open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Авизо

**Авизо** (италявӣ avviso) – дар амалияи бонкӣ, тиҷоратӣ ва бозоргонӣ – ёддошт, огоҳномаи расмӣ оид ба интиқоли пул, мол ва ғайра барои амалиёти ҳисоббаробаркунӣ; пардохт кардан ё рад намудани пардохт. Бонкҳо ба тавассути авизо муштариёни худро оид ба қарзи дебиторӣ, амалиёти дахлу харҷ дар ҳисобдорӣ, бақияи маблағ дар суратҳисобҳо, пардохти интиқолҳо, кушодани аккредитивҳо ва ғайра огоҳ мекунанд. Авизо дар шакли варақаҳои махсус, ки дар онҳо рақам, сана, намуди амалиёти гузаронидашуда, маблағ ва рақами суратҳисоб, ном ва суроғаи ташкилоти интиқолдиҳанда ва ғайра сабт гардидааст, тартиб дода мешавад. Нусхаи супоришномаи пардохт, хазинабарги ёддоштӣ ва дигар ҳуҷҷатҳои ҳисобдорӣ ба сифати авизо хидмат карда метавонанд.
 
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои бонкӣ
Зарфи миқдору дараҷа

**Зарфи миқдор ва дараҷа** ба ҳамдигар хеле наздик мебошанд. Ба зарфи миқдор калимаҳои зерин дохил мешаванд: бисёр (бисёртар), бисёр-бисёр, зиёда, зиёд (зиёдтар), андак (андаке), кам (камтар), камубеш, яктагӣ, қадре, як миқдор, хеле (хело), басе (басо), лаболаб, танҳо-танҳо, гурӯҳ-гурӯҳ ва ғайра.

## Мисолҳо
* Дили одам ҳамин хел-дия, ***андаке*** ғам ё хурсандӣ кифоя аст,ки оби дидааш шашқатор шавад (Фазлиддин Муҳаммадиев).
* Азимшоҳ аз ҷойи нишондодаи қозӣ ***қадре*** поёнтар нишаста, ба ҳаққи ҷаноби олӣ дуо кард (Садриддин Айнӣ).
Зарфҳои дараҷа инҳо мебошанд:бағоят, мутлақо, басе, беҳад, бисёр, камакак, торафт, тамоман, тамоман, як дараҷа ва ғайра.

## Мисолҳо
* Бояд эътироф кард,ки мардуми оддию ранҷбари япон ***басе*** серғайрат, меҳнатдӯст ва ҷонсахт аст (Абдусалом Деҳотӣ).
*...гоҳ чун марди ҳалими ***бағоят*** орому солор пеши назараш ҷилвагар мешавад (Фазлиддин Муҳаммадиев).

## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. — Душанбе: Дониш, 1985. — 270 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Зарфи тарзи иҷрои амал

**Зарфи тарзи иҷрои амал** — тариқи воқеъ шудани амал ва чигунагии ҳолату вазъиятро мефаҳмонад ва вобаста ба ин хусусияти худ ба феъл нигаронида мешавад. Вай нисбат ба дигар хелҳои зарф миқдоран бисёр буда, тобишҳои гуногун дорад. Зарфҳои тарзи амал инҳо мебошанд: нағз, бад, якбора, саросема, хурсандона, хушбахтона, самимона, далерона, маъюсона, худ ба худ, шифоҳӣ, хаттӣ, чунон ва ғайра.

## Мисолҳо
* Абӯалӣ **саросема** ба ин ҷо расида қарор гирифт (Сотим Улуғзода).
* …**зуд-зуд** нафаскашон ба тарозубон гуфт (Фотеҳ ниёзӣ).

## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. — Душанбе: Дониш, 1985. — 268 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Зарфи монандӣ

**Зарфи монандӣ** тарзи иҷрои амалро ҳамеша бо роҳи муқоиса ба аломат ва хусусияти ашёи муайян баён менамояд.Зарфи монандӣ шакли сода надорад.Вай аз исм ба воситаи пасвандҳои **-вор, -она, -сон, -ваш** сохта мешавад.

## Мисолҳо
* Рӯд**ворона** зиндагонӣ кун,
Ҷӯш зан, ҷӯш зан, ҷавонӣ кун (Мирзо Турсунзода);
*...дандонҳои марворид**сон** сафеди ҷилодорашро нишон дода, бо овози ҷарангосӣ аз таҳти дил, самим**она** механдид (Фазлиддин Муҳаммадиев).

## Нигаред низ
* Зарф (дастури забон)

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. — Душанбе: Дониш, 1985. — 271 саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Озодӣ (дар хуқуқ)

**Озодӣ (дар хуқуқ)** - 1) соҳаи бо ҳуқуқ кафолатгаштаи мухторияти фард аст, ки дар ҳудуди он шахс мустақилона, мувофиқи хоҳишаш амал мекунад. Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд – вазъи ҳуқуқии шахс ба воситаи маҷмӯи хуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрвандро, ки дар меъёрҳои ҳамаи соҳаҳои хуқуқи амалкунанда инъикос ёфтаанд, муайян мегардад.

**Озодӣ**- 2) дар адабиёти мавҷуда мафҳуми озодӣ ба ду маъно эзоҳ дода шудааст:

2.1 озодӣ категорияи фалсафӣ ва ҳуқуқӣ буда, шахс мустақилона тарзи зиндагӣ  ва фаъолияти худро интихоб менамояд, ба шарте ки он бо  ягон  қоидаву  рафторҳо  алоқаманд набошад, ғайр аз қоидаву рафторҳое,  ки ҳатмӣ аз тарафи давлат муқаррар шудаанд ё урфу одатҳое, ки дар байни халқ вуҷуд доранд.

2.2 дар Конститутсия ё дигар меъёрҳои ҳуқуқӣ ба шахс имконияти рафтори муайянеро содир кардан муқаррар шудааст.  Масалан, дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон боби 2 «Ҳуқуқ, озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд» ном дорад. Дар ин мафҳум ҳам имконияти ҳуқуқ доштан ва ҳам озодии инсон (шахс) муқаррар гардидааст. Ҳуқуқу озодиҳое, ки дар Конститутсия муайян карда шудааст, ба шахс имконият медиҳад, ки рафтори муайян, ҳаракат, рафторе, ки ба ҳуқуқ мувофиқат мекунад, содир намояд. Озодӣ бошад, мафҳуми васеъ буда, якчанд роҳҳои амалӣ гаштани худро дошта, дар баробари он, дар як вақт мумкин буда, дар дигар ҳолат, дар меъёрҳои ҳуқуқӣ ҷой додани он ғайриимкон мебошад. Аз ин лиҳоз, якчанд  воситаҳои  амалӣ  гаштани озодии суханро дар меъёрҳои ҳуқуқ имконияти ҷой додан мавҷуд аст ( аз ҷумла, имконияти ташкил намудани воситаҳои ахбори омма, паҳн намудани ахбор ва ғайра).

## Эзоҳ

* Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Пайвандҳо
* Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон - Тоҷикистон 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Назарияи Квир

**Назарияи Квир** () — маҷмӯъае аз ақоиде бар пояи ин амр аст, ки ҳувиятҳо собит нестанд ва наметавонанд мушаххаскунандаи хусусияти як инсон бошанд. Тибқи ин назария, ба таври куллӣ суҳбати кардан дар мавриди гурӯҳи таҳти унвони занон, ҳамҷинсгароён ва ғайра бемаҳфум аст, чаро ки ҳар ҳувияте муташакил аз теъдоди зиёди унсури мухталиф аст ва пешфарзи ин ки битавон инсонҳоро бар пояи як ҳувияти муштарак табақабандӣ кард бисёр иштибоҳ аст. Ин назария пешниҳод мекунад ки инсонҳо мафоҳими марбут ба ҳувиятҳои собитро ба гунаҳои мухталиф ва мубтакирона зери суол бубаранд.

## Эзоҳ
Гулрез (ансамбли рақсӣ)

«**Гулрез**» — ҳайати эҷодӣ, ансамбли рақсӣ, ки бо мақсади рушди ҳунари рақси миллӣ соли 2000 дар Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳбарии Ҳунарпешаи халқии Ҷумҳурии Мухтори Қароқалпоқистон Ҷамила Охунова таъсис ёфт. 

Репертуари «Гулрез» асосан рақсҳои классикию мардумии тоҷикиро дар бар гирифтааст. Гоҳе ба муносибати озмун ё ҷашнвораҳо рақсҳои мардумони дигар (афғонӣ, ҳиндӣ, арабӣ, чинӣ, озарӣ, гурҷӣ, русӣ ва ғ.)-ро низ ба саҳна гузоштааст. Рақсҳои «Гулрез», «Салламно», «Танавор», «Мустазод», «Рақси мавзун», «Гулрухон», «Абдураҳмонбегӣ», «Синахурӯш» аз ҷумлаи беҳтарин намунаҳои ҳунарии «Гулрез» мебошанд. «Гулрез» бо дигар дастаҳои ҳунарӣ, аз ҷумла ансамбли «Дарё», ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Ф. Шаҳобов, ансамбли давлатии «Фалак» ва ансамбли эстрадии «Ориё» ҳамкорӣ карда, як силсила сюитаҳои дилнишин (сюитаҳои рақсии «Мавригӣ-1», «Мавригӣ-2», «Сарахбори наво», «Уфари Уззол», «Базморо», «Атри кӯҳистон» – бо ансамбли «Шашмақом», «Савти Фалак», «Фалаки калон» – бо ансамбли «Фалак», «Нози чаман», «Як назар», «Наврӯз» – бо ансамбли «Дарё»)-ро рӯи саҳна овардааст.

«Гулрез» дар кишварҳои хориҷии дуру наздик – Русия (Маскав, Санкт-Петербург, Подолск, Твер, Сочи), Фаронса (Порис), Чин (Пекин, Шанхай), Ҳиндустон (Деҳлӣ, Бангалур), Қазоқистон (Алмаато, Остона), ҷамоҳири Осиёи Миёна муваффақона ҳунарнамоӣ карда, санъати рақси миллии тоҷикро ба ҷаҳониён муаррифӣ намудааст. Барои хидмати арзанда дар ҷодаи санъат соли 2005 сазовори Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва соли 2011 соҳиби Ҷоизаи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон гардид. Дар озмуни Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ду бор (2007, 2010) беҳтарин ансамбли сол шумурда шуд. Аз соли 2007 дар назди ансамбли «Гулрез» студияи кӯдаконаи рақсӣ (бо роҳбарии Наргис Ҳасанова) амал мекунад. Роҳбари бадеӣ ва сарбалетмейстери «Гулрез» аз соли 2005 Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон И. Раҳмонов аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Гурӯҳҳои рақсии Тоҷикистон
Феъл (дастури забон)

**Феъл** — ҳиссаи мустақили нутқ мебошад, ки амал ва ҳолату вазъиятро ҳамчун амал мефаҳмонад. Ҳамаи шаклҳои феълӣ ба ду гурӯҳи калон ҷудо мешаванд. Гурӯҳи якум феълҳои тасрифӣ ном дорад. Ин гуна феълҳо бо бандакҳои шахсии феълӣ ва хабарӣ тасриф меёбанд. Ба ин гурӯҳ феълҳои дорои категорияи шахсу шумора, тарз, намуд, замон ва сиға дохил мешаванд ва онҳо дар ҷумла одатан хабар шуда меоянд. Гурӯҳи дуюмро шаклҳои тасрифнашавандаи феъл ташкил медиҳанд. Ба ин гурӯҳ масдар, сифати феълӣ, ва феъли ҳол дохил мешавад. Феъл ду асос дорад ва ҳамаи шаклҳои феълии забонамон аз ҳамин ду асос сохта мешаванд: асоси замони гузашта ва асоси замони ҳозира.

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 172саҳ.

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Ҳукумат

**Ҳукумат** - мақоми олии иҷроияи дастаҷамъии давлатӣ мебошад.
 
Дар баъзе мамлакатҳои хориҷа Ҳукумат номҳои гуногун дорад, аз қабили Шӯрон Вазирон, Девони Вазирон, Шӯрои давлатӣ ва ғайра. Тартиби ташкили Ҳукумат аз шакли идора вобастагӣ дорад. Дар кишварҳои парлумонӣ Ҳукумат бо замимаи сардори давлат аз тарафи роҳбари ҳизбе, ки дар парлумон ҷойҳои бештареро соҳиб гардидааст, ташкил карда мешавад. Дар ҷумҳурии президентӣ ҳайати Ҳукумат аз тарафи Президент ташкил ёфта, ҳар як узви он аз тарафи парлумон тасдиқ карда мешавад.

## Нигаред низ
* Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ

**Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ** - дар низоми ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ мавқеи махсус доранд. Нисбат ба гурӯҳҳои дигари ҳуқуқу озодиҳо, ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ асосан барои шаҳрвандони ҷумҳурӣ таъйин гардидаанд. Барои субъекти аксари ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ гардидан тааллуқ доштан ба шаҳрвандии Тоҷикистон яке аз омилҳои асосӣ мебошад. Масалан, аз панҷ  моддаи  Конститутсия, ки ҳуқуқу озодиҳои сиёсиро муқаррар менамоянд, фақат яке аз онҳо (м.ЗО) барои шахс  таъйин гардидааст. Ин ҳолат аз он шаҳодат медиҳад, ки ин гурӯҳи ҳуқуқу озодиҳои асосӣ бо сохтори давлатӣ, ташкили мақомоти давлатӣ, вазъи ҳуқуқии инсон, моҳияти идораи давлатӣ ва сохтори ҷомеа алоқаманд аст. Ҳуқуқу озодиҳои сиёсии шаҳрванд ҳамчун ҳуқуқу озодиҳои фардӣ қисми таркибии вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд мебошад.
Хусусияти хоси давлати демократӣ муқаррар кардани низоми ҳуқуқу озодиҳои сиёсие мебошад, ки инггироки шаҳрвандонро дар ҳаёти сиёсии ҷомеа ва давлат таъмин менамояд.

## Нигаред низ
* Ҳуқуқу озодиҳои фарҳангӣ
* Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

**Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд** — барои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳои конститутсионӣ воситаи худифодакунӣ ва ошкор намудани лаёқат, таъмини шаъну шараф, ки барои шахсияти озод ҳос аст, воситаи амалӣ гардонидани ҳуқуқҳои инкорнашавандаи ӯ дар идораи ҷомеа, таъмини шароити зарурии нқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ барои қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти ҳаётан муҳими моддию маънавӣ мебошанд.  

Боби 2 Конститутсия, ки ба ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд бахшида шудааст, аз 33 модда иборат буда, аксари онҳо оид ба ҳуқуқу озодиҳои муайян меъёр муқаррар намудаанд. Онҳо на аз маҷмӯи одӣ, балки аз низоми мураккабе иборатанд, ки асоси мантиқй ва мазмуну таъиноти махсус доранд. Ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрвандро тибқи Конститутсия ба тариқи зайл тасниф кардан мумкин аст: 
#  ҳуқуқу озодиҳои фардӣ; 
#  ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ; 
#  ҳуқуқу озодиҳои иҷтимоию иқтисодӣ; 
#  вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд; 
#  ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд дар вазъияти фавқулодда; 
#  кафолати хуқуқу озодии инсон ва шаҳрванд.
Ҳамин тариқ, ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд муносибату алоқаҳои муҳимтарини байни шаҳрвандро бо давлат инъикос намуда, мавқеи шахсро дар ҷомеа муайян менамоянд.
## Пайвандҳо
* Ташкилотҳои давлатӣ ва байнидавлатӣ:
** Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон - Тоҷикистон ,  
** Права человека в Таджикистане на портале УВКПЧ ООН
** Доклад о ситуации с правами человека в Таджикистане (2010)  Государственный департамент США
** Документы БДИПЧ ОБСЕ и СНГ о выборах в Таджикистане
** Интервью омбудсмена З. Ализоды 2010
* Ташкилотҳои ғайридавлатӣ
** Раздел о Таджикистане доклада «Международной амнистии» за 2011 год
** Бюро по правам человека и соблюдению законности 
** Таджикистан на портале «Human Rights Watch»
** Разделы о Таджикистане доклада ХРВ за 2009, 2010  и 2011  годы
** Таджикистан на портале «Права Человека в Центральной Азии» 
** Официальный сайт Уполномоченного по правам человека в Республике Таджикистан 
## Нигаред низ
* Дахлнопазирии шахс
* Ҳуқуқи интихоботӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Аффилиатсия

**Аффилиáтсия** — ҳамроҳшавӣ, ҳолати равониест, ки шахс дар он барои пайвастан бо гурӯҳ ва ҳамроҳ шудан бо ҷамоате талош меварзад. Майл ва кӯшиш ба аффилиатсия дар шахс вақте пайдо мешавад, ки дар ҳолати фишори рӯҳӣ, тарс аз чизе ва ё ваҳшати танҳоӣ қарор дошта бошад. Пайвастан бо ҷамъи дигаре вайро аз он ҳолат берун меорад, тарсу ваҳшат ва изтиробашро коҳиш медиҳад ва шиддати фишори рӯҳиро то андозае сабук мекунад. Аз даст додани аффилиатсия дар шахс эҳсоси танҳоӣ, ваҳшат ва бегонагиро ба вуҷуд оварда, ӯро ба ҳолати эҳсоси нокомӣ ва навмедӣ дучор месозад. Илова бар ин, майл ба аффилиатсия яке аз ниёзҳои фитрӣ ва хусусиятҳои равонии инсон аст.

## Эзоҳ

* Деннис Кун. Основы психологии. Все тайны поведения человека. М., 2004; 
* Новейший психологический словарь. Ростов на-Дону, 2007.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Педагогика
Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Аффинаж

**Аффинáж** (фаронс. *affinage*, аз *affiner* – тоза кардан) — раванди металлургии ҳосил намудани филиззҳои асили ниҳоят холис (тило, нуқра ва ғайра ) бо роҳи аз ҳамдигар ҷудо ва аз ғашҳо тоза кардани онҳо.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Металлургия
Гурӯҳ:Маъданшиносӣ
Аффон ибни Муслим

**Аффóн ибни Муслѝм** عفان ابن مسلم Абуусмон Аффон ибни Муслими Ансории Басрии Саффор (747-835) — муҳаддиси Бағдод. Дар ривояти ҳадис сиқа ва ҳар шаш аз асҳоби «Саҳеҳ»-ҳои шашгона аз тариқи ӯ ҳадис овардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муҳаммад ибни Исо ат-Тирмизӣ. Шамоилу-н-набӣ. Д., 2010;
* زهبیشمسالدینمحمدابناحمد. تذکرةالحفاظ. بیروت،بدونسالنشر

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Муҳаддисон
Аффриката

**Аффрикáта** (фаронс. аffricata – молишёфта) — ҳамсадои мураккаб, ки аз ду ҷузъ (ибтидои зич ва интиҳои роғ)-и дар як махраҷ ҳосилшуда таркиб ёфтааст. Масалан, дар забони мақдунӣ «ѕ» (аз д ва з), дар забони русӣ «ц» (аз т ва с), дар забони тоҷикӣ «ҷ» (аз д ва ж) ва «ч» (аз т ва ш) аффриката мебошад, ки аз ду ҷузъ иборат буда, дар як махраҷ (дар қисми пеши забон дар натиҷаи ба бехи дандонҳои боло расидани нӯги забон) ба амал омадаанд. Аффрикатаҳо аз таркиби овозҳои дигар (масалан, кш, пж ва ғайра) бо он фарқ мекунанд, ки: 
* алоқаи ҷузъҳои онҳо ниҳоят зич аст ва ҳамчун як овоз дарк мешаванд;  
* ҷузъи дуюм (роғ)-и онҳо кори иловагии узвҳои нутқро талаб намекунад. 
Барои ҳосил шудани аффриката фақат давомнокии вазъияти узвҳои нутқ зарур аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Фонетика
Афшин

**Афшѝн** (суғдӣ – *соҳиб, ҳомӣ, волӣ*) — унвони шоҳони Истаравшан ва баъзе волиёни Суғд пеш аз истилои араб­ҳо. Тамоми ҳокимияти даҳрӣ, ҳарбӣ ва динӣ дар ихтиёри Афшин буд. Асрҳои 8–9 дар Истаравшан сулолаи Ковусиён Афшин буд.

## Нигаред низ
* Ковусиён
* Афшин ибни Ковус
* Буджикат
* Усрӯшана
* Суғд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Унвонҳои Суғдӣ
Афшон

**Афшóн** — як навъи ороиши китоб, дар матни китоб ё дар ҳошияи он пошидани оби тило. Ҳамчунин бо рангҳои гуногун заминаи коғаз хол-хол рангомезӣ мешавад. Амали Афшон бо ёрии олатҳои махсус иҷро мегардад, ки онро зарафшон низ мегӯянд. Афшон дурушт ва бехта мешавад. Афшони бехтаро Муҳаммад Муъмин ибни Хоҷа Абдуллоҳи Марворид ихтироъ намудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Санъат
Афшона

**Афшона** — деҳаи қадимӣ, ки дар масофаи 30 км дар қисми шимолу шарқии Бухоро, дар ҳудуди ноҳияи Пешку, вилояти Бухоро, дар Ӯзбекистони имрӯза қарор дорад ва зодгоҳи Ибни Сино мебошад.

Афшона ҳамчун зодгоҳи олими бузурги форсу тоҷик Ибни Сино машҳур аст. Модари Ибни Сино, Ситора аз Афшона буданд, соли 980 Ибни Сино ва бародараш дар Афшона таваллуд шудаанд. 

То панҷсолагӣ Ибни Сино дар Афшона зиндагӣ карда буданд ва баъд оилаашон ба Бухоро кӯч бастанд. 

Афшона дар китоби Наршахӣ «Таърихи 
Бухоро» (солҳои 899—959) чунин оварда шудааст:  

Дар Афшона осорхонаи Ибни Сино вуҷуд дорад.

## Таърих
Ёқут аз он ҳамчун яке аз деҳаҳои Бухоро ёд кардааст. Ас-Самъонӣ онро дар шакли «Фашна» овардааст. Мувофиқи маълумоти Мақдисӣ: «Афшона дар ҷониби ғарбии Бухоро воқеъ аст. Дар он ғозиён зиёданд. Масоҳаташ бузург ва тозаву зебост». Мувофиқи маълумоти Наршахӣ Афшона дорои арк, ҳисори мустаҳкам ва шаҳристони бузург буда, дар он ҳар ҳафта як маротиба бозор мешуд. Дар Афшона Қутайба ибни Муслим масҷиди ҷомеъ бино карда буд. Ба муносибати ҷашни ҳазорсолагии Ибни Сино дар Афшона соли 1980 чойхонаи бошукӯҳ бо ду гунбади кошикорӣ, дару сутунҳои кандакорӣ ва нигораҳои рӯйидеворӣ бино ёфт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бартольд В. В. Сочинения, Т. 1. М., 1963;
* Абубакр Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д., 2012.

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Бухоро
Гурӯҳ:Афшона
Афшуракашак

alt=Афшуракашаки барқӣ|thumb|Афшуракашаки барқӣ
**Афшуракашáк** — афшурагирак, асбобест барои ҷудо кардани афшураи меваҷот ва сабзавот.

## Намудҳо
Афшуракашак махрутӣ, тобдиҳанда, фишангдор, шнекӣ ва барқӣ мешавад. Афшуракашаки махрутӣ нисбатан сода буда, онро аз шиша ё пластмасса месозанд; барои гирифтани оби меваҳои ситрусӣ (лиму, афлесун) истифода мешавад. Лиму ё афлесунро аз байн бурида, як ҳиссаашро бо тарафи буридашуда рӯйи махрут мегузоранд ва ин тараф он тараф гардонда, то пурра баромадани об пахш мекунанд. Ҳангоми истифодаи афшуракашаки тобдиҳанда тилфи меваи аз турбтарошак гузаронда ё ғуҷуммеваро ба рӯйи симтӯр ниҳода, бо мангана пахш мекунанд ва обашро мегиранд. Афшуракашаки фишангдор шаклан ба чойкаш монанд буда, ба воситаи даста (мангана) бо часпак васл шудааст. Ба даруни чойкаш зарфи устувонашакл гузошта, ба он тилфи аз турбтарошак гузаронидаи сабзавот ва ғуҷуммеваро меандозанд. Баъд болояшро бо мангана-сарпӯш маҳкам карда, дастакро пахш мекунанд. Афшуракашаки шнекӣ шабеҳи гӯштқимакунак буда, ба канораи миз устувор карда мешавад.

## Тарзи коркард
Барои гирифтани оби ғуҷуммева (қот, тамашк, қулфинай, ангур ва ғайра) пешбинӣ шудааст. Меваи шустаро ба афшуракашак меандозанд, афшура аз симтӯр гузашта, ба зарфи зери он мешорад (тилфаш алоҳида ҷудо мешавад). Бо афшуракашаки барқӣ афшураи меваву сабзавоти сахтро ҷудо мекунанд. Солҳои охир асосан афшуракашакҳои барқиро, ки дар як вақт чанд корро иҷро мекунанд ва истифодаашон низ осон аст, кор мефармоянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Асбобҳо
Гурӯҳ:Афшураҳо
Афюн

**Афюн** (аз юнонӣ opium – шираи кӯкнор) — шираи ғӯзаи норасидаи кӯкнор, ки дар ҷои қаламкардаи он хушк шудааст.

## Таърих
Истеъмоли афюн мастию беҳушӣ меоварад. Маълумоти нахустин оид ба афюн соли 500 то милод вуҷуд дошт. Бино ба бозёфтҳои бостоншиносӣ одамон ҳанӯз дар асри санг бо мақсади таскин бахшидани дард аз афюн истифода мекарданд. Хосиятҳои афюн ба мисриёни қадим маълум буд. Дар бораи афюн дар асарҳои олимони Юнони Қадим, масалан, Буқрот маълумот дода шудааст. Табибони қадим афюнро чун доруи хобовар кор мефармуданд, вале нависанда ва олими Рум Плиний қайд кардааст, ки истеъмоли афюн одамро ба ҳалокат мерасонад. Афюнро садаи XVI ба Ҳиндустон, сипас аз Эрон ва Ҳиндустон ба Аврупо бурдаанд. Соли 1669 табиби англис Т. Сайденгейм вояи муолиҷавии афюнро муқар­рар кард. Дар гузашта афюн бо мақсади табобат фаровон кор фармуда мешуд. Дар Хитой маълумоти нахустин оид ба афюн соли 973 ба вуҷуд омадааст. Хитойиҳо афюнро асосан чун маводди мухаддир истифода мекарданд. Дар натиҷа он ба саломатии аҳолӣ таъсири марговар расонд. Соли 1839 ҳукуматдорони Хитой дар бораи нест кардани афюн дар ҳу­дуди давлати худ қарор содир намуданд. Дар ИМА ба афюнмандӣ бунёди роҳи оҳан, ки дар сохтмони он коргарони хитойӣ ширкат доштанд, асос гузошт. Дар як муддати кӯтоҳ одамони бисёр ба афюн дилбастагӣ пайдо намуданд.

## Вазъи ҳуқукӣ
Соли 1913 Думаи Россия лоиҳаи қонунро дар бораи ҷавобгарӣ барои истеъмолу истифодаи афюн қабул намуд. Дар асоси қонуни мазкур гунаҳкорон ба муҳлати 1,5 сол аз озодӣ маҳрум мешуданд. Соли 1923 Комиссариати Халқии Тандурустӣ ба дорухонаву бемористонҳо гирифтани афюн, морфий, кокаин ва намакҳои онҳоро бидуни рухсатномаи махсус, ки ташкилотҳои дахлдор медоданд, манъкард. Дар ИҶШС нақеи афюн (доруи меъда) то соли 1952 истеҳсол мешуд.

## Зарар
Афюн организмро заҳролуд мекунад. Одаме, ки афюн истеъмол кардааст, дигарбора аз он наметавонад дил канад. Одамони тарёкиро бо як нигоҳ метавон шинохт. Ранги рӯйи онҳо зард буда, чашмони бенурашон ба косахона фурӯ меравад, калавида ҳаракат мекунанд, дасташон меларзад. Дар бисёр мавридҳо хоб халал ёфта, иштиҳо нест мешавад, организм билкул заиф мегардад. Афюн ба қобилияти насловарии занҳо таъсири манфӣ расонда, онҳоро безурёт менамояд. Нашъамандон умри зиёд намебинанд.

## Хусусиятҳои табобатӣ
Дар тиб аз алкалоидҳои тозакардаи кӯкнор фақат дору тайёр карда мешавад. Дар таркиби афюн қариб 20 алкалоид мавҷуд аст: морфин, кодеин, наркотин, неопин, псевдоморфин, тебаин, парфироксин, папаверин ва ғайра. Афюн сафеда, қанд, равған, пектин ва намакҳои ғайриорганикӣ низ дорад. Хусусиятҳои фармакологии афюнро аз рӯйи морфини таркиби он (10–11%) муайян мекунанд. Доруҳои афюн дар шакли хока (Opium pulveratum), қиёми хушк (Extractum opiisiccum), нақеъ (Tinctura opiisimplex) истеҳсол карда мешаванд.

## Нигаред
Аналгетикҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Саричинор

**Саричинор** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷавонони ноҳияи Файзобод.  Аз деҳа то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 806 нафар (2010), тоҷикон. Аз 96 хоҷагӣ иборат аст. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, маркази саломатӣ, 3 мағозаи хусусии молҳои ниёзи мардум, чойхонаи ҷамъиятӣ дорад. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғу токдорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷавонон
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Обисангбур

**Обисангбур** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷавонони ноҳияи Файзобод.  Аз деҳа то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 1020 нафар (2010), тоҷикон. Аз 180 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, 4 фурӯшгоҳ, чойхонаи ҷамъиятӣ, толори гуштин, майдончаи волейбол, 11 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, нерӯгоҳи хурди барқӣ, ташкилотҳои ҷамъиятии "Шоҳин" ва "Парасту" масҷиди панҷвақта фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба ғаллакорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз оби сойи Сангбур обёрӣ мешаванд.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷавонон
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гултеппа

**Гултеппа** — деҳа дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Мискинободи ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 30 км; роҳ мошингард. Аҳолиаш 1150 нафар (2014), тоҷикон. Аз 135 хоҷагӣ иборат аст.

## Таърих
Гултеппа соли 1925 ташкил шудааст. Бунёдгузорони асосӣ — Абдуллоев Сафар, Расулов Толиб, Холов Расул, Сафаров Азиз аз дараи Луғури ноҳияи Нуробод омада ин деҳаро обод намудаанд.

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди панҷвақта, чойхона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Мардуми деҳа ба боғдорӣ, чорводорӣ ва ғаллакорӣ машғуланд. Заминҳо аз дарёи Харкуш ба воситаи наҳри Сардара обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гултеппа 17 хоҷагии хурди деҳқонӣ мавҷуд аст.

## Шахсиятҳои маъруф
Олими соҳаи кишоварзӣ Нозил Саидов, Муаллими хидматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Сайфулло Сафаров дар ҳамин деҳа зода шудаанд.

## Нигористон

Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Охирҳои фасли Баҳор.jpg|Охирҳои фасли Баҳор
Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Боғи себ.jpg|Боғи себ
Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Роҳи деҳа.jpg|Роҳи деҳа
Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Саҳни Мактаб.jpg| Саҳни Мактаб
Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Бинои нави муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ.jpg|Бинои нави мактаб
Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ.jpg|Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ
Деҳаи Гултеппаи Ноҳияи Файзобод. Бунгоҳи тиббӣ.jpg|Бунгоҳи тиббӣ


## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷамоати Мискинобод
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Муминобод

**Муминобод** — деҳа  дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Мискинободи ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 31 км. Аҳолиаш 1762 нафар (2010), тоҷикон. Аз 173 хоҷагӣ иборат аст. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, 40 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, 4 мағоза, 1 чойхона ва масҷиди панҷвақта дорад. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, картошкапарварӣ, чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Мискинобод
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Обшорон (деҳа, н. Файзобод)

**Обшорон** (то 30 майи 2022 — *Фақиробод*) — деҳа  дар ҳудуди шаҳраки 30-солагии истиқлол ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 29 км. Аҳолиаш 750 нафар (2010), тоҷикон. Аз 72 хоҷагӣ иборат аст. Дар сари роҳи Файзобод – Роғун воқеъ гардидааст. Деҳа 1 мағоза, 10 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, китобхона ва масҷиди панҷвақта дорад. Мардуми деҳа ба ғаллакорӣ, боғдорӣ, картошкапарварӣ, чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳои дохили деҳа ва қисман дарёи Харкуш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Мискинобод
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Фатҳобод

**Фатҳобод** — деҳа  дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Мискинободи ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 29 км. Аҳолиаш 2926 нафар (2010), тоҷикон. Аз 328 хоҷагӣ иборат аст. Дар сари роҳи Файзобод - Роғун воқеъ гардидааст. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, хонаи саломатӣ, 6 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, 6 мағоза, 2 чойхонаи ҷамъиятӣ ва масҷиди ҷомеъ дорад. Мардуми деҳа ба боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ, картошкапарварӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳои кӯҳӣ ва дарёи Харкуш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Мискинобод
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Арзанова

**Арзанова** (пешина *Зулмобод*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷавонони ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 2 км; роҳ худравгард. Аҳолиаш 865 нафар (2010), тоҷикон.

## Иқтисод
Кӯдакони деҳа дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Сари Чинор мехонанд. Дар деҳа мағозаҳои молҳои ниёзи мардум, чойхона, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, 2 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёчаҳои Намадмолон ва Кӯлобиён обёрӣ мешаванд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷавонон
Деҳоти Турсун Тӯйчиев

**Ҷамоати Якуми май** (то 15.12.2013 *Первомайск*) — ҷамоатест дар ноҳияи Турсунзодаи Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Турсунзода
Қутб

**Қутб** –  нуқтаҳои шимолитарин ва ҷанубитарини кураи Заминро **қутб** мегӯянд(қутби шимолӣ ва қутби ҷанубӣ).

*Нуқтаҳои баромади манбаъҳои ҷараёни барқии доимӣ(аккумулятор, элементи галванӣ ва ғайра) низ **қутб** ном доранд(қутби мусбат — «+» ва қутби манфӣ — «–»).
*Дарвешон ба олитарин мақоми раҳбар ва пешвои худ **қутб** гӯянд.

## Сарчашма
Википедияи форсӣ

Гурӯҳ:Вожаҳои гуногунмаъно
Сурхдара

**Сурхдара** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дӯстмурод Алиеви ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 6 км. Аҳолиаш 524 нафар (2010), тоҷикон. Аз 72 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа мактаби таҳсилоти асосӣ, мағозаи хусусии молҳои ниёзи мардум, чойхонаи ҷамъиятӣ, хонаи саломатӣ, 6 хоҷагии деҳқони инфиродӣ фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғу токдорӣ, чорводорӣ ва занбӯриасалпарварӣ машғуланд. Заминҳо аз оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Пайвандҳо
* ЛАҲЗАҲОИ ХОТИРМОН БАРОИ СОКИНОНИ ДЕҲОТИ ДӮСТМУРОД АЛИЕВ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Дӯстмурод Алиев
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Боғи Мирӣ

**Боғи Мирӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дӯстмурод Алиеви ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 5,5 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1085 нафар (2012), тоҷикон.

## Иқтисод
Дар деҳа мағозаи хусусии молҳои ниёзи мардум, чойхонаи ҷамъиятӣ, 3 дӯкони фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ, пойгоҳи кишоварзӣ фаъолият доранд. Деҳа мактаб надорад; хонандагон дар мактаби деҳаи Файзобод таҳсил мекунад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз дарёи Элок ва чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.

## Пайвандҳо
* ЛАҲЗАҲОИ ХОТИРМОН БАРОИ СОКИНОНИ ДЕҲОТИ ДӮСТМУРОД АЛИЕВ

Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Дӯстмурод Алиев
Масдар

**Масдар** ( — номуайян) — шакли ибтидоии феъл буда, номи амал (**давидан, гуфтан, дидан, навиштан, шунидан, кор кардан, пешвоз гирифтан) ва ҳолатро (гаштан, хобидан, сабзидан, дӯст доштан)** мефаҳмонад. Масдар шакли тасрифнашавандаи феъл ба шумор меравад. Масдар замон, шахсу шумора ва сиғаро ифода намекунад. Дар луғат феълҳо одатан дар шакли масдар дода мешаванд. Масдар аз асоси замони гузаштаи феъл бо пасванди **ан** сохта мешавад.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Дастури забон
Бунёди Викимедия

**Бунёди Викимедия** (, талаффуз [wikimədia faundəiʃon], ба таври мухтасар **WMF**) — ташкилоти ғайритиҷоратӣ ва хайрияи амрикоӣ аст, ки дафтари марказии он дар Сан-Франсиско, Калифорния ҷойгир шудааст, аммо тибқи қонунҳои иёлоти Флорида идора мешавад.

## Ҳадаф ва таърих

Бунёди Викимедия соли 2003 аз ҷониби Ҷимми Уэйлс таъсис ёфтааст. Шумораи кормандони ин бунёд 700 нафар (соли 2022) мебошад. Даромади солонаи Бунёди Викимедия дар соли 2019 ба 104,5 миллион доллар ва хароҷоти солонаи он беш аз 81 миллион доллар расид. Ҳоло Катрин Мар ҳамчун директори иҷроияи ин бунёд фаъолият мекунад ва Кристоф Ҳеннер раисии ҳайати мудирони Бунёди Викимедияро ба уҳда дорад. Ин бунёд ба туфайли мизбонии донишномаи интернетии Википедиа, инчунин Викикитоб, Викисафар, Викииқтибос, Викиахбор, Викиматн, Викидода, Викианбор, Викидонишгоҳ, Викигуна, Википарвариш, Фравики ва Викилуғат машҳур аст.

## Ҳадафҳо
Ҳадафи Бунёди Викимедия густариш ва нигоҳдории мундариҷаи кушод, лоиҳаҳои асосёфта дар вики ва пешниҳоди мундариҷаи пурраи ин лоиҳаҳо барои умум, ба таври ройгон мебошад.

## Лоиҳаҳо
Лоиҳаҳои Викимедия, ки дар Сан-Франсиско ҷойгир аст, аз соли 2003 фаъолият мекунад ва як қатор лоиҳаҳои мундариҷаи озод ва нармафзори кушодаро идора мекунад, ки дар рӯйхати зер оварда шудаанд:

* Википедиа
* Викилуғат
* Викииқтибос
* Викиматн
* Викикитоб
* Викианбор
* Викиахбор
* Викигуна
* Викидонишгоҳ
* Викисафар
* Фравики

## Википарвариш
Википарвариш ҷое мебошад, ки лоиҳаҳои муваффақ ва потенсиалии Викимедия дар забонҳои гуногун ва дар викиҳои хоҳар, мисли Википедиа, Викикитоб, Викиахбор, Викииқтибос ва Викилуғат ташкил, навишта ва баррасӣ мешаванд. Википарвариш инчунин ҷое аст, ки лоиҳаҳои Викимедия аз нигоҳи самаранокӣ ва шоистагӣ арзёбӣ мегарданд. Дар ин лоиҳа викиҳо ба вуҷуд меоянд.

## Озмоишгоҳҳои Викимедия
Озмоишгоҳҳои Викимедия яке аз лоиҳаҳои пасипардагии Бунёди Викимедия аст, ки вазифаи он санҷиши пешравиҳо ва намоишҳои нави нармафзори МедиаВики мебошад. Ин вики нусхае аз пойгоҳи додаҳои Викикитоби англисӣ аст, ки ҳамчун мундариҷаи намунавӣ пешниҳод шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Сомонаи ВикимедияРУ
* Блоги Бунёди Викимедия
*  дар Мета-vicky
* Хабарҳои ғайрирасмӣ дар Вики-ахбор
* Меъмории лоиҳаҳои Викимедия
* (англ.)
Ҳуқуқи соҳибихтиёр

**Ҳуқуқи соҳибихтиёр** – он ҳуқуқҳое мебошад, ки ба давлати соҳибистиқлол тааллуқ доранд. Онҳо дар ҳуқуқи мустақилона муқаррар кардани низоми иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсии кишвар, ҳуқуқи бастани шартномаи байналмилалй, додани паноҳгоҳи қаламравӣ ва ғайра ифода мегарданд.
## Нигаред низ
* Ҳукумат
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқҳои шахсии ҳамсарон

**Ҳуқуқҳои шахсии ҳамсарон** — муносибатҳои ҳуқуқии шахсӣ чунин муносибатҳое мебошанд, ки дар асоси аз тарафи ҳамсарон ҳангоми бастан ё бекоркунии никоҳ, ҳаллу фасли якҷояи масъалаҳои ҳаёти оилавй, интихоби озодонаи машғулият, касб ва ҷои истиқомат, розигӣ додан ба фарзандхонӣ, ҳалли масъалаҳои бекоркунии никоҳ ва ғайра ба вуҷуд меоянд.
Ҳуқуқҳои шахсӣ аз лаҳзаи бастани никоҳ ба вуҷуд омада, ҳангоми вафот қатъ мешаванд. Онҳоро бо созиши тарафҳо қатъ кардан ё тағйир додан мумкин нест. Ҳуқуқ ва вазифаҳои шахсии ҳамсарон асосан инҳоянд:
# ҳуқуқи интихоби фамилия;
# ҳукуқи интихоби машғулият ва касбу ҳунар;
# ҳуқуқи интихоби ҷои истиқомат;
# ҳуқуқҳо оид ба ҳалли масъалаҳои ҳаёти оилавӣ ва тарбияи фарзандон;
Бояд қайд намуд, ки ба ҳуқуқҳои шахсии ҳамсарон *хукуқ ба талоқ*, *ҳуқуқи додани розигӣ ҳангоми фарзандқабулкунӣ аз тарафи ҳамсари дигар* ва ғайра низ дохил мешаванд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
* Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ

**Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ** – асоси ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ аз боби аввали Конститутсия оғоз меёбад, ки онҳо ба сифати яке аз рукнҳои асосии сохтори конститусионӣ нишон дода шудаанд ва таъсири ин меъёр ба низоми ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ ва кафолати онҳо хеле калон аст.
Хусусияти ҳуқуқу озодиҳои шахсие,  ки дар Конститутсия танзим ёфтаанд, аз он иборат аст, ки аксари онҳо ба шахс, яъне ҳар як инсон таъйин шуда, ба шаҳрвандӣ алоқаманд нестанд. Онҳо ба ҳар кас аз рӯзи таваллуд тааллуқ дошта таҷовузнопазиранд. Ин гурӯҳ аз ҳуқуқу озодиҳое иборат аст, ки барои ҳифзи ҳаёт, озодӣ, қадру номус, шаъну шарафи инсон ва дигар ҳуқуқҳои фитрӣ, ки ба ҳаёти шахсӣ ва хусусии ӯ алоқаманд мебошанд, таъйин гардидаанд. Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ аз инҳо иборатанд:
# Ҳуқуқ ба ҳаёт.
# Ҳуқуқи дахлнопазирии шахс.
# Ҳуқуқи дахлнопазирии манзил.
# Ҳуқуқи шахс ба маҳрамияти мукотиба, сӯҳбатҳои телефонӣ, муросилот ва мухобирот.
# Ҳуқуқи мустақилона муайян кардани муносибат ба дин.
# Ҳуқук ба мусофират ва озодона интихоб кардани маҳалли зист.
# Озодии сухан ва андеша ва ғайра.
# Ҳуқуқ ва озодиҳои шахсӣ (шаҳрвандӣ) гуруҳи махсуси ҳуқуқҳои инсон мебошанд. Онҳо бояд озодӣ ва мухторияти фардро, чун узви ҷомеаи шаҳрвандӣ, ҳимояи юридикии уро аз дахолати ғайриқонунии берунӣ таъмин намоянд. Асос ва таъиноти ҳуқуқҳои шахсӣ (шаҳрвандӣ) таъмини бартарияти майлҳои инфиродии дохилии рушди ҳар як шахсият, имконияти худмуайянкунӣ ва худтатбиқкунии инфиродии инсон аст.
## Нигаред низ
* Дахлнопазирии шахс
* Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Ҳуқуқи молумулки ҳамсарон

**Ҳуқуқи молумулки ҳамсарон** — пас аз қайди давлатии никоҳ дар байни зану шавҳар муносибатҳои молумулкӣ асоси ҳуқуқй пайдо мекунад. Минбаъд дар ҷараёни никоҳ молу мулки якҷоя бадастовардашуда, ки қонунгузории ҷумҳурӣ пешбинӣ намудааст, амволи муштараки зану шавҳар ба шумор меравад ва амволе, ки зану шавҳар дар давраи ҳамзистӣ ҷамъ овардаанд, моликияти умумии онҳо ҳисобида мешавад (қисми якуми моддаи 34 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ғайр аз ин муайян намудани низоми ҳуқуқии молу мулки якҷояи зану шавҳар, инчунин муносибатҳои ба
моликияти ҳар кадоме аз зану шавҳар алоқаманд, вазъи ҳуқуқии молу
мулки ҳамсаронро, ки дар аҳдномаи никоҳ муайян шудааст, ба танзим медарорад.

Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сарчашмаҳои молумулкии ҳамсарон: аз фаъолияти меҳнатӣ - музди меҳнат, аз фаъолияти соҳибкорӣ, интеллектуалӣ (зеҳнӣ) - даромад, инчунин ёрдампулиҳо ва дигар пардохтҳои пулиро дохил намудааст.

Молу мулки якҷояи зану шавҳар аз маблағҳои пулӣ, амволи
манқул - автомашинаҳои тамғаҳои гуногун, дигар воситаҳои нақлиёт,
амволи ғайриманқул - хонаҳои истиқоматӣ, иморатҳо, мебели хона ва
монанди онҳо, қоғазҳои қиматнок, вомбаргҳо (облигатсияҳо), барот (вексел), чек, сертификати бонкӣ, коносамент ва ғайра, саҳмияҳо – саҳмияҳои одӣ ва имтиёзнок, пай ва ғайра иборат аст. Ҳамаи амволи номбурда, ки
танҳо дар давраи занушавҳарӣ ҷамъ оварда шудаанд, молу мулки муштараки онҳо ба шумор меравад. Ин амвол новобаста аз он ки ба номи зан ё шавҳар гирифта шудааст, моликияти муштараки онҳо мебошад.
Номгӯи молу мулки якҷояи зану шавҳар, ки дар Кодекси оилаи Ҷумҳурии
Тоҷикистон пешбинӣ шудааст, махдуд нест, чунки ба он намудҳои дигари молу мулк низ дохил шуданаш мумкин аст, ки қонунгузории ҷорӣ пешбинӣ кардааст. Муносибатҳои ҳуқуқӣ роҷеъ ба молу мулки маштарак танҳо дар ҳолати дар никоҳи расмӣ будани зану шавҳар пайдо мешавад. Дар мавриди набудани никоҳи
расмӣ ва мавҷудияти муносибатҳои никоҳи воқен, яъне зиндагии якҷояи
марду зан новобаста аз тӯлонӣ будани он асоси ҳуқуқиро роҷеъ ба молу мулки муштарак ташкил намедиҳад. Дар ин ҳолат муносибатҳои молумулкӣ ба
воситаи Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба танзим дароварда намешавад. Зану мард дар ин маврид ҳар яке соҳиби молу мулки алоҳидаи худ
аст ва нисбати он қонунгузории гражданӣ дар бораи моликияти ҳиссагӣ
(боби 17 Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, қисми 1) татбиқ мегардад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқҳои шахсии ҳамсарон
* Амволи муштараки зану шавҳар
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқэҷодкунӣ

**Ҳуқуқэҷодкунӣ** — фаъолияти дар қонун пешбинишудаи субъектҳои ваколатдор оид ба эҷоди (офаридани) меъёрҳои ҳуқуқ мебошад. Ба ин субъектҳо халқ (дар раъйпурсӣ), мақомоти қонунгузор ва иҷроия, мақомоти давлатии ҳокимияти маҳаллӣ ва мақомоти худидораи маҳаллӣ, шахсони мансабдор ва роҳбарони ташкилотҳо, ки ваколати меъёрэҷодкуниро доранд, дохил мешаванд.

Ҳуқуқэҷодкунӣ намудҳои зеринро дорад: 
* ҳуқуқэҷодкунии халқ (аз тариқи раъйпурсии умумихалқӣ), 
* ‎ҳуқуқэҷодкунии мақомоти давлатӣ ва шахсони мансабдори давлатӣ, 
* ҳуқуқэҷодкунии вогузошта ва иҷозатдодашуда ва ғайра.

Лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ аз ҷониби худи мақоми (шахси мансабдори) ҳуқуқэҷодкунанда ё бо супориши он аз ҷониби мақомот, муассисаҳо ва ташкилотҳои ба он тобеъ ва ё бо ташаббуси худи ин ташкилотҳо таҳия карда мешаванд.
Мақоми ҳуқуқэҷодкунанда метавонад дар асоси созишнома бо мақомоти давлатӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, муассисаҳои илиӣ, олимони алоҳида ё коллективҳои онҳо таҳияи санадҳои меъёрии ҳуқуқиро ба онҳо супорад.
Ҳуқуқэҷодкунӣ дар асоси принсипҳои демократӣ, қонуният, илиӣ, саривақтӣ, касбият, иҷрошавандагии санади меъёрии ҳуқуқӣ ва дигарҳо сурат мегирад.

Дар Тоҷикистон ваколати ҳуқуқэҷодкунии мақомоти давлатиро — Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба уҳда дорад.

## Нигаред низ
Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Ҳуқуқи позитивӣ

Ҳуқуқи дар қонунҳо ва санадҳои дигари меъёрӣ инъикосёфта **Ҳуқуқи позитивй** ном дорад. Онро ҳар як давлат дар қаламраваш муқаррару кафолат медиҳад. Заминаи онро ҳуқуки фитрӣ (маҷмӯи арзишу талаботҳои инсон) ташкил медиҳад, ки новобаста аз давлатҳо ҷой дошта, барои ҳамаи онҳо ҳатмй ва аввалиидарана буда, бо меъёр ва принсипҳои ҳуқуқи байналмилалӣ кафолат дода мешавад.

Ҳуқуқи позитивӣ ба *маънои объективӣ (айнӣ)* аз маҷмӯи нишондодҳои ҳуқуқӣ (меъёрҳои ҳуқуқӣ, мафҳуму таърифҳои ҳуқуқӣ, принсипҳои ҳуқуқӣ) ва ба *маънои субъективӣ (зеҳнӣ)* аз имкониятҳои рафтори ҳуқуқӣ (ҳуқуқҳои шахсӣ, ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ, ҳуқуқи талабкунӣ, ҳуқуқи муроҷиат ба мақомоти давлатӣ) иборат
аст.

Мафҳуми ҳуқуқ дар илми муосир вобаста ба ин ё он равияи (назарияи) ҳуқуқ пешбарӣ мегардад, чунончй, ҳуқуқ ҳамчун меъёри адолат ва озодии инсон (дар фалсафаи ҳуқуқ), ҳуқуқ ҳамчун маҷмӯи нишондодҳои ҳуқуқии ҳокимияти давлатӣ (дар позитивизми ҳуқуқӣ), ҳуқуқ чун инъикоси низоми (кулли) муносибатҳои ҷамъиятии танзимгашта (дар сотсиологияи ҳуқуқӣ).
 
## Нигаред низ
* Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ғаффор Мирзо

**Ғаффор Мирзо** (1929—2006) — , тарҷумон, Шоири халқии Тоҷикистон (1994). Ходими шоистаи маданияти ҶШС Тоҷикистон. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1952).

## Зиндагинома
Ғаффор Мирзо 5 январи соли 1929 дар деҳаи Даҳани Шоли ноҳияи Ховалинг зода шудааст. Соли 1949 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанберо хатм ва чанде муаллимӣ кардааст. Муддате корманди моҳномаи «Шарқи Сурх» будааст. Соли 1956 Курси олии адабиётро дар Маскав ба поён расонда, солҳои тӯлонӣ котиби масъули Кумитаи ҷумҳуриявии муҳофизони сулҳ будааст. Ғаффор Мирзо 26 августи соли 2006 вафот кардааст.

## Эҷодиёт
Асарҳояш аз солҳои 40-уми асри мозӣ чоп шудаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои ашъори «Аз самими дил» (1952), «Ҳазор раҳмат» (1954), «Дил дар кафи даст» (1962), «Аз гаҳвора то майдон» (1981), достонҳои «Асрор» (1957), «Тоҷи давлат» (1958), «366 паҳлӯ» (дар чаҳор қисм; 1963, 1964, 1970, 1972), «Нору Нур» (1972), дуҷилдаи осор (1979—1980), романи манзуми «Фарзанди ҳукумат» (1983) ва ғ. мебошад.
Барои бачагон асарҳои марғубе навиштааст, ки «Санговдавак» (1953), «Баррача рӯяд аз замин» (1953), «Чилдухтарон» (1956), «Гунҷишкак» (1961, 1964), «Достак» (1961, 1965), «Шайтони бекафшу маҳсӣ» (1963, 1964), «Як қатра Офтоб» (1965), «Кадом ҳунар беҳтар аст?» (1971), «Гулҳои дастабаста» (1974) ва ғ. аз он шумуланд.
Дар матбуот чанд ҳикояи хубаш чоп шудааст. Очеркҳояш дар байни хонандагон маълуму машҳуранд, ки дар маҷмӯаҳои «Сафари диёри дӯстон» (1960), «Ҷовидонӣ» (1965) ва «Меҳнат мукофот аст» (1977) гирд омадаанд. Анқариб даҳ маҷмӯаи ашъораш дар нашрияҳои бонуфузи Маскав ба русӣ ба табъ расидаанд. Шеърҳои алоҳидааш ба бисёр забонҳо тарҷума ва чоп шудаанд.
Осори алоҳидаи В. Маяковский, Н. Некрасов, Ш. Петефи, Н. Ҳикмат, А. Сурков, П. Воронко, А. Твардовский ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст. Чанд мақолае, ки дар бораи масоили рушду камоли адабиёт ва забони тоҷикӣ навиштааст, бесуд набудаанд.
   
## Некдошт
Барои ҷовидон гардонидани номи Шоири халқии Тоҷикистон Ғаффор Мирзо номи яке аз кучаҳои ноҳияи Синои шаҳри Душанбе бо номи ӯ иваз карда шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Ходимони шоистаи маданияти ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирони халқии Тоҷикистон
Сиғаҳои феъл

**Сиға** — яке аз хусусиятҳои фарқкунандаи феъл аст. Гӯянда вуқӯъ, ҷараён ва анҷоми амалро баён карда, муносибати нисбат ба воқеият доштаи онро муайян менамояд. Муносибати амал ба воқеият 'сиға номида мешавад. Сиғаҳо бо шаклу таркибҳои тасрифии замонҳои феъл ифода меёбанд. Масдар худ ба худ сиға надорад ва агар вай дар таркиби феълҳо ҳамчун ҷузъи асосӣ омада бошад, он таркибҳо ба туфайли шаклҳои тасрифии феълҳои ёридиҳанда майлу тобиши сиғавӣ пайдо мекунанд: **хоҳам рафт, омадан гирифт, гуфтан гир** ва ғ. Дар забони тоҷикӣ чор сиға ҳаст ва ҳамаи шаклҳои замонии феълҳо аз рӯйи маънӣ ва хусусияти воқеияташон ба ин сиғаҳо мансуб мегарданд: сиғаи хабарӣ, сиғаи шартӣ-хоҳишмандӣ, сиғаи амрӣ, сиғаи эҳтимолӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 204саҳ.

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Сиғаи хабарӣ

**Сиғаи хабарӣ** воқеъ шудан ё нашудан, тасдиқ ё инкор ва ё қайд карда шудани воқеияти (факт) амалро мефаҳмонад. Ба ин сиға шаклҳои шуҳудӣ ва нақлии феълҳои замони гузашта , инчунин баъзе шаклҳои замони ҳозира ва ояндаи феълҳо мансубанд:
:Замони гузаштаи наздик (гуфтам,такрор кардам);
:Замони гузаштаи давомдор (гуфта истодам,такрор карда истодам);
:Замони гузаштаи дур (гуфта будам,такрор карда будам);
:Замони гузаштаи дури давомдор (гуфта истода будам, такрор карда истода будам);
:Замони гузаштаи ҳикоягӣ (мегуфтам,такрор мекардам);
:Замони гузаштаи давомдори ҳикоягӣ (гуфта меистодам,такрор карда меистодам);
:Замони гузаштаи нақлӣ (гуфтаам, такрор кардаам);
:Замони гузаштаи нақлии дур (гуфта будаам, такрор карда будаам);
:Замони гузаштаи нақлии ҳикоягӣ (мегуфтаам, такрор мекардаам);
:Замони ҳозираи давомдор (гуфта истодаам, такрор карда истодаам);
:Замони ҳозира-оянда (мегӯям, такрор мекунам);
:Замони ояндаи дур (хоҳам гуфт, такрор хоҳам кард).
## Мисолҳо
* Гулнор чанд гоҳ боз Ёдгорро ***дӯст медошт*** ва хаёл мекард,ки дар оянда бо ӯ як зиндагонии дӯстдорона барпо карда, умри худро бо саодат ва шодкомӣ ***хоҳад гузаронд*** (Садриддин Айнӣ).
* Асад Махсум аз ҳад ***гузаронида истодааст*** (Ҷалол Икромӣ).
## Нигаред низ
* Сиғаҳои феъл
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. - Душанбе: Дониш, 1985. - с.205

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Сиғаи амрӣ

**Сиғаи амрӣ** изҳори хоҳишу супориш, фармону таъкид ва водор кардан ба амалеро,ки нисбат ба шахси дуюм гуфта шудааст, мефаҳмонад.Ҳарчанд ки баъзан аорист ва дигар шаклҳои феълӣ аз рӯйи маъно ва оҳанги сухан ба сиғаи амрӣ наздик мешаванд, дар забони тоҷикӣ шакли асосии сиғаи амрӣ феъли фармоиш мебошад, ки ба гурӯҳи феълҳои замони ҳозира-оянда дохил мешавад. Феъли фармоиш фақат як шахс, яъне шахси дуюми танҳо ва ҷамъ дорад:**рав-равед (раветон), гир-гиред (гиретон), роҳат кун-роҳат кунед (роҳат кунетон), омадан гир- омадан гиред (омадан гиретон).**
## Мисолҳо
* Ҳамшираи меҳрубон, ***биё'',''' одамон, ***биёед***, дар паҳлуи ӯ ***бишинед***, вай нақл кунад, шумо ***бишнавед*! *'(Ҳаким Карим)
* Ма, меҳмон, чой ***бинӯш''.''' Марҳамат, ***бишин**' (Фазлиддин Муҳаммадиев).
## Нигаред низ
* Сиғаҳои феъл

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология.- Душанбе: Дониш, 1985.-с.208

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Сохти феълҳо

Вобаста ба **сохти феълҳо** маъноҳои  луғавӣ, грамматикӣ ва тобишҳои услубии онҳо ифода меёбанд.Феълҳо аз рӯйи қоидаҳои муайян таркиб ёфта, ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: феълҳои сода, феълҳои сохта, феълҳои таркибӣ.
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985. - 227 с.

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Укроинҳо

**Укроинҳо** ё **Украинҳо** (, ) — миллат, аҳолии асосии Украина — зиёда аз 37 млн нафар. Дар тамоми ҷаҳон тахминан 45 млн. нафар ҳастанд.

## Таърих

## Мавқеъ
## Нигаред
* Украинҳои Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 18
* Украинцы. Отв. редакторы Н. С. Полищук, А. П. Пономарёв. Утверждено к печати Учёным советом Института этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая Российской академии наук. М.: Наука, 2000 ISBN 5-02-008669-X.
* *Чирков О.* Етнічна територія українців (Українська етнічна територія) // Український геополітичний словник / Авт. кол.: Крисаченко В. С., Турпак Н. В. та ін. — К.: «МП Леся», 2010. — 531 с.
* *Чирков О.* Етнічна територія (етнічні землі) // Україна-Етнос. / НДІУ; Фігурний Ю. С., Баран В. Д. та ін. — К., 2006. — С. 78-81.
* ''Чирков О.'' Этногеографическая составляющая украиноведческой терминосистемы (на укр. языке). 
* ''Чирков О.'' Утраченные земли (на укр. языке)
* *Чирков О.* Антропологические термины — неотъемлемая составляющая терминосистемы украиноведения // Сборник науч. трудов НДИУ. — К.: «Рада», 2008. — Т. ХХІ. — С. 389—398. — (на укр. яз.)
* *Чирков О.* Сущность связи между антропологией (физической антропологией) и украиноведением // Сборник науч. трудов НДИУ. — К.: «Рада», 2008. — Т. ХХII. — С. 46-50. — (на укр. яз.)
* А.Котенко, А.Миллер, О.Мартынюк «Малоросс»: эволюция понятия до Первой мировой войны
*  

## Сарчашма
* Всемирный Украинский Конгресс.
* Guillaume Le Vasseur de Beauplane, Описание Украины — нескольких провинций Королевства Польского, тянущихся от границ Московии к границам Трансильвании, вместе с их обычаями, образом жизни и ведением войн
* Украинский Дом 
* Украинцы за границей 
* ErУкрнцы // Фотокаталог Музея антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера) РАН 
* И. Г. Георги «Описание всех обитающих в Российском государстве народов…»
* (укр.) Украинская этнография
* (рус.) В.Балушок «Как русины стали украинцами», Зеркало недели, 2005
* (рус.) В.Балушок «Когда же родился украинский народ?», Зеркало недели, 2005
* (рус.) В.Балушок «Своевольная» Украина, Зеркало недели, 2005
* (англ.) Иван Поп. Статья «Этнография» // Encyclopedia of Rusyn History and Culture 

Гурӯҳ:Укроинҳо