Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ, бинои Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, маҷмааи мақбараи Рӯдакӣ дар Панҷрӯд, бинои Вазорати адлияи ҷумҳурӣ ва ғайра сохта шудаанд.

## Осор

* Архитектура Советского Таджикистана, Д., 1972 (соавтор).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Гендлин Даниил Давидович // Донишномаи Душанбе. — : СИЭМТ, 2016. — С. 234. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Меъморони Тоҷикистон
Константин Терлетский

**Константин Николаевич Терлетский** — меъмор.

## Зиндагинома
Дар Душанбе аз соли 1952, дар Институти давлатии лоиҳкашии «Тоҷикгосстрой» кор кардааст. Муаллифи лоиҳаҳои бинои маъмурии Вазорати корҳои дохилии ҶШС Тоҷикистон дар майдони Ғалаба (1952, ҳоло Идораи шаҳрии Вазорати корҳи дохилӣ), бинои Вазорати сохтмони шаҳр ва деҳот (1954), собиқ Техникуми тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш дар кӯчаи Исмоили Сомонӣ (1955), собиқ бинои кумитаи ҳизбии ноҳияи Роҳи Оҳан (1953; ҳоло намояндагии СММ дар Тоҷикистон), бинои кумитаи ҳизбӣ ва комиҷроияи шаҳр дар хиёбони Куйбишев (ҳоло Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ, 1952), чойхонаи «Роҳат», Мактаб-интернат дар Лучоб (1955-57; ҳоло Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон) ва ғайра.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Терлетский Константин Николаевич // Донишномаи Душанбе. — : СИЭМТ, 2016. — С. 602. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.

Гурӯҳ:Меъморони Тоҷикистон