open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Идҳои оилавӣ

**Идҳои оилавӣ** - Воқеаҳои ба ҳаёти оилаи муайян вобаста чун Идҳои оилавӣ қайд карда 
мешаванд (рӯзи таваллуд, хатми мактаб, хатми донишкадаи олӣ ва ғайра).
## Нигаред низ
* Ид
* http://www.tаjikistan.gov.tm/_ru/holiday/ 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Идҳо
Скандий

Ска́ндий (лот. Scandium; бо аломати Sc ишора карда мешавад) — элементи зергурӯҳи иловагии гурӯҳи сеюм ва даври чорӯми системаи даврии элементҳои кимиёвӣ ба ҳисоб рафта рақами тартибиаш 21 аст. Моддаи соддаи скандий (рақами CAS: 7440-20-2) металли нуқрамонанди сафед буда, тобиши махсуси зард дорад. Дар ду навъи кристаллӣ вуҷуд дорад: α-Sc бо панҷараи гексагоналии шакли магний,β-Sc бо панҷараи ҳаҷман марказонидашудаи кубӣ, температураи гузариши α↔β 1336&nbsp;°C.
Скандий ба гурӯҳи металлҳои нодир дохил мешавад. Аввалин бор дар нимҷазираи Скандинавия кашф шуда, номи он ҷойро гирифтааст. Компоненти асосии хулаҳои сабук буда, дорои 3,2 г/см3 зичӣ ва дар 15410С  гудохта мешавад.
Скандий истифодабарии васеъ дорад, барои хӯлаҳои сабуке, ки дар варзиш барои тайёр кардани бейсбол, софтбол, қисмҳои эҳтиётии велосипедҳо, чангакҳои голфқапанда, арматураи хаймаҳо, дар соҳаи аслиҳасозӣ, таҳқиқотҳои металлургӣ, лампаҳои шиддатнокиашон баланд, электроника ва шуоъҳои лазерӣ кор фармуда мешавад.
Ҳарчанд скандий элементи парешон набошад, ҳам бо силикатҳои оҳану магний (пироксенҳо, биотит ва амфиболҳо) омехтаи муқаррарӣ ва паҳншуда дорад, вале дар таркиби онҳо миқдори камро дар бар мегирад ва консентратсияи Sc2O3 аз 5 то 10 г/т-ро ташкил мекунад. Скандий дар Австралия, Хитой, Қазоқистон, Норвегия, Украина, Русия ва Мадагаскар захира дорад, ба шакли комплексӣ чун омехта истеҳсол мешавад. консентратсияи скандий дар оби баҳр 0,00004 мг/л мебошад. Скандий аз рӯи хосиятҳои кимиёвиаш ба алюминий шабоҳат дорад.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с. 
## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Лола (мазмунҳо)

Мазмунҳо:
* Лола - номи гули худрӯ дар Осиёи Марказӣ
* Лола - номи занҳо дар кишварҳои форсизабон;
* Лола - номгузории деҳаву махаллҳо дар кишварҳои форсизабон;
* Лола - номгузории дукону мағоза ва дигар иншоотҳои тиҷоративу хидматрасонӣ дар кишварҳои форсизабон ва дигар мамолики дунё.

Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ
Хӯчилдиёр (вожа)

**«Хӯчилдиёр»** -  вожаи (топоними) суғдист. Хучур, хучир, хучил - маънои диёри сарҳадӣ ё канориро дорад. Хӯчилдиёр 
Гурӯҳ:Вожа
Деҳи Нав

**Деҳи Нав** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Мирзо Ризои ноҳияи Ҳисор. Аз Деҳинав то маркази ноҳия 13 км. Аҳолиаш — 1009 нафар (2020; 813 нафар — 2017), тоҷикон.

## Мардум
Мардуми Деҳи Нав соли 1952 аз деҳаҳои Искич ва Истонии Ҷамоати Хонақоҳи Кӯҳии ноҳия ба деҳоти Мирзо Ризо муҳоҷир шуда омадаанд. Бинобар дар макони нав бунёд шудани деҳа онро чунин номгузорӣ кардаанд. Дар байни мардум номи деҳаро Муҳоҷирон ва Гулистон низ мегӯянд.

## Иқтисод
Дар ҳудуди Деҳи Нав мактаби асосии № 83, беморхонаи ноҳиявии № 1, идораи ҷамоат, идораи хоҷагии «Баракати чорводор», 8 дӯкону мағоза, нуқтаи фурӯши гази моеъ, нонвойхона мавҷуд аст.
 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Мирзо Ризо
Тӯдаи Боло

**Тӯдаи Боло** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Мирзо Ризои ноҳияи Ҳисор. Аз Тӯдаи Боло то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 17 км. Аҳолиаш 228 нафар (2020; 238 нафар — 2017), тоҷикон.

## Мардум
Сокинони Тӯдаи Боло солҳои 80 асри XX аз деҳаи Тӯда ба ин мавзеъ кӯчида омадаанд. Мардуми деҳа ба боғдорӣ, зироатпарварӣ ва чорводорӣ машғул мебошанд. Сокинони деҳа дар хоҷагиҳои «Баҳористон» ва «Кишмиши Тӯда» кор мекунанд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Мирзо Ризо
Булбулчашма

**Булбулчашма** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҳисори ноҳияи Ҳисор. Аз Булбулчашма то маркази ҷамоат 6 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 6000 нафар (2022).

## Ҷуғрофиё ва аҳолӣ
Булбулчашма дар домани фарохи қаторкӯҳи Боботоғ, ки масоҳаташ 7000 м2 -ро ишғол менамояд. Аз маркази Ҷамоати Ҳисор 8 км ва то маркази ноҳия 15 км дурӣ дорад, аз 400 хоҷагиву 6000 нафар
аҳолӣ иборат аст. Булбулчашмаро аз тарафи Ғарб кӯҳ, аз шимолу Шарқ ва ҷануб боғот ва заминҳои кишт иҳота намудаанд. 

Соли 1964 ба дашти Боботон тавассути обкашҳо об бароварда шуд. Соли 1966 дар ин мавзеъ деҳа ташкил шуд, ки мардумаш аз деҳаҳои баландкӯҳи Арҷинаку Бедак муҳоҷир шуданд. Номи деҳа рамзист, аз чашмаи хурдакак гирифта шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҳисор
Ҷавонон (деҳа, н. Ҳисор)

**Ҷавонон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дурбати ноҳияи Ҳисор. Аз Турдибобо то маркази ҷамоат 2 км ва то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 3383 нафар (2017), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
Аз қисмати шимоли Ҷавонон роҳи калони автомобилгарди Душанбе-Ҳисор, аз қисмати поёнии Ҷавонон роҳи автомобилгарди Душанбе — Қалъаи Ҳисор мегузарад. Ҷамоат аз самти ғарб ба деҳаи Чилчинори Ҷамоати Деҳқонобод ҳамсарҳад мебошад.

## Иқтисод
Мардум асосан ба кишоварзӣ машғул буда, ҳосили баланд ба даст меоранд, инчунин дар корхонаҳои саноатии ҳудуди Ҷавонон кор мекунанд. Дар Ҷавонон як мактаби миёнаи ба номи Лоиқ Шералӣ, коллеҷи тиббӣ, маркази саломатӣ, ҶММ «Авитсена» ва хоҷагии таълимию таҷрибавии «Ҳисор»-и назди Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон фаъолият намуда, барои тарбияи фарзандони деҳа ва рушди иқтисодию иҷтимоии он хидмати арзандаро ба ҷо меоранд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Дурбат
Ид

**Ид** (, ) — воқеа ва рӯйдоди муҳимму фараҳбахш ва сарнавиштсозу хотирмони таърихӣ дар ҳаёти ин ё он қавму миллат; рӯзи фархундае, ки дар он мардум хурсандӣ ва якдигарро табрик мекунанд. Барои он чунин номгузорӣ шудааст, ки боиси боз омадани шодиву сурур ҳар сол дар он рӯз мегардад.

Дар ид дастовардҳои барҷастаи таърихиву фарҳангӣ, тасаввурот ва эътиқодоти мардум таҷассум ёфта, ба ҳукми анъана медарояд. Чунончи, дар аҳди шӯравӣ рӯзи 9-уми май ҳамчун иди ғалаба дар ҶБВ-и солҳои 1941—1945 бо шукӯҳу тантана ҷашн гирифта мешуд ва анъанаи таҷлили иди мазкурро баъзе собиқ ҷумҳуриҳои шӯравӣ идома доданд. Дар собиқ ҶШС Тоҷикистон иди пахта ва иди ҳосилот низ баргузор мешуд.

## Идҳои динӣ
Пайравони ҳар дину оин идҳои махсуси худро доранд. Аз ҷумла, иди мазҳабии асосии яҳудиён Шаббат ва бузургтарин иди православҳо Фасҳ аст. Мусулмонон 2 иди мазҳабӣ доранд: Иди Рамазон ва Иди Қурбон.

## Дар истилоҳи орифон
Ид дар истилоҳи орифон чизест, ки бар асари таҷаллии ҷамол то вақти таҷаллӣ бар қалб ворид мешавад, ба ҳар равише, ки таҷаллӣ намояд, хоҳ ҷалолӣ бошад, хоҳ ҷамолӣ. Пайравони тариқати нақшбандия ҳар сол баҳорон иди Гули сурхро баргузор мекарданд, аз ҷумла, дар назди оромгоҳи Баҳоуддини Нақшбанд дар Бухоро.

## Навъҳои ид
Вобаста ба таърих, хусусият ва моҳияташон идҳо гуногун мешаванд:
* Идҳои анъанавӣ,
* Идҳои миллӣ,
* Идҳои синфӣ,
* Идҳои давлатӣ,
* Идҳои маҳаллӣ,
* Идҳои касбу ҳунар,
* Идҳои динӣ.

## Нигаред низ
* Ҷашн
* Идҳои Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Фарҳанги Тоҷикистон
Гурӯҳ:Идҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Идҳо
Идҳои анъанавӣ

**Идҳои анъанавӣ** - ифодакунандаи воқеаҳои муҳимми таърихию маданӣ дар ҳаёти халқе ё гурӯҳи халқҳо буда, дар ҷараёни асрҳо аз насл ба насл мегузаранд. Яке аз чунин идҳо - Иди Наврӯз аст, ки ҳамчун иди аъанавии халқҳои Осиёи Марказӣ ва Шарқ муддати тулонӣ ҷашн гирифта мешавад.

19 феврали соли 2010 Маҷмаи умумӣ Созмони Милали Муттаҳид қатъномаеро қабул кард, ки тибқи он Иди Наврӯз мақоми байналмилалӣ касб намуд. Иди Наврӯз соли 2009 аз ҷониби Кумитаи ҳифзи мероси фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид расман ба феҳристи ЮНЕСКО оид ба мероси башарияти фарҳанги ҷаҳонӣ дохил гардид.
Истиқболи  Иди байналмилалии Наврӯз  баъд аз қатъномаи Маҷмаи умумӣ Созмони Милали Муттаҳид дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ ҷашн гирифта мешавад.
21 март-24 март - дар  Тоҷикистон ҷашни Иди байналмилалии Наврӯз баргузор мегардад.

Тибқи маълумоти расмӣ Наврӯз ҳоло дар 11 кишвари ҷаҳон ҷашни расмии миллӣ бо рӯзҳои истироҳат ба шумор меравад. Афғонистон - 21 март; Эрон - аз 20 то 23 март; Озарбойҷон - аз 20 то 26 март; Қазоқистон - аз 21 то 24 март; Туркманистон - аз 20 то 23 март; Қирғизистон ва Курдистон - 21 март; Албания (Рӯзи Баҳор) - аз 20 то 23 март; Косово - 21 март рӯзҳои истироҳат аст. Дар  Тоҷикистон ҷашни Иди байналмилалии Наврӯз — 21 март-24 мартбаргузор мегардад.

## Нигаред
* Ид

Бузкаши.jpg
Nowruz in Azerbaijan.jpg
Nowruz in Toopkhaneh Square Tehran2013.jpg
Newroz Istanbul(4).jpg
Festooned to the Nowruz Max (5778264269).jpg
Навруз в Душанбе.JPG
Национальная одежда (Праздник Навруз).JPG
Посевная началась, Навруз, Таджикистан.jpg

## Эзоҳ

 
 

Гурӯҳ:Идҳо
Ҷалолобод (деҳа, н. Ҳисор)

**Ҷалолобод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Мирзо Ризои ноҳияи Ҳисор. Аз Ҷалолобод то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 15 км. Аҳолиаш 1367 нафар (2020;1578 нафар — 2017), тоҷикон.

## Мардум
Ҷалолобод аз ҳисоби муҳоҷирони вил. Фарғонаи Ҷумҳурии Ӯзбекистон (собиқ ҶШС Ӯзбекистон соли 1928) бунёд ёфтааст. Дар аввал Ҷалолобод Шӯро ном дошт. Баъди солҳои 1950 ба деҳа Ҷалолобод ном гузоштанд (ба шарафи қаҳрамони меҳнат, сокини ҳамин деҳа Ҷалолиддин Ибодов). Соҳаи асосии хоҷагиаш то солҳои наздик пахтакорӣ буд.

## Иқтисод
Аҳолии Ҷалолобод имрӯзҳо ба боғдорӣ, зироаткорӣ ва чорводорӣ низ машғуланд. Мардуми деҳа пиллапарварони моҳиранд. Мактаби миёна, масҷиди ҷомеъ, бунгоҳи тиббӣ, 2 мағоза дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Мирзо Ризо
Турдибобо

**Турдибобо** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дурбати ноҳияи Ҳисор. Аз Турдибобо то маркази ноҳия 5 км. Аҳолиаш 3621 нафар (2017), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
Турдибобо аз самти шим. бо Ҷамоати Сомон ва аз самти шим. шаҳри ба деҳаи Дурбат, аз самти ғ. ба Ҷамоати Деҳқонобод ва хоҷагии таълимию таҷрибавии ДАТ ҳамсарҳад мебошад. Аҳолӣ ба кишоварзӣ, бахусус, зироаткорӣ машғул буда, маҳсулоташонро ба бозорҳои маркази ноҳия ва шаҳри Душанбе ба фурӯш мебароранд, инчунин бархе дар шаҳри Душанбе ба корҳои тиҷорат, сохтмон, саноат, илму фарҳанг ва ғайра машғул  ешаванд.

Турдибобо аз маркази ноҳия 6 км ва аз маркази мамлакат шаҳри Душанбе 18 км дурӣ дорад Аз қисмати боло роҳи оҳани Душанбе-Турсунзода ва аз қисмати поён роҳи автомобилгарди Душанбе-Ҳисор мегузарад, ки ба рушди иқтисодию иҷтимоии деҳа таъсири мусбӣ мерасонад.

## Иқтисод
Дар Турдибобо раёсати ҷ.д., маркази имкониятҳои ҷавонон, идораи маъмурии хоҷагии ба номи Дзержинский, мактаби миёнаи № 13-и ба номи И. Гулов, таваллудхона, бунгоҳи тиббӣ, дуконҳои фурӯши маҳсулоти озуқа ва дигар маҳсулоти ниёзи мардум фаъолият менамоянд. Эҳтимол меравад, ки исми бунёдкунандаи ин макон ба номи деҳа табдил ёфта бошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Дурбат
Турдиқишлоқ

**Турдиқишлоқ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дурбати ноҳияи Ҳисор. Аз Турдиқишлоқ то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 1697 нафар (2017), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
Аз қисмати шим. роҳи калони автомобилгарди Душанбе-Ҳисор мегузарад, аз самти ғарб ба деҳаи Шайнаки Гадои ноҳияи Рӯдакӣ, аз самти ҷануб ба Ҷамоати шаҳраки Шарора ҳамсарҳад аст..

## Иқтисод
Мардуми Турдиқишлоқ асосан ба кишоварзӣ машғул буда, ҳосили баланди маҳсулоти кишоварзӣ ба даст меоранд. Дар ҳудуди Турдиқишлоқ як мактаби асосӣ фаъолият дорад, хонандагон барои идома додани таҳсил ба мактаби миёнаи № 13-и деҳаи Турдибобо мераванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Дурбат
Селен

thumb|300px|Селени табии
**Селен** ) - аз истилоҳи юнонии «selene» - маънои моҳтобро дошта, дар табиат парахшанда аст. Ранги хокистарӣ, зичии 4,807 г/см3 дошта, дар ҳарорати 220,80С гудохта мешавад. Ба халкогенҳо мансуб аст.Сохти элктронии [Ar] 3d104s24p4 дорад. Вазни атомиаш 78,96 ± 0,03 аст. Электроманфиаташ мувофиқи ҷадвали Полинг 2,55 мебошад.
Селен дар истеҳсоли шиша барои рафъ намудани тобишҳои сабзе, ки пас аз коркард аз омехтаҳои оҳан боқӣ мемонанд, ашёи бебаҳо мебошад. Моддаҳои рангдиҳандаи сулфоселенидҳои кадмий дар коркарди пластмасса, кулолӣ, шишаҳои бадеӣ, дар катализаторҳо барои зиёд кардани навъҳои тўршаҳо, истеҳсоли электролитии манган ва хўлаҳои мис истифода мешавад. Ҳамчун васоити дорувор бо собунмоеъ (шампун) барои рафъ кардани сабўсаки сар ва дар ғизои ҳайвоноти хонагӣ чун иловаи органикӣ, дастгоҳҳои нусхабарорӣ чун фоторесептор дар чархҳо, ахбори азнавзуҳурёбандаи шуоъҳои рентгенӣ истифода мешавад.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с.
## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Титан (элемент)

**Титан** (рамзи кимиёвӣ **Ti**, аз лот. **Titanium**) — элементи кимиёвии гурӯҳи 4-ум (аз рӯи 
тақсимоти пештара, зергурӯҳи чорум, гурӯҳи IVB), давраи чоруми ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ, бо рақами атомии 22. 

Титан металли нуқрагун, сабук, устувор, ёзандаи мураккабгудоз буда, дар ҳарорати 1933 °C гудохта шуда, дар 3560 °C меҷӯшад.
Титан аз рӯи хусусиятҳои табииаш металли абадӣ буда, аввалин бор табиатшиноси инглис У.Грегорӣ (с.1791) дар маҳаллаи Менакан (Корнуолл) намунаи минералҳои титандорро ҷамъ оварда, онҳоро менакан номид. Кимиёшиноси олмонӣ М.Клапрот (с.1795) ин металлро ба шарафи писарони ривоятии Худои Замин – Титан ном дод. Титани металлиро олими рус Д.К.Кириллов (с.1875), баъдан свидиҳо Нилсон ва Петерсон (с.1887) ва кимиёшиносони амрикоӣ Хантер (с.1910) ва Ҳолландӣ Ван-Аркелу де-Бур бо шакли тоза истеҳсол намуданд. Титани тоза металлро ба техника роҳ кушод, алалхусус тозагии металл сифати онро муайян мекунад.

Хӯлаҳои титан аз 3 то 5 маротиба аз хӯлаҳои алюминий ва магний  устувортар мебошанд. Ду намуди титан дар саноат истифода мешаванд: ба шакли диоксид (56%), чун пигменти титан барои истеҳсоли лак, ранги сафед (белила) ва сири металл ва дар қоғазбарорӣ чун унсури пуркунанда, истеҳсоли пластмасса, маснуоти резинӣ ва ҳамчун металли сабук, устувор ва ба зангзанӣ тобовар дар саноати авиакоинотӣ истифода мешавад. Дар соҳаи истеҳсоли техникаи ҳарбӣ, асбобҳои талаботи ҳамарӯза ва молҳои варзишӣ (кӯҳнавардӣ, сайёҳӣ, чавгонҳо барои бозии голф), қолиби соату телефонҳо ва айнаки чашм ба кор бурда мешавад.
Дар техникаи кайҳонӣ аз хӯлаҳои титан кӯпҳо барои нигоҳ доштани захираи оксиген ва гидроген дар ҳолати ҳарорати аз ҳад зиёд паст тайёр мекунанд. Солҳои охир титан дар тайёрасозӣ, мушаксозӣ, мошинсози, киштисозӣ, реакторҳои ядроӣ истифода мешавад.
Титан хосияти кашишхӯрии баланд ва сахтӣ дошта, 0,1% он дар таркиби пӯлод сифати онро баланд мегардонад. Карбиду нитридҳои титан барои тайёр кардани маводи сайқалдиҳанда истифода мешаванд.
ring|200px|thumb|Қолаби соат аз хӯлаҳои Титан 

## Конҳои титан
Калонтарин конҳои титан дар минтақаҳои ҶАҶ, Русия, Канада, ИМА, Чин, Норвегия, Шветсия, Миср, Австралия, Ҳиндустон, Куриёи Ҷанубӣ, Қазоқистон ҷойгир шудаанд; конҳои парокандаи титан дар Бразилия, Ҳиндустон, ИМА, Сиерра-Леоне, Австралия қарор  доранд. Дар байни кишварҳои ИДМ захираи хӯлаҳои титан дар Русия 58,5 % ва дар Укроин 40,2 % мавҷуданд. Кони Ярегское, ки дар қисмати марказии Ҷумҳурии Коми, Федератсияи Русия ҷойгир шудааст, калонтарин кони элементи титан дар Русия мебошад.

## Ҷолиб

Тоҷе, ки дар болои маҷмааи «Истиқлол» ҷойгир аст, аз титан сохта шудааст.

## Адабиёт
* Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов: Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов"/Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М.: Металлургия, 1993. – 288 с.

## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ
## Ҳаволаҳо
* Титан дар Webelements
* Титан дар китобхонаи унсурҳои кимиёвӣ 
* Титан ва хӯлаҳои он

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Молибден

**Молибден** аз калимаи юнонии «molybdоs» гирифта шуда, маънояш сурб мебошад. Азбаски минералҳои ин ду металл ба якдигар монанд буданд, ба як гурӯҳ мансубашон медонистанд. Аввалин бор кимиёшиноси швед П.Я.Гесли (с.1781), ки печи баландҳарорат дошт, бо таклифи К.В.Шееле металлро гудохт, вале пас аз 40 сол молибдени тозаро И.Я.Берселиус ба даст овард. Танҳо дар асри ХХ истифодаи молибден амалӣ гардид.
Молибден металли сафеди нуқрагун буда, бо аксар хусусиятҳояш ба волфрам шабоҳат дорад, вазнин (зичиаш 10,2 г/см3), мураккабгудоз, дар 28900С гудохта шуда, дар 48850С меҷӯшад, устувор, ёзанда, кашанда ва ноқил аст. Зиёда аз 90% металли истеҳсолшуда дар металлургия, чун масолеҳи рупушкунандаи пӯлод ва хӯлаҳои махсус истифода мешавад. Молибден на танҳо бо волфрам, балки бо хром, манган, никел, ниобий омехта шуда, гудохтаҳои устувор, часпак, фарсуданашаванда ва аз зангзанӣ устувории он ба кор бурда мешавад. Инчунин дар саноати кимиёвӣ барои истеҳсоли катализаторҳо, тоза кардани маҳсулоти нафтӣ, пигментҳои гуногун (барои чинӣ ва шиша) ва маводи рупушкунананда васеъ истифода мешавад. Яке аз маводи конструксионӣ, барои истеҳсоли лампаҳои равшандиҳандаи барқӣ, асбобҳои электровакуумӣ (лампаҳои радио, генераторҳо, қубурчаҳои рентгенӣ), симҳои  печҳои гармкунанда хидмат мекунад. Дар 1 тонн пӯлод 2-5 кг, дар таркиби хӯлаҳои махсус то 10 кг молибден сарф шуда, асбобҳои тезбурранда  то 80 кг, зангназананда – 70 кг молибден доранд. Хӯлаҳои рупушкунии пӯлодини молибден дар саноати худравсозӣ,  тракторсозӣ, авиатсионӣ ва қубурсозӣ истифода мешаванд.  Пӯлодҳои обутобёфтаи молибден чун зиреҳпӯши танкҳо, дар сохтани аслиҳаи ҷангӣ (милтиқ, тапонча) ва тайёр кардани гудохтаҳою пӯлодҳои аз ҳад зиёд сахт (стеллитҳо) маводи асосӣ мебошанд. Хӯлаи «комоҳром» (Co, Mo, Cr) дар бадани инсон безарар буда, буғуму устухонҳои осебдидаро иваз мекунад.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с.

## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Ниобий

**Ниобий** - металли камёб, сафеди хокистарранг, душворгудоз , устувор, вазнин (8,57 г/см3) буда, дар ҳарорати 2468°С гудохта шуда, дар ҳарорати 4742°С меҷӯшад. Металл номашро аз номи духтари асотирии тантала, ҳамсари шоҳи шаҳри қадимаи фивани Беотияи Юнон Амфион Ниоба гирифтааст.
Ниобий дар мамолики тараққикарда ба шакли ферониобий, барои истеҳсоли хўлаҳои аз ҳад устувори молидании қубураҳои калонандозаи газу нафтгузаронанда, сохтмон, киштиҳо, автомобил, роҳҳои оҳан ва конструксияҳои махсус – қисмҳои мушакҳо ва двигателҳои реактивҳо истифода мешавад. Хўлаҳои ба гармии зиёд тобовари он барои пўшонидани элементҳои гармиҷудокунанда (ТВЭЛ) ва реакторҳои ядроӣ маснуоти асосӣ буда, 85-90%-ро ташкил медиҳанд. Қисми дигари ниобий ба шакли пентоксид барои суперхўлаҳо, маводи ноқили баръало, аппаратураҳои кимиёвӣ, оптикӣ ва ашёи электронӣ 10-15%-ро дар бар мегирад. Илова намудани хўлаи ниобий пўлодро доро, устувор, часпакии онро зиёд мекунад.
Бойгарии ашёи ниобий  179 млн.т.-ро ташкил намуда, 45% ба Русия. 52% ба Бразилия ва дигар мамолик (Арабистони Саудӣ, Канада, Австралия) тақсим мешавад.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с.

## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Теллур

Теллу́р — элементи кимиёвии гуруҳи 16-уми системаи даврӣ (мувофиқи таснифоти куҳан —гуруҳи VI-уми зергуруҳи иловагӣ буда, ба қатори халкогенҳо)мансуб аст. 
Теллур аз лотинии «telluris» гирифта шуда, маънояш Замин аст.  Кристаллҳои мўрт ва дурахшандаи сафеди равшан, зичии 6,24 г/см3 дошта, дар ҳарорати 4500С гудохта мешавад. Дар табиат ҳамроҳи сулфур (S) ва селен (Se) во мухӯрад.
Металл чун хўла барои баланд бардоштани устувории пўлод бо мис ва сурб омехта мешавад. Қисми таркибии катализатор барои ҳосил кардани матоъҳои синтетикӣ ва маводи ширешкунанда дар саноати кимиё ва аз ларзидан (вибратсия) муқобилият нишон додан, торҳои ҳискунандаи рўшноӣ, дастгоҳҳои электронии термобарқӣ, хунуккунанда ва чун рангдиҳандаи  шишаю  маводи кулолӣ истифода мешавад.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с. 
## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Кадмий

**Кадмий**  ба гурӯҳи металлҳои рангаи камёб дохил мешавад. Номаш аз истилоҳи юнонӣ «kadmeia» гирифта шуда, маънояш -маъдани руҳ аст. Металли мулоими нуқрагун буда, тобиши осмонӣ, зичии баланд (8,65 г/см3) ва бо осонӣ дар 321,10С гудохта шуда, дар , 766,5°С меҷӯшад. Пайвастагиҳои заҳролуд дорад (аминокислотаҳо ва ғайра). Аз ин сабаб кадмий кам истеҳсол мешавад. Чун маводи рупушкунандаи болои металлҳо ва аккумуляторҳои барқӣ (Ni-Cd, Pb-Cd, Ag-Cd, Hg-Cd) кам истифода мешавад. Ба миқдори кам (20%) ба ҷойи пигмент (CdS, CdSe ва ғайра), дар таркиби хӯлаҳо (10%) барои кафшеркунӣ, маводи нимноқилҳо, люминофорҳо барои унсурҳои расмтайёркунӣ, батареяҳои офтобӣ истифода мешавад. Нейтронҳои гармиро хуб қабулкунанда дорад, аз ин рӯ барои тайёр кардани стерженҳои танзимдароранда, барои реакторҳои атомӣ ва маводи аз шуоъҳои хавфноки нейтронӣ ҳифзкунанда истифода бурда мешавад. Пайвастагиҳояш заҳролуданд. Дорои 8 изотоп мебошад, ки дутоаш хосияти радиоактивиро дорад.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с. 
## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Галлий

**Галлий** (), **Ga** — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи III-и Ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 31, массаи атомиаш 69,72.

## Таърих

### Кашф ва номгузорӣ
Галлийро соли 1875 кимиёдони фаронсавӣ Л. Де Буабодран кашф намудааст. Ба шарафи номи лотинии Фаронса — Galliа Галлий ном мондаанд.

## Хосиятҳо

### Физикӣ
Филиззи зудгудози сафеди нуқрагун; ҳарорати гудозишаш 29,8°С, ҳарорати ҷӯшишаш 2403°С, зичиаш 5,1 г/см3. Галлий ягона филиззест, ки дар фосилаи ҳарорати 29,8-2400°С моеъ мебошад.

### Химиявӣ
Хосияти кимиёии Галлий ба алюминий мушобеҳ аст. Дараҷаи оксидшавии пайвастҳои Галлий +3 мебошад; пайвастҳои дараҷаи оксидшавиашон +1 Ga2O ва +2 GaCl2 низ маълуманд. Дар ҳаво бо пардаи оксидӣ пӯшида мешавад. Дар шароити муқаррарӣ бо хлору бром, ҳангоми гарм кардан бо йод, оксиген ва сулфур вокуниш мекунад. Дар кислотаҳои сероб бо ихроҷи ҳидроген ҳал мегардад. Бо оксиди Ga2O3 ва ҳидроксиди Ga(OH)3 хосияти амфотерӣ зоҳир менамояд, бо кислотаву ишқорҳо ба реаксия дохил шуда, намак ҳосил мекунад. Галлийи холисро аз электролизи маҳлули Ga(OH)3 ба даст меоранд. Пайвастҳои Галлий дар ҳарорати паст гудохта ва бухор мешаванд. Галлий бо филиззот хӯлаҳои зудгудоз ҳосил менамояд, масалан, хӯлаи он — индий дар ҳарорати 16°С гудохта мешавад. Пайвастҳои Галлий бо сурма Sb ва арсен As хосияти нимноқилӣ доранд. Аз сабаби он ки Галлий филиззи зудгудоз ва безаҳр аст, онро метавон ба ивази симоб дар дандонсозӣ истифода намуд. Галлийи моеъ бо аксари филиззот хӯла ва пайвастҳои хосияти механикиашон заиф ҳосил менамояд. Бинобар ин, мавҷудияти Галлий дар таркиби филиззот боиси суст шудани устувории онҳо мегардад.

### Изотопҳо
Галлий дар табиат дар шакли ду изотоп — 69Ga (60,5 %) ва 71Ga (39,5 %) вуҷуд дорад. Изотопҳои радиоактиви он низ маълуманд. Галлит CuGaS2 аз ҷумлаи минералҳои Галлий аст. Галлий дар таркиби руҳ, оҳан ва алюминий дучор меояд.

### Мавҷудият дар табиат
Мавҷудияти Галлийро Д. И. Менделеев чор сол қабл аз Л. Де Буабодран пешгӯӣ карда, онро экаалюминий номида буд. Галлий 1,5∙10−3% -и массаи қишри заминро ташкил медиҳад. Мансуби унсурҳои пароканда аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности «Металлургия металлов» / Галлий А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. — М. : Металлургия, 1993. — 288 с.

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Галлий
Гурӯҳ:Унсурҳои кимиёӣ
Деҳоти Дурбат

**Ҷамоати Дурбат** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

Ҷамоати деҳоти Дурбат (марказаш деҳаи
Турдибобо), аз маркази ноҳияи Ҳисор дар масофаи 5 км ва аз
пойтахти ҷумҳурӣ Душанбе 18 км дурӣ дорад, соли 1964 таъсис ёфтааст,
аввал дар ҳайати Ҷамоати Ҳисор мансуб буд. Дар ҳудуди
ҷамоат 2692 хоҷагӣ ва 20052 нафар аҳолӣ зиндагӣ менамоянд. Ба ҳудуди ҷамоат 11 деҳа дохил мешавад: Дурбат, Турдибобо, Ҷавонон, Манзар, Хоҷасидиқ, Ниёгон (собиқ Қарапичоқ), Турдиқишлоқ, Дӯстӣ, Ангурзор (собиқ Учқул) ва Тиргарон.
Ҷамоат аз ҷануб бо Ҷамоати Ҳисор ва ҷанубу шарқ Шарора, аз шарқ бо Ҷамоати Деҳқонобод ва Ҷамоати Алмосӣ, ғарбу ҷануб бо ноҳияи Рӯдакӣ ҳамсарҳад мебошад. Аз дохили ҷамоат роҳи оҳани Душанбе, Канали калони Ҳисор ва шоҳроҳи Душанбе-Ҳисор мегузарад. Дар ҳудуди ҷамоат 18 масҷид (11 масҷид
ба қайд гирифта шудааст), аз ҷумла 1 масҷиди ҷомеъ, 2
маркази фароғатӣ-истироҳатӣ барои ҷавонон мавҷуд
аст. Шуғли асосии мардум деҳқонӣ буда, дар айни ҳол
дар ҳудуди ҷамоат 3551 га заминҳои умумӣ, аз он 2668
га заминҳои дар гардиши кишоварзӣ, 158 га боғот ва
901 га чарогоҳҳо, аз он 212 га чарогоҳи зимистона,
140 га чарогоҳи тобистона, 167 га чарогоҳи баҳорию
тирамоҳӣ ва 382 га чарогоҳи доимоамалкунанда
мавҷуд аст.
Дар ҳудуди ҷамоат хоҷагии илмию таҷрибавии ба номи
Дзержинский, кооперативи кишоварзии истеҳсолии
«Самар», хоҷагии таълимию таҷрибавии истеҳсолии
ДАТ «Ҳисор» ва 187 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ
ба парвариши зироату чорво ва истеҳсоли маҳсулоти
кишоварзӣ машғул мебошанд.
Дар ҳудуди ҷ.д. 4 мактаби миёна, 1 мактаби асосӣ,
3 мактаби ибтидоӣ, коллеҷи тиббӣ ва литсеи касбию
техникии № 1 фаъолият мекунанд. Дар муаасисаҳои
таълимию касбӣ 198 устод ба 4503 нафар хонандагон
таълиму тарбия медиҳанд.
Дар ҳудуди ҷамоат таваллудхона дар деҳаи Турдибобо,
3 маркази саломатӣ дар деҳаҳои Дурбат, Турдиқишлоқ
ва Ҷавонон, 2 бунгоҳи тиббӣ дар деҳаҳои Турдибобо
ва Манзар ба мардум хидмати тиббӣ мерасонанд.

## Аҳолӣ
-шумораи аҳолӣ — 25172 нафар, аз ҷумла мардон 12834 нафар ва занон 12834 нафар , шумораи хоҷагӣ — 3112 ададро ташкил медиҳад; тоҷикон 18523 нафар, ӯзбекон 4275 нафар, дигар милатҳо 950 нафар
## Деҳаҳои ҷамоат

## Адабиёт
* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

## Пайнавиштҳо


*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Ҳисор
Деҳоти Мирзо Турсунзода

**Ҷамоати Мирзо Турсунзода** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.
 
Ҷамоати деҳоти Мирзо Турсунзода (собиқ
Қарамқул), ҷамоат дар ноҳияи Ҳисор. Аҳолиаш 19752 нафар.
ҷамоат дар масофаи 5 км аз маркази ноҳияи Ҳисор дар
деҳаи Меҳробод (собиқ Қарамқул) дар паҳлуи роҳи
автомобилгарди Ҳисор-Чептура (ноҳияи Шаҳринав)
воқеъ гардидааст. Ҷамоати аз шим. ғарб бо Ҷамоати Мирзо
Ризо, шим. шарқ бо Ҷамоати Навобод, аз шарқ бо шаҳри Ҳисор,
аз ғарб бо ноҳияи Шаҳринав ва аз ҷануб бо Ҷамоати Ҳисор
ҳамсарҳад аст. Масоҳати умумии ҷ.д. 87323 гектар
аст. Ҷамоат соли 1932 ташкил ёфтааст. Дар ҳудуди ҷамоат 3
хоҷагии калони кишоварзӣ: ҶДММ-и «20 солагии
Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон-1», хоҷагии
«Офтобрӯя», хоҷагии «Юсуф» ва 450 хоҷагиҳои хурди
деҳқонӣ фаъолият доранд. Дар ихтиёри хоҷагиҳои
калон 326 га замини обӣ ва 1068 га лалмӣ мавҷуд
аст. Дар ихтиёри хоҷагиҳои хурди деҳқонӣ 898 га
замин ҳаст, ки 179 га-ро боғзор ташкил мекунад.
Заминҳои наздиҳавлигии аҳолӣ 404 га буда, 281 га обӣ
аст. Дар ҳудуди ҷамоат — деҳаҳои Меҳробод (Қарамқул),
Кишоварз (Умакай), Баракат (Авзикент), Даҳбед
(Комсомол), Намуна (Янгиобод), Саховат (Аскари
Сурх), Равшандилон (Октябр), Чаманзор (Правда),
Садоқат (Сотсиализм), Ҳалқадашт (Умакайи Боло),
Хайробод (Қайрағоч), Ҳакимӣ (Авзикенти Боло) ва
Оҳангарон (МТС) мавҷуд буда, дар онҳо 3118 хоҷагӣ
ба сар мебаранд. Дар ҷ.д. 3 мактаби миёна, 6 асосӣ,
3 ибтидоӣ, 3 маркази саломатӣ, 5 бунгоҳи тиббӣ,
маркази фарҳангу фароғатӣ, китобхонаи марказӣ,
2 масҷиди ҷомеъ ва 7 масҷиди панҷвақта фаъолият
доранд. Дар ҳудуди ҷ.д 25 дӯкону мағоза, 8 осиёби
барқӣ, 1 корхонаи коркарди пахта мавҷуд аст.

## Деҳаҳои ҷамоат

## Адабиёт
* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Ҳисор
*
Рений

**Рений** аз калимаи лотинии «Rhenus» гирифта шуда, маънояш «Рейн» аст. Бори нахуст аз тарафи олимони В. Ноддак, 
И. Таке ва О. Берг дар Олмон кашф карда шудааст. Металл дорои ранги хокистари сафедчатоб буда,ба қатори металлҳои  вазнин (зичиаш 21,03 г/см3) шомил аст. Душворгудоз  буда, дар ҳарорати 31900С гудохта мешавад. Дар табиат ба шакли пароканда во мехўрад.
Хўлаҳои рений бо волфрам, молибден, тантал ба ҳарорати аз ҳад зиёд тобоваранд ва барои сохтани қисмҳои асосии тайёра (самолёт)-ҳои суръаташон аз суръати садо баландтар, ракетаҳо ва риштасимҳои сурхшаванда ва термобуғҳо истифода мешаванд. Агар сатҳи металлро бо рений моланд, онро  аз зангзанӣ ва фарсудашавӣ ҳифз медорад. Катализаторҳое, ки аз суперхўлаҳои рений тайёр мекунанд, 20%-аш  барои коркарди маҳсулоти нафтӣ ва 60% барои турбинҳои реактивӣ (двигателҳо) истифода мешаванд. Рений дар ҳарорати баланд (10000С) устувории суперхўлаҳои никелро баланд месозад; аз он барои сохтани тигелҳо, қубурҳои электронӣ барои мошинаҳо, асбобҳои гармидиҳанда, масс-спектрографҳо истифода мебаранд.

## Адабиёт
Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев. – М. : Металлургия, 1993. – 288 с. 
## Инҷоро ҳам бингаред
* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Гӯристон

thumb|Гӯристон
thumb|Оромгоҳи Навобод, ш. Душанбе
**Гӯристон**, **қабристон** — ҷойи дафнкунии майитҳо.

Дафнкунии майитҳо ҳанӯз аз давраи палеолит (тақр. 50-40 ҳаз. сол муқаддам) оғоз ёфтааст. Дар он давра майитҳоро дар худи қароргоҳ мегӯрониданд. Қабристонҳо дар давраи мезолит пайдо шудаанд. Дахмаю новусҳоро барои дафни майитҳо дар Суғд, Истаравшан, Фарғона, Чоч ва Бохтар низ васеъ истифода мебурданд. Дар шаҳрҳои Суғд дахмаҳое ёфт шудаанд, ки дар онҳо майитҳоро муваққатан мегузоштаанд ва баъди аз гӯшт тоза шудани устухон онро ба хумҳо ё устадонҳо андохта дар новусҳои авлодӣ ё оилавӣ мениҳодаанд. Дар натиҷаи тадқиқоти археологӣ маълум шуд, ки дар давраи атиқа майитҳоро дар қабристонҳои авлодӣ, оилавӣ ва шаҳрӣ дафн мекардаанд. Дар шаҳрҳои Тахористон майитҳоро бе устадон ва дар деҳот бошад, дар устадонҳо ва хумҳо мегӯронидаанд. 

Баъди дар Осиёи Миёна ҷорӣ шудани дини ислом ду намуди гӯр — лаҳаддор ва шомӣ маъмул гардид. Аммо одати мақбараю сағонасозӣ боқӣ монд. 
Қабри шомӣ аз чуқурии росткунҷа иборат буд ва онро аксаран дар ҷойҳои заминаш санглохи барои қабрҳои лаҳаддор номувофиқ мекофтанд. Болои қабри шомиро бо тахтасанг ё чӯб мепӯшонанд.

Дар қабрҳои мусулмонӣ майитро бо тахтапушт, сар ба сӯйи шимол ва рӯ ба ғарб (қибла) дафн мекунанд. Одатан сари қабри майит санг, чӯб зарфҳои сафолӣ ва ғ. гузошта мешуд. Дар қабристон майитҳоро дар атрофи қабри саравлод мегӯронидагӣ шуданд. Пас аз барпо гардидани Ҳокимияти Советӣ дар ҳудуди имрӯзаи Тоҷикистон қабристонҳо аз тарафи ташкилотҳои дахлдор таъмиру обод гардонида мешуданд. Дар Ҳисори имрӯза шакли қабрҳои шомӣ ва лаҳаддор маъмул аст.

## Нигаред низ
* Мақбара
* Мазор

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Толстов С. П. По древним дельтам Окса и Яксарта. — М., 1962;
* Литвинский Б. А., Седов А. В. Теппаи шоҳ. — М., 1983.
* Литвинский Б. А., Седов А. В. Культы кушанской Бактрии. — М., 1984.

Гурӯҳ:Оромгоҳҳо
Гурӯҳ:Қабристонҳо
Деҳоти Навобод (н. Ҳисор)

**Ҷамоати деҳоти Навобод** — ҷамоат дар ноҳияи Ҳисор воқеъ аст, ки тобеи марказ аст.

Ҷамоати деҳоти Навобод соли 1930 ташкил шудааст. Аз маркази ноҳия 5 км дур воқеъ аст. Майдони умумии он 62,5 км кв буда, дар қисми марказии ноҳияи Ҳисор ҷой гирифтааст, 26112 нафар аҳолӣ дошта, 3432 хоҷагӣ ва 15 деҳаро дарбар мегирад.
Деҳаҳои Обигармӣ, Лолагӣ, Мавлонҷари Боло, Мавлонҷар, Ҳуҷум, Ҳамдилон (собиқ Давлатманқа), Ойбош, Файзбаш, Себистон (собиқ Киров), Чуқураки Боло, Шопур, Навобод, Ситора (собиқ Қизил юлдуз), Ғуриёт, Кӯҳон ба ҳудуди ҷамоат дохил мешаванд. Дар ҳудуди ҷамоат 7 мактаби миёна, 4 мактаби асосӣ мавҷуд буда, 260 нафар омӯзгор ба 5397 хонанда илм
меомӯзад. 4 дармонгоҳ, 3 бунгоҳи тиббӣ, 1 маркази фарҳангию фароғатӣ, 2 китобхона ба сокинон хидмат мерасонанд. Дар марзи ҷамоат кооперативи истеҳсолии
ба номи Ҳайдар Миров, 330 хоҷагии деҳқонии
инфиродӣ, ҶСШП «Рустбахш», ҶСШП «Файзбахш»,
ширкати сохтмонии «Сахиб», фермаи ширию молии
фирмаи «Сахӣ», корхонаи фаръии байниноҳиявии
обтаъминкунӣ, кооперативи «Биносоз», корхонаи
оббарории «Висол», корхонаи «Бинокор», заводи
хиштбарории Тоҷик-Сино Стар, филиали оҷонсии
«Амонатбонк», 2 нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, 2 нуқтаи
сӯзишвории гази моеъ, 2 осиёби обӣ, 15 нуқтаи савдо
амал мекунанд, инчунин як масҷиди ҷомеъ, 14 масҷиди
панҷвақтаи ба қайд гирифташуда ва 12 масҷиди
панҷвақтаи ба қайд гирифтанашуда фаъолият доранд.

## Деҳаҳои ҷамоат

## Адабиёт
* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

## Пайнавиштҳо


*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Ҳисор
Деҳоти Ориён

**Ҷамоати Ориён** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

Ҷамоати Ориён 4 июли соли 2013 ташкил шудааст, ки марказаш деҳаи Ҳалқарӯд буда, аз он то маркази ноҳияи Ҳисор ва истгоҳи роҳи оҳан 24 км масофа аст. Ба ҳудуди марзию маъмурии ҷамоат 7 деҳа — Мурутак, Чинор, Ҳалқарӯд (Ҷартеппа), Ҳафттеппа
(Ҷетиқир), Ҳоҷигирдоб, Шарафобод ва Гулистон (Ҷӯҷалӣ) дохил мешаванд. Аз тарафи ш. бо дарёи Кофарниҳон, ноҳияи Рӯдакӣ, аз тарафи ҷанубу ғарб бо Ӯзбекистон ва
шаҳри Турсунзода, аз тарафи ғарбу шимол бо ноҳияи Шаҳринав, аз
тарафи шимол бо деҳаи Латтабанди Ҷамоати Деҳқонобод
ҳамсарҳад мебошад. ҷамоат 7821 нафар аҳолӣ дорад,
дар ҳудудаш 7 мактаб, маркази фароғатию фарҳангӣ,
масҷиди ҷомеъ, 2 китобхона, якчанд масҷиди
панҷвақта, нуқтаҳои савдо, марказҳои тиббӣ ва дигар
ташкилоту муассисаҳо ҷойгиранд.

## Деҳаҳои ҷамоат

## Адабиёт
* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

## Пайнавиштҳо


*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Ҳисор
Рӯзи ҷаҳонии омор

**Рӯзи ҷаҳонии статистика** (ингл. *World Statistics Day*) — статистика барои нахустин бор дар 20 октябри соли 2010 дар тамоми ҷаҳон таҷлил карда шуд. Ба Комиссияи омори Созмони Милали Муттаҳид, ки дар рӯзи эълон кард. Дар соли 2010 103 кишвар ҷашн як омори рӯзи миллӣ, аз ҷумла 51 кишвари Африқо. Рӯзи ҷаҳонии омори мешавад, дар соли 2015 ҷашн гирифта мешавад.

'''Рӯзи ҷаҳонии статистика''' сайты 
## Манбаҳо

Гурӯҳ:Рӯзҳои ҷаҳонии СММ
Хачир

**Хачир** — ҳайвони кориест, ки аз дурага кардани аспҳои нар ва харҳои модаи боқувват таваллуд шудаанд ва барои аробакашӣ, шудгори замин, борбардорӣ ва дар дигар корҳо истифода бурда мешуд. Хачир ба оилаи ширхӯрон дохил мешавад.

## Донистаниҳо
Маҳаллае, ки ҳоло шаҳраки Шарора (шаҳрак)и Тоҷикистон ҷойгир аст, дар гузашта «Кӯли Мирӣ» ном доштааст. Дар ҷойе, ки  ҳоло биноҳои шаҳрак қомат афрохтаанд, Соли 1938 заводи хачирпарварӣ бунёд карда буданд.

## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Гурӯҳ:Ҳайвонот аз рӯи алифбо
Албанияи Қафқозӣ

right|250px
**Албанияи Қафқозӣ** () — Дар давраи қадим дар минтақаи Озарбойҷони ҳозира албанҳои қафқозӣ зиндагӣ мекарданд, ки аз рӯи ақидаи муҳаққиқон ба забонҳои лезгинӣ муошират мекарданд. Ҳамин тавр, дар асоси маълумоти забоншиносӣ, гуфтан мумкин аст, ки ба аҳолии муосири минтақа инҳо дохил мешаванд: лезгинҳо, ҳалқи Шаҳдаг ва  удинҳо (динашонро низ нигоҳ доштаанд). Аз рӯи маълумоти антропологӣ ба типи каспигии нажоди аврупоӣ дохил мешуданд . Ба ин тип озарбойҷониҳо дохил мешаванд.

Албаниҳо, аз рӯи ақидаи баъзе муҳаққиқон, пештар ба сатрапи Ҳахоманишии Мод тобеъ буданд, ва баъди сарнагун шудани давлати Ҳахоманишиҳо ба шоҳҳои Атропатена (дар Озарбойҷони Эрон) тобеъ гаштаанд. Дар аввали асри II то милод тамоми қисми шарқии Озарбойҷони ҳозира, ҷанубтар аз дарёи Кура то омехтани он бо Аракс, ки дар он қабилаҳои гуногуни албанӣ менишастанд, аз тарафи Арманистони Бузург истило карда шуд. Дар аввали асри IV иттифоқи қабилавии албанӣ ба вуҷуд омад, ки он дар охири асри II то милод  (аз рӯи маълумоти дигар дар миёнаи асри I)  шакли давлатро гирифтааст.

Дар минтақаи назди Каспӣ забони мидии миёна дар гуфтугузор буд, ки аз он забони толишии ҳозира баромадааст., лекин аз рӯи шоҳидии ҷуғрофишиносон ва таърихшиносони араби он давра, аз ҷумла Истаҳри, Ибн-Ҳавкал, Муққадасӣ ва дигарон, забони албанӣ дар асри X дар пойтахт, дар шаҳри Барда истифода мешуд. Ҳамон сарчашмаҳои араб, инчунин маълумот медиҳанд, ки дар он тарафи Барда ва Шамкур (Қаробоғи Кӯҳӣ) арманиҳо зиндагӣ мекарданд. Шоҳигарии Албан тобеи Сосониён ва дертар, соли 457 аз тарафи Сосониён барҳам дода шуд. Лекин, тадриҷан, албанҳо тавонистанд мустақилияти нисбиро ба даст оваранд. Дар асри VII шоҳигарии Албан аз тарафи арабҳо забт карда шуд . «Аҳолии дар соҳили чап воқеъ будаи шоҳигарии Албан, ки аз ҷиҳати нажодӣ гуногунрангӣ дошт, дар ин вақт  бештар ба забони форсӣ мегузарад. Хусусан ин ҳолат дар шаҳрҳои Арон ва Шервон дида мешавад, ки дар асрҳои IX—X чунин ном гирифтаанд (ду ноҳияи асосӣ дар минтақаи Озарбойҷон). Аҳолии рустоӣ бошад, аз рӯи мушоҳида, аксаран, муддати дароз то кунун забонҳои куҳани худро ҳифз кардаанд, ки бо забонҳои имрӯзаи Доғистон, пеш аз ҳама забони лезгинӣ, хешовандӣ доранд».

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Таърихи сиёсии Озарбойҷон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи таърихии Озарбойҷон
Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ
Сафавиён

**Сафавиён** (‎, Dudmân-e Safaviyân, ) — сулолаи шоҳони эронӣ, ҳокимони давлати Сафавӣ, ки дар сарзаминҳои Эрони ҳозира, Озарбойҷон, Афғонистони Ғарбӣ ва Покистон ҷойгиранд.

Онҳо аз ибтидои асри 14 дар шимоли Эрон вилояти Ардабил ва дар солҳои 1501-1722 ва 1729-1736 дар тамоми сарзамини Эрон ҳукмронӣ мекарданд.

## Шоҳони давлати Сафавиён
*Исмоили I
*Таҳмосби I
*Исмоили II
*Муҳаммад Худобанда
*Аббоси I
*Сафии I
*Аббоси II
*Сулаймони I
*Султон Ҳусайн
*Таҳмосби II
*Аббоси III

## Нигаред низ
*Давлати Сафавиён
* Саффориён
* Ҳокимони Эрон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сулолаҳои мусалмон
Гурӯҳ:Сулолаҳои шоҳони Эрон
Гурӯҳ:Таърихи Эрон
Давлати Шервоншоҳон

right|250px
**Давлати Шервоншоҳон** () — Баъд аз заиф гаштани таъсири хилофати Араб дар Қафқози Ҷанубӣ дар асрҳои IX—X тағйироти сиёсии наве оғоз ёфт. Давлати Шервоншоҳон соли 861 аз хилофат ба ҳайси як давлати мустақил ҷудо шуд, дар ибтидои соли 1500 аз ҷониби Шоҳ Исмоили I ба давлати Сафавиён тобеъ буд, давлати Шервоншоҳон дар соли 1538 аз ҷониби Шоҳ Тахмаспи I барҳам дода шуд, пас аз он ки исёни Ширваншоҳ Шоҳрухро пахш кард. Дар замонҳои гуногун, қудрати Ширваншоҳон то Арран ва Дербенти ҳамсоя низ паҳн шудааст. Ва дар аҳди Ширвоншоҳ Иброҳими I (1382—1417) Шервон ба давлати қавӣ ва мустақил табдил ёфт..

Пойтахт — шаҳри Шамохӣ, аз охири асри XII — Боку.

Дар минтақаи Озарбойҷони ҳозира дертар давлати Шаддодиён (Аморати Ганҷа) барпо шуда буд, ки он қисман ба аморатҳои сулолаҳои исломии эронии Солориён ва Раводиён дохил мешуданд.
Дар асри VIII қисми асосии аҳолии шоҳигарии Албанияи Қафқозӣ аз тарафи Хилофат ба дини ислом гардонида шуд. Ворид шудани туркон ба шарқи Қафқози ҷанубӣ ба туркшавии қисми калони аҳолии таҳҷойи оварда расонд, ва дар асрҳои XI—XIII шаклгирии миллатҳои туркзабони озарбойҷониҳоро оғоз бахшид. Дар равиши этногенези озарбойҷониҳо миллатҳои эронӣ ва инчунин, албанҳои қафқозӣ ва дигар миллатҳои қафқозизабон иштирок кардаанд. Шаклгирии миллати озарбойҷонӣ асосан дар охири асри XV ба охир расидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи сиёсии Озарбойҷон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи таърихии Озарбойҷон
Гурӯҳ:Озарбойчон дар асрхои миёна
Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ
Гурӯҳ:Кишварҳои форсизабон
Ҳалвогар

**Ҳалвогар** — шахси таҳиякунандаи ҳалворо миёни мардум ҳалвопаз, ҳалвогар ва дар баъзе ҷойҳо ширинипаз ва қандалотчӣ низ меноманд.

Ҳалвои суннатиро бо тарзи дастӣ тайёр мекунанд. Устоҳои ҳалвогар ин ҳунари анъанавиро бештар дар доираи хонавода ва хешу табор аз насл ба насл интиқол медоданд. Ҳунарманде, ки тарзи таҳия кардани ҳалвои махсусро медонист, маъмулан сирри онро ба шахсони бегона намегуфт ва ба фарзандаш ё дигар наздиконаш савганд дода, сипас меомӯзонид. Онҳоро таъкид мекард, ки сирри таҳияи ҳалворо низ ба дигарон фош насозанд. Ҳатто мардумро бовар мекунониданд, ки ин намуди ҳалворо фақат дар мавзеҳои муайян тайёр кардан мумкин аст, то ки дигарон дар ҷойҳои дигар беҳуда кӯшиш накунанду ин гуна ҳалворо напазанд. Масалан, ривояте ҳаст, ки ҳалвои «оби набот»-ро танҳо дар шаҳри Бухоро пухтан мумкин аст ва мардуми авом ба ин афсона бовар мекарданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. — Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. — Душанбе: Пайванд, 2001;
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. — М: Советская Энциклопедия, 1969;
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015.
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). — Душанбе: Амри илм, 2001.

Гурӯҳ:Пешаҳо
Гурӯҳ:Қаннодӣ
Гурӯҳ:Пухтупаз
Ҳалвобарон

**Ҳалвобарон**   —  маросимест, ки дар арафаи идҳо ба хонаи арӯсшавада шираворӣ мефиристанд.  Инчунин, тибқи боварҳо, дар тӯйҳо  ба арӯсу домод ҳалво мечашонанд, то ки зиндагияшон ширин шавад. Дар ин бора ҳикмати халқие вуҷуд дорад, ки мегӯянд; «Ширинӣ аломати хушбахтист»  ва ин гуна боварҳо дар байни мардум хеле роиҷ аст.
Дар ҷашни арӯсии тоҷикон бисёр шугунҳои амалӣ бевосита иҷро карда мешаванд. Масалан, арӯсу домод ба хонаи худашон, ки бори аввал даромаданд, дар зери чодар ба онҳо оина нишон дода аз шириниҳо ба мисли мавиз, қанд, ҳалвои аз тути хушк тайёршуда мечашонанд, ё ба навхонадорон оби ширин медиҳанд.

## Адабиёт
* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. – Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001; 
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969; 
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015. 
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). – Душанбе: Амри илм, 2001.
## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаннодӣ
Ҳалвои тар

**Ҳалвои тар**  — яке аз ҳалвоҳои маъмул ва густардаи тоҷикист, дар водиҳои Ҳисору Рашт то ба имрӯз роиҷ аст.

Дар минтақаҳои мухталифи ҷумҳурӣ пухтани ҳалво тарзу усулҳои ба худ хос дорад.   Онро аз орди гандум, равғани зард ё дунба ва шакар мепазанд. Усули таҳияи он чунин мебошад: орди гандуми бехтаро то хурмоиранг шуданаш дар равған таф медиҳанд. Шарбати қандро алоҳида тайёр мекунанду ба болои орди бирён рехта, якзайл меомезанд. Пас аз 5-7 дақиқа ҳалвои тарро аз болои оташ гирифта, боз  як бори дигар хуб меомезанд. Онро дар гармиаш ба табақчаҳои чуқур кашида, баъди хунук шуданаш ба шакли мураббаъ ё ромбчаҳои дар вазни 20-30 граммӣ мебуранд. Ба рӯи ҳалвои тар барои хушхӯр шуданаш мағзи кӯфтаи писта, чормағз ё бодомро мепошанд. Мағзро ба ҳалвои тар баъзан пеш аз тайёр шуданаш меандозанд. 
Ҳалвои тари асалӣ ва ҳалвои тари шиннигӣ низ тақрибан бо ҳамин тарз пухта мешавад..

## Адабиёт
* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. – Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001; 
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969; 
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015. 
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). – Душанбе: Амри илм, 2001.
## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Қаннодӣ
Ҳалвои лавз

**Ҳалвои лавз** — як навъ ҳалвои суннатии тоҷикӣ буда, аз номаш маълум аст, ки он бо лавз (бодом) пухта мешавад. Онро дар байни мардум лавзина низ меноманд. Дар луғатномаҳои «Бурҳони қотеъ» ва «Ғиё-ул-луғот» омадааст: «лавзина ҳалвоест, ки дар он мағзи бодом андохта бошанд». Номи ин ҳалворо дар фарҳангҳои арабӣ дар шакли «лавзинаҷ» низ дучор шудан мумкин аст, ки бегумон аз забони форсӣ гузаштааст. Он дар хушмазагӣ хеле маъруф аст, дар ин маврид мақоли халқие низ ҳаст, ки нисбат ба амали кӯтоҳандешона мегӯянд: «лавзина ба гов додан» Яъне ҳалвои беҳтарину хушмазаро нашинохта, ба гов додани кас аз кӯтоҳандешию бетаҷрибагии шахс дарак медиҳад.
Ҳалвои лавзро чунин тайёр мекунанд: аз шакару ҷавҳари лимӯ қиём пухта, ба он орд ва мағзи кӯфтаи бодом, писта ё донаки зардолуро андохта, хуб меомезанд. Сипас ба рӯи миз ё лаълӣ равған молида ба рӯяшон мағзи кӯфтаи бодомро мепошанду қиёми пухтаро ба болои он мерезанд. Баъди хунук шуданаш онро порча-порча бурида хушк мекунанд. Ба ҳалвои лавз инчунин оби мева ё дигар моеъи хушрангкунанда низ меандозанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. — Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. — Душанбе: Пайванд, 2001;
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. — М: Советская Энциклопедия, 1969;
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015.
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). — Душанбе: Амри илм, 2001.

Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Қаннодӣ
Ҳалвоӣ

**Ҳалвоӣ** – одати суннатии халқии тоҷик. 
Дар замонҳои пеш дар байни мардуми тоҷик “ҳалвоӣ” ном одате  вуҷуд дошт, ки падару модари кӯдак пеш аз ба мактаб бурдани фарзанди худ ба мактабдор зиёфат медоданд. Баъдан мактабдор барои шурӯи таҳсил фотиҳа медод. Дар мадрасаҳои Бухоро пеш аз оғози соли нави таҳсил ё фанни наве шарикдарсон маблағ ҷамъ намуда, ширинӣ (ҳалво), нону мева ва ғайра харида, ба ҳурмати мударрис инъоме меоростанд, ки онро “ифтитоҳона” меномиданд. Инчунин ба як қисми маблағ ба мударрис ҳадияе  (ҷома, миёнбанд ва ғайра) пешкаш менамуданд. Ҳалвоӣ ва дигар инъом, ки мактабдорону мударрисон ба нафъи худ карда буданд, баъди Инқилоби Октябр барҳам хӯрдаанд..

## Адабиёт
* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. – Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001; 
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969; 
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015. 
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). – Душанбе: Амри илм, 2001.
## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Маросими суннатӣ
Гурӯҳ:Қаннодӣ
Ҳавлоқайла

**Ҳавлоқайла** - таоме аст, ки аз гӯшту пораҳои хамир тайёр мекунанд.

## Адабиёт
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001;  
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969;  
*  
## Пайнавиштҳо



Гурӯҳ:Xӯрок
Ҳалвои тар аз шарбати тарбуз

**Ҳалвои тар аз шарбати тарбуз** - як навъ ҳалвои суннатии тоҷикӣ. Тарзи тайёр кардани он Дилаи тарбузро аз донаҳояш тоза карда, хурд-хурд бурида ба дег андохта, то ғафс шуданаш меҷӯшонанд,  ки ранги он қаҳвагӣ ва таъмаш ширин мегардад. Ордро таф дода ба рӯи шарбати тарбуз мерезанд ва то 3-5 дақиқа меҷӯшонанд. Ҳалвои тарро ба табақчаҳо кашида, ба рӯяш мағзи бодом, писта ё чормағз мепошанд.

## Адабиёт
Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. – Душанбе: Озар, 2004.
Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001; 
Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969; 
Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015. 
 
## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Қаннодӣ