open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бекор кардани ҳукм

**Бекор кардани ҳукм** — усулан рад шудани ҳукми суд. 

## Асосҳои бекор кардани ҳукм
Ба бекор кардани ҳукм инҳо асос шуда метавонанд:
* яктарафа ё нопурра будани таҳқиқ, тафтиши пешакӣ ё судӣ;
* мувофиқат накардани хулосаи суд ба ҳолатҳои воқеии парванда, ки дар ҳукм баён шудаанд, ба таври ҷиддӣ вайрон шудани қонуни мурофиавии ҷиноятӣ;
* нодуруст татбиқ карда шудани қонуни ҷиноятӣ;
* номувофиқии ҷазои таъйиншуда ба вазнинии ҷиноят ва шахсияти маҳкумшуда.

Дар мавридҳои зерин парвандаи ҷиноятӣ оғоз карда намешавад ва парвандаи оғозшуда қатъ карда мешавад:
* ҳангоми оштӣ шудани ҷабрдида бо айбдоршаванда оид ба парвандаи ҷиноятии айбдоркунии хусусӣ;
* ҳангоми мавҷуд набудани аризаи ҷабрдида, агар парвандаи ҷиноятӣ маҳз тибқи аризаи ӯ оғоз гардида бошад, ғайр аз ҳолатҳои пешбининамудаи қисми 2 моддаи 147 Кодекси ҷиноятии ҶТ, ки ба прокурор ҳуқуқ дода шудааст бе аризаи ҷабрдида парвандаи ҷиноятӣ оғоз намояд;
* нисбат ба шахси фавтида, ғайр аз ҳолатҳое, ки пешбурди парвандаи ҷиноятӣ барои муқаррар кардани бегуноҳии ӯ ё аз нав оғоз кардани пешбурди парвандаи ҷиноятӣ оид ба ҳолатҳои нави ошкоршуда дар ҳаққи дигар шахсон;
* нисбат ба шахсе, ки дар ҳақи ӯ аз рӯйи ҳамон айбдоркунӣ ҳукми эътибори қонунӣ пайдокарда ё таъйиноти суд ва ё қарори суд, судя оид ба қатъи парвандаи ҷиноятӣ аз рӯйи ҳамон асос мавҷуд аст;
* нисбат ба шахсе, ки қарори бекорнашудаи таҳқиқбаранда, муфаттиш, прокурор дар хусуси қатъ кардани пешбурди парвандаи ҷиноятӣ ё қарор дар бораи радди оғози парвандаи ҷиноятӣ оид ба ҳамон айбдоркунӣ вуҷуд дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Бектошия

**Бектошия** () — яке аз силсилаҳои тасаввуф, ки дар Осиёи Хурд арзи вуҷуд намуда буд.

## Таърих
Баъзе маъхазҳо муассиси бектошияро Ҳоҷӣ Бектоши Валӣ ва баъзеи дигарашон Балам Бобо (ваф. 1516) донистаанд. Бино ба маълумоти маъхазҳо Ҳоҷӣ Бектоши Валӣ дар давраи ҳукмронии султони турк — Урхон сарвари силсилаи инкишория будааст ва баъдтар силсилаи бектошияро таъсис намудааст.

## Таълимот
Асоси таълимоти бектошия аз ташаййуъ ва гароишҳои тозаи ирфонӣ иборат буда, дар Туркия ба таври васеъ интишор ёфта, минбаъд доираи фаъолияташ тавсиа ёфта, дар Эрон, Курдистон ва Албания паҳн гардид. Пайравони бектошия ҳамаи динҳоро баробар эълон намуда, худашон одобу русуми диниро хуб риоя намекарданд ва ба зикр машғул намешуданд. Баъзе анъанаву одоби ойинии дар байни мардум роиҷро бо мақсади ба онҳо наздик шудан ба бахши амалии таълимоти худ дохил карда буданд. Қудрату нуфузи бектошия дар аҳди салотини усмонӣ зиёд буд, вале минбаъд пайравони силсилаи мазкур мавриди бадгумонии фармонравоёни давр қарор гирифтанд ва мавқеашон дар ҳаёти иҷтимоӣ суст шуд. Аз ин рӯ, Бектошиён маркази силсилаи худро ба Албания кӯчонданд.

Дар таълимоти бектошия баъзе унсурҳои аҳли суннат мушоҳида мешуданд, вале рукни асосии онро таълимоти аҳли шиа ташкил мекунад.

## Пайравон
Пайравони бектошия ба Алӣ эътиқод доштанд ва се халифаи аввали рошидиро ҳамчун халифҳои хилофати араб намепазируфтанд. Онҳо ҳамаи 12 имоми шиаи исноашариро эътироф карда, ба имом Ҷаъфари Содиқ таваҷҷуҳи хос доштанд. Чаҳордаҳ саҳобаи шаҳиди Алиро маъсум мешумурданд. Ҳангоми ҷашну маросимҳо пайравони бектошия нону панири қудсӣ истеъмол менамуданд. Бектошиён силсилаи шайхони худро аз ёд медонистанд. Дар байни онҳо хулф раво буд ва занҳо ҳиҷоб намегирифтанд. Гурӯҳе аз онҳо ҳаёти муҷаррадона ба сар мебурданд ва ба зуҳд майли зиёд доштанд. Бектошиён ба адади 4 алоқаи фавқулода доштанд, ки инро муҳаққиқон таъсири бевоситаи таълимоти пифагориён медонанд. Онҳо таносухро эътироф мекарданд, шайхонашонро Бобо ном мебурданд ва шогирдони ӯро мурид меномиданд. Аксаран ҷомаи сафед ва кулоҳи дароз мепӯшиданд, дар гирди кулоҳ аз матоъи сабз салла мебастанд ва ба гарданашон санг меовехтанд, ки он «таслиси тош» ном дошт. Муҷаррадон дар гӯшашон ҳалқа меовехтанд. Бектошиён бештар дар дайрҳо зиндагӣ мекарданд, онҳо дар ошӯбҳои сершумори инкишориён фаъолона ширкат доштанд. Султон Маҳмуди II ҳангоми пахши ошӯби инкишориён соли 1836 бисёр пайравони бектошияро ба қатл расонд. Дар охири садаи 19 бектошия нуфузи назарраси сиёсӣ дошт, пайравон бо яничарҳо робита доштанд. Баъди барҳам хӯрдани яничарҳо пайравони силсилаи бектошия то соли 1925 ҳаёти дарвешонаро ихтиёр карда буданд. Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ фаъолияти бектошия боз каме ҷон гирифт. Пайравони он ҳоло дар Осиёи Хурд, Албания ва кӯҳҳои Муқаттами Қоҳира фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳазратқулов М. Тасаввуф. Д., 1988;
* Кныш А. Исламский мистицизм. М., 2008.
Белавлӣ (қаторкӯҳ)

**Белавлӣ** — қаторкӯҳ дар қисми шим. Помири Шарқӣ. Ҷойи тақсимшавии д-ҳои Савуқсой ва Каиндӣ. Аз бахши шим. ғарбӣ ба ҷан. шарқӣ ба масофаи 55 км тӯл кашидааст. Баландиаш ба ҳисоби миёна 5000–5500 м, нуқтаи аз ҳама баландаш 5820 м (қ. Тез). Пиряхҳо бисёранд, бештари онҳо дар нишебҳои шим. шарқии Б. воқеанд. Ландшафташ баландкӯҳи биёбонӣ, хорбуттаҳо мерӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Валтер Беларди

**Валтер Беларди** (, 22 марти 1923, Рум, Итолиё — 31 октябри 2008, ҳамон ҷо) — шарқшиноси итолиёӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Рум (соли 1946). Дар факултети шарқшиносии Донишгоҳи Неапол дарс медод. Баъдан ба кафедраи забоншиносии Донишгоҳи Рум гузашт. Мутахассиси соҳаи забоншиносии ҳиндуаврупоӣ буд. Дар бораи Авесто ва адабиёти паҳлавӣ-форсии миёна мақолаҳову рисолаҳо навиштааст. Ду боби аввали «Ардавирофнома»-ро ба итолиёӣ тарҷума карда, бо тавзеҳоти муфассал ба табъ расондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Белбинӣ

**Белбинӣ** () — як ҷинси моҳиҳои дарёӣ аз оилаи тосмоҳиҳо.

Сари белшакл ва думи дароз (бо пулакчаҳои устухонӣ пӯшида шудааст) дорад. Белбинӣ то 1 м мешавад; вазнаш 2-9 кг.

## Густариш
Ду намудаш дар Амрикои Шимолӣ (дар ҳавзаи Миссисипи) паҳн шудааст. Як намуди он (S. platorhynchus) то 90 см дарозӣ дошта, апрел-июн дар ҷойҳои санглохи шохоби дарё тухм мегузорад; онро шикор мекунанд. Намуди дигари белбинӣ (S. albus) то 1 м дарозӣ дошта, аз сабаби кам буданаш шикор карда намешавад. Дар ҳавзаи дарёҳои Баҳри Арал Pseudoscatirhynchus ном белбинӣ, ки 3 намуд (P. kaufmanii, P. hermanni, P. fedtschenkoi) дорад, дучор меояд. Дарозии тани онҳо 36-75 см, вазнашон то 2,5 кг аст. P. hermanni дар ҳавзаи дарёи Аму, P. fedtschenkoi дар ҳавзаи дарёи Сир ва P. kaufmanii дар ҳавзаи дарёи Аму ва поёноби Вахш дучор мешавад. Ғизояшон асосан моҳӣ ва ҳашароти обианд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Никольский Г. В. Рыбы Таджикистана. М.-Л. 1938;
* Максунов Д. А. Промысловые рыбы Таджикистана. Д., 1968;
* Ахроров Ф. А. Водные экосистемы Таджикистана. Д., 2009.
Беноми муъминободӣ

**Беноми муъминободӣ**, **беном** — навъе аз ангурҳои миёнапазаки маҳаллӣ. Селексияи хал­қист.

Баргаш миё­наҳаҷми гирда, қифмонанд, панҷ­парра (чоки байни пар­раҳояш рӯякӣ), дандонадори бепашмак (баъ­зан каме пашмакдор). Гулаш модина, баъзан дуҷинса. Хӯша­аш миё­наҳаҷм (дарозиаш 18 см, бараш 12 см, вазнаш 200—240 г), махрутшакл. Ғужбаш лӯнда, сафеду сероб, таъми ангури Обаки сафедро дорад. Ғужмаш маҳин, тухмаш калон. Нимаи май гул карда, мевааш авв. июл пухта мерасад. Ҳангоми пурра пухтан, 16-22 % қанд, 3-3,5 г/л тур­шӣ дорад. Давраи нашваш 140—150 рӯз. Токаш зудсабз, соли дуюм ва сеюми шинондани кӯчаташ самар меорад. То ох. тирамоҳ 65-70 дарсади нартҳояш мерасанд. Аз ҳар га 95-120 сентнер ҳосил меғундоранд. Асосан тар мехӯ­ранд ва мураббо мепазанд. Токаш ба хушкӣ тобовар буда, ба сармо ва касалиҳои занбӯруғӣ чандон тоб надорад. Дар заминҳои лалмӣ сабзида, ҳосили хуб медиҳад. Асосан дар ноҳияи Муъминободи вил. Хатлон ва қисман дар баъзе токзорҳои Ургуту Бухорои Ӯзбекистон парвариш меёбад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда. Т. I. М., 1963;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1984.

Гурӯҳ:Ангурҳо
Spelling bee

**Spelling bee** (англ. *spell* — ҳарф ба ҳарф талафуз кардан + *bee* — машварат) — мусобиқаи (аз рӯи қоида мусобиқаи кӯдакона) ҳарф ба ҳарф талафуз кардани калима.

Ин навъи мусобиқа дар ИМА пайдо шудааст. Мусобиқаҳои миллӣ дар кишварҳои гуногун мисли ИМА, Британияи Кабир, Австралия, Зеландияи Нав, Канада, Мексика, Индонезия ва Покистон гузаронида мешаванд.

Монанд ба ҳамин мусобиқа дар кишварҳои дигар низ мусобиқаҳо гузаронида мешаванд. Мисол: дар Фаронса *(La dictée)* ва дар Полша *(Dyktando)*.

## Дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон мусобиқаи **Speeling bee** аслан дар "Гӯшаҳои Амрико дар Тоҷикистон" гузаронида мешаванд.

Ин мусобиқа ҳатман бо назардошти қонуну қоидаҳои ҳамон забон, ки таърихан қабул шудааст баргузор мегардад, ба мисли забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ.

Мазмуни таърихии калимаи **bee** (аслан «занбур») «машварате, ки бо мақсади омӯзиш баргузор мегардад». Этимологияи ин калима на онқадар фаҳмост, аммо аз калимаи англисии қадимаи **bēn** яъне *(ибодат)* пайдо шудааст.

Spelling bee дар мактабҳои ИМА мунтазам гузаронида мешавад.

Нафаре ғолиб мешавад, ки калимаҳоро ҳарф ба ҳарф, бештар ва бе хато талафуз мекунад.

Ин навъи мусобиқа кӯдаконро барои ғанӣ гардонидани луғатомӯзиашон кӯмак мерасонад.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ
Бентал (кӯҳ)

**Бента́л** ( *Хар Бента́л*, ) — кӯҳи вулканӣ дар баландиҳои Голан, дар ҳудуди Исроил, начандон дуртар аз сарҳадди Сурия воқеъ аст.

Якҷоя бо кӯҳи Авитал, ки каме дуртар аз қис­ми ҷанубиаш ҷойгир аст, силсилаи қаторкӯҳи ягонаро таш­кил медиҳад. Қуллаи нисбатан баланди кӯҳи Бентал 1171 м аз с. б. буда, дар пойгоҳи он обанбори васатӣ во­қеъ аст, ки солҳои 80 а. 20 бунёд шудааст. Ҳангоми ҷан­ги байни Сурия ва Исроил (Йом Кипур, 1973) дар шафати кӯҳи Бентал задухӯрди шадиду бузург ва ягона дар таъ­рихи Исроил ба амал омад. Кӯҳи Бентал барои Исроил нуқтаи стра­те­гии муҳим ба ҳисоб рафта, баъди ин задухӯрд водии байни кӯҳҳои Бентал ва Хермон «Водии ашк» ном гирифт. Айни ҳол водии кӯҳи Бентал сайргоҳи сайёҳон буда, аз он ҷо тамошои Сурия имконпазир аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кӯҳҳои Исроил
Бентонит

**Бентони́т** (аз номи кони Бентон, ИМА) — минерали табиии гилӣ, ки ҳангоми тар кардан чанд карат (14-16) варам мекунад.

Унсури асосии Бентонит — монтмориллонит Al2[Si4O10](ОH)2•nH2О мебошад (60-70 %), ки аз варақ­санги силикат иборат аст. Ҳангоми маҳдуд кардани фазои варамкунии озод дар ҳолати дар таркибаш об доштан моддаи зич ҳосил мешавад, ки барои дохилшавии мин­баъ­даи об мамониат мекунад. Бинобар ҳамин хусусият, инчунин безаҳр будан ва устувории кимиёвиаш дар бис­ёр соҳаҳои фаъолияти инсон васеъ истифода бурда мешавад. Бентонити табиӣ, одатан рН 6-9,5 (барои суспензияи 5%-аи обӣ баъди таҳшин кардани он) ва аз 2% камтар карбонати натрий дорад. Ду навъи бентонит мавҷуд аст: калсийдор (бо дараҷаи пасти варамкунӣ) ва натрийдор (бо дараҷаи баланди варамкунӣ — суръати варамкунӣ хурдтар аз 7мл/г ё зиёда аз 12 мл/г). Дар саноати хӯрокворӣ Бентонит чун ғизоӣ иловаӣ ва барои соф кардани шароб дар саноати филиззкорӣ барои коркарди маъдан, истеҳсоли сафол ва ғ. истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Минералҳои алюминий
Гурӯҳ:Минералҳои калсий
Гурӯҳ:Минералҳои магний
Гурӯҳ:Минералҳои натрий
Бераҳмӣ

**Бераҳмӣ** — хусусияти маънавӣ-равонӣ, ки дар муносибати ғайриинсонӣ, дағалона ва таҳқиромези шахс ба шахси дигар, инчунин зараррасонии рӯҳию ҷисмонӣ ва ҳатто таҳдид ба ҷон зоҳир мегардад. 

Инсонҳои бераҳм дар оила тоқатфарсо ва дар муносибатҳои шахсию корӣ дурушт мебошанд. Бераҳмӣ дар натиҷаи ғаризаи нодурусти худмуҳофизаткунӣ, кӯшиши нодурусти худсобиткунӣ, но­расоии таълиму тарбия дар синни хурдсолӣ (тифлӣ) ташаккул меёбад. Бераҳмии шахси алоҳидаро бо роҳи таъсир­расонии шахсони наздик, муҳити атроф, фаҳмон­дадиҳии меъёрҳои ахлоқию арзишҳои умумибашарӣ, инчунин бо қувваи қонун, ки кафолатдиҳандаи нигоҳдошти шаъну шарафи ҳар як шаҳрванд мебошад, коҳиш додан мумкин аст. Бераҳмӣ, аз як тараф, сабаб, аз тарафи дигар, омили худ­зиён­расонии шахс мегардад. Бераҳмии шахсӣ бо муносибатҳои бераҳмонаи ҷамъиятӣ алоқаи бевосита дорад. Шакли олии бераҳмӣ  дар терроризм зоҳир мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Берг, Аксел Иванович

**А́ксел Ива́нович Берг** (, Оренбург — 9 июли 1979, Маскав) — радиотехники шӯравӣ, муҳандис-адми­рал, академики АИ ИҶШС (1946), Қаҳрамони Меҳнати Сотси­алистӣ (1963).

## Зиндагинома
Академияи Ҳарбии Баҳрии Ленинградро хатм кардааст (1925). Солҳои 1924–43 муаллими мактаб­ҳои олии Ленинград (аз соли 1930 профессор). Солҳои 1932–43 сардори Институти тадқиқоти илмии алоқаи қувваҳои ФҲБ-и Артиши Сурх, аз июли 1943 то окт. 1944 ҷонишини комиссари халқии саноати электрикӣ, 1943–47 ҷонишини раиси Шӯро оид ба радиолокатсия. Аз 1951 директори Институти радиотехника ва электроникаи АИ ИҶШС. Солҳои 1953–57 ҷонишини Вазири мудофиа. Аксел Берг яке аз олимони барҷастаи соҳаи кибернетика, муаллифи корҳои илмии сершумор оид ба радиотехника буд. Оид ба генераторҳои лампавии электронӣ, радиоқабулкунак, радиопеленгатсия, радиолокатсия ва ғ. таҳқиқот бурдааст. Бо ташаббус ва роҳбарии Б. чандин институтҳои тадқиқоти илмӣ ва з-дҳо сохта шуданд. Солҳои 1950–60 Аксел Берг раиси Шӯрои умуми­иттифоқии АИ ИҶШС оид ба радиофизика ва радиотехника буд. Аз соли 1959 Раиси Шӯро оид ба муаммои «Ки­бернетика»-и назди Раёсати АИ ИҶШС буда, ҳамоҳанг­созии таҳқиқотро дар соҳаи киберенитка сар­варӣ мекард. Барои рушди бионика, кибернетикаи техни­кӣ, «шуури сунъӣ» дар ИҶШС саҳми калон гузоштааст.

## Ҷоизаҳо
Бо 4 ордени Ленин, 6 ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Устод Аҳмади Лоҳурӣ

**Устод Аҳмади Лоҳурӣ** (, 1580, хонигарии Бадахшон — 1649, Ҳиндустон, шоҳигарии Муғул) — меъмори форс-тоҷик, сармеъмори Тоҷмаҳал.

## Зиндагинома
Дар бораи тарроҳи аслӣ ва меъмори бинои Тоҷмаҳал ақволи мухталифе аст ва номҳои Устод Исои Шерозӣ, Устод Аҳмад меъмори Лоҳурӣ ва бародараш устод Ҳамиди Лоҳурӣ ва билохира як нафар венетсиягӣ  ба чашм ме‏хурад. 

Аммо меъмори Лоҳурӣ ба номи Лутфуллоҳ ибни Аҳмад, ки зоҳиран писари ҳамин устод Аҳмад буда, дар ашъор сохти ин ду бино ва низ Тоҷмаҳалро ба падараш Аҳмади Лоҳурӣ нисбат дода аст. 

## Эзоҳ
Лев Берг

**Лев Семёнович (Симонович) Берг** ( — 24 декабри 1950, Ленинград) — ҷуғрофидон ва зистшиноси шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1946).

## Зиндагинома
Соли 1898 факулети табиатшиносии Университети Маскавро хатм кардааст. Солҳои 1904–13 дар Осорхонаи зоологияи АИ Петербург фаъолият дошт. Солҳои 1914–18 профессор ихтиологияи Институти хоҷагии қишлоқи Мас­кав, аз соли 1916 профессори кафедраи ҷуғ­ро­фияи табиии Университети Петербург. Яке аз асосгузорони Ин-­ти ҷуғрофия, ки соли 1925 ба факултети ҷуғрофияи донишго­ҳи Ленинград табдил ёфт. То ох. умр роҳбари кафедраи ҷуғ­ро­фияи табиии ҳа­мин до­нишгоҳ буд. Солҳои 1922–34 мудири шуъбаи ихтиологияи амалии Институти агрономияи таҷрибавӣ, 1918–30 мудири шуъ­баи кӯлшиносии Институти давлатии гидро­логӣ, аз соли 1934 мудири ташхисгоҳи моҳишиносии Институти зоология, 1940–50 Президенти Ҷамъияти ҷуғрофиядонҳои ИҶШС. Муаллифи таҳқиқоти бунёдӣ дар соҳаи иқлимшиносӣ ва полеоиқлимшиносӣ, асосгузори таълимот дар бораи ландшафтҳо (манзараҳо) буда, таълимоти В. В. Докучаевро дар бораи минтақаҳои табиӣ такмилу инкишоф додааст. Б. кӯлҳои Сибири Ғарбӣ, Балхаш, Иссиқкӯл, Севан, Ладога ва Баҳри Аралро тадқиқ кардааст. Ӯ аввалин бор нақшаи релйефи ноҳияи Осиёи Миёнаро пешниҳод намудааст. Соли 1906 якчанд пиряхи қ-кӯҳи Туркистонро кашф намуда, коллексияҳои бойи зоологӣ ҷамъ овард. Монографияи ӯ доир ба моҳиҳои Туркистон (1905) аҳам­мияти калон дорад. Барои асари «Моҳиҳои оби ширини СССР ва мамлакатҳои ҳам­шафат» (Ҷ. 1–3, 1948–49) сазовори Мукофоти давлатии СССР (ба номи Сталин) шуд (1951). Ба яке аз қулла ва пиряхҳои Помир, инчунин ба вулкани ҷаз. Уруп (ҷаз-ҳои Курил), димоғаи ҷаз. Инқи­ло­би Октябр (Замини Шимолӣ), пиряхи Алатови Чунгар номи Б.-ро гузоштаанд. Номи лотинии зиёда аз 60 набототу ҳайвонот ба шарафи Б. гузошта шудааст.

## Ҷоизаҳо
Бо 2 орден ва медалҳо сарфароз гаштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Пол Наим Берг

**Пол Наим Берг** (; тав. 30 июни 1926, Бруклин, Нйю-Йорк) — биохимик ва зистшиноси амрикоӣ, профессори фахрии Донишгоҳи Стэнфор­ди ИМА (2000).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Университети и­ла­ти Пенсилвания (1948). Пол Наим Берг оид ба табдили кислотаи формиат, формалдегид ва метанол ба гурӯҳи комилан бар­қароргаштаи метилии метионин таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ исбот намуд, ки кислотаи фолиат ва витамини B12 дар ҷараёни ин табдилот мав­қеи хосса дорад. Соли 1980 Пол Наим Берг ҳам­роҳи Уолтер Гилберт ва Фре­дерик Сенгер барои таҳ­қи­қи кислотаҳои нуклеат сазовори Мукофоти нобелӣ гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фридрих Бергиус

**Фридрих Бергиус** (, 11 октябри 1884, наздикии Бреслау — 31 марти 1949, Буэнос-Айрес) — шимидони олмонӣ.

## Зиндагинома
Ба омӯзиши илми кимиё зери роҳбарии Алберт Ладенбург ва Рихард Абегг дар До­нишгоҳи Бреслау (1903) пардохтааст. Соли 1907 дараҷаи докториро соҳиб гашт. Б. усули ҳосил кардани сӯзиш­вории моеъро бо роҳи бо гид­роген сер кардани омехтаи ангишти хока, партови зифт­монанди истеҳсоли кокс ва гази генераторӣ таҳти фишори зиёда аз 20 Мн/м2 (200 кгс/см2) ва ҳарор. тақр. 5000С дарёфт намудааст (1913). Ҳамроҳи Карл Бош барои кашф ва таҳқиқи таъсири фишори баланд дар кимиё сазовори Мукофоти нобелӣ гаштааст (1931).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Детектор

thumb|right|200px|Нақшаи детектори амплитудии даромадаш пӯшида
thumb|right|200px|Нақшаи демодулятори (детектори) оддии лампагӣ
**Детектор**(дар радиотехника), **демодулятор** () — элементи  занҷири электрӣ, ки дар он лаппишҳои электромагнитии баландбасомад ба лаппишҳои электрии пастбасомад табдил дода мешаванд. Детекторҳо дар радиомавҷҳо, мавҷҳои инфрасурх, дидашаванда ва ултрабунафш кор мекунанд. Детекторҳо вобаста ба намудҳои мавҷи электромагнитӣ амплитудӣ, басомадӣ ва фазавӣ мешаванд.

Гурӯҳ: Радиотехника
Суне Бергстрём

**Суне Бергстрём** (номи пурра **Карл Суне Детлоф Бергстрём**; ; 10 январи 1916, Стокҳолм — 15 августи 2004, ҳамон ҷо) — биокимиёдони суэд, узви АИ Суэд, узви хориҷии АИ ИҶШС (1976), узви хориҷии АИТ ИҶШС (1982).

## Фаъолияти корӣ
Фаъолияти кориашро дар Институти Каролина (1934) аз омӯзиши моддаи кимиёии гепарин (таҳти роҳбарии Эрик Йорпес) оғоз намудааст. Ба ҳайси корманди илмӣ дар донишгоҳҳои Бернск, Лунда, Каролина фаъолият намуда, оид ба кимиё ва биокимиёи прос­тагландинҳо таҳқиқот анҷом додааст. Соли (1958) уновони профессорияшро б даст овардааст, Ҳамчунин декани факултаи тиббӣ (1963-66), ректори Донишгоҳи Каролина (1969-77) буд. Зери роҳба­рии Бергстрём сохтори асосии прос­тагландинҳо муқаррар, биосинтез ва мубодилаи онҳо дар организми ширмакҳо муайян карда шудааст. Соли 1982 ҳамроҳи Самуэлсон ва Ҷон Вейн барои кашфи проста­гландинҳо ва моддаҳои фаъоли ба онҳо монанд сазовори мукофоти нобелӣ гардид аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бердақ

**Бердақ** (, номаш **Бердимуроди Қарғабой**; 1827, тумани Мӯйноқ — 1900) — , асосгузори адабиёти қара­қалпоқӣ.

## Зиндагинома
Дар мактаби деҳа, сипас дар мадраса таҳсил кардааст. Дар мадраса ба ғайр аз улуми мутадовила, эҷо­диёти шоирон Алишери Навоӣ, Фузулӣ, Махдумқулӣ ва диг., инчунин эҷодиёти шифоҳии мардуми қарақал­поқро омӯхт. Дар эҷодиёти Б. мавзӯъҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ, ин­сон­­дӯстӣ, ва­танпарварӣ, панду наси­ҳатӣ, озодии зан дар ҷо­меа ва ғ. мавқеи муҳим доранд. Б. якчанд достони таъ­рихӣ («Амон­гелдӣ», «Айдосбий», «Эрназарбий») ва аса­ри таърихии «Авлодҳо» («Авлодлар») (ба тариқи сол­нома таърихи хал­қи қарақалпоқро нигоштааст) низ эҷод намудааст. Шеърҳояш дар байни мардум аз забон ба забон гузашта, ба василаи ҳофизону гӯяндагони халқӣ интишор меёф­танд.

## Осор
* Танланган шеърлар. Тошкент, 1958;
* Изб. соч., М., 1958;
* Шеър­лар. Тошкент, 1976.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Қурбонбоев Б. Бердақ ва ӯзбек адабиёти. Тошкент, 1986;
* Узбекистон миллий энциклопедияси. 1. Ж. Тошкент, 2000.
Рустам Бердиев

**Бердиев Рустам Намозович** (тав. 8 феврали 1975, Душанбе) — ҷарроҳи асаб, доктори илмҳои тиб (2006), дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ (2009).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети муолиҷавии ДДТТ (1997). Ходими хурди илмӣ (1991-93) ва корманди Маркази ҷумҳуриявии ҷарроҳии дилу раг ва қафаси сина (1994-97). Ординатори клиникии кафедраи ҷарроҳии асаби ДДТТ (1997-98), ҷарроҳи асаб (1998—2007), мудири шуъбаи ҷарроҳии асаби кӯдакони Маркази миллии тиббӣ (2007—2012), дотсент (аз 2010) ва мудири кафедраи ҷарроҳии асаби ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино (аз 2012). Дар мавзӯи «Осеби косахонаи сару майна бо ҷараёни вазнини клиникӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст. Зиёда аз 50 таълифоти илмӣ дорад.

## Осор
* Черепно-мозговая травма с тяжелым клиническим течением//Вестник хирургии им. И. И. Грекова. № 6, 2005;
* Сравнительная характеристика распределения гидратации в различных структурах головного мозга// Судебно-медицинская экспертиза. № 6, 2006;
* Особенности клиники и диагностики постравматических хроничес-ких субдуральных гематом // Здравоохранение Таджикистана. № 4, Д., 2007.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шуҳрат Бердиев

**Шуҳрат Бердиев** (*Бердиев Шуҳрат Очилдиевич*; зод. 1978, Душанбе) — варзишгар (таэквон-до), дорандаи камарбанди сиёҳ, Устоди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Хатмкардаи ДМТ (2001). Дорандаи медалҳои биринҷии чемпионатҳои ҷаҳон байни ҷавонон (Полша, 1995; Чехия, 1996), ғолиби Ҷоми Аврупо (Санкт-Петербург, 1996), чемпиони ҷаҳон (Санкт-Петербург, 1997).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тоҷикони ҷаҳон (маҷалла)

**«Тоҷикони ҷаҳон»**- маҷаллаи сиёсӣ, фарҳангӣ ва иттилоотӣ.

Маҷалла бо шаҳодатномаи № 041004706 дар бахши Раёсати ташкилӣ ва бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ таърихи 5 майи соли 2011 ба сабти давлатӣ ва 17 майи соли 2011 таҳти рақами 0143/мҷ дар Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қайд гирифта шудааст.
Бори дуввум шаҳодатнома дар бахши Раёсати ташкилӣ ва бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ таърихи 29 августи соли 2016 таҳти рақами 0143/МҶ дар Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қайд гирифта шудааст.
Муассис ва сармуҳаррири маҷаллаи **«Тоҷикони ҷаҳон»** Оқилова Маҳфуза Маҳмудҷоновна мебошад.
«Тоҷикони ҷаҳон» ба хотири беҳдошту иршоди рӯзгори тоҷикон таъсис ёфта, ҳамаи масоили марбут ба пешрафти иқтисодиву иҷтимоӣ ва маданӣ-маърифатии фарду оила, ҷамоатҳову коргоҳҳо, ташкилотҳо ва иттиҳодияҳо ва маълумот дар бораи тоҷикони бурунмарзиро маводи интишориву таҳлилӣ қарор медиҳад.
Дар маҷаллаи «Тоҷикони ҷаҳон» дар бораи шахсони фарҳангдӯст, ободгарони ҷумҳуриамон, раисони кумитаҳои маҳаллаҳо, омӯзгорони варзида, соҳибкорони номӣ, табибони беҳтарин, кишоварзон, бонуҳои фаъоли ҷомеа мақолаҳо ва саҳифаҳои тиҷоратӣ чоп мекунанд.
Ба саҳнаи маънавиёти муосир қадам гузоштани «Тоҷикони ҷаҳон» ба ҷаҳони тоҷикон ҳусну таровати нав, рангу ҷилои пурҷозиба, руҳи илҳомбахш, афкори наҷиб ҳадя месозад.

## Пайвандҳо
## Эзоҳ
Абдувалӣ Бердиалиев

**Абдувалӣ Бердиалиев**(тав. 10 марти 1939, ноҳияи Бешариқ, вилояти Фарғона, ҶШС Ӯзбекистон) — забоншинос, доктори илмҳои филология (1989), профессор (1992).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети таъриху филологияи ДДОЛ ба номи С.М.Киров (1962). Солҳои 1962-63 муаллими мактаби миёна, 1963 — 65 дар хидмати Артиши Шӯравӣ, 1966-1990 омӯзгори ДДОЛ ба номи С.М.Киров, 1990-94 мудири кафедраи забоншиносии умумӣ, 1994-97 мудири кафедраи забони ӯзбекии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Аз соли 1997 профессори кафедраи забони ӯзбекии ҳамин Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Ба қалами Абдувалӣ Бердиалиев беш аз 220 мақолаҳои илмӣ, китобҳои дарсӣ, дастурҳои таълимию методӣ оид ба сарфу наҳви забони ӯзбекӣ, тарзҳои таълими он ва ғ. тааллуқ доранд. Абдувалӣ Бердиалиев узви Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ ва доктории Донишгоҳи давлатии Самарқанд (1994-1999), Институти забоншиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон (1994—2000) буд. Аз соли 1996 узви Шӯрои дифои рисолаҳои номзадии назди ДДХ. Бо роҳбарии Абдувалӣ Бердиалиев 30 нафар унвонҷӯ рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ дифоъ намудаанд.

## Осор
* Эргаш гапли қӯшмаган конструкцияларида семантик-сигнификатив парадигматика. Тошкент, 1989;
* Ӯзбек тили синтактик парадигматикаси асослари. Тошкент, 1991;
* Ӯзбек тили сӯз бирикмалари синтаксисининг баъзе масалалари. Х., 1993;
* Ӯзбек ва тожик лисоний алоқалари (ҳаммуаллиф), Д., 2011;
* Сӯзлар оламига саёҳат. Х., 2012.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Березит

**Березит** (аз номи кони Березовский дар Урал) — ҷинси кӯҳии метасоматӣ, ки аз кварс (25-50 %), албит (5-25 %), серитсит (10-15 %) ва карбонат (то 10 %) иборат аст. Березит дар натиҷаи тағйирёбии (дар ҳароратҳои паст) метасоматикии ҷинсҳои хоро таҳти таъсири маҳлулҳои гидротермалӣ ба вуҷуд меояд. Березит нишонаи мавҷуд будани конҳои тило мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ
Береи Боск

**Береи Боск**, **Береи Александр**, **Бера**, **Береи Апремон** — як навъ нок.

## Таърих
Охири садаи XVIII дар Фаронса рӯёнидаанд. Ба шарафи ботаники фаронсавӣ Боск ном гирифтааст.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Дарахташ баланд, шохаҳояш сирак, баргаш калони байзашакл. Апр. гул карда, сент. мевааш мепазад. Ба сабаби дер гул кардан шукуфааш аз хунукиҳои баҳор осеб намеёбад. Гулаш калон, хӯшагулаш аз 10-12 гул иборат аст. Мевааш калон (150—200 г, баъзан то 466 г), хуштаъму хушбӯй; думчааш дарози камоншакл ё тобхӯрда, ғафсу сахт, пӯсти мевааш тунук, тилоранг, мағзаш сафед, сершираи ширин. Дар таркибаш 9,64 % қанд ва 0,15 % туршӣ дорад. Б. Б.-ро дар Федератсияи Россия, Қафқози Шимолӣ, Украина, Қазоқистон, Гурҷистон, Арманистон, Озарбойҷон, Ӯзбекистон ва Туркманистон парвариш мекунанд. Ба шароити иқлими Тоҷикистон низ мутобиқ карда шудааст (дар баъзе ноҳияи вилояти Суғд ва водии Ҳисор парвариш мекунанд). Дар шароити иқлими Тоҷикистон ҳосилаш нисбатан кам аст. Мас., агар дар Молдавия дарахти он 140—230 кг самар оварад, дар водии Ҳисор 54 кг ҳосил медиҳад. Дар сурати ба нок пайванд кардан баъди 5-6 ва ҳангоми ба биҳӣ пайванд намудан пас аз 3-4 сол самар меоварад. Барои беҳтар гардолуд шудан дарахташро якҷоя бо навъҳои Береи Жиффар, Вилянс, Либмитса Клаппа, Жозефина Мехелнская мешинонанд. Ҳосилаш аз шамол намерезад. Барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ аст. Меваашро дар яхдон то моҳи дек. нигоҳ доштан мумкин.

## Нигаред низ
* Бере

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Вубдов Г. А. Груша. Л., 1931;
* Симиренко Л. П. Помология. Т. 2. Киев, 1962.

Гурӯҳ:Навъҳои нок
Турдихон Бердиева

**Бердиева Турдихон Эшоновна** (7 июли 1940, шаҳри Конибодом — 1 апрели 2008, шаҳри Хуҷанд) — шарқшинос-забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1983), профессор (1986). Акад. Академияи илмҳои педагогӣ ва иҷтимоии Федератсияи Россия (2001). 

## Зиндагинома
Хатмкардаи шуъбаи шарқшиносии факултети таъриху филологияи УДТ (ҳоз. ДМТ; 1963). Аспирант (1964-67), муаллим (1967-70), муаллими калон (1971) ва дотсенти кафедраи забони арабии УДТ (1971-76; 1978-84), профессор (1996-97), мудири кафедраи забони арабии ДМТ (1997—2000). Аз соли 2000 то охири умр ноиби ректори Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон оид ба илм буд. Бо роҳхати ИҶШС дар Донишгоҳи Қоҳира (1989-90) кор кардааст. Б. асосан ба таҳқиқи масоили назарияи иқтибоси вожаҳо, унсурҳои луғавию грамматикии забони арабӣ дар забони тоҷикӣ, феълҳои мураккаби арабиасоси забони тоҷикӣ, таъсири омилҳои иҷтимоӣ дар инкишофи забони тоҷикӣ машғул шудааст. Ӯ муҳаққиқи забоншиносии иҷтимоӣ, мураттиби нахустлуғати басомади вожаҳои арабӣ дар забони тоҷикӣ мебошад. Б. дар Анҷумани байналмилалии славяншиносон (Киев, 1983), ҳамоиши (симпозиуми) байналмилалии арабшиносон (Қоҳира, 1989), кунгураи байналмилалии филологҳо (Эрон, 1996) ва чандин конференсияву маҷлисҳои байнидонишгоҳӣ, вилоятӣ, ҷумҳуриявӣ иштирок ва суханронӣ намудааст. Мақолаҳояш дар Маскав, Тошканд, Париж, Берлин, Лейпсиг, Теҳрон, Қоҳира ва Бишкек чоп шудаанд. Бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1984) ва Ҷоизаи ба номи акад. Б. Ғафуров (2006) сарфароз гардидааст. Узви ИЖ Тоҷикистон (1997).

## Осор
* Лексика и грамматические элементы арабского языка в таджикском языке. Д., 1986;
* Частотный словарь арабских заимствований. Д., 1970;
* Лингвистические и экстралингвистические причины арабских заимствований. Д., 1970;
* Тенденции развития таджикского языка современного периода. Д., 1982;
* Назарияи иқтибос. Д., 1990; Таснифоти сарфу наҳвии иқтибосоти арабӣ. Д., 1990;
* Феълҳои таркибии номӣ бо исмҳои арабӣ. Д., 1995; Хрестоматияи забони арабӣ. Х., 2000.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бере (навъи нок)

**Бере** — чанд навъ ноки аврупоӣ, ки ба шароити иқлими Тоҷикистон мутобиқ карда шудаанд, мас., Береи Боск, Береи Жиффар, Береи Лигел ва ғ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои нок
Береи Жиффар

**Береи Жиффар** () — навъе аз нокҳои пешпазак.

## Таърих
Дарахташро бори аввал Н. Жиффар дар маҳалли Ангии Фаронса ёфтааст. Аз соли 1825 парвариш карда мешавад. Дарахташ хурди аҳромшакл, шохаҳояш паст, паҳну парешон. Навдаҳояш сиёҳи сурхча, баргаш борики дарозрӯя, бедандона, думчааш борик. Мевааш калон (дарозиаш 70-78 мм, бараш 58-60 мм; вазнаш 70-100 г), ширин, хушбӯй, дар як ҷо 5-6-тоӣ ҷой гирифтааст; пӯсташ нафиси сабзи зардча, тухмаш зарди ҷигаритоб. Дарахтони ҷавон то 100—200 кг ҳосил медиҳанд. Ҳосилаш нимаи дуюми июл баробар мепазад (онро як ҳафта пеш аз пухтан мечинанд). Дарахташ ба сармо тоб намеорад, вале дар шароити иқлими Тоҷикистон хунук задани он мушоҳида нашудааст. Дар заминҳои сернаму ҳосилхез нағз нашъунамо мекунад. Аз ҳад зиёд калак кардан боиси камҳосилии он мегардад. Пас аз 6-7 сол ва ҳангоми ба биҳӣ пайванд кардан баъди 4-5 сол самар медиҳад. Меваашро 7-10 рӯз нигоҳ доштан мумкин. Қариб дар ҳама ноҳияҳои ҷумҳурӣ парвариш карда мешавад. Ба касалии қӯтурак тобовар аст; баъзан аз касалии тосак зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Вубдов Г. А. Груша. Л., 1931; Сорта плодовых и ягодных культур. М., 1953;
* Симиренко Л. П. Помология. Т. 2. Киев, 1962;
* Энсиклопедияи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон.Ҷ. 1. Д., 1989.

Гурӯҳ:Навъҳои нок
Береи Лигел

**Береи Лигел**, **Аморет**, **Коперечко**, **Лигел** — як навъ нок.

## Таърих
Мувофиқи ақидаи як гурӯҳ олимон (К. Кох, В. Лаух, А. Розентал) Береи Лигел навъи худрӯй буда, соли 1782 дар атрофи деҳаи Коперечеи Богема ёфт шудааст. Мувофиқи ақидаи дигар олимон (А. Мас, А. Леруа ва Дитрих) Береи Лигелро соли 1788 дар Белгия аз тухм рӯёндаанд. Дарахташ дарозумри тезсабз (дар 4-5-солагиаш самар медиҳад), баланд, шохаҳояш зичи аҳромшакл, навдаҳояш дароз. Баргаш байзашакл, сабзи хокистарранг (баргҳои наврустааш сурхча). Мевааш байзашакли миёнаҳаҷм, вазнаш 120—170 г, баъзан то 300—400 г; думчааш кӯтоҳ, пӯсташ ҳамвори нафис, холчаҳои бӯртобу хокистарранг дорад (рангаш баъди пухтан зарди тилоӣ, тарафи офтобрасаш сурхча мешавад). Мағзи мевааш зардча, хеле нарм, сероби ширин ва хушбӯй. Береи Лигел дар Қафқози Шимолӣ, Украина, Арманистон, Қазоқистон, Қирғизистону Ӯзбекистон фаровон парвариш карда мешавад. Дар Тоҷикистон дар вил-ҳои Суғду Хатлон ва водии Ҳисор мерӯяд. Ҳангоми бо нок пайванд кардан дарахташ калон мешавад, аз ин рӯ онро бо тартиби 8 ×6 м мешинонанд. Дар сурати бо биҳӣ пайванд кардан дарахташ миёнақад мешавад (тартиби шинондани ниҳол 5 × 4 м). Береи Лигел барои диг. навъҳои нок пайвандтаки хуб низ мебошад. Дарахтони ҷавонаш ҳар сол ва дарахтони солхӯрдааш солдармиён ҳосил медиҳанд. Аз ҳар дарахт 250—300 кг мева мегиранд. Дарахташ сармобардор аст, ба хушкӣ тоб намеоварад. Меваи пухтааш аз таъсири шамол мерезад, аз ин рӯ чидани онро ба таъхир андохтан лозим нест. Меваи барвақт чидаашро 19-25 рӯз нигоҳ доштан ё ба ҷойҳои дур кашондан мумкин. Аз касалии тосак зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Симеренко Л. П. Помология. Т. 2. Киев, 1962.

Гурӯҳ:Навъҳои нок
Бери-бери

**Бе́ри-бе́ри** (авитаминози B1) — бемориест, ки бинобар дар организм кам будани витамини В1, хусусан тиамин, сар мезанад.

Ниёзи организми мардҳо ба витамини В1 дар як шабонарӯз 1,6-2,5 мг, занҳо — 1,3-2,2 мг ва кӯдакон аз 0,5 то 1,7 мг аст. Беморӣ фаъолияти силсилаи дилу рагҳоро халалдор сохта, тан лоғар мешавад, варам мекунад. Бери-бери дар мамолики Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқӣ бисёр ба мушоҳида мерасад. Сабаби беморӣ истеъмоли зиёди биринҷ аст. Бери-бери феълан кам дучор меояд. Ҷараёни беморӣ шадид ва музмин аст. Бери-бери метавонад оқибати бад ба бор орад. Беморро дар шифохона табобат мекунанд. Ғизо бояд ба миқдори зиёд сафеда дошта бошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои асаб
Георгий Бериев

**Гео́ргий Миха́йлович Бери́ев** (, 13 феврали 1903, Тифлис — 2 июли 1979, Маскав) — авиаконструктори машҳури шӯравӣ, генерал-майори хадамоти муҳандисию техникӣ (1951), доктори илмҳои техникӣ (1961).

## Зиндагинома
Баъди хатми Донишкадаи политехникии Ленинград (1930) чун конструктори Бюрои конструктории самолётсозии таҷрибавии баҳрии Иттиҳодияи умумииттифоқии авиатсионӣ (КБ МОСВАО) таҳти сарварии конструктори фаронсавӣ П. Э. Ришар кор кардааст. Аз соли 1934 то 1968 сарконструктор ва сардори Бюрои марказии конструктории самолётсозии баҳрии назди Заводи самолетсозии шаҳри Таганрог буд. Таҳти роҳбарии ӯ ҳидросамолётҳои МБР-2, МП-1, МП-1Т, самолётҳои катапултадори КОР-1 ва КОР-2, Бе-6, заврақи реактивии Бе-10, амфибияи Бе-12 (бо модификатсияҳо) ва Бе-12ПС; МДР-5, МБР-7, ЛЛ-143, Бе-8, Р-1, Бе-14, мусофиркашони Бе-30 (Бе-32), самолёт-снаряди таҷрибавии П-10 сохта шудаанд. Соли 1943 лоиҳаи заврақи парвозкунандаи ПЛЛ-143 таҳия ва соли 1944 амсилаи ПЛЛ-144 сохта шуд. Бериев узви Шӯрои илмӣ-техникии Кумитаи давлатии ИҶШС оид ба техникаи авиатсионӣ, Кумитаи давлатӣ оид ба киштисозӣ ва Шӯрои илмӣ-техникии авиатсияи Флоти ҳарбии баҳрӣ буд.

## Ҷоизаву орденҳо
Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1947, барои сохтани Бе-6) ва Мукофоти давлатии СССР (1968, барои сохтани Бе-12). Бо ду ордени Ленин, ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Берилл

**Бери́лл** () — минерал, силикати бериллий ва алюминий.

Формулаи кимиёвиаш Al2 Be3 [Si6O18] буда, вале аз сабаби дар таркиби худ доштани ишқорҳо (Na,Ca, Rb), Li, Mn, Fe2+, Fe3+, Cr2+, инчунин об, газҳои гелий, аргон хеле мураккаб аст. Низоми булӯрбандиаш гексагоналӣ, аксар дар шакли маншури шашқира вомехӯрад. Ҷилояш шишагун. Рангаш сабзи равшан, сабзи зардтоб ё зард, осмониранг, баъзан гулобӣ ва ғ. Cахтиаш 7,5; зичиаш 2650–2800 кг/м3. 

Берилли осмониранги сабзтоби шаффофро аквамарин, сабзи баланди шаффофи таркибаш хромдоштаро зумуррад, гулобиранги мангандорро воробёвит меноманд. Берилл дар пегматитҳои гранитӣ, грейзену скарнҳо, конҳои пневматолиту гидротермалӣ ба вуҷуд меояд. Берилл минерали муҳиммеcт барои ҳосил кардани бериллий. Навъҳои хушранг ва шаффофи берилл (аквамарин, зумуррад) ҳамчун санги қиматбаҳо дар заргарӣ истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бериллҳо
Гурӯҳ:Минералҳои алюминий
Гурӯҳ:Минералҳои бериллий
Гурӯҳ:Силикатҳо (минералҳо)
Баҳри Беринг

**Беринг**, **Баҳри Беринг** — баҳри нимкушоди Уқёнуси Ором, байни соҳилҳои Осиё дар ғарб (Россия), Амрикои Шимолӣ дар ШАҲРИ (ИМА), ҷазираҳои Командор (Россия) ва Алеут (ИМА) дар Ҷ. Аз шимол онро нимҷазираҳои Чукот ва Сюард иҳота кардаанд.

Масоҳ. 2315 км², ҳаҷми об 3796 ҳазор км3, умқи миёнааш 1640 м, ҷои амиқтаринаш 4097 м. Халиҷҳои калонаш: Анадир, Олютор (Россия), Нортон, Бристол (Аляска, ИМА). Ҷазираҳои калонаш: Карагинск, Лаврентии Муқаддас, Нунивак, Прибилов, Матвейи Муқаддас. Ба Б. дарёҳои Анадир, Апука, Юкон ва ғ. мерезанд. Тобистон ҳарор. об дар Шимол 4-8°С дар Ҷ. 8- 11°С. Шӯрии об 33-33,5 ‰. Зимистон ях мебандад. Б. гулмоҳӣ, шӯрмоҳӣ, равғанмоҳӣ, лосос, наҳанг, гурбаи баҳрӣ, тюлен ва ғ. дорад. Бандарҳои асосӣ: Анадир, Провидения (Россия), Ном (ИМА).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Баҳрҳои Уқёнуси Ором
Берклий

**Бе́рклий** (**Bk**, ) — унсури кимиёии гурӯҳи III ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 97, массаи ат. 247,0703. Мансуби актиноидҳост; унсури радиоактив. 

## Таърих
Берклийро физикдонҳои амрикоӣ Г. Сиборг, С. Томпсон ва А. Гиорсо дар Лабараторияи радиатсионии Донишгоҳи Калифорния дар асари бо алфазарраҳо бомбаборон кардани изотопи америтсий 241Am ҳосил кардаанд. Лаборатория дар шаҳраки донишҷӯёну олимон дар Беркли (иёлати Калифорния) ҷой гирифтааст. Аз ин хотир ба унсури мазкур номи «Б.»-ро доданд. Ҳашт изотопи Б. бо массаҳои аз 243 то 251 ҳосил карда шудааст, ки дарозумртарини онҳо изотопи 247Bk (давраи нимкоҳишаш 1380 сол) мебошад. Изотопи 249Bk-ро бо миқдори чанд микрограмм дар реакторҳои уран ҳосил менамоянд. Ба хотири меҳнатталаб будани истеҳсол 1 г Б. тақр. 10 млн доллар арзиш дорад. Дар натиҷаи таҷзияи ҳастаии изотопии 249Bk изотопи калифорний — 249Cf ба даст меояд. Соли 1962 Б. Каннингем ва шогирдаш Ҷ. Уолмен аввалин пайвасти Б.-BkO2-ро ҳосил ва сохти молекулавии онро му-айян намуданд. Барои гузарондани таҷриба олимон дар ихтиёр фақат 0,02 мкг Б. доштанд. Минбаъд як силсила пайвастҳои дигари Б. ҳосил карда шуданд. Миқдори бештарини Б., ки дар натиҷаи ба тавассути литий барқарор кардани фториди берклий BkF3 ҳосил шуда буд, 5 мкг-ро ташкил дод. Ҳамин тавр, имконияти муайян кардани ҳарор. гудозиши Б. (9860С) имконпазир гашт. Муқаррар карда шуд, ки Б. метавонад дар ду шакли сохтории гуногуни кристаллӣ вуҷуд дошта бошад. Барои омӯзиши хосиятҳои кимиёӣ намунаи Б.-ро андаруни найчаи шишагии хеле борик таҳти таъсири моддаҳои газшакл қарор дода, пайвастҳои гуногуни онро ҳосил намуданд. Таҳқиқи маҳлули пайвастҳои Б. нишон дод, ки дараҷаи оксидшавии устувори он +3 аст ва метавонад то дараҷаи +4 оксид шавад. Хосиятҳои кимиёии Б., аз ҷумла қобилияти ҳосил кардани пайвастҳои комплексӣ, иштирок дар равандҳои иваз ва ҷудо кардани ионҳо мавриди таҳқиқи олимон қарор дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Популярная библиотека химических элементов. М., 1983;
* Шретер В. Химия. М., 1989;
* Идрисов Т. Химияи аносир (элементҳо). Д., 2004. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ноҳияи Шофиркон

**Ноҳияи Шофиркон** () — ноҳия, воҳиди маъмурӣ дар ҳайати вилояти Бухорои Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Маркази маъмурӣ — шаҳри Шофиркон.
## Ҷуғрофия

## Тақсимоти маъмурӣ
Ба ҳайати ноҳияи Шофирком дохил мешаванд:
* шаҳри тобеи ноҳия
# Шофиркон
* шаҳракҳо
# Ғуломде
# Ҷӯйробод
# Искогар
# Кӯҳи Чуқурак
# Мирзоқул
# Талисафед
# Ундаре
# Чандир
* Ҷамоатҳои деҳот
# Боғиафзал
# Вардонзе
# Деҳнав
# Дурмон
# Ҷӯинав
# Ҷуйробод
# ба номи С. Ҷӯра
# ба номи Ш. Ҳамроев
# Искогар
# Мазлахон Чандир
# Саврак
# Тезгузар

## Таърих
Ноҳияи (тумани) Шофирком соли 1930 ташкил карда шудааст. Соли 1963 ноҳия барҳам дода шуд ва соли 1968 аз нав барқарор шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияҳои вилояти Бухоро
Шофиркон

**Шофиркон** ( , ) — шаҳр ва маҳалли ҷойгиршавии ноҳияи Шофиркон дар вилояти Бухорои Ӯзбекистон аст.  Аҳолии шаҳр дар соли 1989 9,594 нафар,  ва дар соли 2016 14,000 нафар буд 

## Таърих
Далелҳои бостоншиносӣ аз он шаҳодат медиҳанд, ки шаҳрак дар ҳудуди Шофирқони муосир дар асрҳои  миёна бунёд ёфтааст.

Ба гуфтаи Наршахӣ, муаррихи форсизабон, бунёдгузори шаҳр шоҳзодаи Сосониён Шопури I аст, ки дар қарни 3 милодӣ зиндагӣ мекард. Шопур бо падари худ, ҳокими онвақтаи Сосониён ҷанҷол карда, ба Бухоро омад ва духтари ҳокими Бухороро ба занӣ гирифт ва дар мавзеи дарёи Зарафшон заминро ҳадя гирифт. Вай дар ин ҷойхо тез-тез шикор мекард, ки ин ба ӯ  хеле маъқул буд. Дар ин ҷо канале кофта шуд,  онро  меномиданд  ( *Шопурком* )  ки ба маънои "Чунон ки Шопур хостааст" ба забони порсӣ аст ва қалъаи Вардонзӣ сохта шудааст, ки Шопур бо ҳамроҳонаш аз Форс ба он ҷо мекӯчад. Баъдтар қалъа ба маркази давлат табдил ёфт. Номи Шо(ҳ)пуркам баъдан дар миёни мардуми маҳаллӣ Шафуркам ва баъдтар Шофиркон хонда шудааст. 

Аҳамияти Шопуркам ҳамчун маркази минтақа пас аз фурӯ рафтани арзиши шаҳри бостонии Варданзӣ дар солҳои 1860 афзоиш ёфт.

Соли 1926 Шофиркон маркази ноҳия дар вилояти Бухорои Ӯзбекистон гардид.

Бо Укази Президиуми Комитети Иҷроияи Марказии ИҶШС аз 7 марти соли 1933 Укази Комитети Иҷроияи Марказии ҶШС Ӯзбекистон аз 3 ноябри соли 1932 дар бораи тағйир додани номи маркази райони Баумани қишлоқи Хоҷа Ориф ба қишлоқи Бауман қабул гардид.

Дар шаҳр омузишгоҳи касбй-техникии педагогӣ, техникуми хоҷагии қишлоқ, техникуми иқтисодӣ ва ғайра мавҷуданд.

Ҳоло Шофиркон маркази ноҳия дар вилояти Бухорои Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад. Дар ин ҷо намояндагони миллатҳои гуногун: ӯзбекҳо, тоҷикҳо, русҳо, туркманҳо ва ғайра зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Бухоро
Вариконд

thumb|150px|Аломати шартии графикии вариконд
**Варико́нд** ( — тағйирёбанда ва  — конденсатор) — конденсатори электрӣ, ки ғунҷоиши электриаш вобаста аз шиддати электрие, ки ба пластинаҳояш дода мешавад, тағйир меёбад.

## Сарчашма
## Ҳамчунин нигаред
* Конденсатор

## Адабиёт
* Сафонов О.А. и Лисов А.А. Справочник школьника-радиолюбителя. — М., «Просвещение», 1970.

Гурӯҳ:Радиотехника
Радиоэлектроника

thumb|Радиоприёмники кисагӣ, солҳои 1990

**Радиоэлектроника** — як соҳаи илм ва техника аст, ки ба мақсадҳои ирсол, қабул ва табдили инфор­матсия энергияи электромагнитиро истифода мебарад.

Ба радиоэлектроника ба ҷуз радиотехника шартан техникаи инфрасурх ва оптикаи электрониро низ дохил мекунанд. Радиоэлектроника бо автоматика ва кибернетикаи техникӣ, бо техникаи ҳисоб, электроника зич алоқаманд аст; дар бисёр ҳолатҳо таҷҳизоти радиоэлектроника қисми системаи идораи автоматиро ташкил медиҳад. Дар ҳалли масъалаҳои радиоэлектроника математика, соҳаҳои гуногуни физикаи ҷисми сахт, ра­диофизика*,* оптика ва механика васеъ истифода мешаванд.

## Нигаред низ
* Радиотехника
* Электроника
* Радио
* Радиофизика

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Пруслин З. М., Смирнова М. А. Радиотехника и электроника. — М.: Высшая школа, 1970.
* Гладков К. А. Что такое радиоэлектроника? — М.: Московский рабочий, 1960.
* 

Гурӯҳ:Радиоэлектроника
Гурӯҳ:Радиотехника
Гурӯҳ:Электроника
Гирандаи радио

thumb|Приёмники детекторӣ, соли 1914
thumb|Шунавандаи радио, соли 1922
thumb|Радиоприёмник, соли 1931
thumb|Радиоприёмники автомобилӣ, солҳои 1940
thumb|Радиоприёмники авиатсионии замони Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ

thumb|Приёмники пеленгатсионии баҳрии замони Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ
thumb|Радиоприёмники рӯимизӣ, соли 1961
thumb|Сохти дарунии радиоприёмники кисагии солҳои 1960

**Гирандаи радио** () — асбобест пайванд бо антенна (мавҷгир), ки барои қабули радиомавҷҳо ва ҷудо кардани сигналҳо аз радиомавҷҳо истифода мешавад.

## Нигаред низ
* Радиоприёмники детекторӣ
* Радиоэлектроника

Гурӯҳ:Радиоэлектроника
Гурӯҳ:Радиотехника
Тими миллии футболи Ӯзбекистон

**Тими миллии футболи Ӯзбекистон** — дастаи миллӣ, намояндаи Ӯзбекистон дар бозиҳои байналмилалӣ ва мусобиқаҳои футбол. Ташкилоти идоракунанда — Ассотсиатсияи футболи Ӯзбекистон. Узви ФИФА ва КФО аз соли 1994, инчунин узви АФОМ. Яке аз қавитарин дастаи Осиёи. Фахри футболи Осиёи Миёна. 

Гурӯҳ:Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Тимҳои миллии футбол
Аҳдофи рушди устувор

thumb|Аҳдофи Рушди Устувор як ибтикори Созмони Милали Муттаҳид
**Аҳдофи Рушди Устувор** () (бо намоди ихтисор SDGs) бо унвони расмӣ Дигаргун Сохтани Ҷаҳони Мо: Дастури Кор 2030 барои тавсеъаи пойо () ва ё Санади 2030 ЮНЕСКО () маҷмуаъи аз аҳдофе ҳастанд, ки ба оянда марбут мешаванд. Руасои давлатҳо, намояндагони баландпояи ниҳодҳои тахасусии Созмони Миллали Муттаҳид ва ҷомеаъи маданӣ дар сентябри соли 2015 гирди ҳам омаданд ва дар Маҷмуаъи Умумии Созмони Миллали Муттаҳид, Дастури Кории Рушди Устувори 2030-ро тасвиб карданд. Ин дастури кори, ки ҷойгузини Аҳдофи Рушди Ҳазора шуд.

## Аҳдоф
# Бидуни фақр
# Бидуни гуруснагӣ
# Саломатии матлуб
# Кайфияти омузиш
# Баробарии ҷинсӣ
# Оби солим (тоза) ва беҳдошт
# Энержии арзон (дастрас) ва таҷдидпазир
# Кор ва иқтисоди хуб (устувор)
# Зерсохти хуби нововарӣ (Саноат, Навоварӣ ва Зерсохт)
# Коҳиши нобаробарӣ
# Шаҳрҳо ва ҷомеаъи устувор
# Истифодаи амн аз манобеъ
# Иқдом дар бораи обу ҳаво
# Уқёнусҳои пойдор (устувор)
# Истифодаи пойдор аз замин
# Сулҳ ва адолат
# Ҳамкориҳои дар тавсеъаи пойдори (устувор)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Созмони Милали Муттаҳид
Сарагароии забонӣ

**Сарагароӣ** (), **пури́зм** ( «тоза») — кӯшиши аз ҳад зиёд барои тоза нигоҳ доштани забон, мубориза ба муқобили ҳар гуна калимаҳои бегона ва навовариҳои услубӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адабиёт
Ҷон Десмонд Бернал

**Ҷон Десмонд Бернал** (; 10 майи 1901, Нина, Ирландия — 15 сентябри 1971, Лондон) — физикдон ва ҷомеашиноси англис, арбоби тараққипарвари ҷамъиятӣ, узви Ҷамъияти шоҳии Лондон (1937).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Кембриҷ (1922). Солҳои 1923—1927 дар Озмоишгоҳи Дэви — Фарадей (Лондон) ва 1927-37 дар Донишгоҳи Кембриҷ фаъолият дошт. Профессори Донишгоҳи Лондон (1937). Солҳои 1939—1942 корманди соҳаи муҳофизати ҳавоӣ, 1942—1945 мушовири илмии ситоди амалиётҳои иттифоқчиён буд.

## Фаъолияти илмӣ
Асарҳои Ҷон Бернал асосан ба физика, кристаллография ва биокимиё бахшида шуда, сохтори графит, филиззот, обҳо, стиролҳо, ҳормонҳо, витаминҳо, сафедаҳо, вирусҳо, масолеҳи сохтмонӣ (семент) ва ғайраро таҳқиқ кард. Соли 1933 «модели берналии ях»-ро пешниҳод кард, ки ҳолати обро дар ҳамаи пайвастагиҳо шарҳ медиҳад. Ба ӯ инчунин корҳо оид ба назарияи ҳолати моеъ тааллуқ доранд. Ҷон Бернал муаллифи асарҳо оид ба нақш ва мавқеи илм дар ҳаёти ҷамъият буда, дар онҳо аҳаммияти фалсафии илм, вобастагии илм, техника ва шароитҳои иҷтимоӣ, таъсири илм ба рушди ҷамъият, хусусиятҳои рушди илм дар давраи капитализм ва сотсиализмро равшан сохт. Асари Ҷон Бернал «Функсияи иҷтимоии илм» (1939) ба соҳаи нави дониш — илмшиносӣ бунёд гузошт. Дар китоби «Ҷаҳони беҷанг» (1958) Ҷон Бернал манзараи шавқовари ҳаёти инсониятро, ки аз ҷангҳо раҳоӣ ёфта, ҳамаи дастовардҳои илмро барои манфиатҳои ҷамъият истифода мекунад, тасвир кардааст.

Ҷон Бернал муборизи фаъоли сулҳ, Президент — иҷрокунандаи Раёсати Шӯрои умумиҷаҳонии сулҳ (1959-65), ноиби раиси Федератсияи умумиҷаҳонии кормандони илмӣ, Президенти Иттиҳоди байналмилалии кристаллографҳо (1963-66) буд. Ӯ узви хориҷии АИ ИҶШС (1958) ва як қатор академияи илмҳои ҷаҳон интихоб шудааст.

## Ҷоизаҳо
Барандаи Мукофоти байналмилалии ленинӣ «Барои мустаҳкам намудани сулҳ байни халқҳо» (1953).

## Осор
* Социальная функция науки. М., 1946; Наука в истории об-щества. М., 1956;
* Мир без войны. М., 1960; Возникновение жизни. М., 1969.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Москва (шаҳрак)

**Москва** () — шаҳрак ва маркази маъмурии ноҳияи Ҳамадонии вилояти Хатлон.

Аз соли 1965 мақоми шаҳракро гирифт. Мувофиқи маълумотҳои Энсиклопедияи калони советӣ, шаҳраки Москва дорои корхонаҳои консерва, пахтатозакунӣ, асфалтбарорӣ ва хишт мебошад.

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳракҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шаҳраки Москва
Пахтаобод (деҳа, н. Ҳамадонӣ)

**Пахтаобод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даштигулои ноҳияи Ҳамадонӣ. Аз Пахтаобод то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 13 км. Аҳолиаш 748 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳамадонӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Даштигуло
Зафаробод (деҳа, н. Ҳамадонӣ)

**Зафаробод** (то соли 1996 Ниҳолпарварӣ) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Панҷоби ноҳияи Ҳамадонӣ.

## Иқтисод
Соли 1960 бунёд шуда, аҳолиаш аз деҳаҳои ҷамоати деҳоти Меҳнатобод ба ин минтақа кӯчидаанд. Аз деҳа то маркази ҷамоати деҳот 5 км, то маркази ноҳия 3 км. Аҳолиаш 1622 нафар (2017). Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, масҷиди панҷвақта, осиёби барқӣ, ду нуқтаи савдои хусусӣ ва бунгоҳи тиббӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ниҳолпарварӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз рӯди Панҷ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии давлатии ниҳолпарварӣ фаъолият дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳамадонӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Панҷоб
Кодара

**Кодара** (то 2024 — Кодара-1)— деҳа дар ҷамоати деҳоти Панҷрӯди ноҳияи Ҳамадонӣ.  Кодара аз маркази ҷамоат 1 км дуртар , аз маркази ноҳия 8 км дур. Аҳолиаш 1730 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳамадонӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Панҷрӯд
Клод Бернар

**Клод Берна́р** (; 12 июли 1813, Сен-Жюлйен (Рона) — 10 феврали 1878, Порис) — физиологи фаронсавӣ, яке аз асосгузорони физиология ва патологияи таҷрибавӣ, эндокринология, узви АИ дар Париж (1854).

## Фаъолияти илмӣ
Баъди хатми Донишгоҳи Париж (1839) дар Лабараторияи Ф. Мажанди кор кардааст. Роҳбари кафедраҳои физиологияи умумии ҳамин донишгоҳ (1854) ва физиологияи муқоисавии Музейи таърихи табиатшиносӣ (1868). Асари аввалинаш ба анатомия ва физиологияи асаби тарашшӯҳи ғадуди оби даҳон бахшида шудааст. Пажӯҳишҳои минбаъдааш ба фаъолияти ғадуди зери меъда ва аҳаммияти он дар ҳазми равған, гликоген ҳосил кардани ҷигар, шираи меъда ва аҳаммияти он дар тағзия (рисолаи докторӣ) оид мебошанд. Б. мубодилаи карбогидратҳоро омӯхта, мақоми ҷигар ва силсилаи асабҳои марказиро дар танзими онҳо нишон дод. Ӯ исбот намуд, ки дар мағзи дарозрӯя маркази танзими мубодилаи карбогидратҳо мавҷуд аст ва дар мавриди осеби он қанд ба воситаи пешоб хориҷ мешавад. Ба ақидаи Бернар ҳама гуна падидаҳои ҳаёт сабабҳои моддӣ дошта, асоси онҳоро қонуниятҳои физикавию кимиёӣ ташкил медиҳанд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Фаронса
Гурӯҳ:Олимони асри XIX