open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мадрасаи Бағдод

**Мадрасаи Бағдод** — дар шаҳри Бағдод дар соли 148 ҳиҷрии қамарӣ тавассути Абe Ҷаъфар Мансури Давониқӣ бино ниҳода шуд. 
Мадрасаи Бағдод, мадрасае барои таълими тиб дар он барпо кард ва Ҷарҷис ибни Бахтишуъро аз сипоҳи Шопур фаро хонд ва ёро ба раёсати мадраса мансуб кард ва нависандагони «сурёни»-ро ба тарҷамаи осори юнонӣ ба арабӣ маъмур сохт. 
## Таърихи фаъолияти илмии мадраса
Баъд аз он бо падид омадани «Байтул-ҳикмат» тавассути Ҳорун ва Маъмун, ҳаракати илмӣ шитоби зиёдтар ва «Наҳзати тарҷама» шукуфоии бештаре ёфт.

Наҳзати тарҷама - ба маънии ҳақиқии ин калима аз авоили хилофати Аббосиён нашъат гирифт, яъне аз замони Мансур оғоз шуда ва беш аз 2 қарн идома ёфтааст. Ин ҷараёнро метавон ба се давара тақсим кард:

1. Аз хилофати Мансур, то поёни даврони Ҳорун Аррашид (136 - 193 ҳиҷрии қамарӣ).

2. Аз хилофаи Маъмун, то соли 300 (198 - 300 ҳиҷрии қамарӣ).

3. Аз қарни 4 ба баъд.

Дар маҷмӯъ бояд гуфт, ки кори тарҷама ва баргардонӣ, пеш аз оғози қарни 3 пешрафти чандоне дида намешавад.  Вале дар давраи дувум «Наҳзати тарҷама» ба авҷи шукуфоии худ расид ва бисёри аз осори илмӣ ва фалсафӣ аз забонҳои мухталиф ба тавассуи мутарҷимони моҳиру забардаст ба арабӣ тарҷама шуд. Ва дар давраи савум, ки мусодиф бо қарни 4 ҳиҷрӣ
(яъне: 10 мелодӣ) аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Содиқ Бобоҷонов

**Бобоҷонов Содиқ Нурматович** (тав. 9.9.1948, деҳаи Рӯмони ноҳияи Ғафуров, вилояти Суғд) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-майор (1998).

## Зиндаигнома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии танкии фармондеҳии ба номи П. С. Рибалкои ш. Тошкент (1970), Академияи ҳарбии Ситоди генералии ФР (1996). Командири взводи полки таълимӣ-танкии вил. Ҷамбул (1970-73), взводи полки 125-уми гвардиявии таълимӣ-танкии ш. Бийски вил. Олтой (1973-75), муовини фармондеҳ оид ба қисми сиёсии баталиони полки 16-уми мототирандозӣ дар ҶДГ (1976-80), полки танкии қисми ҳарбии 35719 (1980 — 83) ва полки 141-уми двизияи 85-уми мототирандозии Округи ҳарбии Сибир (1983-85), муовини сардори қисми сиёсӣ, дастдурдеҳи калон оид ба корҳои ташкилию ҳарбии дивизияи 13-уми мототирандозӣ дар ҶХМ (1985-87), муовини сардори гурӯҳи зудамал, муовини сардор (1987-89) ва сардори шуъбаи сиёсии дивизияи 242-юми мототирандозии Округи ҳарбии Сибир (1989-92), сардори шуъбаи мактабҳои олӣ ва тайёрии ғайриҳарбии Кумитаи мудофиаи ҶТ (февр.-ноябри 1992), сардори Коллеҷи ҳарбии фармондеҳӣ-муҳандисии Вазорати мудофиаи ҶТ (1992-97), сардори Сарситоди ҚМ ҶТ (1997-98). Аз сент. 1998 мудири бахши маъмуриву ҳуқуқии Ҳукумати вил. Суғд.

## Ҷоизаҳо
Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», «Барои хидмати Ватан дар Қувваҳои Мусаллаҳи СССР» (дараҷаи 3) ва 11 медал сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Малика Бобоҷонова

**Малика Пӯлодовна Бобоҷонова ** (тав. 28.4.1968, шаҳри Душанбе) — зистшинос, доктори илмҳои биология (2003). Духтари Пӯлод Бобоҷонов.

## Зиндагинома
Малика Пӯлодовна Бобоҷонова хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1989). Лаборанти калон (1989–92), аспирант (1992–95) ва ходими илмии Институти физиология ва биофизикаи рустаниҳои АИ ҶТ (1995–2001). Ҳамзамон муовини сардори Раёсати рушди илмию техникии Вазорати ҳифзи табиати ҶТ (1996–98), котиби илмии Шӯрои ҳамоҳангсозии АИ ҶТ (1998–2001). Мутахассис оид ба ҳифзи муҳити зисти Маркази ҷумҳуриявии дастгирии хусусигардонии хоҷагиҳо (лоиҳаи Бонки умумиҷаҳонӣ; 2001–04), ҳамкорӣ дар лоиҳаҳои Комиссияи Аврупо, Бонки умумиҷаҳонӣ ва Бонки рушди Осиё (2005–07). Аз соли 2007 сарвари бахши ҷумҳуриявии Маркази минтақавии экологии Осиёи Марказӣ. Оид ба физиология ва биокимиёи рустаниҳо, ташаккули ферментҳои сикли Калвин дар хлоропласти рустаниҳои дараҷаи олӣ ва ғ. пажӯҳиш анҷом додааст. Бо Ҷоизаи олимони ҷавони Ҳукумати ҶТ сарфароз гардидааст.

## Осор
* Формирование надмолекулярной организации ферментов цикла Кальвина в хлоропластах высших растений. Д., 1996;
* Свободные и мембраносвязанные мультиферментные комплексы цикла Кальвина и регуляция их ферментативных активностей. Д., 2003.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Муҳаббат Бобоҷонова

**Муҳаббат Бобоҷонова** (тав. 27.6.1939, Хуҷанд) — зистшинос, доктори илмҳои биология (1991), профессор (1993), Корманди шоистаи Тоҷикистон (1998).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург; 1961). Аспиранти Пажӯҳишгоҳи биологияи ба номи А. Н. Бахи ш. Маскав (1961–1963), корманди илмии АИ ҶШС Тоҷикистон  (1963–1972), дотсенти кафедраи биокимиё (1972–1988), дотсент (1988–1992) ва мудири кафедраи физиологияи рустании Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (аз 1992) буд. Ӯ солҳои охир дар кафедраи физиологияи рустаниҳо ва биотехнологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба тадриси илмҳои табиӣ машғул будааст. Муаллифи зиёда аз 100 асари илмию методӣ ва таълимист, ки ба таҳқиқи хусусияти тағйироти таркиби кимиёии рустаниҳо, мубодилаи пайвастҳои фосфордор, синтези моддаҳои захиравӣ (вобаста ба шароити парвариш), тағйироти онтогенезии рустаниҳо ва ғ. бахшида шудаанд.

## Осор
* Методические разработки по биохимии. Д., 1976; Методические разработки большого практикума с основами энзимологии. Д., 1993;
* Функциональные свойства мультиферментного комплекса цикла Кальвина //Физиология растений, Т. 47. № 1, М., 2000;
* Онтогенетические изменения ферментативных активностей свободных мультиферментных комплексов цикла Бенсона-Кальвина// Физиология растений, Т. 53. № 1, М., 2006.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Бобошоҳи Исфаҳонӣ

**Бобошоҳи Исфаҳонӣ** (; ? — 1587/88, Бағдод) — хаттот, хушнавис ва и форс-тоҷик, устоди хатти настаълиқ.

## Зиндагинома
Ба қавли ҳамаи тазкиранависони муосираш ҳеч яке аз хушнависон дар навиштани настаълиқ ба мақоми вай нарасидааст ва ҳатто хушнависони бузург устодии ӯро эътироф кардаанд. Муаллифи «Маноқиби ҳунарварон» гуфтааст: «Латофати хатташ дар дараҷаи эъҷоз аст… дар хушнависӣ модарзод ва ҳусни хатташ худодод аст ва рағбати мардуми Исфаҳон ба хатти ӯ дар мартабаест, ки ба яқин муътақиданд, ки модари даҳр монанди Бобошоҳ фарзанди хушнависи нодир наёвардааст». Соҳиби «Риёз-уш-шуаро» ва баъзе дигарон Бобошоҳи Исфаҳониро аз мардуми Кӯҳпояи Ироқ донистаанд, ки дар Исфаҳон нашъунамо ёфта ва ба он нисбат машҳур шудааст. Бобошоҳи Исфаҳонӣ хаттотӣ ва хушнависиро дар назди Саидаҳмади Машҳадӣ (дар «Маноқиби ҳунарварон») ва Миралии Ҳиравӣ (ба қавли тазкиранависон Мирзо Ҳабиб, Мирзо Санглох, Сипеҳр ва Абулмуҳаммадхон) омӯхтааст. Бобошоҳи Исфаҳонӣ шеър ҳам мегуфт ва дар шеър «Ҳолӣ» тахаллус мекард. Вай бештар гӯшанишинӣ карда, вақти худро ба китобат сарф менамуд.

Мирзо Санглох, Мирзо Ҳабиб ва Калмони Ҳавор мунзумаеро дар одоби хушнависӣ ва қавоиди хатти настаълиқ ба Бобошоҳи Исфаҳонӣ нисбат дода, ин се байтро аз он овардаанд:

Инчунин рисолаи «Одобу-л-машқ»-ро ба ӯ мансуб донистаанд. Бобошоҳи Исфаҳонӣ китобҳо ва қитъаҳои бисёреро китобат кардааст. Аз осори хаттотии ӯ як нусхаи «Силсилат-уз-заҳаб» (китобат 1584) ва «Туҳфату-л-Аҳрор»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ (китобат 1571), як нусха «Мунтахаби ашъори Ҷомӣ», нусхаи «Насоеҳу-л-мулук»-и Мир Абдурраҳим ибни Фазлуллоҳи Муҳтасиб (китобат 1570), як нусхаи «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ ва дар ҳошияаш «Хамса»-и Амир Хусрави Деҳлавӣ (китобаташ 1585/86), «Чиҳил калимаи набавӣ» (китобаташ 1568) дар Китобхонаи салтанатии Эрон (Теҳрон) мавҷуд аст. Аз Бобошоҳи Исфаҳонӣ ҳамчунин се қитъа боқӣ мондааст, ки дутои он дар китобхонаи Хазинаи авқофи Истанбул ва яктояш дар китобхонаи Донишгоҳи Истанбул маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Бобоюнус Худойдодзода

**Бобоюнус Худойдодзода** (; ) — и халқии тоҷик.

## Зиндагинома
Аз падар ва амакаш, баъдан аз гӯяндагон ва гӯрӯғлихонони маъруф Мирзо Қурбон, Шукурмаст, Мирзои Хол, Нуралии Ҷириқ ҳунари гӯяндагиро омӯхт. Бобоюнус аввалин сароянда (гӯянда)-и достони «Шӯриши Восеъ» мебошад. Беки Балҷувон ӯро б арои сурудҳои шӯрангезаш таъқиб менамуд. Бобоюнус зодгоҳашро тарк намуда ба мардикорӣ рафт. Дар Самарқанд, Хуҷанд, Истаравшан, Хуқанд, Тошканд мардикор буд. Соли 1916 дар Россия мардикорӣ мекард. Соли 1919 ба ватан баргашт.

## Эҷодиёт
Дар шеъру достонҳояш сохти нави ҷамъиятӣ, ташкили колхозҳоро тарғибу ташвиқ мекард. Соли 1941 ба Сталинобод омада, бо шоирону нависандагон М. Турсунзода, М. Миршакар, Ф. Ниёзӣ, Р. Ҷалил ва дигарон шинос шуд. Адибон Л. Бузургзода ва Р. Ҷалил асарҳои эҷоднамудаи Бобоюнусро сабт намуданд, ки ҳоло дар шуъбаи фолклори Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ маҳфузанд.

Бобоюнус дар тӯли умри худ шеъру достонҳое аз қабили «Давраи ғарибӣ», «Ушр», «Рӯзҳои гузашта», «Мулки навобод», «Ғаллатайёркунӣ», «Ҷавоб ба душман», «Суруди зафар», «Қаҳрамонони Ватан», «Сарҳадамонро посбонӣ мекунем» ва ғайра эҷод кардааст. Ашъори Бобоюнус ба сабку анъанаҳои асарҳои халқӣ (адабиёти шифоҳӣ, ба вазни ҳиҷоӣ) эҷод шудаанд. Аз Бобоюнус гӯрӯғлисароёни машҳур Содиқ Розиқов, Ҳақназар Кабуд, Қурбоналӣ Раҷаб ва дигарон (беш аз 25 нафар) таълим гирифтаанд.

## Осор
* Шеър ва достонҳо. Сталинобод, 1941;
* Сурудҳои Бобоюнус, Муҳаббати халқ. Сталинобод, ҳар ду 1951;
* Сурудҳои ҳофиз. Д., 1967;
* Поэма. Сталинабад, 1948;
* Песня Бобоюнуса. Сталинабад, 1950.

## Адабиёт
* 
* Бузургзода Л. Достонгӯй ва шоири халқӣ Бобоюнус // Намунаҳои адабиёти тоҷик (бо алифбои лотинӣ). Сталинобод, 1940;
* Бузургзода Л., Ҷалилов Р. Инъикоси шӯриши Восеъ дар фолклор. Сталинобод, 1941;
* Чалишев С. Бобоюнус. Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Бобоюнус Худойдодзода. Д., 2008.
Алексей Бобринской

**Бобринской Алексей Алексеевич** (9 (21) декабри 1861, Маскав — 4 декабри 1938, Суизи, Тирол Итолиё) — муаррих, яке аз шарқшиносони намоёни пешазинқилобии рус.

## Зиндагинома
Аз авлоди мустақими Екатеринаи Бузург. Граф. Дар аввали фаъолияташ бо деҳқонони Россия ҳамкорӣ карда, барои рушди хоҷагии деҳқонӣ кӯшиши зиёде намудааст. Аз солҳои 1890 таваҷҷуҳаш ба Осиёи Миёна зиёд шуда, бо пули худаш ба Помир се экспедитсияи илмӣ (солҳои 1895, 1897 ва 1901) ташкил дода, дар бораи таъриху фарҳанги тоҷикони кӯҳистон чанд китоб эҷод кардааст. Антрополог ва зоолог Богоявленский Николай Василович дар ҳар се сафари Алексей Бобринский ба Помир ӯро ҳамроҳӣ карда, ба ҳайати экспедитсияи соли 1898, бо пешниҳоди профессор В. Ф. Миллер, Семенов А. А. ӯро ҳамроҳ мекунад.

Ҳар се олим чанд таҳқиқоти якҷои илмӣ анҷом дода, ба чоп мерасонанд. А. А. Семенов як силсила мақола навишта, ба медали тилои Ҷамъияти дӯстдорони илмҳои табиатшиносӣ, антропологӣ ва мардумшиносӣ қадр карда мешавад. Н. В. Богоявленский (1901) мақолае таҳти унвони «Дар болооби рӯди Ому» навишта, худи Алексей Бобринский ҳам барои китоби «Нигораҳои тоҷикони кӯҳистони Дарвоз» бо медали тило мукофотонида мешавад. Ӯ ҳамчунин муаллифи асари «Тоҷикони кӯҳистони болооби рӯдхонаи Панҷ» мебошад.

Фаъолияти баъдии  Алексей Бобринский ба омӯзиши ҳунарҳои дастии русҳои шим. ва шим. ғарби Россия бахшида шуда, бо мутахассисони аксбардор дар ҷустуҷӯйи ҳар гуна олоти чӯбини устоҳои моҳири чӯбкори Россия камари ҳиммат бастааст. Соли 1910 дар фикри нашри албоми саноеи дастии чӯбкорӣ афтода, соли 1914 интишор мекунад, ки дар хориҷа ҳам нашр шудааст. Соли 1916 китоби «Кандакории санг дар Россия» аз чоп мебарояд, ки қисми дувумаш ба таҳқиқи сангҳои рӯйи қабр (сағонаҳо) бахшида шуда, мутобиқи васияти муаллиф онро баъди вафоташ Институти Белград ба номи Н. П. Кондаков чоп кард.

Бобринской А. А. Горцы верховьев Пянджа. М., 1908; ҳамон. Орнамент горных таджиков Дарваза (Нагорная Бухара). М., 1900.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Шарифҷон Бозоров

**Шарифҷон Асадуллоевич Бозоров**  (15.04.1932, гуз. Ойсабати д. Деҳнави ноҳияи Самарқанд — 10.02.1975, Душанбе), омӯзгори иқтисоди сиёсӣ ва фалсафа. Номзади илми иқтисод (1962), дотсент (1964). «Аълочии маорифи Тоҷикистон». 
## Зиндагинома
Шарифҷон Асадуллоевич Бозоров Ин.-ути педагогии дусолаи Самарқандро хатм кардааст (1948–49). Муаллими мак. миёнаи нопурраи д. Кӯктоши н. Панҷакент (1949–50). Дар фак. таърихи  ИПС ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил кардааст (1950–1953). Курси яксолаи САГУ-и Тошкандро хондааст (1953–1954). Муаллими калони каф. марксизм-ленинизми ИХҚТ (ҳоло – Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур, 1954–1975). Аспиранти Ин.-ути иқт. АИ Тоҷикистон (1960–1962). Дар мавзӯи  «Хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон дар давраи барқароркунӣ ва ибтидои азнавсозии сотсиалистии хоҷагии халқ (солҳои 1921–1928)» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Солҳои гуногун кот. якуми ташкилоти комсомолии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, парторги фак. механиконии соҳаи хоҷ. қишлоқ, узви ком. ит. касабаи корм. Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, муовини раиси ком. назорати халқии Душанбе, лектори ғайриштатии КМ ПК Тоҷикистон. будааст. 
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 60 таълифоти илмӣ, илмии оммафаҳм, аз ҷумла, «Ақидаҳо доир ба худомӯзии асарҳои классикон» (Д., 1957), «Чораҳои сиёсию  иҷтимоии Ҳукумати Советӣ дар барқароркунии хоҷагии халқи Тоҷикистон» (Д., 1961), «Барқароркунии хоҷагии халқи Тоҷикистон (1921–1928)», (Д., 1963), «Таҳаввулоте дар сохтори иқтисодию иҷтимоии иқтисодиёти аграрии Тоҷикистон» (Д., 1963), «Ҳосилнокии меҳнат – асоси пешравиҳо» (Д., 1969) ва ғ. Роҳбари 20 унвонҷӯи фак. иқт.будааст. Хидматҳояш бо чандин Грам. Фахрии соҳавӣ   қадр карда шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Бобудиб

**Нур ибни Санга Баҳодури Бобудиб** (; с. тав. ва ваф. номаълум) — хушнавис ва и садаи XIX.

## Зиндагинома
Ба қавли муаллифи тазкираи «Риёзу-л-вифоқ» Бобудиб марди диловар, сахӣ ва латифтабъ будааст, шеър мегуфтааст ва настаълиқро  зебо менавиштааст. Ҳангоми таълифи он китоб (1813/14) ҳанӯз дар қайди ҳаёт будааст. Аз осори хаттотии ӯ чизе дастрас нест.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Лола Ёдгорова

**Лола Рустамовна Ёдгорова (Муллоҷонова)** (20.03.1959, Душанбе) — химбиолог. Номз. илмҳои химия (1995). «Аълочии тандурустии Тоҷикистон» (1998).
## Зиндагинома
Лола Ёдгорова  дар фак. химбиол. Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин таҳсил кардааст (1976–84). Пас аз хатми УДТ лабор. калон (1987–90), корм. хурди илмии Лабор. токсикологӣ (1990–93), пизишк-биолог. Лабор. ҷамъоварӣ ва коркарди хуни махлут (плацетарӣ, 1993–95), корм. калони илмии Лабор. гигиенаи ғизо ва токсикологияи ИТИ-и тибби профилактикӣ (1995–99), ҷон. дир. оид ба корҳои илмии Ин.-ути мазкур (1999–2008). Аз. С. 2008 – муд. шуъбаи гигиена ва ҳифзи муҳити зисти Ин.-ути ёдшуда ва ҳамзамон коршиноси Лоиҳаҳои Бонки Аврупоии Таҷдид ва Рушд, Бонки Рушди Осиё ва Бонки Ҷаҳонӣ оид ба мушкилоти иҷтимоии экологӣ. С.1989–94 дар Ин.-ути умумиит. тадқ. илмии гигиенаи полимерҳо ва токсикологияи пестисидҳои Киев таҳсил намуда, соли 1995 дар мавзӯи «Гигиена ва токсикология» рисолаи номз. дифоъ кардааст. 
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи беш аз 120 таълифоти илмӣ, аз ҷумла 8 тавсияи методикӣ ва пешниҳоди ратсионализаторӣ – «Условия формирования регионов экологического неблагополучия в Республике Таджикистан» (ҳаммуаллиф, Д., 1998), «Влияние экологических факторов на иммунный статус детей, проживающих в Турсунзадевском районе» (ҳаммуаллиф, Д., 2000), «Особенности микрофлоры содержания бронхов и мокроты ӯ больных бронхолегочными заболеваниями» (ҳаммуаллиф, Д., 2005), «Изучение содержания фтора в воде хозяйственно-питьевого назначения надземных и подземных источников в различных регионах Таджикистана» (ҳаммуаллиф, Д., 2014) ва пешниҳоди ратсионализатории «Метод определения оксим банвела Д в воде и биопробах» (Д., 1989) ва ғ. Хидматҳояш бо мед. ба номи И.И. Мечников ва ба номи И.П. Павлов ва чандин Ифтихорномаи Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Мунира Дониёрова

**Мунира Муҳаммадқуловна Дониёрова (Нарзиқулова)** (22.02.1947, Душанбе) — энтомолог. Номз. илмҳои биология (1974). «Аълочии кооператсияи матлубот» (2010). Фарзанди академик Муҳаммадқул Нарзиқулов. 
## Зиндагинома
Мунира Дониёрова дар фак. биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин то соли 1968 таҳсил карда бо сабаби оилавӣ ба бахши биол. фак. табиатшиносӣ ва ҷуғрофияи ИПЛ (ҳоло – ДДХ) гузашта, онро соли 1969 хатм кардааст. Муаллими ҳамин факулта (1969–70), асп. ИЗиП ба номи акад. Е.Н.Павловский (1970–73), ходими илмӣ, ходими калони илмӣ (1973–83). Дар мавзӯи «Ширинчаҳо – зараррасонҳои рустаниҳои шифобахши Осиёи Марказӣ» рисолаи номз. ҳимоя кардааст. Ассис. каф. биол. тиббӣ ва генетика (1983–89), дотсенти каф. Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1990–1991), муд. каф., ҳон. дек. фак. тиббии ДДХ (1991–95), муд. каф., ҳон. дек. фак. тиббии филиали Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино дар Хуҷанд (1995–2001). Аз с. 2001 – дотс. ДИС (Донишкадаи иқтисод ва савдои назди Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон) аз фанни экология. 
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 100 мақолаи илмии соҳавӣ, кит. дарсӣ ва раҳнамои таълимӣ-методӣ доир ба биол. тиббӣ ва генетика, экология, муҳофизати муҳити зист, аз ҳумла мон. «Фаунаи Тоҷикистоникистон», асарҳои «Таърихи истифода бурдан ва хусусиятҳои шифобахшии гиёҳҳо ва рустаниҳои хушбӯй» (2001), «Абӯалӣ ибни Сино ва фитотерапияи муосир» (2007), «Масъалаҳои дарозумрӣ аз «Авасто» то замони имрӯза» (2007), «Аҳамияти низоми кредитии таҳсилот дар ташаккулёбии маданияти экологии донишҷӯён» (2008), «Генетикаи никоҳи хешутаборони наздик» (2015), роҳнамоҳои «Экология» (2015), «Биология» (1992), «Маҷмӯаи саволҳои тестӣ аз фанни биология барои дохилшавандагони ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино» (2004), «Вечная слава воде» (2010), «Экологические проблемы Сарезского озера и ледника Медвежий» (2003), «Экологические аспекты крызиса Аральского моря» (2009) ва ғ.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Давлатов Боҳирҷон

**Боҳирҷон Давлатов** (30.01.1938, д. Оҳалики ноҳияи Самарқанд — 02.04.1995, Душанбе), агроном, муҳаррир. Номз. илмҳои кишоварзӣ (1982).  Фак. агрономияи ИХҚТ (ҳоло – Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур)-ро хатм кардааст (1962). Пас аз хатми мак. олӣ муҳар. шуъбаи хоҷ. қишлоқи нашр. «Ирфон» (1962–64), муттах. ИТИ зироаткории АИ хоҷ. қишлоқи Тоҷикистон (1965–1990), сармутах. ИТИ иқт. ва банақшагирӣ бо методҳои иқт. ва мат. назди Ком. давл. банақшагирии Тоҷикистон (1990–1995) шуда кор кардааст. С. 1982 дар ш. Тошкент дар мавзӯи «Таъсири камтарини коркарди байни қаторҳои пахта ба қадкашӣ, нашъунамо ва ҳосилнокии майдони пахта дар шароити навобёришавандаи заминҳои водии Ёвони Ҷумҳурии Тоҷикистон» рисолаи номз. дифоъ намудааст. Муаллифи якчанд дастури амалӣ ва даҳҳо мақолаи соҳаи хоҷ. қишлоқ мебошад. Бо Ифтихорномаи Фахрии Ваз. хоҷ. қишлоқ ва ИТИ АИ хоҷ.қишлоқи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кишоварзишиносони Тоҷикистон‎
Раҳматуллоҳ Бобоҷонов

**Раҳматуллоҳ Бобоҷонов** (1895—1927, Душанбе) — яке аз муборизони барпо ва мустаҳкам намудани Ҳукумати Шӯравӣ дар Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Дар мактаби Қаротоғ ва мадрасаи Бухоро хондааст. Солҳои 1918—1920 коргари истгоҳи роҳи оҳани Когон будааст. Дар ҳаракати инқилобии коркунони р. о., Инқилоби халқии Бухоро (1920) иштирок доштааст. Солҳои 1921—1925 сардори қувваҳои низомии миллии ҷанговарони сурх дар ҳайати Экспедитсияи ҳарбию сиёсии Ҳисор, ҷонишини раиси Кумитаи инқилобии вил. Ҳисор, ҷонишини раиси КИМ-и Шӯроҳои Бухорои Шарқӣ, Ҷонишини раиси Кумитаи инқилобии ҶАШС Тоҷикистон будааст. Солҳои 1926—1927 дар Унститути коммунистии меҳнаткашони Шарқ (Маскав) таҳсил кардааст. Тобистони 1927 аз дасти босмачиён ба ҳалокат расидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Раҳматҳон Давлатов

**Раҳматҳон Давлатов** (21 сентябри 1938, ноҳияи Нурато, вилояти Самарқанд — 22 декабри 2017, Душанбе) — омӯзгор, номзади илмҳои педагогика (1983), дотсент (1990), «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1991), Корманди хизматнишондодаи Тоҷикистон (1990).

## Зиндагинома
Раҳматҳон Давлатов дар Омӯзигоҳи педагогии Самарқанд таҳсил кардааст (1953-56). Муаллими мак. зодгоҳ (1956—1958). С. 1958 ба Душанбе омада, дар фак. заб., адаб. ва таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст (1958—1963). Инструктори Стансияи туристони ҳавони Душанбе (1963—1964), инспектори шуъбаи кадрҳои Ваз. маор. Тоҷикистон. (1964-83), сардори шуъбаи кор бо дир. ва ҳон. дир.-они мак. Ин.-ути марказии такмили ихтисоси муаллимон, дотс. каф. педагогика Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (1983—2012). Дар мавзӯи «Авасто ва моҳияти тарбиявии он» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст (1983). Дар чандин конф. илмӣ-амалии Тоҷикистон. ва давл. ҳамсоя маърӯза кардааст. Муаллифи беш аз 30 мақолаи илмӣ, илмии амалӣ. Бо Ифтихорномаи Фахрии Ваз. маор. ИҶШС ва Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Зайниев Насриддин

**Насриддин Зайниев** (02.01.1937, Душанбе) — 31.01.2004, ш. Тошканд) — файласуф, ҳуқуқшинос, омӯзгор. Доктори илмҳои фалсафа (1964), профессор (1977). 
## Зиндагинома
Насриддин Зайниев дар факултаи ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст (1955–1959). Муфаттиши прокуратураи н. Куйбишев (ҳоло – А. Ҷомӣ, 1959–1960), асп. каф. фалс. УДТ (1960–1964), муаллим (1964–1965), дотсенти каф. фалс. ва каф. материализми таърихӣ Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин кор кардааст (1965–1973). С. 1973 ба кори каф. коммунизми илмии УДСамарқанд ба ҳайси муд. каф.гузашта, соли 1974 дар мавзӯи «Аҳамияти иттилооти иҷтимоӣ дар идораи ҷамъияти сотсиалистӣ» рисолаи докторӣ дифоъ кардааст. Минбаъд ба сифти муд. каф. фалсафа ва коммунизми илмии Ин.-ути хоҷагии қишлоқи Самарқанд (1977–1980), муд. каф. коммунизми илмии Мактаби олии партиявии Тошканд (1980–83), муд. каф. фалс. Ин.-ути давл. тиббии Тошканд (1984–93), мудири каф. фалсафаи Акададемияи  ВКД Ӯзбекистон (1993–2002) ифои вазифа кардааст. Хидматҳояш бо чандин Ифтихорномаи Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Абдукарим Ғанизода

**Абдукарим  Ғанизода** (Тав. 13.04.1936, д. Хоҷа Аҳрори Валии ноҳияи Самарқанд) — филолог, осорхонашинос, адиб. 
## Зиндагинома
Абдукарим  Ғанизода факултаи филологияи тоҷикии УДСам (ҳоло – ДДСам) ба номи А. Навоиро хатм кардааст (1960). Муаллими забон ва адабиёти тоҷикии мак. таҳсилоти умумии вилоятҳои Тошканд ва Самарқанд (1960–1966), ходими илмии Осорхонаи таърихи санъат ва маданияти Ўзбекистон дар ш. Самарқанд (1966–1967). Дар таъсиси Осорхонаи Садриддин Айнӣ дар Самарқанд иштирок карда, минбаъд мудири осорхона таъйин гардидааст (1967–2013). Дар бунёди Осорхонаи Алишер Навоӣ, Фотеҳ Ниёзӣ, Ориф Гулханӣ ва диг. саҳми бориз дорад. 
## Эҷодиёт
Беҳтарин чакидаҳояш дар китоби «Меҳрнома» (Самарқанд, 2003) ҳамчунин дар китоби «Донишномаи забон ва адабиёти форсии Ўзбекистон» (Теҳрон, 2006), «Гулистони адаб» (мураттиб А. Қамарзода, Тошкент, 2007), «Нигаҳбони мулки ҳаҳон» (Самарқанд, 2005), «Даргоҳи муқаддаси фарҳанг» (муаллиф ва мураттиб Н. Маҳмудов, Самарқанд, 2009), «Истиқлол ва истиқбол» (Тошканд, 2011), «Мадҳи Самарқанд» (мурат. А. Қамарзода, Тошкент, 2013), «Таронаҳои Самарқанд» (мураттиб Аслиддин Қамарзода, Тошканд, 2013), «Кошонаи бахт» (Тошканд, 2014), «Турон замин зиё» (Тошканд, 2014), «Махзани илҳом» (Тошканд, 2016), «Турон замин зиё» (Тошканд, 2016) ва ғ. чоп шудааст. Як теъдод шеърҳояш ба устод С. Айнӣ бахшида шудаанд («Манзили устод», «Хомаи Айнӣ», «Шукри сандалӣ», «Тоқи Айнӣ» ва ғайра). Хотираҳояш дар бораи Раззоқ Ғаффоров дар кит. «Эҳёи нур» (Самарқанд, 2002), Тӯрақӯл Зеҳнӣ дар. кит. «Зеҳнӣ дар дилу дидаи дӯстон» (Д., 2007), Ориф Гулханӣ дар кит. «Нутқи тома, зеби ҳома, мақбули омма» (Самарқанд, 2006) гирд оварда шудаанд. Мақолаҳои сершумораш солҳои гуногун дар рӯзнома ва маҷаллаҳои «Садои Шарқ», «Машъал», «Адабий мерос», «Ӯзбекистон» чоп шудаанд. Эшон қаҳрамони қиссаи ҳуҷҷативу бадеии нависанда Насим Раҷаб «Даргаҳи меҳру вафо» (Душанбе, 2011) дар бораи зиндагӣ ва фаъолияти қариб 50-солаи Осорхонаи устод С. Айнӣ мебошад. Хидматҳояш бо Ифтихорномаи Вазорати маданияти Ӯзбекистон ва диг. ташкилотҳои давлатӣ қадр карда шудааст. Аз с. 2013 – бознишаста.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адибони тоҷикзабони Ӯзбекистон
Нависагардонӣ

**Нависагардонӣ** () — дар забоншиносӣ ба маънии навиштани алифбои як дабира бо алифбои дабираи дигар, ба наҳве аст, ки навъе баробарии миёни ҳуруфи дабираи аввалӣ ё дабираи мабдаъ, бо он дабираи дувумӣ ё дабираи мақсад, барқарор бошад. Пас лузуман талаффузи калима ё ибора навишта намешавад.

## Нигаред низ

* Нависагардони хатти сирилик ба хатти форсӣ (vazhaju.tj)
* Баргардони матни форсӣ ба тоҷикӣ (persian-tajik.ir) 
* Баргардони матни тоҷикӣ ба форсӣ (persian-tajik.ir) 
* Нависагардони кирилликӣ ба лотинӣ ва баръакс

## Эзоҳ
Калидвожа

**Калидвожа** () — ба вожаҳое гуфта мешавад, ки аз матне тӯлонӣ истихроҷ шудаву дар басомаде боло ва албатта ғайрииттифоқӣ гӯёи мавзӯъоти муҳимми он матн мебошад.

Тавсия мешавад аз калимоти хосси матн, ки ишора ба шахс, макон ва мавзӯъе мунҳасир ба фард аст истифода шавад. Калидвожаҳо маъмулан барои матнҳои илмӣ, тахассусӣ ва хабар ба кор меравад. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забношиносӣ
Фаршед Зеҳнӣ

**Фаршед Фарҳодович Зеҳнӣ** (Тав. 15.01.1958, д. Боғимайдони шаҳри Самарқанд) — инженер - меъмор. Номз. илмҳои техникӣ (1988), дотсент (1994). Узви вобастаи Акад. меъморӣ ва сохтмони ҲТ (1995), узви Ҷамъияти Байналмилалии Геотехникон (ISSMGE). «Бинокори фахрии Россия» (2006). 
## Зиндагинома
Фаршед Фарҳодович Зеҳнӣ 15 январи соли 1958 дар деҳаи Боғимайони шаҳри Самарқанд ба ҷаҳон омадааст. Набераи адабиётшинос Тӯрақул Зеҳнӣ аст. Зеҳнӣ дар факултаи сохтмони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ таҳсил кардааст (1975–1980). Омӯзгори каф. механикаи хокҳо, асосу таҳкурсӣ ва геодезияи инж. (1980–83), асп. ИТИ таҳкурсӣ иншооти зеризаминӣ (НИИОСП)-и назди Госстройи СССР (Москва, 1983–1988). Дар мавзӯи «Стабилизация слабых оснований с плоскими вертикальными дренами»  рисолаи номз. дифоъ кардааст. Ход. илмӣ, муаллими калон, дотс. Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ (1988–1991). С. 1991 бо тавсияи Госстройи СССР дир. филиали Осиёимиёнагии НИИОПС таъйин шудааст. С. 1992 (пас аз пошхӯрии СССР), ки он ба ИТИ-и таҳкурсии иншооти зеризаминии Осиёи Миёна (САНИИОСП)-и Госстройи ҶТ табдил ёфт, ба ҳайси дир. фаъолият кардааст (1992–97). Дар ин муддат ба ҳайси деп. сов. меҳнаткашони шаҳри Душанбе (1989–94) дар ҳалли масъалаҳои сохтмони иморати адиргоҳу доманакӯҳҳои м. Ховарони шаҳри Душанбе, шаҳрсозӣ, номгузории анъанавии Тоҷикистони саҳми бориз гузоштааст. Дар сохтмони Шоҳроҳи Байкал–Амур (1977), иншооти нафту гази Сибир (1978) саҳм гирифтааст. С. 1988 –1993 раиси Шӯрои олимони ҳавони шаҳри Душанберо ба уҳда дошт. Алҳол – сарвари Лабор. тадқ. илмии «Асоси таҳкурсӣ дар замини ковокхоки намкашида»-и Москва. 
## Эҷодиёт
Муаллифи зиёда аз 80 таълифоти илмӣ ва 2 патенти ихтироъ. Дорандаи сертификати Эксперти байналмилалӣ аз рӯи барномаи SABIT-и Ин.-ути миллии стандартҳои ИМА (1996). Дар бозсозии  меҳмонсаройҳои «Москва» ва «Риц Карлтон», тоннели мошингарди м. Лефортово, чорраҳаи бисёртабақаи майдони Гагарини Москва, биноҳои дохили Кремли Москва, маҷмааи биноҳои доираи Зебомайдон – 5, театрҳои ба номи Станиславский ва Немирович-Данченко, ба номи Вахтангов, Академияи ҳавонон, стадиони тозабунёди Ростови лаби Дон ва ғ. саҳм гузоштааст. Иштирокчии фаъоли анҷуманҳои байналмилалии Ню-Дели (1993), Лондон (2001), Истанбул (2001), Канны (2002), Осака (2005), Мадрид (2007), Искандария (2009), Афина (2011). Аз с. 2003 – намояндаи беподоши Комитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати ҶТ дар Русия.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Меъморони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон
Матлуба Бердиева

**Матлуба Расуловна Бердиева** (23.01.1948, гуз. Қӯшҳавзи ш. Самарқанд) — пизишк, омӯзгор. Пизишки тахассуси олӣ (аз соли 1995). «Аълочии тандурустии Тоҷикистон» (2006).   
## Зиндагинома
Факултаи тиббии Университети давлатии Самарқанд ба номи А. Навоиро хатм кардааст (1971). Фаъолияти кориаш аз мудири. Лабор. беморхонаи вилоятии ш. Самарқанд оғоз ёфтааст (1971–74). С. 1974 ба Душанбе омада, мудири Лабор. ташхиси беморхонаи № 5 (1974–90), мудири Лабор. ташхиси беморхонаи ш.-рии № 3 шуда кор кардааст (1990–2016). Ҳамзамон аз соли 1981 – сармутах. хадамоти Лабор. ташхиси Ваз. нигаҳдории тандурустии ҶТ ва аз соли 1999 – муаллими ДТБКТТ будааст. Аз с. 2016 – омӯзгори каф. тиббии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Таъсисдиҳандаи Лабор. ташхиси клиникӣ-биохимиявии беморхонаҳои № 3, № 5 ва беморхонаи наркологӣ аст. Соли 2017 бо ибтикори ӯ ва бо кумаки ҳукумати Олмон Референт Лаборанти, Маркази назорати сифати ташхиси лабораторӣ кушода шуда, роҳбари он таъйин гардидааст. Хидматҳояш бо чандин Ифтихорномаи Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Бобулмандаб

**Бобулмандаб** () — гулӯгоҳи байни канораи ҷанубу ғарбии нимҷазираи Арабистон ва Африқо. 

Баҳри Сурхро бо халиҷи Адан ва Баҳри Араб мепайвандад. Ҷойи камбараш 26,5 км, умқаш дар ҷойи киштигард 182 м. Ҷазираи Перим Бобулмандабро ба ду гузаргоҳ – Калон ва Хурд тақсим мекунад. Бобулмандаб аҳаммияти иқтисодию стратегӣ дорад. Аз он роҳи Аврупо ба Осиёи Шарқию Миёна ва Австралия мегузарад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҷаҳон Зиёев

**Ҷаҳон Шафиевич Зиёев** (15 январи 1938, ноҳияи Тайлоқ, вилояти Самарқанд) — инженер-гидролог, омӯзгор, номзади илми гидрогеология (2019). Корманди Шоистаи Тоҷикистон. (1998).

## Зиндагинома
Ҷаҳон Шафиевич Зиёев дар Омўз. пед. Тоҷикистон. Самарқанд таҳсил кардааст (1953-57). Муал. забони Тоҷикистон. синфҳои ибтидоӣ (1957), муд. мак. ба номи Н. Н. Наримонови н. Мироқи (Китоби) вил. Қашқадарё (1958). Пас адои хидмати ҳарбӣ дар сафи Арм. Сов. (1958-60) дар фак. геол. УДТ ба номи В. И. Ленин (ҳоло — ДМТ) таҳсил намудааст (1962-67). Инж.-гидрогеологи ИТИ иктишофи геол. нафти (ВНИГНИ) Душанбе (1967-69), асп. каф. геологияи кашфи конҳо, ассис. каф. гидрология ва геол. инж.-рӣ, ассис. каф. геол. фак. геол. УДТ (1969-72), ход калони илмии ИТИ ва Ин.-ути лоиқакашии Осиёи Миёна (СредазНИПИ)-и саноати нафти Душанбе (1974-79). Дар ин муддат шабона Мак. партиявии назди КМ ПК Тоҷикистон.-ро хатм намуда, соҳиби дипломи лектори байналхалқӣ гаштааст. Муал., раиси озоди (маошхўри) Ком. касабаи Техн. геол. Тоҷикистон. (1980-85), кот. масъули КМ ит. касабаи геол. Тоҷикистон. (1986-89), сардори шуъбаи обҳои зеризаминӣ, муовини сардори бозрасии истифода ва ҳифзи оби Ком. ҳифзи муҳити зисти назди Ҳук. Тоҷикистон. шуда кор кардааст (1989—2008). Аз с. 2008 — муал. калони каф. геол. ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданоки ДМТ. С. 2019 дар мавзӯи «Гидрогеологические особенности нефтегазовых месторождений и оценка нефтогазоносности площадей Таджикистана» рисолаи номз дифоъ кардааст. Дорандаи шаҳодатномаи патентии «Зарари олудашавӣ ва хушкидани захираҳои об» (2008). Муаллифи як барномаи таълимӣ оид ба экология барои донишгоҳи такмили ихтисоси ДМТ, 2 дастурамали таълимӣ аз фанни геол. ва мониторинги экологӣ, 5 кит. дарсӣ аз фанни геоэкология, қариб 30 мақолаи илмию таълимӣ, саволҳои тестӣ, барномаҳои кории панҳ фанни дарси силабус ва ғ. Бо чандин Ифтихорномаи Фахрӣ ва Сипосномаи соҳавӣ мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Мумтоз Камолзода

**Мумтоз Камолзода** (23.02.1987, Душанбе) — забоншинос, таърихшинос, тарҷумон, муҳаррир. Доктори илмҳои муносибатҳои байналмилалӣ (2015). Узви Гурӯҳи Гарвардӣ оид ба  Осиёи Марказӣ ва Қафқоз (аз с. 2011), узви Клуби Флетчери Миллатҳои пасошӯравӣ (аз с. 2011), узви Ҷамъияти дӯстӣ ва робитаҳои фарҳангии Тоҷикистон (аз с. 2005). 
## Зиндагинома
Мумтоз Камолзода факултаи муносибатҳои байналмилалӣ ва таърихи Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон  (2008), факултаи муносибатҳои байналмилалии Донишгоҳи Тафтеи ИМА (2012), факултаи таърихи санъат ва осорхонадории Донишгоҳи  Дареми  Британияи Кабирро хатм кардааст (2015). Дар Академияи тобистонаи дипломатияи Душанбе (2006), Донишгоҳи забон ва фарҳанги Пекин (2007), Донишгоҳи филмшиносӣ ва аксшиносии Ҳиндустон (2009), Шуъбаи федералии ВКХ-и Швейсария (2010), Маркази Дэвис оид ба омӯзиши Россия ва АвруОсиёи Донишгоҳи Гарварди ИМА (2011), Мактаби  ҳуқуқ ва дипломатияи Флетчери ИМА (2011), Донишгоҳи  Гарварди ИМА (2011–12) такмили ихтисос намудааст. Пас аз  хатми ДСРТ омӯзгори  забон, фарҳанг ва таърихи Чин (2007–2008), ассистенти маъмурияти ҳайати вакилони Иттиҳодияи Аврупо дар Тоҷикистон (2009) будааст. Ғолиби Олимпиадаи забони русии кишварҳои ИДМ (Арманистон, 2003),  Олимпиадаи забони хитоӣ (Тоҷикистон, 2005), Олимпиадаи забони англисӣ (Тоҷикистон, 2005).
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми муносибатҳои байналмилалӣ
Тоҷикистон
Массорӣ

**Сорӣ Ъаббӯд** (; тав. 10 декабри 1980, Байрут, Лубнон, бештар бо номи ҳунарии **Massari** () шинохта мешавад) — хонандаи Лубнонии Канодоӣ дар сабки ритм ва блузи муосир, мусиқии поп ва мусиқии ҳипҳоп, ки дар Конодо бузург шудааст.

*2006: *Massari*
*2009: *Forever Massari*
*2018: *Tune In*

## Эзоҳ
Вудро Вилсон

**Томас Вудро Вилсон** (, маъмулан — **Вудро Вилсон**; , иёлати Виргиния — , Вашингтон) — 28-умин президенти ИМА (1913—1921). Ҳамчун муаррих ва сиёсатшинос маъруф аст. Барандаи Ҷоизаи сулҳи Нобели соли 1919.

## Эзоҳ
Бобунаи бӯё

**Бобуна**, **бобунаҷ**, **бобунаи бӯё** () — гиёҳест яксола.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Аз 15 то 35 см қад мекашад. Пояи рости сершох, барги пармонанд, хӯшагули сипаршакл, гули сабзи зардтоб дорад. Давраи гулшукуфташ – май – июн. Дар канори роҳу ҷӯйборҳо мерӯяд.

## Хосиятҳои шифоӣ
Бобуна рустании маъмули доруист. Бино бар ақидаи Абуалии Сино, бобуна мағзи сарро тақвият мебахшад, барои сардарди бетаб муфид аст, зардпарвинро рафъ менамояд, пешобу сангро меронад. Ҳангоми дардҳои бетабу табнок зери нофро бо бобуна тарбандӣ мекунанд. Ҳангоми таби такрорёбанда равғани бобунаро ба бадан мемоланд, барои муолиҷаи таби куҳна истеъмол мекунанд. Дар «ал-Воқия»-и Абуалии Сино омадаст, ки равғани бобуна хастагии ҷисмонию фикриро рафъ месозад, бемориҳои гӯшу шукуфаро даво мебахшад. Бино ба маълумоти Муҳаммад Ҳусайн, ҳангоми диққи нафас, зардпарвин, дарди сандуқи сина, ҷигар, қисми поёнии рӯда, бачадон нофеъ аст. бобуна-ро барои табобати бемориҳои мағзи сар, афтондани санги масона, қабзияти пешоб истифода мебаранд. Табибони халқӣ чойи гули бобуна-ро барои муолиҷаи бемориҳои аъзои ҳозима, гурда, талха, асаб ва чун воситаи зидди рагкашӣ, таскинбахш, зидди илтиҳоб, арақовар, пешоброн ва исҳоловар тавсия медиҳанд.

Исбот карда шудааст, ки нақуи бобуна хосияти хунбандӣ, зиддиуфунатӣ, арақовар, зардаронӣ дорад; нафаскаширо метезонад, фаъолияти дилро тезу рагҳои мағзи сарро васеъ мекунад, иштиҳоро мекушояд, барои захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта муфид аст. Ҷӯшидаи гули бобуна-ро дар алоҳидагӣ ва дар омехтагӣ бо гиёҳҳои дигар чун воситаи зидди ташаннуҷ, таскинбахш, арақовар, бодрон, ҳамчунин барои тарбандӣ, ғарғара кардани гулӯ ба кор мебаранд.

Нақеи обӣ ва спиртии бобуна бо мақсади танзими ҳайз истифода мегардад. Бо ҷӯшидаи он бемориҳои пӯст ва ҷойҳои буридаю харошхӯрдаи танро даво мебахшанд. Барои таҳияи ҷӯшида 15 г баргу пояи бобуна-ро дар 200 мл об 5 дақ. меҷӯшонанд ва баъди 30 дақ. полуда мегиранд. Бо мақсади тайёр кардани нақеъ 20 г алафи бобуна дар 250 мл оби ҷӯш 5 соат тар карда мешавад. Барои тайёр кардани нақеи спиртӣ 20 г алафи бобуна-ро дар 150 мл спирт 5 шабонарӯз тар мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М., 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.

## Сарчашма
*
Бобур

**Заҳируддин Муҳаммад Бобур** (, 14 феврали 1483, Андиҷон — 26 декабри 1530, Агра, Ҳиндустон) — арбоби давлатӣ, сипаҳсолор, вақоеънигор, .

## Зиндагинома
Аз сулолаи Темуриён. Пас аз вафоти падараш (1494) дар 12-солагӣ вориси ҳукумати Фарғона гардид. Пас аз марги ҳокими Самарқанд — Маҳмуд Мирзо (1495) Бобур дар мубориза барои барқарор намудани иқтидори пешини Темуриён ба забти Мовароуннаҳру Хуросон кӯшида, баъди аз тахти Самарқанд даст кашидани Бойсунқур Мирзо (1497) вориди ин шаҳр гардид, вале ҳокимияташ дар ин ҷо беш аз сад рӯз идома наёфт. Дар Фарғона хуруҷи феодалон сар зад. Шӯришгарон мехостанд, ки бародари Бобур − Ҷаҳонгирро ба тахти Андиҷон бинишонанд. Бобур Самарқандро маҷбуран тарк намуда, сӯи Андиҷон раҳсипор шуд, вале дар Хуҷанд хабари тавассути Ҷаҳонгир забт шудани Андиҷонро шунида, ба муқобили ӯ ҷанг эълон кард. Соли 1498 бародарон сулҳ баста, вил. Фарғонаро байни худ тақсим намуданд. Соли 1500 Бобур аз нав Самарқандро ба даст даровард, вале қабилаҳои ӯзбеки Дашти Қипчоқ бо сарварии Шайбонихон қисми зиёди Мовароуннаҳрро зери итоати худ дароварда, ба Самарқанд лашкар кашиданд. Дар задухӯрди назди Сарипул Бобур комилан шикаст хӯрда, Мовароуннаҳрро тарк намуд, соли 1504 ба Кобул рафт ва он ҷоро пойтахти худ қарор дод. Ӯ нақшаи дубора ба худ тобеъ намудани Мовароуннаҳрро кашида, соли 1511 бо ёрии шоҳ Исмоили Сафавӣ бори сеюм Самарқандро ишғол намуд. Бобур бо даъвати Ҳусайни Бойқаро барои мубориза ба муқобили Шайбонихон ба Ҳирот омад. Исмоили Сафавӣ лашкари дигаре бо сарварии Наҷми Сонӣ (1512) ба мадади Бобур фиристод, аммо дар набарди назди Ғиждувони Бухоро Убайдуллоҳхони Шайбонӣ пирӯз ва Бобур абадан аз Осиёи Миёна ронда шуд. Баъди ду сол ба Кобул омад ва дар фикри тасхири Ҳиндустон афтод. Соли 1526 дар назди Панипатсултони Деҳлӣ Иброҳими Лудиро шикаст дода, империяи Темуриёни Ҳиндро барпо кард, ки онро давлати Бобуриёни Ҳинд низ меноманд. Деҳлӣ ва қисмати шимоли Ҳиндустонро аз рӯди Синд то Бангола зери тасарруфи худ даровард. Бобур ҳамагӣ панҷ сол зимоми қудратро дар даст дошт ва дар Деҳлӣ дунёи фониро падруд гуфт. Ӯро дар ш. Ҷамна андаруни боғчаи Нурафшон ба хок супурданд, вале замони ҳукумати Шаҳобиддин Шоҳҷамол (1628—1657) бақоёи ҷасадашро ба Кобул интиқол доданд ва оромгоҳаш ҳоло ҳам дар ин ҷо вуҷуд дорад.

## Эҷодиёт
Намояндагони ин сулола зиёда аз се аср дар Ҳиндустон ҳукумат карда, барои густариши забон ва фарҳанги форсии тоҷикӣ дар ин сарзамин хидмати басазо намуданд. Бобур якчанд асар офаридааст. То замони мо аз ӯ «Бобурнома», девони шеърҳо ва рисолае доир ба арӯз ва қофия расидааст. Ашъораш асосан ба забони туркии чағатоӣ ва қисман ба форсии тоҷикӣ навишта шудааст. Дар осори Бобур суханони пурҳикмат, зарбулмасалу мақолҳо бисёранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳ. Камол. Политическая история Мавераннахра в 16 в. Д., 2007;
* خواندمیر. حبیب السیر.تهران، ۱۳۸۰ هـ. ق

## Сарчашма
*
Бов

**Бов** () — писари Шопур ва набераи Ковус, фармонравои Табаристон ва асосгузори дудмони Бовандиён.

## Зиндагинома
Бов дар даргоҳи Хусрави Парвиз (591—628) хидмат мекард. Борҳо ҳамроҳи ӯ дар ҷангҳо ҳамроҳ буда, мавриди таваҷҷуҳи ӯ қарор гирифтааст. Охир бо хости шоҳ ҳокими Табаристону Озарбойҷон гардид. Вақте ки Ширӯя ба тахт нишаст, Бовро аз он ҷо ба Истахр дур намуд. Бов дар оташкадаи он ҷо хилватнишиниро ихтиёр намуд. Баъдтар маликаи сосонӣ Озармидухт Бовро ба сипаҳсолорӣ даъват кард, лекин Бов напазируфта, бо даъвати Яздгурд назди ӯ рафт. Пас аз шикасти сипоҳи Эрон аз ҷониби аъроб Бов дар роҳи Хуросон аз Яздгурд иҷозат гирифт, ки ба Табаристон равад ва пас аз зиёрати оташкадаи Кӯсон дар Гургон ба Яздгурд бипайвандад. Бов дар Табаристон хабари қатли Яздгурдро шунида, сарашро тарошид ва дар оташкада ҷой гирифт. Шояд ҳамин рафтори Бов сабаб шуда бошад, ки баъзе аз муаллифон Оли Бовандро аз ҷумлаи мӯбадон донистаанд. Баъд аз чанде Бов бо дархости мардум, ки аз ҳамлаҳои туркон ба танг омада буданд, аз оташкада берун омада, бо сипоҳе ҳамлагаронро саркӯб намуд ва давлати маҳаллие таъсис дод. Бов пас аз 15 соли ҳукумат аз тарафи Валош ном шахсе, ки даъвогари ҳукумат буд, кушта шуд. Пас аз он худи Валош ба сари қудрат нишаст. Дар замони ҳукмфармоии Сомониён ҳокимони Оли Бованд, бо вуҷуди саркашию шӯришҳо, дар итоати умарои сомонӣ буда, дар Табаристон ҳукм меронданд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1. Х., 2008;
* دهخدا. لغتنامه. ج ۱۰. تهران، ۱۳۴۳؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج ۱. تهران، ۱۳۷۴ هـ. ش

Гурӯҳ:Бовандиён
Бовар

**Бовар** (), **ақида**, **эътиқод** — дар илмҳои инсонӣ ва ҷамъиятшиносӣ як шакли дониши системаноки мардум аст, ки мавҷудияти қувваҳо, падидаҳо, махлуқоти фавқуттабиӣ ва таъсири онҳоро ба инсонҳо ифода мекунад.

## Заминаи пайдоиш
Заминаи пайдоиши ин гуна боварҳо тарс аз ҷон ва хавф аз маҳвшавӣ мебошад, ки дар давраҳои ҷамъияти ибтидоӣ ба вуҷуд омадаанд. Одамони ибтидоӣ сабаби ҳодисаҳои табиат ва ҷамъият, хусусиятҳои физикавию биологии ашё ва гиёҳҳову ҷонваронро надониста, дар паси ҳар ҳодиса таъсири қувваҳои фавқуттабииро медиданд. Онҳо дар асоси ҳодисаҳои тасодуфӣ, монандии зоҳирии ашёи комилан гуногун ва мувофиқ омадани ҳодисаҳое, ки дар вақту фазо ҳеч гуна иртиботи сабабу натиҷа надоштанд, хулосаҳои барғалат мебароварданд. Ин донишҳо дар тӯли асрҳо борҳо тағйири шакл намуда, аз даҳон ба даҳон, аз насл ба насл ва аз қарн ба қарн интиқол ёфтаанд. Аз таҳқиқоти муваррихону бостоншиносон маълум аст, ки одамони ибтидоӣ дар муқобили табиати бераҳм ва пурасрор қарор доштанд ва ҳар лаҳза онҳоро хатари марг аз беморӣ, гуруснагӣ ва хунукӣ дунболагир буд. Дар ҳар қадам одами ибтидоӣ бо ҳодисаҳои номаълуму тасодуфӣ рӯ ба рӯ мешуд. Ӯ намедонист, ки барои чӣ тундару чароғак рух медиҳанд, барои чӣ борон меборад, обхезӣ мешавад ва ғ. Зимни мушоҳидаҳои батакрор зина ба зина дар шуури одами ибтидоӣ тасаввурот дар бораи нерӯҳои табиат, ки аз инсон тавонотаранд, ба вуҷуд омадааст. Ҳамин тавр инсон дар паси ҳодисаҳои табиат рӯҳҳоеро тасаввур мекард, ки дорои нерӯи фавқуттабиӣ буданд ва онҳоро худоёну фариштаҳо меномид.

## Боварҳои мардумӣ
Боварҳоро дар жанрҳои фолклорӣ ба монанди афсона, ривоят, дуо, шугун, афсун, таъбири хоб ва ғайра; дар ҷашнҳои арӯсӣ, хатнасур, Наврӯз, идҳои динӣ, маросимҳои мотам, тарзҳои фолгирӣ, умуман дар ҳамаи паҳлуҳои зиндагӣ дучор шудан мумкин аст. Чунончи, дар ҷашни арӯсӣ домоду арӯсро дар атрофи оташ се бор гирд мегардонанд, ба онҳо дар таги чодар ширинӣ чашонида, оина нишон медиҳанд, ба навхонадорон то чил рӯз шабона танҳо гаштан мамнӯъ аст ва монанди инҳо. Ҳар яке аз ин боварҳо решаҳои хеле қадимӣ дошта, мазмунҳои асотирӣ, таърихӣ, фалсафӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоии афкори халқи тоҷикро ифода мекунанд. Дар тайи ҳазорсолаҳо дониши инсонҳои пешина дар бораи муҳити атроф ва падидаҳои он беш аз пеш меафзуд. Одатан, онҳо дар қатори донишҳои зиёди дурусту воқеӣ, ки бозтоби ҳодисаҳои табиат буданд, донишҳои хурофотии бениҳодро низ аз худ кардаанд. Имрӯз он чи дар гуфтору амали мардум боқӣ мондааст, миқдори ночизи он донишҳои анъанавист. бовару эътиқоди хурофотӣ ва донишҳои дигари суннатӣ дар натиҷаи пешрафти илму техника тадриҷан аз байн рафта,ҷойи онҳоро донишҳои ратсионалӣ ва техникӣ ишғол мекунанд. Истилоҳи боварро дар расонаҳои иттилоотӣ, матбуот ва пажӯҳишҳои илмӣ ба тарзи «боварӣ» истифода мекунанд, ки нодуруст мебошад. Чунонки Ҳофиз гуфтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. Д.,2004;
* Муродов О. Дар пардаи сеҳру ҷоду. Д., 1990;
* Муродов О. Шаманский обрядовый фольклор ӯ таджиков средней части долины Зеравшана// Домусульманские верования и обряды в Средней Азии. М., 1975.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фалсафаи зеҳнӣ
Гурӯҳ:Маърифатшиносӣ
Гурӯҳ:Боварҳо
Гурӯҳ:Эътиқод
Даниеле Бове

**Даниеле Бове́** (; 23 марти 1907, Флёрйе, кантони Нёвшател, Швейсария — 8 апрели 1992, Рум, Итолиё) — фармакологи швейсаритабори итолиёӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Женева (1929). Ассистенти Донишкадаи Пастери Париж (1929—1947), роҳбари шуъбаи муолиҷаи кимиёии Донишкадаи олии тандурустии Рум (1947—1964), профессори фармакологияи Донишгоҳи Сассари (Рум; 1964—1971) буд. Аз соли 1971 ба ҳайси профессори Донишгоҳи Рум фаъолият кардааст. Оид ба фармакология, физиологияи патологӣ, бемориҳои аллергӣ пажӯҳиш анҷом додааст. Аз аввалинҳо шуда таъсири зиддибактериявии доруҳои сулфаниламидиро ошкор намуда, сохтори пайвастҳои шабеҳи кураре ва зиддигистаминиро муқаррар сохтааст. Соли 1957 барои кашфи пайвастҳои синтезӣ, ки монеи фаъолияти баъзе моддаҳо дар организм мегарданд, ҳамчунин, ошкор сохтани таъсири онҳо ба силсилаи дилу рагҳо сазовори ҷоизаи Нобел гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Осиф Бове

**О́сиф (Иосиф; Ҷузеппе) Ива́нович Бове́** (, ; , Петербург — , Маскав) — меъмори рус, академики АР Петербург.

## Зиндагинома
Писари рассоми итолиёӣ Винчентсо Ҷованни Бове. Соли 1782 ба Россия омад. Соли 1802 дар Мактаби меъмории Экспедитсияи сохтани Кремл таҳсил кард. Аз соли 1807 ёвари М. Ф. Казаков ва К. И. Росси дар Маскав ва Твер. Аз соли 1813 меъмор, аз соли 1814 сармеъмори Комиссияи барқарорсозии Маскав. Дар барқарорсозӣ ва таҷдиди Маскав баъди сӯхтори соли 1812 ширкат варзидааст. Бо иштироки  Осиф Бове дар Майдони сурх раддаҳои тиҷоратӣ (1815, боқӣ намондааст), солҳои 1816–1924 ансамбли Майдони театрӣ (1816–1924, бо бинои театрҳои Калон ва Хурд), солҳои 1819–1922 Боғи Александровский (дар ҷойи дарёи Негилинная ва истеҳкомҳои Кремл, 1819–1922; фақат Грот боқӣ мондааст) сохта шуданд. Мавзӯи ватандӯстиро Осиф Бове дар лоиҳаи Тоқи зафар, ки солҳои 1827–1934 ба хотираи Ҷанги ватании с 1812 сохтааст, таҷассум намудааст.  Осиф Бове яке аз бунёдгарони шакли махсуси иморатҳои шахсии Маскав мебошад. Дар байни дигар корҳои ҷолиби Осиф Бове маъруфтаринашон Беморхонаи шаҳрии 1-ум (ҳамроҳи бародарон М. И. ва А. И. Бове), Калисои ҷомеи Троитски дайри Данилов ба шумор мераванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Покровская З. К. О. И. Бове. М., 1999;
* Новая российская энциклопедия. Т III (1). М., 2007.

## Сарчашма
*
Готфрид Лейбнитс

**Го́тфрид Ви́лҳелм Ле́йбнитс** ( ё , МФА:  ё ;  — ) — файласуф, мантиқдон, , , , ҳуқуқшинос, муаррих, дипломат, ихтироъкор ва забоншиноси олмонӣ. Бунёнгузор ва нахустин президенти Фарҳангистони улуми Берлин, узви хориҷии Фарҳангистони улуми Фаронса.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Файласуфон
Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Карл Богданович

**Карл Ива́нович Богдано́вич** (29 ноябри 1864, Люсин, Русияи подшоҳӣ — 5 июни 1947, Варшава, Лаҳистон) — заминшиноси лаҳистонӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти кӯҳкории Петербург (1886). Солҳои 1901—1917 корманди Кумитаи геологии Россия (аз 1914 директор), ҳамзамон профессори Институти кӯҳкории Петербург (1902—1919) буд. То соли 1919 дар ноҳияҳои гуногуни қисми аврупоии Россия, Осиёи Марказӣ, Сибир, Камчатка, Қафқоз таҳқиқоти геологӣ анҷом додааст. Карл Богданович солҳои 1889—1890 дар ҳайати экспедитсияи Ҷамъияти географии рус (роҳбараш М. В. Певсов) дар як қатор ноҳияи байни Иссиқкӯлу Помири Шарқӣ ва Тиббат таҳқиқот анҷом дод. Натиҷаҳои таҳқиқоти геологии ӯ дар Осиёи Марказӣ дар асарҳояш: «Помир ва Лоб-Нор» (1900), «Туркистон» (1918), «Таҳқиқоти геологӣ дар Туркистони Шарқӣ» (1892), ки ба забони русӣ таълиф шудаанд, акс ёфтаанд. Дар асарҳои дигари ӯ оид ба конҳои маъдан (1912—1913) ва геологияи нафт (1931) ахбори муфассал дода шудааст. Асарҳои ӯ оид ба таҳқиқи Осиёи Миёна дар соҳаи зилзилашиносӣ саҳми калон дошта, тарҳи тектоникии минтақаи мазкурро муайян кардаанд. Аз соли 1919 профессори Академияи кӯҳкории Краков, директори Институти давлатии геологии Варшава ва дар охири умр роҳбари Хадамоти корҳои геологии ҶХП буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Анатолий Богданов

**Анато́лий Ива́нович Богда́нов** (, Ленинград — , Маскав) — варзишгари рус (тирандозӣ), Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1952). 

Чемпиони чандкаратаи ИҶШС, Аврупо ва ҷаҳон дар солҳои 1952—1959, чемпиони Бозиҳои олимпӣ (1952, 1956) дар тирандозӣ аз туфанги хурдмил. Рекордсмени ҷаҳон дар солҳои 1954-59. Дар айёми варзишгарӣ дар ҳеч мусобиқаи расмии байналмилалӣ мағлуб нашудааст. Муаллифи китоби «Ҳадафро мебинам» (1971).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М., 2007.