open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калтакалос

**Калтакалос**, **келас**, **калпеса**, **карбоса** () — як навъ ҷонвар аз зерқатори синфи хазандагон.

## Таснифоти зоологӣ
Бино ба таснифоти зоологӣ калтакалосҳо (Sauria) яке аз зерқаторҳои синфи хазандагон мебошанд (боҳтур, сусмор ва буқаламунро низ дар бар мегиранд).

## Тавсифоти зоологӣ
Дарозии танаашон аз 3,5 см то 3 м (аждари Комодо). Танаи калтакалосҳо паҳни дарозруя ва пӯсташон шахшули дағар-буғур аст. Баъзе намудҳои калтакалосхо пойҳои бақуввати панҷадор дошта, баъзеи дигарашон умуман бепой ва ба мор монанданд. Пардаи чашми аксар калтакалосҳо мутаҳаррик аст. Дандонҳои калтакалосҳо ду хеланд: плевродонтӣ (дандонҳое, ки ба ком часпидаанд) ва акродонтӣ (дандонҳое, ки дар вора ҷой гирифтаавд). Дандони калтакалосҳои заҳрдор новакҳои махсус дорад, ки ҳангоми газидан аз он заҳр ҷорӣ мешавад. Забони калтакалосҳо низ гуногун аст. Забони баъзеи онҳо паҳну ғафс (масалан, забони офтобгардакҳо ва гекконҳо), баъзеи дигарашон дарози душоха (масалан, забони сусморҳо) ё ниҳоят борик (масалан, забони буқаламунҳо) мебошад. Ранги калтакалосҳо гуногун буда, одатан, вобаста ба муҳит тағйир меёбад (хусусан ранги калтакалоси бешаҳои тропикӣ). 
thumbnail|250px|Калтакалос
Ба аксар калтакалосҳо диморфизми ҷинсӣ хос аст. Бисёр калтакалосҳо ҳангоми онҳоро таъқиб кардани душман думи худро мепартоянд. Думи партофтаи калтакалос баъзан то чанд соат меҷунбад ва бо ҳамин диққати душманро ба худ ҷалб мекунад. Калтакалосҳо аз эзозухий — хазандаҳои мурда-рафтае, ки боқимондаи онҳо аз таҳшинҳои перми боло ва триаси Амрикои Ҷанубӣ ёфт шудаанд, ба вуҷуд омадаанд. Калтаклосҳои ҳозира аз охири давраи юра маълуманд. Калтакалосҳо дар замин, дарахт, шахсорон, зери хок ва дигар ҷойхо зиндагӣ мекунанд. Узвҳои сомеаи калтаклос нағз ва узвҳои шоммаашон нисбатан суст инкишоф ёфтаанд. Ҳарорати бадани калтаклосхо ба харорати муҳит баробар мешавад, бинобар ин онҳо зимистон ба хоб мераванд. Ғизои аксар калтакалосҳо ҳашарот, тортанак, кирм ва нармбаданҳо мебошанд. Калтакалосҳои калон муш, калламуш, парранда, қурбоққа, мор ва лоша мехӯранд. Дар байни баъзе намудҳои калтакалос ҳодисаи канибализм вуҷуд дорад, яъне калтакалосҳо калон калтакалосчаҳои хурдро мехӯранд.

Калтакалосҳо аз паи парвариши насли худ намешаванд ва бинобар ин бачаи онҳо баъди аз тухм баромадан мустақилана зиндагӣ мекунад. Дар Тоҷикистон 29 намуди калтакалос дучор меояд (асосан дар ҳамвориҳо сукунат доранд).

Калтакалос миқдори зиёди ҳашароти зараррасони хоҷагии қишлоқро нобуд карда, фоида меоранд. Дар бадани калтакалос баъзе ҳашароти хунмак ва канаҳо зиндагӣ мекунанд ва бинобар ин онҳо боиси паҳн шудани бемориҳои сироятӣ гардида метавонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Жизнь животных,т. 4, ч. 2, М., 1969; 
* Банников А. Г. Земноводные и пресмыкающиеся СССР, М., 1971; 
* СаидАлибов С. А., Земноводные и пресмыкающиеся Таджикистана, Душанбе,. 1974.

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Гурӯҳ:Хазандагон
Калмурғ

**Калмурғ** - (*Aegypius monachus*), паррандаест соҳибчангол. ҷуссаи калон ва нӯлу панҷаҳои бақувват дорад. Сараш бемӯй, болаш дароз (750 —780 мм), думаш нисбатан кӯтоҳ, (350—405 мм), вазнаш 7—11,5 кг (модинааш 7,5— 12,5 кг). Рангаш буря баланд. Лонаашро дар болон дарахтони баланд ва баъзан дар шохсорон аз навдаҳои хушкида месозад. Охири март— аввали апрел 1 тухм мегузорад. Тухмро ҳар ду ҷинс зер мекунанд, Чӯҷаҳо дар 3-моҳагӣ паррончак мешаванд. Ҷуфти Калмурғ доимист (як лонаро даҳҳо сол истифода мебаранд). Калмурғ паррандаи лошахӯр аст. Ҷасади ҷонваронро хӯрда, паҳншавии касалиҳои сироятии ҳайвону одамро пешгирӣ мекунад. Солҳои охир дар натиҷаи корам шудани заминҳо, истифодаи пеститсидҳо ва ғайраҳо миқдори Калмурғ кам шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
#Абдусалямов И.  А    Фауна Таджикской CСP, т. 19, ч. 1, Душанбе., 1971.

Гурӯҳ:Парандаҳо
Насими Исфара

**Насими Исфара** («Коммунисти Исфара» 1932—1991) — рӯзномаи ноҳиявӣ. 24 апрели соли 1932 таъсис ёфтааст. Нахустин ташкилотчи ва мухаррири масъули «НИ» Ибниямин Асомиддинов буд. Аввал теъдоди нашр 200 нусхаро ташкил медоду дар хачми як сахифа чоп мешуд. Сонитар хачми рузнома 2 сахифа ва теъдодаш зиёд гашт. Омузгорон С. Тошев, Н. Шарифзода, А. Умаров, ҳамчунин Ш. Нурматов, О. Устобоев, Б. Исоев, А. Атохонов, А. Чалолов ва дигарон аввалин мухбирони рузнома буданд. Аз таърихи 10 сентябри соли 1991 бо номи «НИ» чоп мешавад.

Дар солҳои мухталиф инхо муҳаррирони рузнома буданд: Ибниямин Асомиддинов (1932—1934), Сайфиддин Абдуллоев (1937—1938), Абубакр Атохонов (1938—1946), Турахуча Иброхимов (1946—1949), Ганичон Муллоев (1950—1975), Нозимчон Бобоев (1975—1980), Лумониддин Камолиддинов (1980—1982), Мавлониддин Пулодов (1982—1992), Судуриддин Махкамов (1992—2015) аз соли 2015 Абдумуталиб Шарифов.

«НИ» баробари вазифаҳои наздаш истода, ки равнаки корҳои тарбияви, таргибу ташвик, гани гардонидани маънавиёти мардум аст, як зумра шогирдонеро ба камол расонид, ки дар ҷумҳури ва берун аз он бо пайи калами худ шуҳратёр гардиданд. Лутфи Саид, Абдусалом Атобоев, Шафкат Саид, Ибодулло Файзуллоев, Насрулло Абдуллоев, Бобо Расулзода, Мухибиллохи Курбон, Бобочон Икромов, Додохони Эгамзод, Саъдуллохи Мусо, Муким Абдурахмонов ва Абдусамеъ аз ин ҷумлаанд.

Як гурӯҳ журналистони болаёкат, аз кабили Ортикбой Курбонов, Хошимчон Бобочонов, Абдумачид Тулаков, Григорий Константинович Теличкан, Абдухамид Ваххобов, Нусратулло Неъматов, Мухаммадчон Ибромов, Бобочон Атобеков, Болтахуча Саидшоев дар бобати байни хонанда мавкеи устувор пайдо кардани «НИ», бой гардидани мазмуну мундаричаи он сахми босазо гузоштаанд. Аксари шахсони номбурда муаллифони як силсила китобхо буда, бо пайки калами худ шуҳрат ёфтаанд. Баробари зиёд шудани тачрибаю малака ва афзудани шумораи муштариён «НИ» мухбирони ҷамоъатии зиёдеро гирди худ ҷамъ овард. Хайати эчоди баҳри пайваста бо такозои айём кадам задан, ба дили хонанда рох ёфтан кушиш менамояд ва дар ин бобат ба комёбиҳои назаррас ноил мешаванд. Чанд карат голиб омадани рузнома дар озмунҳои вилоятию ҷумҳурияви далели ин гуфтахост.

Сахми "НИ"чун солноманависи таърихи диёр дар пешбурди иктисодиёти ичтимоиёт, фарҳанг, ташаккулёбии ҳисси ватандусти ва ифтихори милли, муътадилсозии вазъи чомеаву тарбияи маънавии шаҳрвандон басо калон аст. «НИ» холо чузъи чудонашавандаи хар як сокини Исфара буда, онҳо ҳаёти харрузаи худро бе рузномаи дустдоштаашон тасаввур карда наметавонанд.
Сомонаи интернетии рӯзномаи «Насими Исфара»: nasimisfara.info

## Инҷоро ҳам нигаред

Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Офтобрӯй

**Офтобрӯй** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навгилеми ноҳияи Исфара. Аз Офтобрӯй то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 10 км. Аҳолиаш 5277 нафар (2017).

## Мардум
То соли 1977 дар заминҳои хокии худуди хоҷагии ба номи З. Ҳасанов ҷой дошт. Баъди заминҷунбии соли 1977, ки ба манзилгоҳи мардуми деҳа ва иморатҳои маданиву маишиаш осеб расонд, аҳли Офтобрӯйро ба манзилгоҳҳои нав, ба тарафи чапи роҳи мошингарди Исфара-Қӯқанд, ба доманаи кӯҳи Гузлон (Гизолон) кӯчонданд. Аз Навгилем 6 километр масофа дорад. Сокинони Офтобрӯйро дар а. Х1Х тоҷикони шаҳр ва водии Сӯх, ӯзбекони деҳ. Дилкушои Қӯқанд ва қирғизони гурӯҳи қипчоқ, ки минбаъд тоҷик ё узбек шудаанд, ташкил медоданд, ки онҳо дар се маҳалла: ғарбӣ-Қӯргонча, миёна-Исфара ва шарқи Офтобмаҳалла истиқомат доштанд.

Кишоварзони хоҷагии ба номи З. Ҳасанов, дар парваришу истеҳсоли ғалла, сабзавот, пилла, меваи хушк ва тухмиҳо ҳиссагузоранд. Дар О. мактаби таҳсилоти ҳамагонии №13, як кӯдакистон, як мактаби касбӣ (бахши мактаби касбии Навгилем), дармонгоҳ ва сехи дӯредгарӣ мавҷуданд. Заминҳои О. асосан бо воситаи обкашҳо обёрӣ мешаванд. Аҳолӣ аз оби тозаи хатти Чоркӯҳ-Исфара таъмин карда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Исфара
Гурӯҳ:Ҷамоати Навгилем
Мошини дӯзандагӣ

right|thumb|мошини дӯзандагии Зингер
**Мошини дӯзандагӣ** — барои дӯхтани либосҳо истифода бурда мешавад. Боз намудҳои мошинҳои дӯзандагӣ барои дӯхтани пойафзол низ истифода мешавад.

## Таърих
Соли 1790 аз тарафи ихтирокунандаи инглис Томас Сейнт мошини дӯзандагӣ ихтироъ карда шудааст.

thumb|right|Схемаи кори мошини дӯзандагӣ

## Нигаред
* Дӯзанда
* Ресмон
* Сӯзан

Гурӯҳ:Мошинҳо
12 август

## Ҷашнҳо
* Рӯзи байналмилалии ҷавонон
*Бознигаред: *

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 12 август]]*
* 1949 — таъсисёбии Ноҳияи Тоҷикобод

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 12 август]]*
* 1930 — Ҷорҷ Сорос, сарватманди америкои, бунёдгузори Хазинаи «Ҷомеаи кушод» (Фонди Сорос).
* 1937—2016 — Рудолф Камелин, олим, биолог, узви вобастаи АИ ҶШС Тоҷикистон.
* 1938 — Глеб Дениченко, рӯзноманигор.
* 1938 — Нуриддин Қаюмов, олим, иқтисодшинос, профессор, Академики Академияи илмҳои Тоҷикистон.
* 1938 — Рудолф Камелин, доктори илми биологӣ, профессор, узви вобастаи АИ Тоҷикистон.
* 1945 — Шаҳбозбек Кабиров, олим, забоншинос, профессор.
* 1948 — Владимир Абулҳаев, доктори илми химия, профессор.
* 1948 — Нафиса Юнусова, доктори илми педагогӣ.
* 1948 — Шукрулло Буходуров, доктори илми техникӣ.
* 1958 — Қурбонхон Суяров, олими соҳаи химия.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 12 август]]*

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад

## Нигаред низ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/1208.html 
* http://www.calend.ru/day/12-01/ 
* Наука, 12.08
* BBC On this day, 12.08

## Эзоҳ
Мадохил

МАДОХИЛ, яке аз бостонтарин навъҳои нақш дар санъати ороиши амаливу меъмори Осиёи Миёна. Дар Хуросону Мовароуннахр Мадохил шаклҳои гуногун дошта дар кандакории рӯи чӯб (аксаран дар сутуну арақа ва сақф), гаҷ, мисгарӣ ва сангтарошӣ фаровон ба кор бурда мешуд, вале маъмулан Мадохил хоси ороиши хошияҳои мунаққаш буд. Мадохил аслан шакли гули лола дорад ва дар ҳолати такроран паи хам омадани ин нақш номи «лоламадохил» мегирад. Харчанд нақши лолаи сегуша баъзан ба: нақши панҷ ё ҳафтгӯша табдил ёбад ҳам, номи нақш дигар намешавад. Дар санъати кандакории (наҷҷорӣ) асрҳои 19 ва ибтодои садаи XX наълинҳоро ба усули «яккамадохил» ва ё «кушмадохил»-оро медоданд. «Яккамадохил» ба шакли нимлола ва «Кушмадохил» ба шакли ду нимлолаи чапу рост ме-бошад. Чунин нақшхо дар масчид ва айвони мадрасаҳои водии Фарғона, Зарафшон ва дигар шаҳрҳои Осиёи Миёна фаровон ба кор рафтаанд.

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Мадрасаи Арабмуҳаммадхон

**МАДРАСАИ АРАБМУҲАММАДХОН**, ёдгории меъморӣ дар Хева (1616). Бинои начандон калони но-мавзун, ки дохили Ичанқалъа ҷой гирифтааст. Усули синҷбандиаш 6а меъмории халқӣ наздик аст. Ҳуҷраҳои он бо гунбазҳои «балхӣ» пӯшонида шудаанд. Мадрасаи Арабмуҳаммадхон сақфу сутунҳои кандакорӣ дорад. Мадраса чандин маротиба таъмир шуда, шакли аввалаашро гум кардааст. Замони Оллоҳқулихон (1838) дар шафати он аз хишти пухта Мадрасаи Оллоҳқулихон бино ёфтааст. Ёдгорӣ ҳоло дар муҳофизати давлат аст.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Бароқхон

thumbnail|Комплекси мадрасаи Бароқҳон.

**Мадрасаи Бароқхон (Baroqxon madrasasi)** — ёдгории меъмории охири садаи XV — ибтидои садаи XVI дар шаҳри Тошканд мебошад. Дар аҳди Барокхон (Наврӯз Аҳмад, ҳукмронӣ солҳои 1551—1556) бино ёфтааст. Атрофи ҳавлии мадрасаро ҳуҷраҳо иҳота намуда, дар ду тарафи муқобил пештоқ гузошта шудааст. Пештоқи шарқи нисбатан муҳташам буда, бурҷҳояш бо тоқҳои ороишиву ҳошияҳои ҷолиб зинат ёфтаанд. Пештоқи  ғарбӣ низ мунаққаш аст. Гунбази 22-метраи тиловатхонаи Мадрасаи Бароқхон бо кошии фирузаранг пардоз ёфта, устувонаи баландиаш 4,5 м бо нақшҳои хандасиву катиба муайян шудааст. 

Мадрасаи Бароқхон ду мақбараро дар бар мегирад (мадфангохи Бароқхон ва Суюнчхон ҳокими Тошканд). Ороиши дохили иморат низ назаррабост. Қисми болои девор гачкориву ҳалкорӣ шудааст. Изорааш аз порчаҳои кошии шашгуша аст. Пас аз Инқилоби Октябрь чанд маротиба тармим гардндааст. Услубаш ба ёдгориҳои бехтарини маъмории Самарқанд (Оксарой, Ишратхона) наздик аст. Ёдгории меъморӣ дар муҳофизати давлат аст.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
[Гурӯҳ:Таърихи Тошканд]]
Мадрасаи Говкушон

**Мадрасаи Говкушон** — ёдгории меъмории асри XVI дар Бухоро. Солҳи 1570—1571 дар маркази шаҳр бино шудааст. Бинобар шакли номавзун доштани ҷои сохтмон, ёдгорӣ шакли номутаносиб гирифтааст ва бандубасташ низ аз мадрасаҳои анъанавӣ фарқ дорад. Қанотҳои паҳлуии намои асосӣ, ки дуқабата аст, аз якдигар аз ҷиҳти андоза ва шакл фарқ мекунанд.

Паҳлӯи ростро толори росткунҷае ишғол кардааст, ки ҳамчун масҷид ва дарсхона истифода мешуд. Қаноти чапи иморатро пӯшишҳои бисёргунбаза ва хонаҳои дарунбадарун ташкил додаанд. Атрофи ҳавлиро ҳуҷраҳои якқабата ишғол кардаанд.

Дар тарафи чапи бино манораи начандон баланде (19,5 м) воқеъ аст. Дар тарафи муқобили бинои асосӣ айвони зебое қомат афрохтааст. Дар давраи советӣ якчанд бор таъмиру тармим шудааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Хобби

**Хобби** (аз калимаи англисии hobby)-намудҳои гуногуни шуғл, фаъолият, шуғли дустдошта буда, фоидаи моли намедихад ва ба он дар вакти холи, инчунин барои вактгузарони машгул мешаванд.

Хобби  метавонад ба инсон дар вакти вайронии асаб(стресс) кумак намояд, инчунин доираи фикрронии шахс ва доираи дӯстонро васеъ намояд ва барои худшиносии инсон ёри расонад.

Баъзан чунин хам мешавад, ки хоббии як шахс метавонад касби шахси дигар бошад. Масалан :барномасозии компутерӣ.

## Нигаред
*Филателия

Гурӯҳ:Саргармиҳо
Мадрасаи Абдуллоҳхон

[thumb|Манора дар [Навгилем]]
**МАДРАСАИ АБДУЛЛОХОН**, ёдгории меъморӣ дар Бухоро. Дар аҳди Абдуллохони II солҳои 1588—1590 бино ёфтааст. Рӯ ба рӯи Мадрасаи Модари Хон вокеъ аст. Сохтмонаш аз дигар мадрасаҳои анъанавӣ тафовут дорад. Атрофи ҳавлиро ҳуҷраҳо иҳота намудаанд. Ду пештоқ дошта, пештоқи калони он, ки рӯ ба ҷануб аст, кошикорӣ шудааст. Дарсхонаву масчид асоси мадрасаро ташкил дода, дар атроф хонакоху иморатҳои дигари гуногунҳаҷм ҷой гирифтаанд. Ду тарафи пештоқ ва гулдастаҳо хеле хуб оро ёфтаанд. Дар сохтмони ёдгорӣ пӯшишҳои мураккаби гунбазиро ба кор бурдаанд. Дарвозааш бо усули «гиреҳ» кандакорӣ шудааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Абдулазизхон

**Мадрасаи Абдулазизхон** — ёдгории меъморӣ дарр асри 17 дар Бухоро. Соли 1652 дар аҳди Абдулазизхон сохта шудааст. Дар он анъана ва комёбиҳои санъати меъмории тоҷик истифода шудааст. Мадрасаи Абдулазизхон аз ҷиҳати бандубаст ва ороиш аз мадрасаҳои анъанавии Бухорост. Мадрасаи Абдулазизхон пештоқи калон, гулдастаҳо, ҳуҷраҳои дуошёнаи пешашон равоқбандӣ, айвонҳои барҳаво ва дарсхонаҳои калон дорад. Барои ҳашаматнок шудани Мадраса пештоқро хеле баланд бардоштаанд, ки таносуби композитсионии он халалдор шудааст. Ду бурчи онро токчаҳои заминашон хо-тамкориву кошикорӣ оро додаанд. Косабағали пештоқ мукарнаокорӣ буда, дар поёнаш се токи даричадор ва поёнтар боз се токи нисбатан калонтар дорад, ки токи марказиаш даромадгоҳ аст. Қоши он бо нақшҳои майдаи печ дар печи рангоранг қошию хошиякорӣ шудааст. Байни нақшҳои мураккаб симуррҳои ба сӯи офтоб парвозкунанда тасвир ёф-таанд, ки ин кӯшиши навоваронаи устоҳои ороишдиҳанда аст. Дохили Мадрасаи Абдулазизхон (махсусан дарсхонаҳо) бо фаровонии нақшунигораш аз дигар мадрасаҳо фарқ мекунад. Дар ин ҷо гулдонҳо бо дастаи гулҳои рангоранг, манзара, борот, каерҳои афсонавӣ тасвир ёфтаанд, гаҷкориву усули наққошии кундал васеъ истифода шудааст. Девори намоҳои ҳавлӣ низ бо тасвири гулдону дастаҳои гул оро ёфтаанд. Дар катибаи Мадрасаи Абдулазизхон номҳои сармеъмор Муҳаммадсолеҳ, кошикор Мимхокон ибни Хоҷа Муҳаммадамин сабт ёфтаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Пугачеикова Г. А., Ремпель Л. И., История искусств Узбекистана, Москва., 1965.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Токоферол

**Токоферол** (Витамин Е) кори мушакҳо ва ғадудҳои таносулро вусъат медихад. Дар рағвани рустанӣ, чормағзи заминӣ, ҷуворимакка, нахуд, испанох, коху, ҷигар, зардии тухм, шир мавчуд аст.

Гурӯҳ:Витаминҳо
Кафтор

**Кафтор** (Hyaena hyaena), парвона, сиёҳгуш, мурдахур, гуршикоф, гургмонаед, дулта, забуъ, ҳайвонест дарранда. Тана ва думи кутоҳ, гардани гафс, сари калон, гуши дароз (то 13 см), пойҳои нисбатан борику заиф ( пойҳои пеш назар ба пойҳои кафо дарозтар), пашми дурушти хокистарранг ё сиёҳтоби рах - рах ё хол – хол дорад. ҳайвони шабгард аст. Асосан лошаҳои калон, баъзан сангпуштҳои дашти, малах, меваи санҷид, кавар ва баргу пояи хушаихоро мехурад. Кафтор дар 3-4 солаги болиғ мешавад. Даври ҳамлаш беш аз 3 моҳ. Кафтори модина 2-5 бачаи нобино мезояд. Кафтор дар Тоҷикистон камшумор аст ва дар қисми ҷануби шарқи он сукунат дорад. Дар шимоли республика аҳён-аҳён ( дар куҳҳое, ки дар шимоли обанбори Қайроққум воқеанд) вомехурад. Ҷои сукунаташ биёбонҳои хоки ва доманакуҳҳои санглох, баъзан туқайзорҳо мебошад.

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Мадрасаи Девонбегӣ

thumbnail|Мадрасаи Девонбегӣ
**Мадрасаи Девонбегӣ**, ёдгорир меъмори дар Бухоро, ки соли 1623 ташаббуси   вазир  Имомқулихон Нодири Девонбеги бунёд гардидаас Мадрасаи Девонбегӣ аслан ба сифати корвонсарой бунёд гашта, вале 6о исрори шайхон ва фармони ҳокими Бухоро баъдтар  ба Мадраса табдил   дода шудааст. Бинобар ин, дар Мадрасаи Девонбегӣ айвон, масчид, дарсхона барин узвҳои хоси мадраса нестанд. Чор атрофи онро ҳуҷраҳои хурди равокпуш иҳота кардаанд. Мадрасаи Девонбегӣ дуошёна буда, дар қисми шаркии ансамбли меъмории Лаби Ҳавз, ки ба он мадрасаи Қуқалтош (охир садаи XVI) ва Хонақоҳи Девонбегӣ (1620) дохил мешаванд, воқеъ аст. Аслан Мадрасаи Девонбегӣ хам аз чихати нақша ва хам аз чихати бандубасти меъморӣ навоварие надорад. Танҳо осори кошикориҳои пештоки Мадрасаи Девонбегӣ, ки баробари нақшҳои анъанавин услуби мунаббаткорӣ тасвири турнаҳои дар пароз ва оҳувонро низ дорад, хеле чолиб аст. Зеро нн иқдом кушиши акаллан дар воситаҳои тазӣнот аз охангҳои динӣ каме дур рафтан буд. Дар ду тарафи пешток сетогӣ айвони дукабатаи  равокдор сохта  шудаанд, ки ҳусни биноро афзудаанд. Мадрасаи Девонбегӣ дар  муҳофизати давлат аст.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Мири Араб

thumbnail|Мадрасаи Мири Араб
**Мадрасаи Мири Араб**, ёдгорни меъмории садаи 16 дар Бухоро. Дар ру ба руи Масчиди Калон, бо саъйи шайх Абдуллохи Яманн мулаккаб ба «Мири Араб» (аз ин ру мадра-саи мазкур чунии ном гирнфтааст) бино шудааст. Сохтмонаш с-ҳои  1535—36 анчом ёфтааст. Бандубасташ анъанавист: аз ду толорн мух-ташамн гунбазпуш (дарсхонаву мас-чид), чор айвони бархаво ва катори хучраҳои дуошёна (III хуч,ра) ибо-рат аст. Намой асосиро пештоки мухташами кошикорӣ (нақшуниго-раш холо чо-чо боки мондааст) оро додааст. Асоси композиция дарсхо¬наву масчид ва гурхона (дар он Абдуллохи Яманй ва Убайдуллоххон мадфунанд) мебошанд. Дохили то-лорхову хучрахо гачкориву хотам-кори шудааст. Гунбазхову нимгун-бази токхо мукарнаскорианд. Х,°ло дар бинои Мадраса Иттиходияи ди-нии мусулмонони Осиёи Миёна ва Казокистон ҷойгир аст.

thumbnail|Мадрасаи Мири Араб дар маркаи почта соли 1924

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Кӯкалтош (Бухоро)

**Мадрасаи Кӯкалтош** — ёдгории меъмории асри XVI дар Бухоро. Аз бузургтарин мадрасаҳои дуқабатаи Бухорост. Солҳои 1568—1969 таҳти раёсати яке аз мансабдорони дарбори Абдуллоҳхон — Қулбобои Кӯкалтошӣ сохта шудааст. Шакли боҳашаму ороишоти пурдабдаба дорад. Бандубасташ мураккаб ва мукаммал аст. Мадрасаи Кӯкалтош дорои 160 ҳуҷра, дарсхонаву масҷид ва даҳлези барҳавост. Намои асосии мадраса анъанавӣ буда, даромадгоҳаш бо пештоқи бузург, ду гӯшааш бо гулдастаҳо оро ёфтааст. Дар ду паҳлӯи пештоқ дарсхона ва масҷид ҷойгиранд.

Дар ҳалли сохтани намоҳои дигар бинокорони мадрасаи Кӯкалтош аз услуби анъанавӣ берун рафтаанд. Агар дар мадрасаҳои оддӣ ғайр аз намои асосӣ се тарафи дигар девори яклухти маҳкам дошта бошад, дар ин ҷо қатори ҳуҷраҳо бо дариҷаҳои панҷараашон гулгаҷ (табақаи якум) ва пешайвонҳои равоқбандӣ (табақаи дуюм) рӯ ба кӯча нигаронида шудаанд, ки ин шукӯҳи мадрасаро афзуда, аз ҷустуҷӯҳои навоваронаи меъморони он давр шаҳодат медиҳад. Тарроҳии дохили мадрасаи Кӯкалтош низ хеле назаррабо буда, махсусан гаҷкориву гулнақшҳои сақфи даҳлез ва дарсхонаву масҷид намунаи нодири ороиши меъморианд. Нақшҳо бо усули «ислимӣ» ва «гиреҳ» иҷро гардидаанд. Дарҳои мадрасаи Кӯкалтош намунаи олии санъати кандакорӣ дар рӯи чӯб аст.

Дар тарафи муқобили даромадгоҳи асосӣ айвони равоқбандӣ воқеъ аст, ки деворҳои он кошикорӣ шудаанд. Мадрасаи Кӯкалтош дар давраи шӯравӣ таъмиру тармим гардида, шакли аввалиаш барқаpop карда шудааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Нигаред низ
* Мадрасаи Кӯкалтоши Тошканд

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Шишкин В. А., Архитектурные памятники Бухары, Ташкент, ЮЛА;
* Пугаченкова Г, А., Самарканд, Бухара, М., 1961.
Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Тиамин

250px|thumb|right|Тиамин
**Тиамин** (Витамини В1), C12H17N4OS, дар организм барои мубодилаи мўътадили моддаҳо (хусусан аргиштобҳо ё карбогидратҳо) зарур аст. Ҳангоми норасоии витамини В1 кас аз ҳар чиз зуд хашмгин, хаста, ҳазми хўрокаш душвор мешавад. Тамоман ё хеле кам будани тиамин ба бемории вазнини асаб(бери-бери)сабаб мегардад. Тиамин дар хамирмояи пиво, хамиртуруш, инчунин дар ярма ва ғалладона (махсусан дар сули ва марҷумак бисёр аст. Талаби организм ба он ҳангоми кори ҷисмони ва фикри , инчунин дар ҳавои хунук меафзояд.

Гурӯҳ:Витаминҳо
Кирми ғӯза

**Кирми ғӯза** () — кирми шапалаки пахта.

Асосан ба пахта зарари калон мерасонад. Кирми гуза зараррасони нахуд, ҷуворимакка, помидор, каду, занчабил, боимчон, юнучка низ мебошад. Пахнҳои боли кушодаи шапалакаш 30-40 мм;,боли пешаш зарди бур ва боли кафояш сафед. Кирмаш (дарозиаш 40=45 мм) сафеди зардча, дорчини, баъзан сурхи нулоби, зочааш (дарозиаш 14=22 мм) сабзтоби дорчини, тухмаш нимкурра (диаметраш 0,5-0,6 мм). Давраи инкишофи тухм 2,5-4, кирмак 15-20 ва гумбак (зоча) 9-14 рӯз давом мекунад. Зимистонро дар ҳолати гумбаки дар хок (дар чукурии то 8-15 см) гузаронида мохи май ба шапалак табдил меёбад. Шапалакаш аз шахди гули рустани гизо гирифта дар барг, муғча, гул ва кӯрак тухм (дар мавсим то 3000-то) мегузорад, ки аз он баъди 2-7 шабонарӯз кирм мебарояд. Дар шароити чанубии Тоҷикистон солее 4-5 маротиба насл медихад. Як Кирми гуза ба ҳисоби миёна ба 12 гунча, гул ё гуза зарар мерасонад. Кисми зиёди гулу гузаи иллатнок мерезад. Кирми гуза-ро беш аз 20 намуди хашароти дарранда (ганданафасакхо, набисхо, тиллочашмак, ғамбусакхо ва ғайра) нобуд мекунад.
## 
Тадбирҳои мубориза ==

Маҳви алафҳои бегона; яхобмонӣ; чеканкаи пахта; истифодаи ҳашаракушҳо; муборизаи биологӣ (зиёд кардани трихограмма) ва ғайра.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Гурӯҳ:Кирмҳо
Гурӯҳ:Ҳайвонот аз рӯи алифбо
Оби ҷав

right|200px|thumb

**Оби ҷав** ё Пиво - пурмасрафтарин ва эҳтимолан қадимитарин нушидании алкоҳолӣ ва пас аз обу чой маҳбубтарин нӯшидании ҷаҳон аст. Оби ҷав ҳосили таъмир нишоста ва асосан анвоъи дона ғалла аст. Ҳар чанд бештар донаи ҷав мавриди истифлда қарор мегирад, вале аз донаҳои биринҷ, зарту гандум низ истифода мешавад. Бештар таъми талхи оби ҷав ба хотири розак ааст, ки як нигоҳдорандаи табии низ мебошад., агарчи оби ҷав дар бархе маворид таъмҳои дигаре чун сабзиҷон ва меваҳоро низ шомил мешавад. Дар бархе аз қадимтарин навиштаҳои шинохташуда метавон ишорате ба тавлид ва тавзеҳи оби ҷав ёфт. Дар қонуни ҳамуроби ишораи вижае ба қавонини сарв оби ҷав вуҷуд дорад.

## Пайвандҳо

* Пивоваренная компания
* Грюйт

## Пайвандҳо
* Руководство по типам пива
* Пиво: история и познавательная информация (на сайте kulina.ru)
* Вред пива и пивной алкоголизм
* Бродель Ф. Структуры повседневности: возможное и невозможное / пер. с фр. Л. Е. Куббеля. Под ред. Ю. Н. Афанасьева. М.: Прогресс, 1988. Гл. 3.

*
Гурӯҳ:Машрубот
Мадрасаи Шердор

thumbnail|Мадрасаи Шердор
thumbnail
thumbnail|Мадрасаи Шердор дар маркаи почтаи СССР соли 1979
**Мадрасаи Шердор** - ёдгории меъморӣ дар Регистони Самарқанд. Солҳои 1619—1635 бо фармони сардори хонадони хонҳои узбек Олчин Ялангтуш Баҳодур дар рӯбарӯи Мадрасаи Улуғбек сохта шуда, аз рӯи банду баёт ва хусусан намой пеш ба он шабоҳат дорад. Накшунигори коши пештоқ бо тасвири офтоби нурафшони ба рӯи инсон монанд ва  шери  ба РИЗОЛ  хамлавар (аз ин чост, ки Мадраса номи «шер-дор»-ро гирифтааст) чолиб аст. Меъморон нусхабардорӣ накарда, бандубасти дохили иморатҳо аз ҳам фарқ кунонидаанд. Хавлии чор суи Мадрасаи Шердорро чор айвони барҳаво иҳота кардааст. Ин айвонҳо бо нимгунбазҳои ба шарафаҳои сипаршакл такьякунанда пушонида шудаанд. Кошиву хотамкориҳои М. Ш. аз ороишоти диг. ёдгориҳои ин давр гуётару чузъҳои нақшунигораш даман калонтар буда, бештар шаклҳои хандасй ва мунаббатй истифода шудаанд. Девори айвонҳо саросар наккошй гулпартой шуда, чо-чо катибаҳо зебо сабт гардидаанд. Девори кафои иморат дар ду кунчаш  гулдастаи пасту ғафс дорад. Дар яке аз катибаҳо номи офарандагони мадраса Абдучаббори Меъмор ва Муҳаммадаббоси Накош сабт гардидаанд. Мадрасаи Шердор дар ҳифзи давлат аст.

## Адабиёт

* Mассон, М. Е., Регистан и его медресе, Тошкент, 1926;   
* Пугаченкова Г. А., Ремпель, Л. И. История искусств Узбекистана, М.,1956.

## Пайвандҳо
* Сохтмони амфитеатр дар Самарқанд: "Амир Темур аз ЮНЕСКО иҷозат намепурсид"

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Гурӯҳ:Самарқанд
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Чорминор

**Мадрасаи Халифа Ниёзқул** — ёдгории меъмории садаи XIX дар Бухоро. Соли 1801 сохта шуда, чун мадрасаи «Чорманор» шхрат дорад. М. дуошьёна буда, аз чихати бандубаст чолиб аст. Он чор арк дошта, бо як гунбази калон пушида шудааст, Асо¬си М. аз бинои чоркунчаи бурчҳои гунбази кабуддор, ошьёнаи якум аз бннои ғайриоддии шашкунчае иборат аст. Устуаонааш низ райри-одии ба халкаи мукарнаскорн мо-нанд мебошад. Яке аз бурчхо зина_-пояе ба ошьёнаи дуюм дорад. Ошьё¬наи дуюм хонаи чоркунчаест, ки гунбази пайкониаш ба шарафах, ои сипаршакл такья мекунад. Ду пах-луяш аз ҳисоби ду ток васеъ карда шудааст. Аз токхо ба бурчхо рох хаст. Бандубасти Мадраса аз анъанаҳои пешазисломии меъморӣ ва замони буньёди худ ганӣ буда, ба кушкҳои бостон монанд аст. Холо ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Улуғбек (Самарқанд)

thumbnail|Мадрасаи Улуғбек дар Самарқанд
[thumb|300px|right|[Мадрасаи Улуғбек (Самарқанд)|Мадрасаи Улуғбек]]
**Мадрасаи Улуғбек** — ёдгории меъмории асри XV дар шаҳри Самарқанд аст. Мадраса як чузъи маҷмааи меъмории майдони Регистони шаҳри Самарқанд мебошад. Мадраса солҳои 1417—1420 бо фармони султони маорифпарвари  сулолаи Темуриён  Мирзо Улуғбек сохта шудааст.

Аз замони ҳукумронии Амир Темур майдони Регистон ба бозори асосӣ ва маркази ҷамъиятии Самарқанд табдил меёбад. Дар давраи ҳукумронии набераи маорифпарвари Амир Темур Мирзо Улуғбек намуди Регистон тағйир меёбад. Улуғбек бо мақсади рушди илму маърифат ба сохтумони донишгоҳи исломӣ мадраса шурӯъ мекунад.
Ҳаҷми умумии мадраса 81x56 метр аст. Се дарвоза дорад, дарвозаи асосӣ ба майдони Регистон мебарояд. Даромадгоҳи асосии мадраса дорои пештоқи муҳташам аст. Девори асосӣ ду паҳлӯи пештоқ) бо ду қатор токҳои ороишӣ зинат ёфтааст. Дар гирдогирди хавлии мураббаи мадраса (30x30) қатори ҳуҷраҳои дуқабатаи пешайвондор, дарсхонаҳои калони гунбазпуш (дар чор кунҷи ҳавлӣ) чор айвон ва масҷиди зимистона ҳастанд. 

Мадрасаи Улуғбек намунаи олии санъати ороишии меъморист. Изораҳои мармарй, ҳотамкориву кошикории девору манораҳо, гаҷкориҳои олии ин ёдгорӣ аз завқи баланди созандагонаш шаҳодат медиҳанд. Нақшҳои ҳар як иморат аз ҳамдигар фарқ карда, ҳар кадом дорои ҳусни хосаест. Катибаҳои Мадрасаи Улуғбек низ хеле назаррабо буда, бо як маҳорати том (ба форсии тоҷикӣ) сабт гардидаанд.

Мадрасаи Улуғбек таҷассуми комёбиҳои қариб якуним ҳазорсолаи санъати меъмории Осиёи Миёна аст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат қарор дорад. Соли 2001 Мадрасаи Улуғбек ба феҳристи умумибашарии ЮНЕСКО дохил карда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Регистан — сердце города барсов 
* Статья ''Регистан'' в Большой советской энциклопедии.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Гурӯҳ:Самарқанд
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Мадрасаи Тилокорӣ

thumbnail|Меҳроби масҷид
200px|right
**Мадрасаи Тиллокорӣ** — ёдгории меъмории садаи XVII дар Регистони Самарқанд, ки солҳои 1647—59 сохта шудааст. Намои асосии Мадрасаи Тиллокорӣ, ки дар тарафи чап Регистон аст, бо Мадрасаи Тиллокори. Самарқанд. пештоки равокдор, гулдастахо ва пешайвонҳои равокбандии дуқабатааш мадрасаҳои анъанавии Бухороро ба хотир меоварад. Дар кафои намои асосӣ хучраҳои дуошёна ва дар қаноти ғарбии хавлӣ ҳуҷраҳои пешайвондори равокбандӣ ҷой доранд. Дар мобайни катори ҳучраҳои ин тараф толори гунбазпуши пештоқдор комат оростааст. Дар тарафи шарқии ҳавлӣ низ Ҳуҷраҳо ҳастанд. Намои асосӣ, инчунин тамоми деворҳои М. Т. бо порчаҳои кошни хеле майда рукаш шуда, ба нақшҳои ироқӣ монанданд. Дар онҳо бештар рангҳои зард ва сабзи баланд исти-фода шудаанд. Даруни ин иморат (махсусан масҷид) саросар бо усули наққошии кундал (зарҳалкорӣ) оро дода шудааст ва аз ин ҷост, ки он «тилокорӣ»—ном гирифтааст. Ин нақшу нигор шохдории санъати нак-кошй ва ороиши амалист, Якчоя бо Мадрасаи Улуғбек ва Мадрасаи Шердор ансамбли Регистонро ташкил додааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Пугаченкова Г. А., Самарканд, Бухоро, М., 1961

## Пайвандҳо
* Сохтмони амфитеатр дар Самарқанд: «Амир Темур аз ЮНЕСКО иҷозат намепурсид»

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Мадрасаи Улуғбек

*Мадрасаи Улуғбек (Самарқанд)
*Мадрасаи Улуғбек (Бухоро)
Мадрасаи Раҳмонқул

**МАДРАСАИ РАХМОНҚУЛ**, ёдгории меъморӣ дар Бухоро. Дар ахди Шохмурод сохта шудааст (1794— 95). Бино якошьёнаи на он кадар баланд, дар паҳлӯи Масҷиди Калон вокеъ аст. Намой асосии нморат ру ба ҷониби рох буда, дар марказ пешток ва дар ду паҳлӯяш гулдаста дорад. Асоси пештоқ бо изораи мармарии кандакорй, қисми болояш бо кошиҳои мунаккаш рӯкаш шудааст. Хавлӣ бо хучрахо ихота гардидааст. Руи девори хучрахо аввалхо кошикорӣ будааст. Мадраси Раҳмонқул бинои зебову назаррабо буда, ороишоти оддй, вале чолибаш ба меъмории классики мансуб аст. Едгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Улуғбек (Бухоро)

thumbnail|Мадрасаи Улуғбек дар Бухоро
**Мадрасаи Улуғбек** — ёдгории меъмории садаи XV дар Бухоро. Соли 1417 бо фармони Улуғбек сохта шудааст. Меъмор — Исмоил ибни Тоҳир ибн Маҳмуди Исфаҳонӣ. Бо вуҷуди нисбат ба мадрасаи Улуғбеки Самарқанд ҳаҷман хурд ва аз ҷиҳати бандубаст соддатар буданаш, компотсизияи дакику мукаммал дорад. Кошикориву хотамкориҳояш ҳам хоксорона, вале хеле дилкашу назаррабост. Намуди берунаи ёдгориро пештоқи мӯҳташаму мунаққаш ва гулдастаҳо оро додаанд. Дар ду паҳлӯи пештоқ ҳуҷраҳои дуқабатаи пешайвондор ҷой гирифтаанд, ки кошикорӣ шуда, бо нақшҳои хандасӣ оро ёфтаанд. Дар қафои ду кунҷи бино биноҳои дарсхона ва масҷид чой гирифтаанд. Дар болои гушаҳои асоси чоркунҷаи дарсхона нимгумбазҳо сохта шудаанд, ки дар натиҷа девор шакли хашттаркро гирифтааст ва он навоварии меъморони нимаи аввали садаи XV мебошад. Дар се тарафи дигари ҳавлӣ қатори ҳуҷраҳои дуқабата ва ду айвони боҳашамат ҳастанд. Рӯи ин биноҳо низ мунаққаш буда, бо кошиҳои ранга рӯкаш шудааст. Аксар ҷой нақшҳо хароб гаштаанд. Ҳангоми таъмири баъдина қисмҳои вайронгаштаи ороишоти пештара бо кошинҳои пастсифат рӯкаш шудаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Мадрасаи Турсунҷон

thumbnail|Мадрасаи Турсунҷон
**Мадрасаи Турсунҷон** ё **Мадрасаи Мулло Турсунҷон** - ёдгории меъмориест дар Бухоро. Бино солҳои 1896—97 сохта шуда, дар махаллаи Бозори Нав, байнн Токи Телпахфурушон ва Регистони Бухоро вокеъ аст. Мадрасаи Турсунҷон дуошьёна буда, атрофи хавлиашро хучрахо ихота кардаанд. Дарехона ва масчиди он ба толорҳои алохида чудо нашудаанд ва аз мадрасаҳои пешин бо ҳамин чиҳат фарқ мекунад. Намой асоей шаклан анъанавӣ буда, аз пештоки мухташами ду тарафаш бурчдор таркиб ёфтааст. Бурчхо бо гунбазчаҳо пушида шуда, саросар коши¬корӣ шудаанд, ки ин ягона ороишоти бино мебошад. Дар ду тарафи пешток айвонҳои дуошьёна ва дар ду гушааш гулдастахо хастанд. Мадрасаи Турсунҷон намунаи таназзули мактаби меъмории садаи XIX Бухорост. Едгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Варзиш

**Варзиш** (, , яъне тарзи кӯтоҳшудаи калимаи disport—«бозӣ», «шуғл») — як намуди машқҳои ҷисмонӣ ва интеллектуалӣ буда, дар шакли мусобиқа гузаронида мешавад, барои беҳтар намудани саломатӣ, барои ба даст овардани қаноатмандии молӣ ва маънавӣ, пешравӣ, барои беҳбудӣ, машҳурият ба даст овардан ва беҳбудии тавоноӣ хидмат мекунад.

## Варзиши касбӣ
Дар давраи ҳозира ҳангоми ташаккул ёфтани маданият, мусобиқаҳои варзиши хеле кам ташаккул ёфта машҳур шуданд, ҳам дар байни варзишгарон ва мухлисон. Варзишгарони машҳур маблағи зиёд ба даст меоранд ва чизҳои гуногунро намоиш медиҳанд, одатан дар байни мухлисон ва дар байни халқ машҳур мешаванд.

Барои идора намудани руйдодҳо дар варзиши касбӣ, созмон ва ассотсиатсияҳо ташкил мешаванд, ки варзишгарон, устодон, доварон ва мухлисонро бо хам муттаҳид менамоянд.
Варзиши ҳозира ба соҳибкорӣ ва ба даст овардани маблағ монандӣ дорад. Бо ҳоиши зебо ва нағзтар шудани доварӣ баьзе вақт қоидаҳои варзишӣ дигаргун мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Варзиш
Гёте Институт

**Гёте Институт - Goethe-Institut** Ин муассиса дорои 103 шӯъба буда, дар 70 кишвари ҷаҳон ва 15 донишгоҳҳои Олмон курсҳои забони олмониро пешкаш мекунад. Барои мисол соли 2003 дар тамоми ҷаҳон 152 000 нафар дар курсҳои аз тарафи ин муассиса пешниҳодшуда иштирок намуданд. Дар доираи фаъолиятҳои педагогӣ ин ташкилоти бонуфуз инчунин барои давом додани омӯзиши забони олмонӣ маводҳои бешумореро низ барои донишомӯзон пешниҳод мекунад.

## Пайвандҳо
* Goethe-Institut

Гурӯҳ:Олмон
Фриман Дайсон

**Фриман Ҷон Дайсон** () (15 декабр, 1923 - 2020&mdash; ) донишманд аз Англия ҳаст.

## Инҷоро ҳам нигаред

Гурӯҳ:Донишмандҳо
DAAD

**Дойче Академише Аустаушдинст** (**DAAD** ) ё худ **Хадамоти Мубодилаи Академикии Олмон**). Ташкилоти Олмони буда, дар тамоми ҷаҳон бахшҳои худро дорад. Танҳо дар нимсолаи баҳории соли 2004 ин ташкилот 457 омӯзгори забони олмониро ба 89 кишвар фиристодааст. Гузашта аз ин мубодилаи донишҷӯён, таҳсилҳои нимсола то сесола ва ҳимояи номзадӣ барои донишҷӯёни хориҷӣ аз тарафи ин ташкилот маблағгузорӣ мешаванд.

## Пайвандҳо
*DAAD Deutschland
*DAAD Тоҷикистон

Гурӯҳ:Олмон
Филиали Хуҷандии Донишгоҳи Технологии Тоҷикистон

**Филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар Хуҷанд** - яке аз дошишгоҳҳои таҳсилоти олии касбии Тоҷикистон солҳои 1992-2010 буд. Соли 2010 Филиали ДТТ ба - Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд (ДПДТТХ) ҳамроҳ карда шудааст.

## Маълумоти мухтасар
Филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар Хуҷанд (ФДТТ) соли 1992 ҳамчун Шўъбаи Хуҷандии Донишкадаи саноати сабук ва хўроквории Тоҷикистон ташкил ёфтааст. Моҳи марти соли 1993 ба Филиали Хуҷандии Донишгоҳи Технологии Тоҷикистон табдил дода шуд.  Мақоми донишгоҳ мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои (литсензияҳои) давлатии Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад.

## Таърих
Соли нахустини таълимӣ дар филиал ҳамагӣ 50 нафар донишҷўён таҳсил менамуданд ва тўли солҳои минбаъдаи фаъолияти худ, он васеъ шуда, мақоми худро дар соҳаи маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон пурқувват гардонид. Теъдоди донишҷўёни филиал дар шўъбаҳои рўзона ва ғоибона тақрибан 1400 нафарро ташкил медиҳад.

Аз соли 1997 (соли хатми аввал) то соли 2005 филиалро 677 донишҷўён хатм намудаанд.
Соли 2010 дар натиҷаи якҷояшавии ду филиали донишгоҳҳо- филилали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимӣ ва филиали Хуҷандии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон - Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд (ДПДТТХ) ташкил шудааст.

## Пайвандҳо
* Филиали Хуҷандии Донишгоҳи Технологии Тоҷикистон 

Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд
Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Хуҷанд
Гурӯҳ:Соли 1992
13 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*
### Миллӣ
### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 13 август]]*
* Рӯзи байнадхалқии чапағайҳо (International Left-Handers Day)
* 1961 — Ҷумҳурии Демократии Олмон сарҳадро байни Берлини Ғарбӣ ва Шарқи баст 
## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 13 август]]*
* 1899 — Алфред Хичкок, режиссёри амрикоӣ.
* 1927 — Фидель Кастро, инқилобчӣ ва сиёсатмадор.
* 1943 — Абдуғаффори Партав, нависанда.
* 1943 — Шукрулло Комилов, арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон.
* 1948 — Гавҳарҷон Раҳимова, олимаи соҳаи педагогика.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 август]]*
* 1900 — Владимир Сергеевич Соловьев, фалайсуфи рус, шоир, публицист.
* 1946 — Ҳерберт Уэллс, нависандаи англис

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад
* 
## Ҳамчунин нигаред

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/1308.html 
* http://www.calend.ru/day/13-01/  
* Наука, 13.08 
* BBC On this day, 13.08

## Эзоҳ
Никола Тесла

**Никола Тесла** (; ) — ихтироъкор, муҳандиси электротехника ва радио,  ва ояндапажӯҳи сербитабори амрикоӣ. Вай бештар барои нақшаш дар тарроҳии системи навини барқрасонӣ бар асоси ҷараёни мутановиб шинохта мешавад.

## Зиндагинома
Тесла бидуни дарёфти мадраки таҳсилӣ дар риштаи муҳандисӣ ва физик таҳсил кард. Ӯ пеш аз муҳоҷират ба Амрико, дар мухобироти роҳи дӯр ва муҳандисии барқ таҷриба дошт. Вай дар соли 1884 ба ИМА муҳоҷират кардау шаҳрванди Амрико шуд. Ӯ муддати кӯтоҳе дар Ню-Йорк дар ширкати Томас Эдисон машғул ба кор шуд. Пас аз муддате кӯтоҳ бо кумаки ҳомиёни молӣ, фаъолияти мустақили худро оғоз ва бо эҳдоси озмоишгоҳҳо ва корхонаҳое, маҳсулоти электирикӣ тавлид кард.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Докторони илм
Гурӯҳ:Даргузаштагони Ню-Йорк
Мазори Шариф

**Мазори Шариф** ( *Mazār-e Šarif*) —  — шаҳри бузургест дар шимоли Афғонистон. Маркази маъмурии Вилояти Балх. Яке аз шаҳрҳои қадимтарин ва зебои Афғонистон. Аҳолӣ — 427 600 нафар  (2015).  Сокинонаш асосан тоҷикон мебошанд. Инчунин ӯзбекҳо ҳазораҳо, туркманҳо ва паштунҳо зиндагӣ мекунанд. Забони ӯзбекӣ бо забонҳои дарӣ ва пушту забони расмии Вилояти Балх мебошанд. Забони сергӯиши муоширати сокинон дарӣ ва забони ӯзбекӣ аст, ки забонҳои асосӣ ва расмии аҳолии вилоят мебошанд.
## Таърих

## Аҳолӣ

## Иқтисод

## Нигаред

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон
Ричард Фейнман

**Ричард Филлипс Фейнман** (; ) — аз асаргузортарин ҳои амрикоӣ. Ӯ дар густариши назарияи электирудиномики квонтумӣ саҳми басазое дошт ва аз донишмандони пружаи Манҳэттен буд.

## Эзоҳ
14 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*
### Миллӣ
* Рӯзи Ҷумҳурии Тува - Тыва(1921)
* Рӯзи истиқлоли Покистон 
### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 14 август]]*
* 1945 — императори Ҷопон Хирохито қарори таслимшавии Ҷопонро баровард
* 1947 — Покистон давлати соҳибистиқлол шуд 
## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 14 август]]*
* 1867 — Ҷон Голсуорси, нависандаи англис, дорандаи ҷоизаи Нобелӣ аз адабиёт.
* 1932 — Шариф Аҳмадов, олим, доктори илмҳои таърих, профессор. Корманди шоистаи ҶТ (1998).
* 1951 — Насруллоҳи Асадулло,  журналист, нависанда.
* 1958 — Давлат Ҷобиров, шарқшинос.
* 1968 — Малика Саидова, сароянда.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 14 август]]*
* 1956 — Бертолд Брехт, нависандаи немис - олмонӣ, шоир, драматург
* 1984 — Тигран Вартанович Петросян, 9-ум чемпиони ҷаҳон аз шоҳмот — шатранҷ

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад
* 
## Ҳамчунин нигаред

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/1408.html 
* http://www.calend.ru/day/14-08/ 
* Наука, 14.08 
* BBC On this day, 14.08
## Эзоҳ
Ҷумҳурии Тува

**Тува́** (**Ҷумҳурии Тува**) — Ҷумҳури дар ҳайати Федератсияи Русия, дар ҷанубу шарқии Сибирҷойгир шудааст.

Пойтахт  — шаҳри Кызыл.

В 1914 Тува добровольно вступила под протекторат России (русское название Тувы до 1921 года — Урянхайский край). В 1921 была образована независимая Народная Республика Танну-Тува (танну — «высокая, высокогорная», Тува — самоназвание тувинцев), с 1926 — Тувинская Народная Республика. Как и соседняя независимая Монголия, во Второй мировой войне республика участвовала на стороне ИҶШС (хотя, по легендам, объявление ею войны Германии осталось без ответа из-за того, что Гитлер не нашёл её на картах). 11 октября 1944 Тува вошла в состав ИҶШС. При этом, в связи с тем, что, в отличие от присоединённых к СССР республик Прибалтики и Бессарабии-Молдавии, она не соответствовала негласным стандартам для союзных, а также и автономных республик по численности населения и некоторым другим параметрам, была образована Тувинская автономная область в составе РСФСР. 10 октября 1961 республика была преобразована в Тувинскую АССР, а в 1991 в Республику Тыва. Конституция РФ, принятая 12 декабря 1993, утвердила название «Республика Тыва».

Тува граничит с Монголией на востоке и юге, с Красноярским краем на севере, Хакасией на северо-западе, Бурятией и Иркутской областью на северо-востоке, с Республикой Алтай на западе.

Площадь — 168,6 тыс. км², 24-й по площади субъект РФ.

Население — 337,5 тыс. чел. (2024), плотность населения — 1,8 чел. / 1 км² (2005). Удельный вес городского населения: 52,4 % (2005).

Официальные языки — тувинский, русский.

Национальная структура населения: тувинцы — 77,0 %, русские — 20,1 %, другие — 2,9 % (по итогам переписи населения 2002 года).

Председатель Правительства Республики Тыва — Шериг-оол Дизижикович Ооржак.

## Административное деление
* Бай-Тайгинский кожуун
* Барун-Хемчикский кожуун
* Дзун-Хемчикский кожуун
* Каа-Хемский кожуун
* Кызыльский кожуун
* Монгун-Тайгинский кожуун
* Овюрский кожуун
* Пий-Хемский кожуун
* Сут-Хольский кожуун
* Тандинский кожуун
* Тере-Хольский кожуун
* Тес-Хемский кожуун
* Тоджинский кожуун
* Улуг-Хемский кожуун
* Чаа-Хольский кожуун
* Чеди-Хольский кожуун
* Эрзинский кожуун





## Тувагиҳои машҳур
* Сергей Шойгу — вазири ҳолатҳои фавқуллода
* Чинаг, Галсан — нависандае, ки китобҳои худро асосан бо забони олмонӣ менависад. Предводитель одного из тувинских кланов, родился в 40-х годах в Западной Монголии, долгие годы живет в Германии.
* Альберт Кувезин — лидер группы Yat-Kha

## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии Ҷумҳурии Тува 
* Официальный сайт Законодательной палаты Республики Тыва 
* Тува-Онлайн — Новости Республики Тыва
* О Туве
* Тувинские почтовые марки 1921—1944 гг. 
* Сайт гостелерадиокомпании Тыва
* Сайт тувинского народа 
* Сайт тувинского государственного университета 
* РЕСПУБЛИКА ТЫВА.Справочник административно-территориального деления на 1.01.2005 г. — каталог

*
Рухдодҳои табиӣ

**Рухдодҳои табиӣ** — ба маҷмӯъае аз ҳодисаҳои зиёнбор гуфта мешавад, ки маншаъи инсонӣ надоранд. Ин ҳаводис маъмулан ғайриқобили пешбинӣ буда, ё ҳадди ақал аз муддатҳои тӯлонии қабл наметавон вуқӯъи онҳоро пешибинӣ намуд.

## Эзоҳ
URL

**URL** (Uniform Resource Locator) тарҷума мешавад "Муайянкунандаи умумии манбаъ". URL ин МУМ мебошад. Мазмунан URL ин суроға аст. Аз ин суроға браузер маълумот мегирад, ки кадом файл даркор, ин файл дар куҷо воқеъ ва бо он чӣ бояд кард.
Қисми якуми URL нақша (scheme) номида мешавад. Ин қисм ба браузер бо файле, ки онро нусха бардоштанианд, чӣ кор карданро мефаҳмонад. Нақшае, ки бисёртар истифода мебаред http (HyperText Transfer Protocol) аст, ки он барои коркарди Web-саҳифаҳо офарида шудааст. Нақшаҳои дигари маъмул ин https барои Web-саҳифаҳои махфи (secured), ftp (File Transfer Protocol) барои додугирифти файлҳо, mailto барои почтаи электрони ва file барои дастрас намудани файли дар диски локали воқеъ буда мебошанд.
Қисми дуюми URL ин номи сервере, ки дар он файл ҷойгир аст.
Қисми сеюми URL ин роҳ ба файл аст, ки он дар кадом каталог ва зеркаталог воқеъ будани файлро нишон медиҳад.
Қисми чоруми URL ин номи файл аст. Бисёр вақт қисми чорум нишон дода нашуда, URL бо рамзи слэш "/" ба итмом мерасад. Дар чунин ҳолат, браузер файли аз рӯи хомуши муайяншударо (одатан, index.htm, index.html, default.html ё main.htm) инъикос мекунад.
Ҳангоми истифодаи нақшаҳои http, https, ftp баъди номи нақша рамзи дунуқта ":", ду слэш "//", номи сервер, слэш "/", номи каталогҳо, ки аз ҳам бо слеш "/" ҷудо шудаанд ва номи файл навишта мешаванд. Ҳангоми истифодаи нақшаи mailto, баъди ин нақша рамзи дунуқта ":" ва суроғаи почтаи электрони навишта мешаванд. 
URL-ҳо ду намуд мешаванд: мутлақ ва нисби. Дар URL-ҳои мутлақ ҳамаи маълумот: нақша, сарвер, роҳ, файл нишон дода мешаванд. Ин монанд аст ба суроғаи пурраи ягон кас бо нишондоди коди мамлакат, мамлакат, шаҳр, кӯча, бино, хона ва ному насаби шахс.
* Зуд-зуд мо чунин тарзи нишон додани суроғаро низ истифода мебарем: "ду ҳавли поёнтар", "аз дари сурх чаптар", "баъди ин кӯча". Яъне суроға дар асоси маълумоти дигар (мавқеи ҳозира, мавқеи дар назар дошташуда) дуруст аст. Ҳамин тавр, URL-и нисби мавқеи файлро дар асоси мавқеи файле, ки дар он ин URL-и нисби омадааст, муайян мекунад.

* Масалан, барои файле, ки бо файли ҷори дар як каталог ҷойгир аст, URL-и нисби ин номи файл аст:
"index.html".
* Агар файли даркори дар зеркаталоги дохили каталоги файли ҷори ҷойгир бошад, URL-и нисби аз номи зеркаталог, слэш ва номи файл иборат аст:
"IMAGES/myphoto.jpg".
* Агар файли даркори дар каталоге, ки каталоги файли ҷори дохили он аст, ҷойгир бошад, URL-и нисби аз дуто нуқта, слэш ва номи файл иборат аст:
"../content.htm".
* Агар файли даркори дар зеркаталоги каталоге, ки каталоги файли ҷори дохили он аст, ҷойгир бошад, URL-и нисби аз дуто нуқта, слэш, номи зеркаталог ва номи файл иборат аст:
"../Chapter2/intro.htm".
* URL-ҳои мутлақ барои гузариш аз як сайт ба сайти дигар гузаштан қулай мебошанд. Истифодаи URL-ҳои нисби кучонидани Web-саҳифаҳоро аз компютере, ки дар он сайт тайёр карда мешавад ба серверро осон мегардонад.

Гурӯҳ:Интернет
Об

thumb|200px|Як чакраи об
**Об** – манбаи ҳаёт мебошад.

## Сифати об
Обу ободонӣ гуфтаанд. Дар ҳақиқат об неъмати ҳаётан муҳим барои ҳар як мамлакат ва сокинони он мебошад. Одамон аз замони қадим инҷониб тақдири худро бо об вобаста кардаанд. Маҳз аз давраҳои қадимтарин одамон дар соҳилҳои бузурги дарёҳои Нил, Сиру Омӯ, Миссисипӣ, Волга, Рейну Дунай, Гангу Брахмапутра мезистанд, барои ризқу рӯзии худ кишту кор мекарданд.Агар ба таьрихи муборизаи халқҳо нигарем барои ба даст овардани об чи андоза пурфоҷиа ва мураккаб будааст. Ба лӯлаҳои махсус аз Хитой ба Гонконг об бурдаанд. Бо оби овардашуда аксар ноҳияҳои Африқои Шимолӣ ва нимҷазираи Арабистон зиндагӣ мекунанд. Норасоии обро имрӯз аз се як ҳиссаи аҳолии сайёра ҳис мекунад.
Дар Тоҷикистон тақрибан 1300 кӯл бо масоҳати умумии 705км.кв мавҷуд аст. Кӯлҳои бузург асосан дар Помир мавҷуданд. 73% кӯлҳои Тоҷикистон дар кӯҳҳои Помиру Олой дар баландии аз 3500то 5000м. аз сатҳи баҳр ҷойгир шудаанд.

## Оби тоза
Оби тоза шарти асосии ҳаёт ва ҷузъи таркибии тамоми унсурҳои биосфераи сайёра мебошад. Ҷойгиршавии оби ширин дар табиат нобаробар аст. Беш аз 2 миллиард нафар одамон имрӯзҳо камбудии шадиди ин неьмати худододро эҳсос мекунанд. Бо баробари рушди муносибатҳои демографӣ ин масьала торафт мураккабтар мегардад. Таваҷҷуҳи ҷомеаи чаҳониро ба муҳим будани ин масьала ба назар гирифта шудааст. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон қайд мекунад: “Ҳамагон бояд фаҳманд, ки арзишмандии об на камтар аз арзишмандии нафт, газ ва дигар навъҳои сӯзишвориву манбаьҳои энергия барои ояндаи босуботи кишвар ва минтақа мебошад”.
                     
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 55,4 фоизи ҷараёни миёнаи бисёрсолаи дарёҳои ҳавзаи баҳри Арал ташаккул меёбад. Аз ин рӯ, арзишмандии истифодаи оби ошомиданиро ба эьтибор гирифта Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 декабри соли 2001 “Дар бораи тасдиқи Консепсияи истифодаи самаранок ва ҳифзи захираҳои об дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ” қарор қабул кард. Обро минерали нодиртарини захираҳои табии арзёбӣ намудаанд. Ягон ҷизи дигар обро иваз карда наметавонад. Аз миқдори умумии об 96,5% дар уқёнусу баҳрҳо мавҷуд аст. Оби ширини ошомиданӣ дар яхҳои Антарктида ва Арктика, дар минтақаҳои яхбандии доими ва пиряхҳои кӯхӣ ба миқдори 2,53% маҳфузанд.Шукрона аз он, ки дар диёри азизи мо ин мӯьҷизаи нодир бештар ба назар мерасад.Ва бояд гуфт, ки Тоҷикистони маҳбуби мо дорои дарёҳои обаш зулол ва дармонбахш аст, ки диққати чаҳониён ба он нигаронида шудааст. 
Имрӯз, ки мо дар остонаи асри XXI қарор дорем, аз ин сабаб ҳар яки моро зарур аст, ки ба ҳифз кардани оби тоза ва сарсабзу хуррам гаштани диёри офтобиамон камари ҳиммат бандем ё чи хеле, ки дар ҳуҷҷатҳои ҳифзи табиат омадааст :” Фарзанди инсон, ки худ зодаи табиат аст, фақат дар ҳолати доштани меҳру муҳаббат ба табиат метавонад ватанпарвар бошад”.

 
## Нигаред
* Ях
## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Об
Мақбараи Фахриддини Розӣ

**МАКБАРАИ ФАХРИДДИНИ РОЗЙ**, ёдгориҳои меъморӢ (асри 13) дар шаҳри Куҳнаи Урганҷи вилояти Тошҳавзи  Чумҳурии Туркманистон Мақбараи мансуб ба номи файласуф, муаррих ва ■риёзидони форсу тоҷик Фахруддини Розист. Услуби меъмории мақбара ба нимаи дуюми садаи XII хос аст. Бино аз хиштҳои пухта ва сирдор оро ёфтааст, ки ин намуди онро ниҳоят бошукуҳ кардааст. Банду басти намо аз се қисм иборат буда, дорои  се тоқи пайконист. Устувонаи 12 қиррадор бо хиштҳои сирдор рупўш шудааст. Қисми болоии устувона арақаи васеъ дорад. Ҳошияҳои борики арақаи бино аз силсилаи хиштҳои кабуди амудй ва уфуқӣ иборат аст. Ин усул — пўшиши гум-базҳои қиррадор дар ёдгориҳои меъмории Осиёи Миёна (Мақбараи COMOHИҲO дар Бухоро, мақбараи Султон Санҷар дар Марв) ва Эрон (Мақбараи Қобус) ва Озарбойҷон вомехўранд.

Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон