open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анвар Бобоев

**Анвар Бобоев** (1914, деҳаи Чорчироғи ноҳияи Ғарм — 1994, деҳаи Турдибобои ноҳияи Ҳисор) — пахтакор. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1951), иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945).

## Зиндагинома
Солҳои 1934—1943 колхозчии хоҷагии «Тоҷики­стони Сурх», 1946—1975 сардори бригадаи пахтакории хо­ҷагии ба номи Дзержинскийи ноҳияи Ҳисор. Бригадааш ба гирифтани ҳосили фаровони пахта муваффақ шу­дааст.

## Ордену медалҳо
Бо ордени Ленин, ме­далҳо ва Ифтихорномаҳои Ра­ёсати Шӯ­рои Олии ҶШС То­ҷи­ки­стон сазовор гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Ҷӯрабой Бобоев

**Ҷӯрабой Бобоев** (1906, ноҳияи Конибодом — 1989, ҳамон ҷо) — ҳофиз ва мутриб, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1956).

## Зиндагинома
Ҷӯрабой Бобоев соли 1906 дар деҳаи Гумбазии ноҳияи Конибодом ба дунё омадааст. Пайрави мактаби эҷодии Ҳо­ҷӣ Абдулазиз. Дар маҳфилҳои худфаъолиятии бадеии мактаби зодгоҳаш ва к-зи «Ленинград» ҳунарнамоӣ кардааст. Чанд сол мудири клуби к-зи «Коммунист» (ҳоло ҷамъияти саҳҳомии «Ирам») буд. Барномаи ғанию рангинашро суруду таронаҳои халқию классикӣ ташкил медоданд. «Муноҷот», «Гиря», «Пахтаи заррини мо», «Комсомол», «Синафигор», «Орзу», «Назаре кун», «Ба ранги бӯят», «Моҳи ман», «Насри баёт», «Ба дилдор» ва ғайра аз беҳтарин сурудҳои Бобоев мебошанд. Ширкаткунандаи даҳаҳои адабиёт ва санъати Тоҷикистон дар Россия, Белорусия, Ӯзбекистон, Украина ва Озарбойҷон.

## Ҷоизаҳо
Бо медали «Барои меҳнати шоён» ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гимназияи № 53

**Гимназияи № 53 ба номи [[Муҳаббат Маҳмудова]]** (собиқ мактаби миёнаи № 53) – ноҳияи Исмоили Сомонӣ (собиқ ноҳияи Октябр) – шаҳри Душанбе.
## Таърих
Мактаби миёнаи № 53 11 январи соли 1965 дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ (собиқ ноҳияи Октябр) шаҳри Душанбе таъсис ёфтааст. Ба сабаби афзудани шумораи наврасони синни мактабӣ дар кӯчаҳои ба номи Некрасов, Лоиқ Шералӣ, (собиқ Карл Маркс), М. Холов (собиқ Гогол), Рӯдакӣ, Чкалов ва душвории ба мактабҳои аз ҷойи истиқомат нисбатан дур ҷой гирифта, рафту омади наврасонро ба ҳисоб гирифта, бо қарори собиқ Кумитаи иҷроияи ноҳияи Октябр моҳи январи соли 1965 мактаби миёнаи рақами 53 кушода шуд. Мактаб толибилмонро аз мактабҳои рақамҳои 7, 10, 11 ва 34 ба даргоҳаш қабул кард. 
## Хатмкунандагон
Аз дастпарварони гимназия 30 нафар дар тӯли 45 сол барои дониши аъло ва интизоми намунавӣ ва дар корҳои ҷамъиятӣ фаъолона иштирок карданашон соҳиби медалҳои тило ва нуқра гаштанд. Инҳо: Насриддин Мамадкаримов, Маҳбуба Ғозиева, Гулнора Пулодова, Умед Мунавваров, Замира Ғафорова, Комрон Маъмуров, Фазилат Бойбобоева, Умед Рашидов, Сурайё Нурхонова, Ҳадя Сатторова, Муҳайё Акрамова, Марҳабо Алиева, Сурайё Рашидова, Хуршед Раҳмонов, Мавзуна Бобоева, Мансурхон Қудусов, Малика Маҳмудова, Шерозхон Маҳмудов, Мадина Файзуллоева ва дигарон.
## Сарварон ва муаллимон
Роҳбарии ин даргоҳи маърифатро  Муаллимони шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон - Робия Маҷидова Розиқ Ҳамидов, Аълочиёни маорифи Тоҷикистон - Нори Пӯлодова, Майрам Шакармамедова, Соҷида Муродова,    Гуландом Лоҳутшо, Ойдина Турдиева, Муҳаммадсиддиқ Абдураззоқов, Тӯрақул Ҷумъаев ва Раҳмоналӣ Таваров ба уҳда доштанд.
 
Таълимгоҳ бо омӯзгорони эҷодкор ва пуртаҷрибаи худ Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ  Муҳаббат Маҳмудова, собиқадорони меҳнат дорандаи ордени Ленин, Ш. Бурҳонова, Муаллими шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон  Ю. Гафуров, Аълочиёни маорифи Тоҷикистон М. Асадова, М. Наимова,  Р. Пулодова, М. Қаҳҳорова, З. Ботурова, Ҷ. Ҷумъазода, И. Ҷумъаева, Р. Наврӯзов, М. Диловарова, Н. Мирзоева, Р. Насруллоева, Б. Бобоева, М. Абдуллоева, Қ. Шукронаева, Н. Наврӯзова, З. Сарварова, Р. Абдусамадова, Каримова Ҳ ва дигарон фахр дорад, ки онҳо анъанаҳои неки омӯзгорони пешинаро давом дода, шуҳрати гимназияро дар миқёси ноҳия, шаҳр ва ҷумҳурӣ машҳур гардониданд.
## Пайванди беруна
сайти мактаби 53

Гурӯҳ:Мактабҳои миёнаи Душанбе
Гурӯҳ:Душанбе
Абдураҳмон Қодирӣ

**Абдураҳмон Қодирӣ** – ходими давлатӣ, собиқ Раиси вилояти Суғд (2014-2018)
## Зиндагинома
Абдураҳмон Қодирӣ 25 июни соли 1953 дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1975 Донишгоҳи аграрии Тоҷикистонро бо ихтисоси аграноми олим-иқтисодчӣ хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро соли 1975 ба сифати иқтисодчии колхози ба номи С. Ӯрунхоҷаеви ноҳияи Бобоҷон Ғафуров оғоз намуда, солҳои 1976 – 1979 Сариқтисодчии шуъбаи банақшагирӣ ва молиявии Управленияи хоҷагии кишлоқи вилояти Ленинобод, 1979-1980 ба ҳайси ёрдамчии муовини Раиси комиҷроияи вилояти Суғд кор кардааст.
Солҳои 1980-1983 сардори шуъбаи банақшагирӣ-молиявии Управленияи хоҷагии қишлоқи вилоят, 1983-1985 ҷонишини сардори Управленияи хоҷагии қишлоқи вилоят, 1985-1988 мудири шуъбаи кишоварзии Кумитаи Партиявии Хуҷандии Партияи Коммунистии Тоҷикистон, 1988-1993 Омири кулли Агрокомбинати «Хуҷанд»-и ноҳияи Хуҷанд, 1993-1995 муовини якуми раиси ноҳияи Бобоҷон Ғафуров фаъолият бурдааст. Солҳои 1995-1996 муовини сардори Управленияи хоҷагии қишлоқи вилоят буд.
Солҳои 1996-2002 дар вазифаҳои муовини Раиси вилоят, солҳои 2002-2004 дар вазифаи муовини якуми Раиси вилояти Суғд ва солҳои 2004-2006 дар вазифаи раиси ноҳияи Зафаробод кор кардааст.
Соли 2006 Вазири кишоварзӣ ва ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардида, то соли 2008 дар ҳамин вазифа кор кардааст. Аз соли 2008 то 2014 дар мансаби муовини якуми Раиси вилояти Хатлон фаъолият бурдааст.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 23 ноябри соли 2013 иҷрокунандаи вазифаи Раиси вилояти Суғд таъйин гардид. Аз 15 феврали соли 2014 то 13 январи соли 2018 дар мақоми раиси вилояти Суғд кор кард. Cобиқ раиси вилояти Суғд, 18.04.2018 роҳбари институти зироаткорӣ дар вилояти Суғд таъйин шудааст.
Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад.
## Ҷоизаҳо
Барои фаъолияти кориаш бо ҷоизаҳои давлатии ордени «Шараф» дараҷаи 1 ва бо медали ҷашнии «10 солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардонида шудааст. 
## Пайвандҳо
*Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Ҳомидҷон Зоҳидов

**Ҳомидҷон Зоҳидов** — табиби мардумӣ, муаллифи китобҳои машҳури «Хазинаи тибби қадим» (1990), «Канзи шифо»(1991)

## Зиндагинома
Ҳомидҷон Зоҳидов дар деҳаи Чодаки водии Фарғона таваллуд шудааст. Факултаи забон ва адабиёти Донишкадаи омӯзгории Самарқандро хатм кардааст. Донандаи хуби забонҳои арабию форсӣ ва дастхатҳои қадима буд. Агарчанде ки маълумоти пизишкӣ надошт, ба истилоҳоти тибби бостонии тоҷик шинос буд. Чунки падару бобояш дар баробари пешаи асосиашон — кишоварзӣ, ҳамчунин пизишкӣ мекарданд ва осори тибби бостонии тоҷикро хуб медонистанд. Авҷи фаъолияти Ҳ. Зоҳидов, ки ӯро ба оммаи мардуми тоҷик ҳамчун донишманди беҳамтои риштаи тиб шиносонд, ба охири солҳои 80-ум ва оғози солҳои 90-уми садаи гузашта рост меояд. Дар ин давра китобҳои машҳури ӯ «Хазинаи тибби қадим» (1990), «Канзи шифо»(1991, тарҷимаи ӯзбекиаш 2004) ба чоп расиданд. Дар рӯзномаҳо якчанд мақолаҳояш, инчунин саволу ҷавобҳояш («Тоҷикистони Советӣ» 27.01.1990, 16.06.1990) бо хонандагон дарҷ гардид. Маҳз дар ҳамон солҳо бисёре аз донишмандони имрӯзаи тибби тоҷик аз сабақҳои Ҳомидҷон Зоҳидов, ки ба таври ғайрирасмӣ ба вижа барои олимони ҷавон ва дигар шахсони боистеъдод анҷом мегирифтанд, баҳра бардоштаанд. Ӯ дар ҳақиқат беҳтарин омӯзгор ва тарғибгари беғарази асосҳои тибби бостонии Ховар, ба вижа тибби анъанавии тоҷик, аз он миён шинохти гиёҳҳои доруӣ ва тарзҳои омодагардонии муолиҷаи маризон бо гиёҳҳо дар китобҳояш — «Хазинаи тибби қадим» (1990), «Канзи шифо» (1991) маълумот овардааст.

## Осор
* «Хазинаи тибби қадим». — Душанбе,1990
* «Канзи шифо». — Душанбе,1991

## Пайванди асосӣ
* Канзи шифо Ҳомидҷон Зоҳидов
* Китоби «Канзи шифо»-ро аз ин ҷо бигиред

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Табибони Тоҷикистон
Каламазу, Мишиган

**Каламазу, Мишиган** () як шаҳре аст дар аёлати Мишигани ИМА
Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2005)

Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ва Қонуни Конститутсионии ҶТ «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ» 27 феврали соли 2005 интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.
Дар ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ барои 22 мандат аз ҷониби 6 ҳизби сиёсӣ, 61 номзад ба вакилии Маҷлиси намояндагон пешбарӣ гардиданд ва ба қайд гирифта шуданд. Дар ҳавзаҳои якмандатӣ ба вакилии Маҷлиси намояндагон 209 номзад пешбарӣ гардид, ки 170 нафар ба қайд гирифта шуда буданд.

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ барои 22 мандати вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 5 ҳизби сиёсӣ:
# Ҳизби демократии Тоҷикистон,
# Ҳизби коммунистии Тоҷикистон,
# Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон,
# Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон ва
# Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон
 
мубориза бурданд. Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон , Ҳизби коммунистии Тоҷикистон ва Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон ҳадди 5-фоизаро гузаштанд.
22 вакил аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявии интихобот, аз ҷумла аз Ҳизби коммунистии Тоҷикистон — 3 , Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон — 2 ва Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон — 17 вакил ва аз ҳавзаи якмандатӣ 41 вакил интихоб гардид.
Аз 63 вакил
* Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон — 46 нафар,
* Ҳизби коммунистии Тоҷикистон — 4 нафар,
* Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон — 2 нафар,
* 11 нафар узвияти ҳизбӣ надоранд.

Аз шумораи умумии вакилон 11 нафар занон мебошанд. Дар байни вакилони Маҷлиси намояндагон 11 нафар ҳуқуқшинос, 12 нафар муҳандис, 7 нафар иқтисодчӣ, 3 нафар агроному зоотехник, 26 нафар омӯзгор, 1 нафар духтур, 1 нафар рӯзноманигор, 1 нафар китобшинос, 1 нафар мутахассиси равобити байналмилалӣ, 2 нафар байтор фаъолият мекарданд. Аз онҳо 3 нафар узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, 7 нафар доктори илм, 11 нафар номзади илм.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 

Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Интихоботи соли 2005
Гурӯҳ:Феврали соли 2005
Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 27 феврал
Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2005
Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2005
Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон

**
**
## Таснифот
Манзур аз таҳияи «Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон» раҳнамоӣ ба масъулини номгузори амокини ҷуғрофиёии Тоҷикистон ба хотири пешгирӣ аз номгузориҳои номатлуб аст.
## Донистаниҳо
Китоб дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст.
## Пайванди беруна


Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Эҷодиёти мардумӣ – асоси фарҳанги этникӣ

**
**
 
## Таснифот
Дар ин китоб хусусиятҳои ташаккули фарҳанги этникӣ ба воситаи муассисаҳои иҷтимоӣ – фарҳангӣ, бахусус эҷодиёти бадеии мардумӣ ошкор ва таҷрибаи онҳо дар ин самт ҷамбаст карда шудааст.
## Донистаниҳо
Китоб дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст.
## Пайванди беруна


Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)

Мутобиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» 1 марти соли 2015 интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати

раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро — 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.

Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд.

Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 

Гурӯҳ:Интихобот дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Интихоботи соли 2015
Гурӯҳ:Марти соли 2015
Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 1 март
Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2015
Гурӯҳ:Парлумони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2015
Наврӯзи оламафрӯз ва дигар идҳои суннатии сол

**
**
 
## Таснифот
Муаллиф дар ин китоб сабабҳои пайдоиши иди Наврўз ва дигар идҳои суннатии солро мавриди баррасӣ қарор додаст.

## Донистаниҳо
Китоб дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст.
## Пайванди беруна


Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Наврӯз
Эронӣ

Вожаи *Эронӣ* дар чанд маъно ба кор меравад:
* Мансуб бa кишвари Эрон
* халки эронитабори мардумони Эрон, гуруҳҳои қавмӣ аз табору қавми эронизабони бостон, ки ба яке аз забонҳои эронӣ суҳбат мекунанд.
Ёс (овозхон)

**Ёсири Бахтиёрӣ** () бо номи ҳунарӣ «Ёс» () зодаӣ 30 хурдод 1361 дар Теҳрон сарояндаи мусиқии рэпи форсӣ аст.

## Бозигарӣ
Ёс дар соли 1982 дар охирин филми баланд Brenna Kazrany ба ном «Ради як достони занона» ба эъфоӣ нақш пардохтааст в хонандагии рап титроҷ поиониро низ бар уҳда доштааст. Ӯ ба унвон намояндае аз хонандагони рап порсӣ дар филми мустанди «Rock on» ҳозир шуд. Ин филм мустанад ба сурати тахассусӣ ба мусиқии рок дар Эрон мепардозад, ба таҳиякунандагии Шаҳриёр Кабирӣ сохта шудааст.

## Албум
* *Хиёбониҳо*
* *Ба умед Эрон*

## Албумҳои муштарак
* *Васият номa*
* *Overdose*
* *Аз мост ки бар мост*

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон
Гурӯҳ:Сарояндаҳои порсизабон
Гурӯҳ:Сарояндаҳо ва сарояндазанҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сарояндаҳо ва сарояндазанҳо
Дамирбек Олимов

**Дамирбек Олимов** (*Олимов Дамирбек Ботурҷонович*; 20 марти 1989, ноҳияи Ғончӣ, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон — 5 феврали 2022, ноҳияи Ғафуров, вилояти Суғд, Тоҷикистон) — яке аз овозхонҳои тоҷик дар сабки ретро. Аълочии фарҳанги Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Дамирбек Олимов 20 марти соли 1989 дар ноҳияи Ғончӣ дар оилаи сароянда Ботурҷон Олимов ба дунё омадааст. Баъд аз хатми мактаби миёна солҳои 1995—2004 дар донишкадаи санъати ба номи Содирхон Ҳофизи шаҳри Хуҷанд дониш андӯхта, онро хатм кардааст. Фаъолияти овозхонии худро аз соли 2009 оғоз кардааст. Дар ансамбли шашмақомхонии «Нури Хуҷанд» зери роҳбари Ҷӯрабек Муродов фаъолият макард ва ҳамзамон дар ансамбли созу овози «Садои Суғд» кор мекард.

Дамирбек Олимов оиладор ва соҳиби 3 фарзанд, 2 писару 1 духтар буд.

## Эҷодиёт
Шуҳрати Дамирбек соли 2011 бо хондани суруди «Зулфони майда дорӣ» дар «Чакомаи гесӯ» баъдтар мавригии «Ҷон бачаи хола» дуэт бо Нигина Амонқулова инчунин намоҳанги «Мавригӣ» ва дертар бо таронаи «Дунё» машҳур шуд.

Се албоми таронаҳояшро «Рози муҳаббат», «Масти тарона» ва «Дунё» рӯнамоӣ кардааст.

## Даргузашт
Дамирбек Олимов тақрибан соати 01:40-и шаби 5 феврали соли 2022, дар роҳи Сомғор-Хуҷанд, дар мавзеъи «Боғи миллии Ваҳдат» аз уҳдаи идораи мошин набаромада, мошинаш чаппа мешавад ва дар ҷои ҳодиса ба ҳалокат мерасад. Ҷасади ӯро ҳамон рӯз пас аз пешин дар оромгоҳи Абубакри Сиддиқи ноҳияи Деваштич дафн карданд.

## Ҷоизаҳо
* Медали «Хидмати шоиста» (2017);
* Нишони «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон».

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Даргузаштагони ноҳияи Ғафуров
Таҷовуз ба занон тайи ишғоли Олмон

**Таҷовуз ба занон тайи ишғоли Олмон** руйдоде аст ки пас аз вуруд ва ишғоли кишвари Олмон ба дасти неруҳои мутафиқин иттифоқ уфтода. Ин руйдод ҳам дар давроне, ки неруҳои мутафиқ саъй дар ишғоли Олмон доштанд афтода, ҳам дар тайи даврони ишғоли Олмон. Бештар ин таҷовуз, ки гузориш шудаанд ба дасти низомиёни артиши шӯравӣ анҷом гирифтанд. Шумори ин таҷовузҳоро байни садҳо ҳазор то 2 миллион тахмин задаанд.
thumbnail|Ҷасадҳои ду зан ва се кудак, ки дар Метгетен, Пруссияи Шарқӣ, ваҳшиёна кушта шудаанд. Бино ба тавзеҳи аслии акси мазкур, ҷасадҳои ин ду зани олмонӣ, нишонаҳои таҷовузро доранд
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Бордюгов Г. А. Вермахт и Красная армия: к вопросу о природе преступлений против гражданского населения. Доклад на Международной научной конференции «Опыт мировых войн в истории России», 11 сентября 2005 г., Челябинск
* Танкист Новиков о взятии Берлина, женщинах-танкистах, расстрелах и изнасилованиях. NEWSru.com. 8 мая 2005 г. 
* *Игорь Слисаренко.* Изнасилование истории.  «Еженедельник 2000», 11.08.2009
* 

Гурӯҳ:Олмон дар садаи 20 (мелодӣ)
Гурӯҳ:Ишғоли Олмон тавассути мутафиқин
Гурӯҳ:Пас аз ҷанги ҷаҳонии дувум
Гурӯҳ:Таҷовуси ҷинсӣ дар Олмон
Гурӯҳ:Таҷовуси ҷинсӣ дар ҷанг дар ҷанги ҷаҳонии дувум
Гурӯҳ:Нақзи ҳуқуқи башар
Суруди миллии Эрон

меҳри ховарон () — ин суруди миллии Ҷумҳурии исломии Эрон соли 1990 қабул гардидааст. Муаллифи шеъри суруд Соъед Боқерӣ аст. Оҳангӣ он низ тавассути Ҳасанӣ Риёҳӣ сохта шудааст.

## Матни суруд



## Нотаи суруд
600px|нотаи суруди миллии Эрон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи кишвар
Гурӯҳ:Рамзҳои давлатии Эрон
Амнияти экологӣ

**Амнияти экологӣ** — як ҷузви амнияти миллӣ, маҷмӯи шароитҳои табиию иҷтимоӣ барои таъмини ҳаёти бехатару фаъолияти ашхоси дар ҳудуди муайян зиндагикунанда, ҷамъи тадорукоти ҳуқуқӣ, тиббӣ ва биологӣ барои нигаҳдошти тавозун байни биосфера ва барзиёдии антропогению (мудохилаи инсоният ба табиат) дигар фишорҳои воқеӣ.

Амнияти экологӣ беҳдошти вазъи экологии кишвар ва бехатарии экосистемаҳои табиӣ оид ба ҳифзу нигоҳдории намудҳои нодири набототу ҳайвонот, истифодаи оқилонаи сарватҳои табиӣ, пешгирии ҳодисаҳои тағйирёбии иқлим, таъмини бехатарии экологии ҷумҳурӣ ва дигар самтҳои муҳити зистро омӯхта, чораҳои зарурӣ пешниҳод менамояд. Қонунҳо «Дар бораи ҳифзи муҳити зист» (1993; 2008), «Дар бораи ҳудудҳои табиии махсус муҳофизатшаванда ва иншоотҳо» (1996), «Дар бораи олами ҳайвонот» (2008), «Дар бораи муҳофизат ва истифодаи олами наботот» (1996), «Оид ба гуногунии биологӣ ва бехатарии биологӣ» (соли 2004) ва ғ., инчунин барномаи давлатии экологӣ барои с-ҳои 1999—2008 ва барномаи нави экологӣ барои с -ҳои 2009 — 19 аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин росто ба нақшаи амал гирифтааст.

Бо мақсади таъмини амнияти экологӣ Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон меъёрҳои экологиро ба меъёрҳои ҷаҳонӣ мутобиқ намуда, ҳуҷҷатҳои заруриро омода кардааст. Вай ба як қатор созишномаҳои ҳифзи муҳити зисти байналхалқӣ: Созишномаи Вена «Дар бораи ҳифзи қабати озон» (1996), Созишнома «Дар бораи гуногунии биологӣ» (1997), Созишнома «Доир ба мубориза алайҳи биёбоншавӣ», Созишнома «Дар бораи тағйирёбии иқлим» (1998), Созишнома «Дар бораи заминҳои обӣ — ботлоқӣ» (2000), Созишнома «Доир ба нигоҳдории намудҳои кӯчандаи ҳайвоноти ваҳшӣ» (2000) шомил аст. Ҳамзамон бо мақсади таъмини мувозинати биологӣ — амнияти экологии кишвар Фармони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 121-ф аз 2 дек. 2009 ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Низомнома оид ба Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба тасвиб расидааст, ки ҳоло мавриди иҷро қарор дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Амният
Гурӯҳ:Ҳифзи муҳити зист
Ҳаракати Маздакия

**Ҳаракати Маздакия** — ҳаракати деҳқонон ва камбағалони шаҳрӣ дар давлати Сосониён (ибтидои солҳои 90-уми асри 5 – охири солҳои 20-уми садаи 6). Ба замони ҳукмронии Кайкубодшоҳ (солҳои 488-531) рост меояд. Ба ин ҳаракат Маздак роҳбарӣ мекард. Унвони ҳаракат аз номи роҳбараш пайдо шудааст. Асосгузори ин ҳаракати халқӣ ибни Хурроӣ буд, ки дар нимаи дуюми асри V умр ба сар бурдааст. Маздак шогирди ӯ буд.

## Ақидаҳои Маздак
Ақидаҳои Маздак ба халқ фаҳмо буданд. Ӯ мегуфт, ки ҳуқуқи азалии ҳамаи одамон баробар аст. Бинобар ҳамин сабаб нобаробарии сарватдорону камбағалонро барҳам задан мебояд. Маздак ва ҷонибдорони ӯ ба мардум мегуфтанд, ки парвардигор неъматҳоро барои ҳама баробар офаридааст. Бинобар ин мардум онҳоро бояд дар байни худ боинсофона тақсим кунанд. Вале теъдоде аз одамон бо ин роҳ нарафта, бо фиребу найранг дорои молу мулк ва сарвати зиёд шудаанд. Аз ҳамин сабаб пайравони Маздак мегуфтанд, ки онҳо моли мардуми дороро бо зӯрӣ кашида гирифта, ба одамони камбағал тақсим карда медиҳанд, то ки ҳамаи онҳо баробар зиндагӣ кунанд.
Маздакиён мегуфтанд, ки натанҳо одамкушӣ, балки куштани чорво низ гуноҳи азим аст. Вале баҳри мубориза бар зидди нерӯи зишт одамкушӣ равост. Бо ин ақида онҳо гуфтанӣ буданд, ки куштани одамони бою сарватманд равост. Дар зери таъсири ин ғояҳо сафи маздакиён сол то сол зиёд шуда, ба қувваи пурзӯре табдил ёфт. 
## Шӯриш
Ин буд, ки Маздак шӯриш бардошта дар пойтахти Эрон ва шаҳру маҳалҳои дигари мамлакат молу мулки бойҳоро кашида гирифта, дар байни мардуми камбағал тақсим карданд. Қисми ашхоси сарватманд ба қатл расонида шуда, қисми ҷонбасаломатбурдаи онҳо аз тарси марг ба хориҷи кишвар фирор кард. Кайқубодшоҳ аз маздакиён сахт тарсида, эълон намуд, ки ҷонибдори онҳо аст. Барои ин кирдораш аъёну ашроф ӯро аз тахти подшоҳӣ афтонда, ба ҷои ӯ писарашро шинонданд. Онҳо Кайқубодшоҳро ба зиндон партофтанд, вале дере нагузашта, ӯ аз он ҷо гурехта, ба назди шоҳи Ҳайтолиён рафт. Шоҳи Ҳайтолиён, ки падарарӯси Кайқубодшоҳ буд, ваьда дод, ки ба ӯ ёрӣ мерасонад, то ки аз нав ба тахту тоҷи давлати Сосониён соҳиб шавад. Ва ҳамин тавр ҳам шуд. Баъди аз нав ба тахти подшоҳӣ нишастан Кайқубод бо фиребу найранг роҳбари шӯриш Маздак ва баъзе роҳбарони дигари маздакиёнро дастгир намуда, ваҳшиёна ба қатл расонд. Дар сар то сари мамлакат ҳазорон нафар пайравони Маздакро қир кард. Баъд аз вафоти Кайқубодшох Хусрави I, ки душмани ашадии маздакиён буд, ба тахти подшоҳӣ нишаста, бар зидди онҳо муборизаро давом дод.
.

## Манобеъ
 
## Пайвандҳои беруна
§1-2. ДАВЛАТИ СОСОНИЁН

Гурӯҳ:Сосониён
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Ҳаракати Монавия

**Ҳаракати Монавия**. Сарфи назар аз пешрафти хоҷагӣ дар нимаи дуюмн асри III аҳволи кишоварзони эронӣ дар Давлати Сосониён хеле вазнин буд. Ба онҳо лозим меомад, ки ба давлат андозҳои гуногуни зиёд бидиҳанд. Ба ин аҳвол гирифтор шудани кишоварзон бо гуноҳи амалдорон низ ба амал меомад. Онҳо бо ҳар роҳу восита аз кишоварзон андози зиёд меситониданд. Аҳли меҳнат аз вазъи вазнини худ норозӣ буд. Аз ҳамин сабаб дар мамлакат ҳаракати халқии зидди табақаҳои доро вусъат ёфт. Ба яке аз чунин ҳаракатҳо Монӣ ном шахс роҳбарӣ мекард. Монӣ аслан аз Байнаннаҳрайн буд. Ӯ бо дар назардошти таълимоти дини зардуштӣ дар бораи муборизаи зиддиҳамдигарии ду қувва - Ҳурмуз - нерӯи некхоҳ ва Аҳриман - нерӯи бадхоҳ, тартиботи мавҷудаи ҷомеаи Сосониёнро зери танқиди сахт гирифт. Монӣ дини давлатии зардуштия ва урфу одатҳои мавҷудаи барои халқ зарарнокро рад намуда, зидди боигарӣ ва коҳинони зардушгӣ баромад мекард. 
Ӯ кӯшиш ба харҷ медод, ки дар асоси динҳои зардуштияю буддоия дини наверо ба вуҷуд оварад, ки ба манфиати халқи заҳматкаш бошад.
Монӣ мардумро ба муборизаи фаъолонаи зидди табақаҳои доро даъват намекард. Ӯ бар он ақида буд, ки инсон бояд аз зиндагии бошукӯҳ даст кашида, хоксорона умр ба сар барад, аз пайи андӯхти сарвату мол нашавад ва дар ин роҳ пуртоқат бошад. Маҳз ба ҳамин восита кас ба мақсадҳои хеш ноил шуда метавонад.
Монӣ ба мақсадаш расида натавонист. Бо амри шоҳ ӯро ба зиндон партофта, соли 276 қатл карданд. Ин қатл холе ваҳшиёна буд. Баҳроми I фармуд, ки аз тани Монии зинда пӯсташро кананд.
## Пайвандҳои беруна

Давлати Сосониён

Гурӯҳ:Рӯихати:Таърих
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Эрон
Гурӯҳ:Сосониён
Шоҳаншоҳ

**Шоҳаншоҳ** ( ', ,  ) — **шоҳи шоҳон** —  унвоне барои фармонравоён буд, ки умдатан тавассути шоҳони Ховари Миёна ба кор мерафт. Гарчи бештар дар таърихи Эрон, бавежа дар Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ ва Шоҳаншоҳии Соcонӣба чашм мехӯрад.

## Ҳамчунин нигаред
* Подшоҳӣ
* Фармонраво
* Шоҳи бузург

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихи Эрон
Гурӯҳ:Унвонҳо
Давлати марказиятнок

**Давлати марказиятнок** - чунин давлат ҳокимияти пурзӯр дошта, ҳамаи вилоят ва мулкҳои он ба ҳокимияти марказӣ тобоваранд.
## Пайвандҳои беруна

Давлати Ҳайтолиён

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Империя

**Империя** (Имперотурӣ) - давлате, ки ниҳоят бузург буда дигар халқу давлатҳоро бо зӯроварӣ зери тасарруфаш даровардааст. Имперотуриро император ва ё шоҳаншоҳ идора мекард.
## Шаклҳои идораи имперотурӣ
* Империя — ин давлати якаҳукумронест, ки сардораш император аст. Масалан, Империяи Рим ки императораш Гай Юлий Сезар буд.  Империяи Фаронса ки ба ҷойи Ҷумҳурии аввалини Фаронса аз ҷониби Наполеони I Бонапарт бунёд гардида буд.
* Империя — ин мустамликаест, ки дорои мустамликаҳои зиёд мебошад, ё кишварҳои зертобеъро муттаҳид кардааст. Мустамликаҳо ба Метрополия итоат мекунанд. Масалан, имперотурии Британияи Кабир дар натиҷаи ба тасарруф даровардани кишвару халқҳои гуногун аз ҷониби шоҳигарии Англия дар асри XVI ба вуҷуд омадааст.

## Нигаред
* Имперотурии Усмонӣ 
## Пайвандҳои беруна
* Аз википедияи Русӣ

Гурӯҳ:Таърих 
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Катиба

**Катиба,  китобат** – навиштаҷоте, ки дар болои санг, сафол ва ё ашёи дигар кандакорӣ ва ё бо қайроқ навишта шудааст.
## Нигаред
* Катибаи Бобур
* Катибаи Ворух
## Пайвандҳои беруна

Давлати Ҳайтолиён
 
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Маъхаз

**Маъхаз** - сарчашмаи хаттие, ки дар бораи ягон масъала маълумот медиҳад.
## Нигаред
* Авесто
* "Таърихи Бухоро"
## Пайвандҳои беруна

Давлати Ҳайтолиён
 
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Кӯчманчиён

**Кӯчманчиён** – мардуме, ки дар як ҷои муқимӣ сукунат надоранд, ҷои зиндагиашонро тез-тез иваз мекунанд. Онҳо асосан бо чорводорӣ машғуланд.
## Нигаред
* Ориёӣ
* Кабилаҳои Ҳайтолӣ
## Пайвандҳои беруна

Давлати Ҳайтолиён
 
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Султонӣ

**Султонӣ** - сохти яке аз намудҳои давлати исломӣ, ки онро Султон идора мекунад.
## Нигаред
* Хилофати Аббосиён
* Хилофати Араб
## Пайвандҳои беруна

Хилофати аббосиён
 
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Мағриб (мазмунҳо)

**Мағриб** - маънояш фаромадани Офтоб, ё мамолики Ғарб буда, кишварҳои арабзабони Африқои Шимолиро, ки қисмати ғарбии Хилофати Арабро дарбар мегирифтанд, дар назар дорад.
## Нигаред
* Хилофати Араб

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҷуғрофӣ
Ҳиҷрати Муҳаммад

**ҲИҶРАТИ МУҲАММАД (С) ПАЙҒАМБАР** 
Дар аввал ашрофи қабилаҳои араб ба иқдоми Муҳаммад (с) пайғамбар оид ба эътиқод овардан ба Оллоҳ ба назари нобоварона ва ҳатто душманона нигариста, аз дину худоҳои сершумори  авлодию қабилавии худ даст намекашиданд. Чи тавре ки гуфта шуд, қурайшиҳо ҳатто Муҳаммад (с) пайғамбар ва пайравони ӯро куштанӣ ҳам буданд. Барои ҳамин ӯ соли 622 маҷбур шуд, ки аз Макка ба шаҳри дигари арабии Ясриб сафар, яъне ҳиҷрат кунад, ки ин сафар дар таърихи дини ислом ҳамчун "ҳиҷрат"-и Муҳаммад (с) пайғамбар аз Макка ба Мадина машҳур аст.

Баъди ба Ясриб ҳиҷрат кардани Муҳаммад (с) дар он ҷо обрӯю эътибори ӯ ва дини ислом боз ҳам баландтар шуд. Шаҳри Ясриб номи "Мадина ан-Набӣ", яъне "шаҳри Пайғамбар"-ро гирифт. Соли ҳиҷрати Муҳаммад (с) бошад, оғози зуҳури дини ислом ва солшумории нав - солшумории мусулмонии хиҷрӣ (шамсӣ ва қамарӣ) муқаррар гардид. (Соли 2005 мувофиқи солшумории ҳиҷрии шамсӣ соли 1383-1384 ва мувофиқи солшумории ҳиҷрии қамарӣ соли 1422-1423 мебошад).
Дар Мадина ба Муҳаммад (с) пайғамбар муяссар шуд, ки мардуми зиёдро ба дини ислом ҷалб намоял.
 
Баъди чанде ӯ бо ҳамроҳии ёронаш ба Макка лашкар кашида, онро ҳам ба худ тобеъ кард. Ашрофони қурайшиҳои Макка илоҷи дигар наёфта, ба Муҳаммад (с) пайғамбар таслим шуда, дар баробари ин иброз доштанд, ки Муҳаммад (с) се талаби онҳоро иҷро кунад: 
# Шаҳри Макка маркази дини ислом бошад. 
# Хонаи Каъба ва Санги Сиёҳ муқаддасоти ислом эълон карда шаванд. 
# Зиёрати Макка, ё худ адои маросими ҳаҷ барои ҳар як мусулмон ҳатмӣ гардад.

Пайғамбари ислом ин пешниҳодҳои қурайшиҳоро қабул кард. Баъди ин қурайшиҳо ва қабилаҳои дигари Макка дини исломро қабул карданд. Дини исломро қабул кардани мардуми Макка ғалабаи муҳимтарини Муҳаммад ва ёрони ӯ - Муҳоҷирҳо, Ансорҳо ва умми мусулмонон буд. Аз ин воқеа сар карда дини ислом мунтазам ба тамоми нимҷазираи Арабистон паҳн шудан мегирад.

   
## Пайвандҳои беруна

 

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Хилофати Араб
Гурӯҳ:Муҳаммад
Муҳоҷирҳо

**Муҳоҷирин (муҳоҷирҳо)** - ҷамъи мусулмононе, ки соли 622 ҳамроҳи Муҳаммад (с) шаҳри Маккаро тарк намуда ба шаҳри Ясриб сафар, яъне ҳиҷрат кардаанд.
## Таърих
Ин амал бинобар, аз ҷониби ашрофи қабилаҳои араб ба иқдоми Муҳаммад (с) пайғамбар оид ба эътиқод овардан ба Оллоҳ ба назари нобоварона ва ҳатто душманона нигаристан ва аз дину худоҳои сершумори авлодию қабилавии хеш (бутпарастӣ) даст накашидани бани қурайш руй додааст. Қурайшиҳои бутпараст, ҳатто Муҳаммад (с) пайғамбар ва пайравони ӯро куштанӣ ҳам буданд. Барои ҳамин ӯ соли 622 маҷбур шуд, ки аз Макка ба шаҳри дигари арабии Ясриб сафар, яъне ҳиҷрат кунад, ки ин сафар дар таърихи дини ислом ҳамчун "ҳиҷрат"-и Муҳаммад (с) пайғамбар аз Макка ба Мадина машҳур аст. Мусулмонони Макка, минбаъд - **муҳоҷир**, **муҳоҷирин**  номида мешудаанд. Муҳоҷирин ва ансорҳо такягоҳи асосии Муҳаммад (с) дар муборизаи задди бани қурайш дар солҳои Ҳиҷрат (622 - 630) буданд ва ғалаба кардаанд.
## Пайвандҳои беруна


Гурӯҳ:Хилофати Араб
Ансор

**Ансор** (), **Ансориён** — ҷамъи носир ва насир ба маънои ёридиҳанда, лақаби мусулмонони аҳли Мадина, ки ба паёмбар (с) имон оварданд, пас аз ҳиҷрат ӯро ҳимоят ва ёрӣ карданд ва дар пешрафти ислом нақши муҳимме доштанд.

## Таърих
Ансор аз ҷанги Бадр сар карда, дар тамоми ғазваҳои Пайғамбар (с) иштироки фаъол доштанд, ҷузъи асосии сипоҳи Ислом буданд ва насиби онҳо аз ғаниматҳои ҷанг аз рӯи ҳамин иштироки онҳо муайян мешуд. Баъд аз вафоти Пайғамбар (с) гурӯҳе аз Ансор хостанд, ки аз миёни худашон касеро ба халифагӣ пешниҳод кунанд, вале зуд аз ин кор даст кашида, шарту аҳкоми ҷойгузинии (халифагӣ) Пайғамбарро (с) пазируфтанд ва ба Абубакри Сиддиқ (р) ҳамчун халифа байъат намуданд. Дар замони футӯҳоти исломӣ бештари Ансор ба тамоми гӯшаву канори Хилофат пароканда шуданд ва дар ҳар ҷойи сукунати мусулмонон дар маҳаллаи ҷудогона мезистанд ва мавқею нуфузи калони сиёсӣ доштанд. Ансори Мадина ҳамчун саҳобагони содиқи Пайғамбар (с) бо ҳам муттафиқ буданд ва худро нигоҳдорандаи ҳақиқии дину суннат мешумурданд ва гоҳо ба сиёсати Умавиён мухолифат мекарданд. Шӯриши соли 683-и онҳо бераҳмона пахш ва аз ҷумлаи онҳо 270 нафар кушта шуданд. Бисёре аз котибони Қуръон, муҳаддисону муфассирони намоён аз байни Ансор баромадаанд.

Ин нисбат дар ҳаёти онҳо ҳукми номи хосро пайдо кард ва бар номи қабоилашон ғолиб ва ба маънои исми муфрад ба кор рафт, дар нисбат ба он ансорӣ – як нафар аз аҳли Мадина мегуфтанд ва мардуми Мадина бо ин ном ифтихор мекарданд. Ансор дар таърихи ислом ҳамеша ҳамроҳи муҳоҷирон ёд шуда, дар чандин ояти Қуръон аз онҳо васф шудааст ва паёмбар (с) фармуда: ***«... Ансор шиор – либоси таҳ ва мардум болопӯш ҳастанд. агар ҳиҷрат намебуд, ман шахсе аз ансор мебудам, агар мардум ба водӣ ва даррае раванд, ман ба водӣ ва дарраи ансор меравам ...»*** (Саҳеҳи Бухорӣ, 4330, 7245; Саҳеҳи Муслим, 2443 (1061)-139).

Ансор пас аз вафоти расули акрам (с) низ барои хулафои рошид ба ҳайси вазир ва ёридиҳанда ҳамвора дар канори онҳо буданд ва тафаввуқи худро дар илми ҳадис ва диёнату тақво ҳифз кардаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

* А. Боқизода. *Тафсири навини Қуръони карим*. Д., 2011.

* دائرة المعارف فارسی. ج. 1. – تهران، 1381 ش.

Гурӯҳ:Ансор
Шӯриши Абумуслим

## ШӮРИШИ АБУМУСЛИМ
Дар замони таназзули ҳокимияти  сулолаи Уммавиён ҳаракати озодихоҳонаи халқхои хилофат авҷ гирифт. Қариб сар то сари онро шӯришҳо фаро гирифтанд. Шӯриши калонтарин дар Хуросон ба амал омад, ки сардори он Абӯмуслим буд.

Шӯриши Абумуслим соли 747 дар Марв оғоз ёфтааст. Бо даъвати ӯ мардуми Эрони Шимолӣ ва Осиёи Марказӣ ба муқобили ҳокимияти сулолаи Уммавиён бархостанд. Баъдтар шӯриш Эрони Ғарбӣ ва Ироқро низ фаро гирифт. Халифаи Димишқ Марвони II ба ноиби Хуросон Наср ибни Сайёр супориш дод, ки аз ҳисоби мардуми арабу эронӣ лашкар ҷамъ карда, шӯриши Абӯмуслимро, ки акнун барон тахту тоҷи Уммавиён хатарнок шуда буд. торумор кунад. Вале зӯри ӯ ба ин кор нарасид. Баръакс, ҷангро бохта, маҷбур шуд, ки пойтахти Хуросон шаҳри Марвро тарк карда, бо боқимондаҳои лашкар ба Нишопур равад, то ки аз нав аскар ҷамъ карда, бар зидди Абумуслим муборизаро давом диҳад.

Аз нақшан ибни Сайёр бохабар шуда, Абӯмуслим бо сардории яке аз фармондеҳони беҳтарини худ бар зидди ӯ лашкар  фиристонд. Қӯшуни фиристодаи Абумуслим дере нагузашта дар Нишопур лашкари халифаро торумор кард. Уммавиён гарчанде тамоми қувваашонро ғун карда, як маротиба ба шӯришчиён зарба заданд, лекин аз ин зиёд кори дигаре карда натавонистанд. Абумуслим баъди ин шикаст лашкарашро боз ҳам зиёдтару боқувваттар карда, ба ҳуҷуми ҳалкунандаи зидди Марвони II раҳсипор шуд. Марвони II хост, ки лашкари Сурияро бар зидди Абӯмуслим истифода барад, вале вай нисбат ба худи ӯ душманона муносибат кард. Марвони II дар Сурия ба муроде ноил нашуда, ба Миср раҳсипор шуд, вале фармондеҳи Абумуслим - Абдуллоҳ ибни Алӣ бо лашкари калон ӯро думболагирӣ карда, то Миср рафт. Дар ин ҷо лашкари халифа ба бадкирдороне муттаҳам шуда, обрӯяш рехт. Халифа дар амал бе лашкар монда, хост ки ба Мағриб фирор кунад, вале дастгир ва қатл карда шуд.
## Пайвандҳои беруна

Хилофати Аббосиён

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Хилофати Араб
Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Гурӯҳ:Шӯришҳо
Хироҷ

**Хироҷ** - аз истифодаи замин ситонида мешавад (намуди андоз).
## Пайвандҳои беруна

Хилофати Аббосиён
 
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Лӯғати таърихӣ
Абдусамад Самиев

**Абдусамад Ҳасанович Самиев** — фалсафашинос, доктори илмҳои фалсафа, профессор.

## Зиндагинома
Абдусамад Ҳасанович Самиев - 22 апрели соли 1948 дар ноҳияи Рашт таваллуд шудааст, Соли 1972 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм намудааст. Ходими хурди илмӣ (1979-1981), ходими калони илмӣ (1981- 1986), мудири сектори материализми диалектикӣ ва таърихӣ (1986-1992), мудири шуъбаи фалсафаи иҷтимоии Пажуҳишгоҳи фалсафа ва ҳуқуқи АИ ҶТ (1992- 2000). Аз соли 2000 профессори кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон (РТСУ). Муаллифи корҳои илмӣ доир ба проблемаҳои иҷтимои-фалсафӣ, рушди муосири иҷтимоӣ, ҳуввияти миллӣ, амнияти миллӣ ва китобҳои дарсӣ оид ба таърих ва фалсафаи илм. Иштирокчии якчанд конференсияву симпозиумҳои илмии минтақавӣ ва байналмилалӣ. Ӯ 28 июни соли 2020 аз бемории дил дар шаҳри Душанбе даргузашт.

## Осор
* Культура как фактор национального единства // Национальное единство. – Душанбе, 2006; 
* Национальная идея как философия национального единства // Теория и методология национального единства. – Душанбе, 2007; 
* Историческое сознание как самопознание общества. – Душанбе, 2009; 
* История и философия науки. Учебник. – Душанбе, 2014.
## Адабиёт доир ба Абдусамад Самиев
* «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
* Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Зарина Диноршоева

** Зарина Мусоевна Диноршоева ** (24 сентябри соли 1968, шаҳри Душанбе), шарқшинос-файласуф, доктори илмҳои фалсафа (2005), дотсент (2005). Дорандаи ҷоизаи Исмоили Сомонӣ (2001). Аълочии маорифи ҶТ (2013). 
## Зиндагинома
Зарина Диноршоева 24 сентябри соли 1968 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Фарзанди академик Мусо Диноршоев.
* 1990 - Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардааст, 
* 1990—1999 —  ходими хурди илмии Академияи илмҳои Тоҷикистон,
* 1999—2010 — омӯзгор, дотсенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон, 
* Аз соли 2010 – мудир ва профессори кафедраи фалсафа  ва сиёсатшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон                                 
## Фаъолияти илмӣ
Риштаи тадқиқоти Зарина Диноршоева масъалаҳои гуногуни таърихи фалсафа, таърихи дин, таърихи афкори ҷамъиятиву сиёсии файласуфони мусулмони асримиёнагӣ ва гендерро фаро мегирад. Ӯ иштирокдори Конфронси байналхалқии "Фарҳанги маънавии тоҷикон дар таърихи тамаддуни ҷахонӣ", бахшида ба 2700-солагии Абуалӣ ибни Сино (2002), "Абуалӣ ибни Сино ва тамаддуни ҷаҳонӣ" (2005) мебошад. Зарина Диноршоева муаллифи ду монография ва зиёда аз 35 кори илмӣ ва илмиву методӣ аст.

## Осор
*Мухаммад аль-Газали и его отношение к философии. - Душанбе, 2002;                          
*Курс лекций по истории религий: Учебное пособие. - Душанбе, 2004;                                
*Гражданская философия аль-Фараби. - Душанбе, 2006;                                                    
*Абу Хамид Мухаммад аль-Газали и его «Опровержение философов»//Газали М. Опровержение философов (в соавт.). - Душанбе, 2008;                                                 
*Курс лекций по философии: Учебное пособие. - Душанбе,2010.

## Мукофот
* Дорандаи ҷоизаи Исмоили Сомонӣ (2001); 
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2013).
## Адабиёт доир ба Зарина Диноршоева
*  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
* Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016
## Нигаред низ
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Мирзо Наимов

**Мирзо Наимов** —  доктори илмҳои таърих  (1987), профессор (1990 ), академики АПСН Русия (2001).

## Зиндагинома
* 1949 — Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба номи А.Навоиро хатм кардааст,
* 1950—1953 — директори мактаби № 7 ноҳияи Айнӣ,
* 1953—1959 — методисти шуъбаи маорифи ноҳияи Айнӣ,
* 1959 — таҳсил дар мактаби олии ҳизбии шаҳри Тошканд,
* 1959—1963 — инструктори шуъбаи КМ ҲК ҶШС Тоҷикистон,
* 1963—1970 — сармуҳаррир, директори барномаҳои телевизиони тоҷик,
* 1971—1988 — мудири шуъбаи адабиёти иқтисодӣ-иҷтимоии нашриёти «Ирфон»,
* 1988—1997 — ходими калони илмӣ ба Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши Академияи илмҳои ҶТ,
* 1997 — профессори кафедраи таърихи ватании Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон,
* 1998—1999 — и. в. декани факултети таърих ва муносибатҳои байналмилалии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон,
* 1999—2013 — профессори кафедраи таърихи ватании Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон,
* аз соли 2013 дар нафақа.

## Фаолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 150 асару мақолаҳои илмӣ оид ба проблемаҳои таърихи муосири халқи тоҷик, дӯстӣ ва ҳамкории халқи тоҷик бо халқҳои дигари Иттиҳоди Шӯравӣ ва робитаҳои байналмилалии Тоҷикистон бо Русия. 
## Осор
* По ленинскому курсу дружбы и братства. - Душанбе, 1983;   
* Русский язык - язык дружбы и братства. - Душанбе, 1984;   
* Социально- экономические отношения основы сближения социалистических наций. - Душанбе, 1986;   
* Вопросы нации и национальных отношений. - Душанбе, 1989; Россия и Таджикистан (в соавт.). - Душанбе, 2005.
## Ҳамчунин нигаред
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Шомурат Менглиев

**Шомурат Менглиев** — (9 майи соли 1941, д. Чорбоғ ноҳияи Шаҳритус), ҳуқуқшинос, доктори илми ҳуқуқшиносӣ (1992), профессор (1993). Ҳуқуқшиноси хизматнишондодаи ҶТ (1995). Аълочии маорифи ҶТ (1991).
## Зиндагинома
Шомурат Менглиев хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1970). Ассистент, муаллими калони кафедраи ҳуқуқи шуравии граждании Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1970-1977), ноиби декан фак. ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1976-1986), дотсенти кафедраи ҳуқуқи шуравии граждании Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1977- 1992), узви Комитети назорати конститутсионии ҶТ (1989-1993). Профессор, мудири кафедраи ҳуқуқи  байналмилалии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1994), Аз соли профессори кафедраи ҳуқуқи граждании Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 100 корҳои илмӣ ва методӣ. Иштирокдори конфронсҳои илмии байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ: дар Русия, Алма-Ато (2003), Тошкент (2005), Душанбе (2006) ва диг.

## Осор
* Роль междунар. организций в защите прав и свобод человека 155 // Государство и право. - Душанбе, 2003. - № 4; 
* Правовое регулирование имущественных отношений // Актуальные проблемы развития законода- тельства РТ: история и современность. - Душанбе, 2002. - Вып. 2; 
* Гражданское законодательство РТ: проблемы развития // Актуальные проблемы развития законодательства РТ: история и современность. - Душанбе, 2005. Вып. 5;
* Новеллы законодательства о третейских судах в Республике Таджикистан // Третейский суд. - М., 2008. - №54; 
* Соотношение ГК и других нормативных правовых актов // Проблемы развития гражданского законодательства РТ - Душанбе, 2009; 
* Проблемы применения норм гражданского права // Проблемы развития гражданского законодательства РТ - Душанбе, 2009 ва диг.
## Ҷоизаҳо
* Ҳуқуқшиноси хизматнишондодаи ҶТ (1995). 
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1991).
## Адабиёт доир ба Шомурат Менглиев
*  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
## Нигаред низ
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
## Эзоҳ
  

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми ҳуқуқшиносӣ
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Фароғат Искандарова

**Фароғат Искандарова** — филолог, номзади илмҳои педагогӣ (2000), дотсент (2005). Аълочии маорифи ҶТ (1990).

## Зиндагинома
Фароғат Дадабоевна Искандарова  28 апрели соли 1955 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст.
* 1977 - Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро хатм кардааст;
* 1977 – 1998 – омӯзгори кафедраи забон ва адабиёти тоҷикии Омӯзишгоҳи педагогии ба номи Н.К. Крупская (шаҳри Душанбе);
* 1996-2003 - омӯзгори калон, и.в. дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
* аз соли 2003 дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

## Осор
* О первом учебнике таджикского языка // Вопросы таджикской филологии. - Душанбе, 1999; 
* Методика изучения местоимения в 6 классе (методическое пособие для учителя). - Душанбе, 2000; 
* Таджикско - русский и русско - таджикский учебный отраслевой словарь  - Душанбе, 2003 (ҳаммуаллиф); 
* Учебное пособие по таджикскому языку для студентов 1-х кур- сов РТСУ. - Душанбе, 2004; 
* Практический курс таджикского языка для студентов экономического ф-та: учебное пособие. - Душанбе, 2010 (ҳаммуаллиф);
* Давронов А.У., Искандарова Ф.Д., Хашимов С.Х., Холов Х.Р. Учебный отраслевой словарь (таджикско-русский и русско-таджикский), Душанбе: РТСУ, 2011; 
* Ф.Д.Искандарова, С.Х.Хашимов. Учебник таджикского языка для вузов стран СНГ.- Душанбе: РТСУ, 2014. - 352 с.,
* Табаров Х., Искандарова Ф.Д. Таджикский язык: учебное пособие для студентов вузов отделения "Химия". - Душанбе: РТСУ, 2015. - 290 с.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1990)

## Дар Википедиа
Фароғат Искандарова аз ноябр соли 2015 корбари Википедиа  мебошад. Зери ники :tg:Корбар:Фарогат Искандарова маълум аст. То моҳи декабри соли 2016 зиёда аз 5300 вироишҳоро дар сатҳи Википедиа сабт кардааст:, аз ҷумла зиёда аз 1 100 мақолаҳо дар Википедиаи Тоҷикӣ (tg.wikipedia.org) навиштааст.

## Адабиёт доир ба Фароғат Искандарова
*  Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия ./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011, соли 113-114.
* Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016

## Нигаред низ
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Викинигорон
Ҳуросонӣ

Вожаи *Ҳуросонӣ* дар чанд маъно ба кор меравад:
* Ҳуросонӣ аз номӣ сарзамини Хуросон гирафта шудааст.
* мардуми Устони хуросонро  Хуросонӣ мегуянд.
* Афғонистон замоне ҷузъе аз Ҳуросон буда мардуми онро мардуми Ҳуросони бузург мегуфтанд.
Хуросон (ҷуғрофия)

Ҳуросон дар чанд манӣ бе кор миравад:
* Хуросони таърихӣ
* устони хуросон
* Устони Хуросони разавӣ
* Устони Хуросони ҷанубӣ
* Устони Хуросони шимолӣ
* Хуросон (рӯзнома)
Устони Хуросон

бароӣ дигар корбурдҳо,Хуросон (ибҳомзудоӣ)ро бӯбинид.
200px|thumbnail|right|устони хуросон қабл аз таҷзя

**Устони Хуросон** Устоне аз устонҳоӣ Эрон бо маркази шаҳрӣ Машҳад астЮ, ки то солӣ 1383 бузургтарин Устони Эрон буд, аммо пас аз он ба 3 Устон тақсим шуд.

ин устон ҳам акнун ба се устон тақсим шудааст:
* Устони Хуросони разавӣ ка марказӣ он Машҳад аст.
* Устони Хуросони ҷанубӣ ка марказӣ он Берҷанд аст.
* Устони Хуросони шимолӣ ка марказӣ он Буҷнурд аст.

истилоҳан ба маҷмуъӣ ин се устон *Устонҳои Хуросон* ҳам гуфта мешавад.
Wimzie's House

**Wimzie's House** — силсилафилми телевизионии истеҳсоли ИМА барои бачаҳои томактаби, ва яке аз пешравони стандарти барномаои таълимию фарҳангии телевизиони, ки дар бар якчоя таълим ва тарбия ва маориф мегирад.

## Сарчашмаҳо
Шиъаи дувоздаҳимомӣ

**Шиаи дувоздаҳ имомӣ** ё ба арабӣ **асно аъшарӣ** номи фарқаӣ аз мазҳаби ташаиӯъ дар дини ислом аст, ки ба имомат 12 имом пас аз Муҳаммад, паёмбари ислом, бовар дорад, эшонро **шиъаи ҷаъфарӣ** ё **имомиа** ҳам меноманд. Шиъаи дувоздаҳ имомӣ дар ибтидои қарни 21, бузургтарин шоха аз фироқи шиаён аст..

## Имомия
**Имомия**  — яке аз машҳуртарин истилоҳҳои каломи ин мазҳаб шумурда мешавад, ки баргирифта аз «имом», ки дар луғат ба маънии *пешво* ва касе аст, ки аз гӯфтори ӯ пайравӣ мекунад ва ҷамъи он «аъиме» аст.

## Эзоҳ

Акс:Mohammad Helal Ali امامزاده هلال ابن علی 19.jpg|
Акс:Jamkaran Mosque مسجد جمکران قم 18.jpg|
Акс:Fatimah Ma'sumah Shrine قم، حرم فاطمه معصومه دختر موسی ابن جعفر امام هفتم شیعیان 25.jpg|
Акс:امامزاده سلطان علی بن محمد باقر در مشهد اردهال کاشان-استان اصفهان 04.jpg|
Акс:Iran-Qom-khezr-Mosque-Night-Photography2.jpg|
Акс:Imam Reza shrine مشهد، حرم علی ابن موسی الرضا 14.jpg|

Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ
Маҳмуд Маликов

**Маҳмуд Ҳакимович Маликов** (26 августи 1939, Кӯлоб) — таърихшинос, доктори илмҳои таърих (1988), профессор (1990), Узви пайвастаи Академияи илмҳои иҷтимоиву педагогии Федератсияи Русия (2000). Корманди шоистаи Тоҷикистон (1990). Аълочии маорифи ҶТ (1985).

## Зиндагинома
* 1967 — Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонба номи В. И. Ленинро хатм кардааст;
* 1967—1981 — муаллим, дотсенти кафедраи таърихи КПСС дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонба номи В. И. Ленин;
* 1981—1985 — ноиби ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб;
* 1985—1987 — ходими калони илмии Донишкадаи давлатии омӯзгории Москва;
* 1987—1990 — дотсент, ноиби ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб;
* 1990—1993 — ректори Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ;
* 1993—1998 — мудири кафедраи таърихи сиёсии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон;
* 1998—2001 — мудири кафедраи Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
* аз соли 2001 — профессори кафедраи таърихи умумӣ ва ватании Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;.

## Фаъолияти илмӣ
Муаллфи зиёда аз 100 асару таълифоти илмӣ дар маҷмӯаҳои илмӣ доир ба таърихи муосири Тоҷикистон. Иштирокдори кунгураву конфронсҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ.

## Осор
* На индустриальные рельсы. — Душанбе, 1992;
* Использование исторических материалов на уроках физики (в соавторстве). — Куляб, 1992;
* Программа курса по дисциплине «История таджикского народа» для студентов исторического факультета РТСУ (в соавторстве). — Душанбе, 2001;
* Россия — Таджикистан: история взаимоотношений (в соавторстве). — Душанбе: РТСУ, 2009. — 687 с.;
* Энергетическая независимость Таджикистана: история, проблемы, перспективы. — Душанбе, 2013. — 392 с.;
* Призвание: историк. — Душанбе, 2014. — 191 с.
* Энергетика Таджикистана:история и перспективы. — Душанбе: РТСУ, 2024. — 500 с.
## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи Тоҷикистон ([1985])
* [Корманди шоистаи Тоҷикистон (1990)

## Дар бораи Маликов
* Махмуд Хакимович Маликов (биобиблиографический очерк)./ Сост. А. В. Валиев. — Душанбе, 1999.
*  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011. — 386 стр 
 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Россия-Таджикистан: история взаимоотношений / Хайдаршо Пирумшоев, Махмуд Маликов; отв. ред.: М. С. Имомов. — Душанбе: РТСУ, 2009. — 687 с.
* Маликов, Махмуд Хакимович. Энергетическая независимость Таджикистана: история, проблемы и перспективы. — Душанбе, 2013. — 392 с.

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи А. Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ақвоми эронӣ

**Ақвоми эронӣ** ба чанд маъно ба кор меравад:
* Ақвоми сокини Эрон
* Ақвоми эронизабон ки ба забонҳои эронӣ сухан мегӯянд.
* Ақвоми Эронзамин ба маънии ақвоме, ки дар сарзаминҳои торихии Эрон (ё ба тавре дақиқтар дар қаламрави Шоҳаншоҳии эронӣ бостон) зиндагӣ мекарданд.
* Ақвоми эронитабор ба маънии ақвоме, ки аз нажоди эронӣ ҳастанд.