Зилзилабардории бино ва иншоот

**Зилзилабардории бино ва иншоот** — қоби­лия­ти нигоҳ доштани ҳолати осебнопазирии иншоот аз таъсири зилзилаи ҳисобӣ, ки дар лоиҳа пешбинӣ шудааст. Зилзилабардори фурӯ нарафтан ё вайрон нашудани иншоот ё ҷузвҳои он­ро, ки боиси ҳалокат ва ҷароҳатбардории одамон мешавад, идомаи истифодабарии иншоотро пас аз барқарор ё таъмир ифода мекунад.

## Минтақабандӣ
thumb|Рузи охирони Помпеи, тавсири Карл Брюллов.|293x293пксТибқи харитаи минтақабандии умумизилзилавӣ, ки ҳамчун санади расмӣ қабул шудааст, ҳудуди Тоҷикистон ба минтақаҳои хатари зилзиладошта бо фоизҳо нисбат ба масоҳати умумӣ тақсим карда шудааст: 7 балла – 6%; 8 бал­ла – 49%; 9 балла – 45%. Тақрибан теъдоди аҳолӣ бо фоиз­ҳо нисбат ба теъдоди умумӣ дар ин минтақаҳо чунин аст: дар минтақаҳои ҳафтбалла – 18%; ҳаштбалла – 32%; нуҳ­балла – 50%. Аз ин нишондодҳо бармеояд, ки нисфи аҳо­лии Тоҷикистон дар минтақаи 9-балла сукунат дорад. Зилзилабардории талаботӣ (зарурӣ) бо зилзиланокии ҳисобӣ алоқаманд буда, вобаста ба зилзиланокии майдони сохтмон (нигар Сохтмони зилзилабардор) ва нишонаи масъулияти бино ё иншоот муқаррар карда мешавад. Зил­зиланокии ҳисобӣ – зилзиланокие мебошад, ки бо балл аз рӯи ҷадвали MSK-64 ифода ёфта, барои ҳисоби бино ва иншоот қабул карда мешавад. Масалан, барои ш. Душанбе зилзиланокӣ аз рӯи ҷадвали MSK-64 ва харитаи минта­қа­бандии зилзилавӣ 9 баллро ташкил медиҳад. Зарурати ба эътибор гирифтани таъсироти сейсмикӣ дар давоми лои­ҳа­кашии бино ва иншооти сатҳи масъулияташон паст (би­ноҳои муваққатӣ, анборҳо, корхонаҳои хурди якошёна, иншоотҳои муҳандисӣ ва ғ.), ки вайроншавии онҳо ба ҳа­локати одамон, шикасти дастгоҳҳои гарон­баҳо ва қатъ гар­дидани раванди бефосилаи истеҳсолот вобаста нест, аз та­рафи фармоишгар муқаррар карда мешавад. Яъне, агар чу­нин объектро дар ш. Душанбе ба нақша гиранд, фармоиш­гар метавонад аз лоиҳакаш талаб намояд, ки он ба за­мин­ҷунбии 8 ё 7-балла ҳисоб карда шавад. Ин барои сарфа кар­дани маблағ баҳри бунёди иншоот имкон меди­ҳад. Дар ҳолати ба нақша гирифтани иншооти масъулияташ баланд минтақабандии микрозил­зилавӣ анҷом дода мешавад, ки ин имкон медиҳад масъа­лаҳои геологияи муҳандисии май­дони сохтмон хуб омӯхта, зилзиланокии ҳисобии он да­қиқ карда шавад. 
## Тақсимбандӣ
Барои баланд бардоштани сатҳи Зилзилабардори он бо дарзҳои зид­ди­зилзилавӣ дар ҳолатҳои зерин ба қисмҳои алоҳида ҷу­до карда мешавад: 1) агар нақшаи тарҳи бино ё иншоот шак­ли мураккаб дошта бошад; 2) агар баландиҳои қисм­ҳои ҳамҳудуди бино ё иншоот аз ҳамдигар 5 м боло ва аз он зиёд фарқ дошта, ё сахтии сохторӣ (конструктивӣ), ё массаи онҳо гуногун бошанд. Қисмҳои бо дарзҳои зидди­зил­зилавӣ ҷудошуда дар вақти заминҷунбӣ новобас­та ба якдигар ҷунбида (ҳаракат намуда), ба ҳамдигар таъсир намерасонанд. 
Принсипҳои асосии таъмини зилзилабардорӣ, ки дар асоси таҳлили осеб дидани бино ва иншоот аз таъсири за­минҷунбӣ муайян карда мешаванд, чунинанд: 1) истифодаи шакли одии тарҳи бино, ки унсурҳои сохти он ба таври симметрӣ ҷобаҷо карда шудаанд; 2) кам намудани не­ру­ҳои зилзилавӣ тавассути паст кардани вазни хосси унсур­ҳои сохти бино ва зиёд намудани чандирии унсур­ҳои бор­бардор; 3) таъмин намудани қобилияти борбардо­рӣ аз ҳисоби роҳ додан ба пайдошавии шаклтағйирдиҳи (дефор­матсия)-и пластикӣ дар нуқтаҳои алоҳида ва пайвандҳои унсурҳои сохтор; 4) таъмини кори якҷояи унсурҳои сохтори бино ё иншоот аз таъсири зилзилавӣ ҳамчун як во­ҳи­ди фазоӣ.
Ҳар гуна бино ва иншооте, ки дар мавзеи сейсмикӣ сохта мешавад, аз таъсири якҷояи вазни хосси сохтор, вазни барфи борида, бори муваққатии дуру дароз таъсиркунанда, бори кӯтоҳмуддат таъсиркунанда ва таъсироти сейс­ми­кӣ ҳисоб карда мешаванд. Масъалаи Зилзилабардори умуман бо истифода аз нақшаи ҳисобӣ ва амсила (модел)-и математикии онҳо аз таъсири яквақтаи неруҳои дар боло зикр­шу­да ҳал карда шуда, аз рӯи натиҷа неруҳои дохилӣ дар ун­сурҳои сохтор муайян карда мешаванд. Неруҳои дохилии пайдошуда имкон медиҳанд, ки ченакҳои арзии ун­сурҳои бино ё иншооти пешакӣ қабулшуда санҷида, лои­ҳаи би­но ё иншоот таҳия карда шавад.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зилзилашиносӣ