open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иброҳим Ҳаққии Арзурумӣ

**Иброҳим Ҳаққии Арзурумӣ** (; ) — , ориф, файласуф, ҷомеашинос  ва донишманди турк.

## Зиндагинома
Падараш аз орифони маъруфи Арзурум буд. Таҳсилоти муқаддамотиро дар Арзрум фаро гирифта, дар 9-солагӣ ба деҳаи Тило рафт ва он ҷо ба ҳалқаи шогирдони Исмоил Ҳақируллоҳ пайваст. Муддате баъд ба Арзрум баргашта, аз шоир ва муфтии номдори замон Ҳозиқ Муҳаммад забонҳои форсӣ ва арабиро омӯхт. Сипас ба деҳаи Тило бозгашт ва пас аз фавти Исмоил Фақируллоҳ ба унвони халифаи вай ба иршоди мардум ва таҳқиқу таълифи осори илмӣ пардохт. Иброҳим Ҳаққии Арзурумӣ соли 1737 барои адои ҳаҷ ба Ҳиҷоз сафар кард. Соли 1753 бо даъвати подшоҳи усмонӣ Султон Муҳаммад (ҳукмронӣ 1730−1755) ба Истанбул омад ва дар китобхонаи «Ҳумоюн»-и он ҷо ба мутолиаву такмили дониш машғул шуд. Баъдҳо ду бори дигар (солҳои 1743 ва 1747) ба ҳаҷ рафт ва дар Мисру Арабистон бо донишмандону уламо мулоқот кард. Иброҳим Ҳаққии Арзурумӣ дар улуми мухталиф, аз ҷумла ҳайат, ҷомеашиносӣ, риёзиёт, тиб, ахлоқиёт ва фарҳанги исломӣ соҳибназар буд.

Муҳимтарин асари Иброҳим Ҳаққии Арзурумӣ «Маърифатнома» буда, он як навъи доиратулмаориф ба забони туркӣ аст. Дар муқаддимаи китоб муаллиф мавзӯъҳои Ҷаҳон, Биҳишт, Дӯзах, Барзах, Осмон, Замин ва чигунагии таквини онҳоро мутобиқи эътиқоди исломӣ матраҳ кардааст. Дар фанни якум доир ба масъалаҳои ҷаҳони моддӣ, сайёраҳо, манзумаи шамсӣ, кусуф, хусуф, дарёҳо, кӯҳҳо, рӯдхонаҳо ва ғ. сухан рафтааст. Фанни дуввум роҷеъ ба инсон, ҳавосси панҷгона, вазифаҳои узвҳо, бемориҳо ва масоили таббӣ баҳс мекунад. Фанни севвум муфассалтарин бахши китоб буда, дар он ба баҳсҳо дар боби тасаввуф, марҳалаҳо ва мақомоти соликон, зикр, таваккул, тафвиз, сабр, ризо, дараҷаҳои нафс (мулҳама, мутмаинна, розия, марзийя, комила) ва ғ. пардохтааст. Фанни мазкур фарогири фасле дар бораи зиндагӣ ва каромоти шайх Исмоил Фақируллоҳ ва падари муаллиф (Дарвеш Усмон) аст. Дар хотимаи китоб чигунагии робитаҳои иҷтимоӣ, рафтор бо дигарон, робитаҳои хонаводагӣ ва амсоли ин гуна мавзӯъҳо баррасӣ шудаанд.

«Девони илоҳиёт», «Тазкирату-л-аҳбоб», «Ҳисну-л-орифин», «Калимоти Фақируллоҳ», «Ирфония», «Рознома», «Иқболнома», «Туҳфату-л-киром», «Инсони комил», «Мунтахаботи манзума» (бахши бузурге аз он ба забони форсӣ аст) ва «Ҳайъати исломия» аз ҷумлаи осори дигари ӯ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳими Гелонӣ

**Иброҳими Гелонӣ** (; ? — 1707, Лоҳиҷон) — донишманд,  ва хушнависи форс-тоҷик, писари Шайх Абдуллоҳ Зоҳиди Гелонӣ.

## Зиндагинома
Муқаддамоти улумро дар Лоҳиҷон назди падараш ва «Хулосату-л-ҳисоб»-и Шайх Баҳоиро дар 10-солагӣ назди амакаш фаро гирифтааст. Дар санъати шоирӣ ва хушнависӣ маҳорати комил дошт. Ӯ 7 навъи хатро неку менавишт ва хушнависони Исфаҳон аз намунаҳои хатти ӯ, ки ба он ҷо мерасид, баҳра мебурданд. Аз осори ӯ «Кошифу-л-ғавошӣ» (ҳошия бар китоби «Кашшоф»), «Рисолае дар тавзеҳи китоби Уқлидус», «Рофеъу-л-хилоф» (ҳошия ба китоби «Мухталиф»-и Аллома Ҳиллӣ; як нусхаи он таҳти № 71 дар Китобхонаи умумии маорифи Эрон мавҷуд аст) боқӣ мондаанд. Ба гуфтаи Ҳазини Лоҳиҷӣ, Иброҳими Гелонӣ дар сурудани анвои шеър, мадҳия, марсия, муаммо ва луғз маҳорат дошт. Аммо аз тамоми осораш танҳо ду рубоӣ ва бархе аз абёт ва қитъаҳои парокандаи ӯ дар «Таърих» ва «Тазкира»-и Ҳазин оварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибратии Азимободӣ

**Вазиралӣ Ибратии Азимободӣ** (; қарни XIX) — адиби форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар Азимободи Патна ба дунё омадааст. Чанд муддат шогирди Лаъл Улфатии Деҳлавӣ будааст. Муддате дар хидмати наввоб Равшанмулк Маҳдиқулихони Баҳодур буд, сипас ба хидмати роҷа Вило даромада, дӯсти доимии ӯ шуд. Ибратии Азимободӣ «Нал ва Даман»-и Файзии Даканиро бо номи «Эъҷозу-л-муҳибба» (1831), «Лайлӣ ва Маҷнун»-и Ҳотифиро бо номи «Меъроҷу-л-ушшоқ» (1835) ва маснавии «Ҳир ва ронҷҳо»-и Қамаруддини Миннатро бо номи «Сироҷу-л-муҳибба» ба наср гардондааст. Ибратии Азимободӣ тазкираҳои «Меъроҷу-л-хаёл» (таълифаш 1841) ва «Риёзу-л-афкор» (таълифаш 1851) дорад. «Меъроҷу-л-хаёл» ба шарҳи ҳол ва ашъори 205 нафар шоири ғазалсаро бахшида шудааст. «Риёзу-л-афкор» дар зикри аҳвол ва осори насрнависони асрҳои 17-19 мебошад ва аз 28 боб иборат аст. Бобҳо «хиёбон» ном гирифта, ҳар хиёбон ба як ҳарф махсус шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибрати Ноинӣ

**Муҳаммадалӣ ибни Абдулхолиқ Мусоҳиби Ноинӣ** (), маъруф ба **Ибрати Ноинӣ** (; ) —  ва тазкиранависи эронӣ.

## Зиндагинома
Гузаштагонаш аз шаҳри Ноин будаанд. Дар наврасӣ сарфу наҳв, илми хат, маонӣ, баён, бадеъ, мантиқ ва фалсафаро назди донишмандони Исфаҳон омӯхт. Ибрат муддати 17 сол ба шаҳру навоҳии гуногуни Эрон сафар карда, бо бисёре аз бузургону шахсиятҳои фозил ва мазҳабии кишвар мулоқот намуд. Соли 1904 ба Теҳрон омада, то охири умр он ҷо зиндагӣ кардааст. Ибрат рӯзгори фақирона дошт ва аз роҳи китобат касби маош мекард. Ӯ яке аз хаттотони барҷастаи замонаш буд. Дар сурудани ғазал, маснавӣ, қитъа, қасида ва рубоӣ маҳорати баланд дошт, адиби шеършинос ва донандаи барҷастаи адабиёти форсӣ буд. Шеъри Ибрат аз ҷиҳати услуб содаву равон ва дорои мазмуни баланд аст. Ғазалу қасидаҳояш мазмуни ирфонӣ доранд ва дар онҳо аз вазнҳову қофияҳои душвор истифода шудааст. Ҳабиби Яғмоӣ зимни нақди ғазалиёти Ибрат, ӯро пайрави мактаби Фурӯғи Бастомӣ медонад. Аз Ибрат маснавиҳои ҳанӯз мунташирношуда, ба мерос мондааст.

## Осори боқимонда

# Девони ашъор, ки аз ғазал, қасида, қитъа, маснавӣ ва тарҷеъбанд иборат аст. Бештари девони ӯро ғазалҳояш ташкил медиҳанд. Нусхаи хаттии аслии девони Ибрат дар китобхонаи Маҷлиси Шӯрои Миллии Эрон (№ 2467) маҳфуз аст ва онро худи шоир дар 416 сафҳа бо хатти зебои насх китобат кардааст. Ин девон аз 6300 байт ва навъҳои адабии зер иборат аст: қасидаҳо дар ситоиши имомон, тавсифи табиат, баҳор ва дигар масъалаҳои рӯз; қитъаот, ғазалиёт, тарҷеъот ва маснавиёт. Маҷмӯаи ашъораш бо номи «Девони Ибрат» (Теҳрон, 1966) ва баъдтар чанд бор дар шакли номукаммал низ ба табъ расидааст. 
# «Мадинату-л-адаб» аз машҳуртарин асарҳои Ибрат аст, ки дар ду ҷилд тасниф шуда, дар бораи аҳволи шоирони машҳури муосири ӯ ва намунаҳои муфассали ашъори онҳо ҳамроҳ бо аксҳову намунаи хатҳои онон баҳс мекунад. Ин китоб ба тартиби алифбо мураттаб шудааст, аммо охири он то ҳадде номуназзам аст. Аз ин асар танҳо як нусхаи хаттӣ боқӣ мондааст, ки дар китобхонаи Маҷлиси Шӯрои Миллии Эрон нигаҳдорӣ мешавад. 
# Тазкираи «Номаи фарҳангиён» дар бораи аҳвол ва намунаи ашъори 34 нафар аз шоирони муосири нависанда. «Номаи фарҳангиён» ба тартиби ҳарфи алифбо мураттаб ва бо хатти насх аз ҷониби муаллиф китобат шудааст. 
# «Тазкираи анҷумани Қудс», ки Ибрат дар он маҷмӯаи ашъори 130 шоири қарни XIX-и Эронро дар ситоиши имомон бо як муқаддима гирд овардааст. 
# «Оинаи Ибрат дар таҳсили саодат» соли 1950 дар Теҳрон ба табъ расидааст. 

## Намунаи ашъор
Намунае аз ашъори Ибрат:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳазини Лоҳиҷӣ

**Шайх Муҳаммадалӣ Ҳазини Лоҳиҷӣ‎** (; ) — , ориф ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Муҳаммадалӣ Ҳазин дар соли 1103 ҳиҷрии қамарӣ дар Исфаҳон зода шуд. Ӯ аз табори Зоҳидиҳо ва наводагони Шайх Зоҳиди Гелонӣ аст. Аз устодони Ҳазин метавон ба Амир Сайид Ҳусайни Толиқонӣ ишора кард.

Ӯ ҷаҳонгард ва ҳамчунин донишманди ҷонваршинос буд. Вай ҳамчунин аз охирин шоирони бузурги сабки ҳиндӣ буд. 

Ҳазин дар китоби таърихи худ ба номи «Зиндагии Шайх Ҳазин ба қалами худи ӯ» вазъи Исфаҳон дар замони ҳамлаи афғонҳо ва низ ишғоли Эрон ба василаи туркони Усмониро шарҳ медиҳад.

## Эзоҳ
Иброҳими Бадахшӣ

**Иброҳими Бадахшӣ** () ё **Абулқосим Мирзоиброҳими Бадахшӣ** (1534, Деҳлӣ — 1560, Балх) — и форс-тоҷик, фарзанди Сулаймоншоҳ.

## Зиндагинома
Волидайнаш аз Бадахшон ба Ҳиндустон рафтанд. Иброҳими Бадахшӣ дар назди шахсиятҳои маъруф, ба монанди Мирҷалолуддин Ҳусайнии Бадахшӣ илм омӯхтааст. Чанд муддат дар дарбори шоҳони Ҳинд хидмат кард. Соли 1560 ҳамроҳи падараш Сулаймонмирзо бо қасди гирифтани Балх ба он ҷо лашкар кашид ва бо ҳукмрони узбек Пирмуҳаммадхон ҷангид. Сулаймонмирзо аз майдон фирор кард, аммо Иброҳиммирзо асир афтод ва сипас кушта шуд. Иброҳими Бадахшӣ ба аҳли фазл эҳтиром дошт ва пайваста онҳоро ташвиқ мекард. Ҳамчунин худ бо тахаллуси «Вафоӣ» ба форсӣ ва туркӣ шеър месуруд. Аз ҷумла дар пайравии Ҷалолуддини Балхӣ маснавие (иборат аз 6 ҳазор байт) таълиф кардааст, ки порчае аз он то замони мо расидааст. Ӯ асарҳои илмӣ низ таълиф кардааст (аз ҷумла шарҳ бар «Нукот»-и Шоҳнеъматуллоҳи Валӣ). Намунае аз маснавии Иброҳими Бадахшӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳими I Дарбандӣ

**Иброҳими I Дарбандӣ** () — амири Шервон (1382—1412), асосгузори сулолаи Шервоншоҳиёни Дарбанд.

## Зиндагинома
Аз оилаи ашрофи маҳаллӣ. Баъди фавти Ҳушанг ибни Ковуси Шервоншоҳ ҳоким таъйин шуд. Иброҳими I Дарбандӣ дар давраи тохтутози амир Темур ба Қафқоз ҳукумати Темуриёнро эътироф карда, маншури ҳокимияти минтақаи ҷануби Қафқозро соҳиб шуд. Ӯ дар давраи шиддати муборизаҳои Темур ва хони Ӯрдуи Тилоӣ — Тухтамиш (1380-95) аз аввалӣ пуштибонӣ карда, қаламрави аморати Шервонро васеъ кард. Соли 1387 Темур дар иттиҳод бо Иброҳими I Дарбандӣ сипоҳи Тухтамишхонро дар набарди назди д. Кура шикаст дод. Иброҳими I Дарбандӣ дар тохтутозҳои Темур ба Аштархон ва Осиёи Хурд ширкат дошт. Баъди фавти Темур (1405) ш. Табрезро ишғол карда, чандин ҳуҷуми амирони Қароқуюнлуро ба Гурҷистон ва Доғистон боздошт. Дар ибтидои асри 15 Иброҳими I Дарбандӣ бо шоҳи Кахетӣ — Константини I ва ҳокими Шикӣ — Сайид Аҳмад ба муқобили Қароюсуфи Қароқуюнлу иттиҳоди ҳарбӣ баст. Соли 1412 Қароюсуф сипоҳи муттаҳидаи рақибонашро дар набарди назди Чалаган шикаст дод ва Иброҳими I Дарбандӣ асир афтод. Ӯ пас аз пардохти товони ҷанг озод шуд ва аморати Шервон ба Қароқуюнлуҳо тобеъ гардид. Иброҳими I Дарбандӣ дар ш. Боку масҷиди ҷомеъ бунёд карда буд, ки ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳими Қаҳҳор

**Иброҳими Қаҳҳор** (; қарни XVI) — мусаввир ва минётурнигори форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳиндустон дар дарбори Акбаршоҳ (1556—1605) зиндагӣ ва эҷод кардааст. Иброҳими Қаҳҳор дар сатҳи хурд композитсияҳои мураккабу комиле офаридааст. Минётурҳояш табиӣ ва ҷозибанд. Мавзӯи онҳо тасвири воқеаҳои таърихӣ, саҳнаҳои маишӣ ва размист. Барои асарҳои «Оини Акбарӣ», «Акбарнома», «Бобурнома» ва ғайра расмҳо (минётураҳо) офаридааст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳими Омулӣ

**Иброҳими Омулӣ** (; қарни XX), мулаққаб ба **Садрулкуттоб** — хаттоти эронӣ.

## Осор
Осори бисёреро китобат кардааст. Аз осори ба назар намоёни ӯ як нусха девони Абуабдуллоҳи Рӯдакист, ки бо хатти ҷалӣ китобат шуда, дар Теҳрон ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳими Сомонӣ

**Фалакуддин Иброҳими Сомонӣ** (; охири асри 12 — аввали асри 13) — и форс-тоҷик аз оли Сомон.

## Зиндагинома
Дар замони Салҷуқиҳо баъд аз аҳди Санҷар (ҳукмронӣ 1118—1158) зистааст. Аслан аз Мовароуннаҳр буда, дар Ироқи Аҷам зиндагӣ кардааст. Муҳаммади Авфӣ аз ӯ се ғазал овардааст, ки ҳар се ишқӣ буда, радиф доранд. Ташбеҳу истиораҳои онҳо аз ин қабил санъатҳои шеърии шоирони ғазалнависи асрҳои баъдӣ фарқ мекунанд. Ғазали зер намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XII
Махзану-л-адвия

«**Махзану-л-адвия**» ( — *Хазинаи давоҳо*) — китобест дар боби тиб, навиштаи Муҳаммад Ҳусайн ибни Муҳаммади Ақилӣ.

Асар соли 1776 ба забони форсӣ таълиф шуда, дар бораи давоҳое, ки то нимаи дуюми а. 18 вуҷуд доштанд, маълумот медиҳад. Китоб аз 3 қисм иборат аст. Дар қисми 1-ум муаллиф дар бораи 3 намуди давоҳо (маъданӣ, наботӣ, ҳайвонӣ), то чад вақт боқӣ будани хосият ва дар кадом шароит зиёд будани қувваи давоии онҳо, усулҳои тайёр ва нигоҳ доштани навъҳои гуногуни доруҳо, инчунин баъзе истилоҳоти тиббӣ ва ғ. сухан меронад. Дар қисми 2-юми китоб моҳият, табиат ва хосият, инчунин миқдори шурбат (доза)-и 1703 давои наботӣ, ҳайвонӣ ва маъданӣ ба тартиби ҳуруфоти арабӣ шарҳ ёфтаанд. Қисми 3-юм аз луғати номҳои дору, ки аз забонҳои арабӣ, юнонӣ, форсӣ, туркӣ, ҳиндӣ ва ғ. гирифта шудааст, иборат буда, зиёда аз 6000 номгӯйро дарбар мегирад.

«Махзану-л-адвия» китобест, ки андӯхтаҳои тибби халқӣ ва китобӣ, таҷрибаҳои дар солҳои зиёд фароҳам овардаро дарбар гирифтааст. Дар китоб нафақат таҷрибаи халқҳои форсизабон, балки таҷрибаҳои тибби қадими Юнон, Араб ва Ҳинд низ акс ёфтаанд. Муаллиф ҳангоми таълифи китоб аз асарҳои олимони араб, юнонӣ ва ҳиндӣ низ истифода бурдааст, аз ҷумла: «Ал-Қонун фӣ-т-тиб» ва «Адвияи қалбия» ном асарҳои Абӯалӣ ибни Сино, таълифоти машҳури Ибни Байтор, Довуди Антокӣ, Берунӣ, «Ихтиёроти бадеӣ»-и Ҳоҷӣ Зайнуддини Аттор, «Тӯҳфату-л-мӯъминин»-и Ҳаким Мирмуҳаммад Мӯъмини Танкобунӣ ва ғ.

«Махзану-л-адвия» аз ҷиҳати сохти худ луғате мебошад, ки дар он тамоми номҳои моддаҳои наботӣ, маъданӣ ва ҳайвонӣ аз рӯи алифбо ҷо ба ҷо гузошта шудаанд. Аввал номи модда ба забони арабӣ зикр мешавад, баъд талаффузи он ба таври муфассал баён мегардад, пас тарҷума — эквиаленти он ба забони тоҷикӣ ва забонҳои дигар (юнонӣ, суриёнӣ, ҳиндӣ, гоҳо туркӣ) низ дода мешавад. Баъдан моҳияти он модда тасвир меёбад. Ва ниҳоят, аз табиати модда сухан ронда, хосиятҳои давоии он батафсил шарҳ дода мешаванд.

«Махзану-л-адвия» с. 1888 дар Лакҳнав ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Муҳаммадҳусайни Ақилӣ

**Муҳаммад Ҳусайни Ақилӣ** (; ) — пизишк ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Кочубаев

**Кочубаев** () — деҳа дар деҳистони Чекободи ноҳияи Аравони вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 6515 нафар дар соли 2023.
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Аравон
Шайдои Хуҷандӣ

**Эшони Шайдои Хуҷандӣ** (қарни XVIII) — сӯфӣ ва и форс-тоҷик, падари Шӯхии Хуҷандӣ.

## Зиндагинома
Шайдои Хуҷандӣ охирҳои асри XVII ва аввалҳои асри XVIII дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Давраҳои ҷавонӣ ва солҳои таҳсили ӯ дар шаҳри Хуҷанд гузашта, ба шаҳрҳои Қӯқанду Тошканд, Самарқанду Бухоро сафар намуда бо шоирони он давра мушоироҳои адабӣ намуда, мулоқоти доимӣ доштааст.

Нусхаҳои гуногуни девонҳои Эшони Шайдоро дар ганҷинаи дастнависҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, Китобхонаи миллии Тоҷикистон ва дар китобхонаи шаҳрҳои Қӯқанду Бухоро, Самарқанду Озорбойҷон, Санкт- Петербургу Тошканд бозёфт кардан мумкин аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Ноҳияи Аравон

**Ноҳияи Аравон** () — воҳиди маъмурӣ-ҳудудӣ дар ҳайати вилояти Ӯши Қирғизистон. Хурдтарин ноҳияи вилоят. Маркази маъмурӣ деҳаи Аравон мебошад.

## Таърих
Маркази ноҳияи Аравон-Бура соли 1934 шаҳри Ош буд. 29 октябри соли 1958 як қисми ҳудуди ноҳияи барҳам додашудаи Янги-Нӯкат ба ноҳияи Аравон ҳамроҳ карда шуд  .

## Ҷуғрофиё
Дар ҷануб ноҳияи Аравон бо ноҳияи Нӯкат, дар шарқ бо ноҳияи Қаросув ва дар шимол бо Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҳамсарҳад аст.

Он аз ду эксклав – Аравони хурдтари ғарбӣ ва шарқии Аравони калонтар иборат аст, ки онҳоро ноҳияи Нӯкат ҷудо мекунад  .

## Аҳолӣ
Ин минтақа водии сераҳолии кишоварзист, ки тавассути оби дарёҳо обёрӣ мешавад.

Тибқи барӯйхатгирии соли 2009 дар Қирғизистон шумораи аҳолии ноҳия 106134 нафар, аз ҷумла узбакҳо 62281 нафар ё 58,7%, қирғизҳо 42049 нафар ё 39,6%, озарбойҷонҳо 760 нафар ё 0,7%, тоҷикон 542 нафар ё худ 0,5%, тоторҳо — 135 нафар ё худ 0,1 фоиз, дигарон — 367 нафар ё 0,5 фоиз ташкил мекарданд.  

## Тақсимоти маъмурӣ
Ноҳия 8 ҷамоати деҳотӣ (деҳистон)-ро дар бар мегирад, ки дар онҳо 50 маҳалли деҳот ҷойгир аст   :

* деҳистони Алля Анаров ( Янги-Аравон, Аравон, Аччӣ, Қара-Булоқ, Сасик-Ункур, Маданият, Пахтаобод);
* деҳистони Керме-Тоо (Гулбаҳор, Кичик-Олой, Кундулук, Майдон-Тал, Мин-Теке, Сари-Булоқ, Чуғом);
* деҳистони Манғит (Манғит, Янги-Ариқ, Кесек, Қизил-Қӯрғон, Тулуйкун);
* деҳистони Нуробод (Қайрағоч-Ариқ, Қақир-Пилтон, Лангар);
* деҳистони Тео-Моюн (Ҳавз, Оқ-Шор, Ҷеке-Мисте, Каркидон, Наймон, Сари-Тош, Сирт);
* деҳистони Теппа-Қӯрғон (Теппа-Қӯрғон, Араб, Интернатсионал, Кесов, Уйғуробод, Чертик, Янгиобод, Янги-Юл);
* деҳистони Чекобод (Кочубаев, Агроном, Ҷакчилик, Ҷарқишлоқ, Кукалапаш, Максим-тобу, Пахтачӣ, Тулуйкун);
* деҳистони С. Юсупов (Аравон, Каррак, Октябр, Суткор, Эрка-қашқа). 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Аравон
Болобар

рост|мини|200x200пкс| Ду ошёнапаймо дар сатҳи поёнии истгоҳи метрои Лондон. Тирчаҳо мавқеъ ва самти ҳаракати ҳар ошёнапайморо нишон медиҳанд. ошёнапаймои рост ба боло рафтан тайёрй мебинад ва ошёнапаймои чап аз ошьёнаи боло фуромада истодааст.
**Болобар** (), **лифт**, **осонбар**, **осонсур** () — утоқаке барои болову пойин бурдани бор дар сохтмон.

як воситаи нақлиёти амудӣ мебошад, ки одамон ё борҳоро дар байни ошёнаҳои бино ё киштӣ ё дигар созаҳо (иншоот) интиқол медиҳад. Oшёнапаймоҳо маъмулан бо муҳаррикҳои электрикӣ кор мекунанд. Аз сабаби қонунҳои дастрасии аробачаҳои маъюбӣ, ба кор овардани ошёнапаймоҳо дар биноҳои нави бисёрошёна, иҷборӣ мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бинокорӣ
Мирзо Муҳаммадраҳим Табиби Исфаҳонӣ

**Мирзо Муҳаммадраҳим Табиби Исфаҳонӣ** () — пизишки форс-тоҷик, ҳакимбошии шоҳ Султон Ҳусайн, падари Абдулбоқӣ Табиби Исфаҳонӣ ва аз аъзои хонадони Ҳаким Салмон буд.

## Зиндагинома
Вай дар зилҳиҷҷаи соли 1105 ба ин мақом мансуб шуд. Мирзо Муҳаммадраҳим бар шоҳ нуфузи фаровон дошт ва дасисаҳои ӯ ва соири дарборён мунҷар ба азли Фатҳалихони Доғистонӣ шуд ва дар сарнагуни Сафавиён ҳамроҳ бо Абдуллоҳхон (фармондеҳи кулли сипоҳ) нақш дошт.

## Эзоҳ
Номии Исфаҳонӣ

**Мирзо Муҳаммадсодиқ Мусавии Исфаҳонӣ** () маъруф ба **Номии Исфаҳонӣ** (; ) —  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аҷдоди Номии Исфаҳонӣ аз Шероз буда, дар замони ҳукмронии Сафавиён ба Исфаҳон омадаанд. Номии Исфаҳонӣ мувофиқи маълумо­ти тазкираҳо дар ҷавонӣ «машқи иншо карда, дар назму наср вуқуфе ҳосил» менамояд. Дар Шероз ба хидмати дарбори Каримхони Занд (1750—1979) омада, ба таълифи асаре доир ба таърихи давлати Зандия бо номи «Таърихи гетикушо» шурӯъ меку­над, вале ин асарро ба итмом нарасондааст.

Аз Номии Исфаҳонӣ девони ашъор, панҷ маснавии дар тақлиди «Хамса» навишташуда, ду «Соқинома» ва ҳамон «Таърихи гетикушо» мерос мондаанд. «Хамса»-и Номии Исфаҳонӣ ё «Номаи Номӣ» аз панҷ достон — «Хисраву Ширин», «Маҷнуну Лайлӣ», «Дурҷи гуҳар», «Вомиқу Узро», «Юсуфу Зулайхо» иборат аст. «Соқинома»-ҳояш дар охири «Дурҷи гуҳар» ва «Вомиқу Узро» омадаанд. Дастнависи маснавиёти Номии Исфаҳонӣ дар китобхонаҳои мамлакатҳои гуногуни Шарқу Ғарб маҳфузанд. «Таърихи гетикушо»-ро соли 1938 Саид Нафисӣ дар Теҳрон ба табъ расондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Асадуллоев С., «Лайли и Меджнун» в фарсиязычной литературе (Биобиблиографический обаор). Д., 1981.
Нишоти Исфаҳонӣ

**Сайид Абдулваҳҳоб Нишоти Исфаҳонӣ** (; ) — сиёсатмадор,  ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Айёми кӯдакӣ ва таҳсили ибтидоиаш дар зодгоҳаш гузаштааст. Ба забон ва адабиёти форси дилбастагӣ дошт ва дар ин ду фан дониши кофӣ андӯхт. Забонҳои арабӣ ва туркиро ҳам ба хубӣ аз худ намуд; дар илмҳои мантиқ, риёзӣ ва улуми динӣ аз саромадони вақт шуд. Нишони Исфаҳонӣ дар санъати ҳаттотӣ низ устоди чирадаст ба шумор мерафт. Нишони Исфаҳонӣ дабир, муншӣ, сарпарасти девони ра­соили Фатҳалишоҳи Коҷор буда, ба лақаби «Мӯътамадуддавла» соҳиб шудааст.

Нишоти Исфаҳонӣ дар соҳаи шеъру адаб хидмати зиёде кардааст. Бо ташаббуси ӯ «Анҷумани адабии бозгашт» пас аз Муштоқи Исфаҳонӣ дубора ба кор шурӯъ намуд. Мақсади ин «Анҷумани адабӣ» аз байн бурдани услуби душворписанди ҳинди (сабки Ҳинди) ва бозгашт ба тарзу услуби шуарои мутақаддим буд. Аҳли илму адаб ҳафтае як бор дар манзили шоир ҷамъ омада, дар боби шеъру адаб суҳбату баҳсҳо меоростанд.

Нишоти Исфаҳонӣ дар вақти зиндагӣ осори худро фароҳам накардааст. Пас аз вафоташ асарҳои ӯро яке аз адибони он замон дар китобе бо унвони «Ганҷина» тартиб ва танзим сохт. «Ганҷина»-и Нишони Исфаҳони аз панҷ қисм иборат аст: 1) дебочаҳо, хутбаҳо, вақфномаҳо ва аҳдномаҳо, 2) мадеҳаҳо, қаболаҳо, қасоид ва қитъаот; 3) номаҳо ва фармонҳо; 4) номаҳо ба шоҳ ва шоҳзодагон; 5) шеърҳо, қитъаоти адабӣ ва ҳикоёти ахлоқӣ.

Нишоти Исфаҳонӣ дар аксари навъҳои шеър асар эҷод кардааст. Дар ғазал маҳорат ва қудрати бештаре зоҳир кар­да, дар ин соҳа мӯътақиди Саъдӣ ва Ҳофиз буд. Ду асари ҳаҷман хурди мансур дар пайравии «Гулистон»-и Саъдӣ аз ӯ боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Ҳаким Салмони Ҷаҳрумӣ

**Ҳаким Салмони Ҷаҳрумӣ** (; ? — қарни XVII) — пизишки форс-тоҷик, ҳакимбошии шоҳ Аббоси Бузург ва ҷадди бузурги хонадони Ҳаким Салмон.

## Зиндагинома
Вай аз аҳолии Ҷаҳрум ва аз пизишкон маъруфи Форс буд, ки насабаш бо 16 восита ба шайх Сафиюддини Ардабилӣ мерасид. Тавоноиҳои ӯ дар илми пизишкӣ боис фарохонии ӯ ба дарбори шоҳ Аббоси I шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* همایی، جلال‌الدین. *کتاب تاریخ اصفهان، سلسه سادات و مشجرات و مسطحات، انساب و نسب امامزاده‌های اصفهان*، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۰.
Ҳайратии Тунӣ

**Фаридуддини Муҳаммад Тунӣ**, маъруф ба **Ҳайратии Тунӣ** (; ) — и форс-тоҷик

## Зиндагинома
Дар бораи зодгоҳи Ҳайратӣ ихтилофи зиёде вуҷуд дорад ва аз Тун, Бухоро, Марв ва Кошон ба унвони зодгоҳи вай ном бурдаанд. Алишир Навоӣ ӯро аз Тун медонад, ки дар Марв зиндагӣ кардааст ва ба Ҳайрати Марвӣ машҳур шудааст.

Ӯ ҳамаср бо Шоҳ Таҳмосби Сафавӣ буд. Ҳайратӣ муддате мулозими Шоҳ Таҳмосб буд ва қасоиде дар бораи ӯ сурудааст. Вай дорои ғазалҳои латиф ва дилкаш аст ва дар бораи аҳли байти Паёмбари Ислом, ашъори зиёде сурудааст. Лутфи табъи ӯ ва зӯқи ғазалсароиашро дар чанд байти шеър метавон қиёс кард:

Намунаи шеър:

Соммирзои Сафавӣ аз муосирони Ҳайрати Тонӣ дар китоби худ «Туҳфаи Сомӣ» менависад: «Мулло Ҳайратӣ марде зебо ва хушгузарон ва ҳамеша қаландарона мезиста. Вай дар ҳама боб шеър гуфта, аммо дар манқабат бисёр кӯшидааст. Дар авоили ҷавонӣ бисёр лоаболӣ ва беиқид буд ва аҳоҷӣ байни ӯ ва Ваҳиди Қумӣ машҳур аст.» Ҳайратӣ дар ҳолати мастӣ ба соли 961 ҳиҷрии қамарӣ аз боми манзиле дар Кошон афтод ва дида аз ҷаҳон фурӯ баст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* جوادی، حسین، مشاهیر تون، انتشارات همیاران جوان، ۱۳۸۵
Нисории Тунӣ

**Нисории Тунӣ** (; ?, Гунобод — 1560, Тун) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз Гунободи Хуросон. Дар ҳамон ҷо хату савод бароварда, барои таҳсил ба шаҳри Тун рафт ва то охири ҳаёт он ҷо монд. Дар илми нуҷум ва ҳайат маҳорати том доштааст. Бештар рубоӣ, қитъа, муаммо ва маснавӣ гуфта, дар сарчашмаҳои адабӣ шоири «чарбзабон ва равшанбаён» ёд шудааст. Нисории Тунӣ шоири соҳибдевон буда, бо номи «Сарв ваТазарв» маснавие дорад. Дар эҷодиёти ӯ васфи ёр, хушиҳои ҳаёт ва шикоят аз замона мавқеи муҳим доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тӯтӣ

**Тӯтӣ**, **тӯтиҳо**  — як навъ парандаи хушрангест.  

## Мушахассот
Дарозиашон аз 9,5 см то 1 м. Рангашон сабзи бо сурху кабуд омехта, баъзан сиёҳ ё хокистарӣ; нарина ва модинаашон ба ҳамдигар шабоҳат доранд. Нӯлашон ғафс, чанголҳояшон пурқувват буда, ангуштони 1 ва 4-умашон ба қафо тоб хӯрдаанд. Аксари тӯтиҳо паррандагони тезпарвозанд; баъзе намудҳояшон (Реzoporus walicus ва Strigops hаdгорtilus) парвоз намекунанд.

## Навъҳо
Тӯтӣ 1 оила (316 намуд) дошта, бештар дар ҳамвориҳо ва баъзан кӯҳҳои субтропикиюо тропикиҳои ҳарду нимкура (дар Америка аз 40° а. ш. то 54° а. ҷ.) паҳн шудаанд. Дар ковокиҳои дарахтон, термитхонаҳо, ҷойҳои кафидаи шахҳо, ҷариҳо ва баъзеашон дар рӯи замин лона сохта, 1—12 (бештар 2—5) тухм мегузоранд, ки баъди 3 ҳафта аз онҳо чӯҷа мебарояд. Ғизояшон мева, тухм ва муғҷаи растаниҳо, баъзан ҳашаротҳо мебошад. Тӯтӣ аз як тараф рустаниҳоро гардолуд ва тухми онҳоро паҳн намуда фоида меоварад ва аз тарафи дигар ба киштзору боғот зарар мерасонанд. Баъзе Тӯтии тақлидкунандаро (масалан, Аgapornis, Тӯтии мавҷдор, жако, какаду ва ғайра) дар қафас нигоҳ медоранд. Тӯтӣ баъзан бемории сироятии пситтакозро, ки барои одам хотарнок аст, паҳн мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Паранда
Толиб Насим Николас

**Насим Николас Талеб** (  ; тав. 1960, Амион, Лубнон) — нависанда, оморшинос ва таҳлилгари амрикоӣ аз Лубнон. Доктори илмҳои фалсафа (илмҳои менеҷмент, Донишгоҳи (Париж-Дофин). Муаллифи бестселлерҳои иқтисодӣ «Қуи сиёҳ» (2007) ва ғ.

## Тарҷумаи ҳол
Соли 1960 дар оилаи православӣ дар шаҳри Амюни Лубнон таваллуд шудааст. Дар замони ҷанги шаҳрвандӣ, ки соли 1975 оғоз шуд, хонаводаи Толиб хориҷ карда шуд. Падараш онколог буд ва ба тадқиқоти антропологӣ машғул буд. Дар байни аҷдодони ӯ сиёсатмадороне ҳастанд, ки манфиатҳои ҷомеаи православии Лубнонро намояндагӣ мекарданд.

## Китобшиносӣ

### Корҳои асосӣ

* 
*  Mostly a translation of *Fooled by Randomness* but has major changes compared to the English version.
* 
* 
* 
* 
* 

### Нашрияҳои илмӣ

* 
* Derman, E. and Taleb, N.N. (2005) The Illusion of Dynamic Replication, *Quantitative Finance*, vol. 5, 4,2005
* Goldstein, D.G. and Taleb, N.N. (2007) We Don’t Quite Know What We Are Talking About When We Talk About Volatility, *Journal of Portfolio Management*, Summer 2007.
* Taleb, N.N. (2007) Black Swan and Domains of Statistics , *The American Statistician*, August 2007, Vol. 61, No. 3
* Haug, E. G. and Taleb, N.N. (2008) Why We Have Never Used the Black-Scholes-Merton Option Pricing Formula, Wilmott magazine (in press)
* Taleb, N. N. (2008). Infinite Variance and the Problems of Practice, Complexity, 14(2).
* Mandelbrot, B. and Taleb, N.N. (in Press). Random Jump, not Random Walk. In Francis Diebold and Richard Herring (Eds.), *The Known, the Unknown, and the Unknowable*, Princeton University Press.

### Нашрияҳо ба забони русӣ тарҷума шудаанд

* *Талеб Н. Н.*Қуи Сиёҳ. Дар зери аломати пешгӯинашаванда / тарҷумон. аз англисӣ В. Сонкин, А. Бердичевский, М. Котионова, О. Попов; ред. Тюнкина М. - М.: Колибри, 2009. — 528 с. — ISBN 978-5-389-00573-0 .
* *Талеб Н. Н.* Фирефтаи тасодуф. Дар бораи нақши пинҳонии тасодуф дар тиҷорат ва зиндагӣ / тарҷумон. аз англисӣ С. Филина. - М.: Манн, Иванов ва Фербер, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-91657-345-9 .
* *Taleb N. N.*Дар бораи асрори устуворӣ. Аз паи қуи сиёҳ. - Хориҷӣ, 2012. — 240 с. — ISBN 978-5-389-02626-1 .
* *Талеб Н.Н.* Муқовимат. Чӣ тавр аз бесарусомонӣ манфиат гирифтан мумкин аст / тарҷумон. аз англисӣ Н. Караева. - М.: Нашриёт. Colibri, ABC-Aticus, 2014. — 768 с. — ISBN 978-5-389-05287-1 .
* *Талеб Н. Н.*Пӯсти худро зери хатар мегузорад. Асимметрияи пинҳонии ҳаёти ҳаррӯза / транс. аз англисӣ Н. Караева. - М.: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2018. — 380 с. — ISBN 978-5-389-14168-1 .
* Оқибатҳои омории думҳои фарбеҳ: Дар бораи равишҳои нави ҳисоббарорӣ барои қабули қарор. / Пер. аз англисӣ V. F. Боруна. - М.: КоЛибри, Азбука-Атикус, 2023. — 480 с. - ISBN 978-5-389-19584-4

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1960
Гурӯҳ:Зодагони 11 сентябр
Мавлоно Ҳимматии Ангуронӣ

**Мавлоно Ҳимматии Ангуронӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мавлоно Ҳимматии Ангуронӣ дар рустои Ангурон аз шаҳристонҳои Маҳнишони Занҷон ба дунё омадааст. Ӯ дар замони Шоҳ Исмоили Сафавӣ барои тарвиҷи мазҳаби ташайюъ сафарҳое ба Имперотурии Усмонӣ доштааст ва дар Туркия ба поси ҳузури ӯ, беш аз 19 қадамгоҳ ба номаш барпо шудааст. Ӯ дар ниҳоят ба зодгоҳи худ баргашта ва пас аз вафот дар ҳамон ҷо мадфун гаштааст.

Аз ӯ ҳудуди ҳафт ҳазор байт шеър дар се забони асосии форсӣ, арабӣ ва туркӣ боқӣ мондааст. Ашъори ӯ дар ду дафтари шеър ҳастанд, ки ҷилди нахуст шомили 2500 байт аст, ки дар бораи Алӣ ибни Абӯтолиб, имоми аввали шиъаён ва аҳли байт суруда шудааст. Ҳамчунин дафтари дуввум шомили 4500 байт дар қолабҳои ғазал ва қасида суруда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دیوان مولانا همتی انگورانی بر اساس نسخه خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، به تصحیح محمدرضا باغبان کریمی، تهران، چاپ دوم، انتشارات تکدرخت، 1390.
Зуҳурии Даканӣ

**Зуҳурии Даканӣ** (; қарни XVI) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Ӯ ашъорашро дар Дакан дар дарбори Биҷопур сурудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Девони ашъори Туғрали Аҳрорӣ. —  : «Пайванд», 2011 — ISBN 978-999-47-44-36-7.
Маъсумхоҷа

**Маъсумхоҷа** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, намояндаи доираи адабии Бухоро.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш Самарқанд зиндагӣ ва таҳсили илм намудааст. Нисорӣ дар тазкирааш «Музаккиру-л-ахбоб» Маъсумхоҷаро аз авлоди машоихи муътабар ёдоварӣ мекунад. Ба қавли Нисорӣ «пайваста амал аз рӯи илм» менамудааст. Қуръонро пурра ҳифз намуда, хеле накӯ мехондааст. Муддате дар шаҳри Кеш таҳсил намуда, барои такмили илму дониш ва шеъру шоирӣ ба Бухоро рафта, шуҳратманд шудааст.
Маъсумхоҷа дар шеъру шоири табъи хуб дошт; Нисорӣ дар ин хусус гуфтааст:

Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳим Аминии Ҳиравӣ

**Садруддин Иброҳим Аминии Ҳиравӣ** (; 1477, Ҳирот —1534) — давлатмард,  ва и форс-тоҷик, вазири Ҳусайни Бойқаро, муаллифи китоби «Футӯҳоти шоҳӣ».

## Эзоҳ
Фаҳмии Астарободӣ

**Фаҳмии Астарободӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Фаҳмии Астарободӣ дар замон Ҷалолуддин Акбаршоҳ (963—1014 қ) ба Ҳинд сафар кард ва ба амр тиҷорат машғул шуд ва саранҷом дар Деҳлӣ даргузашт.

Аз ӯ аст:

## Эзоҳ
Сайидалӣ ибни Азизуллоҳи Таботабо

**Сайидалӣ ибни Азизуллоҳи Таботабо**  (; ? — қарни XVI) — донишманд ва и дарбори Бурҳон Низомшоҳи II, муаллифи «Бурҳони маосир».

## Эзоҳ
Сафоии Табрезӣ

**Сафоии Табрезӣ** (; ?, Табрез — 1607, Қазвин) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Табрез таҳсил карда, баъди аз ҷониби туркони усмонӣ забт шудани ин шахр ба Қазвин фирор кард ва дар он ҷо даргузашт. Сафоии Табрезӣ дар фиқҳ устод буд ва бо хаттотӣ низ машғул мешуд. Маҳорати баланди шеъргӯӣ дошт ва дар ғазалсароӣ устоди замон буд. Сафоии Табрезӣ шоири соҳибдевон буда, байти зер ба ӯ мансуб аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Мир Разии Ортимонӣ

**Мирзо Разиюддини Ортимонӣ** () —  ва орифи даврони Сафавия.

## Зиндагинома
Вай дар соли 978 ҳиҷрии қамарӣ дар рустои Ортимон ба дунё омадаст.

Дар айёми ҷавонӣ ба Ҳамадон рафт ва дар он ҷо машғули таҳсил шуд ва аз шогирдони Мир Муршиди Бурҷирдӣ гардид. Разӣ ба иллати шоистагии вофире, ки дошт, зуд мавриди таваҷҷӯҳи Шоҳ Аббос, ки муосири вай буд, қарор гирифт. Ба ин сабаб ба Исфаҳон рафт ва дар ҷамъ муншиёни мирзоиён шомил шуд ва ба ҳамин сабаб домоди хонадони Сафавӣ шуд.

## Эзоҳ
Гавҳарбӣ Пиракова

**Гавҳарбӣ Пиракова** (*Гавҳар Пиракова*; ) — пахтакор ва механизатори тоҷику шӯравӣ, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1965), Механизатори хидматнишондодаи хоҷагии қишлоқи ҶШС Тоҷикистон (1965).

## Зиндагинома
Гавҳарбӣ Пиракова соли 1942 дар деҳаи Буйдоқободи ноҳияи Муъминобод дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Оилаи Гавҳарбӣ низ аз ноҳияи Муъминобод ба ноҳияи Восеъ кӯч баст. Ӯ дар мактаби № 4-и деҳаи Қурбоншаҳид таҳсил карда, соли 1954 баъди хатми мактаб, ба ҳайси ҳисобчӣ ба бригадаи пахтакории колхози ба номи Ленин, ки дар он раиси шинохтаи он давра Миралӣ Маҳмадалиев роҳбарӣ мекард, ба кор қабул шуд.

## Корнома
Солҳои 1959—1960 колхозчӣ, 1961—1963 ҷонишини раис, 1963—1964 котиби ташкилоти комсомолӣ, 1964—1969 сардори бригадаи комплексии пахтакории колхози ба номи В. И. Ленини ноҳияи Восеъ. Соҳои 1969—1973 дар Мактаби олии ҳизбии Тошканд таҳсил кардааст. Солҳои 1973—1975 инструктори Комитети ноҳиявии ҲК ва аз соли 1975 котиби ташкилоти ҳизбӣ, ҷонишини раиси колхози ба номи С. М. Кирови ноҳияи Восеъ буд.

Гавҳарбӣ Пиракова ташаббускори ғунучини мошинии пахта буда, дар соҳаи рушдди пахтакорӣ дар ноҳия саҳми босазо гузоштааст. Аз соли 1980 раиси Шӯрои деҳоти Гулистони ноҳияи Восеъ буда, баъдан ба нафақа баромадааст.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Ленин, Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии РСС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Даргузашт
Гавҳарбӣ Пиракова 29 декабри соли 2023 даргузашт .

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Точикистони Совети, 11.11.1964

## Пайвандҳо
* 
* Пиракова Гавхар, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1965) Архивная копия от 13 января 2021 на Wayback Machine
* Муродов З., К столетию Марали Махмадалиева
* Председатель Хатлонской области посетил дома ветеранов труда Восейского района Архивная копия от 19 января 2020 на Wayback Machine

Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Муҳаммадҳусайн Сабурии Табрезӣ

**Муҳаммадҳусайн Сабурии Табрезӣ** (; қарни XVI) — , наққош, музаҳҳиб ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Вай аз шоирони мактаби вуқӯъ ва аз мунаҷҷимони аҳди Шоҳ Аббоси Сафавӣ (996—1038 ҳ) аст, ки ба ҳусни ашъор ва макорими ахлоқ ва тарзи ғазал аз амсоли худ мумтоз ва дар фанни наққошӣ ва тазҳиб низ саромад буд.

## Эзоҳ
Масъуд Масеҳи Кошонӣ

**Рукнуддин Масъуд ибни Алӣ Кошонӣ** (), мутахаллис ба **Масеҳ** (), машҳур ба **Ҳаким Рукно** (; ) — пизишк ва и форс-тоҷики давраи Сафавӣ ва аз шоирони дарбори Муғулони Ҳинд.

## Зиндагинома
Рукнуддин Масъуд ибни Алӣ Кошонӣ дар соли 1577 дар Кошон зода шуд. Хонадонаш аз табибони саршинос буданд, падараш Низомуддин Алӣ дар аҳди подшоҳии Таҳмосби Сафавӣ се сол табиби девонӣ буд ва пас аз он дар даврони Шоҳ Муҳаммади Худобанда низ ба пешаи табибӣ машғул буд. Рукнуддин Масъуд аз оғози ҷавонӣ ба тиб ва шоирӣ гаравид ва дар ин ду пеша шуҳрат ёфт. Ба хидмати Аббоси Якум пазируфта шуд ва дар дарбори ӯ «камоли қурб ва нисбат ба ҳам расонид, чунон-ки аз касрати тақарруб дар сафар ва ҳазар ҳамеша дар ракиби давлат ва саодат ба сар дар хидмат меистод.» Фахруззамонии Қазвинӣ, ҷавонии ӯро ҳамроҳ бо «бодагусорӣ ва бепарвоӣ» тавсиф кардааст.

Кошонӣ ба Ҳинд муҳоҷират кард. Дар Огро ӯ ба ёрии Мирзо Ҷаъфари Осифхон ба ҳузури Ҷалолуддин Акбар роҳ ёфт. Муддате баъд ба Иллоҳобод сафар кард ва дар шумори дарбориёни Шоҳзода Салим даромад ва бо ӯ ба Огро баргашт, «лекин дар он ҷо намонд ва аз он ҷо ба Дакан сафар гузид.» Дар Голконда дар хидмати Муҳаммадқули Қутбшоҳ гузаронд, аз он ҷо ба Бижопур рафт ва назди Одилшоҳиён мақом ёфт. Пас аз ин интиқолҳо, ӯ ба Огро баргашт ва аз ҳудуди соли 1614 дар мулозимати Замонабеги Муҳобатхон буд.

Дар соли 1630 ба қасди зиёрати Машҳад ва ҳаҷ аз Ҳинд берун шуд, дар ин сафар ба Машҳад, Кошон, Исфаҳон ва Шероз даромад, сипас сокини зодгоҳаш шуд то ин ки дар соли 1656 даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  امیرعلی آذرطلعت (۱۳۷۸). شرح احوال، بررسی آثار و گزیدهٔ اشعار مسیح کاشانی (حکیم رکنا). سروش. شابک ۹۶۴۴۳۵۰۲۷۸.
Шикебии Исфаҳонӣ

**Муҳаммадризо Шикебии Исфаҳонӣ** (; 1557, Исфаҳон — 1614, Деҳлӣ) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар 34-солагӣ сафари Ҳиндустонро пеш гирифта, ба хидмати дарбор дохил шуд. Охири умр гушанишиниро ихтиёр кард, Ба қалами Шикебии Исфаҳонӣ «Соқинома», маснавие оид ба фатҳи Синд аз тарафи Абдурраҳими Хони хонон (Раҳимӣ) тааллуқ доранд. Дар тазкираву баёзҳо пораҳои қасоид, ғазалҳо ва абьёти парокандааш оварда шудаанд. Шикебии Исфаҳонӣ шоири нозукбаёне будааст.

Байтҳои зерин намуиаи шеъри уст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммадафзал Сархуши Кашмирӣ

**Муҳаммадафзал ибни Муҳаммадзоҳид Сархуши Кашмирӣ** (; 1640, Кашмир 1714, Деҳлӣ) —  ва тазкиранависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аҷдоди Сархуш аз Бадахшон буда, ӯ дар хурдсолӣ ҳамроҳи падараш ба Сарҳинд рафтааст. Таҳсили шоир он ҷо гузаштааст ва ӯ бо Носиралии Сарҳиндӣ дӯсту ҳамсабақ будааст. Сархуш аз 8-солагӣ ба шеъргӯӣ сар кардааст. Чанде дар хидмати дарбор буда, вале соли 1697 аз хидмат даст кашидааст ва дар Деҳли гӯшанишиниро пеша кардааст. Ҳангоми дар дарбор буданаш қасидаҳои мадҳӣ навиштааст.

Сархуш таълифоти манзуму мансурн зиёде доштааст (маснавиҳои «Нуран ало нур», «Ҳусн ва ишқ», «Соқинома», «Қазо ва қадар», «Дар баъзе хусусиятҳои Ҳиндустон», «Ҷангномаи Муҳаммад Аъзамшоҳ» ва асарҳои мансури «Ҷӯшу хурӯш», дебочаи рисолаи «Равоеҳ» — дар пайравии «Равоеҳ»-и Ҷомӣ ва ғайра), ки нусхае аз онҳо то замони мо нарасидааст. Девони ашъоре, ки адабиётшиносоии ҳиндӣ ба ӯ нисбат медиҳанд, дар воқеъ девони ашъори Мирзо Яҳёхони Сархуш аст, ки аз аҳли Эрон буда, дар аҳди Музаффаруддини Қоҷор умр ба сар мебурд ва девонаш соли 1906 дар Калкатта ба табъ расида буд. 

Аз асарҳои Сархуш танҳо тазкираи «Калимоту-ш-шуаро» то ба мо расидааст, ки соли 1942 дар Лоҳур ва соли 1951 дар Мадрас ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фирӯзи Зардуштӣ

**Фирӯз ибни Ковуси Зардуштӣ ** (? — 1827/8 ё 1835) —  ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар хонадони пайравони зардуштия — порсҳо таваллуд ёфта, дар 10-солаги барои таҳсил ба Эрон омад. Пас аз 12 сол ба Ҳинд баргашт. Ба қалами Фирӯзи 3ардуштӣ фарҳанге дар шарҳу тафсири калимаҳои паҳлави ва асари таърихии манзуме (40 ҳазор байт, ба вазни мутақориб) дар таърихи Ҳиндустон тааллуқ доранд. Дар асари дуввум Фирӯзи 3ардуштӣ ба «Шоҳнома»-и Фирдавси тақлид кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Озоди Билгромӣ

**Мирғуломалӣ ибни Нӯҳ Ҳусайнии Воситӣ** (), маъруф ба **Озоди Билгромӣ** (; ) — ориф,  ва тазкиранависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар назди уламову фузалои Ҳиндустон таҳсил кардааст. Илми адабиёт ва таърихро аз олими маъруфи замонаш Абдулҷалили Балгироми омӯхтааст.

Озод пас аз таҳсили Мадраса тақрибан дар 34-солагӣ ҳамчун донишманди замон шӯҳрат меёбад. Ӯ бисёр шаҳрҳои Ҳиндустону Эрон ва мамлакатҳои арабро саёҳат карда, бо намояндагони илму адаби ин кишварҳо сӯҳбат намуда, оид ба зиндагӣ ва мероси адабии онҳо санаду ҳуҷҷатҳо гирд меорад, ки барои таълифи тазкираҳо ва асарҳои таърихию адабӣ ба ӯ ёрӣ расонданд.

Аз Озод осори илмию адабии пурқимате боқӣ мондааст, ки муҳимтарини онҳо тазкираҳои «Яди байзо», «Хизонаи омира» ва «Сарви озод», асарҳои таърихию ҷуғрофии «Маосир-ул-киром», «Сабдат-ул-марҷон фӣ осор-ил-Ҳиндустон», «Равзат-ул- авлиё», девонҳои форсию арабӣ ва ашъори пароканда мебошанд. Таз­кираҳои Озод дар омӯхтани таърихи адабиёти форс-тоҷик ва робитаи ада­бии Ҳинду Мовароуннаҳр аҳамияти илмию адабӣ доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Хазинату-ш-шуаро

«**Хазинату-ш-шуаро**» — тазкираест, ки онро соли 1849 шоир ва донишманди форсизабони Ҳиндустон Сайидалии Кабир маъруф ба Муҳаммад Миранҷони Аҷмалии Оллоҳободӣ (таваллуд 1797) таълиф кардааст.

«Хазинату-ш-шуаро» шарҳи ҳолимухтасар ва намунаи ашъори 190 нафар шоири форсизабони Ҳиндустонро, ки дар асри 18 ва нимаи аввали асри 19 зиндагй ва эҷод кардаанд, дар бар мегирад. Аксари шоирони дар «Хазинату-ш-шуаро» зикргардида аз ҷумлаи шогирдону дӯстон ва хешовандони бобою амаки муаллифи асар (фозилони номӣ — Муҳаммадяҳё машҳур ба номн Шоҳҳубуллоҳ ва Муҳаммадафзал мутахаллис ба Муҳаққари Оллоҳободӣ) мебошанд. Ягона нусхаи дастнависи «Хазинат-уш-шуаро» дар китобхонаи Индиа-Оффис (Англия) маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Мутаҳҳари Кура

**Сайид Мутаҳҳари Кура** (1317—1392) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз мардуми шаҳри Кураи шимолии Ҳиндустон. Пас аз таҳсили илм ба шаҳри Гуҷарот ва баъдтар ба Деҳлӣ рафта, чанде дар он ҷойҳо зиндагӣ кардааст. Ӯ аз муридони Авҳадии маъруф ба Чароғи Деҳлӣ (вафот 1358, орифи машҳури замонааш) буд. Аз Мутаҳҳари Кура дар ҳаҷми 5000 байт девоне боқӣ мондааст, ки аз қасида ва анвои дигар ашъори лирикӣ фароҳам омадааст. Қасидаҳояш асосан мадҳӣ буда, ба сабки ироқӣ бо киноёт ва истиороти фаровон суруда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фақири Деҳлавӣ

**Мир Шамсуддин Фақири Деҳлавӣ** (; ? — 1769) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти тазкираҳо қасоид, ғазалиёт, рубонҳо ва ғайра доштааст. Ба қалами ӯ инчунин маснавии «Вола ва Султон» (таълифаш 1747) мутааллиқ аст, ки аз ишқи шоири форсизабони Ҳиндустон Волаи Доғистонӣ ба духтари амакаш Хадиҷасултон ҳикоят мекунад. Ин асар дар таъсири «Дувалронӣ ва Хизрхон»-и Хусрави Деҳлавӣ таълиф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирдарди Деҳлавӣ

**Мирдарди Деҳлавӣ** (; 1721, Деҳлӣ — 1785, ҳамон ҷо) — ориф,  ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз оилаи шоири соҳибдевон Муҳаммадносири Андалеб. Мирдарди Деҳлавӣ ашъорашро ба форсӣ ва урду менавишт. Аз ӯ ду девони ғазалиёт (яке ба форсӣ, дигаре ба урду) боқӣ мондааст. Ба қалами шоир асарҳои мансури «Асрори салавот» ва «Воқеоти Дард» низ мансубанд. Инчунин чор рисола — «Нолаи Дард», «Оҳи сард», «Дарди дил», «Шамъи маҳфил» ҳам аз таълифоти ӯянд (ҳар чаҳор соли 1803 ба табъ расидаанд). Шеър ва рисолаҳоро дар пайравии асари падараш — «Нолаи Андалеб» навишта будааст. Мирдарди Деҳлавӣ инчунин аз мусиқидонони замони худ буда, чанде аз асбобҳои мусиқиро бо маҳорати баланд менавохтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1785
Гурӯҳ:Зодагони соли 1721
Муҳаммадносири Андалеб

**Хоҷа Муҳаммадносири Андалеби Деҳлавӣ** (; 1693, Деҳлӣ — 1759, ҳамон ҷо) — ориф ва и форсизабон, яке аз машоихи нақшбандия дар Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Муҳаммадносири Андалеб соли 1693 дар Деҳлӣ таваллуд шудааст. Насаби ӯ тавассути даҳ васила ба Баҳоуддини Нақшбанд ва тавассути бисту чор васила ба Имом Ҳасани Аскарӣ мерасад. Аз хурдсолӣ ба илм машғул шуд ва аз он баҳра гирифт. Сипас, тариқатро аз шайх Саъдуллоҳи Деҳлавӣ ва баъд аз шайх Зубайр ибни Абулъалои Сарҳандӣ гирифт ва муддате тӯлонӣ бо онҳо ҳамроҳ буд, то Худованд дарҳои илм ва маърифатро ба рӯяш боз кард ва ӯро аз уламо ва фақеҳони барҷаста гардонд. Ӯ тариқати навро тавассути Имом Ҳасан ибни Алӣ дарёфт кард ва онро тариқати Муҳаммадияи Холиса номид, зеро ки аз расмҳои маъмули машоих ва истилоҳот ва ихтирооти онҳо озод буд.

Писараш Хоҷа Мирдард дар китоби «Илми китоб» гуфтааст: «Падарам як бор аз мардум дурӣ ҷуст ва дар ҳуҷраи худ паноҳ бурд ва ҳафт рӯз аз онҷо набаромад, на сухан гуфт ва на чизе хурд. Пас рӯҳонияти набераи бузург, Имом Ҳасан ибни Алӣ, салом бар ӯ ва падараш ва ҷаддаш бод, бар ӯ зоҳир шуд ва нисбати нави тариқатро ба ӯ дод. Аммо ӯ рад кард, ки ин нисбат ба ӯ мансуб бошад, бинобар ин онро тариқати Муҳаммадияи Холиса номид.»

Шайх Муҳаммад Носир девони шеъри форсӣ дорад ва «Нолаи Андалеб» китобе содаест, ки дар ду ҷилд ба форсӣ навишта шудааст ва дар он ҳақоиқ ва маъорифи худро гузоштааст. Ӯ рӯзи шанбе, ду шаб монда аз моҳи шаъбони соли 1759 дар Деҳлӣ вафот кард.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Зодагони соли 1693
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1759
Сафинаи Хушгӯ

«**Сафинаи Xушгӯ**» () — тазкираест, ки шоир ва насрнависи форсизабони Ҳиндустон Биндробан Доси Хушгӯ солҳои 1724—1734 таълиф кардааст.

Шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 1418 нафар шоир: форсизабони давраҳои мутақаддим ва муосири муаллифро дар бар мегирад. Шоирон мувофиқи таърихли таваллуд ё вафот зикр шудаанд. «Сафинаи Xушгӯ» аз се дафтар иборат аст: дафтари аввал — аз Рӯдакӣ то Кофӣ, 362 шоир; дафтари дуюм — аз Ҷомӣ то Шугунӣ, 811 шоир; дафтари сеюм аз Фитрат то Муншӣ, 245 шоир. «Сафинаи Xушгӯ» сарчашмаи мӯътабари адабиёти форс-тоҷик буда, алалхусус дафтари сеюми он қимати баланд дорад. Муаллиф бо аксари шоироне, ки дар он дафтар зикрашон омадааст, ошноӣ дошта, аҳволу ашъори онҳоро аз забони худашон нақл кардааст. Аз ҷумла, муаллиф, ки ҳамеша дар ҳузури Бедил будааст, доир ба ҳаёт ва эҷодиёти ӯ маълумоти пурарзиш ва боэътимод меоварад. «Сафинаи Xушгӯ» ба истиснои баъзе қисмҳо бо забони содда ва сабки равон навишта шудааст. Нусхаҳои дастнависи «Сафинаи Xушгӯ» чандон зиёд нестанд. Дафтари сеюми «Сафинаи Xушгӯ» соли 1958 дар Патна (Ҳиндустон) ба табъ расид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Биндробан Доси Хушгӯ

**Биндробан Доси Хушгӯ** (; ?, Ҳиндустон — 1757, Патна, Биҳор) —  ва тазкиранависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ дар дарбор хидмат кардааст. Пас аз 40-солагӣ тарки хидмат карда, ба кори эҷодӣ машғул шудааст. Xушгӯ бо Бедил ва дигар шоирони маъруфи муосираш робитаи дӯстӣ ва эҷодӣ доштааст. Дар шеър ба тозагуӣ ва маъниҳои бикр майл доштааст ва шеършиноси хубе ҳам будааст. Хушгӯро шоири соҳибдевон гуфтаанд. У ҳамчунин бо номи «Малфузоти Бедил» рисолаи ёддоштие навишта, дар асоси нусхаҳои аслии мактубҳои чанде аз шоирони муосираш баёзи мураккабе тартиб додааст. Маъруфтарин асари ӯ тазкираи «Сафинаи Хушгӯ» мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Анисии Шомлу

**Анисии Шомлу** (), **Юлқулибек** (; ? — 1605) — и форсигӯ.

## Зиндагинома
Аз давраи ҷавонӣ ва ё таҳсилаш маълумоте дар даст нест, ҳамин қадар маълум аст, ки ӯ дар Ҳирот ба дунё омада, аз қабилаи Шомлу будааст (Авҳадӣ, 182; Абулфазл, 1/175). Вай муддате ҳамчун китобдори Алиқулихони Шомлу беглербегии Ҳирот, дар хидмати ӯ буд (Наҳовандӣ, 3/517).

Анисӣ баъд аз муддате ба Ҳиндустон рафта, дар он ҷо бо шоироне чун Назирии Нишопурӣ ва Шикебии Исфаҳонӣ ҳамнишин шуд (ҳамон, 3/67, 116—117). Ӯ дар ниҳоят дар Бурҳонпур даргузашт (ҳамон, 3/520).

## Осор
Сурудаҳои Анисӣ тақрибан 4000 байтро ташкил медиҳанд (Фахрзамонӣ, 302), ки ғазал, қасида ва маснавии «Маҳмуд ва Аёз»-ро дар бар мегиранд (нигаред: Содиқӣ, 107—108; Наҳовандӣ, 3/521-522; Авҳадӣ, ҳамон ҷо). Дар миёни сурудаҳои ӯ нусхаҳои хаттии маснавии нопурраи «Маҳмуд ва Аёз», ки ба сабки «Хусрав ва Ширин»-и Низомӣ суруда шудааст, дар китобхонаҳо мавҷуд аст (нигаред: Мунзавӣ, 7/765).

## Эзоҳ
Мирзо Ҷалолуддини Саёдат

**Мирзо Ҷалолуддини Саёдат** (қарни XVII) — и форсизабони Ҳиндустон, ҳамзамони Бедил ва Зебуннисо.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Лоҳур илмҳои расмии замонашро омӯхта, ба шоирӣ пардохтааст (се бародари ӯ низ шоир будаанд). Саëдат дар чанд тазкира («Калимоту-ш-шуаро», «Риёзу-ш-шуаро» ва ғайра) чун шоири забардаст, баландтабъ ва маънипарвару хубгӯ ёд мешавад. Ҳақиқати суханони тазкиранигоронро сурудаҳои Саëдат, ки тавассути тазкираҳо ва баёзҳо то замони мо расидаанд, тасдиқ менамоянд. Саëдат шоири соҳибдевон будааст, вале аз девонаш иттилое нест. Саëдат дар мавзӯъҳои ишқ, ҳасби ҳол, панду насиҳат, накӯҳиши шоирони сухандузд ва ғайра дар навъҳои адабии анъанавии адабиёти классикон форс-тоҷик шеър гуфта, ба қавли худаш, кӯшидааст дар сухан оини наве пеш бигирад.

Абёти зерин аз сурудаҳои Саëдат мебошанд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Носиралии Сирҳиндӣ

**Носиралии Сирҳиндӣ** (; ) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар Сирҳинд таваллуд шуда дар ҳамон ҷо маълумоти ибтидоӣ гирифтааст. Аз Носиралии Сирҳиндӣ девони ғазалиёту рубоиёт боқӣ мондааст. Маснавии «Маноҳар ва мадҳомалат» ва манзумаҳое дорад, ки дар онҳо музофоти мухталифи Ҳинд ва урфу одати мардуми он тасвир ёфтаанд. Носиралии Сирҳиндӣ дар сабки ҳиндӣ устод буд ва эҷодиёти ӯ ба Бедилу Сархуш барин суханварон таъсир расондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1697
Солими Кашмирӣ

**Асламхон Солими Кашмирӣ** (; ? — 1707, Кашмир) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз аҳли Кашмир. Муддате дар хидмати Муҳаммад Аъзамшоҳи писари Аврангзеби Оламгир буд. Зиндагиаш фақирона мегузашт. Солим соҳиби табъи латифу истеъдоди баланди шоирӣ буда, бо шуарои намоёни Ҳиндустон — Носиралии Сарҳиндӣ; Бедил, Моҳир, Неъматхони Олӣ дар масъалаҳои шеъру адаб мусоҳибаҳо кардааст. Қуллиёти ашъори Солим боқист. Мавзӯи асосии ғазалиёташ тараннуми ишқи поку тавсифи эҳсосоти инсонӣ, тасвири манзараҳои зебои табиат, масоили иҷтимоию ахлоқӣ, фалсафӣ ва ҳасби ҳоли шоиранд. Асарҳои насрӣ низ доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Убайдуллоҳ Убайдии Суҳравардӣ

**Мавлоно Убайдуллоҳ Убайдии Суҳравардӣ** (; ) — ,  ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш маълумоти ибтидоӣ гирифта, сипас мадрасаи олии Калкаттаро хатм кардааст. Муддате садри мадрасаи Дакка буд. Бештар ба забони форсӣ шеър мегуфт. Дар ашъораш ақидаҳои ҳаётдӯстӣ, зиддидинӣ, фалсафию ирфонӣ ва панду насиҳат мавқеи калон дорад. Девони Убайдӣ ғазалиёт, рубоиёт, муқаттаот, маснавиҳои хурд ва ашъори гуногуни ӯро дар бар мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мазҳари Ҷони Ҷонон

**Мирзо Мазҳари Ҷони Ҷонон** (; ) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз Мазҳар девони форсӣ-тоҷикӣ, девоне ба забони урду ва тазкираи «Харитаи ҷавоҳир» мерос мондааст. Hazrat Mirza Mir Mazhar e Jaane Jaana.

Мазҳар ҳамчун шоири ғазалсаро маълум аст. Дар девони ӯ инчунин, як марсия, ду мухаммас (яктоаш бар ғазали Соиб), ду маснавӣ ва як қитъа низ мавҷуданд. Ашъори Мазҳар дорои мазмунҳои баланди иҷтимоию сиёсӣ, ватандӯстӣ, инсонпарварӣ ва тарбиявию ахлоқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қабули Кашмирӣ

**Мирзо Абдулғанӣ Қабули Кашмирӣ** (?, Кашмир — 1725/26, Деҳлӣ) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз надимони дарбор ва яке аз дустони наздики шоир Муллошоҳи Бадахшӣ будааст. Баъдҳо аз дарбор дурӣ ҷуста, дар қалъаи куҳнаи Деҳлӣ умр ба cap бурдааст. Қабули Кашмирӣ дар шеъру шоирӣ аз шогирдони Мухлиси Кашмирӣ (ваф. байни солҳои 1713—19) ва Ҷӯёи Кашмирӣ буд. Камоли Хуҷандиро пайравӣ мекард. Дар ашъораш ба мавзуъҳои фалсафӣ, ишқӣ ва тарбиявию ахлоқӣ дахл кардааст. Муқобили таассуб, тарафдори дустона зиндагӣ кардани мардуми гуногунмазҳаб буд:

Аз Қабули Кашмирӣ девоне боқӣ мондааст, ки ғазал, рубоӣ, мухаммас, маснавӣ ва қитъаҳои уро дар бар мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулфатҳи Систонӣ

**Абулфатҳи Систонӣ** (; қарни XVII) —  ва давлатмарди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Илова бар ҳукуматдорӣ, дар сурудани шеър маҳорати хос дошт. Гарчанде дар сиёсат бо бародараш Малик Ҳамза ихтилофе надошт, аммо дар заминаи шеъру шоирӣ бо ӯ ихтилоф дошт. Ҳамза Ғофили Систонӣ ин рубоиро хитоб ба бародараш Абулфатҳи Систонӣ сурудааст:

Абулфатҳ низ пас аз дидани рубоии бародараш, дар ҷавоб чунин месарояд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حیدرعلی دهمرده — وحید کیخا مقدم — عبدل علی اویسی (۱۳۸۰)، کتاب شاعران سیستان، ناشر روابط عمومی دانشگاه زابل

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Саҳобии Астарободӣ

**Саҳобии Астарободӣ** (; ?, Шуштар — 1601, Наҷаф) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ аз Шуштар ба Наҷаф рафта чил сол дар он ҷо иқомат ва касби камол кардааст. Ба ҳамин ҷиҳат ба Астарободӣ ва Наҷафӣ маъруф аст. Гоҳе номашро Шайх Саҳобӣ ҳам сабт кардаанд. Аз ашъораш бармеояд, ки марди суфимашраб буда, Қуръонро хуб медонистааст. Саҳобии Астарободӣ дар ғазал ва рубоӣ маҳорати тамом доштааст. Баъзе рубоиёти ӯро ба Хайём нисбат додаанд. Мавзӯи асосии ашъори шоир тараннуми ишқи пок, зебоии зисту зиндагонии беолоиш буда, инсонро ба покӣ даъват менамояд.

## Адабиёт
*
Шонии Такаллу

**Шонии Такаллу** (; ) — и форсигӯ ва ҳамзамон бо Шоҳ Аббоси I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شانی تلکو، وجیه‌الدین نسف (۱۳۸۹). کریمی، امیربانو، ویراستار. دیوان شانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۵۲۸-۱۹۳-۷.