open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атропин

**Атропин** (аз лот. atropa – заҳр), алколоидест, ки дар таркиби рустаниҳои оилаи ангури сагак (шоҳдона, шобезак, банги девона ва ғайра) дучор меояд. Дар тиб маҳ­лули обии намаки сулфати Атропинро барои рафъи ташаннуҷи му­шакҳои суфта ҳангоми бемории захми меъда, рӯда, роҳҳои талха, зиқи нафас ва ғайра, инчунин васеъ намудани гавҳарак дар вақти муойинаи рефраксияи чашм ва чун позаҳр дар мавриди заҳролудӣ аз морфин, атсетиллелин, карбохолин ва ғайра истифода мебаранд. Аломатҳои заҳро­лудӣ аз Атропин: сахт ба ҳаяҷон омадан, васеъ шудани гавҳа­раки чашм, тез шудани набз ва ғайра Дар ин гуна ҳолатҳо ба бемор ёрии фаврӣ расонда, меъдаро бо об ё обу ангиш­ти фаъол (ҷозиб) шустан мебояд.

## Эзоҳ

*Машковский М. Д. Лекарственные средства. Москва, 2006.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Моддаи химявӣ
Атроф

**Атроф** — атрофи нуқтаи фазои метрӣ, маҷмӯи нуқтаҳое, ки масофаи онҳо то нуқтаи мазкур аз ягон адади мусбати R хурд аст (ниг. Фазои метрӣ). Ин гуна Атрофро атрофи куравӣ ва адади R-ро радиуси он меноманд. Баъзан зимни Атрофи нуқтаи хатти рост фосилаи дилхоҳ ва Атрофи нуқтаи ҳам­ворӣ доираи кушодеро мефаҳманд, ки ин нуқтаро дар бар мегирад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Атрофия

**Атрофи́я** ( аз  — набудани хӯрок, гуруснагӣ), **лоғарӣ** — ҳолати бефаъолиятӣ ва ё хурд шудани ҳаҷм ва андозаи узвҳои бадан. 

Маъмулан дар вақти бемориҳои гуногун ва дар пирсолӣ ба вуҷуд омада, фаъолияти узвҳо вайрон ё тамоман қатъ мегардад. Сабаби пайдоиши атрофия бартарӣ доштани раванди диссимилятсия нисбат ба ассимилятсия аст. Атрофия физиологӣ ва патологӣ (умумӣ ва ҷузъӣ) мешавад. Атрофияии физиологӣ ба тағйироти синнусолӣ вобаста аст (масалан, атрофияи ғадуди ҷоғар дар давраи расидан ба балоғати ҷинсӣ, Атрофияи ғадудҳои ҷинсӣ, пӯст, устухонҳо дар пирсолӣ ва ғайра). Атрофияи патологӣ (харобӣ, кахексия) ҳангоми камғизоӣ, бемориҳои сироятии музмин ё заҳро­лудӣ, ихтилоли фаъолияти ғадудҳои эндокринӣ, сил­силаи марказии асаб, полиомиелит, атеросклерози раг­ҳои мағзи сар, таъсири омилҳои физикию кимиёӣ ва ғайра инкишоф меёбад. Атрофияи патологии ҷузъӣ сабабҳои гуногун дорад, масалан, ихтилоли танзими нейротрофӣ (атрофияи мушак­ҳои скелет ҳангоми полиомиелит), нақси гардиши хун (атрофияи қишри майна дар мавриди атеросклерози рагҳои мағзи сар), фишор (атрофияи гурда ҳангоми баста шудани роҳи пешоб ва ғайра), бе­фаъолиятӣ (атрофияи мушакҳои дасту пой бинобар муддати зиёд беҳаракат будани онҳо). Ҳан­гоми атрофия андозаи узв хурд мешавад, вале баъзан он ба сабаби афзоиши бофтаи чарбӣ, ки ҷойи унсурҳои ҳуҷайраи атрофияшударо мегирад, ба назар калон менамояд. Атрофияи патологӣ то давраи муайян табобат мешавад.
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Гринио Л. П. Атлас нервно-мышечных болезней. Москва, 2004.

Гурӯҳ:Осебшиносӣ
Атсеталдегид

alt=Атсеталдегит|thumb|'''Атсеталдегит'''
**Атсеталдегит** (CH3CHO, алдегиди сирко) — пайвасти органикӣ, моеи беранг, бӯйи тез дорад; ҳарорати ҷӯшишаш 20,8°С, ҳарорати гудозиш –124°С, зичиаш – 783 кг/м3. Дар об, спирт ва эфир нағз ҳал мешавад. Атсеталдегидро аввалин бор кимиёдони швед К. В. Шееле (1782) дар натиҷаи буғронии омехтаи спирти шароб, кислотаи сулфат ва дуоксиди манган ҳосил кардааст. Атсеталдегид ҳамаи хосиятҳои алдегидҳоро зоҳир менамояд. Бо кислотаҳои минералӣ полимер шуда, паралдегиди моеъ (CH3CHO)3 ва металдегиди кристаллӣ (CH3CHO)4 ҳосил мекунад. Атсеталдегидро бо чанд роҳ ҳосил менамоянд: дар натиҷаи ба атсетилен дар ширкат бо намакҳои симоб пайваст намудани об (реаксияи Кучеров); гидрататсияи бевоситаи катализии атсетилен; ба атсетилен дар ширкат бо КОН-и сахт пайваст намудани спирт ва собунонии мин­баъ­даи эфири винилии ҳосил­шуда. Атсеталдегидро аз спирти этил бо роҳи дегидрогенонии катализии он (дар ҳарор. ~400°С) низ истеҳсол кардан мумкин аст. Зери таъсири алкоголяти алюминий атсеталдегид ба этилатсетат табдил меёбад (реаксияи Тишенко). Атсеталдегидро барои истеҳсоли кислотаи атсетат, ангидриди атсетат, маводди давоии гуногун ва ғайра истифода мебаранд. Истеҳсоли атсеталдегид (барои минбаъд ба кислотаи атсетат табдил додани он) аввалин бор дар Олмон дар асоси реаксияи Кучеров ба роҳ монда шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Кимиё
Атрезия

**Атрезия** (Atresia; аз а – не ва забони юнонӣ|юн. tresis – сӯрохӣ) — адам (набудан)-и сӯрохи табиӣ ё баста шудани он дар узвҳои наймонанди бадан (аорта, шараёни шуш, ҳалқум, нойи нафас, сурхрӯда, рӯда, мақъад, маҳбал, гарданаи бачадон ва ғайра). Атрезия модарзодӣ ва ғайримодарзодӣ мешавад. Атрезияи модарзодӣ дар натиҷаи инкишофи нодурусти ҷанин дар батни модар, Атрезияи ғайримодарзодӣ дар асари газак, зарбу лат, осеб (масалан, дар натиҷаи аз ишқор ё кислотаҳо сӯхтани луобпардаҳо) ва ғайра ба вуҷуд меояд. Атрезияи модар­зодӣ дар баъзе мавридҳо (масалан, Атрезияҳои шоҳраг, нойи нафас, рӯда, роҳи шоша ва ғайра) сабаби ҳалокати кӯдаки нав­зод мегардад. Атрезияро бо амали ҷарроҳӣ табобат мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Бемориҳои дарунӣ
Атрак

**Атрак** — яке аз дарозтарин дарёҳои Эрон дар шимолу шарқии кишвар. Тӯлаш 699 км.Атрак аз куҳҳои Ҳазормасҷид дар маҳалле ба номи Лоларӯён воқеъ дар 40-километрии шимолу шарқии Қучон сарчашма мегирад. Аз ҷиҳати табиӣ – ҳудудӣ – маъмурӣ аз 3 бахш иборат аст: Атраки дохилӣ ё бахше, ки дар дохили марзу буми Эрон аст; Атраки хориҷӣ, бахше, ки аз сарзамини Туркманистон убур мекунад ва Атраки муштарак, ки мар­зи байни Эрон ва Туркманистон аст. Мутоби­қи муо­ҳидаи соли 1299 оби Атрак мебоист дар қисмати марказӣ баробар байни ду кишвар тақсим мегардид, аммо дар ибтидои асри 20 дар маҳалле ба номи Годарӣ садде тавассути Россия сохта шуд, ки боиси тағйири ҷараёни оби дарё ба самти Шимол гардид ва дар натиҷа ба хушкшавии қис­матҳои марзӣ боис шуд. Соли 1957 тавофуқ­номаи дигаре ҷиҳати баҳрабардории муштарак ақд гардид. Низоми обдиҳии Атрак мисли ҳамаи дарёҳои сарзамин­ҳои хушк ва нимахушк номураттаб ва фаслӣ мебошад. Оби Атрак гилолуд ва талху шӯр аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Эрон
Атсетилселлюлоза

alt=Формулаи таркибӣ|thumb|246x246px|Формулаи таркибӣ
**АТСЕТИЛСЕЛЛЮЛÓЗА** — атсетати селлюлоза, эфири атсетати селлюлоза [(С6Н7O2(OСOСН3)3]n. Атсетилселлюлозаро дар натиҷаи таъсири ангидриди атсетат ва андаке кислотаи сулфат ба селлюлоза (клетчатка) ё селлюлозаи қисман ҳидролизшуда – ҳидроселлюлоза ҳосил мекунанд; моддаи сафеди сахт. 
 [C6H7O2(OH)3]n + 3n(CH3CO)2→
 →[C6H7O2(OCOCH3)]n + 3nCH3COOH
Дар ин маврид кислотаи сулфатро тамоман ё қисман ба намаки турш ё хлориди руҳ иваз кардан мумкин аст. Дар натиҷа маҳсуле ҳосил мешавад, ки дараҷаи гуногуни эфиронида дорад. Маҳсули ниҳоии реаксия – сеатсетати селлюлоза (атсетати якумин ё сеатсетати селлюлоза) дорои 62,5% кислотаи атсетати ҳамбаста мебошад. Ҳангоми ҳидролизи нопурраи сеатсетат атсетати дуюмин ҳо­сил мешавад, ки аз 55% кислотаи атсетати ҳамбаста иборат аст.
Зичии атсетилселлюлоза 1300 кг/м3 буда, намро бад (хусусан сеатсетат) мегузаронад. Ба равшанӣ устувор аст, хусусиятҳои хуби физикаӣ ва механикӣ дорад. Дар ҳарор. 190–210°С ранги он тағйир ёфта, дар 230°С таҷзия мешавад. Дар асари ишқору кислотаҳои минералӣ тадриҷан ҳидролиз мешавад. Атсетати аввалия дар кислотаи атсетат, метиленхлорид, хлороформ, дихлорэтан, анилин, пиридин ва атсетати сонавӣ ғайр аз ин дар атсетон, омехтаи атсетон ва спирт, этилатсетат, диоксан ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мегардад.

## Эзоҳ

* Шабанова Н. А., Попов В. В. (ва диг). Химия и технология нанодисперсных оксидов. Москва, 2007.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Кимиё
ABC Wasp

**ABC Wasp** () ҳавогардӣ сохтаи ABC Motors дар кишвари Англия аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Martin-Handasyde No. 3

**Martin-Handasyde No. 3** () ҳавогардӣ сохтаи Martin-Handasyde дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст. Ин ҳавогард дар 1910 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Shenyang JJ-1

**Shenyang JJ-1** () — як ҳавогарди сохтаи Shenyang Aero Institute (沈阳飞机制造厂) дар кишвари Ҷумҳурии Халқии Чин аст. Ин ҳавогард 26 июли соли 1958 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Bates Monoplane

**Bates Monoplane** () — як ҳавогарди сохтаи (Carl) Bates Aeroplane Company дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
A2 CZ Ellipse Spirit

**A2 CZ Ellipse Spirit** () — як ҳавогарди сохтаи A2 CZ дар кишвари Чехия аст. Ин ҳавогард дар 1 Июли соли 2011 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
* Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

* 

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
AAI RQ-2 Pioneer

**AAI RQ-2 Pioneer** () — як ҳавогарди сохтаи AAI Corporation, Israel Aerospace Industries аст .

## Ҷусторҳои вобаста
* Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

* 

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
ASJA L2

**ASJA L2** () — як ҳавогарди сохтаи ASJA  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Swedish Air Force будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
ABC Hornet

**ABC Hornet** () — ҳавогарди сохтаи ширкати ABC Motors Limited дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Abraham Iris

**Abraham Iris** () — як ҳавогарди сохтаи Abraham  аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Abrams P-1 Explorer

**Abrams P-1 Explorer** () — як ҳавогарди сохтаи Abrams Aircraft Corporation дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aero Boero AB-180

**Aero Boero AB-180** () — як ҳавогарди сохтаи Aero Boero  аст ки дар соли 1969-2000 сохта шуд.  ин ҳавогард дар 1967 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aero A.25

**Aero A.25** () — як ҳавогарди сохтаи Aero Vodochody  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Czechoslovakia будааст. Ин ҳавогард дар 1920 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aero A.23

**Aero A.23** () — як ҳавогарди сохтаи Aero Vodochody  аст ки дар соли دههٔ ۱۹۲۰ сохта шуд. нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Czech Airlines будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aerochute International Dual

**Aerochute International Dual** () — як ҳавогарди сохтаи Aerochute International дар кишвари Австралия аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Bonomi BS.4 Basettino

**Bonomi BS.4 Basettino** () — глайдери асосӣ буд, ки дар Италия дар даҳаи 1930 тарҳрезӣ ва сохта шуд.

## Тарҳ ва рушд
Ҳамчун аксари глайдерҳои асосии даҳаи 1930, Basettino як ҳавопаймои содда ва болаи баландбунёд бо нacelleи пеш ва фюзелажи фрейми кушод дар пасзамина буд. Панҷараи боли он, ки бо канопи матоъ пӯшида буд, паҳнои бештар ва атрофи аспеки бештар дошт ва профили боли баландтарини иҷроишро таъмин мекард. Сохтори марказии бол мустақим ва бо хати баробар шикаст шуда буд, ки қисми зиёди паҳноиро ишғол мекард, бо панелҳои берунии мустақим ва конусӣ, ки эйлеронҳоро доштанд ва кунҷҳои мудаввар. Болҳо дар болои населе бо як стрити марказии шакли N, бо узви пеши мустақим ва унсури пушти сархатаи ташаккул ёфта, дастгирӣ мешуданд. Ин стрити N қисми аслии населро муайян мекунад ва боло аз бол меравад, то як пилони мураббаъ, ки аз он ду сими парвоз ба ҳар ду панҷараи бол рафта, дастгирӣ мекунад. Сими парвоз аз нуқтаи муфассал дар поёни населе, ки мустақиман зери нӯги пилон ҷойгир аст, ба мавзеъҳои мувозӣ дар поёни бол меравад.

Ҳамон узви пушти стрити N барои пайваст кардани насел ба фюзелажи пушти кушод истифода мешуд. Ду ҷуфт стрити трубаи пӯлоди V-шакл дар пояи он ба бол пайваст буданд, ки аввалаш афзуд ва дигаре боло мерафт, ва нуқтаи пӯшидаашон барои дастгирии эмпенаҷи пӯшида бо канопи матоъ истифода мешуд. Ин нуқтаҳо инчунин бо сими аз боли поён нахи бол пайваст мешуданд. Планшаи пой, ки байни анҷоми V-ҳои горизонталӣ ва канопи матоъ ҷойгир шуда буд, бо канорҳои мустақим ва хати баробар шикаст шуда, эливаторҳоро дошт. Як фини мураббаъ ва рудари мураббаъ, ки ҳар ду боло ва поён аз планшаи пой протӣ ва пайваст шуда буданд, мавҷуд буданд; рудара дар як минтақаи кати байни эливаторҳо амал мекард.

Basettino як населе бо сексияи шестикунҷае дошт, ки бо вуди пӯшида ва сари бол ва поёни мураббаъ дошт. Як скобаи чӯбии резинӣ, ки дар аксари поёни он насб шуда буд, фарогири он буд. Кабинаи пилот, ки бо он ҳангоми бароҳат буд, вале кушод ва бе шишаи пеш, поёни боли баробар гузошта шуда буд.

Ҳарфи аввалини парвози Basettino эҳтимолан дар соли 1932 буд, гарчанде ки ҳамаи сабтҳо ба сентябри 1931 таърих дода шудаанд. Рақамҳои сохта низ номуайянанд; Педриелли ҳисоб мекунад, ки танҳо як намуна ҳамчун далел дар тасвирҳо вуҷуд дорад, гарчанде ки реестри итолиёвӣ панҷ ё чаҳор намунаи сохтро сабт мекунад. Ҳавопаймо метавонад парвоз кунад ва иҷроишаш барои пилотҳо то гирифтани шаҳодатномаи C кофӣ буд.

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Aeromarine 39

**Aeromarine 39** () — як ҳавогарди сохтаи Aeromarine Plane and Motor Company  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард United States Navy будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aeronca L

**Aeronca L** () — як ҳавогарди сохтаи Aeronca Aircraft дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Private pilot owners будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aeronca E-113

**Aeronca E-113** () — як ҳавогарди сохтаи Aeronca  аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aeros UL-2000 Flamingo

**Aeros UL-2000 Flamingo** () — як ҳавогарди сохтаи Aeros SRO (CZ) дар кишвари Чехия аст ки дар соли 2000 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aerospace General Mini-Copter

**Aerospace General Mini-Copter** () — як ҳавогарди сохтаи Aerospace General дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ин ҳавогард дар 1973 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aerotec Uirapuru

**Aerotec Uirapuru** () — як ҳавогарди сохтаи Aerotec дар кишвари Бразилия аст ки дар соли 1968-1977 сохта шуд.  ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Igor I. Sikorsky Human Powered Helicopter Competition

**Igor I. Sikorsky Human Powered Helicopter Competition** () — як ҳавогарди сохтаи AeroVelo дар кишвари Канада аст. Ин ҳавогард 28 августи соли 2012 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Эзоҳ

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Agusta A.104

**Agusta A.104** () — як ҳавогарди сохтаи Agusta  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард the manufacturer будааст. Ин ҳавогард дар 1960 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aichi S1A

**Aichi S1A** () — як ҳавогарди сохтаи Aichi Kokuki KK  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Imperial Japanese Navy Air Service будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Air Copter A3C

**Air Copter A3C** () — як ҳавогарди сохтаи Air Copter дар кишвари Фаронса аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
A-I-R Atos

**A-I-R Atos** () — як ҳавогарди сохтаи A-I-R GmbH дар кишвари Олмон аст .

## Ҷусторҳои вобаста
* Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

* 

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Aviastroitel AC-4 Russia

**Aviastroitel AC-4 Russia** () — як ҳавогарди сохтаи Aircraft Cooperative Mechta дар кишвари Русия аст ки дар соли 1993-2003 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
AMD Zodiac

**AMD Zodiac** () — як ҳавогарди сохтаи Aircraft Manufacturing and Design  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард recreational pilots/sport pilots будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Cozy MK IV

**Cozy MK IV** () — як ҳавогарди сохтаи Aircraft Spruce & Specialty Co дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ин ҳавогард дар 1993 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Airship Industries Skyship 500

**Airship Industries Skyship 500** () — як ҳавогарди сохтаи Airship Industries дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст ки дар соли 1980-1990 сохта шуд.  ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Laubenthal Württemberg

**Laubenthal Württemberg** () — як ҳавогарди сохтаи Akaflieg Darmstadt / Klemm Leichtflugzeugbau GmbH ("Klemm Light Aircraft Company") дар кишвари Олмон аст. Ин ҳавогард дар 1927 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Darmstadt D-18

**Darmstadt D-18** () — як ҳавогарди сохтаи Akaflieg Technische Universität Darmstadt  аст ки дар соли 1929 сохта шуд. нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Germany будааст. Ин ҳавогард дар 1929 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Alliant RQ-6 Outrider

**Alliant RQ-6 Outrider** () — як ҳавогарди сохтаи Alliant Techsystems  аст ки дар соли 1996–1999 сохта шуд. нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард United States Marine Corps будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Fournier RF-4

**Fournier RF-4** () — як ҳавогарди сохтаи Alpavia / Sportavia-Pützer дар кишвари Фаронса аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
AAI Penetrator

**AAI Penetrator** () — як ҳавогарди сохтаи American Aircraft International (AAI) дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст .

## Ҷусторҳои вобаста
* Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

* 

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Grumman American AA-1

**Grumman American AA-1** () — як ҳавогарди ширкати American Aviation аст, ки соли 1968 сохта шуд. Ин ҳавогард дар соли 1963 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Arado E.340

**Arado E.340** () — як ҳавогарди сохтаи Arado Flugzeugwerke дар кишвари Олмон аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Luftwaffe будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
AAC Wamira

**AAC Wamira** () — як ҳавогарди сохтаи Australian Aircraft Consortium аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Royal Australian Air Force будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
* Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

* 

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Avama Stylus

**Avama Stylus** () — як ҳавогарди сохтаи Avama дар кишвари Словакия аст ки дар соли 2000 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Aviasud Mistral

**Aviasud Mistral** () — як ҳавогарди сохтаи Aviasud Engineering дар кишвари Фаронса аст. Ин ҳавогард дар 1985 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Нигористон

Aviasud Mistral PH-2W1.jpg|
PH-2R8.JPG|
AviasudMistral-Cockpit-1.jpg|Cockpit


## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
DFW C.V

**DFW C.V** () — як ҳавогарди сохтаи Aviatik дар кишвари German Empire аст ки дар соли 1916-1918 сохта шуд. нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Luftstreitkräfte будааст. Ин ҳавогард дар 1916 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Barr 6

**Barr 6** () — як ҳавогарди сохтаи Barr Aircraft (1989-2006) дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ин ҳавогард дар 2004 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Bailey B200

**Bailey B200** () — як ҳавогарди сохтаи Bailey Aviation дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Bede BD-5

**Bede BD-5** () — як ҳавогарди сохтаи Bede Aviation  аст. Ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

## Пайвандҳо

* Le site Internet d'Alturair  
* Le site Internet de BD Micro Technologies
* jimbede.com 
* The Thrill of Flying the World’s Smallest Jet
* The World's Smallest Jet: The BD-5 
* bd5.com
* Bede BD-5J 

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Bell XP-76

**Bell XP-76** () — ҳавогарди сохтаи Bell Aircraft Corporation аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард United States Air Force будааст. Ин ҳавогард дар 1942 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Bell YFM-1 Airacuda

**Bell YFM-1 Airacuda** () — як ҳавогарди сохтаи Bell Aircraft  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард United States Army Air Corps будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Атсетилхолин

**АТСЕТИЛХОЛЍН** (лот. Acetylcholinum) — эфири мураккаби ҳолин, ки аз кислотаи атсетат ҳосил мешавад, **СН<sub>з</sub>СООСН<sub>2</sub>СН<sub>2</sub>N(СН<sub>з</sub>)<sub>3</sub>ОН**; – булӯрҳои беранг, дар об, спирт, хлороформ ба осонӣ ҳал мешавад, вале дар эфир ҳал намешавад. Массаи мол. 163,2. Атсетилхолин моддаи аз нигоҳи биологӣ фаъол буда, дар табиат фаровон аст. Бо миқдори кам (чанд ҳиссаи мкг) дар бофтаи организмҳо (дар шакли нофаъол) вуҷуд дорад. Ҳангоми баъзе бемориҳо миқдори атсетилхолин дар хун меафзояд. Дар организм атсетилхолин аз кислотаи атсетат ва холин зери таъсири ферменти холинатсетилаза ҳосил шуда, дар нитаҷаи таъсири фер­мент­ҳои гурӯҳи холинэстераза таҷзия мегардад. Атсетилхолин медиатор – ноқили импулсҳои барангезиши силсилаи асабҳои марказӣ ва канорӣ мебошад. Атсетилхолин эффекти хосси барангезиши унсурҳои парасимпатии силсилаи канории асаб (паст шудани фишори хун, суст гаштани кори дил, афзудани фаъолияти меъда ва рӯдаҳо, танг шудани гавҳараки чашм ва ғайра)-ро ба вуҷуд меоварад. Зери таъсири баъзе ингибиторҳои холинэстераза (масалан, карбаматҳо, инсектисидҳои фосфорорганикӣ ва баъзе моддаҳои заҳрнок) миқдори атсетилхолине, ки ҳидролиз нашудааст, афзуда аввал ангезиши импулсҳои асабро метезонад ва сипас хомӯш мекунад. Барои муайян кардани атсетилхолин асосан аз нишондодҳои биоло­гӣ (кашиши мушаки шуллук, мушаки шиками қурбоққа ва ғайра) истифода мебаранд. Баъзе ҳосилаҳои атсетилхолин, масалан, атсетилхолинхлорид, карбамоилхолинхлорид ё карбаҳолин (эфири мураккаби холин ва кислотаи карбаминат), суксинилхолинйодид ё дитилин (эфири мураккаби ҳолин ва кислотаи каҳрабо) ва ғайра дар тиб ба кор бурда мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Атсетон

alt=Атсетон|thumb|310x310px|Атсетон
**АТСЕТÓН** (CH3COCH3, *диметилкетон, кетони сода*) — моеи беранг, бӯйи хос дорад, ҳарорати ҷӯшишаш 56,2°С, ҳарорати гудозиш –94,9°С, зичиаш 790,8 кг/м3. Дар об, спирт ва эфир нағз ҳал мешавад. Атсетон хосияти кетонҳоро дошта, оксим, семикарбазон, 2,4 – динитрофенилгидразон, оксинитрил ва ғайра ҳосил мекунад. Оксинитрил барои истеҳсоли шишаи органикӣ – полиметилметакрилат истифода мегардад. Атсетон дар таркиби маҳсули буғронии хушки чӯб мавҷуд аст. Ҳангоми аз карбонати барийи тафсон гузарондани буғи кислотаи атсетат бо миқдори зиёд ҳосил мешавад. Дар саноат онро бо роҳи аз карбонати сери тафсон борҳо гузарондани буғи кислотаи атсетат, ҳамчунин бо роҳи деҳидрогенонии спирти изопропил (ба сифати катализатор порчаи биринҷӣ истифода мешавад) истеҳсол мекунанд. Бо роҳи таҷзияи бактериявии карбоҳидратҳо (крахмал, декетрин, малтоза) ҳосил кардани он низ маълум аст. Зери таъсири *Bacterium atcetoaethylicum* аз крахмал 10–30% спирт ва 6–10% атсетон ба даст оварда мешавад. Ҳангоми таъсири Bacillus macerans аз крахмал ба миқдори зиёд атсетон ҳосил мегардад. Усули асосии ба даст овардани атсетон ҳидрататсияи пропилен ва оксидонии минбаъдаи спирти изопропили ҳосилшуда мебошад.
Атсетонро дар пешоби беморони касалии қанд (диабет) ошкор мекунанд. Аз атсетон бо таъсири хлор ё йод ва ишқор хлороформ ва йодоформ ҳосил кардан мумкин аст.
 СН3СОСН3 + ЗСl2 + 4 КОН →
 →СН3СООК + СНСl3 + 3KC1 + ЗН2О
Атсетон ашё барои синтези доруи хобовар – сулфонал мебошад. Барои ин атсетонро бо этилмеркаптан пайваст намуда, сипас меркаптоли ҳосилшударо бо перманганати калий оксид мекунанд. Атсетон бо хлороформ пайваст шуда, моддаи антисептикӣ – хлорэтон (СН3)2С(ОН)ССl3 ҳосил мекунад. Ҳангоми гарм кардан (~700°С), Атсетон ба кетон СН2= С=О табдил меёбад. атсетон чун ҳалкунанда (хусусан барои нитро– ва атсетилселюлоза) ва ашёи хом барои истеҳсоли кетон, хлороформ, йодоформ, сулфонал, хлорэтон, изопрен, эфирҳои кислотаи метакрилат ва ғайра истифода мешавад.

## Эзоҳ

* Крамаренко В. Ф. Токсикологическая химия. Киев, 1990; 
* Физер П., Физер М. Органическая химия. Москва, 2009.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Атсефат

**Атсефат** (C4H10NO3PS) — як навъ инсектисид. Ҳарорати гудозишаш 92-93°С, зичиаш 1,4 г/см3; дар об ҳал мешавад. Барои маҳв кардани ҳашароти зараррасон, аз қабили ширинча, кирмаки пулакчаболҳо, малах ва ғайра атсефатро ба зироат, дарахтони мевадор (аз ҷумла рустаниҳои ситрусӣ), ток, финдиқи заминӣ, зайтун, соя, пахта, лаблабу, картошка, шолӣ, тамоку, рустаниҳои ороишӣ ва ғайра мепошанд. Давомнокии таъсири атсефат 10-21 шабонарӯз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Крамаренко В. Ф. Токсикологическая химия. , 1990;
* Физер П., Физер М. Органическая химия. , 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳашаракушҳо
Асидоз

**Асидоз** (от ), **сертуршӣ**, **хунукмизоҷӣ** — бемориест, ки дар натиҷаи ихтилоли мувозинати туршию ишқор ва дар хуну бофтаҳо барзиёд захира шудани анионҳои кислотаҳо рух медиҳад.

Асидоз талофипазир ва талофинопазир мешавад. Ҳангоми атсидози талофипазир анионҳои кислотаҳо чандон зиёд ғун намешаванд. Нишондиҳандаи ҳидрогенӣ (pH) аз ҳадди эътидол (7,35-7,45) паст намефурояд. Дар вақти атсидози талофинопазир анионҳо зиёд шуда, pH-ро хеле паст мефуроранд. Аз ҷиҳати пайдоиш атсидоз мубодилавӣ, нафасӣ, физиологӣ ва ғайра мешавад. Атсидози мубодилавӣ дар натиҷаи дар организм бар­зиёд ҷамъ шудани анионҳои кислотаҳои табхирнашаванда ё талаф ёфтани катионҳои ишқорҳо (масалан, дар вақти касалии қанд, гуруснагӣ, кампешобӣ, дарунравӣ, таб) ба вуҷуд меояд. Атсидози нафасӣ дар натиҷаи бо нафас кам хориҷ шудани кислотаи карбонат (масалан, дар вақти варам ва газаки шуш, пажмурдашавии шуш, фалаҷи бачагона, заҳролудӣ аз доруҳои наркозӣ ва ғайра) рух медиҳад. Атсидози физиологӣ хосси навзодҳо буда, аз лаҳзаҳои аввали таваллуд маълум мегардад ва чанд рӯз давом мекунад. 

Аломатҳои атсидоз: хоболудӣ, саргаронӣ, иғмо, нафасгирии номуътадил, номураттабии кори дил, рагҳо, гурда ва ғайра Барои муолиҷаи атсидоз аввал сабабҳои онро рафъ сохтан лозим аст (масалан, истифодаи инсулин ҳангоми касалии қанд).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Шукуров Ф. А. Общая физиология. Душанбе, 1999;
* Шукуров Ф. А. Краткий курс нормальной физиологии. Душанбе, 2006.

Гурӯҳ:Хун
Қатъномаи 401 Шӯрои Амният

**Қатъномаи 401 Шӯрои Амнияти** Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 14 декабр 1976 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Кипр аст. Ин қатънома тайи нишасти 1٬979‌ум бо 13 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 0 мумтанеъ тасвиб шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Шӯрои Амният
*Феҳристи Қатъномаҳои Шӯрои Амният 401 то 500

## Манобеъ


Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Атсилонӣ

**АТСИЛОНӢ** — бо боқимондаи кислотаҳои карбон RCO (гурӯҳи атсил) иваз кардани атоми ҳидрогени пайвастҳои органикӣ. Чун унсури атсилонанда кислотаҳои карбон RCOOH, ангидрид (RCО)2О, хлорангидриди сулфокислотаҳо (масалан, бензолсулфохлорид C6H5SO2CI) истифода мегарданд. Атсилонии спиртҳо ва фенолҳо бо кислотаҳо, ангидрид ва галогенангидриди кислотаҳо зуд ба амал меояд. Дар натиҷа эфирҳои мураккаб ҳосил мешаванд. Атсилонии пайвастҳои ароматӣ бо атсилхлорид (реаксияи Фридел-Крафтс, 1887) дар иштироки кислотаи Люис, АlСl3 ё карбкатиони озод сурат мегирад. Атсилониро барои ҳимояи аминогурӯҳ дар вақти баъзе реаксияҳо, синтези маводди доруворӣ ва ғайра истифода мебаранд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Аттак

**Аттак**  (  *Атак*  ; ) — шаҳрест дар вилояти Панҷоби Покистон ва маркази ноҳияи ҳамном . Аҳолӣ: 97,374 (тақрибан 2010)  . Дар соҳили дарёи Ҳинду ҷойгир аст.

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Панҷоб
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Қатъномаи 502 Шӯрои Амният

**Қатъномаи 502 Шӯрои Амнияти** Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 03 апрел 1982 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Ҷазираҳои Фолкланд аст. Ин қатънома тайи нишасти 2٬350‌ум бо 10 раъй мувофиқ, 1 мухолиф ва 4 мумтанеъ тасвиб шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Шӯрои Амният
*Феҳристи Қатъномаҳои Шӯрои Амният 501 то 600

## Манобеъ


Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Қатъномаи 601 Шӯрои Амният

**Қатъномаи 601 Шӯрои Амнияти** Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 30 октябр 1987 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Намибия аст. Ин қатънома тайи нишасти 2٬759‌ум бо 14 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 1 мумтанеъ тасвиб шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Шӯрои Амният
*Феҳристи Қатъномаҳои Шӯрои Амният 601 то 700

## Манобеъ


Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Қатъномаи 703 Шӯрои Амният

**Қатъномаи 703 Шӯрои Амнияти** Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 09 август 1991 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Пазириши аъзои ҷадид дар Созмони Милали Муттаҳид: Микронезия аст. Ин қатънома тайи нишасти 3٬002-‌ум    тасвиб шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Шӯрои Амният
*Феҳристи Қатъномаҳои Шӯрои Амният 701 то 800

## Манобеъ


Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Қатъномаи 883 Шӯрои Амният

**Қатъномаи 883 Шӯрои Амнияти** Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 11 ноябр 1993 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Ҷумҳурии Арабии Либиё аст. Ин қатънома тайи нишасти 3٬312-‌ум бо 11 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 4 мумтанеъ тасвиб шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Шӯрои Амният
*Феҳристи Қатъномаҳои Шӯрои Амният 801 то 900

## Манобеъ


Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Blackburn F.3

**Blackburn F.3** () — як ҳавогарди сохтаи Blackburn Aircraft дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Blackshape Prime

Blackshape Aircraft — итальянский производитель самолетов, специализирующийся на ульtralёgких и сертифицированных самолётах из углеродного волокна. Основанная в Монополи (Апулия, Италия), компания сочетает точное итальянское инженерное мастерство, передовые композитные технологии и современный авиационный дизайн для производства самолетов для отдыха, обучения и специальных миссий по всему миру.

## Компания
Blackshape представила свою первую модель самолёта на выставке AERO Friedrichshafen в 2009 году. В настоящее время компанию возглавляют президент Джузеппе Мариано и генеральный директор Никколò Кьеррони. Компания входит в состав ANGEL — частного итальянского высокотехнологичного холдинга, объединяющего предприятия в области транспорта, аэрокосмической отрасли и цифровой мехатроники.

## Миссия и видение
Blackshape сосредотачивает свою деятельность на разработке самолётов, соответствующих высоким стандартам качества. Компания использует современные производственные процессы, передовые технологии и высокоэффективные материалы в сочетании с инженерной экспертизой для создания самолётов в категориях ultralight и certified.

## Продукция
Blackshape производит как ультралёгкие, так и сертифицированные самолёты:

• Ультралёгкий самолёт: Blackshape Prime

• Сертифицированный самолёт: Blackshape Gabriél (сертифицирован FAA и EASA)

В 2025 году компания представила Prime Xplorer — вариант Prime с хвостовым колесом (taildragger).

## Рынки и деятельность
Blackshape работает более чем в 15 странах и располагает парком из более чем 100 самолётов по всему миру. Самолёты компании обслуживают три основных рыночных сегмента.  Для частных и спортивных пилотов самолёты спроектированы с учетом эргономики, ориентированной на пилота: интуитивно понятная компоновка кабины, панорамная обзорность и высокие летные характеристики обеспечивают захватывающий опыт полёта. В сфере подготовки пилотов самолёты Blackshape предлагают современные учебные решения, включая передовую авионику и превосходную аэродинамику, поддерживая как традиционное обучение пилотов, так и специализированную военную подготовку для тактических операций, готовности к миссиям и высокопроизводительных полётов. Для операторов специальных миссий самолёты адаптируются для задач, таких как наблюдение и тактические операции, удовлетворяя строгим эксплуатационным требованиям и обеспечивая точность, эффективность и адаптируемость в различных условиях.

## Исследования и разработки
Blackshape ведёт научно-исследовательскую и опытно-конструкторскую деятельность, направленную на создание новых авиационных технологий, включая гибридно-электрические силовые установки и топливосберегающие системы.

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Blériot 111

**Blériot 111** () — як ҳавогарди сохтаи Blériot Aéronautique  аст. Ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Blohm & Voss P.170

**Blohm & Voss P.170** () — як ҳавогарди сохтаи Blohm & Voss  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Luftwaffe будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Buckley F-1

**Buckley F-1** () — як ҳавогарди сохтаи Buckley Aircraft Co. дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст ки дар соли 1929 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Bushcaddy R-80

**Bushcaddy R-80** () — як ҳавогарди сохтаи Club Aeronautique Delisle Incorporated (1994-98) дар кишвари Канада аст ки дар соли 1994 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Curtiss Model K (engine)

**Curtiss Model K (engine)** () — як ҳавогарди сохтаи Curtiss Aeroplane and Motor Company дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
DAR 9 Siniger

**DAR 9 Siniger** () — як ҳавогарди сохтаи Darzhavna Aeroplanna Rabotilnitsa (DAR) дар кишвари Булғористон аст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Атташе

**АТТАШЀ** (фаронс.  *аttaché* – айнан вобаста) — 1) мартаба – рутбаи шахсии хурд (ё яке аз мартабаҳои хурд)-и дипломатӣ; 2) вазифаи хурди корманди дипломатии дастгоҳи Вазорати корҳои хориҷӣ ё намояндагии дипломатӣ; 3) корманди дипломатӣ, намояндаи ягон идораи ҳарбӣ дар назди муассисаи дахлдори мамлакате, ки дар он фаъолият менамояд (атташеи ҳарбӣ, атташеи ҳарбӣ-баҳрӣ ва ғайра), ё корманди намояндагии дипломатӣ, ки донандаи масоили ахбори ин намояндагист (пресс - атташе) ва ё робитаҳои байни намояндагии кишваре, ки дар он хидмат мекунад ва мамлакаташро (атташеҳои махсуси молиявӣ, оид ба илм, фарҳанг ва ғайра) таъмин менамояд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
De Havilland Ghost (V8)

**De Havilland Ghost (V8)** () — як ҳавогарди сохтаи de Havilland дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
DFS 193

**DFS 193** () — як ҳавогарди сохтаи Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug дар кишвари Олмон аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
DFS Habicht

**DFS Habicht** () — як ҳавогарди сохтаи DFS  аст. Ин ҳавогард дар 1936 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Атто-

**Áтто-** (даниягӣ *atten* – ҳаждаҳ) — пешванди номи бузургии физикӣ барои ҳосил намудани қимати хурдтарин, ки ба 10–18 ҳиссаи он баробар аст. Ишораташ – а. 
:: 1 ас (аттосония) = 10–18 сония 
:: 1 ам (аттометр) = 10−18 метр
Атто- соли 1962 дар Кумитаи байналмилалии меъёр ва вазнҳо қабул шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
Dornier Do 635

**Dornier Do 635** () — як ҳавогарди сохтаи Dornier Flugzeugwerke  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Luftwaffe будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
DTA Diva

**DTA Diva** () — як ҳавогарди сохтаи DTA sarl дар кишвари Фаронса аст ки дар соли 2009 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Аттраксион

alt=Jambore|thumb|281x281px|Jambore
**Аттраксиóн** (фр. *Attraction* – айнан ҷазб кардан) — намоиши таъсирбахш дар cирк, ҳунарнамоии ҳайратангези чашмбанд ва шуғл бо ҳайвоноти ромшуда. Мафҳуми аттраксион аввалҳо барои ифодаи тартиби намоишҳои cирк, ки асоси онро шуъбадабозӣ, чашмбандӣ ва воситаҳои механикию техникӣ ташкил медод, истифода мешуд. Баъдтар намоишҳои махсуси дилчаспу таъсирбахшро аттраксион номиданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Фарҳанг
Атъимаи марзо

**«Атъимáи марзó»** (أطعمۀ مرضی) — асари Муҳаммадкозим ибни Ҳаким Муҳаммадравшан. Китоб дар бораи муолиҷаи бемориҳо бо ёрии ғизоҳо баҳс мекунад. Як нусха аз дастнависи он дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Фирдавсӣ зери рақами 1595 маҳфуз буда (соли китобаташ 1846), аз 255 саҳифа иборат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Пизишкӣ
Curtiss No. 1

**Curtiss No. 1** () — як ҳавогарди сохтаи Herring-Curtiss Company  аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳои Чанги дувуми чахон

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Sport Hornet LRS

**Sport Hornet LRS** () — ҳавогарди сохтаи ширкати Higher Class Aviation. Ҳавогарди мазкур соли 1992 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо
*papa's games
*papa's freezeria
## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Hillberg Turbine Exec

**Hillberg Turbine Exec** () — як ҳавогарди сохтаи Hillberg Helicopters дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Hiller X-18

**Hiller X-18** () — як ҳавогарди сохтаи Hiller Aircraft  аст .  ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Hiro H2H

**Hiro H2H** () — як ҳавогарди сохтаи Hiro Naval Arsenal дар кишвари Жопун аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Imperial Japanese Navy будааст. Ин ҳавогард дар 1930 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

Shiv@roy
Huff-Daland TW-5

**Huff-Daland TW-5** () — як ҳавогарди сохтаи Huff-Daland  аст ки дар соли 1923 сохта шуд. нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард United States Army Air Service будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Ibis GS-501 Urraco

**Ibis GS-501 Urraco** () — як ҳавогарди сохтаи Ibis Aircraft дар кишвари Кулумбия аст ки дар соли 2000 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Ikarus S-49

**Ikarus S-49** () — як ҳавогарди сохтаи Ikarus Aircraft factory  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Yugoslav Air Force будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Pirna 014

**Pirna 014** () — як ҳавогарди сохтаи Industriewerke Ludwigsfelde дар кишвари East Germany аст .

File:Pirna 014 DD.JPG| Pirna 014 A0
File:Triebwerk Pirna 014.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - vorne.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - 01.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - 02.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - 03.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - Verdichter 01.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - Verdichter 02.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - Seite.JPG| Pirna 014 A0/V-05
File:Pirna 014 Triebwerk - Rückansicht.JPG| Pirna 014 A0/V-05


## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Poinsard 25hp 2-cyl

**Poinsard 25&nbsp;hp 2-cyl** () — як ҳавогарди сохтаи Mengin дар кишвари Фаронса аст ки дар соли 1933-40 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Midwest Hornet

**Midwest Hornet** () — ҳавогард сохтаи ширкати Midwest Engineering & Design дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Midwest Questar Open Aire

**Midwest Questar Open Aire** () — як ҳавогарди сохтаи Midwest Engineering дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст .

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Mil Mi-34

**Mil Mi-34** () — як ҳавогарди сохтаи Mil Helicopters дар кишвари Иттиҳоди Шӯравӣ و Русия аст ки дар соли 1994 сохта шуд.  ин ҳавогард дар  нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Miles M.15

**Miles M.15** () — як ҳавогарди сохтаи Phillips and Powis Aircraft Ltd, Reading дар кишвари Подшоҳии Муттаҳида аст .  ин ҳавогард дар 1938 нахустин парвози худро анҷом дод.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Аудиология

**Аудиолóгия** (аз лот. *audīre* — шунидан, -логия аз юн. *-λογία* — таълимот, -logia) — илм дар бораи шунавоӣ. Аудиология ҳолати шунавоӣ, сабабҳои карӣ ва гӯшвазниниро омӯхта, усулҳои ташхис ва роҳҳои табобати онҳоро дарёфт менамояд. Дар ҳалли ин масъала омӯхтани таъсири омилҳои истеҳсолӣ (ғавғо, ларзиш, моддаҳои заҳрнок) ба шунавоӣ ва пешгирии онҳо мавқеи муҳим дорад. Мақсади асосии аудиология пешгирӣ намудани карӣ аст. Бо инкишофи ҷарроҳии гӯш, ки мурод аз он барқарор ё беҳтар намудани қобилияти шунавоӣ аст, вазифаҳои аудиология низ дучанд шуданд. Акнун аудиология натиҷаҳои ҷарроҳии гӯш ва зарур будан ё набудани онро низ меомӯзад. Яке аз соҳаҳои махсуси аудиология педаудиология ном дошта, усулҳои ташхис ва табобати шунавоии кӯдаконро таҳқиқ менамояд. Бо ин мақсад аз усулҳои аудиометрия ва электроэнсефалография истифода карда мешавад. Ихтилоли шунавоӣ дар кӯдакон имкон дорад, ки боиси ихтилоли нутқ низ гардад.

## Эзоҳ

* Исхоки Ю. Б. Детская оториноларингология. Душанбе, 1977; 
* Таворткиладзе Г. А. Руководство по аудиологии. Москва, 2003.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Илм
Аудиометрия

**Аудиомéтрия** (аз лот. *audīre* — шунидан, -метрия аз юн. *-metron* — ченкунӣ) — андоза кардани қувваи сомеа. Азбаски қувваи сомеа (шунавоӣ) аз рӯйи дарки ҳадди садо муайян карда мешавад, аудиометрияро барои мушаххас кардани қувваи пасттарини садое, ки одам мешунавад, мувофиқ месозанд. Усули муқаррарии аудиометрия дарк кардани садоҳои гуногуни одам ё камертон аз масофаи гуногун мебошад (20–25 метр). Дар шароити муқаррарӣ сомеа ҳамон вақт беиллат дониста мешавад, ки агар одам садои паст (пичир-пичир)-ро аз масофаи 6–7 метр шунавад. Аудиометрияро асосан бо ёрии асбобҳои махсуси аудиоакустикӣ – аудиометрҳо амалӣ месозанд. Натиҷаи аудиометрия дар шакли аудиограмма навишта мешавад. Ҳадди шиддати овоз­ро бо ёрии ҷадвал муайян намуда, бо ҳамин роҳ дараҷаи заъфи сомеаро аниқ месозанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Исхоки Ю. Б. Детская оториноларингология. Душанбе, 1977; 
* Таворткиладзе Г. А. Руководство по аудиологии. Москва, 2003.

Гурӯҳ:Пизишкӣ
Motorlet M-701

**Motorlet M-701** () — як ҳавогарди сохтаи Motorlet дар кишвари چکسلواکی аст ки дар соли 1961-1989 сохта шуд.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
MTC MQ-17 SpyHawk

**MTC MQ-17 SpyHawk** () — як ҳавогарди сохтаи MTC Technologies  аст . Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард نیروی تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا будааст.

## Ҷусторҳои вобаста
*Феҳристи Ҳавогардҳо

## Манобеъ

*

Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Истиъоза

**Истиъоза** (ар. **استعاذة**), **[[Аъузу биллоҳ]]** (ар.  **أَعُوْذُ بِالله )** — *«паноҳ бурдан ба Аллоҳ»*), **Аъузу биллоҳи мина-ш-шайтони-р-раҷим** (ар. **أَعُوْذُ بِاللهِ مِنَ الشَّـيْطٰنِ الرَّجِيْمِ**— *«Ба Аллоҳ паноҳ мебарам аз шайтони рондашуда »*) — дар Ислом ба маънои паноҳ бурдан ба Худованд аз ҳар гуна шарру бадӣ ва васвасаҳои шайтон.

Истиъоза ба маънои васеаш аз як амри ғаризӣ ва асли фитрие дар вуҷуди инсон бархостааст. Инсон ҳангоми рӯёрӯӣ бо хатарҳо ва дар лаҳзаҳои заъф ва осебпазирии худ мекӯшад, то бо паноҳ ҷустан ба як нерӯи бартар ба оромиш даст ёбад. Қуръони Карим бо нузули аввалин сураҳои маккӣ – Нос ва Фалақ ба баёни истиъозаи ҳақиқӣ ва паноҳ бурдан ба Худованд пардохт ва тафаккури даврони ҷоҳилиро, ки паноҳ бурдан ба ҷинну шайтон ва таслимпазирӣ дар баробари нерӯҳои бадиро ривоҷ медод, аз миён бурд.

Истиъоза ва паноҳ бурдан ба Худо дар омӯзаҳои исло­мӣ корбурди васеъ дорад. Он аз ҷанбаи эътиқодӣ яке аз шохаҳои рукни истионат аст, ки дар сураи Фотиҳа баён мегардад ва аз назари корбурди амалӣ асли амнияти ра­вонӣ ба шумор меравад. Дар ояти 98-уми сураи Наҳл гуфтани Аъузу биллоҳ ба унвони нахустин одоби тиловати Қур­ъон мавриди таъкид қарор гирифтааст ва аз назари уламои ислом гуфтани Аъузу биллоҳ пеш аз тиловати Қуръон, ҳам дар намоз ва ҳам дар ғайри он, мустаҳаб дониста шудааст. Машҳуртарин ибораи истиъоза «**Аъузу биллоҳи мина-ш-шайтони-р-раҷим**» аст, ки бо назми ибораи қуръонӣ дар ояти 98-уми сураи Наҳл ҳамсозии комил дорад. Бинобар ин, уламо дар тааввуз ҳамин лафзро ихтиёр кардаанд. Ин ибора ҳарчанд бо назми ибораи қуръонӣ ҳамсозӣ дорад, вале ҷузъи оятҳои Қуръон ба шумор намеравад.

## Манбаъ


Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Таъбироти Қуръонӣ
Ауксинҳо

**Ауксинҳó** (аз юн. *αὔξω* —  месабзонам, зиёд мекунам) — моддаҳое, ки дар ҳуҷайраи рустанӣ ҳосил шуда, рушди он (рушди решаи қаламча, тақсимшавии ҳуҷайраи бофта ва ғайра)-ро метезонанд. Ауксинҳо ба фитогормонҳо мансубанд. Соли 1933 кимиёдони ҳолландиягӣ Кёгл аз пешоб 3 навъи ангезандаи рушди рустаниро ҷудо карда, ауксини «Ауксинҳо» (кислотаи ауксинтриол – C13H32O5), ауксини «В» (кислотаи ауксенолон – C18H30O4) ва гетероауксин (кислотаи индолилатсетат – C10H9O2N) номид. Ауксинҳоро аз ҳуҷайраҳои рустанӣ бо ду усул ҳосил мекунанд (диффузӣ ва ҷудокунӣ). Миқдори ками ауксинҳо рушди рустаниро тезонда, миқдори зиёдашон таъсири бад мерасонад. Ауксинҳо аз рӯйи сохт оксикислотаҳои якасосаанд. Дар қисми навруста ва тезсабзи рустаниҳои олиташаккул (дар нуқтаи рушди поя, нӯги реша, баргу муғҷа ва ғайра) ҳосил мешаванд. Ауксинҳо қобилияти ба тавассути реша ба боло ва ба воситаи тана ба поён ҳаракат карданро доранд. Дар бофтаи рустаниҳо дар ҳолати озод ё пайваст дучор мешаванд. Ауксинҳои озод аз ҷиҳати биологӣ фаъоланд ва дар рустанӣ бо фитогормонҳо (гиббереллинҳо ва кининҳо) ва маҳсули мубодилаи моддаҳо таъсири мутақобила мерасонанд. Тахмин мекунанд, ки ауксинҳо биосинтези баъзе ферментҳоро, ки дар ҳосилшавии ҷузъиёти таркиби девораи ҳуҷайраҳо иштирок мекунанд, метезонанд ё ба комплексҳои ноустувори кислотаи рибонуклеат дохил шуда, тақсимшавии ҳуҷайраҳоро ба низом медароранд. Аз ауксинҳои табиӣ дар рустаниҳо бештар кислотаи 3 индолилатсетат дучор меояд, вале онро дар кишоварзӣ нисбат ба ауксинҳои синтезӣ (кислотаи индолилбутанат, кислотаи нафтилатсетат, кислотаи дихлорфеноксиатсетат) кам кор мефармоянд, чунки кислотаи 3 индолилатсетат зери таъсири ферментҳои рустанӣ мунтазам таҷзия мегардад, ҳол он ки пайвастҳои синтезӣ дучори таҷзияи ферментӣ намешаванд. Бинобар ин вояи ками онҳо самари беҳтар ва бардавом меоварад. Ниг. низ Танзимкунандаҳои рушди рустанӣ.

## Эзоҳ

* Гамбург К. 3. (ва дигарон). Регуляторы роста растения. Москва, 1979; 
* Негру П. В. Физиология винограда и основы его возделывания. Кишинев, 1983; 
* Регуляторы роста растений.Москва, 1990; 
* Кириллов Ю. И. (ва дигарон). Рост и развитие растений. Зауралье, 2001.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Гурӯҳ:Гиёҳшиносӣ