open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Музди миёна

**Музди миёна** — аз рӯи ширкат, муассиса — нишондиҳандаи иқтисодие, ки ҳаҷми музди меҳнати ҳисобшудаи ҳар як коркуни корхона ё ташкилотро тавсиф мекунад; бо роҳи тақсим кардани маблағи умумии музди меҳнати ҳисобшуда ба шумораи миёнаи коркунон муайян карда мешавад.

Усули кунунии ҳисоб кардани маоши миёна ба кишварҳои собиқи ИДМ аз замони шӯравӣ мерос мондааст ва манзараи воқеиро инъикос намекунад. Дар кишварҳои Аврупо методологияи дигари ҳисоб кардани даромади миёна вуҷуд дорад, ки ба муайян кардани музди миёнаи меҳнат асос ёфтааст. 

Ҳангоми ҳисоб кардани музди миёнаи миёна, миёнарав бозорро ба ду баробар тақсим мекунад, ки нисфи коргарон аз ин дараҷа зиёд ва қисми дигар камтар маош мегиранд. Иқтисоддонҳо ҳисобкунии миёнаравии маоши миёнаро воқеитар меноманд.

Ҳисоб кардани музди миёнаи меҳнат барои пардохти рухсатии ҳарсола, рухсатии иловагӣ вобаста ба таҳсил, рухсатии эҷодӣ, рухсатии иловагии кормандони соҳиби фарзанд ё пардохти ҷуброни рухсатии истифоданашуда дар асоси пардохт барои 12 моҳи тақвимии охири кори пеш аз моҳи додани рухсатӣ ё пардохти ҷуброни рухсатии истифоданашуда амалӣ карда мешавад. Ба ҳисоб рӯзҳои ид дар бар намегирад.

Барои корманде, ки дар корхона, муассиса, ташкилот камтар аз як сол кор кардааст, музди миёнаи кор аз рӯи пардохт барои вақти кори воқеи, яъне аз рӯзи якуми моҳи баъди ба кор қабул шудан то рӯзи якуми моҳе, ки дар он рухсатӣ дода шудааст ё ҷуброни рухсати меҳнатии истифоданашуда дода мешавад.

Дар ҳамаи ҳолатҳои дигар нигоҳ доштани музди миёнаи кор ва музди миёнаи моҳона аз рeи пардохтҳои 2 моҳи тақвимии охирини кори пеш аз ҳодисае, ки пардохти дахлдор ба он вобаста аст, ҳисоб карда мешавад. Барои коркуноне, ки дар корхона, муассиса, ташкилот камтар аз ду моҳи тақвимӣ кор кардаанд, музди миёнаи меҳнат аз рӯи додани ҳаққи вақти ҳақиқии кор ҳисоб карда мешавад.

Ҳангоми ҳисоб кардани музди миёнаи меҳнат барои пардохти рухсатӣ ба музди ҳақиқӣ пардохтҳо барои вақте, ки дар давоми он корманд музди миёнаи меҳнатро нигоҳ медорад (дар давраи рухсатии солонаи гузашта, иҷрои вазифаҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ, сафари хизматӣ ва ғайра) ва кӯмакпулиҳо вобаста ба қобилияти муваққатии корношоямиро дар бар мегирад.

## Дар Тоҷикистон
Яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тадриҷан зиёд намудани андозаи ҳадди ақалл ва музди миёнаи меҳнати кормандон дар соҳаҳои гуногун мебошад. Агар соли 2000 музди миёнаи меҳнат 16 сомониро ташкил медод, пас соли 2022 он ба 1730 сомонӣ расонида шуд.

## Ҳамчунин нигаред
* Музди меҳнат
* Музди иловагӣ
* Ҳадди ақали музди меҳнат
* Бонус

## Пайвандҳо

* заробітна плата Музди миёна // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / ред. колонна: Ю. С. Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . - К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М.П.Бажан, 2002. - Ҷ. 4: Н — С — 720 саҳ. -
Заркак

**Заркак**, **момоқаймоқ**, **чилғӯза**, **қаймоқинак** () — рустании дусола, 8–65 см қад мекашад. 

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш сершох. Баргҳои рӯизаминиаш пармонанд, баргҳои пояаш майдаи байзашакл. Гулаш зард, норанҷии равшан. Ғилофакаш рост ё камончашакли ғафс, дарозаркак Май – июн гул карда, июн – август тухм мебандад. Заркак дар Эрон, Афғонистон, Осиёи Марказӣ паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон дар воҳаи рӯди Сир, қаторкӯҳҳои Туркистон, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз ва ноҳияҳои ҷанубу шарқӣ (дар баландии 800–2500 м аз с. б.) мерӯяд.

## Корбурди пизишкӣ
Заркак гиёҳи доруист. Дар баъзе деҳаҳои водии Зарафшон табибони мардумӣ кӯфтаи дони бирёнкардаи онро чун давои нерубахш ба занҳои зача (навзоида) медиҳанд. Равғани заркак низ давобахш аст. Ҷӯшобаи гулу барги заркак барои касе, ки нав аз беморӣ хестааст, муфид мебошад. Истеъмоли аз меъёр зиёди заркак боиси қай ва хоболудӣ мегардад. Тухми заркак исҳол меорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ковалева Н. Г. Лечение растениями. М., 1972; 
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М., 1974; 
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976; 
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.
Заркаҳак

**Заркаҳак**, **гули зарпоша**, **чойгиёҳ**, **чойкаҳаки сурх**, **чойкӯҳак** () — рустаниест бисёрсола.
 
## Тавсифот
Пояаш сершох (20–70 см қад мекашад), бӯрранг ё сурхтоб, қисми болоиаш ғурриҳои озахмонанд дорад. Баргаш нештаршакли хордор (дарозиаш 1–2 см, бараш 0,1–0,5). Хӯшагулаш ҷорӯбшакл. Гулаш зард (моҳҳои май – июл мешукуфад), тухмаш махрутшакли дорчинӣ (моҳҳои август – сентябр пухта мерасад). Заркаҳак дар Афғонистон, Эрон, Сурия, Туркия, Арманистон, Озарбойҷон, Гурҷистон, Руссия (Олтой), Қазоқистон, Туркманистон, Ӯзбекистон, Покистон, Хитой мавҷуд аст. Дар Тоҷикистон (ғайр аз Помири Шарқӣ) дар мавзеъҳои арчазор, пистазор, бешазори гармсер ва паҳнбарг, нишебиҳои санглох ва регзор мерӯяд. Дар таркиби заркаҳак 9–11,5% флавоноидҳо, 0,10–0,15 мг% витамини С, 4–7 мг% каротин, 4–5 % антосианҳо, 0,20–0,29% равғани эфир, 7–9% қанд, сапонинҳо, инчунин алкалоидҳо, гиперин, моддаҳои даббоғӣ ва катехинҳо мавҷуд аст. Заркаҳак гиёҳи доруист. Поя, барг ва гули онро дар давраи гулшукуфт ҷамъоварӣ мекунанд. Табибони мардумӣ заркаҳак-ро барои муолиҷаи бемориҳои ҷигар, дил, меъда, рӯда, масона ва сурфа истифода мебаранд, аз баргу пояи он ва равғани гов марҳам тайёр карда, ба ҷойҳои латхӯрда, захм, ҳафтпӯст, думмал, варами ғадуди пистон мебанданд. Нақеи гули заркаҳак барои зардпарвин нафъ дорад. Баргу пояи хушки онро чой карда менӯшанд. Заркаҳак рустании рангдеҳ ва равғандор (равғани эфир) аст. Аз он рангҳои зард, сурх ва гулобӣ мегиранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ковалева Н. Г. Лечение растениями. М., 1972; 
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.
Ғайридавлатигардонии моликият

**Ғайридавлатигардонӣ** — додани моликияти (воситаҳои истеҳсолот ва ғайра) корхонаи давлатӣ ба моликият, ихтиёрдорӣ ва истифодаи коллективи меҳнатии корхонаи ғайридавлатӣ бо нигоҳ доштани мустақилияти ин молу мулк аз ҷамъият ва давлат.

**Ғайридавлатӣ гардондани иқтисодиёт** — аз давлат маҳрум кардани вазифаҳои бевоситаи хоҷагидорӣ, яъне ваколатҳои дахлдор ба корхонаҳо дода мешаванд. Ин тавассути либерализатсияи фаъолияти иқтисодӣ ва хусусигардонии моликият ба даст меояд  .

**Ғайридавлатигардонӣ** — раванди тадриҷан аз тарафи давлат аз байн рафтани аломатҳои давлатдорӣ мебошад.

## Ҳамчунин нигаред

* Ғайридавлатигардонӣ
* Азнав хусусигардонӣ
* Хусусигардонӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Назарияи иқтисод
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Ғайридавлатигардонӣ

* **Ғайридавлатигардонӣ** — дар ҳуқуқи байналмилалӣ — маҳрум шудан аз шаҳрвандӣ дар натиҷаи сиёсати давлатӣ. Таърих мисолҳои истифодаи чунин чораро ҳамчун ҷазо барои ҷиноятҳои муайян ё ҳамчун як қисми сиёсати давлатӣ нисбати гурӯҳҳои муайяни этникӣ ё иҷтимоӣ (маҳрум кардани яҳудиён аз шаҳрвандӣ дар Олмони фашистӣ) дорад. Дар ҳуқуқи байналмилалӣҒайридавлатигардонӣ тадбири ғайриқобили қабул дониста шуда, онро як ќатор санадҳои байналмилалӣ манъ кардааст  .
* **Ғайридавлатигардонӣ**— сиёсати мақсаднок, ки мақсад аз он маҷбур кардани халқҳои тобеъ нисбати даст кашидан аз хусусиятҳои миллии худ мебошад.
* **Ғайридавлатигардонӣ (иқтисод)** — додани моликияти давлатие, ки дар натиҷаи милликунонӣ ё худи давлат ба моликияти хусусӣ, коллективӣ, чамъиятӣ ё муассисаи динӣ ба вуҷуд оварда шудааст.

## Сарчашмаҳо

* Потебня Олександр. Забон. Миллат. Ғайридавлатигардонӣ Мақолаҳо ва порчаҳо / Оранжировка ва мақолаи муқаддимавии Юрий Шевелев. - Ню Йорк: Академияи озоди илмҳои Украина дар ИМА, 1992. — 155 с. - ISBN 0-916381-08-0
* *Л.Нагорна* . Ғайридавлатигардонӣ // Энсиклопедияи сиёсй. Муҳаррир: Ю. Левенетс (раис), Ю. Шаповал (чонишини раис) ва дигарон. - Киев: Нашриёти парламентӣ, 2011.— с.197 ISBN 978-966-611-818-2 .

## Пайвандҳо

* Ғайридавлатигардонӣ   // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрир. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 1998. - ҷилди. 2: Д — Я. — 744 саҳ. - .

Гурӯҳ:Назарияи иқтисод
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Музди иловагӣ

**Музди иловагӣ** — музддиҳӣ барои кори зиёда аз меъёрҳои муқарраршуда, барои муваффақиятҳои меҳнатӣ ва ихтироъкорӣ, барои шароити махсуси меҳнат. Ба он пардохтҳои иловагӣ, ёрдампулӣ, пардохтҳои кафолат ва xуброни пешбининамудаи қонунгузории амалкунанда дохил мешаванд; мукофотҳое, ки ба иҷрои супоришҳо ва вазифаҳои истеҳсолӣ вобастаанд.

## Ҳамчунин нигаред

* Музди меҳнат
* Ҳадди ақали музди меҳнат
* Музди меҳнати асосӣ
* Музди миёна
* Терминологияи қонунгузорӣ

## Пайвандҳо

* Пардохтҳои кафолат  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / ред. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 1998-2004. —  .
* Музди иловагӣ  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилди] / ed. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 1998. - ҷилди. 2: Д — Я. — 744 саҳ. -  .
Гурӯҳ:Ҳуқуқи кор
Гурӯҳ:Кор
Мусодиракунонӣ

**Мусодиракунонӣ** ( , аз  экспроприация — «Ман аз молу мулк маҳрум мекунам») — маҷбурӣ (бе ҷуброн ё пулакӣ) маҳрум кардан аз моликият (молу мулк).

Истилоҳи экспроприация одатан дар ҳолатҳои мусодираи амвол аз ҷониби давлат ё ҷомеъа истифода мешавад. Одатан, чунин мусодира дар асоси санадҳои муайяни қонунгузорӣ, қарорҳо ва ғайра гузаронида мешавад. ***Мусодираи бе ҷуброн***  номида мешавад.  *Мусодиракунонӣ* — усули асосии аз нав тақсим кардани моликият дар замони табаддулоти ҷамъиятӣ ва инқилоб.

Дар марҳилаи муосир *мусодиракунонӣ* дар қонунгузории кишварҳои Аврупо танҳо ҳамчун имтиёзи ҳокимияти давлатӣ ба ҳисоб гирифта мешавад ва дар мавридҳое, ки барои иҷрои корҳои муайяни ҷамъиятӣ ё фоиданоки ҷамъиятӣ зарур аст, қариб танҳо нисбат ба амволи ғайриманқул истифода мешавад. Масалан, қитъаи замине, ки барои сохтмони пул ё роҳ зарур аст.

Дар забони англисӣ якчанд истилоҳҳои таърихӣ барои ифода кардани истисмор истифода мешаванд: **домени барҷаста** (ИМА, Филиппин), **ба даст овардани замин** (Ҳиндустон, Малайзия, Сингапур), **хариди ҳатмӣ** (Австралия, Зеландияи Нав, Ирландия, Британияи Кабир), **барқарорсозӣ** (Ҳонконг, Уганда), барқарорсозӣ (Ҳонконг, Уганда), **ба даст овардани навоварӣ**, (Австралия, Барбадос, Зеландияи Нав, Ирландия, Британияи Кабир), **экспроприация** (Аргентина, Бразилия, Канада, Чили, Дания, Финляндия, Фаронса, Олмон, Юнон, Италия, Мексика, Нидерландия, Норвегия, Панама, Полша, Португалия, Украина, Африқои Ҷанубӣ, Испания, Шветсия).

## Ҳамчунин нигаред

* Мусодираи молу мулк
* Милликунонӣ
* 

## Пайвандҳо
* Экспроприация  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрир. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 1998. - ҷилди. 2: Д — Я. — 744 саҳ. -  .
* Иван Лищина. Экспроприацияи воқеӣ ва таҷрибаи Суди Аврупо оид ба ҳуқуқи инсон 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ
Низоми маъмурию фармонфармоӣ

**Низоми маъмурӣ ва фармондиҳӣ** — усули ташкили иқтисодии ҷомеъа, ки дар он тамоми масъалаҳоро идораҳои дастгоҳи давлатӣ ҳал мекунанд.

Хусусиятҳои асосӣ: моликияти давлатӣ ба захираҳо, маъмуриятчигӣ ва монополизатсияи иқтисодиёт, нархгузории маъмурӣ, тақсимоти баробари неъматҳои ҳаёт ва ҳукмронии маъмурон .

Л.Гителман  хусусиятхои зерини низоми маъмурию фармондиҳиро нишон медиҳад  :

* эҳтиром ба ҳокимият, хоҳиши итоат кардан, кӯшиши расмиятчигӣ;
* набудани ташаббус, муносибати «худро пеш нагузоштан»;
* майл надоштан ба таваккал ;
* майли мисли дигарон будан, шӯҳратпарастӣ - хислати манфии шахс;
* майли тақсимоти одилонаи мол ;
* такя намудан на ба натиҷа, балки ба ақидаи дигарон;
* ҳасад («ба кисаи каси дигар нигоҳ кардан»);
* тасаввури имкони зуд бой шудан.

Ташаккули низоми технологӣ, низоми пешқадам, чунон ки идеологҳои он эълон карда буданд, «кишвари сотсиализми мағлубшуда» дар саноати ашёи хом ( металлургия, баъд — дар солҳои 50 — мошинасозӣ) ба амал омад. Қафомонӣ дар электроника ва баъдтар - гузаштан ба технологияи муҳандисии баръакс боиси ақибмонӣ дар мошинсозӣ, алоқа, ҳисоббарорӣ ва ВАО гардид  

; марҳалаҳои сикли экологӣ, ҳамсадоҳои АКС

* аз нав таксим кардани даромад аз кишлок ба саноат
* кафомонии технологй, давраи хаёт
* терапияи шок

; режимҳои байнидавлатӣ ва пас аз ҷанг (моделҳои ҳукумат) барои дахолати давлат ( статизм )

* дирижизм
* холизм

## Адабиёт

* Ҳетман О. Тормоз дар рушди иқтисодӣ  / Дзеркало Тыжния, 21 феврали соли 2020.
* *С. Кулчицкий* . Системаи маъмурию фармонфармоӣ // Політична енциклопедія / мухаррир: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (чонишини раис). — К. : Нашриёти парлумонӣ, 2011. — С. 17. —  .
* *Захар Попович.* Ҳамзистии бозорӣ, механизмҳои нақшавӣ ва маъмурии идоракунӣ дар системаи иқтисодии СССР  // Spylne . - 12.04.2016.

## Пайвандҳо

* Системаи маъмурӣ-фармонӣ  // VUE
* *В.П. Хорбатенко* . Системаи маъмурӣ-фармонӣ  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилди] / таҳрир. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 1998-2004. —  .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тартибҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ
Хосият Махсумова

**Хосият Махсумова** () — омӯзгори тоҷик, Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон, узви Иттифоқи донорҳои фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ, «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон».

## Зиндагинома
Хосият Махсумова 20 сентябри соли 1925 дар деҳаи Чашмаи Козии ноҳияи Ғарм дар оилаи ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ Нусратулло Махсум ва Ҳалимахон ба дунё омадааст. Моҳи декабри соли 1933 оилаи онҳо ба Маскав кӯчид ва Хосият маълумоти ибтидоиро дар мактаби № 19 ба номи В. Г. Белинский гирифт.

Дар солҳои таҳсил дар Маскавбо Надежда Крупская, ҳамсари Владимир Ленин, вохӯрдааст, ки ин вохӯрӣ дар ояндаи ҳаёти ӯ таъсиргузор буд. 12 июли соли 1937 падараш Нусратулло Махсум бо туҳмат ҳабс шуд, ки ин ба зиндагии оилаи онҳо душвориҳои зиёд овард. Бо вуҷуди ин, Хосият Махсумова бо баҳои аъло мактабро хатм намуда, аввалин тоҷикдухтаре гардид, ки ба факултети физикаю математикаи Институти педагогӣ дохил шуд.

## Корнома
Соли 1947 ба ҳайси муаллими фанни математика дар мактаби миёнаи шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ кард. Соли 1948 мудири қисми таълимии ҳамон мактаб таъйин гардид. Соли 1962 ба Омӯзишгоҳи педагогии томактабии ба номи Н. К. Крупскаяи Душанбе ба кор омад ва дар вазифаҳои омӯзгор, мудири қисми таълимӣ фаъолият кард. Солҳои 1964—1980 директори Омӯзишгоҳи педагогии ба номи Н. К. Крупская буд. Бо ташаббуси ӯ дар ин муассиса шуъбаи мусиқӣ кушода шуд.

## Нақш дар рушди маориф
Хосият Махсумова тамоми фаъолияти худро ба таълиму тарбияи насли наврас, бахусус духтарони деҳот, бахшидааст. Ӯ на танҳо донишҷӯёни худро таълим медод, балки ҳамчун як донори фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ барои фронт ва ҷанговарони захмӣ хун месупорид.

Барои саҳми беназираш дар рушди маориф, Хосият Махсумова бо нишони фахрии «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар мукофотҳои давлатӣ қадрдонӣ шудааст. Инчунин, ӯ аввалин зани тоҷик буд, ки бо Медали ба номи Н. К. Крупская сарфароз гардид.

## Ҷоиза ва унвонҳо
* Муаллими хизматнишондодаи Тоҷикистон
* Медали ба номи Н. К. Крупская
* Донори фахрии Иттиҳоди Шӯравӣ
* «Аълочии маорифи халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон»

## Бузургдошт
Соли 2014 Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ба номи ӯ гузошта шуд.

Соли 2006, ба муносибати ба падараш Нусратулло Махсум додани унвони Қаҳрамони Тоҷикистон, Хосият Махсумова ин ҷоизаро аз дасти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон гирифт.

Хосият Махсумова 9 марти соли 2007 даргузашт. Вай аз худ шогирдони зиёдеро боқӣ гузошт, ки дар гӯшаву канори Тоҷикистон ва берун аз он дар вазифаҳои гуногун фаъолият доранд. Ӯ яке аз 10 омӯзгори машҳуртарин ва шоистатарини асри XX дар Тоҷикистон дониста мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
БРИКС

[thumb|300px|right|Раҳбарони кишварҳои узви БРИК дар соли 2008: [Манмоҳан Сингҳ (Ҳиндустон), Дмитрий Медведев (Русия), Ҳу Ҷинтао (Чин) ва Лула да Силва (Бразилия)]]
**БРИКС** (), то соли 2010 БРИК () (від  - "Бразилия, Русия, Ҳиндустон, Чин ва Африқои Ҷанубӣ" ) — иттиҳодияи байналмилалии калонтарин кишварҳои тараққиёбанда аз ҷиҳати масоҳат ва аҳолӣ  Ин гурӯҳ ба таври декларативӣ бо мақсади баланд бардоштани имкониятҳои сармоягузорӣ таъсис дода шуда, ба як блоки геополитикӣ табдил ёфт, ки ҳукуматҳояшон аз соли 2009 ҳамасола дар нишастҳои расмӣ мулоқот мекунанд ва сиёсатҳои бисёрҷонибаро ҳамоҳанг мекунанд. Муносибатҳои дуҷонибаи кишварҳои БРИКС ба таври декларативӣ бар асоси дахолат накардан, баробарӣ ва фоидаи мутақобила сурат мегиранд. Кишварҳои бунёдгузор Бразилия, Русия, Ҳиндустон, Чин дар соли 2009 дар Екатеринбург нахустин нишастро баргузор карданд ва Африқои Ҷанубӣ як сол баъд ба ин иттиҳодия пайваст. ref> 

Дар нишасти 15-ум дар соли 2023 дар Йоханнесбург, Аргентина, Эфиопия, Миср, Эрон, Имороти Муттаҳидаи Араб ва Арабистони Саудӣ ба БРИКС даъват шуданд, ки бояд аз 1 январи соли 2024 узви комилҳуқуқ шаванд [3] . Бо ба қудрат расидани Ҳавиер Милей, Аргентина аз узвияти БРИКС хориҷ шуд ва ба ҷои 11 нафар ба 10 нафар расид.  Эфиопия, Миср, Эрон ва Имороти Муттаҳидаи Араб ба ин гурӯҳ шомил шуданд. 

16 январи соли 2024 вазири савдои Арабистони Саудӣ хабарҳо дар бораи пайвастани кишвараш ба БРИКС-ро рад кард ва гуфт, ки ин масъала дар ҳоли баррасӣ аст. 

Дар маҷмӯъ, аъзои БРИКС тақрибан 30% масоҳати замин ва 45% аҳолии ҷаҳонро дар бар мегиранд .  Бразилия, Русия, Ҳиндустон ва Чин аз рӯи шумораи аҳолӣ, масоҳат ва Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ (ММД) даҳ кишвари калонтарин мебошанд. Панҷ узви муассис аъзои G20 мебошанд, ки маҷмӯи маҳсулоти дохилии номиналии 28 триллион доллари ИМА (тақрибан 27%) мебошад.  Маҷмӯи Маҳсулоти Ҷаҳонӣ, бо ММД тақрибан 57 триллион доллари ИМА (33 % ) фоизи ММД-и ҷаҳонӣ бо истилоҳи ҳамкориҳои бахшҳои давлативу хусусӣ) ва тахминан 4,5 триллион доллари ИМА дар ҳаҷми захираҳои умумии хориҷӣ (дар соли 2018). 

Кишварҳои БРИКС рақиби асосии геополитикии блоки G7-и кишварҳои пешрафтаи иқтисодӣ маҳсуб мешаванд, ки ташаббусҳои рақобатпазирро амалӣ мекунанд, аз қабили «Бонки Рушди БРИКС», «Созишномаи БРИКС дар бораи захираҳои фавқулодда», «BRICS PAY» (аналоги «SWIFT»), «Нашрияи муштараки омории БРИКС», «Лигаи Unitical Reserve CRICS» , ва «Кабели БРИКС» .
## Нигаред низ
* Тақсими кори байналмилалӣ
* Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Иқтисоди калон
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Википедиа:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Гурӯҳ:Созмонҳои байналмилалии байниҳукуматӣ
Гурӯҳ:Минтақаҳои савдои озод
Эъдом

**Эъдом**, **Ҳукми қатл** — яке аз навъҳои қадимтарини ҷазо мебошад, ки дар ҷараёни татбиқи Қонуни ҷазо (талион) — аз тарафи одам кушта шудани одами дигар, ҷазои қатл раво аст, ба вуҷуд омадааст. Ба ғайр аз ин, қоидаи қасоси хунрезӣ, ки дар бисьёр ҷомеаҳо ҷой дорад, низ нақши калон бозид.

Дар аксар аз ҷомеаҳои муосир, эъдом, ҳукми қатл, бекор карда шудааст. Баъзе кишварҳо ҳукми қатлро бекор кардаанд, ба истиснои ҳолатҳои махсус, ба монанди хиёнат ба давлат ҳангоми амалиёти ҷанг. Дар дигар кишварҳо ҳукми қатл дар амал бекор карда шудааст, аммо аз нигоҳи қонун он то ҳол ҷазои олӣ боқӣ мемонад. Давлатҳо, аз қабили Чин, Иёлоти Муттаҳида ва дигарон ҳукми қатлро барои ҷиноятҳое, ки махсусан қонун муайян кардааст, нигоҳ доштаанд.

Бархе созмонҳои дифоъ аз ҳуқуқи башар, аз қабили «Amnesty International», ҳукми қатлро бадтарин шакли нақзи ҳуқуқи башар медонанд ва онро бераҳмона ва ғайриинсонӣ тавсиф мекунанд. Онҳо ҳукми қатлро нақзи дағалонаи *ҳуқуқ ба зиндагӣ* мешуморанд, ки дар бисёре аз шартномаҳои байналмилалӣ пешбинӣ шудааст.

Дар кишварҳое, ки ҷазои қатлро истифода мебаранд, усули иҷрои онро қонун муайян мекунад. Одатан, намудҳои маъмултарини ҷазои қатл — *овезон намудан*, *паррондан* ва *буридани сар* мебошанд. Дар Иёлоти Муттаҳида қатли ҷинояткор ба воситаи *курсии барқӣ* ва *сӯзандоруи марговар* низ аз асри 20 хеле маъмул шудааст.

Муносибат ба ҳукми қатл дар бисёр ҷомеаҳо якдилона нест — дар он ҷое, ки он амалй мегардад, ҳаракат барои барҳам додани он вусъат меёбад; дар мамлакатҳое, ки вай барҳам дода шудааст, шумораи муайяни тарафдорони барқарор намудани он ҳастанд.
## Таърих
### Дар Кодекси ҷиноятии Тоҷикистон

Ҷазои қатл  — ҳамчун намуди ҷазо дар банди «к» м. 47 ва м. 59 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон дода шудааст.

Мувофиқи м. 59 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон — ҷазои қатл дар шакли паррондан ҳамчун чораи истиснои танҳо барои ҷиноятҳои зерин муқаррар карда мешавад: одамкушӣ (қ. 2 м. 104), таҷовуз ба номус (қ. 3 м. 138), терроризм (қ. 4 м. 179).

Ҷазои қатл ба занон ё ашхоси то синни ҳаждаҳсолагӣ ҷиноят содир намуда таъйин карда намешавад.

Ҷазои қатл ба тариқи бахшиши ҷазо мумкин асn ба маҳрум сохтан аз озодӣ ба муҳлати бисту панҷ сол иваз карда шавад.

Ҷазои қатл танҳо ба сифати ҷазои асосӣ дар ҳолатҳои дар санксияи моддаҳои дахлдори қисми махсуси Кодекси ҷиноятии ҶТ пешбинишуда таъйин гардиданаш мумкин асг. Тартиби иҷрои ҷазои қатл дар КҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян гардидааст.
## Донистаниҳо
Ҷазои қатл дар кишварҳои алоҳидаи дунё, аз ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба маҳрум сохтан аз озодӣ ба муҳлати якумрӣ иваз карда шудааст.
## Нигаред низ
* Ҷазо
* Ба иҷро расидани ҳукм

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҷазоҳо
Гурӯҳ:Таърихи ҳуқуқ
Кормандони хонагӣ

**Кормандони хонагӣ** — шахсоне, ки кори супурдашударо дар хона ё дар ҷойи дигар берун аз идораи (коргоҳи) асосӣ иҷро мекунад.

Кормандони хонагӣ аз соҳибкорон, шахсони худкори мустақил ва шахсони алоҳидае, ки дар тиҷорати оилавӣ кор мекунанд, фарқ мекунанд, зеро онҳо аз ҷониби соҳибкор (як қатор фирмаҳо, ширкатҳо) барои истеҳсоли маҳсулот ё хидмат дар хона яъне бо кори муздӣ машғуланд.

Кормандони хонагӣ соҳиби тиҷорате нестанд, ки дар он кор кунанд.Гарчанде ки қисми зиёди коргарони хонагӣ, махсусан дар соҳаҳои технологияҳои иттилоотӣ  меҳнат мекунанд, аксарияти коргарони хонагӣ бо шуғли меҳнати пастихтисос машғул мешаванд.

## Ҳамчунин нигаред

* Истеҳсоли ҳунарҳои дастӣ

## Пайвандҳо

* Кормандони хонагӣ // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилди] / таҳрир. колонна: Ю. С. Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . - Киев : Энсиклопедияи украинӣ ба номи М.П.Бажан, 2002. - ҷилди. 4: Н — С — 720 саҳ. -  .
Гурӯҳ:Идораи ҳайати коргарон
Гурӯҳ:Ҳуқуқи кор
Заркокул

**Заркокул** — як намуди маснуоти заргарӣ; ашёи ороишии мӯю гесуст.

## Тавсифот
Заркокул ашёи ороишии мӯю гесуи занону духтарон, ки шабеҳи кокули дароз буда, аз тангаҳои нуқрагӣ сохта мешуд. Заркокул, маъмулан, аз ду қатор овезаи тангаҳои тамғаи давраи шоҳӣ иборат буд. Дар қисми болои заркокул се тангаи калон ва дар ду қатори қисми поини он тангаҳои андозаашон хурдтар бо занҷираҳои нуқрагӣ ё ҳалқачаҳои филиззӣ ба ҳамдигар пайваст карда мешуданд. Заркокулро тавассути чангак, ки дар қисми болоии он сохта мешуд, ба мӯй меовехтанд. Барои духтарон аз мис ё тангачаҳои зард, баъзан аз пулакчаҳои зард ё торҳои заррин низ заркокул месохтанд. Заркокул то ибтидои асри 20 миёни занони Осиёи Миёна маъмул буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Заргарӣ
СММ Занон

**СММ Занон** (), расман — ***Муассисаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба баробарии гендерӣ ва тавонмандсозии занон***  (),&nbsp;— мақоми роҳбарикунанда, ки кори системаи СММ оид ба баробарии гендериро ҳамоҳанг месозад. 

Он як ниҳоди ёрирасони Ассамблеяи Генералии СММ мебошад, ки бо қарори Ассамблея дар соли 2010 бо мақсади суръат бахшидан ба пешрафт дар қонеъ кардани ниёзҳои занон дар саросари ҷаҳон, баланд бардоштани самаранокии истифодаи захираҳои мавҷуда ва муттаҳидсозии ваколатҳо ва вазифаҳои сохторҳои алоҳидаи СММ, ки танҳо бо масъалаҳои таъмини ҳуқуқ ва баробарии гендерӣ машғул буданд..

Созмони Занони СММ моҳи январи соли 2011 ба кор шурӯъ кард.. Аввалин директори иҷроияи ин созмон собиқ президенти Чили Мишел Бачелет буд; Аз моҳи июли соли 2013 ин созмонро Пумзиле Мламбо-Нгкука раҳбарӣ мекунад. Аз моҳи сентябри соли 2021 созмонро Сима Сами Баҳус аз Урдун раҳбарӣ мекунад. Мисли пешгузаштаи UNIFEM, Созмони Занони СММ як қисми  (). ООН мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Созмони Милали Муттаҳид
Барномаи ҷаҳонии озуқаворӣ

**Барномаи ҷаҳонии озуқаворӣ**  ё **Барномаи ҷаҳонии ғизо** (БҶО); ( WFP ) ( - бахши кӯмаки ғизоии Созмони Милали Муттаҳид, бузургтарин бахши кӯмаки башардӯстона. БҶО (WFP) дар як сол тақрибан 90 миллион нафарро бо ғизо таъмин мекунад, ки 58 фоизи онҳо — кӯдакон ҳастанд. Аз қароргоҳи худ дар Рум ва шуъбаҳои он дар зиёда аз 80 кишвари ҷаҳон, WFP ба одамоне, ки наметавонанд худ ва оилаҳои худро бо ғизо таъмин кунанд, кӯмак мерасонад.

Барномаи ҷаҳонии озуқаворӣ аслан дар соли 1961 дар конфронси Созмони озуқа ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид (FAO), муаррифӣ шуда буд, ки дар он Ҷорҷ Макговерн, директори Барномаи озуқа барои сулҳ пешниҳод кард, ки як барномаи байналмилалии кӯмаки ғизоӣ таъсис дода шавад. WFP воқеан соли 1963 аз ҷониби ФАО ва Ассамблеяи Генералии СММ барои як давраи озмоишӣ таъсис дода шудааст.

БҶО (WFP) аз ҷониби Шӯрои иҷроия иборат аз 36 кишвари узв идора мешавад. Директори иҷроияи WFP Ҷозеф Ширан аст, ки аз ҷониби Дабири кулли СММ ба мӯҳлати панҷум таъин шудааст. WFP дорои 10,587 нафар мутахассис ва корманд аст (2006).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Созмони Милали Муттаҳид
Зарқ

**Зарқ** (), **Зариқ**, **Разиқ** — мавзеи таърихӣ ва рӯд дар ҷанубу шарқи шаҳри Марв. 

## Ҷуғрофиё
Дар осори ҷуғрофиёӣ Зарқ ҳамчун деҳа, шаҳр, шаҳрак ёд шуда, аз чанд сабаб дар таърих шуҳрат ёфта буд:

# кушта шудани охирин шоҳаншоҳи сосонӣ – Яздгирди III дар наздикии осиёби канории мавзеи Зарқ; 
# мавҷудияти садди чӯбӣ ё бахшоб дар наздикии Зарқ, ки тавассути он рӯди Марв ба наҳрҳои Асадӣ, Зариқ, Моҷон ва Ҳурмузфара тақсим мешуд. Садди мазкур обсанҷи тахтагӣ дошт, ки тавассути хатҳои уфуқии он (фосилаи байнашон 3 см) кам ё зиёдшавии об дақиқ мешуд. Ҳар гоҳ об ба хатти шастуми обсанҷ мебаромад, ҳосили фаровон пешбинӣ мешуд; агар дар хатти шашум мемонд, хушксолӣ меомад. Масъули ҳифзу таъмири садди об миррӯд буд, ки дар ихтиёраш тақр. 400 шиновар дошт; 
# аз атрофи ин мавзеъ наҳри Зариқ ҷорӣ шуда, шаҳри Марвро ба об таъмин мекард. 

Тақрибан аз асри 11 номи наҳр ба Зарқ ё Зариқ иваз гардид. Ба қавли Истахрӣ, дар соҳил ва атрофи наҳри Зариқ як масҷиди ҷомеи куҳна ва кӯшки Холид ибни Ҳамод (амири Бухоро) воқеъ гашта буданд. Муҳаққиқони рус В А. Жуковский ва В. В. Бартолд маҳалли ҷойгиршавии садди қадим ва шаҳраки Зарқро ба мавзеи имрӯзаи харобаҳои Туркманқалъа (20 км ҷанубтари шаҳри Байрамалии Туркманистон) нисбат додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Наҳрҳои таърихӣ
Қонуни ҷазо

**Қонуни ҷазо ё Талион** ( , &nbsp;— *андозаи баробари ҷазо, ҷазои баробар* ) — дар хукуки урфу одати халкхои қадим қоида (принтсип), ки мувофиқи он чораи ҷазо бояд ба вазнинии ҷинояти содиршуда баробар бошад, яъне зарари аз ҷиноят расонидашударо такрор кунад.

Қонуни ҷазо  (Талион) аз замонҳои қадим дар байни бисёр халқҳо маълум аст. Ҳамин тариқ, моддаи 200 қонунҳои Ҳаммурапи (асри XVIII  пеш аз милод) гуфта мешавад, ки шахсе, ки дандонеро аз шахси дигар канда буд, бояд дандонашро канда барорад.. Моддаи. 196 барои осеб дидани чашми шахсе,  чашми дигарро кӯр карданро, пешбинӣ мекунад  . Қонуни ҷазо  (Талион) аз ҳуқуқи анъанавӣ ба маҷмӯаҳои ҳуқуқи хаттӣ ворид гардид. Бо вуҷуди ин, аллакай дар гуфтаҳои дар боло зикршуда, йонуни ҷазо  (Талион) бо имконияти пардохти композитсияҳо (пардохтҳо) иваз карда мешавад. Масалан, тибқи қонунҳои Ҳаммурапи агар як шахс устухони каси дигарро мешиканад, он гоҳ низ бояд устухони ҷинояткорро мешиканад (моддаи 197), вале агар шахси дорои мақоми баландтар ( avilum ) дасти намояндаи мақоми пасттар (мушкенум) шикаста шавад, он гоҳ ҷинояткорро метавонад бо пардохти миқдори муайян (1 мина) нуқра маҳдуд кунанд (моддаи 198)  . Чунин ҳодисаро мо дар қонунҳои "Ҷадвали XII" (451-450  солҳои пеш аз милод) мехонем: «Агар зарари ҷисмонӣ расонад ва бо ҷабрдида оштӣ накунад, равад ва ба ӯ ҳамин чиз расонад». Аммо дар ҳамин қонунҳо мо дар бораи имкони пардохти ҷуброни пулӣ ба ҷои татбиқи қонуни ҷазо низ мехонем. Барои як устухони шикасташуда ( *os fracfum* ) як шахси озод бояд 300 ас (танга), ва барои ҳамон захмдор намудани ғулом  — 150 ас (танга) пардохт намояд.  . Агар созишномаи тарфайн ҳосил нашавад, он гоҳ қонуни ҷазо (талион) татбиқ карда мешавад ( *«Si membrum rupsit, ni cum eo pacit, talio esto»* )  .

Дар сарчашмаҳои Китоби Муқаддас принсипи талион ҳамчун ибораи **«чашм ба ивази чашм, дандон ба ивази дандон»** маълум аст.

## Ҳамчунин нигаред

* Қонунҳои архаикӣ
* Қоидаи таҷовуз накардан

## Эзоҳ

## Сарчашмаҳо

* Талион  *Тофтул М.Г.* *Луғати* муосири этика.&nbsp;— Житомир: Нашриёти Донишгоҳи давлатии Житомир ба номи И.Франко, 2014.&nbsp;— 416 с. ISBN 978-966-485-156-2
* ҚОНУНИ МУҚАДДАС  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилди] / таҳрир. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 1998-2004. —  .

## Пайвандҳо

* Принсипи талион  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилди] / ред. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 2003. - ҷилди. 5 : П — С. — 736 саҳ. -  .

Гурӯҳ:Ҷазоҳо
Гурӯҳ:Таърихи ҳуқуқ
Созишномаи асъории Аврупо

**Созишномаи асъории Аврупо**, ки соли 1955 баста шуда буд, соли 1958 ба фаъолият даромад. Қароргоҳаш дар Порис воқеъ буд.
## Мақсади созмон
Мустаҳкам намудани вазъи   муносибатҳои савдо ва пардохт дар Аврупо, ки дар доираи Иттиҳоди Аврупоии пардохтҳо ба даст омадааст, нигоҳ доштани конвертатсияи асъори хориҷӣ ва суботи пулии давлатҳои аъзо. Барои рафъи душворихои муваққатии тавозуни пардохти давлатҳои узв, чорабиниҳои фаврии ҷудо кардани карзҳои кутоҳмуддат ва миёнамуддат дар назр дошта шуда буд.

Созишномаи асъории Аврупо кӯшиш ба харҷ расонид, ки ду унсури асосии он  рӯи кор ояд ва амалӣ гардад, аммо аз аввал ба нокомӣ дучор шуда буд — хазинаи кредитӣ ва мубодилаи пардохтхои мутақобила нисбат ба Иттиҳоди Аврупоии пардохтҳо аз ҷиҳати институтсионалӣ заиф гардид.

Дар солҳои 1960-ум, Созишномаи асъории Аврупо тадриҷан ба фаромӯшӣ афтод, ва ниҳоят, соли 1972 барҳам дода шуд. Дар таърихи равобити пулии Аврупо ба созмони номбурдашуда дар беҳтарин ҳолат мақоми эзоҳ дода мешавад.

## Пайвандҳо

* Вернер Полстер: Интегратсияи Аврупо&nbsp;— Аз Иттиҳоди пардохтҳо то Иттиҳоди асъор, саҳ. 96-100  

Гурӯҳ:Созмонҳои байналмилалии Аврупо
Гурӯҳ:Ташкилотҳои байналмилалии иқтисодӣ
Хазинаи асъори араб

Хазинаи асъори араб (,   ( АМФ ) — як хазинаи баналмилалии захиравӣ мебошад, ки 27 апрели соли 1976 дар Рабат,, Марокаш аз ҷониби бист кишвари арабӣ ҳамчун механизми ноил шудан ба субот дар қурби асъор ва ҳамоҳангсозии сиёсати иқтисодӣ ва пулии кишварҳои арабӣ таъсис ёфтааст. Ин муқаррарот асосан ба долларҳои нафтӣ дар дохили ҷомеъаи давлатҳои араб дахл дорад. Мақсади таъсиси Хазинаи байни давлатҳои араб ба коҳиши вобастагии кишварҳои узви ин хазина аз Ғарб ва барои мусоидат намудани маблағҳои изофӣ мебошад.

## Аъзоёни хазина

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ташкилотҳои байналмилалии молиявӣ
Гурӯҳ:Лигаи давлатҳои Араб
Ташкилоти озодибахши Фаластин

**Ташкилоти озодибахши Фаластин** (ТОФ; , * ; * ) — ташкилоти сиёсии араб, ки соли 1964 бо мақсади барпо намудани давлати мустақили Фаластин таъсис ёфтааст. Он аз чанд гурӯҳ иборат аст, ки асосиаш «Ал-Фатҳ»,  аст, ки ба он муддати тӯлонӣ Ёсир Арафот (Раиси Созмони озодибахши Фаластин аз соли 1969 ) роҳбарӣ мекард. Дар аввал мақсади асосии **Ташкилоти озодибахши Фаластин** бо роҳи муборизаи мусаллаҳона бо мустамликадорон, инкори кор ба давлат ва терроризм нест кардани давлати Исроил буд, вале баъдтар ҳадафҳои ташкилот кисман ислоҳ карда шуд ва мақсади расмии он таъсиси давлати Фаластини арабӣ дар паҳлуи Исроил гардид. Дар баробари ин, Ташкилоти озодибахши Фаластин расман аз нақшаи нест кардани давлати Исроил даст накашид  .

## Пайдоиш ва робитаҳо
Ташкилоти озодибахши Фаластин (ТҲФ) соли 1964 бо ташаббуси президенти Миср Ҷамол Абдулносир таъсис ёфтааст.

Воситахои ахбори оммавии байналмилалӣ дар бораи алоқаҳои Ташкилоти озодибахши Фаластин бо Шуъбаи байналхалқии КМ ҲКИШ ва ғайрирасмӣ бо КБД мунтазам хабар медиҳанд. Тибқи ин гузоришҳо, ниҳодҳои интишофии шӯравӣ дар таъсис, маблағгузорӣ ва тарбияи мутахассини  роҳбарикунанда ва ҷанговарони ин созмон нақши муҳим доштанд  . Аз ҷумла, гуфта мешавад, ки зиндагиномаи расмӣ ва асноди шахсии раҳбари Фаластин Ёсир Арафот дар озмоишгоҳҳои КБД ИҶШС таҳия шудааст. Тибқи баъзе маъхазҳо,  Арафот аслан фаластинӣ набуда, дар Қоҳира дар оилаи як тоҷири мисрӣ ба дунё омадааст  .

Тафсилоти зиёде дар бораи фаъолияти Ташкилоти озодибахши Фаластин ва роҳбарияти он ба хадамоти интишофии Ғарб ва расонаҳои хабарӣ аз ҷониби сардори собиқи разведкаи Руминия генерал-лейтенант Ион Михай Пачепа, ки масъули ҳамоҳангсозии муносибатҳои блоки Варшава бо Ташкилоти озодибахши Фаластин буд ва баъдтар ба Ғарб гузашт.

Ҳуҷҷатҳои сершумори махфии шӯравӣ дар бораи кумак ба Ташкилоти озодибахши Фаластин аз ҷониби Кумитаи Марказии ҲКИШ ва КБД дар "Бойгонии Президенти Федератсияи Русия" нусхабардорӣ шуда, баъдан аз ҷониби диссиденти собиқи шӯравӣ Владимир Буковский нашр карда шуданд.

## Далелҳои аҷоиб

* Раҳбари намояндагии дипломатии Фаластин дар Ҷумҳурии Чех Ҷамол ал-Ҷамол 1 январи соли 2014 бар асари таркиш кушта шуд. Ҳодиса замоне рух дод, ки дипломати 56-сола дар қароргоҳи худ дар Прага сейфи сайёрро мекушояд. Ба гузориши хабаргузории Франс Пресс, ӯ бар асари муносибати нодуруст бо маводи тарканда ҷароҳатҳои марговар бардошт. Ҳангоми кофтукоб пулиси Чехия аз манзили зист миқдори зиёди силоҳ ва маводи тарканда дарёфт кардааст. Ҷамол ал-Ҷамол дар моҳи октябри соли 2013 сафорати Фаластини Фаластин дар Ҷумҳурии Чехро раҳбарӣ мекард. 

## Ҳамчунин нигаред

* Харакати байналхалкии якдилй
* Ҳамлаи террористӣ ба автобуси мактабӣ аз Авивим (1970)

## Сарчашмаҳо

* Ион Михай Патсепа. Уфуқҳои Сурх: Рӯзномаи Сардори ҷосуси коммунистӣ, 1987. ISBN 0-89526-570-2

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Фаластин
Калонсол

рост|мини|270x270пкс|Гурӯҳи калонсолон.
**Калонсол** — инсоне, ки ба синни муайян расидааст ва  дар робита ба он асосе вуҷуд дорад, ки вай камолоти ҷисмонӣ ва рӯҳӣ, ақлӣ дорад . Шахси калонсол дорои дониш ва малакаҳои зарурӣ барои қабули қарорҳои дар ҳаёти онҳо муҳим аст, мебошад.

; Ҳуқуқҳои калонсолон
: Баръакси наврасон калонсолон ҳуқуқ ва масъулиятҳои бештар доранд. Чун қоида, калонсолон метавонанд худро таъмин кунанд. Ба синни балоғат расидан, вобаста ба қонунҳои маҳаллӣ, бо ба даст овардани чунин ҳуқуқҳо, аз қабили рондани мошин, нӯшидани машрубот, тамокукашӣ, сафар ба хориҷа, иштирок дар ҳаёти сиёсӣ, алоқаи ҷинсӣ ва издивоҷ ҳамроҳ мешавад.

## Нигаред низ
* Балоғат
* Ҷавонӣ

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Инкишофи инсон
Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Камолоти ҷинсӣ

**Камолоти ҷинсӣ** — синну сол ё марҳилаи ҳаёт, ки андомгон қобилияти зодовариро дорад. Баъзан ин истилоҳ синоними андомгони калонсолон ҳисобида мешавад, гарчанде ки ба таври қатъӣ ин калимаҳо маъноҳои гуногун доранд. Камолоти ҷинсии инсон ва раванди гузариш ба он - балоғати ҷинсӣ - дар мақолаҳои алоҳида баррасӣ мешаванд.

Аксари андомгонҳои бисёрҳуҷайравӣ дарҳол пас аз таваллуд қобилияти таҷдиди ҷинсиро надоранд ва вобаста ба намуд, он метавонад аз чанд соат то зиёда аз даҳ сол пеш аз он ки онҳо ба ин кор қодир шаванд, лозим аст. Инчунин, гузариш ба камолоти ҷинсӣ метавонад хусусиятҳои муайянро талаб кунад. Инҳо метавонанд ё берунӣ бошанд, ба монанди хушксолӣ ё дарунӣ, ба монанди фоизи чарбҳои бадан (чунин хусусиятҳои дохилиро набояд бо ҳормонҳое омехта кард, ки ба камолоти ҷинсӣ мустақиман ангезанда медиҳанд).

Балоғат камолоти узвҳои репродуктивӣ ва тавлиди гаметаҳоро талаб мекунад. Ин тағйиротњо инчунин метавонанд бо афзоиши босуръат ё дигар таѓйироти физиологие, ки организми ба камолрасидаро аз шакли калонсоли он фарќ мекунанд, њамроњ шаванд. Ин хусусиятҳо ҳамчун аломатҳои ҷинсии дуюмдараҷа маълуманд ва аксар вақт диморфизми ҷинсии зиёдро тавсиф мекунанд. Масалан, пеш аз ба балоғати ҷинсӣ расидан, кӯдакони инсон синаҳои ҳамвор доранд, мисли писарони калонсол, аммо духтарони калонсол не.

Пас аз расидан ба камолоти ҷинсӣ, баъзе андомгонҳо метавонанд қобилияти дубора тавлид кардан ё ҳатто тағйир додани ҷинсҳоро таъмин карда натавонанд ва гум кунанд. Инчунин, агарчи дар бисёр андомгонҳо камолоти чинси ба синну сол вобаста бошад ҳам, ба дигар омилҳо вобаста буда, баъзан аломатҳои ҷинси дуюмдараҷа бе камолоти ҷинси пайдо мешаванд. Аз тарафи дигар, баъзан шаклҳои берунии "беқувват" низ метавонанд дубора тавлид шаванд (ниг. Комазойӣ ).

## Ҳамчунин нигаред

* Балоғати ҷинсӣ
* Андомгон
* Ҷавонӣ

## Пайвандҳо

* Балоғат  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилди] / ed. колонна: Ю. С Шемшученко (ред.) [ва дигарон] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажан, 2003. - ҷилди. 5 : П — С. — 736 саҳ. -  .

Гурӯҳ:Зодоварӣ
Зармоҳӣ

**Зармоҳӣ** () — як ҷинси моҳӣ.

## Тавсифот
Болҳои шиноварии тахтапушташ дароз, дандонҳояш якқатора. Зармоҳӣ ду намуд дорад: тилоранг ё муқаррарӣ ва нуқрагун. Зармоҳии тилоранг (C. carassius) дар Аврупои Шарқӣ ва Марказӣ, Осиё (д-ҳои Волга, Лена) вомехӯрад. Дарозиаш то 45 см, вазнаш то 3 кг. Тахтапушташ қаҳваранги сиёҳтоб, паҳлуҳояш тилоранг, болҳои шиновариаш сурхча. Дар кӯлу обанбор ва дарёчаҳои сустҷараён зиндагӣ мекунад. Ба тағйироти шароити муҳит тоб меорад. Дар мавриди яхбандӣ ё хушкидани обанборҳо худро то умқи 70 см зери гил карда, зимистон ё тобистони гармро паси сар менамояд. Дар 3-4-солагӣ болиғ мегардад. Моҳҳои апрел — июн дар рустаниҳои обӣ ҳисса-ҳисса тухм (то 300 ҳазор адад) мегузорад. Ғизои зармоҳии тилоранг зоопланктон, зообентос ва детрит аст.

Зармоҳии нуқрагун (C. auratus) дар ҳавзаи уқёнуси Ором, рӯдҳои Сибир ва поёноби рӯдҳои ҳавзаи Арал паҳн гардидааст. Дар Тоҷикистон дар дарёҳои Сир, Ому, поёноби Вахш, Кофарниҳон, обанборҳои «Баҳри Тоҷик», Мӯъминобод, Селбур ва Яшилкӯл дучор меояд. Ду зернамуд дорад: C. autarus autarus ва C. a. gibelio. Дарозиаш то 45 см, вазнаш зиёда аз 1 кг. Рангаш нуқрафом, шикамаш сиёҳ. Бештар моҳии модина буда (наринаи онҳо кам вомехӯрад), дар натиҷаи бордоршавӣ аз наринаҳои дигар моҳиҳо афзоиш меёбанд (аз тухм фақат модинаҳо мебароянд — гиногенез). Ғизои зармоҳии нуқрагун обсабзҳо, ҳайвонҳои бемуҳраи хурд ва ғ. мебошанд. Зармоҳӣ моҳии гаронбаҳост.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Султонмурод Бобомуродов

**Султонмурод Бобомуродов** (зод. 15 октябри 1950, деҳаи Бедак, ноҳияи Ҳисор) — ҳунарпешаи театру синамо.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзода аст. Ду сол дар Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов кор карда, аз соли 1978 инҷониб актёри Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ мебошад.

«Баҳроми Чӯбина», «Фарёди ишқ», «Шоҳ Эдип», «Драмаи миллат», «Шоҳ Исмоили Сомонӣ» барин спектаклҳо нишон доданд, ки бо офаридани ҳар нақш ба чашми бинанда бо ҳар ранг падид меояд, яке ба дигаре қаробат надорад. Аз ҳунараш дар кинои тоҷик, «оинаи нилгун» низ зиёд истифода бурдаанд.

## Ҷоизаҳо
Бо медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Зодагони 15 октябр
Антагонизм дар табиат ва ҷамъият

**Антагонизм** (аз &nbsp;— «баҳс, мубориза»)&nbsp;— яке аз шаклҳои низоъ, рақобат, ки бо муборизаи тезу тунди қувваҳои душман, тамоюлҳо хос аст. Истилоҳ дар маъноҳои гуногун истифода мешавад. Ин як намуди зиддиятест, ки дар он афкор ва фаъолияти тарафҳои муқобил хислати комилан мухолиф дошта, дар баробари инкишоф амиқтар мешавад ва аксар вақт ба низоъ табдил меёбад. Муборизаи байни зиддиятҳои антагонистӣ дар шаклхои тезу тунд сурат мегирад ва одатан бо нобуд шудани яке аз онҳо ба охир мерасад. Ба пурра барҳам додани антагонизм танҳо дар натиҷаи барҳам додани асосе, ки онро ба вуҷуд овардааст, ба даст оварда мешавад.

Хусусан, падидаи антагонизми этникӣ  — ҳолати зиддиятнок дар муносибатҳои байни миллатҳо, ки бо зиддияти муносибатҳои ҳам байни аксарияти ҳукмфармо ва ақаллиятҳои алоҳида ва ҳам байни ақаллиятҳои этникӣ хос аст, васеъ паҳн шудааст. Он дар асоси бархӯрди манфиатҳои идеолужӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва динӣ ба вуҷуд меояд. Вай дар сатҳи муносибатҳои байни гурӯҳҳои ҳукмрон ва тобеъи ахолӣ ва дар сатҳи гурӯҳҳои тобеъ зоҳир мегардад.

## Ҳамчунин нигаред
* Антагонист
* Антагонизм (биология)
* Антагонизм (кимиё)

## Адабиёт
* Економічна енциклопедія.
* Політологічний енциклопедичний словник / уклад.: Л.М.Герасина, В.Л.Погрібна, И.О.Поліщук та ін. За ред. М.П.Требина.— Х . :Право, 2015
* *Ю. Калиновський *. Антагонізм // Політична енциклопедія / редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови). — К. : Парламентське видавництво, 2011. — С. 30. — .
* М.&nbsp;Ф.Головатий, О.В.Антонюк Політологічний словник К. : МАУП, 2005—791 с.
* Ґіденс Е. Соціологія.— К., Основи.— 1999&nbsp;р.

## Пайвандҳо
* Антагонизми иҷтимоӣ  ESU

Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ
Гурӯҳ:Мухолифатшиносӣ
Синну соли миёна

**Синну соли миёна** — давраи синну соли ҳаёти одам аз ҷавонӣ то пиронсолӣ .

## Намунаҳои таърифҳои давраи синни миёнаи инсон
Олимони Ғарб сарҳадҳои онро дигар хел муайян мекунанд: ибтидо — аз охири дахсолаи сеюм то 40-солагӣ, охирин — аз охири дахсолаи чаҳорум то 60-солагӣ  .

Дар даврабандии синну сол, ки соли 1965 дар симпозиуми Академияи илмҳои РСФСР қабул шудааст, синну соли миёна ҳамчун тамоми давраи ҳаёт аз ҷавонӣ то пиронсолӣ фаҳмида мешавад, аммо дар он ду давра ҷудо карда шудааст: барои мардон — аз 22 то 35 сола ва аз 36 то 60 сола; барои занон — аз 21 то 35 сола ва аз 36 то 55 сола 

Дар даврабандии Эрик Эриксон синну соли миёна вуҷуд надорад, аммо ба давраи ибтидоии марҳилаи ҳаштум мувофиқат мекунад.— давраи охирони калонсолӣ ва пиронсолӣ. Эриксон ин марҳиларо дар маҷмӯъ ҳамчун давраи якпорчагии шахсият ё дугонаи он, ноумедӣ тавсиф мекунад  .

Тибқи луғати англисии Коллинз, ин синну сол одатан аз 40 то 60-соларо фаро мегирад. 

Луғати англисии Оксфорд онро ҳамчун то ҳадде фаротар аз синни нафақа муайян мекунад, яъне синну соли миёна аз 45 то 65 аст.  Тибқи барӯйхатгирии ИМА, синну соли миёна аз 45 то 65 аст.

## Физиология
Аз ҷиҳати физиологӣ, синну соли миёна бо равшаннамоии аломатҳои пиршавӣ хос аст: пӯст чандирии худро гум мекунад, мӯй хокистарӣ мешавад, қад паст мешавад, тағироти назаррас дар вазн ва таносуби мушакҳо ба пасандозҳои фарбеҳшавӣ имконпазир аст. Бо мурури синну сол ҳосилхезӣ низ коҳиш меёбад. Бо вуҷуди ин, дар байни одамоне, ки тарзи ҳаёти гуногун доранд, метавонанд дар ҳолати физиологӣ фарқиятҳои назаррас вуҷуд дошта бошанд  .

## [[Равоншиносӣ]]
Оғози синну соли миёна бо истилоҳ «бӯҳрони миёнасолӣ» (ё «бӯҳрони ҳаёти миёнасолӣ»), ки дар натиҷаи аз даст рафтани маънои ҳаёт ҳамчун дастовардҳои шахсӣ, дарк кардани ниҳоии зиндагӣ ва имконнопазирии дубора оғоз кардани он ба вуҷуд меояд. Усули рафъи бӯҳрони миёнасолӣ аз эҳтиёҷоти шахсии худ ба ниёзҳои иҷтимоӣ ва ба даст овардани маънои нави зиндагӣ дар хидмати ҷомеъа ва наслҳои оянда мебошад  .

## Интеллект
Синну соли миёна барои олимон, файласуфон, сиёсатмадорон дуюмин оптималии фаъолияти зеҳнӣ мебошад; дар баробари ин, ибтидои давра ба паст шудани фаъолияти эҷодии ин касбҳо хос аст. Умуман, устувории интишофӣ вуҷуд дорад, дар ҳоле ки ҷузъи шифоҳӣ афзоиши назаррасро эҳсос мекунад. Раванди пиршавии зеҳнӣ бевосита ба фаъолияти зеҳнӣ алоқаманд аст: машқҳои доимии равонӣ метавонад то синни 60-солагӣ аз коҳиши қобилиятҳои зеҳнӣ пешгирӣ кунад  .

## Эзоҳ

## Ҳамчунин нигаред
* Ҷавонӣ
* Калонсол
* Пиронсол
 

Гурӯҳ:Пиришиносӣ
Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Абубакр Муҳаммад ибни Мусои Зармонӣ

**Абубакр Муҳаммад ибни Мусои Зармонӣ** (асри 10, Зармон) — муҳаддис.

## Зиндагинома
Ӯ аз Муҳаммад ибни Мусаббеҳи Кассӣ ва Муҳаммад ибни Муҳаммади Камарҷии Суғдӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд. Нисбаи ӯ аз Зармон — яке аз деҳаҳои Суғд гирифта шудааст, ки дар масофаи ҳафт фарсах роҳ аз Самарқанд воқеъ будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* السمعانى عبد الكريم. كتاب الانساب. المجلد ٢. بيروت، ١٩٩٩
Демос

**Демос** (  — « мардум ») — дар давлатҳои Юнони Қадим шаҳрвандоне (бар хилофи  ғуломон), ки ба ашрофон мансуб набуданд.

Дар давраҳои Ҳомерӣ ва Архаикӣ ( асрҳои XI —  асрҳои VI  пеш аз милод) истилоҳи *демос* бар хилофи аристократия ба мардуми оддӣ (пеш аз ҳама аҳолии деҳот) ишора мекард. Баъдтар ба ин истилоҳ як қисми аҳолии шаҳрҳо (ҳунармандон ва бозаргонон) дохил мешуданд. Аз асри IV пеш аз милод сар карда, истилоҳи *демос* асосан нисбат ба табақаҳои камбизоати аҳолӣ истифода мешуд  .

Дар забони муосири русӣ демос ҳамчун табақаҳои камбизоати аҳолӣ дар ҷомеаи синфӣ фаҳмида мешавад   ; мардум, мухолифи сарватмандон  .
## Нигаред низ
* Мутлақият (ҳокимят)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқи Юнони Қадим
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Полис

**Полис**

* **Полис** (  — шаҳр) шакли махсуси навъи иҷтимоию иқтисодӣ ва сиёсии ҷомеъа аст, ки хоси Юнони Қадим ва Италияи Қадим буд.
* **Полис** ( , аз  — квитантсия, счёт-фактура) — ҳуҷҷате, ки бастани шартномаҳои суғуртаи шахсӣ ё амволро тасдиқ мекунад.
** Сиёсати генералӣ полиси суғуртаест, ки шартномаи хидматрасонии мунтазами суғуртаро тасдиқ мекунад.
* ПОЛИС маҷаллаи илмии Русия дар соҳаи сиёсатшиносӣ мебошад.

**Минтақаҳои аҳолинишин**

* Полис (  ) як деҳаи курортӣ дар Кейп Акамас дар ҷазираи Кипр аст (дар қисми юнонии он).

## [[Насаб]]
**Полис** (  ) — насаб аз Латвия аст. Барандагони маълум:

* Полис, Айвар (таваллуд 1972) — варзишгари Латвия, иштирокчии Бозиҳои олимпии соли 1992.
* Полис, Александр Клементевич (1861-1905) — арбоби ҳарбӣ-баҳрии Русия, капитани дараҷаи 2.
* Полис, Грег (1950–2018) -  хоккейбози канадагӣ.
* Полис, Ҷаред (таваллуд 1975) — соҳибкор ва сиёсатмадори амрикоӣ аст.
* Полис, Миервалдис (тав. 1948) – рассоми шӯравӣ ва латышӣ.

## Ҳамчунин нигаред

* Мегаполис ва мегапополис
* Метрополия, метрополия, метрополия

Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Зарнигор (навъи шафтолу)

**Зарнигор** — навъе аз шафтолуҳои дерпазак. 

## Тавсиф
Дар Институти боғдорию сабзавоткории АИКТ рӯёнда шудааст. Дар ҷумҳурӣ аз соли 2009 парвариш карда мешавад. Мевааш миёнаҳаҷм (91г), зарди сурхгун, пӯсташ пашмакдор. Дилаи мевааш зард, сахти қарсосӣ, хуштаъм. Баҳои чошнигириаш 4,4 хол. Мевааш аввали сентябр мепазад. Дар таркиби меваи пухта расидааш 15,1% моддаҳои хушк, 12,5% қанд, 0,45% туршӣ мавҷуд аст. Зарнигор навъи серҳосил буда, аз ҳар га 250–300 сентнер мева медиҳад. Меваи онро барои тархӯрӣ ва коркарди саноатӣ истифода мебаранд. Дарахти Зарнигор ба сармо ва касалиҳои занбӯруғӣ тобовар аст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зарнисор (деҳа, н. Ҷайҳун)

**Зарнисор** (то 28.2.2013 *Геран*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Истиқлоли ноҳияи Ҷайҳун. Аз деҳа то маркази ноҳия 4 км, то маркази вилоят (шаҳри Бохтар) 60 км. Аҳолиаш 2147 нафар (2016), тоҷикон.

## Мардум
Соли 1938 бунёд шуда, қисми зиёди аҳолиаш украинҳо, олмониҳо ва русҳо буданд. Аз соли 1949, баъди заминларзаи Ҳоит, мардуми водии Рашт ба ин минтақа кӯчиданд.

## Иқтисод
Дар даврони шӯравӣ дар ин деҳа заводи «Геран» ва дар назди он совхзи анҷибарпарварӣ мавҷуд буд, ки дар майдони 700 га анҷибар парвариш карда мешуд ва маҳсулоти хоми он барои истеҳсоли атриёт ба ҷумҳуриҳои Русия, Чехословакия (ҳоло Чехия ва Словакия), Литва, Латвия, Эстония ва Фаронса содир мегардид.

Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, дорухона, китобхона, клуб, чойхона, нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ ва 3 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, лимупарварӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз наҳри Қумсангир обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 62 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҷайҳун
Гурӯҳ:Шаҳраки Дӯстӣ