Герпеси оддӣ

**Табхоли оддӣ ё вируси герпеси оддии 1** ва **2** (**HSV-1** ва **HSV-2**) ду узви оилаи Herpesviridae-и инсон мебошанд — маҷмӯи вирусҳое, ки дар аксари одамон сироятҳои вирусӣ ба вуҷуд меоранд. Ҳам HSV-1 ва ҳам HSV-2 хеле маъмул ва гузаранда мебошанд. Онҳо метавонанд ҳангоми ҷудошавии вирус аз ҷониби шахси сироятёфта паҳн шаванд.

То соли 2016, тақрибан 67%-и аҳолии ҷаҳон дар синни то 50-солагӣ дорои HSV-1 буданд. Азбаски он метавонад тавассути ҳама гуна тамоси маҳрам гузарад, он яке аз маъмултарин бемориҳои гузарандаи ҷинсӣ ба ҳисоб меравад.

## Нишонаҳо
Бисёре аз шахсони сироятёфта ҳеҷ гоҳ нишонаҳои бемориро нишон намедиҳанд. Нишонаҳо ҳангоми пайдо шудан метавонанд обилаҳои обдор дар пӯсти ҳама гуна қисми бадан ё дар пардаҳои луобӣ-и даҳон, лабҳо, бинӣ, узвҳои ҷинсӣ ё чашмҳо (кератити герпеси оддӣ) бошанд. Захмҳо бо пайдо шудани қадбаста (коагулятсия) шифо меёбанд, ки ин хоси бемории герпетикӣ аст. Ҳамчун вирусҳои нейротропӣ, HSV-1 ва -2 дар бадан бо пинҳон шудан аз системаи масуният дар ҷисми ҳуҷайраҳои нейронҳо, махсусан дар ганглияҳои ҳассос, боқӣ мемонанд. Пас аз сирояти аввалия, баъзе одамон давраҳои такроршавии вирусро аз сар мегузаронанд. Ҳангоми хурӯҷи беморӣ, вирус дар ҳуҷайраи асаб фаъол шуда, тавассути аксон ба пӯст интиқол меёбад, ки дар он ҷо афзоиш ва ҷудошавии вирус ба амал омада, метавонад захмҳои нав ба вуҷуд орад.

= Гузариш =

HSV-1 ва HSV-2 тавассути тамос бо шахси сироятёфта, ки вирусаш дар ҳолати фаъолшавӣ аст, мегузаранд. HSV-1 ва HSV-2 давра ба давра ҷудо мешаванд, ки аксар вақт бе нишона (асимптомӣ) сурат мегирад.

Аксари гузариши ҷинсии HSV-2 ҳангоми давраҳои «ҷудошавии асимптомӣ» ба амал меояд. Фаъолшавии асимптомӣ маънои онро дорад, ки вирус нишонаҳои ноаён ё ночизеро ба вуҷуд меорад, ки ҳамчун сирояти фаъоли герпес шинохта намешаванд, бинобар ин гирифтор шудан ба вирус ҳатто дар сурати набудани обилаҳои фаъол низ имконпазир аст.

Барои HSV-2, ҷудошавии субклиникӣ метавонад сабаби асосии гузариш бошад. Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки истифодаи рифола (презерватив) хатари сироятёбиро хеле кам мекунад. HSV-1 аксар вақт дар давраи кӯдакӣ тавассути даҳон гузаронида мешавад. Он инчунин метавонад тавассути роҳи ҷинсӣ, аз ҷумла тавассути оби даҳон ҳангоми бӯса ва ҷинси даҳонӣ гузарад.

Ҳарду вирус инчунин метавонанд ҳангоми таваллуди табиӣ аз модар ба кӯдак гузаранд. Бо вуҷуди ин, хатари гузариш ҳадди аққал аст, агар модар ҳангоми таваллуд нишонаҳо ё обилаҳои кушода надошта бошад.

Вируси герпеси оддӣ (HSV) берун аз бадани инсон хеле ноустувор аст. Гузариш тавассути ашёҳои беҷон, аз қабили дастмол ё нишастгоҳи ҳоҷатхона, одатан ғайриимкон ҳисобида мешавад. Сирояти ҷинсии HSV-2 хатари гирифтор шудан ба ВИЧ-ро зиёд мекунад.
## Вирусология
HSV барои бисёр тадқиқотҳо дар биологияи молекулавӣ ҳамчун вируси модел хидмат кардааст. Масалан, яке аз аввалин промоторҳои функсионалӣ дар эукариотҳо дар HSV (генҳои тимидинкиназа) кашф шуда буд ва сафедаи вирион VP16 яке аз фаъолкунандаҳои транскриптсионии бештар омӯхташуда мебошад.

### Сохтори вирус

Ҳамаи вирусҳои герпеси ҳайвонот дорои баъзе хосиятҳои муштарак мебошанд. Сохтори вирусҳои герпес аз геноми нисбатан калони хаттии КДН-и дуриштагӣ иборат аст, ки дар дохили қафаси сафедаи икосаэдрие, ки капсид номида мешавад, ҷойгир шудааст. Капсид дар навбати худ бо қабати дуқабатаи липидӣ, ки лифофа ном дорад, иҳота шудааст. Лифофа бо капсид тавассути тегумент пайваст мешавад. Ин зарраи пурра ҳамчун вирион маълум аст. HSV-1 ва HSV-2 ҳар кадоме дар геномҳои худ ҳадди аққал 74 ген доранд, ҳарчанд тахмин меравад, ки шумораи генҳои рамзгузорикунандаи сафедаҳо метавонад то 84 бошад. Ин генҳо сафедаҳои гуногунро рамзгузорӣ мекунанд, ки дар ташаккули капсид, тегумент ва лифофаи вирус, инчунин дар назорати репликатсия ва сирояткунандагии вирус иштирок мекунанд.

Геномҳои HSV-1 ва HSV-2 мураккабанд ва аз ду минтақаи беҳамто иборатанд: минтақаи беҳамтои дароз (UL) ва минтақаи беҳамтои кӯтоҳ (US). Аз 74 генҳои маълум, минтақаи UL дорои 56 ген ва US дорои 12 ген мебошад. Транскриптсияи генҳои HSV тавассути КДН-полимераза II-и соҳибхонаи сироятшуда сурат мегирад. Генҳои барвақтии фаврӣ (Immediate early genes), ки сафедаҳоро (масалан, ICP22) рамзгузорӣ карда, ифодаи генҳои барвақтӣ ва дершудаи вирусро танзим мекунанд, аввалин шуда пас аз сироят ифода меёбанд. Пас аз он ифодаи генҳои барвақтӣ (early genes) оғоз мешавад, то синтези ферментҳое, ки дар репликатсияи КДН ва истеҳсоли баъзе гликопротеинҳои лифофа иштирок мекунанд, имконпазир гардад. Ифодаи генҳои дершуда (late genes) дар охир ба амал меояд; ин гурӯҳи генҳо асосан сафедаҳоеро рамзгузорӣ мекунанд, ки зарраи вирионро ташкил медиҳанд.

Панҷ сафеда аз (UL) капсиди вирусро ташкил медиҳанд - UL6, UL18, UL35, UL38 ва сафедаи асосии капсид UL19.
## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Вирусҳо
Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ