open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Густаф Скарсгард

**Густаф Каспар Орм Скарсгард** (; IPA , тав. 12 ноябри соли 1980, Стокҳолм, Шветсия) — ҳунарпешаи  театр ва синамои шведӣ. Вай бештар барои нақши худ ҳамчун Флокӣ дар силсилафилми телевизионии «Викингҳо» маълум аст.

## Тарҷумаи ҳол
Густаф Скарсгард 12 ноябри соли 1980 дар оилаи актёри маъруфи шведӣ Стеллан Скарсгард ва табиб Май Гюнтер таваллуд шудааст. Густаф чор бародар дорад - Александр, Билл, Волтер (онҳо низ ҳунарпеша ҳастанд), Сэм ва хоҳараш Эйя.

## Фаъолият
Нахустнамоиши филми Скарсгард соли 1989 дар филми кӯтоҳмуддати *Prima Ballerina* буд, ки дар он талабаи балетро бозӣ кардааст.  Худи ҳамон сол, Скарсгард дар филми шведии *Codename Coq Rouge* бо падараш нақш бозид. Густаф Скарсгард бо якчанд нақшҳои кӯдакон ва ҷавонон идома дод, масалан, *Min vän Percys magiska gymnastikskor* (1994) ва *Skuggornas hus* (1996).

Ӯ аз соли 1998 то 2003 дар Teaterhögskolan i Stockholm дар Стокҳолм иштирок карда пасон ба Театри шоҳии драмавӣ дар Стокҳолм дохил шуд. Вай дар якчанд асарҳои Шекспир, Антон Чехов ва Сёдерберг ҳам дар Театри шоҳии драмавӣ ва ҳам дар Театри шаҳрии Стокҳолм фаъолият кардааст. Соли 2003 ӯ дар *Evil* ва 2008 дар *Patrik 1,5* баромад кардааст. Барои ҳарду нақш ӯ ба ҷоизаи Guldbagge Awards ҳамчун беҳтарин бозигари дуюмдараҷа ва ҳамчун беҳтарин бозигари асосӣ пешбарӣ карда шуд.  Худи ҳамон сол дар ҷашнвораи байналмилалии синамои Берлин ба ӯ ҷоизаи «Shooting Stars Award» дода шуд.  Вай дар ниҳоят барои иҷрои худ дар *Förortsungar* ҷоизаи Guldbagge Awards ҳамчун беҳтарин бозигари асосӣ ба даст овард .

Соли 2012, Скарсгард ба силсилафилми «Викингҳо»-и Channel History дар нақши асосии Флокӣ, киштисоз ҳамроҳ шуд. Соли 2018 ӯ ба ҳайати ҳунармандони *Westworld* ҳамчун Карл Странд барои панҷ эпизод ҳамроҳ шуд.

Моҳи марти соли 2020, Скарсгард дар нақши асосӣ ҳамчун Мерлин дар *Cursed*, як силсилафилми телевизионии Netflix, ки дар асоси тасвири дубораи «Афсонаҳои Артур» асос ёфтааст, нақш бозид.

Соли 2022, Скарсгард дар филми шведӣ "Чӣ боқӣ мемонад" - триллери равонӣ, ки дар бораи муносибатҳои ташвишовар байни қотили эҳтимолии силсилавӣ нақл мекунад, ки онро Скарсгард (дар асоси қотили воқеии Стюре Бергволл, АКА Томас Квик), равоншиноси изтиробзадааш ва падари детективи худ Стеллан Скарсгард бозидааст, бози кард.

## Ҳаёти шахсӣ
Аз соли 1999 то 2005 бо Ҳанна Алстрём оиладор буд.

Ӯ бо Каролин Шёстрём аст.  Духтари онҳо моҳи ноябри соли 2020 таваллуд шудааст.

## Филмнома
### Синамо

### Телевизион

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Шветсия
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Шветсия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Идҷо

**Идҷо**, **идгоҳ**, **идгаҳ**, **сайргоҳ**, **сайлҷо** — ҷои баргузории ҷашнҳои оммавӣ ва сайру тамошои идона.

Аз қадим ҳар халқу миллат, аз ҷумла тоҷикон, мавзеи мувофиқеро интихоб карда, дар он ҷо барои таҷлили иду ҷашнҳо (бахусус Наврӯз) ҷамъ мешуданд. Дар гузашта дар ш-ҳои Самарқанд, Бухоро, Панҷакент, Фарғона, Истаравшан, Кӯлобу Ҳисор сайргоҳҳои махсус — «Ширбадан», «Хонақоҳи Файзобод» (Бухоро), «Канори рӯди Оби Раҳмат», майдони Регистон (Самарқанд), «Мазори Хоҷаи Сурх» (Исфара), «Мазори Хоҷа Такровут» (Конибодом), «Муғтеппа» (Истаравшан), «Қайнар» (Панҷакент), «Тамошотеппа» (Кӯлоб), майдони назди Қалъаи Ҳисор ва ғ. мавҷуд буданд, ки идҷо маҳсуб мешуданд. Дар шаҳри Хуҷанд дар соҳили Сирдарё дар масоҳати беш аз 3 га (ҳоло ҳудуди Табобатгоҳи физиотерапевтӣ) сайргоҳе вуҷуд дошт, ки бо номи «Идҷо» маъруф буд. Дар ҷашну идҳо дар он ҷо беш аз 100—150 ҳазор кас ҷамъ мешуд. Сайрҳои оммавӣ 5-7 рӯз идома меёфтанд. Дар ин рӯзҳо дар «Идҷо» намоишу фурӯши молу маҳсулот низ ташкил мешуд. Як ҳафта пеш аз ид аз шаҳру деҳаҳои атроф деҳқонону ҳунармандон ва тоҷирон ба он ҷо меомаданд. Ҳар фурӯшанда мувофиқи миқдори молу маҳсулоташ дар растаҳо ҷой мегирифт. Дар ҷашни Наврӯз «Идҷо»-ро ба таври хосса оро медоданд. Ба он ҷо аз бозорҳои «Чоршанбе» ва «Панҷшанбе» аробаву фойтунҳои орододашуда меоварданд. Мувофиқи навиштаи рӯзномаи «Туркестанские ведомости» соли 1908 бо дархости аҳолии шаҳр қисматҳои болоии «Идҷо» ба соҳибони чойхонаву ошхонаҳо ва қисмати поинӣ, яъне қисмати наздисоҳилии он ба ихтиёри сирки сайёр ва синамогарон дода шуд. Соли 1910 бо қарори сардори уезд Н. С. Ликошин «Идҷо» ба 176 бахш тақсим гардид, ки дар рӯзҳои ид ҳар як бахш ба иҷора дода мешуд. Дар ш. Машҳади Эрон низ бо номи «Идгоҳ» мавзеи қадимие вуҷуд дорад. Ҷои баргузории намози ид ё маросимҳои мазҳабиро низ «идгоҳ» ё «идгаҳ» мегӯянд.

Анъанаи дар И. таҷлил кардани ҷашнҳо то кунун идома дорад. Ҳоло боғҳои фарҳангиву фароғатӣ ва майдонҳои калони варзишӣ (мас., Боғи Ирам, Наврӯзгоҳи Душанбе), ки қариб дар ҳар шаҳру ноҳияи Тоҷикистон мавҷуданд, рисолати И.-ро иҷро мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Маллицкий Н. Г. Учебное пособие по географии Таджикистана. Ташкент, 1930;
* Садриддин Айнӣ. Воспоминания. М., 1960;
* Бабаева М. Культурно-историческая трансформация празднично-обрядовых традиции таджиков в 1917—2011 гг. Х., 2011.

Гурӯҳ:Анъанаҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Нехен

**Нехен** (), **Иераконпол,** **Ҳиераконполис** (‘Ιεράϰων πόλις); **Кумулаҳмар** (, «Теппаи Сурх») — маҷмааи ёдгориҳои Мисри Бостон, харобаҳои шаҳри қадим, ки дар соҳили ғарбии рӯди Нил, 80 км ҷанубтар аз шаҳри ал-Уқсур (Луксор) ҷойгир аст.

## Бостоншиносӣ
Омӯзиши ёдгорӣ пас аз лашкаркашии Наполеон ба Миср (1798) оғоз шуда, баъдан аз ҷониби мисршиносони англис (Ҷ. Квибелл, Ф. Грин, Б. Адамс), амрикоӣ (М. Ҳоффман, Р. Фридман) ва дигарон ҳафр гардид. Нехен дар ҳазораи 4 то м. яке аз марказҳои ташаккули тамаддуни пешазсулолавии Мисри Қадим (охири ҳазораи 5-3100 то м.) ва қароргоҳи ҳокими Мисри Боло (унвонаш несу) буд. Нехен тақр. солҳои 3400 то м. ба авҷи тараққиёт расида, эҳтимол 5-10 ҳазор аҳолӣ дошт. Силсилаи қасаба ва гӯристонҳои Нехен дар маҷрои Водӣ Абусуфён ва қад-қади соҳили Нил воқеъ буда, ба пайдоиши табақаҳои иҷтимоӣ ишора доранд. Нехен баъди муттаҳид шудани Мисри Қадим мавқеи стратегиашро тадриҷан аз даст дод ва маркази сиёсии Мисри Боло ба шаҳри қадими Эдфу интиқол ёфт. Дар Нехен қадимтарин дахмаи «пешвои қабила»-и аҳди Нагадаи II бо тасвири рӯидевории ягона ва маъруфи пешазсулолавӣ ёфт шуд, ки деворҳои он нақшу нигор дошта, майит бо усули мумиё кардан дафн шуда буд. Маъбади Худои Хор (Худои Осмону Офтоб) тақр. 3 утоқ ва пешайвонаш (паҳноӣ 13 м) чор сутуни чӯбӣ (дарозӣ 12 м) дошт. Нехен дар аҳди ҳукумати шоҳии Мисри Қадим (3120-332 то м) маркази шаҳри хурд буд: дар ин давра ибодатхонаи шаҳр қомат афрохта, атрофи Нехен бо девори истеҳкомӣ (аз хишти хом) иҳота гардид. Дар натиҷаи ҳафриёт аз Нехен чандин ашёи нодири фиръавнҳо ёфт шуданд: шикастапораҳои шашпари Скорпиони I (тақр. 3200-3100 то м.), шашпар ва «тасвири Нармера дар лавҳаи сангӣ», муҷассамаи фиръавн Хасехемуи (фавт тақр. 2686 то м.), муҷассамаи мисини фиръавн Пепи I (тақр. 2310—2260 то м.) ё эҳтимол писараш — Меренраи I (2260-54 то м.), тасвири тилоии сари шоҳин — Худои Хор, маснуоти устухонӣ, зарфҳои гилин, сангӣ ва тилоӣ. Аз биноҳои муҳташами Нехен танҳо дижи бунёдкардаи Хасехемуи (масоҳаташ 67х57 м) боқӣ мондааст, ки деворҳои он (бараш 5 м, баландӣ то 9 м) аз хишти хом буд. Ҳамчунин дар Нехен чандин дахмаи ашрофи дарбор (Нианҳпепи, Ҳоремҳауеф, Ҳормес, Ҳормени ва дигарон) пайдо шуданд, ки аксар тасвири муқарнас ва навиштаҷот доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Миср
Силсиламаротиби чирагӣ

**Силсиламаротиби чирагӣ** (), **иерархия** дар ҳайвонот — низоми муносибатҳои байниҳамдигарии фардҳо дар ҷамоа, ки ба қонуниятҳои ҳукмфармоӣ (бартарӣ — тобеият) асос ёфтааст.

Фардҳои ҳукмрон (доминант), ки дар силсиламаротиб мақоми болоро ишғол мекунанд, маъмулан, дар интихоби ғизо, маҳалли сукунат ва ҷинси муқобил бартариҳо доранд. Дар баробари ин, доминантҳо бисёр вақт бехатарии гурӯҳҳо (ҳифз аз дарандаҳо)-ро таъмин ва муносибат бо гурӯҳҳои ҳамсояро (ҳифзи маҳалли сукунат) танзим мекунанд. Дар мӯрчаҳо, занбӯрҳо, термитҳо ва ҳашароти дигар, ки оилаҳои онҳо сершуморанд, доманаи силсиламаротиб фарохтар аст. силсиламаротиб хосса дар байни ҷонвароне, ки тарзи ҳаёти ҷамъиятӣ доранд (мас., ҳашарот, муҳрадорон), бештар дучор меояд. Василаи нисбатан маъруфи ташаккул ва фаъолияти силсиламаротиб рафтори таҷовузкоронаи доминантҳо мебошад, вале нақши фардҳои тобеъ низ дар сохтори муносибатҳои иерархиявии гурӯҳ назаррас аст. силсиламаротиб ноустувор, тағйирёбанда, собит, устувори муваққат ва ғ. мешавад. Мас., сохтори галаи гургҳо ба ҳукмронии шадиди «сарварон» бар «тобеон» асос ёфтааст. Дар бисёр галаи гургҳо наринаҳо ва модинаҳо «пешво»-и худро доранд. Дар ҳолатҳои дигар наринаҳо бар модинаҳо ва фардҳои болиғ ба навзодон «ҳукмронӣ» мекунанд. Масъалаи силсиламаротиб ва «ҳукмронӣ» дар миёни мӯрчагон, занбӯрҳо ва ҷонварони муҳрадор мураккабтар аст. Мас., дар ширхӯрҳо ва парандаҳо мавқеи фард на танҳо аз рӯйи неруи ҷисмонӣ ва ҷасорат, инчунин аз рӯйи «эътибор»-и онҳо дар миёни дигар аъзои ҷамоа низ муқаррар карда мешавад. Дар заминаи ин коалитсияҳо — иттифоқи фардҳо (маъмулан, ҷинсҳои ҳамгун)-и дастгири ҳамдигар ташаккул меёбад. Коалитсияҳо барои ворид шудан (бештар бо зӯрӣ) ба таркиби гурӯҳҳои ҳамсоя ва фурӯ нишондани фаъолияти сарварони ҳукмрони онҳо мусоидат мекунанд. Мас., барои шерҳо коалитсияи ду бародар хос аст. Онҳо метавонанд дар якҷоягӣ наринаи ҳукмрони галаи бегонаро барканор (ё маҳв) намуда, ҷояшро ишғол кунанд. Дар оянда баъзан байни бародарон барои сарварии гала задухӯрди шадид ба вуҷуд меояд ё онҳо оромона аз пайи зиндагӣ мешаванд. Баъзан силсиламаротиб хусусияти мавсимӣ касб мекунад, мас., дар селаи парандагони зимистона, ки бо фаро расидани мавсими афзоиш барҳам мехӯрад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷонваршиносӣ
Иерихон

**Иерихон** — маҷмааи ёдгории бостонӣ, харобаҳои шаҳри қадима, ки дар водии д. Урдун, дар ҳудуди шаҳри Ариҳо (марзи байни Фаластин ва Исроил) воқеъ аст.

Муҳимтарин ёдгории бостонии Иерихон — Тали Султон (баландӣ 22 м; масоҳат 5 га) мебошад, ки 22 км шимолтари Байтулмуқаддас воқеъ аст. Иерихон дар Инҷил зикр шуда, харобаҳои он аз ҷониби бостоншиносон Ч. Уорен (1873), Э. Зеллин, К. Ватсингер (1907-09), Ҷ. Гарстанг (1930-36) ва К. Кенион (1952-61) ҳафр гардид. Бозёфтҳои бостонии Тали Султон ба давраи мезолит то асри оҳан (ҳазорсолаи 11-1 то м.) тааллуқ доранд. Дар сатҳи поинии теппа як толори бузурги тарҳаш роскунҷа (6,5х3,5 м.) пайдо шуд, ки ба «маъбад» шабоҳат дорад. Деворҳои он сангӣ ва сутунҳояш чӯбӣ (6 адад) буданд. Аз атрофи ин иншоот чор қабати маскунӣ, муҷассамаҳои хурди ҳайвонот (асп, гов, буз, хук) ва ашёи гуногуни чақмоқӣ ёфт гардид. Қабати маскунии нисбатан ғафстари Иерихон (10 м) ду марҳалаи инкишофи бошишгоҳро дар аҳди неолит ошкор кард, ки ҳанӯз инсоният дар он давра сохтани зарфҳои гилиро намедонист. Дар марҳалаи аввали инкишофи бошишгоҳ (ҳазораи 9 — нимаи аввали ҳазораи 8 то м.) хонаҳо тарҳи мудаввару байзашакл доштанд; пойдевори хонаҳо аз сангу гил, деворҳо аз тахтасанг ва хишти хом бунёд ва бомҳо бо қамиш ва андова ҳамвору гумбазӣ пӯшида шуда буданд. Сокинони Иерихон гандум, ҷав, наск ва ғ. кишт мекарданд. Онҳо ҷасади фавтидагонро дар зери шифти хона ё дохили анбор дафн мекарданд. Баъдан маросими махсуси дафнкунӣ дар байни сокинони Иерихон маъмул гардид. Онҳо ҷумҷума (косахонаи сар)-и ҷасадро бе ҷоғи поин дар хона нигоҳ медоштанд. Дар марҳалаи дуввум (нимаи дуввуми ҳазораи 8 — нимаи аввали ҳазораи 7 то м.) хонаҳо тарҳи росткунҷа ва дари васеъ доштанд; деворҳо аз хишти хом буданд; шифти хонаҳо бо оҳак андуда шуда, оташдони амиқ доштанд. Дар ин марҳала сокинони бошишгоҳ бузу гӯсфандро ром карда, ҳар гуна муҷассамаи гилини зан, мард ва кӯдак месохтанд. Солҳои 6000-4300 то м. давраи таназзули Иерихон буд. Дар Иерихон се қабати маскунии давраи авввали асри биринҷӣ (3300-2300) ошкор гардид. Дар ин давра атрофи бошишгоҳи Е. бо девори истеҳкомӣ иҳота шуда, иншоот аз рӯи тарҳи муайян бунёд меёфт. Бошишгоҳи Иерихон дар ҳазораи 3 то м. аз ҷониби қабилаҳои бодиянишини сомӣ ва фиръавнҳои Миср қисман хароб гардид. Иерихон дар асрҳои 18-16 то м. ба авҷи тараққиёт расид. Дар ин давра атрофи шаҳр бо девори дуқабата иҳота шуда, тавассути шаҳр роҳи тиҷоратӣ мегузашт. Дар охири ҳазораи 2 то м. Иерихон аз тарафи яҳудиҳо хароб шуда, баъдан аз тарафи шоҳи яҳудӣ Аҳаб (873—852 то м.) барқарор гардид. Дар асрҳои 7-6 то м. Иерихон шаҳри хурд буд. Солҳои 60 то м. румиҳо Иерихон-ро тибқи тарҳи антиқиаш дар ҷанубу ғарбтари шаҳри қадима барқарор карданд. Дар миёнаҳои асри 6 дар Иерихон калисои Бибӣ Марям (Богородитса) бунёд ёфт. Иерихон дар асри 7 аз ҷониби форсҳо ва византиягиҳо ишғол ва соли 630 ба ҳайати Хилофати араб дохил шуд. Соли 1099 насрониҳо дар натиҷаи юришҳои салибӣ шаҳрро ишғол карданд ва баъдан Салоҳуддини Айюбӣ онро ба мусулмонон баргардонд. Дар атрофи шаҳри имрӯзаи Иерихон ва Ариҳо чандин ёдгории дигари шаҳри қадим боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иерсиниоз

**Иерсиниоз** — бемории сироятии шадиди роҳи меъдаю рӯдаҳо. иерсиниоз ҳамроҳ бо реаксияи токсико-алергикӣ гузашта, дар қисматҳои гуногуни андомгон зуҳур мекунад. Дар натиҷа дигар узву бофтаҳо зарар мебинанд. Ангезандаи иерсиниоз бактерияи Yersinia enterocolitica — чӯбчашакли грамманфии мутаҳаррики факултативӣ-анаэробӣ мебошад; спора надорад, дар ҳарорати паст (6-10°С) афзоиш ёфта, ҳангоми ҷӯшондан ва зери таъсири моддаҳои гандзудо зуд маҳв мешавад.

Манбаи ангезандаи беморӣ мушу калламушҳо, хук, гов, саг ва дигар ҳайвонот мебошанд. Онҳо ангезандаҳоро ба воситаи ахлот хориҷ мекунанд. Одамони гирифтори иерсиниоз метавонанд манбаи интиқоли ангезандаҳо шаванд. Ангезандаҳои иерсиниоз бештар ба воситаи ғизо, инчунин дар натиҷаи тамос бо мариз сироят мекунанд. Ба иерсиниоз одамони ҳама синну сол, вале бештар кӯдакон гирифтор мешаванд. Сироят дар дохили беморхона низ ба мушоҳида расидааст. Иерсиниозҳо энтеретоксин, ситотоксин ва эндотоксин ҷудо мекунанд.

Иерсиниоз баъзан бе ягон аломат нисбатан сабук ҷараён мегирад. Дар кӯдакони хурдсол ва одамони заиф баъзан беморӣ шиддат ёфта, боиси уфунат мешавад. Дар сурати инкишофи гастроэнтероколит шикам дард карда, мариз табу тасф, қай ва рӯзе то 15 бор қазои ҳоҷат мекунад; наҷосат якҷо бо луоб, баъзан бо хун меояд. Дар ҳолатҳои вазнин токсикоз ва хушкшавии андомгон ба амал меояд. Эҳтимол нишонаҳои аппендитсит ва лимфаденит низ ба мушоҳида расанд, ҷигар, банду буғум, шуш, чашм, майнапарда осеб ёбад.

Иерсиниозро дар беморхона ва бо антибиотикҳо муолиҷа мекунанд. Барои пешгирии иерсиниоз назорати қатъӣ аз болои забҳи чорво, таҳияи ғизо, тоза нигоҳ доштани зарфҳои рӯзгор, истеъмоли маҳсулоти тару тоза, нест кардани хояндаҳо, магасҳо ниҳоят муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ
Иерсинияҳо

**Иерсинияҳо** () — ҷинси бактерияҳо аз оилаи энтеробактерияҳо.

Ба шарафи бактерияшиноси швейсарӣ Александр Йерсен номгузорӣ шудааст. Иерсинияҳо қаламчамикробҳои байзашакли грамманфӣ мебошанд, ки дарозиашон чанд ва қутрашон як ҳиссаи микрометр (мкр) аст. Иерсинияҳо бактерияҳои беҳавозиҳ (анаэроб)-и эҳтимолӣ буда, 18 намудро дар бар мегиранд. Баъзе намудҳои онҳо барои одам бемориангез мебошанд. Дар ҷисми хояндаҳо ва баъзе ширхӯрҳо зиндагӣ мекунанд. Иерсинияҳо ба воситаи хун (Yersinia pestis) ва ғизоҳое, ки аз иерсинияҳо олуда шудаанд (бештар Yersinia pseudotuberculosis), бахусус сабзавот, шир ва гӯшт интиқол меёбанд. Баъзе намудҳои иерсинияҳоро эҳтимол содатаринҳо низ паҳн кунанд. Иерсинияҳо дар ҳарорати +1-40С афзоиш ёфта, баъзе аз онҳо муддати 20-30 дақ. ба ҳарорати +50-600С тоб меоваранд. Иерсинияҳо зери таъсири моддаҳои оксидкунанда зуд маҳв мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Идрисиҳо

**Идрисиҳо** — сулолаи арабтабор, ки солҳои 788—974 дар Мағриби Дур (ҳоло Марокаш) ҳукмрон буданд.

Асосгузори сулола Идрис ибни Абдуллоҳ (788—791/92) буд, ки насабаш ба паёмбар Муҳаммад (с) пайваст мешуд. Вай ҳамчун шиамазҳаб зери таъқиби Аббосиён дар Мағриб паноҳ бурда, имоми қабилаҳои барбарӣ интихоб гардид. Баъдан Идрис бо пуштибонии қабилаҳои барбарӣ аморати мустақили Идрисиҳоро бо марказаш ш. Валилӣ (Волюбилис) ташкил кард. Соли 789 дар наздикии ш. Валилӣ ш. Фесро бунёд кард, ки онро писараш Идрис (Идриси II, ҳукмронӣ 792—828) ба пойтахти давлат табдил дод. Дар аҳди ҳукумати Идриси II музофотҳои Танҷир, Сеута ва Тилимсон ба қаламрави аморати Идрисиҳо дохил шуданд. Давлати Идрисиҳо мутамаркиз набуд; аз иттиҳоди музофоту шаҳрҳои ниммустақил иборат буд. Дар аҳди Муҳаммад Мунтасир (ҳукмронӣ 828-36) давлати Идрисиҳо ба чанд мулки мустақил ҷудо шуд. Дар давраи шиддати муборизаҳои дохилисулолавии Идрисиҳо ш. Фес аз ҷониби Фотимиён ишғол гардид (917 ё 921). Баъдан дар Мағриби Дур муборизаҳои сиёсӣ байни Фотимиён ва хилофати Қуртуба (Кордова) шиддат ёфта, Идрисиҳо дар баъзе минтақаҳои дурдаст аморати худро то охири асри 10 ҳифз карданд. Баъзе намояндагони сулолаи Идрисиҳо (Ҳаммудиён) дар Испанияи мусулмонӣ мавқеи худро мустаҳкам карда, дар музофоти Малага ва Алхесирас ҳукумат доштанд (1010-57).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток VII—XV вв. М., 2004.
Иёдати бемор

**Иёдат** ( — беморбинӣ, ба дидори бемор рафтан; ба дидори касе рафтан), **аёдат**, **иёдати бемор**, **ҳолпурсии бемор** — яке аз суннатҳои қадимии мардуми тоҷик, ба маънии ба дидани бемор рафтан.

Аз даврони қадим, вақте ки касе аз наздиконашон бемор мешавад, барои дидор, тасалло ва пурсиши аҳволи ӯ ба дидораш мерафтанд, бо суханони нек беморро дилдорӣ мекарданд, то ки андаке бошад ҳам, барояш қувваи рӯҳӣ бахшанд. Ин суннат имрӯз низ идома дорад. Наздикони бемор мувофиқи тавсияи табиб барояш чизе аз хӯрданиҳои муносиб меоранд. Дар урфият чунин аст, ки агар касе аз хешовандон ва дӯстон ба дидори бемор наояд, аз ӯ меранҷанд.

Дар ислом ҳукми иёдат воҷиб аст. Дар одоби иёдат паёмбар Муҳаммад фармудааст: «Камоли пурсидани бемор он аст, ки яке аз шумо даст бар пешонӣ ё бар дасти ӯ ниҳад ва бипурсад, ки чӣ гуна аст ӯ». Инчунин ҳадя, дуову таманнои шифо, тӯлонӣ нанишастан, пурсиши андак кардан, оҳиставу ором суҳбат кардан ва ғ-ро аз одоби иёдат гуфтаанд. «Ва адаби иёдаткунанда он аст, ки бисёр нанишинад ва бисёр напурсад ва дуо кунад ба офият» («Кимиёи саодат»). Аз ҷумлаи дуоҳое, ки барои иёдат тавсия шудаанд: «Худоё, ӯро ба шифои Худ шифо марҳамат ва ба давои Хеш мудово фармо ва аз балои Худ ӯро дар амон бидор!»
Дар иёдати бемор савоб ва фоидаи бисёрест. Чунонки Ҷалолуддини Балхӣ фармудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Анъанаҳои халқи тоҷик
Ҷамшеди Ромишгар

**Ҷамшед Раҳматов** (зод. 17 июли 1941, Бухоро) — муҳаррир ва филмноманависи тоҷик, узви Итифоқи синамогарони ИҶШС (1990), Аълочии кинематографияи ИҶШС.

## Зиндагинома
Соли 1963 факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Солҳои 1963–1964 муҳаррири Идораи истеҳсоли филмҳои Госкинои Тоҷикистон, солҳои 1965–1966 муҳаррири таблиғотии филмҳои пахши кинои ҷумҳуриявӣ ва соли 1966 муҳаррири рӯзномаи «Новости экрана» буд. Аз соли 1966 фаъолияташ дар киностудияи «Тоҷикфилм» ҷараён гирифтааст, зинаҳои муҳаррир, муҳаррири варзида, сардори сектори дубляж, сармуҳарририро паймудааст.

Аз таблиғгарони намоёни кинои тоҷик эътироф шудааст. Дар матбуоти даврӣ очерку мақола ва мубоҳисоти зиёд оид ба киною киногарон ба нашр расонда, солиён дар Телевизиони тоҷик барномаҳои «Навигариҳои кино», «Дар олами кино», «Нигоҳ» ва ғайраро таҳия ва барандагӣ кардааст. Ба сифати муҳаррир даҳҳо филми бадеӣ ва ҳуҷҷатиро таҳрир намуда, муаллифи сенарияи беш аз панҷоҳ филми ҳуҷҷатӣ мебошад. Муҳаррири дубляжи қариб ҳаштсад филми бадеӣ ба забони тоҷикист. Сенарияи чандин филми бадеиии кӯтоҳ навиштааст.

## Филмшиносӣ
Муҳаррири филмҳои бадеӣ: «Номзад» (1990), «Бухорои шариф» (ҳамкорӣ бо корпоратсияи  «Катарсис» (Қазоқистон), 1991), «Ашк ва шамшер» (4 қисм, 1991), «Рози нӯҳ паёмбар» (1992). 

Дар филмҳои ҳунарии эҷодшудаи давраи соҳибистиқлолии Тоҷикистон «Дар орзуи падар», «Муаллим», «Дарди ишқ», «Марги бегуноҳ», «Парӣ аз паси кӯҳи Қоф», филмҳои мустанади эҳёи давлатдорӣ «Марди роҳ» кору маслиҳатҳои муфиди Ҷамшед Раҳматов бевосита мушоҳида мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи синамогарони ИҶШС
Сантандер

**Сантандер** () — пойтахти ҷамоати мухтори Кантабриа дар Испания мебошад. Шумораи аҳолии он дар соли 2017 тақрибан 172 000 нафарро ташкил медод. Ин шаҳр дар соҳили шимолии нимҷазираи Иберия, рӯ ба рӯ ба Баҳри Кантабриа ҷойгир аст.

Гуфта мешавад, ки ин минтақа аз қадим ҳамчун шаҳре бандарӣ истифода мешуд, зеро ҷойгиршавии он хеле мусоид аст. Маълумот дар бораи ин шаҳр аз асри 11 сабт шудааст. Соли 1941 қисми зиёди шаҳри кӯҳна дар натиҷаи як сӯхтори бузург нобуд шуд. Баъдтар шаҳр бо услуби идоракунии режими Франко аз нав сохта шуд. Имрӯз, Сантандер бо боқимондаҳои қисми таърихии худ, соҳилҳояш ва дигар ҷойҳои дидании худ машҳур аст, ки онро макони дӯстдоштаи сайёҳон гардондааст. Иқтисоди шаҳр асосан ба соҳаи хизматрасонӣ нигаронида шудааст. Бандари Сантандер ҳанӯз ҳам фаъол аст ва хидматрасонии мунтазами киштиҳо байни Испания ва Британияи Кабир ба роҳ монда шудааст. Таомҳои маҳаллӣ асосан аз хӯрокҳои моҳӣ ва баҳр иборат аст.

Сантандер ҳамчунин қароргоҳи асосии Бонки Сантандер, яке аз бонкҳои бузурги ҷаҳон, мебошад, ки ҳамин ҷо таъсис ёфтааст. Иқлими шаҳр мӯътадили соҳили шимолии Испания буда, бо боришоти зиёд ва ҳарорати устувор хос аст. Cардиҳои шадид ё мавҷҳои гармӣ дар ин минтақа хеле кам рӯй медиҳанд.

## Иқлими Сантандер
Шаҳр дорои иқлими уқёнусӣ мебошад, бо ҳарорати мӯътадил ва боришоти тез-тез. Рӯзҳои хеле гарм ё хунук камёбанд ва шаҳр нисбатан кам офтоб мегирад.

## Маконҳои тамошобоб
алт=|мини|Калисои Сантандер — макони таърихӣ аз асри XII бо меъмории давраи гузариши румоӣ ба готикӣ.

* Калисои Сантандер
* Қасри Ла Магдалена: Қасри шоҳона дар соҳил.
* Соҳили Сардинеро: Ҷойи истироҳат ва ҷалби сайёҳон.
* Боғи Лас Лламас: Яке аз бузургтарин боғҳо дар шимоли Испания.

## Шахсони машҳур
Шаҳр бо шахсиятҳои шинохта, аз ҷумла варзишгарон ба мисли футболбозон Франсиско Хенто ва Севе Балестерос (гӯлфбоз), маъруф аст.

## Нақлиёт
Сантандер дорои фурудгоҳ, истгоҳи роҳи оҳан ва киштиҳои хурди мусофирбар ба Британияи Кабир мебошад.

## Фарҳанг
Сантандер ҳамчун маркази фарҳангии Кантабрия маълум аст, бо чорабиниҳои муҳим ба монанди Фестивали байналмилалии Сантандер.

## Таомҳо
Таомҳои маҳаллӣ асосан аз маҳсулоти баҳрӣ иборатанд. «Рабас» (калмари бирёншуда) хӯроки маъмулист.

## Эзоҳ
Картахена

**Картахена** ё **Картаҳена** () — шаҳри Испониё аст, ки дар канори баҳри Миёназамин, дар вилояти Мурсия ҷойгир аст. Аҳолиаш 219,777 нафар (2024) дар масоҳати 558,1 км² аст. Минтақаи атрофи шаҳр 418,686 нафар аҳолӣ дорад ва дар Испониё аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷойи 23-юм (шаҳрдорӣ) ва 26-ум (минтақаи атроф) қарор дорад.

## Таърих
Бандари муҳими Картаҳена онро барои тамаддунҳои гуногун сабаб шуд. Дар ибтидо бо номи *ҚартҲадашт* аз ҷониби карфагениҳо таъсис ёфта, дар давраи Рум бо номи *Carthago Nova* пойтахти минтақаи Картагиненсис шуд. Дар замони Рум шукуфоӣ ёфт, вале пас аз фурӯпошии Империяи Руми Ғарбӣ рӯ ба таназзул овард. Дар қарни VI, он муваққатан пойтахти минтақаи Испанияи Бизант (*[[Имперотурии Бизонс]]*) буд. Дар ҷанги шаҳрвандии Испания (1936—1939), Картаҳена яке аз охирин шаҳрҳое буд, ки ба нерӯҳои Франко таслим шуд.

## Ҷуғрофия
Картаҳена дар дашти Кампо де Картаҳена ҷойгир аст, ки бо кӯҳҳои наздисоҳилӣ ва соҳилӣ иҳота шудааст. Сангҳои минтақа аз навъи метаморфик (шифер, мармар) ва таҳшинӣ (оҳаксанг) иборатанд, ва хоки ғолиб херосоли калтсий аст. Лагунаи шӯри Мар Менор бо масоҳати 170 км² вижагии табиии муҳим аст. Картаҳена тавассути шоҳроҳи AP-7 дастрас мешавад.

## Иқтисодиёт
Иқтисоди Картаҳена дар гузашта ба истихроҷи маъдан (руҳ, нуқра, сурб) ва фаъолияти баҳрӣ вобаста буд. Имрӯз он аз сохтмони киштиҳо, саноати нафту кимиё ва гардишгарӣ, ки аз ёдгориҳои таърихӣ ва бандари он, як манзили круизҳои Баҳри Миёназамин, манфиат мегирад, пеш меравад.

## Фарҳанг ва ёдгориҳо
Картаҳена дорои мероси пурғановати фарҳангӣ аст, аз ҷумла:

* **Театри Румӣ**: Сохтмони қарни 1-уми милодӣ, аз муҳимтарин ёдгориҳои Испания.
* **Девори Баҳрӣ**: Девор аз қарни 18, ки аз ҷониби Карлоси III сохта шудааст.
* **ARQUA**: Осорхонаи миллии бостоншиносии зериобӣ, ки таърихи баҳриро намоиш медиҳад.
* **Меъмории** **замонавӣ**: Биноҳои намоён ба мисли Мақомоти шаҳр ва Хонаи Сервантес. Ҷашнвораҳои асосӣ, аз қабили *Картагиниҳо ва Румҳо* ва маросими Ҳафтаи Муқаддас, ҳарду бо аҳамияти байналмилалии гардишгарӣ эътироф шудаанд.

Акс:Cartagena - Palacio Consistorial 04 2017-05-28.jpg|Қасри Консисториал
Акс:AsambleaMurciana.jpg|Мақоми Маҷлиси Минтақавии Мурсия
Акс:Panoramica de Cartagena desde el Castillo de San Julián (27126393499) (cropped).jpg|Манзараи панорамии Картагена аз қасри Сан Хулиан
Акс:CT teatro romano y catedral.jpg|Театри Румӣ Картаго Нова ва харобаҳои калисои Картагена


## Эзоҳ
Наҷрон

**Наҷрон** ( қаблан **Абусуъуд**) — шаҳр дар Арабистони Саъудӣ, дар минтақаи Наҷрон ва қисми ҷанубу ғарбии кишвар, дар марз бо Яман. Наҷрон дар доманакӯҳи Усайр ва баланди 1293 м аз с.б. ҷойгир аст, ки пештар ин манотиқро Ухдуд мегуфтанд. Аҳолӣ — 505 ҳазор нафар (2023). Роҳҳои автомобилгард Наҷронро ба шаҳрҳои дигари мамлакат ва кишвари Яман пайваст мекунад.

## Таърих
Наҷрон аз шаҳрҳои бисёр қадимии шибҳиқораи Арабистон ва дар гузашта аз воҳаҳои машҳури Яман будааст. Ваҷҳи тасмияи шаҳр ба исми сардори қабилае аз қабоили аъроби яманӣ — Наҷрон ибни Зайдон муртабит аст. Дар тӯли таърих тобеи ҳуқуматҳои зиёд, аз ҷумла Сосониёну Рум буд. Шаҳр ба сабаби қадимӣ будан ва ҳамчунин рӯйкарди воқеаҳои бузург, аҳаммияти таърихӣ ва сайёҳӣ дорад. Ҳодисаи кушта ва сӯзонда шудани асҳоби Ухдуд аз ҷониби подшоҳи яҳудии ин сарзамин, ки зикраш дар Қуръон рафтааст, дар Наҷрон рух додааст. Ҳоло ин минтақа аз маконҳои гардишгарӣ ба ҳисоб рафта, аксари осори боқимонда аз ҳодисаи Ухдуд дар осорхонаи шаҳр нигоҳ дошта мешаванд. То замони зуҳури ислом аксари мардуми Наҷрон масеҳӣ буданд. Наҷрон охирин минтақае буд, ки соли 1934, баъд аз таъсиси Арабистони Саъудӣ (1932) ба он пайваст. Барои соҳибияти шаҳр миёни Арбистони Саъудӣ ва Яман ихтилофҳои тӯлонӣ вуҷуд дошт. Дар шаҳр осори бостонии давраҳои гуногун боқӣ мондаанд, ки аз минтақаи Ухдуд, нақш ва сангнавиштаҳои мухталиф, қалъаҳо, кохҳои шоҳони пешини Яман, рустои Зиъайн ва ғайра иборатанд.

## Иқтисод
Дар Наҷрон як донишгоҳ, коллеҷи технологӣ, 560 мактаби давлатӣ ва 10 мактаби шахсӣ фаъолият доранд. Мардуми маҳаллӣ асосан ба зироат ва парвариши чорво машғуланд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* المقحفی، ابراهیم، احمد،، منشورات دارالحکمة، صنعاء، چاپ وانتشار سال ۱۹۸۵ میلادی به (عربی).

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Арабистони Саудӣ
Замини Шимолӣ

**Замини Шимолӣ** (то соли 1926 — замини **Император Николайи II**) — галаҷазира дар уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ, дар сарҳадди баҳрҳои Кара ва Лаптевҳо.

Дар самти шимолии нимҷазира Таймир воқеъ гашта, ба воситаи гулӯгоҳи Вилкиский (бараш 60-90 км) ҷудо шудааст. Аз ҷиҳати маъмурӣ ба ҳайати Таймири (Долгану Ненеси) кишвари Красноярск мансуб мебошад. Замини Шимолӣ 4 ҷазираи калон (Револютсияи Октябр, Болшевик, Комсомолетс, Пионер) ва якчанд ҷазираи хурд (аз ҷумла Шмидт, Таймири Хурд, Старокадомск, Крупская ва ғ.) дорад. Масоҳати умумиашон тақр. 37 ҳазор км². Ҷазира бошанда надорад. Соҳилҳои ҷазираҳо ҷардор (300 м ва аз он баландтар), халиҷҳояш фордшакли амиқ. Галаҷазираҳо аз ҷинсҳои таҳшиншудаи (регсанг, варақсанг, мергел, оҳаксанг, доломит) метаморфию фишондашуда (диабазҳо, гранитҳо) иборатанд. Релефи ҷазираҳо пуштакӯҳ (ҷаз. Болшевик), кӯҳҳои пасти теппадор (ҷаз. Пионер), ҳамвориҳои баланд (аз с. б. то 200 м, ҷаз. Револютсияи Октябр) ва паст (ҷаз. Комсомолетс). Д.-ҳои Озёрная ва Ушаков (дар ҷаз. Комсомолес, дарозиашон 64 ва 58 км), д. Тора (дар ҷаз. Болшевик, дарозиаш 50 км), д. Сколистая (дарозиаш то 45 км) аз моҳи сентябр то июл яхпӯшанд. Кӯлҳо кам, масоҳати аксарияташон аз 3 км² зиёд нест. Кӯли калонтарин — Спортаковск дар ҷаз. Болшевик (масоҳаташ 60 км²). Иқлимаш баҳрию арктикӣ. Ҳарорати миёнаи солона то −14°С; тобистонаш кӯтоҳи сард, зимистонаш дароз (то 100 рӯз), бодҳои сахт (то 40 м/с) мевазанд. Ҳарорати миёнаи январ −280-300С, август аз 0,50 то 1,6°С; ҳарорати пасттарини зимистон то −500С. Тобистон — сертуман. Боришоти солона 150—450 мм, дар шимолу ғарби ҷазираҳо боришот зиёдтар аст. Масоҳати пиряхҳо 17472 км². Ба Замини Шимолӣ ландшафти биёбонҳои арктикӣ хос буда, заминаш регзор ва санглох аст. Наботот асосан ушна ва гулсангҳо, 61 намуд рустаниҳои гулдор дорад. Дар ҷазираҳои шимолӣ лемминг, рӯбоҳи шимолӣ, хирси сафед, дар ҷазираҳои ҷанубӣ гавазни шимолӣ вомехӯранд. Дар баҳрҳои атроф тюлени греландӣ, морж, заргӯши баҳрӣ ва белуха ҳаст. Дар Замини Шимолӣ 15 намуди паранда лона мегузоранд, аз ҷумла моҳихӯрак (чистик, люрик), мурғобии думдароз (морянка), чуғзи сафед, пуночка, лойхӯрак. Соли 1913 экспедитсияи Б. А. Вилкисский ҷазираҳоро кашф кард, баъдан экспедитсияи Ин-ти Арктика (бо роҳбарии Г. А. Ушаков, Н. Н. Урвансев) солҳои 1930-32 онро таҳқиқ намуд. Ҳамчунин бори охир марти 2016 экспедитсияи Арктика ва Антарктидаи Ин-ти илмӣ-таҳқиқотии ҳавошиносии Руссия (бо роҳбарии В. Соколов) ҷаз. Болшевикро таҳқиқ кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Заминковак

**Заминковак**, **мошинҳои заминков** — мошин барои кофтани умқи замин ҳангоми сохтани иншооти саноатӣ ва маданӣ, бунёд ва таъмири роҳҳои мошингард, роҳи оҳан, аэродромҳо, иншооти ҳидротехникӣ ва мелиоративӣ, кашидани хатҳои алоқаи зеризаминӣ, истихроҷи сарватҳои табиӣ.

Ба гурӯҳи мошинҳои заминков экскаваторҳо (яккафлеза, драглайнҳо, бисёркафлеза, аз ҷумла роторӣ ва занҷирдор), мошинҳои кундаков (решакан), заминковоккунакҳо, инчунин мошинҳои заминкови нақлиётӣ: булдозерҳо, скреперҳо, автогрейдерҳо, грейдерҳо, грейдер-элеваторҳо мансубанд. Аксар вақтҳо бо заминковак хоки дараҷаи гуногун, аз ҷумла хоки теппаҳо, заминҳои яхбаста, ботлоқзор ва ғ-ро мекананд. Бо мошинҳои заминкови нақлиётӣ хокро ба масофаи аз якчанд метр то якчанд километр кашондан мумкин аст. Ҷузвҳои асосии кории заминковак кафлез (экскаватор ва скреперҳо) ё хокгардон (барои булдозерҳо, автогрейдерҳо ва грейдерҳо) мебошад. Таҷҳизоти ядакии иловагӣ — заминковоккунакҳо, борбардорҳо, панҷшоха, борбардорҳои кафлездор, лӯлагузор, решакан ва буттабур имконоти заминковакро ҳангоми анҷом додани корҳои иловагӣ пеш аз нарм кардани замин, бартараф намудани кундаи дарахтон, буттаҳо, ба нақлиёт бор кардани хок ва маводди гуногун васеъ мекунанд. заминковакҳо худгард ва ядакӣ мешаванд. заминковаки худгардро, маъмулан, ба шассии махсус насб мекунанд. Баъзе намудҳои заминковак (булдозерҳо, мошинҳои буттабур, кундаков ва заминковоккунак)-ро ба тракторҳо насб мекунанд. Ба ҳосиллнокии заминковак аз рӯи ҳаҷми хоки коркардшаванда (ё интиқолшаванда барои мошинҳои заминкови нақлиётӣ) дар воҳиди вақт баҳо дода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Дорожно-строительные машины и комплексы. Омск. 2001.

Гурӯҳ:Техника
Заминковоккунак

**Заминковоккунак**, **заминнармкунак** — 1) мошин барои нарм кардани хоки яхбаста, ҷинсҳои кӯҳии тарқишдори устувориашон миёна, пӯшишҳои сунъии роҳ ва ғ. бо истифодаи қувваи кашиши ядакмошин (мас., трактор).

Олати асосии кории заминковоккунак дандонаҳои бузурги дар чавкот (рама) насбшуда мебошанд (нигар расм). Заминковоккунакҳо аз рӯи тарзи мустаҳкам кардани олати корӣ — овеза ва ядакӣ; аз ҷиҳати умқи нармкунӣ — умумӣ (умқи нармкунӣ то 1000 мм) ва таъйиноташон махсус (умқи нармкунӣ зиёда аз 1000 мм); аз рӯи иқтидори муҳаррики ядакмошин — хурдиқтидор (камтар аз 80 кВт), миёнаиқтидор (80-150 кВт), пуриқтидор (150—300 кВт) ва фавқулиқтидор (бештар аз 30 кВт); аз рӯи намуди сохти ҳаракатдиҳандаи ядакмошин тасмачархӣ ва чархӣ мешаванд.

заминковоккунак барои нармкунии сатҳии замин то 5 дандонаи ҷудошаванда дорад. Ҳангоми нармкунии амиқ ба он 1-3 дандонаро мечаспонанд. Баъзе заминковоккунакҳо барои тағйир додани кунҷи нармкунӣ, тағйирдиҳии масофаи байни дандонаҳо ва таъмини кор бо теладиҳанда афзори махсус доранд. Заминковоккунакро якҷо бо дигар мошинҳои заминков ҳангоми коркарди кушоди конҳо, бунёди чоҳбунҳо, наҳрҳо, кандани хандақҳо ва ғ. истифода мебаранд.
 
2) Ҷузъи олати хокбардор, ки барои нарм кардани замин ҳангоми коркарди зериобӣ бо асбоби лойкашак истифода мегардад. Заминковоккунаки пармакунандаи корддор, ки ҳангоми чарх задан теғҳои бурандаи он заминро нарм мекунад, фаровон истифода мешаванд. Ғайр аз ин заминковоккунакҳои ротории кафлездор низ маъмуланд. Онҳо аз ротор иборат буда, кафлезашон ҷинсҳои кӯҳиро аз хок ҷудо карда, ба афзори ҷазбкунанда интиқол медиҳад.

3) заминковоккунаки дастӣ, ки дар полиз истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Техника
Замини ҳурри холис

**Замини ҳурри холис** — як шакли заминдории хусусӣ дар Осиёи Миёна, ки дар раванди истилои араб пайдо шудааст.

То асри 19 дар маъхазҳои таърихӣ бо номи милки холис, милки ҳур, милки ҳурри холис ва сипас милк ё мулки ҳукм ёд мешуд. Дар тафовут аз шаклҳои дигари заминдорӣ молики он аз пардохти хироҷу андоз озод буд. Замини ҳурри холис аксаран дар натиҷаи аз рӯи даромад мутаносибан тақсим кардани мулк дар байни давлат ва заминдор ташкил меёфт. Масалан, агар ҳиссаи давлат аз се ду қисми даромади милк ва ҳиссаи заминдор аз се як қисми онро ташкил диҳад, он гоҳ пас аз тақсимот, аз се ду қисми милк ба замини давлатӣ ва аз се як қисми он ба замини ҳурри холис табдил меёфт.

Роҳи дигари соҳиб шудан ба замини ҳурри холис чунин буд: соҳиби замини хироҷӣ ё ушрӣ мулки худро ба девон мебахшид ва девон дар навбати худ 1/3 қисми онро ба заминдор баргардонида, ӯро аз пардохти хироҷу андоз озод мекард. Замини хироҷӣ, ушрӣ ва ғайра ба амри роҳбари давлат ба замини ҳурри холис табдил меёфт. Молики замини ҳурри холис метавонист онро фурӯшад ё ба мерос гузорад. Аз асри 16 масоҳати замини ҳурри холис афзоиш ёфт. Ин шакли заминдорӣ пас аз сарнигуншавии Аморати Бухоро барҳам хӯрд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абдураимов М. А. Очерки аграрных отношений в Бухарском ханстве. Ташкент, 1970;
* Ғафуров. Б. Ғ. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна. К. I. Д., 1998.

Гурӯҳ:Заминдорӣ
Заминсози хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон

**Заминсози хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон** — унвони фахрӣ, ки онро Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон 5 ноябри 1954 таъсис додааст.

Унвони «Заминсози хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон» ба мутахассисони ботаҷрибаи соҳаи заминсозӣ, ки аз рӯи ихтисоси худ на камтар аз 15 сол кор карда, дар соҳаи заминсозии колхозу совхозҳо, дар тараққиёти минбаъдаи хоҷагии қишлоқ, ҷорӣ намудану аз худ кардани усулҳои киштгардон, ба кор андохтани заминҳои нав, баланд бардоштани ҳосили зироати кишоварзӣ ва сермаҳсулии чорво хидмати шоён кардаанд, дода мешуд. Ба шахсоне, ки ба ин унвон сазовор мешуданд, Грамотаи Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагӣ дода мешуд.

Ба унвони «Заминсози хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон» мутахассисони зерин ноил шудаанд:

* 1955: В. Э. Вегман, Г. Н. Мавричев, А. Д. Парфенов, Д. Ф. Познитский;
* 1957: С. С. Данилов, Г. П. Кравсов, М. П. Мурчич, Г. С. Рудой, А. Л. Соболевский;
* 1960: С. Ф. Едренкин;
* 1964: Ф. И. Головин, З. С. Остапченко, А. Тулибоев, В. Н. Шеваков;
* 1974: С. Т. Дубаневич, Ф. М. Задорожная, А. З. Камолов, Б. Ли, Т. Худойбердиев;
* 1976: В. К. Храменок;
* 1977: К. Н. Наҷмиддинов;
* 1979: Н. У. Умаров.

Унвони мазкур аз январи 1981 барҳам дода шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Заминпармаи электрӣ

**Заминпармаи электрӣ** — дастгоҳи электрӣ барои пармакунии чоҳҳои амиқ (асосан чоҳи нафту газ).

Ғояи заминпармаи электрикии зарбавӣ ба муҳандиси рус В. И. Делов (1899) мансуб аст. Солҳои 1938-40 олимони ИҶШС А. П. Островский ва Н. В. Александров нахустин дар ҷаҳон заминпармаи электрикиро барои пармакунии чархзананда сохта ба истифода доданд, ки тавассути лӯлаҳои пармакунӣ ба чоҳ андохта мешуд.

Заминпармаи электрикӣ аз муҳаррики электрии равғандоре иборат аст, ки дар навардаш искана (долото)-и чоҳканӣ дорад. Ҷараёни электрӣ ба заминпармаи электрикӣ аз сатҳи замин бо ноқил (кабел)-и махсус, ки дар лӯлаҳои чоҳканӣ ҷойгир шудааст, дода мешавад. Иқтидори заминпармаи электрикии сефазагӣ ба қутри он вобаста буда, 75-240 кВт-ро ташкил медиҳад. Дарозии заминпармаи электрикӣ 12-16 м ва қутри беруниаш 164—290 мм мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таҷҳизот
Қуллаи Истиқлол

**Қуллаи Истиқлол**(Қуллаи Инқилоб, то соли 2006) — қуллаи баландиаш 6940 метр аз сатҳи баҳр аст, ки дар маркази Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар қисми шарқии қаторкӯҳҳои Язгуломи Тоҷикистон воқеъ аст.

Онро соли 1928 экспедитсияи шӯравӣ ва олмонӣ кашф карда буд.

Дар пояи қулла пиряхи Паридор ҷойгир аст.

Роҳи классикӣ: баромадан аз қисмати марказии санги норавшан дар девори дукилометрии шимолу ғарбии массиви ягонаи кӯҳии қулла бехатартарин роҳи баромадан ба назар мерасад, зеро онро кӯҳҳои шаффоф аз афтидани санг муҳофизат мекунанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
* 

Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Помир
Қуллаи Энгелс

**Қуллаи Энгелс** — қуллаи кӯҳӣ дар қаторкӯҳҳои Шоҳдара дар ҷанубу ғарби Помири Тоҷикистон аст.

Қуллаи Энгелс асосан аз гнейсҳо ва варақсангҳои кристаллӣ иборат аст. Баландии қулла ба 6510 метр мерасад. Дар майдони қулла, дар нишебиҳои шимолӣ ва ҷанубии қаторкӯҳҳои Шоҳдара пиряхҳо мавҷуданд. Дар пояи шимолии қулла пиряхи Наспар, дар пояи ҷануб пиряхи Киштиҷароб ҷойгир аст. Ин баландӣ бори аввал соли 1954 фатҳ шудааст.

Номи аслии қулла — Қуллаи малика *Мария* буд. Онро дар охири асри 19 яке аз аввалин муҳаққиқони рус дар қисми ҷанубии Помир ба шарафи зани император Александри III Мария Феодоровна ном гузоштааст. Дар замони шӯравӣ ин қулла ба шарафи коммунист Фридрих Энгелс ном гирифт.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Энгельса пик // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
*  
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Помир
Қаторкӯҳи Шоҳдара

**Қаторкӯҳҳои Шоҳдара** — қаторкӯҳест дар ҷануби Помири Ғарбӣ. Аз ҷиҳати маъмурӣ дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Тоҷикистон ҷойгир аст. Он ҳамчун ҳавзаи дарёҳои Шоҳдара ва Панҷ хизмат мекунад.

Қаторкӯҳи Шоҳдара аз қаторкӯҳи Ишкошим (қисмҳои ғарбӣ) ва худи қаторкӯҳҳои зеризаминии Шоҳдара (қисмҳои миёна ва шарқӣ) иборат аст. Дар шарқ он ҳамчун қаторкӯҳи Вахон идома дорад. Дарозии қаторкӯҳи Ишкошим 95 км, баландии максималӣ 6096 м (қуллаи Мирсаид Миршакар) мебошад. Дарозии қаторкӯҳи Шоҳдара 105 км, баландтарин нуқта қуллаи Карл Маркс (6726 м) мебошад. Дигар қуллаҳои баланди қаторкӯҳ қуллаи  Энгелс (6510 м) ва қуллаи Мирсаид Миршакар (6096 м) мебошанд.

Дар қад-қади доманаи нишебии шимолии пушта як сатҳи васеъи платомонанд мавҷуд буда, нишебии ҷанубиро дараҳои танг чуқур буридаанд. Дар нишебиҳо даштҳои баландкӯҳ ва марғзорҳо воқеъ гардидаанд. Дар баландкӯҳ зиёда аз 300 пирях мавҷуд аст, ки масоҳати умумии он 269 км² мебошад.

## Эзоҳ

* .
*  .
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Қуллаи Мирсаид Миршакар

**Қуллаи Мирсаид Миршакар** (то соли 2022 **Қуллаи Маяковский**, **Қуллаи Сесара** ) — кӯҳест дар қаторкӯҳҳои Шоҳдара (Вахон, Ишкошим) дар қаторкӯҳҳои Помир дар ҷануби Тоҷикистон (Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, ноҳияи Ишкошим). Баландии қулла аз сатҳи баҳр 6095 м аст.

Кӯҳро кашф ва ба шарафи шоир Владимир Маяковский (1893-1930) нависанда ва сайёҳи шӯравӣ П.Н. Лукнитский ном гузоштааст.

Соли 1947, пас аз шонздаҳ соли кашфи қуллаи Маяковский, аъзоёни экспедитсияи кӯҳнавардии Маскав бо роҳбарии Д.М.Затуловский ба қуллаи он баромаданд. Тавсифи муфассали баромадани экспедитсия ба қуллаи Маяковскийро Д.М.Затуловский дар китоби худ «Дар бораи пиряхҳо ва қуллаҳои Осиёи Марказӣ» нашр кардааст.

30 июни соли 2022 бо қарори Маҷлиси вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон Қуллаи Маяковский ба ифтихори шоири маъруфи тоҷик Қуллаи Мирсаид Миршакар номида шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
* На сайте tourism.ru.
Гурӯҳ:Ноҳияи Ишкошим
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Помир
Шоҳдара

**Шоҳдара** инчунин **Ҷавшанғоз** — дарё дар ҷанубу ғарби Помир дар Тоҷикистон буда, шохоби чапи Ғунд аст. Он асосан дар байни қаторкӯҳҳои Шуғнон (дар шимол) ва Шоҳдара (дар ҷануб) ҷорӣ мешавад. Таъмини ғизо асосан аз барфу пиряхҳо иборат аст. Одатан ях намекунад.

## Тавсиф
Шоҳдара бузургтарин шохоби дарёи Ғунд бо масоҳати ҳавзаи 4180 км² мебошад, ки 30% майдони ҳавзаи Ғундро ташкил медиҳад. Хусусияти хоси ҳавза баланд будани қаторкӯҳҳои атроф, майдони калони пиряхшавӣ ва шабакаи пешрафтаи дарёҳо мебошад. Дарё, ки дар болооби он Ҷавшанғоз номида мешавад, аз кӯли хурди пиряхӣ дар баландии 4640 метр берун меояд ва дар тӯли 12 километри аввал дар водии пиряхҳои суст инкишофёфта ба самти шимолу ғарб ҷорӣ мешавад ва он ба зудӣ ба ғарб табдил меёбад. Баъди дар тарафи рост ба ҳам омадани дарёи Кок-Бой, ки аз кул бо ҳамин ном ҷорӣ мешавад, дар наздикии он  шоҳроҳи Помирро бо роҳи қад-қади дарёи Шоҳдара ва дарёи Баспар аз тарафи чап пайваст мекунад, водии дарё то 1 — 1,5 километр васеъ мешавад. Маҷрои дарё бештар печутоб меёбад, бари дарё дар ин ҷо 15—20 метр, пастшавии миёна дар як километр 17 метрро ташкил медиҳад. Аз омезиши дарёи Наспар дарёро Южбок ва баъд аз омезиши дарёи Хурвоног Шоҳдара меноманд. Дар ин ҷо водӣ якбора танг мешавад. Баъдтар минтақаҳои танги водӣ ба васеъ кардани заминҳои ҳосилхез роҳ медиҳанд.

Шоҳдара қариб чил шохобро мегирад, ки дарозиашон зиёда аз даҳ километр аст. Калонтарини онҳо дарёи Бодомдара мебошад. Дар ҷараёни солонаи Шоҳдара оби барф 39 %, оби пирях 20 % ва оби зеризаминӣ 41 %-ро ташкил медиҳад. Давомнокии обхезӣ аз аввали моҳи май то нимаи моҳи сентябр 138 рӯзро ташкил медиҳад. Дар ин давра 75 фоизи гардиши солона мегузарад. Санаи миёнаи авҷи ҷараёни об 29 июн аст, аммо баъзан авҷ ба моҳи июл мегузарад. Суръати максималии об 19 июни соли 1966 ба кайд гирифта шуда, дар як сония 425 кубаметрро ташкил медод. Суръати минималии об дар як сония қариб 10 кубметрро ташкил медиҳад. Дар водии Шоҳдара поёнтар аз омезиши дарёи Вранг ҷангали хоси Помири Ғарбӣ мавҷуд аст; дар боло беша нест, балки бутта, ангат, арча меруяд. Дар поёни Рошткалъа боғҳо оғоз меёбанд.

## Истифодаи об дар лаби Шоҳдара

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
Гурӯҳ:Дарёҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Домороҷу, Гукеш

**Гукеш Домороҷу** (маъруф ба Гукеш Дай; тав. 29 майи 2006, Чинаӣ, Ҳиндустон) — устодбузурги шатранҷи ҳиндӣ аст. Ӯ як уъҷубаи шатранҷ ва севумин устодбузурги таърих мебошад, ки дар 12-солагӣ ба ин мақом расидааст. Вай севумин ҷавоне аст, ки ба рейтинги шатранҷ 2700 расид ва аввалин навҷавони зери ҳаҷдаҳ сол мебошад, ки рейтинг (радабанди шатранҷбозон) 2750 холро касб намуд ва камсинтарин барандаи Мусобиқоти кондидоҳои ФИДЕ то кунун аст. Гукеш дар мусобиқоти кондидоҳои 2024 баранда шуд ва ҳамин амр ӯро ба ҷавонтарин муддаӣ табдил кард, ки барои унвони қаҳрамони шатранҷи ҷаҳон рақобат мекунад.

## Сарчашмаҳо

## Пайвандҳо

* Биография Доммараджу Гукеша на сайте ФШР
Гурӯҳ:Зодагони Ченнай
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 2006
Гурӯҳ:Зодагони 29 май
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Чимтарға

**Чимтарға** — қуллаи баландтарин дар қисми ҷанубу ғарбии системаи кӯҳии Помиру Олой буда, онро кӯҳҳои Фон меноманд. Баландии он 5487 метр аз сатҳи баҳр аст, ки танҳо каме пасттар аз баландии қуллаи Албрус аст. Роҳҳои кӯҳнавардӣ аз категорияҳои душвории 2В то 6А мавҷуданд, ки ба қуллаи Чимтарға мебаранд. Роҳҳои кӯҳнавардӣ ё аз кӯлҳо ё аз водии дарёи Зиндони Рост оғоз мешаванд.

**Кӯҳнавардӣ:**

* 1935 — Мухин В.Ф., Гусев А.С.
* 1959 — Левин А.Г., Найман Е. , Петров Г.Б. , Черепанова К.П. (Қарағанда)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
* Summitpost.org
* Турклуб Ирбис: Восхождение на вершину Чимтарга в горном туристском походе 4 к.с.
* 
* Вестник Казахского Клуба альпинистов № 4-5, 1959—1960, Петров Г. Б. Покорение Чимтарги. стр.39

Гурӯҳ:Қуллаҳои баландтарини кишварҳои ҷаҳон
Қуллаи Маскав

**Қуллаи Маскав** — қуллаи баландиаш 6785 м дар қаторкӯҳҳои Пётри I, ғарби Помир мебошад.

Дар ҷанубу шарқи ноҳияи Ҷиргатоли вилояти тобеи ҷумҳурии Тоҷикистон воқеъ аст, тақрибан 10&nbsp;км дар ғарби қуллаи Исмоили Сомонӣ, баландтарин кӯҳи Тоҷикистон.

Қуллаи Маскав инчунин номи ду кӯҳи хурдтар дар Иёлоти Муттаҳида ва Австралия аст:
## Пайвандҳо
* Қуллаи Маскав дар иёлати Аризона (Шаҳристони Явапай), ИМА (2,343 м, 34,403082N, 112,396001W)
* Қуллаи Маскав дар Виктория, Австралия ( 1,647 м, 6,84401S, 148,1437E)
* Ҷойгиршавии қуллаи Маскав дар geonames.org
* Нашри онлайни ''Энсиклопедияи бузурги шӯравӣ'' (in Russian)
* Қуллаи Маскав дар ''Encyclopædia Britannica'' Online, 2008.
* Акси қуллаи Маскав дар summitpost.org

Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрӣ
Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Тоҷикистон
Қаторкӯҳи Ишкошим

**Қаторкӯҳи Ишкошим** — қаторкӯҳест дар қисми ҷанубу ғарбии Помир, қисми ғарбии қаторкӯҳҳои Шоҳдара. Аз ҷиҳати маъмурӣ дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Тоҷикистон ҷойгир аст.

Қаторкӯҳ аз лаби дарёи Ғунд дар шимол то гардиши шадиди дарёи Панҷ дар наздикии шаҳри Ишкошим дар ҷануб дар соҳили рости дарёи Панҷ дар самти меридианалӣ ба масофаи 95 км тул кашидааст. Баландии миёнаи қисми шимолии пушта 4630 м, қисми ҷанубӣ 5560 м мебошад. Дар қаторкӯҳҳо асосан аз гнейсҳо, амфиболитҳо ва дигар ҷинсҳои метаморфии асри пешазкембрӣ иборатанд.

Дар нишебиҳо даштҳои кӯҳӣ ва биёбонҳо, дар водиҳои чуқури дарёҳо арчаҳои нодир воқеъ гардидаанд. Дар ин ҷо чашмаҳои машҳури термалии минералӣ мавҷуданд, ки яке аз онҳо осоишгоҳи балнеологии Гармчашма мебошад. Дар минтақаи қаторкӯҳҳо тақрибан 315 пиряхҳо мавҷуданд, ки масоҳати умумии онҳо 165 км² мебошад.

## Адабиёт

* Ишкашимский хребет // Италия — Кваркуш. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 11).
*  .

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон
Қаторкӯҳи Вахон

**Қаторкӯҳи Вахон** (, ) — қаторкӯҳҳо  дар ҷануби Помир, дар хоки Тоҷикистон ва Афғонистон ҷойгир аст. Он ҳамчун ҳавзаи дарёҳои Помир ва Истиқ дар шимол ва дарёҳои Вахондарё ва Оқсу дар ҷануб хизмат мекунад.

Дарозии пушта 160 километр аст. Баландии миёна тақрибан 5000 м, максималӣ 6281 м аст. Қаторкӯҳ аз ҷинсҳои мағмавӣ ва метаморфикӣ иборат аст. Нишебиҳоро водиҳои ҷӯйбор ҷудо мекунанд; барфу пиряхҳои доимӣ (масоҳати умумии майдонҳои барф, ях ва фирн тақрибан 94,1 км² аст)  .

Он дар ибтидо қаторкӯҳи *Император [[Николай II]]* ном дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Афғонистон
Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Помир (дарё)

**Помир** () —  дарёест дар Тоҷикистон ва Афғонистон, шохоби рости дарёи Панҷ.

Сарчашмаи ин дарё аз кӯҳҳои Помир дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Тоҷикистон сарчашма мегирад. Дарё дар байни қаторкӯхи Вахон (дар ҷануб) ва қаторкӯхи Аличури Ҷанубӣ (дар шимол) ҷорӣ мешавад. Дарёи Помир аз кӯли Зоркӯл, аз баландии 4130 метр оғоз шуда, аввал ба ғарб ва сипас ба ҷанубу ғарб ҷорӣ мешавад. Дар наздикии деҳаи Лангар, ки дар баландии 2799 метр воқеъ аст, дарёи Вахон ба дарё пайваст ва якҷоя дарёи Панҷро ташкил медиҳанд.

Дарёи Помир сарҳади байни Тоҷикистону Афғонистонро дар тамоми тули худ адо мекунад.

Дар шимолу ғарби Лангар қуллаҳои ба номи Карл Маркс 6726 метр ва Энгелс 6507 метр ҷойгир мебошанд.

Роҳе аз дарёи Помир то Хоруғ мегузарад ва он ҷо ба шимол бармегардад ва ба шоҳроҳи Помир пайваст мешавад. Роҳи сифаташ пасттар аз кӯли Зоркӯл дар шарқ то сарҳади Чин идома дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Дарёҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Заммия

**Заммия** ( аз  — накуҳиш, мазаммат кардан), **албоия** — яке аз фирқаҳои ғулот дар қарни VIII, ки қоил ба улуҳияти Алӣ ибни Абитолиб буданд.

Муассисаш Албоъ ибни Зарроъи Давсӣ шинохта шудааст, ки худ аввал пайрави имом Боқир буд. Мувофиқи таълимоти Албоъ, паёмбар Муҳаммад аз тарафи Алӣ ибни Абитолиб мабъус (фиристода) шуд, то мардумро ба сӯи ӯ даъват кунад, аммо паёмбар Муҳаммад мардумро ба сӯи худ хонд. Аз ин рӯ, аҳли заммия паёмбар Муҳаммадро накуҳиш карданд. Дар маъхазҳо дар бораи бунёдгузори фирқаи заммия ва вобастагии ин фирқа ба фирқаҳои дигар, бахусус албоия ва ғуробия, ихтилофи назар аст. Муҳаммади Шаҳристонӣ зимни як донистани заммия ва албоия се гурӯҳро шохаҳои аз заммия баромада медонад: айния, ки ба улуҳияти Алӣ ва паёмбар Муҳаммад муътақид буданд, аммо Алиро муқаддам медоштанд; мимия, ки онҳо низ ба улуҳияти ҳар ду қоил буданд, вале паёмбар Муҳаммад-ро дар улуҳият муқаддам мешумурданд (номи ин ду гурӯҳ баргирифта аз ҳарфи аввали номҳои Алӣ — «айн» ва Муҳаммад — «мим» аст); мухаммасия қудсият ва улуҳияти 5 нафар — Муҳаммад, Алӣ, Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнро эътироф карда, чунин ақида доранд, ки рӯҳи илоҳӣ дар ҳамаи 5 тани мазкур баробар ҳулул кардааст ва ҳеч яке бар дигаре бартарӣ надорад. Муҳаммади Шаҳристонӣ ва Абдулқоҳири Бағдодӣ пайравони заммияро барои суханони куфромезе, ки нисбат ба паёмбар Муҳаммад иброз доштаанд, аз фирқаҳои исломӣ берун хондаанд. Заммия ҳоло фаъолият надорад, вале баъзе нуктаҳои таълимоташ дар ақидаҳои алиилоҳиён мушоҳида мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳазратӣ М., Саидиён И. Ислом. Равия, мазҳаб ва фирқаҳои он. Д., 1992;
* Аш-Шахрастани. Книга о религиях и сектах. / Пер. с арабского, введение и комментарий С. М. Прозорова. М., 1984;
* Прозоров С. М. Эволюция доктрины «крайных» шиитов-гулат в Исламе (VIII — 1-я половина X вв). // Народы Азии и Африки. История, экономика и культура. М., 1974;

Гурӯҳ:Шиъаён