open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зӯзан

**Зӯзан**, **Завзан** () — шаҳри таърихии Хуросон, ки дар байни Нишопур ва Ҳирот қарор дошт.

## Таърих
Зӯзан дар аҳди Ашкониён ва Сосониён яке аз шаҳрҳои асосии Порт буд. Соли 651 Хоф ва Зӯзан аз ҷониби арабҳо ишғол шуда, Қайс ибни Ҳайсами Суламӣ ҳокими он минтақа таъйин гардид. Дар аҳди Саффориён Зӯзан ҷузъи иқтои бародари хурдии Яъқуб ибни Лайс — Алӣ ибни Лайс буд. Баъди таъсис ёфтани давлати Сомониён Зӯзан ба ҳайати он дохил шуд. Ҷуғрофиёнигорон Истахрӣ, Ҷайҳонӣ, Ибни Ҳавқал ва Муқаддасӣ Зӯзанро шаҳри тобеи Нишопур тавсиф кардаанд, ки дар масири роҳи Гунобод — Қоин — Ҳирот қарор дошт. Дар асри 12 амирони Зӯзан унвони малик доштанд ва қаламрави ҳукуматашон аз Зӯзан то Сиистон тӯл мекашид. Ба қавли Ёқути Ҳамавӣ, Зӯзан дорои 24 қасаба буд ва ҳамчун маркази илму адаб бо номи «Басраи кӯчак» шуҳрат дошт. Машғулияти асосии бошандагони Зӯзан кишоварзӣ буда, дар карбосбофӣ шуҳрат доштанд. Дар аҳди Ғазнавиён, Салҷуқиён ва Хоразмшоҳиён ходимони сиёсӣ ва донишмандони Зӯзан бо нисбаи «зӯзанӣ» машҳур буданд: Абдулқодир Зӯзанӣ (устоди фарзандони Маҳмуди Ғазнавӣ), Абусаҳли Зӯзанӣ, Хоҷа Абунасри Мушкони Зӯзанӣ (дабири девони расоили Ғазнавиён), Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Аҳмад Мухтори Зӯзанӣ (раиси девони иншои Салҷуқиён), Абуабдуллоҳ Ҳусайн ибни Аҳмади Зӯзанӣ, (муаллифи «ал-Муосири Зӯзанӣ»), Зиёулмулук Зӯзанӣ (вазири дарбори Муҳаммад Хоразмшоҳ) ва дигарон. Зӯзан дар натиҷаи заминҷунбии соли 1337 хароб шуда, ҳамчун қасаба ба Ҳирот тобеъ гардид. Дар деҳаи имрӯзаи Зӯзан ду ёдгории бостонӣ бо номи Масҷиди Малик ва Арг (харобаҳои қалъаи Қоҳира) боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
И

**И**, **и** — ҳарфи ёздаҳуми алифбои ҳозираи тоҷикӣ, ки аз алифбои русӣ гирифта шудааст (1940). 

Овози садоноки ғайрилабиро ифода мекунад. Дар талаффузи он нӯги забон ба дандонҳои поини пеш ҷафс мешавад, забон чандон таранг нашуда, рӯи он каме ақиб меравад ва сӯрохи даҳон васеъ мешавад. Овози **И** вобаста ба вазъияташ дар таркиби калима кӯтоҳ (ситора, сипоҳ, китоб) ва дароз (шир, пир, бино, ин, замин) талаффуз мешавад. Пеш аз ҳарфи «ё» – пиёла, пиёда, пиёз, риёзат, хиёнат ва ғ. ҳам дароз хонда мешавад. Ҳарфи **И** дар оғоз ва байни калима навишта мешавад: истгоҳ, инсон, ибтидо, ишора, иншо, дил, нигоҳ, ниҳон, нилгун ва ғ. Дар анҷоми калима дар мавридҳои зер меояд: а) ҳамчун изофат (бандаки изофӣ): кишвари озод, Тоҷикистони азиз, ватани маҳбуб, шаҳрванди Тоҷикистон, сари кӯҳи баланд ва ғ.; б) дар пешояндҳои барои, баъди, дар бораи, бо мақсади ва ғ.; в) дар пайвандакҳои ки, чи, чунки, агарчи, ё ин ки, ба сабаби он ки ва ғ.; г) дар исмҳои хосси иқтибосии Леонардо да Винчи, Ганди, Паганини, Ибарури, Сочи, Тбилиси, Миссисипи ва ғ.; ғ) дар исмҳои ҷинси такси, туфли ва ғ. Шакли навишти чопиаш **Ии**, дастнависаш **''и**.* 

Ин ҳарф дар алифбои забонҳои авестоӣ, форсии қадим ва форсии миёна (паҳлавӣ) низ вуҷуд дошт ва бо аломатҳои махсус навишта мешуд (нигар Дин-дабира, Хатти мехӣ, Хатти паҳлавӣ). Овозе, ки ин ҳарф ифода мекунад, дар алифбои арабиасоси тоҷикӣ (то соли 1930) бо аломати зерисатрии «зер» ё «касра» (мас., مِس «мис», خاطِر «хотир», فِکر «фикр», ذکِر «зикр», نوِشت «навишт», خِشت «хишт», زِشت «зишт», خِرس «хирс» ва ғ.), бо ی (Йо, Йот: سیم «сим», تیر «тир», شیر «шир», میر «мир», پیر «пир», پنیر «панир», خمیر «хамир» ва ғ.) ва дар аввали калима бо таркиби ا (Алиф) ва ی (йот): این «ин», ایهام «иҳом») навишта мешуд. Дар баъзе калимаҳо таркибҳои ҳарфи ع (Айн) *'И''' хонда мешаванд (عید «ид», عجالت «иҷолат», عشق «ишқ», عقد «иқд» ва ғ). Дар алифбои лотиниасоси тоҷикӣ (1930–40) шакли чопиаш I i, дастнависаш  буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Алифбои тоҷикӣ
Гурӯҳ:Алифбои русӣ
Süddeutsche Zeitung

«**Зюддойче Тсайтунг**» ( — «Рӯзномаи Олмони Ҷанубӣ»; кӯтаҳ. ***SZ***) — яке аз пуртиражтарин рӯзномаҳои Олмон, ки аз ҷониби Иттиҳодияи табъу нашри «Зюдойчер ферлаг» дар Мюнхен нашр мешавад.

## Таърих
16 октябри 1945 таъсис ёфтааст. Рӯзнома мавқеи худро либералӣ-иқтисодӣ муаррифӣ кардааст, аммо бештар масъалаҳои фарҳангиро инъикос мекунад. Бахши «Фарҳанг»-и рӯзнома серхонанда буда, қисми зиёди саҳифаҳои «Зюддойче Тсайтунг»-ро фаро мегирад. Рӯзнома ҳар рӯзи душанбе бо замимаи мақолаҳои «Ню-Йорк Таймс» бо забони англисӣ интишор меёбад. Инчунин, рӯзи ҷумъа замимаи рӯзнома дар шакли маҷалла бо номи «SZ-Magazin» (аз соли 1990) ва рӯзҳои якшанбе замимаи дигари он бо номи «SZ-Extra», ки барномаи телевизиону радио ва эълонро дар бар мегирад, интишор мегарданд. «Зюддойче Тсайтунг» (SZ) яке аз рӯзномаҳои таъсиргузори Олмон аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Томас Зюдхоф

**Томас Кристиан Зюдхоф** (; ) — зистшимидон ва нейробиологи олмонӣ-амрикоӣ. Доктори тиб, узви Академияи миллии илмҳои ИМА.

## Зиндагинома
Дар мактабҳои Валдорфи Ганновер (1975), Донишгоҳҳои Ахен, Ҳарвард ва Гёттинген таҳсил кардааст. Директори Ин-ти тибби таҷрибавии ҷамъияти Макс Планк (1995–98), профессори физиологияи молекулавӣ ва ҳуҷайравӣ, равонпизишкӣ ва нейрологияи Донишгоҳи Стэнфорди ИМА; аз соли 2008 роҳбари озмоишгоҳи мактаби тиббии ҳамин муассиса. Оид ба сохтору вазифаи ҳуҷайраҳои хромаффинии ғадудҳои болои гурда, ки ҳормонҳои адреналин ва норадреналин ҳосил мекунанд, пажӯҳиш анҷом додааст. Дар омӯзиши нақли сафеда ба нейронҳо саҳми босазо дорад. Соли 2013 барои кашфи василаҳои танзими силсилаи ноқили ҳуҷайраҳо сазовори мукофоти Нобел гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
И (фалсафа)

**И** (, айнан — қарз/адолат, адл, росткорӣ, бошарафӣ, дурустӣ, асл, моҳият, маъно) — яке аз мақулаҳои бунёдии фалсафии чинӣ, бахусус конфутсийгароӣ, ки фарогири ғояи «мутобиқати дуруст»-и мазмун бо шакл, ниёзҳои субъективӣ бо талаботи объективӣ ва ҳисси ботинии адолат бо муқаррароти зоҳирии қарзи ҷамъиятӣ мебошад.

Ба маънои умумӣ И хосияти ҷудонопазири «табиати фардӣ»-и инсон, яке аз «панҷгонаи доимӣ»-и ҳастии вай дар баробари «одамият» (жэн), «хушахлоқӣ» (ли), «бохирадӣ» (чжи) ва «боэътимодӣ» (син) мебошад; ба маънои мушаххаси иҷтимоӣ-ахлоқӣ — меъёрҳои муносибатҳои байни ҷуфтҳои панҷгонаи нақшҳои иҷтимоӣ: падару писар, бародарони хурду бузург, зану шавҳар, хурду бузург, ҳокиму раият; ба маънои маҳдуд — усули рафтори шавҳар, ҳоким ё пешвои муаззам. Дар осори бостонии «Шу сзин» ва «Ши сзин» И ба маънои «ба кишвари хеш нафъ росонида тавонистани ҳоким ва мансабдор» аст. Дар таълимоти Конфутсий И хислати калидии «ҷавонмард» (сзюн сзи) буда, ба маънои ваҳдати донишу амали бар «хайр/фазилат» (дэ) асосёфта омадааст. Ин ваҳдат тавассути «хушодобӣ» амалӣ гашта, барои татбиқи дао нигаронида шудааст. Мэн-сзи ба И ҳамчун ба яке аз чаҳор мабдаи фитрии сиришти «нек»-и инсонӣ куллият бахшида, ба хотири И ва «одамият», ки фарқ байни инсон ва ҳайвон дар онҳост, фоида/нафъро қатъан рад кард. Рақиби асосии ӯ Сюн-сзи сиришти инсонро аслан «бад» ва зотан моил ба «фоида/нафъ» мепиндорад ва И-ро нишонаи асосии инсон медонад, ки бояд ба воситаи он барои «фоида/нафъ» пайваста кӯшиш карда шавад. Ҳалли масъалаҳои И — ли дар «Да сюэ» дода шудааст: «На „фоида/нафъ“, балки И ба давлат фоидаовартар/манфиатбахштар аст». Тибқи рисолаи «Мо-сзи», И барои Осмон (пит) азизу маҳбуб ва дар ҷаҳон «арзишмандтарин» аст. Ба иродаи Осмон «фоида/нафъ»-и мардумӣ мутобиқ аст.
 
Намояндагони даосизм зимни дифоъ аз ормони бетаваҷҷуҳии табиӣ, ҳамзамон «фоида/нафъ» ва И-ро танқид мекарданд. Тибқи маълумоти «Дао дэ Сзин» (§ 18, 19, 38), И натиҷаи «лағви Даои бузург», яъне яке аз зинаҳои вайроншавии умумӣ дар олам мебошад: «Дар пайи маҳрумшавӣ аз дао баракат/фазилат меояд, дар пайи маҳрумшавӣ аз баракат/фазилат одамият меояд, дар пайи маҳрумшавӣ аз И хушахлоқӣ фаро мерасад. Хушахлоқӣ заифшавии садоқат (чжун) ва эътимод, сари балво мебошад».

Ба андешаи навконфутсийгаро Шао Юн, ҳакими комил метавонад ҳам аз фоида/нафъ ва ҳам аз И даст кашад. Ба қавли навконфутсийгарои дигар Чжа Сзай, И ба фоида/нафъи Ҷаҳон умумият мебахшад. Аз асли «фоида/нафъ»-и куллӣ мутафаккирон Ли Гоу (асри 11), Ху Хун, Чэн Лян, У Ши (асри 12) ошкоро дифоъ кардаанд. Ху Хун байни шаклҳои фардӣ ва умумии «фоида/нафъ» фарқи дақиқ гузошт. Чэн И И-ро ошкоро ба мабдаи ҷамъиятӣ-ғайрбинӣ (гун) ва «фоида/нафъ»-ро ба мабдаи фардӣ-худбинӣ (си) шабоҳат медиҳад, аммо имконияти ҳамоҳангии онҳо ва «фоида/нафъ» риояи И-ро низ инкор намекунад. Ван Фучжи И-ро бо даои инсон, аммо «фоида/нафъ»-ро бо «вазифаҳо»-и ҳаётии ӯ (юн) мутаносиб медонад. Дар маҷмӯъ, навконфутсийгароӣ доираи васеи шарҳу таъбирҳои таносуби «қарз/адолат» ва «фоида/нафъ»-ро таҳия кард (аз таърифу тавсифи мутлақи аввалӣ ва танқиди охирӣ то баробарсозии онҳо).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
И (қавм)

**И** (**йи**, й, ий, итсзу, **лоло**; номи қавмӣ «*и-и сиёҳ*» — ꆈꌠ, талаффузи расмӣ *Nuosu*, [  ] *носу*, дигар *и* — *ачжэ*, *аси* ва дигар.; , *ицзу*; , зи, манзи, лоло) — халқияти таббату бирмаиасл, ки аксарият дар ҷанубу ғарби Ҷумҳурии Халқии Чин (8 млн) ва боқимонда дар минтақаҳои шимолии Вйетнам (4541 нафар, 2010) ва Лаос (2203 нафар, 2015) иқомат доранд.

Бо забони лоло-бирмагии оилаи забонҳои лолойӣ гуфтугӯ мекунанд. Иҳо ба зергурӯҳи шимолӣ (И-ҳои шимолӣ, шарқӣ ва ғарбӣ), марказӣ (йиҳои марказӣ, липо ё лолопо), ғарбӣ (ё лалуо) ва ҷанубу шарқӣ ҷудо мешаванд. Шумораи умумиашон 9 млн нафар (2010). Дар минтақаҳои сукунаташон чандин ноҳия ва округи худмухтор доранд. Дар асрҳои миёна аз хатти ҳиҷогӣ истифода мекарданд, ки то ҳол намунаи он дар минтақаи Ляншан боқӣ мондааст. Дар нимаи дуввуми асри 20 тавассути мубаллиғон хатти лотиниасос таҳия гардид, ки тақр. 30 дарсади И-ҳо бо ин хат ошноӣ доранд. Аз соли 1970 хатти ҳиҷогӣ мақоми расмӣ гирифт. Тақр. 40 дарсади И-ҳо бо забони хитойӣ гуфтугӯ мекунанд. Аксарият ба боварҳои қадимӣ ва қисман ба дини насронӣ (2 %) эътиқод доранд. Аҷдоди И-ҳо бунёдгузорони давлатҳои қадими Нанчжао ва Дали (асрҳои 7-13) буданд. Онҳо пас аз таназзули давлатдориашон қисман ба кӯҳҳои Ляншан (дар ҷанубу шарқии музофоти Сичуан) ва шимолу шарқи музофоти Юннан кӯч баста, то ибтидои асри 20 мустақилияти худро ҳифз карданд. Фарҳанги анъанавии И-ҳо ба халқҳои Осиёи Шарқӣ шабоҳат дорад. Машғулияти асосиашон — кишоварзӣ, чорводорӣ, шикор, ҷамъоварии ҳосили рустаниҳо, бофандагӣ, косибӣ, оҳангарӣ ва заргарӣ. Деҳкадаҳои доманакӯҳ аз 8-10 хонавода иборат буда, атрофашон бурҷҳои мудофиавӣ доранд. Тарҳи хонаҳояшон росткунҷа: хонаҳо дар болои зербинои сангӣ аз сангу чӯб сохта шуда, бомашон шервонпӯш аст. Ҷомеаи анъанавии И-ҳои шимолӣ аз 4 табақа иборат буд 1) ноҳо (И-ҳои «сиёҳ») — ашроф, заминдорон ва ғуломдорон; 2) сюйно (И-ҳои «сафед») — заминдорони тобеъ, ҳунармандон, тоҷирон; 3) асзя — аҷдоди асироне, ки ба ноҳо ва сюйнҳо тобеъ буданд ва дар хонаҳои хоҷаҳои худ иқомат мекарданд; 4) сяси — ғуломони муҷаррад, ки дар биноҳои канории хоҷаи худ зиндагӣ мекарданд. Дар байни И муносибатҳои авлодӣ боқӣ монда, одатан чанд хонавода табақаҳои якуму дуввум як ҷамоа (тсоси)-ро ташкил медиҳанд. Тсоси ҳуқуқи аъзои худро ҳимоя карда, тавассути пешвоён (суи), муҳофизони урфу одат (дэгу) ва низомиён (чжахуа), шӯрои пирсолон (тсзи-эртсизите) ва маҷлиси умумии мардон (мэнгэ) идора карда мешуд. Тсоси ба ҷамоаҳои хурдтар (бусу) ҷудо шуда, ба он пешво (дэгу) роҳбарӣ мекунад. Дар байни И-ҳо эътиқод ба рӯҳи Осмон (Толо ва Соло — Аждаҳои Тилоӣ ва Нуқрагин) ва рӯҳи кӯҳи Миси ривоҷ ёфтаанд. Ҳуқуқи анҷом додани маросими қурбонӣ ба коҳинон (биму), азоимхонон, муҳофизон ва таъбиркунандагони урфу мансуб аст. Ҳар як ҷамоа бимуи худро дорад, ки вазифаи ӯ меросӣ аст. Иди асосиашон — ҷашни тобистонии машъал («Бозгашти ситораҳо») дар рӯзҳои 23-24-уми моҳи 6 тақвими моҳтобӣ баргузор мешавад. И-ҳо ҷасади фавтидагонро сӯзонда, баъзан хокистари майитро дар ғорҳо нигоҳ медоранд. И-ҳо эпос («Ашма», «Мэйгэ» «Сетсзи» (Оғози ҷаҳон), драмаи халқӣ, қисса, ривоят ва масалҳои ғанӣ доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Долорес Ибаррури Гомес

**Долорес Ибаррури Гомес** (; ) — яке аз фаъолони ҳаракати коргарӣ-коммунистӣ дар Испониё ва ҷаҳон.

## Зиндагинома
Аз соли 1917 ба ташкилоти сотсиалистии ш. Соморростро ворид шуда, навиштаҳояш дар матбуоти коргарӣ бо номи мустаори «Пассионария» (Pasionaria — Шуълавар) ба табъ мерасид. Пас аз ташкил шудани Ҳизби коммунистии Испания (ҲКИ) узви Кумитаи ҳизбии вил. Бискай (1920) ва муҳаррири чандин рӯзномаи коммунистӣ таъйин шуд. Аз соли 1930 узви КМ ҲКИ, аз марти 1932 узви Бюрои сиёсӣ (аз 1960 Кумитаи иҷроия), солҳои 1931-33 муҳаррири ниҳоди табъу нашри ҳизбӣ — рӯзномаи «Мундо обреро» («Mundo Obrero»), котиби КМ ҲКИ (1932-42), дар давраи Инқилоби Испания (1931-39) пешвои ҷумҳурихоҳон буд. Дар тӯли ҳукумати «қувваҳои ростгаро» (ба истилоҳ дусолаи сиёҳ, ноябри 1933 — феврали 1936) Ибаррури дар шӯриши мусаллаҳонаи зиддифашистӣ дар Астурия (октябри 1934) ширкат карда, баъди гирифтани 15 соли ҳукми зиндон, фирор кард. Сипас чанд бори дигар дастгир шуд. Аз соли 1935 номзад ба узвияти КМ Интернатсионали коммунистӣ, вакили Астурия дар кортесҳо (аз 1936) ва ноиби раиси кортесҳо (1937 −39). Соли 1939 муҳоҷират карда, дар ИҶШС зиндагӣ дошт. Котиби генералӣ (1942-60) ва роҳбари президиуми ҲКИ (аз 1960). Яке аз асосгузорони Федератсияи байналхалқии демократии занон (1945). Соли 1977 ба Испания баргашта, вакили кортесҳо (парламент) интихоб шуд. Доктори ифтихории Донишгоҳи давлатии Маскав (1961), дорандаи Мукофоти байналхалқии ленинӣ «Барои таҳкими дӯстии халқҳо» (1964). Бо ордени Ленин ва дигар ордену медалҳои ИҶШС сарфароз гардидааст. Ибаррури дар 94-солагиаш бар асари бемории илтиҳоби шуш фавтид.

Писари Ибаррури — Рубен Руи (1920-42) ҳангоми хидмат дар Артиши Сурх, дар набарди Сталинград ҳалок ва пас аз марг бо унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сарфароз гардид (1956). Ибаррури дар ашъори адибони тоҷик М. Турсунзода («Ба духтари Астурия») ва Мӯъмин Қаноат («Сурӯши Сталинград») васф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Китоби Дигаргуниҳо

**«И ҷинг»** (), ё **«Чжоу И»** () — китоб муқаддаси чиниён ва қадимитарин матни баҷомонда аз Чини бостон аст. Дар «И ҷинг», шасту чаҳор аломат вуҷуд дорад, ки бо тафсир ҳамроҳ аст. «И ҷинг» ҳудудан чаҳор ҳазор сол қидмат дорад, яъне ҳудудан дар 2000 сол пеш аз мелод  навишта шудааст (гуфтаҳои мухталифе ба аз 900 сол то 4000 ҳазор сол пеш аз мелод барои нигориши китоб баён шуда, ки 900-1000 сол пеш аз мелод мустанадтарин он метавонад бошад.)

## Эзоҳ
Сенати Ӯзбекистон

**Сенат** (Uzbek: Senat) — палатаи болии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад.
## Ваколатҳо
Ваколатҳо дар моддаи 80 Конститутсияи Ҷумҳурии Ӯзбекистон муайян шудаанд. Ваколатҳои истисноии Сенати Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон:

# Интихоботи раиси Сенати Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва муовинони ӯ, раисони кумитаҳо ва муовинони онҳо;
# Бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон  Суди Конститутсионии Ҷумҳурии Ӯзбекистонро интихоб намудан;
# Бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон  Суди Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистонро интихоб намудан;
# Бо пешниходи Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон  таъин намудани Раиси Шӯрои Олии судяҳои Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Тасдиқнамудани фармони Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар бораи таъин ба вазифаи Прокурори Генералӣ ва Раиси палатаи Ҳисоби Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва озод кардани онҳо аз вазифа;
# Тасдиқи фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон  дар бораи таъин ва аз вазифа озод кардани Раиси хадамоти ҳифзи давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Таъини намояндагони дипломатӣ ва дигар намояндагони Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар кишварҳои хориҷӣ ва озод кардани онҳо аз вазифа бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон  ба вазифа таъин ва аз вазифа озод кардани раиси Идораи бонки Марказии Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Қабули ҳуҷҷатҳои авф бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Ҳалли масъалаҳои маҳрум сохтан аз дахлнопазирии аъзои Сенати Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон бо пешниҳоди прокурори Генералии Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Шунидани ҳисоботи прокурори Генералии Ҷумҳурии Ӯзбекистон, раиси Раесати бонки Марказии Ҷумҳурии Ӯзбекистон;
# Қабули қарорҳо оид ба масъалаҳои ташкили фаъолияти он ва қоидаҳои дохилии палата;
# Аз рӯи ин ё он масъалаи ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоию иқтисодй, инчунин аз рӯи масъалахҳои сиёсати дохилӣ ва берунии давлат қабул кардани қарорҳо.

## Таркиби Сенат
Сенат аз 100 нафар иборат аст:

* 84 сенатори интихобшуда
* 16 сенаторро президент таъин мекунад.

## Интихобот
Сенаторҳо ба таври ғайримустақим аз ҷониби коллегияи интихоботӣ, ки аз аъзои шӯроҳои маҳаллӣ иборат аст, бо 14 вилояти кишвар аз 12 вилоят ва пойтахт Тошканд ва Ҷумҳурии Қароқалпоқистон ҳар кадом сенаторҳоро барои пур кардани 6 курсӣ интихоб мекунанд. Сенаторҳо мӯҳлати панҷ сол фаъолият мекунанд. 

## Раисони Сенати Ӯзбекистон

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна
* 
## Манбаъ
* Аз Википедияи инглисӣ 

Гурӯҳ:Палатаҳои болои парлумонҳо
Гурӯҳ:Сохтори давлатии Ӯзбекистон
Ноҳияи Аломудин

**Ноҳияи Аломудин** () — воҳиди маъмурии вилояти Чуйи Қирғизистон. Пойтахти ҷумҳурӣ — Бишкекро худуди ноҳия гирд карда бошад ҳам, ба ҳайати он дохил нест. Маркази маъмурӣ — деҳаи Лебединовка.

## Таърих
26 ноябри соли 1959 як қисми ҳудуди ноҳияи барҳам додашудаи Қизил-Аскар ба ноҳияи Аломудин ҳамроҳ карда шуд. Соли 1974 ноҳияи Аломудин (Аламедин) аз ноҳияи Кант ҷудо карда шуд. Дар солҳои 1990 имлои номи минтақа (*Аламедин*) ба шакли муосир (*Аламудун*) иваз карда шуд.

## Аҳолӣ
Тибқи барӯйхатгирии Қирғизистон дар соли 2009 аз 148 032 сокини ин минтақа 86 550 нафар қирғизҳо (58,5%), русҳо — 37 312 нафар (25,2%), уйғурҳо — 5503 нафар (3,7%), қазоқҳо — 2161 нафар (1,5%), ӯзбекҳо — 2032 нафар (1,4%), курдҳо — 1907 нафар (1,3%), озарбойҷонҳо - 1852 нафар (1,2%), туркҳо — 1810 нафар (1,2%), тоторҳо — 1751 нафар (1,2%), украинҳо — 1668 нафар (1,1%), кореягиҳо — 1261 нафар (0,8%), олмониҳо —  1141 нафар (0,8%).

## Тақсимоти маъмурӣ
Маҳалҳои аҳолинишини калон: Лебединовка, Ленинское, Молдовановка, Бойтик .

Маҳалҳои аҳолинишини деҳотӣ, ки ба 17 ҳавзаи (ҷамоати) деҳот дохил мешаванд:

* Ҳавзаи деҳоти Оқ-Теппа: д. Қайирма (марказ), Молдовановка;
* Ҳавзаи деҳоти Ало-Арча: д. Мраморное (марказ), Рассвет;
* Ҳавзаи деҳоти Аломудин: д. Аломудин, Садовое;
* Ҳавзаи деҳоти Арашан: д. Арашан, Татир;
* Ҳавзаи деҳоти Бойтик: д. Бойтик, Арчалӣ, Бойгелдӣ, Бош-Қаросув, Қашқа-Сув
* Ҳавзаи деҳоти Василевка: д. Виноградное (марказ), Василевка, Полевое, Приволное;
* Ҳавзаи деҳоти Грозд: д. Грозд, От-Бошӣ, Бирдик, Панҷсолаи Дуюм, Лесное;
* Ҳавзаи деҳоти Қаро-Ҷиғоч: д. Қаро-Ҷиғоч, Бек-Тоо;
* Ҳавзаи деҳоти Кӯк-Ҷар: д. Кӯк-Ҷар;
* Ҳавзаи деҳоти Лебединовка: д. Лебединовка, Восток, Дачное;
* Ҳавзаи деҳоти Ленинское: д. Ленинское, Константиновка, Микан;
* Ҳавзаи деҳоти Маевка: д. Маевка;
* Ҳавзаи деҳоти Ало-Арчаи Поён: д. Ало-Арчаи Поён;
* Ҳавзаи деҳоти Октябрское: д. Октябрское, Лубяное, Чуй;
* Ҳавзаи деҳоти Пригородное: д. Пригородное, Озёрное, Степное, Дӯстӣ;
* Ҳавзаи деҳоти Тош-Теппа: д. Тош-Теппа, Заречное, Малиновка, Суймунқул Чокморов (Чон-Тош);
* Ҳавзаи деҳоти Тош-Мӯйноқ: д. Қӯй-Тош, Беш-Кунгӯй, Горная Маевка, Қизил-Бирдик, Подгорное, Прохладное, Тош-Мӯйноқ.

## Сокинони машҳур

* Абдраимов, Ишембой (1914-2001) — лётчик, Лётчики хизматнишондодаи СССР
* Отамбоев, Алмосбек Шаршенович (1956— ) — Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон, Сарвазир (2010)
* Гришин, Иван Александрович (1918-1960) - Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ
* Қидикеева, Бакен (1923-1994) – ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи халқии СССР (1970)
* Қиизбоева, Сайра (1917-1988) – сарояндаи опера, Ҳунарпешаи халқии СССР (1958)
* Кӯюқова, Даркӯл (1919-1997) – ҳунарпешаи театр ва кино, Ҳунарпешаи халқии СССР (1967)
* Таранчиев, Исмоилбек (1923-1944) — Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ
* Чоқморов, Суймӯнқул (1939-1992) - ҳунарпешаи синамо, Ҳунарпешаи халқии СССР (1981)
* Исмонов, Ҳусайн (24.01.1924 - 28.09.1956) Кавалери пурраи ордени Шараф 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Нохияи Аламудун соли 2008-ро бо афзоиши назарраси нишондихандахои ичтимоию иктисоди чамъбаст намуд. (пайванди дастнорас)

*
Палатаи Қонунгузори Ӯзбекистон

**Палатаи Қонунгузори Маҷлиси олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон ** мухтасар **Палатаи Қонунгузор** ( ) — палатаи поёнии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад. Он 150 аъзо дорад, ки ба муҳлати панҷ сол интихоб мешаванд. 

Интихоботи вакилон ба Палатаи қонунгузор умумӣ аст. Шаҳрвандони Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ки то рӯзи интихобот ба синни ҳаждаҳсолагӣ расидаанд, ҳуқуқи овоздиҳӣ доранд. Шаҳрвандоне, ки то санаи интихобот ба синни бисту панҷсола расидаанд ва дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон на камтар аз панҷ сол иқомат доранд, ҳуқуқ доранд ба Палатаи қонунгузор интихоб шаванд. Шаҳрвандоне, ки суд онҳоро ғайри қобили амал эътироф кардааст, инчунин шахсоне, ки бо ҳукми суд дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ нигоҳ дошта мешаванд, интихоб шуда наметавонанд ва дар интихобот иштирок карда наметавонанд.

Овоздиҳӣ дар интихоботи вакилони Палатаи қонунгузор озод ва пинҳонӣ сурат мегирад. Аз болои иродаи интихобкунандагон назорат кардан мумкин нест.

Барои интихоботи Палатаи қонунгузор 75 ҳавзаи якмандатии ҳудудии интихоботӣ, ҳафтоду панҷ нафари боқимонда аз як ҳавзаи миллӣ ташкил карда мешаванд. Ноҳияҳои интихоботӣ барои интихоботи вакилони Палатаи Қонунгузор аз ҷониби комиссияи Марказии интихоботӣ бо пешниҳоди Жоқурга Кенес (парлумони) Ҷумҳурии Қароқалпоқистон, ҳокимиятҳои вилоятӣ (маъмуриятҳо) ва шаҳри Тошканд ташкил карда мешаванд. Рӯйхати ҳавзаҳои интихоботӣ бо нишон додани сарҳади онҳо ва шумораи интихобкунандагонро Комиссияи марказии интихоботӣ на камтар аз ҳафтоду панҷ рӯз пеш аз интихобот нашр мекунад.

Шахсони зерин ҳақ надоранд ҳамчун номзад ба қайд гирифта шаванд:

* Шаҳрвандоне, ки барои ҷиноятҳои вазнин ё махсусан вазнин ҷазои нотамом ё ба итмом норасида доранд.
* Шаҳрвандоне, ки то рӯзи интихобот дар давоми 5 соли охир дар қаламрави Ҷумҳурии Ӯзбекистон иқомат накардаанд;
* Хизматчиёни ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳ, кормандони Хадамоти амнияти миллии Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва дигар мақомотҳои низомӣ;
* Кормандони касбии вазоратҳо ва иттиҳодияҳои динӣ.

## Раисони Палатаи Қонунгузории Ӯзбекистон

## Интихоботи охирин

## Манбаъ

## Пайвандҳои беруна
* 
## Манбаъ
* Аз Википедияи инглисӣ 

Гурӯҳ:Сохтори давлатии Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Палатаҳои поёни парлумонҳо
Новониколаевка (вилояти Чуй)

**Новониколаевка** () — деҳа (овул) дар ҳайати деҳистони Оқ-Башоти ноҳияи Ҷайили вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 8295 нафар дар соли 2024.
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ҷайил
Нуриддин Исмоилов

**Нуриддин Муҳиддинхонович Исмоилов** (; тав. 20 январ соли 1959, Вилояти Намангон, ҶШС Ӯзбекистон, ИҶШС) — ҳуқуқшинос ва корманди давлатӣ, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ. Аз соли 1995 вакили Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Соли 2015  Сухангӯи Палатаи қонунгузории Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон интихоб шудааст.

## Зиндагинома
Соли 1980 Донишгоҳи давлатии Тошкандро хатм кардааст . Солҳои 1980-1985 дар вазифаҳои гуногун дар прокуратураи Вилояти Намангон кор кардааст. Аз соли 1985 то 1989 сардори идораи адлияи Вилояти Намангон буд.

Соли 1995 ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон даъвати I интихоб шудааст. Аз соли 1995 то 2015 раиси Кумитаи қонунгузорӣ ва масъалаҳои суди Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Солҳои 2001-2002 роҳбари гурӯҳи коршиносон оид ба робита бо мақомоти қонунгузорӣ ва ҳокимияти судии Дастгоҳи президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон буд. Дар давраи аз соли 2001 то 2005 дар Дастгоҳи президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар вазифаҳои гуногун кор кардааст. Аз соли 2002 то 2012 Исмоилов Кумитаи қонунгузорӣ ва масъалаҳои судӣ-ҳуқуқиро дар Палатаи Қонунгузори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон роҳбарӣ мекард. Аз соли 2012 мушовири давлатии  Президенти Ӯзбекистон барои ҳамкорӣ бо Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ташкилотҳои сиесӣ ва ҷамъиятӣ буд.

Моҳи декабри соли 2014 ба Палатаи Қонунгузори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон даъвати IV интихоб шуд. 12 январи соли 2015 ӯ Раиси Палатаи Қонунгузори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон интихоб шуд.

## Мукофотҳо

* Соли 1999 бо медали "Шуҳрат", ва соли 2002 бо ордени"Дўстлик"  сазовор дониста шуд.
* Медали "Барои таҳкими ҳамкории парлумонӣ" (16 ноябри соли 2023), Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ) — *барои саҳми махсус дар рушди парламентаризм, таҳкими демократия, таъмини ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрвандон дар давлатҳои иштирокчии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил*.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Соли 1959 таваллудшудагон
Гурӯҳ:Зодагони 20 январ
Тарзи бозигардонии кор

**Тарзи бозигардонии кор** ( — *бозисозӣ*) — ин барои кӯшиши такмил додани системаҳо, хидматҳо ва фаъолият дар созмонҳо ва ширкатҳо тавассути тақлид кардани таҷрибаҳои шабеҳи таҷрибаҳое мебошад, ки ҳангоми бозӣ бо мақсади ҳавасмандкунӣ ва ҷалби корбарон истифода мешавад.

Гамификация яке аз тамоюлҳои асосии рушди таҳсилоти электронии фосилавӣ мебошад  . Дар ибтидои солҳои 2010-ум он яке аз тамоюлҳои асосии технологияҳои иттилоотӣ барои созмонҳо дар маҷмӯъ ҳисобида мешуд .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нармафзори корбурдӣ
Дилором Тошмуҳамедова

**Дилором Ғафурҷоновна Тошмуҳамедова** (; ҷинс. 1962) — сухангӯи Палатаи Қонунгузори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон   дар солҳои 2008-2015.

## Зиндагинома
Дар вилояти Тошканд дар оилаи хизматчӣ таваллуд шудааст. Аз рӯи миллат ӯзбек аст.

Соли 1978 мактаби миёнаро хатм кард ва соли 1984 — Институти давлатии тиббии Тошканд. Беш аз даҳ сол дар ин мактаби олӣ бо фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буд. Соли 1993 рисолаи номзадӣ дифоъ кард. Номзади илмҳои тиб .

Соли 1994 ширкати хусусии "Фармед" - ро ташкил кард. Соли 2003 факултаи муносибатҳои байнидавлатӣ ва робитаҳои иқтисодии хориҷии Академияи сохтмони давлатӣ ва ҷамъиятии назди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистонро хатм кардааст. Магистри муносибатҳои байналмилалӣ.

Дар солҳои 2001-2004 вакили Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон .

Соли 2004 вакили Палатаи Қонунгузори  Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон, узви Кумитаи корҳои байналмилалӣ ва робитаҳои байнипарлумонӣ интихоб шуд. Соли 2005 котиби аввали Шӯрои сиёсии Ҳизби сотсиал-демократии "Адолат"ва роҳбари фраксияи парлумонии ҳизб интихоб шуд. Моҳи январи соли 2008, тибқи қонунгузории амалкунанда, узвияти ҳизбро боздошт.

Моҳи июли соли 2007 ӯ муовини сухангӯи Палатаи Қонунгузории Маҷлиси Олӣ интихоб шуд.

3 ноябри соли 2007 дар анҷумани Ҳизби сотсиал-демократии "Адолат" номзад ба ПрезидентӣӮзбекистон  пешбарӣ карда шуд (нахустин номзади зан дар таърихи ҷумҳурӣ).

Аз 23 январи соли 2008 то 23 январи соли 2015 Раиси Палатаи Қонунгузори Маҷлиси Олии Ӯзбекистон.

Соли 2018 директори Маркази илмӣ-амалӣ "Оила" таъин карда шуд.

22 декабри соли 2019 дар интихоботи Кенгаши шаҳри Тошканд аз вакилони халқ пирӯз шуд.

Муаллифи як қатор корҳои илмӣ дар соҳаи тиб, инчунин мақолаҳо дар бораи татбиқи ислоҳоти иҷтимоӣ-сиесӣ дар кишвар, рушди бисерҳизбӣ ва институтҳои демократӣ, такмили фаъолияти Палатаи Қонунгузори Маҷлиси Олӣ, баланд бардоштани нақши занон дар ҳаети ҷомеа.

## Оила
Оиладор. Ҳамсараш Р.Тошмуҳаммедов — роҳбари корхонаи хусусӣ. Модари чор фарзанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бонувони Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Тошканд
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1962
Гурӯҳ:Зодагони 19 феврал
Алиҷони Айнӣ

**Алиҷони Айнӣ** (зод. 6 августи 2004, Кӯлоб, Тоҷикистон) — футболбози тоҷик, нимҳимоятгари бошгоҳи Самгуралӣ ва тими миллии Тоҷикистон.

## Маснади клубӣ

; «Локомотив-Помир»

Алиҷон фаъолияти худро дар бошгоҳи «Локомотив-Помир», ки дар лигаи аввали Тоҷикистон бозӣ мекард, оғоз кардааст.

; «Регар-ТадАЗ»

Зимистони соли 2022 бозигари тими «Регар-ТадАЗ» аз лигаи олии кишвар шуд. Алиҷон 2 апрели ҳамон сол дар байни ӯ аввалин бозиро анҷом дод бар муқобили дастаи Равшан  Фирӯз Бобиевро иваз кард, ки ӯ дар танаффус қарор дошт. Рӯзи 1 май нимҳимоятгар голи аввалини худро дар лигаи олӣ, ба дарвозаи Эсхата зад . Умуман, Алиҷон дар ҳайати командам «Автозаводск» 8 бозӣ гузаронда, 1 гол зад.

; «Краснодар»

11 августи соли 2022 Алиҷон бо Краснодар шартномаи чорсола ба имзо расонд. 14 август вай дар ҳайати дуюми «Краснодар-2» аввалин бозиро анҷом дод.

:; иҷора дар Истиқлол

18 феврали соли 2023 бо як мавсим ба «Истиқлол» -и Қазоқистон баргашт.

## Маснади тими миллӣ
Нимҳимоятгар ба далели осеби Искандар Ҷалилов  ба тими миллии Тоҷикистон даъвати аввалини худро гирифт . Вай аввалин бозии худро дар ҳайати он 25 марти соли 2021 анҷом дод ва дар дақиқаи 85-уми вохӯрӣ бо Муғулистон дар чаҳорчӯби интихобии Ҷоми ҷаҳонии футбол-2022 ба ҷои Парвизҷон Умарбоев баромад  .

## Муваффақиятҳо

;  **«Истиқлол»**

* Қаҳрамони Тоҷикистон: 2023
* Барандаи Ҷоми Тоҷикистон: 2023

## Омори футболбоз

### Клуб

### Тими миллӣ

**Ҳамагӣ: бозиҳои гузаронидашуда: 9 / голҳои задашуда: 0; бурд: 3, дуранг: 4, бохт: 2.**

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Профил дар вебсайти расмии Краснодар
* Профил дар бораи дастаҳои миллии футбол

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Кӯлоб
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Зодагони соли 2004
Гурӯҳ:Зодагони 6 август
Эҳсони Панҷшанбе

**Эхсон Панчшанбе** (зод. 12 майи соли 1999, ноҳияи Рӯшони Тоҷикистон) — футболбози тоҷик, нимҳимоятгари бошгоҳи «Истиқлол» ва тими миллии Тоҷикистон.

## Тарҷумаи ҳол
12 майи соли 1999 дар ноҳияи Рӯшони ВМКБ таваллуд шудааст; Аз соли 2002 дар шаҳри Душанбе зиндагӣ мекунад. Дар оила фарзанди сеюм аст, ки боз ду бародар дорад  .

### Маснад
Дар давраи аз соли 2020 то 2022 бозигари бошгоҳи «Навбаҳор»-и Ӯзбекистон  .

Соли 2022 ба бошгоҳи эронии «Зоб Аҳан» гузашт.

## Омор

### Даста

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Рӯшон
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Зодагони соли 1999
Гурӯҳ:Зодагони 12 май
Ҷаҳонгир Эргашев

**Ҷаҳонгир Нарзуллоевич Эргашев** () — футболбози тоҷик ҳамлагари дастаи «Эсхата». Дар тими миллии Тоҷикистон бозӣ мекунад.

## Маснади дастаӣ
Дастпарвари бошгоҳи футболи «Хуҷанд» . Фаъолияти калонсолиашро дар Хуҷанд оғоз кардааст. Сипас ба ССКА-Помир рафт ва дар он ҷо таваҷҷуҳи Истиқлоли машҳурро ба худ ҷалб кард . Ҷаҳонгир дар ҳайати нави худ фавран ба ҳайати асосӣ дохил шуд ва дар мусобиқоти байналмилалӣ худнамоӣ кард. Дар финали Ҷоми Тоҷикистон дар соли 2013 ӯ ба дарвозаи «Регар-ТадАЗ» ду гол зада, ба дастааш барои гирифтани Ҷом мусоидат кард.

Соли 2015 ӯро ба мӯҳлати яксола ба дастаи «Хуҷанд» ҳамчун иҷора доданд.

Дар моҳи январи соли 2016, дар давраи интиқоли зимистона, ӯ ба Динамо Брест кӯчид ва ба муддати шаш моҳ бо имкони тамдиди шартнома ба имзо расонд .

Пас аз бозгашт ба Ватан боз дар дастаҳои «Истиқлол» ва «Хуҷанд» бозӣ кард».

## Маснади тими миллӣ
Ҷаҳонгир дар ҳайати мунтахаби ҷавонони Тоҷикистон бозӣ мекард. Ӯ дар ҳайати тими миллии Тоҷикистон 19 марти соли 2013 нахустин голи худро дар ҳайати тими миллии кишвар дар бозӣ бо тими миллии Макао зад. 

### Бозиҳо барои тими миллии Тоҷикистон

**Ҳамагӣ: 5 бозӣ / 1 гол; 4 ғалаба, 0 дуранг, 1 мағлубият.**

## Дастовардҳо

### Дастаӣ

#### Дар ҳайати Истиқлол — Хуҷанд
* Барандаи Ҷоми Тоҷикистон (4): 2013-14-15-18
* Барандаи Суперҷоми Тоҷикистон (4): 2012-13-14-15
* Барандаи Ҷоми раиси AFC (1): 2012
* Қаҳрамони Тоҷикистон (2): 2014—2015

## Мукофотҳои инфиродӣ
* Беҳтарин бозигари Ҷоми Тоҷикистон (1) 2013
* Беҳтарин бозигари ҷавон (1) 2014
* Пешвои сол (1) 2018

### Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Твиттери расмӣ
* 

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Душанбе
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1994
Гурӯҳ:Зодагони 6 март
Кӯҳҳои Иберия

**Иберия**, **кӯҳҳои Иберия** () — кӯҳҳо дар шимолу шарқи нимҷазираи Пиреней, дар Испониё.

Аз шимолу ғарб ба ҷанубу шарқ ба масофаи 440 км тӯл кашидаанд. Баландии он то 2316 м (кӯҳи Монкайо), паҳноияшон то 250 км. Кӯҳҳои Иберия аз силсилаи қаторкӯҳҳое иборат мебошанд, ки аз ҳамдигар бо водиҳо ҷудо буда, аз оҳаксанг, регсанг ва кварситҳо таркиб ёфтаанд. Кони маъдани оҳан дорад. Дар нишебии кӯҳҳо рустаниҳои буттагии баҳримиёназаминӣ; дар қисми шимолу ғарбии он бешаҳои сӯзанбаргу булут паҳн шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Чилдухтарон (ёдгорӣ)

**Чилдухтарон** — ёдгории бостонию меъмории мансуб ба қарнҳои 9-11, ки дар соҳили чапи Шаҳристонсой, ҷануби ғарбтари деҳаи Шаҳристон воқеъ аст. Солҳои 1960—1962 тадқиқ шуд.

## Сохтмон
Чилдухтарон аз якчанд гурӯҳ иморатҳо (ибодатгоҳ, биноҳои иқоматию хоҷагӣ) иборат аст. Гурӯҳи якум бинои иқоматӣ ва масҷиди «Хурд»-ро дар бар мегирад. Масҷиди «Хурд» аз толори чоркунҷа (10×7,5 м) иборат буда, дараш рӯбарӯи меҳроб аст. Девори сангии меҳроб бо кошӣ рӯбаст гардидааст. Гурӯҳи дуюм суфаи тарафи шимоли шарқиро ишғол мекунад. Суфа бо девори санги мустаҳкам шудааст. Дар ду тарафи ҳавлӣ ду бинои алоҳида ҳаст. Гурӯҳи сеюмро хонаҳои масҷиди «Калон» ташкил медиҳанд. Он дорои толори васеъ аст. Девори ғарбии толор меҳроб дорад. Биноҳои ин гурӯҳ аз сангу хишти пухта сохта шуда, бомашон гунбадшакл аст. Аз қабри Чилдухтарон боқимондаи ду скелети одам ёфт шуд. Мақбара бештар новусро мемонад, ки дар замони тоисломӣ месохтанд. Ёдгориҳои Чилдухтарон дар ибтидои ҷоришавии дини ислом ба вуҷуд омадаанд. Гурӯҳи чорум дар қисми шимоли ғарби суфа ҷойгир шуда, аз биноҳои хоҷагӣ ва устохонаи калон иборат аст. Аз биноҳо зарфҳои сершумори сафоли (коса, пиёла, татабақ, табақча), маснуоти филиззи (лаълӣ, кӯза) ва дигар ашёи рӯзгор ёфт шуданд, ки онҳо аз дараҷаи баланди инкишофи фарҳанг моддии сокинони Истаравшан дар садаҳои миёна шаҳодат медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Негматов Н. Н., О работах Северо-Таджикистанского отряда в 1961 г., дар маҷм.: Археологические работы в Таджикистане, в. ІХ (1961 г.), Д., 1964.

Гурӯҳ:Ноҳияи Шаҳристон
Бахтиёр Тавар Худоёрзода

**Бахтиёр Тавар Худоёрзода** (тав. 27.11.1956 )   — ходими давлатӣ, олим, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (1995). Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
## Зиндагинома
Бахтиёр Худоёрзода 27 ноябри соли 1956 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. 
* Факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст (1979).
* Моҳи октябри соли 1979 - сентябри 1981 — ёрдамчии прокурор, аз сентябри 1981 муфаттиши прокуратураи ноҳияи Роҳи Оҳани шаҳри Душанбе.
* Дар охири солҳои 1981-1983 — дар Қӯшунҳои дохилии ВКД ИҶШС, шаҳри Тошканд ҳамчун афсар хидмат кардааст.
* Моҳи октябри соли 1983 - июни соли 1985 — муфаттиши калони прокуратураи ноҳияи Марказии шаҳри Душанбе.
* Моҳи июни соли 1985 - июни соли 1986 — муфаттиш оид ба парвандаҳои махсусан муҳим дар Назди Прокуратураи ҶШС Тоҷикистон.
* Моҳи июли соли 1986 - сентябри 1992 — Раиси суди шаҳри Кофарнихон.
* Дар сентябри 1992-1996 — муовини Вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Дар феврали соли 1996 - декабри соли 1998 — муовини 1-уми Раиси Суди иқтисодии ҶТ,
* Аз декабри соли 1998 - 2006 — Раиси Суди олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Аз декабри 2006 — мудири шуъбаи кафолатҳои конститутсионии ҳуқуқи шаҳрвандони Дастгоҳи Иҷроияи президенти Тоҷикистон.
* Аз 1 декабри соли 2006 — вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Аз 27 январи соли 2016 аз вазифаи роҳбари дастгоҳи Президенти Тоҷикистон озод карда шудааст.

* Аз 3 феврали 2016 —  Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Тоҷикистон
Нохуни фурӯрафта

**Нохуни фурӯрафта** (**онихокрипто́з**, аз  — «нохун» ва κρυπτός — «пинҳон») —  рушди беш аз ҳадди нохун ва фурӯрафтани он дар шиёри нохун аст. Ин ҳолат маъмулан бо дард ва эҷоди уфунат ҳамроҳ аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нохунҳо
Комрон Исмоилиён

**Исмоилиён Комрон Исмоилзода** (зод. 8 январи 1985,Тоҷикистон) — ҳуқуқшинос, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Исмоилиён Комрон Исмоилзода 8 январи соли 1985 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Миллаташ тоҷик. Соли 2007 Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро соли соли 2007 ба ҳайси сарнозири шўъбаи суғуртаи давлатии ноҳияи Ғончӣ (ҳоло Деваштич) оғоз намуда, баъдан дар вазифаҳои ҳуқуқшиноси Ҷамъияти саҳомии Пӯшидаи «Вавилон-Мобайл» дар шаҳри Душанбе, омўзгори фанни ҳуқуқ дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №16-и ноҳияи Деваштич, роҳбари намояндагии Ташкилоти Ҷамъиятии Ҷавонон «Созандагони Ватан», омӯзгори тарбияи ҷисмонӣ ва фанни таърих дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №1, мудири шуъбаи кор бо ҷавонони Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон, ҳуқуқшиноси Идораи давлатии беҳдошти замин ва обёрии «Чашмасор» ва ба ҳайси ҳуқуқшиноси фонди хурди қарзии «Ҷовид» (тариқи шартномавӣ) дар ноҳияи Деваштич кор кардааст. Аз моҳи апрели соли 2015 раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон дар ноҳияи Деваштич интихоб гардида, то 18 апрели соли 2021 фаъолият намудааст.
Ғолиби озмуни вилоятии «Хонандаи сол – 2002», дорандаи ифтихорномаҳои Раиси вилояти Суғд (соли 2002), Иттифоқи ҷавонони вилояти Суғд (соли 2002), Идораи маорифи Ҳукумати вилояти Суғд (соли 2002), Ифтихорномаи Идораи кор бо ҷавонони вилояти Суғд (соли 2004), ҷоизадори Конфронси вилоятии илмии донишҷӯён бахшида ба 10–солагии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 80–солагии таъсисёбии Вазорати маориф, иштирокчии Мактаби лидерони ҷавон ва Курсҳои омӯзишӣ барои раисони Кумитаҳои иҷроияи ҲХДТ мебошад.

Бо медали ҷашнии «20–солагии ҲХДТ», Медали ҷашнии «30 – солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон», Ифтихорномаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, нишони сарисинагӣ ва Ифтихорномаи Ассамблеяи Байнипарлумонии Созмони Аҳдномаи Амнияти Дастаҷамъӣ, Ифтихорномаи Фраксияи ҲХДТ дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати VI ва медали “Устоди алоқа” қадршиносӣ гардидааст

18 апрели соли 2021 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Аз 28 апрели соли 2021 узви Кумита оид ба энергетика, саноат, сохтмон ва коммуникатсияи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

## Сарчашма

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI
Комрон

**Комрон** — аз забони форсӣ - کامران * [[сифат]]* - 1.ба муроду мақсади худ расида, хушбахт, бахтёр.
*"Ҳама ба ҳазимат бирафтанд ва Толут музаффар ва комрон бози шаҳр омад."* (Маҷмаъу-л-ансоб).

2.*маҷ.* пуриқтидор, он ки ҳукмаш ба ҳама чиз равост.

*"Ёр агар наншаст бо мо, нест ҷои эътироз,
*Подшоҳи комрон буд, аз гадоён ор дошт.*" (Ҳофиз)

*исм* - 1.мувофиқи мурод ва орзу умр гузаронидан; хушбахтӣ, саъодатмандӣ. *"Дар давлат ва комронӣ беш аз ақрабои худ ҳаёт ёбад.*" (Авфӣ)

2.лаззат бурдан, [[кайф]] рондан; айёшӣ.

*"Олим, ки комрониву танпарварӣ кунад,
*Ӯ хештан гум аст, киро раҳбарӣ кунад?*" (Саъдӣ)

*[[феъл]]* - қонун гузоштан, ҷорӣ кардани қонунҳо.

*"Рондаӣ бар ҷаҳон ту он аҳком,
*К-аз хиҷолат рухи замона тар аст.*" (Анварӣ)


== *'Эзоҳ''' ==
Абдуқодир Ҳусанов

**Абдуқоди́р Ҳуса́нов** (; 29 феврали 2004, Тошканд, Ӯзбекистон) — футболбози ӯзбек, ҳимоятгари марказии бошгоҳи «Манчестер Сити» ва тими миллии Ӯзбекистон. Иштирокчии мусобиқаи футболи Бозиҳои олимпии соли 2024.

## Ҳаёти шахсӣ
Писари футболбози ӯзбек Ҳикмат Ҳошимов, ки дар тими миллии Ӯзбекистон бозӣ мекард.

## Маснади бошгоҳӣ

### «Энергетик-БГУ»
Дастпарвари бошгоҳи «Бунёдкор»-и Ӯзбекистон. Моҳи марти соли 2022 ӯ ба Энергетик-БГУ гузашт. Футболбоз аввалин маротиба дар ҳайати даста 19 марти соли 2022 дар бозӣ бо Витебск баромад, ки худи бозигар дар ҳайати асосӣ буд ва тамоми бозӣ   буд. Вай голи аввалини худро 2 майи соли 2022 дар бозӣ бо «Неман Гродно» зад ва дар онҷо низ 2 партофт кард. Дар бозии 29 майи соли 2022 бар зидди «Славия Мозир» футболбоз голи аввалини худро аз пеналтӣ зад. Дар моҳи августи соли 2022, футболбоз аз рӯи маълумоти Маркази байналмилалии тадқиқоти варзишӣ ба рӯйхати бозингарони умедбахши ҷаҳон дохил карда шуд. Дар охири мавсим, ӯ барандаи медали нуқраи Лигаи Олӣ шуд. Ӯ ба ҳайати рамзии чемпионат  дохил карда шуд.

### «Ланс»

### Манчестер Сити
Моҳи январи соли 2025 дар бораи музокироти бошгоҳи фаронсавии Ланс ва Манчестер Ситии Инглистон дар бораи гузариши футболбоз хабар дода шуд. 20 январи соли 2025 ӯ ба дастаи инглисии «Манчестер Сити» гузашт ва то соли 2029 шартнома баст. Маблағи трансфер 50 миллион евроро ба истиснои бонусҳо ташкил дод. Ҳусанов рақами 45-умро дар клуби Англия гирифт . Ҳусанов бо кӯчидан ба Манчестер Сити аввалин футболбози ӯзбек дар таърихи бошгоҳ ва Лигбартари Инглистон гардид.

## Мунтахаби миллӣ

## Дастовардҳо
**Дастаи мунтахаби Ӯзбекистон (то 20 сола)**

* Ғолиби Чемпионати Осиё: 2023

**Дастаи мунтахаби Ӯзбекистон (то 23 сола)**

* Барандаи медали нуқраи Чемпионати Осиё: 2024

**Тими миллии Ӯзбекистон**

* Дорандаи медали нуқраи Ҷоми Миллатҳои FACA: 2023

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 29 феврал
Гурӯҳ:Зодагони соли 2004
Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Энергетик-БГУ»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ланс»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Манчестер Сити»
Ноиби президенти Қирғизистон

**Ноиби президенти Қирғизистон** - мансаби сиесӣ дар ҳукумати Қирғизистон, ки моҳи декабри соли 1990 таъсис ефтааст. Соли 1993 бекор карда шуд.

Ба ноиби президент супориш дода шуд, ки вазифаҳои президентро ба ӯҳда гирад, агар ӯ онҳоро иҷро карда натавонад. Мувофиқи моддаи 50 Конститутсияи соли 2007 сарвазир ин масъулиятро ба дӯш дорад .

## Руйхати ноиб-президентҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсати Қирғизистон
Гурӯҳ:Сохтори давлатии Қирғизистон
Феҳристи раисони Шӯрои Олии Қирғизистон (Жогорку Кенеш)

Раисони Шурои Олии Кирғизистон Жогорку Кенеш  — парлумони якпалатагӣ инхо буданд:

## Нигаред низ
* Феҳристи сарварони Қазоқистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсати Қирғизистон
Гурӯҳ:Сохтори давлатии Қирғизистон
Гурӯҳ:Раисони Жогорку Кенеш
Гурӯҳ:Жогорку Кенеш
Нурланбек Шакиев

**Нурланбек Тургунбекович Шакиев** (; тав. 13 май 1977, Қарожиғоч, Ноҳияи Оқсӣ, Вилояти Ӯш, ҶШС Қирғизистон, ИҶШС ) — сиёсатмадори қирғиз. Вай узви Жогорку Кенеш - (Шӯрои Олии Ҷумҳурии Қирғизистон) ва вакили фраксияи ҳизби Ота-Ҷурти Қирғизистон аст.  Аз 5 октябри соли 2022 - то кунун — Раиси Жогорку Кенеш - Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Қирғизистон мебошад.
## Нигаред низ
* Феҳристи раисони Шӯрои Олии Қирғизистон
* Жогорку Кенеш
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1977
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қрғизистон
Гурӯҳ:Вакилони Жогорку Кенеш
Милитсияи Тоҷикистон

рост|мини|270x270пкс| Мошинҳои пулиси Тоҷикистон
рост|мини|270x270пкс| ГАИ Тоҷикистон мошини Kia Sportage. Дар паси мошин ихтисораи тоҷикии ''BDA'' дида мешавад ва дар мошин навиштаҷоти ''Милиция'' низ қобили хондан аст.
**Милитсияи Тоҷикистон** — қисми таркибии системаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, инчунин мақомоти иҷроия мебошад.

## Таърих
мини
Милитсия дар Тоҷикистон барои ҳифзи ҳаёт, саломатӣ, ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳрвандони хориҷӣ, шахсони бешаҳрванд, мубориза бар зидди ҷинояткорӣ, ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ, молу мулк ва таъмини амнияти ҷамъият таъин шудааст. Бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи милитсия»  танзим карда мешавад.

Ҳамасола 10 ноябр дар Тоҷикистон «Рӯзи милитсия» ё «Рӯзи коркунони милитсия» таҷлил мешавад .

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Маълумоти мухтасар дар бораи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон 

Гурӯҳ:Милитсия
Гурӯҳ:Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Иберия

**Иберия**, **Подшоҳии Иберия** (, *Ибе́рия*; ) — номи ҳукумати подшоҳии қадима дар шарқи Гурҷистон (Картли), ки табиат, низоми идорӣ, ҳаёти фарҳангӣ ва мазҳабии онро муаррихони юнонӣ ва византиягӣ тавсиф кардаанд.

Подшоҳии Иберия дар натиҷаи зиддияти низомии давлатҳои ҳаммарзи шоҳии Понт (302-62 то м.) ташаккул ёфт. Бунёдгузори давлат ва сулола шоҳ — Фарнавози I (ҳукмронӣ 299—234 то м.) буд. Пойтахташ — Мтсхета. Дар асри 3 то м. бахши шарқии Гурҷистон ва музофоти ҷанубу ғарби он ба ҳайати иттиҳодияи сиёсии Подшоҳии Иберия дохил мешуданд. Роҳ ва ағбаҳои корвонгузари қ-кӯҳи Қафқози Бузург таҳти назорати шоҳони Подшоҳии Иберия қарор доштанд. Баъди таназзули давлати Селевкиён як қисми ҳудуди Картлии Поин ва Мтсхета ба ҳайати давлати Арманистони Бузург (190 то м. — 428) дохил шуданд. Соли 65 то м. қаламрави Подшоҳии Иберияро сарлашкари румӣ — Гнея Помпеяи Бузург ишғол кард ва шоҳони он вассали империяи Рум эълон гардиданд. Шоҳони Подшоҳии Иберия дар раванди муборизаҳои низомии Руми Қадим ва Порт нисбатан соҳибихтиёрии худро ҳифз карданд. Дар аҳди ҳукмронии шоҳ Форсмони II (тақр. 120—160) минтақаҳои ғарбӣ ва ҷанубии ҳаммарзи давлат ба қаламрави Подшоҳии Иберия дохил карда шуданд. Табақаи соҳибимтиёзи Подшоҳии Иберия: узви хонадони шоҳ, ашрофи дарбор, низомиён ва роҳибон. Ҷамоаи кишоварзон ба ду гурӯҳ тақсим мешуданд: озод (эри) ва тобеъ (глехи). Дар сохтмон ва корҳои дигари вазнин аз қувваи ғуломон истифода мешуд. Сокинони Подшоҳии Иберия дар водиҳо ба кишти зироат ва дар минтақаҳои кӯҳӣ ба чорводорӣ машғул буданд. Дар пойтахт ва шаҳрҳои дигар (Урбниси, Уплистсихе) ҳунармандӣ ва тиҷорат равнақ ёфта буд. Аз асрҳои аввали м. дар Подшоҳии Иберия хатти юнонӣ ва оромӣ (махсусан «армазӣ») маъмул буданд. Дар Подшоҳии Иберия соли 326 дини насронӣ ҷорӣ шуд. Ҳудуди Подшоҳии Иберия дар охири асри 4 тавассути Сосониён ишғол гардид. Дар асри 5 шоҳ Вахтанги I Гургсар (440—502) муборизаро ба муқобили Сосониён идома дода, пойтахти Подшоҳии Иберияро ба Тбилиси кӯчонд. Форсҳо пас аз пахш кардани шӯриши шоҳ Гурген (тақр. 520) дар иттиҳод бо ашрофи маҳаллӣ ҳукумати шоҳии Подшоҳии Иберияро сарнагун карданд (523). Ҳукумати Подшоҳии Иберия ба уҳдаи марзбони сосонӣ вогузор гардид, ки қароргоҳаш дар ш. Тбилиси буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иберҳо

**Ибериҳо** (, ) — номи этникии қабилаҳои маскун дар шарқи Гурҷистон, ки ҳукумати шоҳии Иберияро ташкил карда буданд. Ибериҳо дар ташаккули халқияти гурҷиҳо нақши асосӣ доштанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибибио

**Ибибио** (*агбишера*) — халқият дар ҷануби Нигерия, ки аксарият дар ҳавзаи д. Кросс иқомат доранд.

Ибибио дар иёлати Аква-Ибом ба гурӯҳҳои шарқӣ (25 зергурӯҳ — 4 млн), ғарбӣ ё ананг (14 зергурӯҳ — 1,4 млн), шимолӣ (энъонг, нкалу, окун); ҷанубӣ ё экет (орон — 94 ҳазор, окобо 67 ҳазор), делта ё андонҳо (ибено, ибино — 13 ҳазор) ҷудо мешаванд. Гурӯҳҳои дигари ибибио — эфикҳо (480 ҳазор) дар ҷануби иёлати Кросс-Ривер ва боқимонда дар Гана (43 ҳазор), Камерун (34 ҳазор) ва Гвинеяи Экваторӣ (2,7 ҳазор) зиндагӣ мекунанд. Шумораи умумиашон 6,1 млн (2007). Ба забонҳои ибибио ва эфик (гурӯҳи бенуэ-конголезии оилаи нигеро-кордофанӣ) гуфтугӯ мекунанд. То миёнаи асри 20 хатташон тасвирӣ (нcибиди) буд. Аксарият масеҳӣ (90 %) буда, боқимонда ба боварҳои қадимӣ эътиқод доранд. Дар асри 18 як гурӯҳи ибибио аз соҳили чапи д. Кросс ба соҳили рости он кӯчида, баъдан бо номи эфекҳо машҳур шуданд. Сипас андониҳо аз онҳо ҷудо шуда, бо иҷоҳо ё изонҳо (халқият дар соҳили д. Нигер) омезиш ёфтанд. Аз асри 15 ибибиоҳои соҳилнишин бо аврупоиҳо ошноӣ пайдо карда, дар бозори ғуломфурӯшии Калабар нақши миёнаравро иҷро мекарданд. Машғулияти асосии ибибио кишоварзӣ, моҳидорӣ, тиҷорат ва мардикорӣ буд. Дар миёни ибибио ҳунарҳои дастӣ, аз қабили бофандагӣ, кандакорӣ дар рӯи чӯб ва муҳрасозӣ рушд ёфтаанд. Махсусан ниқобҳои мудаввари барҷастаи чӯбии гуногунсохти Иттиҳоди махфии Экпо машҳур буданд, ки ҳар яки онҳо аз ҳамдигар бо дандонҳои барҷастаи пешбаромада ва «мӯй»-ҳои ҳошиявии шабеҳ бо торҳои рустанӣ фарқ мекарданд. Тарҳи хонаҳои иқоматиашон росткунҷа буда, деворҳои чиғӣ аз даруну берун андова доранд. Хонаводаҳои бузурги ибибио аз чандин хонаводаи хурд иборат аст. Ҷамоаи ибибио пешво надорад ва расму оини онҳо тавассути шӯрои куҳансолону иттиҳодҳои махфӣ танзим мешаванд. Оинҳои қадими ибибио парастиши рӯҳи табиату аҷдод ва худои холиқ (Абасси) мебошад. Дар байни ибибио ривояти нахустин инсонҳо (марду зан) машҳур аст, ки баръакси фармудаи Абасси ба киштукор машғул шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ekong E. E. Sociology of the Ibibio: a study of social organization and change. Calabar, 1983;
* Ekanem J. B. Clashing cultures: Annang not(with)standing Christianity: an ethnography. Brussels, 2002.
Ибис

**Ибис** (*Threskiornithinae*) — парандаест лаклакмонанд.

Ба қатори ибисҳо (Threskiornithinae), ки 25 намуди онҳо маълум аст, дохил мешавад. Дарозиаш 50-110 см, вазнаш то 14 кг. Болаш паҳн, аз 11 шоҳпари дароз иборат аст. Сараш хурд, пой ва гарданаш дароз. Нӯлаш дарози каҷ буда, ба шоф монанд аст. Пой ва нӯлаш сиёҳ ё сурх. Болу пари Ибис бештар якранг (сафед, хокистаргун, сиёҳ) буда, нӯги шоҳпарҳояш сиёҳ аст (ҳангоми парвоз возеҳ намоён мешавад). Баъзе Ибисҳо дар сар тоҷи дарози зебо доранд. Ибисҳои гарданашон бепат низ вомехӯранд. Ибис дар минтақаҳои иқлимашон гарм, хосса дар шарқи Австралия, иёлоти Квинсленд, ибисҳои гулгун дар ноҳияҳои наздисоҳилии Амрикои Ҷанубӣ дучор меоянд. Ибисҳо села-села (10-23-сарӣ) ҷамъ омада, ҳангоми тағйири иқлим ба маҳалҳои гарм мекӯчанд. Онҳо бештар дар ҷойҳои ба об наздик маскун мешаванд. Аз об ва миёни сангҳо ғизо меҷӯяд. Дар ҷойҳои сералаф, шохаи дарахтон, қамишзору найшакарзор аз шоху навда лона месозад. Ибисҳо баҳорон, гоҳо айёми боришот ҷуфтӣ шуда, модинааш 2-7 тухм мегузорад. Тухмҳоро ҳар ду ҷинс мехобонанд. Чӯҷаҳо баъди 3 ҳафта аз тухм мебароянд. Ибис моногам буда, дар 3-солагӣ болиғ мешавад. Шоҳин, уқоб ва калхотҳо душмани ибис мебошанд. Ибис дар табиат тақр. 20 сол умр мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*