open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Всеволод Веселовский

**Веселовский Всеволод Глебович** (1914—2001) — меъмор, Меъмори хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1977), дорандаи Ҷоизаи давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ дар соҳаи адабиёт, санъат ва меъморӣ (ба хотири ҳайкали В. И. Ленин дар собиқ ш. Ленинобод, 1974).

## Зиндагинома
Пас аз хатми Институти муҳандисии сохтмони маишии ш. Ленинград (1937) барои кор ба Тоҷикистон фиристода мешавад. Тарҳи куллии шаҳракҳо, совхозҳо, МТС-ҳо ва нахустин колхозҳо дар ҷумҳурӣ, лоиҳаҳои мукаммали ш-ҳои Ленинобод (ҳоло Хуҷанд) ва Қӯрғонтеппа аз ҷумлаи корҳои ӯянд. Дар солҳои 1937-39 ӯ нахустин лоиҳаи генералии Хуҷанд — Ленинобод — Хуҷандро тарҳрезӣ кард, ки дурнамои рушди шаҳрро дар соҳили рости д. Сир муайян месохт. Солҳои 1941-45 дар ҶБВ иштирок намуд. Баъди ҷанг то соли 1957 дар ш-ҳои Ленинград, Вилнюс ва Омск кор кард. Соли 1960 бо дархости Ҳукумати Тоҷикистон ба Душанбе баргашт. Соли 1963 кор бар лоиҳаи генералии Ленинободро идома дод. Дар солҳои 1979-80 аз ҷониби Всеволод Веселовский тарҳи рушди ояндаи ин шаҳр то соли 2005 пешниҳод гардид. Солҳои 1961-80 муовини Раиси Госстройи ҶШС Тоҷикистон, 1962-79 дар чаҳор давра раиси ИМ Тоҷикистон, солҳои 1965, 1970 ва 1975 узви раёсат ва узви садорати ИМ СССР интихоб мешавад. Соли 1962 бо ибтикори Всеволод Веселовский, дастгирии ИМ Тоҷикистон ва Ҳукумати ҷумҳурӣ дар Институти политехникӣ (ҳозира Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ) шуъбаи меъморӣ кушода шуд.

Всеволод Веселовский муаллифи чандин лоиҳа, аз ҷумла муҷтамаи ДМТ дар ш. Душанбе аст. Солҳои 1946-57 раиси ИМ Литва, 1958-60 сарвари шуъбаи ИМ ИҶШС дар ш. Омск, 1961-76 раиси ИМ Тоҷикистон буд. Дар ш. Вилнюс (1955) ва Душанбе (1965) Хонаи меъморонро таъсис дод. Муаллиф ва шарикмуаллифи чандин китобу мақолаву очерк, аз ҷумла китоби «Архитектура Советского Таджикистана» (ду бор нашр шудааст).

## Ыоизащо
Бо орденҳои Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 1), Ситораи Сурх, «Нишони Фахрӣ», грамотаҳои фахрии Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва РСС Литва сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Николай Веселовский

**Никола́й Ива́нович Весело́вский** () — бостоншинос, муваррих ва и рус. Яке аз муҳаққиқи таърих ва бостоншиносии Осиёи Марказӣ. Профессори Донишгоҳи Петербург (1890). Узви вобастаи АИ императории Санкт-Петербург (1914).

## Зиндагинома
Соли 1869 ба факултаи забонҳои шарқи Донишгоҳи Петербург дохил шуда, бахши арабӣ ва туркии онро соли 1873 хатм намуд. Аз авони донишҷӯӣ таърихи Осиёи Марказиро омӯхта, барои рисолаҳои нахустинаш (соли 1870) соҳиби медали тилои Донишгоҳи Санкт-Петербург гардид. Николай Веселовский дар мавзӯи «Очерки таърихию ҷуғрофии хонии Хева аз давраҳои қадим то замони мо» (1877) рисолаи илмӣ ҳимоя намуда, соҳиби унвони магистр гардид. Баъдан силсилаи мақолаҳои «Сулолаи Манғитиён дар Бухоро» (1878), «Асирони рус дар хониҳои Осиёи Миёна» (1879), «Қабул ва гусели сафирони Осиёи Миёнаи асрҳои 17 ва 18 дар Русия» (1884), «Рамазон дар Самарқанд ва иди Қурбон дар Бухоро» (1888), «Осори робитаҳои дипломатии Руси Маскав бо кишвари Порс» (1890), «Иван Данилович Хохлов — сафири рус дар Порс ва Бухорои асри 17» (1891) ва ғ.-ро навиштааст. Николай Веселовский аз соли 1881 ба ҳайати бостоншиносии императорӣ дохил гардида, соли 1884 барои омӯхтани таъриху маданияти халқҳои Осиёи Марказӣ ба Туркистон омад. Ӯ бо супориши махсуси ҳайати бостоншиносӣ (соли 1885) роҳбари ҳафриёти харобаҳои шаҳристони Афросиёб (дар наздикии Самарқанд) таъйин шуда, осори гуногуни аҳди қадим, аз ҷумла боқимондаи деворҳои хиштиву гилии хонаҳо, чоҳу ҳавзҳои обёрӣ ва ашёи ороиширо пайдо намуд. Николай Веселовский баробари ҳафриёти бостоншиносӣ омӯзиши ёдгориҳои меъмории Самарқандро идома дода, бо гурӯҳи меъморону рассомон тарҳи рангаи масҷиди Бибихонум ва мақбараи Гӯри Мирро ба чоп омода кард. Бо кӯшиши ӯ соли 1905 маҷмӯи маъхазҳо ва расмҳои ёдгориҳои меъмории Самарқанд дар шакли албоми ҷудогона нашр гардид. Ӯ ҳамчунин навиштаҷот ва катибаҳои мунаққаши мақбараи Амир Темурро тафсир кардааст. Николай Веселовский баъдан дар қӯрғонҳои Майкоп ва Солоха ҳафриёт карда, бо боз ёфти мадфани пешвои скифҳо ба тамаддуни Майкоп саҳифаҳои тозаеро афзуд. Николай Веселовский дар поёни умраш қӯрғонҳои Адигейро ҳафр намуда, дафинаеро пайдо намуд, ки таърихи 5-ҳазорсола дорад.

## Осор
* Мечети Самарканда. СПб., 1905.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ховаршиносӣ

**Ховаршиносӣ** ё **шарқшиносӣ**, **ориенталистика** — риштае аз илм, ки дар бораи кишварҳои шарқӣ гуфтугӯ мекунад ва дар бораи шарқ қазоват карда ва воқеъиятҳои онро баррасию тафсир мекунад.

Дар дохили шарқшиносӣ бахшҳои минтақавӣ: мисршиносӣ, ошӯршиносӣ, сомишиносӣ, арабшиносӣ, эроншиносӣ, туркшиносӣ, хитойшиносӣ, муғулшиносӣ, ҳиндшиносӣ, ҷопоншиносӣ ва ғайра ба вуҷуд омадаанд. Қадимтарии бахши шарқшиносӣ эроншиносист, зеро юнониёни бостон нахустин бор давлати Эрони қадим ва баъдтар тамоми кишварҳои дар шарқи Юнон ҷой гирифтаро Шарқ ном додаанд. Аз ҳамин ҷо мафҳуми шарқшиносӣ пайдо шуда аст ва ҳудуди ҷуғрофии ин мафҳум таъйин гардидааст.

## Эзоҳ
Муҳаммад (Ҳамном)

* Муҳаммад
* Муҳаммад Закариёи Розӣ
* Муҳаммад ибни Мӯсои Хоразмӣ
* Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ
* Муҳаммад Авфӣ
* Муҳаммад Юнус
* Муҳаммад Фатҳуллоҳ Гюлен
* Муҳаммад Мурсӣ
* Муҳаммад бин Танӣ
* Муҳаммад Абдуллоҳӣ Муҳаммад
* Муҳаммад Хотамӣ
* Муҳаммад Осимӣ
* Муҳаммад Ғоиб
* Муҳаммад Бобохоҷаев
* Муҳаммад Салоҳ
Комил Боймуродов

**Комил Боймуродов** (*Боймуродов Комил Миралиевич*; ) — варзишкори тоҷик дар риштаи ҷиу-ҷитсу ва грэпплинг, қаҳрамони дукаратаи ҷаҳон байни камарбанддорони сиёҳи Jiu Jitsu Gi ва No-Gi World Champion-2022, қаҳрамони грэпплинги NAGA ва ADCC, ғолиби чандинкаратаи Қаҳрамонии ҷаҳон, Осиё ва Бозиҳои осиёӣ. Устоди варзиши дараҷаи байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар грэпплинг. Дорандаи камарбанди сиёҳ дар ҷиу-ҷитсуи бразилӣ.

## Зиндагинома
7 сентябри соли 1991 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Соли 2009 гимназияи иқтисодии шаҳри Душанбе, соли 2014 Донишгоҳи давлатии муҳандисӣ-иқтисодии Санкт-Петербург (филиал дар Дубай)-ро хатм кардааст.

## Корномаи варзишӣ
Комил Боймуродов дар синни 14-солагӣ ба куштӣ шурӯъ кардааст. Аввал муштзанӣ ва кикбоксинг, баъд ба куштии озод гузашт, ҷуду ва самбои ҷангиро низ озмуд. Соли 2009, барои таҳсил рафта ба Дубай, ӯ барои худ ҷиу-ҷитсуро интихоб кард. Аз соли 2012 бо роҳбарии устодони бразилӣ Рафаэл Хаубер ва Марсело Гарсиа бо Ҷиу-Ҷитсуи бразилӣ ва Грепплинг тамрин кард.

Соли 2017 ӯ Федератсияи греплинги муосири Ҷумҳурии Тоҷикистонро таъсис дода, президенти он гардид .

## Дастовардҳо

### Медалҳо

#### Грэпплинг
* Барандаи медали нуқраи Осиё 2012 (Абузабӣ)
* Қаҳрамони Абузабӣ 2015 (Абузабӣ)
* Қаҳрамони мутлақ Абузабӣ 2015 (Абузабӣ, Иморот)
* Қаҳрамони Суперҷоми Абузабӣ (Абузабӣ, Иморот)
* Қаҳрамони Амрико 2016 (NAGA)
* Барандаи медали нуқраи чемпионати ҷаҳонии ACBJJ 2021 (Маскав, Русия)
* Қаҳрамони Амрико 2021 (NAGA)
* Қаҳрамони сафари AJP Туркия 2022
* 5 карат Қаҳрамони Тоҷикистон

#### Ҷиу-ҷитсу
* Барандаи медали нуқраи Чемпионати ҷаҳон 2013 (Абузабӣ, Иморот)
* Барандаи медали нуқраи Суперҷоми Аморот 2013 (Абузабӣ, Иморот)
* Қаҳрамони RAK international pro Jiu Jitsu Championship 2017 (Раъсу-л-хайма, Иморот)
* Қаҳрамони Fujairah International Pro Jiu Jitsu Championship 2018 (Фуҷайра, Иморот)
* Қаҳрамони коршиносони зоти нав 2021 (Майами, ИМА)
* Қаҳрамони AJP Tour Turkey 2022
* 6 карат Қаҳрамони Точикистон

### Унвонҳо
* Устоди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷиу-ҷитсу ва грэпплинг
* Устоди варзиши дараҷаи байналхалқии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ба ҷиу-ҷитсу ва грэпплинг
* Мураббии шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷиу-ҷитсу ва грэпплинг

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Варзишгарони тоҷик
Веспасиан

**Тит Фла́вий Веспасиа́н** (; ) — имперотури Рум (солҳои 69-79). Саромади сулолаи Флавийҳо (69-96).

## Зиндагинома
Дар аҳди императории Тиберий ба ҳайати сенат ворид шуда, яке аз легионҳои Румро дар фатҳи ҷануби Британия фармондеҳӣ кард. Соли 51 консул интихоб шуда, бо амри император Нерон ошӯби яҳудиҳоро саркӯб намуд (соли 67). Баъди марги Нерон (68) бо пуштибонии музофоти шарқии Рум император эълон шуд (соли 69). Легионҳои Дунай ва шоҳи Порт — Балоши I (51-78) Веспасианро дар муборизаи зидди рақибаш Вителий дастгирӣ карда, бо ин мақсад 40 ҳазор савори портӣ фиристода шуданд. Веспасиан дар мамлакат низоми ҳарбӣ, додгустарӣ ва андозсупориро қавитар намуда, ба хотири оромиву осудаҳолии мамлакат ба лотинитаборон ҳуқуқи шаҳрванди Румро дод. Веспасиан робитаҳои иқтисодиву тиҷоратии Румро бо давлати Порт вусъат бахшида, дар аҳди Балоши I робитаҳои мусолиҳатомез ва хариду фурӯши абрешимро дар шаҳрҳои Сурия ва Антиохия ташкил кард. Ӯ ҳангоми сар задани ошӯбҳо дар Арманистон ва Атропатена (Озарбойҷон)-и Порт ба таври махфӣ аланҳоро дастгирӣ кард. Ҳамчунин Веспасиан дархости Балоши II-ро ҷиҳати ёрӣ дар муборизаи зидди аланҳо рад кард, ки ин боиси афзудани хусумати ҷонибҳо гардид. Дар давраи ҳукмронии Веспасиан ҳуҷуми Балоши II ба Сурия (соли 80) бенатиҷа анҷом ёфта, аз ҷониби сарлашкари румӣ Траян шикаст хӯрд. Баъдан Веспасиан аз муборизаҳои дохилии бародарон Балоши II, Покор ва Ороз дар Порт истифода бурда, нуфузи Румро дар Сурия, Антиохия ва Арманистон устувор кард. Дар аҳди Веспасиан Коллизей таҷдиду бозсозӣ ва чандин иморати дигар бунёд шуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Америго Веспуччи

**Амери́го Веспу́ччи** (, ; ) — гардишгар, баҳрнавард, кошиф ва нақшанигори италиёӣ, ки қорраи ғарбӣ ба номи ӯ Америка номида мешавад.

## Зиндагинома
Дар оилаи нотариуси сарватманд ба дунё омадааст. Дар флотҳои баҳрии Испания ва Португалия хидмат кардааст. Солҳои 1499—1504 дар якчанд экспедитсия ба соҳилҳои Амрикои Ҷанубӣ ширкат варзида, онро тасвир кард ва Олами Нав номид. Харитакаши лотарингӣ М. Валдземюллер соли 1507, ба гумони ин ки Олами Куҳан (Осиё)-ро Колумб таҳқиқ карда, Олами Навро Америго Веспуччи кашф намудааст, материки ҷанубиро «Америка» номид. Соли 1538 дар харитаи Меркатор қисми шимолии қитъа низ «Америка» ном гирифт. Соли 1508 Америго Веспуччи ба вазифаи сарроҳбалад (сарштурман)-и Испания таъйин гардид (аз лотсманҳо имтиҳон мегирифт, харитаи заминҳои кашфшуда ва роҳҳои онҳоро тасвир мекард).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Феҳристи президентҳои Сумалиланд

Дар зер **феҳристи президентҳои Сумалиланд** аз таъсиси дафтар дар соли 1991 то имрӯз оварда шудааст. Президент дар Сумалиланд сардори давлат ва сардори ҳукумат мебошад; Дар Сумалиланд сарвазир нест.

Интихоботи президентӣ дар Сумалиланд се маротиба - дар соли 2003, 2010 ва соли 2017 баргузор шуд (парлумон  низ дар охир интихоб шуд).

## Феҳрист

## Пайвандҳо

* Рӯйхати президентҳо дар ''rulers.org'' )
* Рӯйхати президентҳо дар ''worldstatesmen.org'' )
Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Сумалиланд
Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо
Ибни Руста

**Абуалӣ Аҳмад ибни Умари Руста** (; ) — ҷуғрофиёдон, муаррих ва сайёҳи эронитабори арабинавис, муаллифи «Китобу-л-аълоқ ан-нафиса».

## Зиндагинома
Дар баъзе маъхазҳо номи ӯ Муҳаммад ва номи падарашро Муҳаммад ибни Исҳоқ зикр шудааст. Таҳсили ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифтааст. Соли 903 ба Ҳиҷоз (Арабистон) сафар карда, роҷеъ ба катибаҳои Масҷидуннабӣ ва дарҳои он дар китоби худ маълумот додааст.

## Осор
Оиди кайҳоннигорӣ асари бисёрҷилда таълиф карда, танҳо ҷилди ҳафтуми он — «Китобу-л-аълоқи-н-нафиса» («Ороишоти нафиса», таълифаш 943) боқӣ мондааст, ки доир ба илмҳои ситорашиносӣ ва ҷуғрофия баҳс мекунад. Шарқшиносон ва муҳаққиқон то нимаи аввали асри 19 бо осори Ибни Руста ошноӣ надоштанд (Осори ӯ то ин вақт таҳқиқ нашуда буд). Ибни Надим низ дар «ал-Феҳрист» аз ӯ ва осораш ёд накардааст. Бахше аз «Китобу-л-аълоқу-н-нафиса», ки марбут ба славянҳо ва мардуми нимҷазираи Балкан аст, соли 1869 (аз ҷониби шарқшинос Д. А. Хволсон) нашр шудааст. Аз «Китобу-л-аълоқи-н-нафиса» ду нухсаи хаттӣ боқӣ мондааст, ки як нусхаи он дар Осорхонаи Британияи Кабир маҳфуз аст. Баъзе муҳаққиқон китоби Ибни Рустаро мутаассир аз китоби ҷуғрофиёдони тоҷик (асри 10) Ҷайҳонӣ (вазири давлати Сомониён) медонанд. Ибни Руста дар ин асар анъанаҳои ситорашиносиву риёзидонии ҷуғрофиёдонҳои асрҳои 9-10 Ибни Хурдодбеҳ, ал-Фарғонӣ ва Абумаъшари Балхиро идома додааст. Ибни Руста зимни овардани матолиби ситорашиносӣ ва ҷуғрофиёӣ аз оятҳои қуръонӣ истинод кардааст. Муаллиф ба шарҳи масъалаҳои таърихиву ҷуғрофиёӣ, мардумшиносӣ, тиҷорату иқтисодиёти шаҳрҳо ва мардуми Эрон, Осиёи Миёна, Миср, Арабистони Ҷанубӣ, Байнаннаҳрайн, Ҳиндустони Шарқӣ, Бизонис, инчунин атрофи Волга, Олтой, Урал диққати махсус додааст. Ибин Руста доир ба шаҳрҳо, шигифтиҳои Замин, вижагиҳои аҷиби сарзаминҳои гуногун ва биноҳои бузург, аз ҷумла манораи Искандария, аҳроми Миср маълумот дода, ҳамчунин рӯдҳои Ганг, Синд, Сафедрӯд, Нил, Зиндарӯд, Ҷайҳун, Вахшоб (Вахш), Даҷла ва ғ.-ро васф кардааст. Ибни Руста аввалин ҷуғрофиёдони мусулмон буд, ки дар бораи хазарҳо, бурдосҳо, булғорҳо, маҷориҳо, славянҳо, русҳо, сарзамини Сарир (ҳудуди ҳозираи Арманистон ва қисме аз Туркия) ва Олон маълумот додааст. Асари Ибни Руста бо сабки сода ва оммафаҳм таълиф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Из «Книги драгоценных сокровищ» Абу-Али Ахмеда Ибн-Омар Ибн-Даста
Мусобиҳи Абдӣ

**Мусобиҳи Абдӣ** ё **Мусо Биҳи Абдӣ** (  ;  1948 ) — сиёсатмадори сумалӣ, афсари собиқи низомӣ, панҷумин президенти давлати эътирофнашудаи Сумалиланд аст, ки дар интихоботи 13 ноябри соли 2017 интихоб шудааст.

## Зиндагинома
Мусо Биҳи соли 1948 дар як деҳаи хурди ғарби Ҳаргейса таваллуд шудааст. Дар кӯдакӣ ба ин шаҳр кӯчид ва дар он ҷо таҳсилро дар мактаби Шайх Баравӣ оғоз кард. Маълумоти ибтидоиро дар мактаби Биё-Дхакай соли 1959 гирифта, таҳсилро дар Амуде  тамом кардааст.

### Фаъолияти ҳарбӣ
Дар солҳои 1970-ум ӯ яке аз донишҷӯёне буд, ки барои омодагии ҳарбӣ дар Академияи Нерӯҳои Ҳавоии Шӯравӣ ба номи Ю.А.Гагарин   даъват шуда буд. Пас аз бозгашт, ӯ яке аз маъруфтарин аъзои нерӯҳои ҳавоии Сомалӣ дар ҷанги соли 1977 байни Сумалӣ ва Эфиопия шуд.

Полковник Мусо Биҳи Абдӣ аз соли 1983 то 1985 дар Форт Ли, Вирҷиния низ таълим гирифтааст . Дар соли 1985, ӯ ба  як гурӯҳи шӯришиён, Ҷунбиши миллии Сумалӣ, ки барои ҷудо шудан аз Сумалӣ мубориза мебурд, ҳамроҳ шуд .

Аз соли 1985 то соли 1988 Биҳи дар амалиёти пуршиддати ҷанги  партизанӣ, ки ҳаракати Сумалӣ ба муқобили режими Сиад Барре мебурд, иштирок дошт. То соли 1990, Биҳи ба ҳайси фармондеҳи шӯришиён хидмат мекард .

### Фаъолияти сиёсӣ
Пас аз истиқлоли Сумалиланд дар соли 1991, Мусо Биҳи дар раванди оштӣ кардани қабилаҳои Сумалӣ дар Бурао, Бербера, ва Борама нақши муҳим бозид.

Дар соли 1993, пас аз суқути ҳукумати собиқи низомии Сумалӣ, Мусо Биҳи дар ҳукумати президент Муҳаммад Ҳоҷӣ Иброҳим Эгал вазири корҳои дохилӣ ва амнияти миллиро бар ӯҳда гирифт.

Соли 2002 узви Кумитаи иҷроияи ҳизби сиёсии «Кулмия» шуд. Дар соли 2015, Биҳи аз ҷониби анҷумани ҳизб ҳамчун номзади «Кулмия» дар интихоботи ояндаи президентии соли 2017 интихоб шуд, ки дар он бо 55,1% овозҳои мардум ғолиб омад .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Зодагони соли 1948
Гурӯҳ:Зодагони 2 январ
Гурӯҳ:Президентҳои Сумалиланд
Зенко Сузуки

— арбоби давлатӣ ва сиёсии Ҷопон, Сарвазири  Ҷопон (1980-1982).

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Сарвазирони Ҷопон
Гурӯҳ:Сарварони асри XX 
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2004
Гурӯҳ:Зодагони соли 1911
Гурӯҳ:Зодагони 11 январ
Ито Масаёси

— арбоби давлатӣ ва сиёсии Ҷопон , Сарвазири  Ҷопон (1980-1981)
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарвазирони Ҷопон
Гурӯҳ:Сарварони асри XX
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1994
Гурӯҳ:Даргузаштагони 20 май
Гурӯҳ:Зодагони соли 1913
Гурӯҳ:Зодагони 15 декабр
Колтсо

**Колтсо** () — деҳа дар ноҳияи Лайлаки вилояти Бодканд, Қирғизистон, тобеи шаҳри Сулукта.

Аҳолӣ — 687 нафар дар соли 2020.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Лайлак
Вест-Индия

**Вест-И́ндия** (,  — «Ҳиндустони Ғарбӣ») — номи умумии ҷазираҳои баҳри Кариб ва уқёнуси Атлас.

Дар байни қитъаҳои Амрикои Шимолӣ ва Амрикои Ҷанубӣ ҷойгиранд. Ҷазираҳои Антили Калону Хурд ва Багамро дар бар гирифта, 3,5 км тӯл кашидааст. Мансуби Амрикои Шимолӣ аст. Ҷазираи бузургтаринаш — Куба. Масоҳати умумиаш 244,8 ҳазор км². Аҳолиаш 42,2 млн нафар (2012), асосан зангиҳо (африкоиҳо), дурагаҳо ва креолҳо. Релйефаш кӯҳистонии ноҳамвор. Кӯҳи баландтаринаш Дуарте дар ҷазираи Ҳаити (3175 м). Вулканҳои амалкунанда ва хомӯшшуда зиёданд (Суфриер, Монтан-Пеле); зуд-зуд заминларза ба амал меояд Аз ҷинсҳои вулкании фурӯравандаи давраи мезокайнозой таркиб ёфтааст. Сарватҳои зеризаминии В. И. фаровон буда, маъданҳои манган, хромит ва оҳан (Куба), асфалти табиӣ, нафт (ҷазираи Тринидад), кони боксит (Ямайка), фосфорит (ҷазираҳои Аруба ва Кюрасао) мавҷуд аст. Иқлимаш тропикии пассатӣ ва муссонии истивоӣ (экваториалӣ). Бӯронҳои шадид мевазанд (август-октябр). Ҳоло дар ҷойи ҷангалҳои тропикӣ заминҳои кишоварзӣ, шаҳракҳо ва маҷмааҳои сайёҳӣ бунёд шудаанд. Ҳарорати миёнаи моҳи январ дар шимол 210С, дар ҷануб 260С Боришоти миёнаи солона 1000—1500 мм. Дар ҳамвориҳо найшакар, қаҳва, тамоку ва пахта парвариш мекунанд. Дар В. И. ҷазираҳои Багам, Барбадос, Ҳаити, Гренада, Доминика, Ҷумҳурии Доминикан, давлатҳои Куба, Сент-Винсент ва Гренада, Антигуа ва Барбуда Сент-Китс ва Невис, Сент-Люсия, Тринидад ва Тобаго, Ямайка, як қатор мулкҳои Британияи Кабир, ИМА, Нидерландия ва Фаронса ҷойгиранд. Х. Колумб зимни кишваркушоиҳояш (1492—1502) ҷазираҳоеро, ки дар онҳо қабилаҳои ҳиндӣ — аравак ва карибҳо зиндагӣ мекарданд, кашф намуда, онҳоро Ҳиндустон шумурд. То ин замон В. И.-ро як гӯшаи Осиё мешумурданд. Баъди он ки аврупоиён Ҳиндустони ҳақиқиро кашф намуданд, барои ҷазираҳоро аз Ҳиндустони Осиё (Ост-Индия) фарқ кардан Ҳиндустони Ғарбӣ (Вест-Индия) номиданд. Аҳолии В. И. намояндагони ҳар се нажоди асосии башар: аврупоӣ, муғул ва истивоӣ (экваторӣ, зангии австралиягӣ)-и бо ҳам даромехта буда, ба забонҳои испанӣ, фаронсавӣ, ҳолландӣ, англисӣ ва шеваҳои маҳаллӣ ҳарф мезананд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қизил-Йӯл

**Қизил-Йӯл** (Қизил-Ҷол; ) — деҳа дар ноҳияи Бодканди вилояти Бодканд, Қирғизистон, тобеи шаҳри Бодканд.

Аҳолӣ — 3843 нафар дар соли 2009.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Бодканд
Физер

**Fizzer** — як кирми бисёрвектории компютер аст, ки барои дуздидани маълумот ва пайваст кардани дастрасии дурдаст ба компютери ҷабрдида пешбинӣ шудааст. Он 8 майи соли 2003 кашф шуда, 7 августи ҳамон сол навсозӣ шудааст. Ин аввалин кирми ҷаҳон аст, ки барои фоида офарида шудааст.

## Паҳншавии кирм
Кирм метавонад тавассути почтаи электронӣ паҳн шавад ва паёмҳои электрониро бо замимаҳои дорои вирус фиристад. Ҳарфҳо метавонанд сатрҳои мавзӯъ ва номҳои замимаҳои гуногун дошта бошанд. Гирандагони почтаи электронӣ ба таври тасодуфӣ тавассути Outlook ва Windows Address Books тавлид мешаванд. Вирус инчунин метавонад тавассути хидмати мубодилаи файлҳои KaZaA паҳн шуда, дар феҳристи файлҳои зеркашида нусхаҳои худро эҷод кунад .

## Схемаи кор
Кирм рӯйхати каналҳои IRC -ро барои пайваст шудан ба дастгоҳи дурдаст истифода мебарад. Он инчунин HTTP, Telnet ва серверҳои шабеҳро бо ҳамон мақсадҳо иҷро мекунад. Илова бар ин, он ҳама равандҳоеро, ки маҷмӯи муайяни аломатҳои ном доранд, мепӯшонад ва ба ин васила мудири вазифаҳо, антивирусҳо ва баъзе равандҳои дигарро қатъ мекунад. Вирус ҳамаи зарбаҳои клавиатураро ба файли iservc.klg сабт мекунад, ки ҳамчун клавиатура амал мекунад. Якчанд файлҳои дигар сохта мешаванд ва якчанд скриптҳо иҷро мешаванд, ки дорои танзимоти кирм мебошанд.

## Нигаред низ
* SpyEye
* Калъа

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вирусҳои роёнаӣ
Сарзамини Перм

**Кишвари Перм** () – воҳиди федералии Федератсияи Русия аст, ки 1 декабри соли 2005 дар натиҷаи раъйпурсии соли 2004 таъсис ёфта, ҳамроҳшавии вилояти Пермро бо округи мухтори Коми-Перм тасдиқ кард.

## <big>Таърих</big>
Соли 1918, дар давраи ҷанги шаҳрвандии Русия, дар арафаи иди Мавлуди Исо, қушунҳои Александр Колчак (Армияи Сафед бо дастгирии давлатҳои Ғарб ва Ҷопон) шаҳри Пермро ишғол карданд; дар роҳ Артиши сеюми Сурхро торумор карданд. Ин муваффақият имкони пеш рафтан ба сӯи Архангелскро кушод, ки дар он ҷо иттифоқчиён ҳукумати сафед бо сарварии генерали рус Евгений Миллер таъсис дода буданд. "Фалокати Пермь" бешубха, натичаи проблемахои музмини акибгохи большевикон буд.

## <big>Иқтибосҳо</big>
Hello, world!

**«Hello, world!»** — барномаест, ки ибораи «Hello, world!»-ро ба экран ё дастгоҳи дигар мебарорад. (айнан аз забони англисӣ тарҷума шудааст — «Салом, ҷаҳон!»; Ин як саломи маъмули ғайрирасмӣ буда, ба тоҷикӣ «салом ба ҳама!» наздик аст).

[thumb|Намунаи «Hello world» бо интерфейси графикӣ дар [GTK+. Дар пасманзари gedit бо коди махраҷӣ дар Perl]]

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Dena, Christy, Jeremy Douglass, and Mark Marino. Benchmark fiction: A framework for comparative new media studies. // Digital Arts and Culture Conference, Bergen, Norway. Proceedings. 2005.

## Пайвандҳо
* Коллекция «The Hello World» — более 400 программ, включая «Hello World» на 60+ реальных языках
* Hello world на многих языках (проект заморожен)
* GNU Humor Collection — юмор
* Визуальный код для Google Earth — художественные работы
* http://programm.ws/ Программирование для начинающих

Гурӯҳ:Мақолаҳо бо намунаҳои рамзи Python
SpyEye

**SpyEye** — як барномаи зараровар аст, ки ба корбароне, ки дар системаҳои оператсионии Microsoft Windows кор мекунанд, Google Chrome, Opera, Firefox ва Internet Explorer ҳамла мекунанд. Ин нармафзори зараровар сабти пахши клавиатура ва забти формаро барои дуздидани маълумоти корбар барои истифодаи бад истифода мебарад. SpyEye ба ҳакерҳо имкон медиҳад, ки пулро аз суратҳисобҳои бонкии онлайн дузданд ва муомилотро оғоз кунанд, ҳатто дар ҳоле ки корбарони дуруст ба суратҳисоби бонкии худ ворид мешаванд.

SpyEye қобилияти ворид кардани майдонҳои нав ва тағир додани майдонҳои мавҷударо дорад, вақте ки браузери корбари осебдида саҳифаи интернетиро намоиш медиҳад ва ба он имкон медиҳад, ки номи корбарон, паролҳо ё рақамҳои кортро дархост кунад ва ба ин васила ба хакерҳо маълумот диҳад, ки ба онҳо имкон медиҳад, ки бидуни дорандагони суратҳисоб пул бидузданд. пай бурдан. Он метавонад тавозуни бардурӯғи корбарро (бо пинҳон кардани транзаксияҳои қаллобӣ) ҳифз кунад, то дафъаи оянда корбар ворид шавад, амалиёти қаллобӣ ва тавозуни воқеӣ дар браузери корбар намоиш дода нашавад (гарчанде ки бонк то ҳол амалиёти қаллобиро мебинад.)

SpyEye дар соли 2009 аз Русия ба вуҷуд омадааст ва дар форумҳои зеризаминӣ ба маблағи 500 доллари амрикоӣ фурӯхта шуд, ки дар он SpyEye хусусиятҳои ба монанди клавиатураҳо, модулҳои корти кредитии худкор, нусхабардории почтаи электронӣ, файлҳои конфигуратсия (шифршуда), қотил Зевс, дастрасии HTTP, грабберҳои POP3 ва FTP таблиғ мекард. горатгарон.

Истифодабарандагони мақсаднок ва муассисаҳо дар Иёлоти Муттаҳида, Британияи Кабир, Мексика, Канада ва Ҳиндустон бузургтарин қурбониёни SpyEye буданд; Иёлоти Муттаҳида 97 % муассисаҳои қурбонии ин нармафзори зарароварро ташкил медиҳад.

## Муаллифони SpyEye
Гумон меравад, ки созандаи Зевс гуфтааст, ки ӯ ба нафақа мебарояд ва рамзи сарчашма ва ҳуқуқи фурӯши Зевсро ба бузургтарин рақиби худ, созандаи трояни SpyEye додааст; ҳамон коршиносон ҳушдор доданд, ки нафақа як ҳиллаест ва интизоранд, ки таҳиякунанда бо ҳилаҳои нав бармегардад.

Соли 2016 Александр Андреевич Панин, муаллифи китоби SpyEye, боздошт ва ба нӯҳ солу шаш моҳ зиндон маҳкум шуд.

Ҳамза Бенделлаҷ, ҳаммуаллифи SpyEye, боздошт ва ҳамчунин ба 15 соли зиндон маҳкум шуд; ҳарду мард барои дуздидани садҳо миллион доллар аз бонкҳо дар саросари ҷаҳон муттаҳам шуданд.

## Нигаред низ
* Конфикер
* Фармон ва назорат (зараровар)
* Gameover ZeuS, вориси ZeuS
* Амалиёти Товар
* Ҷадвали вирусҳо ва кирмҳои компютерӣ
* Трояни хурди бонкдор
* Торпиг
* Зевс (зараровар)
* Zombie (илми компютерӣ)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вирусҳои роёнаӣ
Килиан Мбаппе

**Килиа́н Мбаппе́ Лотте́н** (; ; 20-уми декабри соли 1998, дар округи XIX-уми Париж) — футболбози африқоитабори фаронсавӣ, ҳамлагари бошгоҳи «Реал Мадрид» ва сарвони тими миллии Фаронса. Яке аз футболбози ҷавону беҳтарини дунё ба ҳисоб меравад. Қаҳрамони ҷаҳон ва беҳтарин бозикуни ҷавони Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018. Дорандаи Ордени Легиони фахрӣ.

## Зиндагинома
Падараш Вилфрид аз муҳоҷирони Камерун буда, дар мактаби футболбозони бошгоҳи «Бонди» мураббӣ (муаллими варзиш) шуда кор мекунанд. Модараш Файза (насаби пешинааш Ламари) — аз табори муҳоҷирони Алҷазоиранд, пештар ҳандболбози касбӣ буданд. Падараш Вилфрид писархоне бо номи Жирес Кембо-Экоко низ доранд, ки вай ҳам футболбози касбӣ ҳастанд. 

Мбаппе бо шарофати дастгириҳои падараш, ба яке аз беҳтарин академияҳои футболи Фаронса — «Клерфонтен» роҳ ёфт, ки онҷо дар замони худ Тиерри Анри ва Лилиан Тюрам ба воя расида буданд. Барои дар ин академия машқ кардани Мбаппе, падараш хеле заҳмат кашид. 

Дар 13 солагиаш бо ташаббуси Зайниддин Зидон, ки онҷо бо дастаи ҷавонон кор мекард, барои гузаштан ба «Реал Мадрид» имконият пайдо кард. Аммо барои рафтан ба Испониё, пас аз сӯҳбат бо падараш даст кашид. 

Баъд аз ду сол, Мбаппе дар синни 15 солагиаш аввалин шартномаи касбиро бо «Монако» имзо гузошт. Вай барои имзогузориаш, ҳамчун бонус 400 ҳазор евро ва маоши стандартии бозикуни академия — 600—700 ҳазор евро дар як моҳро ба даст овард.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 20 декабр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1998
Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Фаронса
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Фаронса
Гурӯҳ:Қаҳрамони ҷоми ҷаҳонии футбол
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Монако»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Пари Сен-Жермен»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»
Такео Фукуда

**Такео Фукуда** (Ҷопон 福田 赳夫 Такео Фукуда, 14 январи 1905 - 5 июли 1995) - арбоби сиёсӣ ва давлатӣ, инчунин сарвазири Ҷопон буд. Яке аз роҳбарони машҳури Ҳизби либерал-демократӣ (ҲЛД).

Соли 1929 Донишгоҳи Токиоро хатм кардааст.

## Фаъолияти сиёсӣ
Вай ба сиёсат дар шароити муҳити олии бюрократияи давлатӣ омад. Аз соли 1929 дар Вазорати молия вазифаҳои гуногунро ишғол намуд. Дар Ҳизби либерал-демократӣ (ҲЛД)  роҳбарияти фраксия ба ӯ меросӣ монд. Яке аз рақибони асосии сиёсӣ К. Танака муқобилн нақшаи «тағйир додани чазираҳои Ҷопон» баромад мекард. Дар кабинети вазирони  К. Танака (1973) Фукуда вазири молия буд.

Сарвазир 1976—1978. Вай ислоҳоти  ҲЛД-ро ба амал овард, ки дар он расман барҳам додани фраксияҳо, барпо намудани Ассотсиатсияи халқии муҳофизати ҷамъияти озод  ва зиёд кардани (аз 500 ҳазор ба 2 миллион нафар) дар назар дошта шудааст. шумораи аъзоёни партия. Дар давраи дар сари ҳокимият (сарвазир) буданаш Шартномаи сулҳ ва дӯстии Ҷопон ва Хитой (1978) ба имзо расид. Вай дар соли 1978 равандҳои асосии сиёсати Ҷопонро дар Осиё тартиб дод.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарвазирони Ҷопон
Гурӯҳ:Сарварони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995
Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 июл
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1905
Гурӯҳ:Зодагони 14 январ
Такео Мики

**Такео Мики** —(Ҷопон 三木 武夫 Такео Мики, 17 марти 1907 - 4 ноябри 1988) - арбоби сиёсӣ ва давлатӣ, инчунин сарвазири Ҷопон аз  9 декабр  1974  то 24 декабри 1976.
### Сарвазир
Микки дар вазифаи худ бо як қатор мушкилоти амиқ рӯбарӯ шуд, ки асосан дар натиҷаи таназзули иқтисодӣ пас аз бӯҳрони нафти соли 1973 ва инчунин мурофиаи додгоҳии Локхид ба вуҷуд омадааст  .

Бар асари хашми мардум аз фасод, ҳукумат маҷбур шуд, ки ба қонун дар бораи назорати маблағҳои сиёсӣ ворид намудани тағйироту иловаҳоро ба парлумон пеш барад. Тибқи муқаррароти ин тағйирот, хайрияҳои пулӣ ба сиёсатмадорони алоҳидаи давлатӣ (депутатӣ ва номзадҳои интихоботӣ) таҳти назорат гирифта шуда, худи сиёсатмадорон ӯҳдадор шуданд, ки дар бораи воридот ва харҷи маблағ ҳисобот диҳанд. Пас аз он ки дар моҳи феврали соли 1976 таблиғ шудани амалҳои коррупсионии пешгузаштаи Мики Какуей Танака, ки онро "масъалаи Локхид" унвон кардааст, Мики таҳқиқи ин парвандаро ташвиқ кард, ки дар ниҳоят нуфузи ЛДП-ро хеле паст кард  .

Дар соҳаи иқтисод Девони Вазирон бо роҳбарии Мики кушиш кард, ки ба нормахои «конунгузории зиддимонополи»-и соли 1947 баргарданд, хатто бо як андоза мустахкам намудани баъзе нуқтаҳои он. Шояд мухимтарин қарори хукумати Мики карори дар мохи ноябри соли 1976 кабулшуда бошад, ки харочоти харсолаи мудофиаи Япония набояд аз як фоизи махсулоти умумии миллй зиёд бошад. Мики кушиш мекард, ки ХДП-ро модернизация кунад, барои чорй намудани интихоби раиси он тамоми аъзоёни партия ва «дғстони ҳизб» кушиш мекард. Ин система баъди истеъфои Мики, соли 1977 ҷорӣ карда шуд. Мики кӯшиш кард, ки муносибатҳои байни мухолифин ва ҳизби ҳокимро ба ҷараёни асосии муколамаи созанда табдил диҳад  .

Фаъолияти Мики боиси норозигии дохили ҳизб гардид, роҳбарони гуруххои асосӣ истеъфои ӯро талаб карданд. Дар ин масъала натиљаи нобарори интихоботи парлумонии соли 1976 (аз 511 курсї 249 курсї) буд, ки ба андозаи зиёд дар натиљаи ташвиќ ва инъикоси густурдаи дасисаҳои коррупсионии ҲЛД ва ба ҳамин сабаб паст шудани рейтингҳо сабаб шуда буд. Масъулияти нокомиро ба души худ гирифта, Мики моҳи декабри соли 1976 истеъфо дод. Такео Фукуда   сарвазири нав интихоб шуд.

Пас аз истеъфо аз мақоми нахуствазир, ӯ фаъолияти худро дар ҲЛД ва порлумон идома дод.
 
## Пайвандҳо
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарвазирони Ҷопон
Гурӯҳ:Сарварони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1988
Гурӯҳ:Даргузаштагони 4 ноябр
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1907
Гурӯҳ:Зодагони 17 март
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Даргузаштагони 14 ноябр
Роёнома

мини|Эт сайн, бахше аз ҳар одреси роёномаи SMTP аст.
**Роёнома** () — равише барои табодули паём («нома») байни афроде аст, ки аз васоили электируникӣ истифода мекунанд.

## Таърих
Аввалин истифодаи маҳдуд аз роёнома дар даҳаи 1960 ба вуқӯъ пайваст, дар он замон корбарон фақат метавонистанд барои корбарони ҳамон роёна, имейл ирсол кунанд. Бархе аз системҳо ҳамчунин навъе паёмрасонии фаврӣ ироа мекарданд, тавре, ки фиристанда ва гиранда бояд ҳамзамон бархатт (онлайн) мебуданд. Рэй Томлинсон ба унвони мухтареъи роёномаи шабакаӣ (имрӯзӣ) шинохта мешавад. Ӯ бо истифода аз аломат @ (эт сайн) номи корбариро бо сервери мақсад пайванд дод ва дар соли 1971 аввалин системеро сохт, ки қодир ба ирсоли паём байни корбарон дар мизбонҳои мухталиф дар саросари ARPANET буд. Дар миёнаҳои даҳаи 1970, ин равиш ба унвони роёнома шинохта шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи Интернет
Гурӯҳ:Интернет
Nimda

**Нимда** ("админ" ба пеш) — як кирми бисёрвектории компютерест, ки дар C++ навишта шудааст, ки тавассути почтаи электронӣ, вебсайтҳои сироятшуда, шабакаҳои маҳаллӣ, серверҳо ва паси дарҳои пас аз вирусҳои дигар паҳн мешавад  . Он дар ибтидо бояд "Консепт" ном дошт, аммо ин номро аллакай вируси дигар гирифта буд. Он бори аввал 18 сентябри соли 2001 дида шуд. Он ба компютерҳои шахсии Windows 95, Windows 98, Windows XP, Windows 2000 ва Windows NT таъсир расонд . Кирм трафики интернетро сахт баста, кори онро ба таври назаррас суст кард  .

## Пайдоиши вирус
Сарчашмаи вирус маълум нест. Рамзи версияи якуми вирус дорои сатри "Concept Virus(CV) V.5, Copyright(C)2001 RPChina. » , нишон медиҳад, ки вирус аз Чин аст  .

## Тафсилоти техникӣ
Кирм метавонад дастгоҳҳоро бо чанд роҳ паҳн ва сироят кунад   :

* Тавассути почтаи электронӣ, фиристодани номаҳо бо замимаҳои "readme.exe" ва мавзӯи мактуб на ҳамеша якхела аст.
* Ҳангоми дарёфти сервери осебпазири www, Nimda метавонад рамзи JavaScript -и саҳифаҳои тасодуфиро дар ин сайт иваз кунад. Вақте ки онҳо ворид шуданд, як вирус бор карда шуд.
* Бо истифода аз пушти дарҳои серверҳои IIS, ки аз ҷониби кирмҳои Code Red II ва Sadmind сохта шудаанд ва осебпазирии дигар дар Хадамоти иттилоотии Интернет (IIS).

Кирм ҳуҷҷатҳои вебро (масалан, васеъшавии .htm, .html ва .asp) ва баъзе файлҳои иҷрошавандаро тағир медиҳад ва якчанд нусхаҳои худро бо номҳои гуногун месозад. Кирм инчунин дорои рамзест, ки ҳар 10 рӯз паёмҳои электронии сироятшударо мефиристад. Баъзан Nimda метавонад боиси радди фарохмаҷрои хидмат дар шабакаҳои мошинҳои сироятшуда гардад  .

## Тафсирҳои ин вирус
Нимда якчанд тафсирҳо дорад, ки аз асл чандон фарқ надоранд. Дар тафсири Nimda.b танҳо як сатр иваз карда шудааст. Nimda.c тафсири аслии бастабандии UPX вирус буд. Nimda.d дар моҳи октябри соли 2001 бо хатти ҳуқуқи муаллиф бо "Вируси ҲолоКаст" иваз карда шуд. ! V.5.2 аз ҷониби Стефан Фернандес. Испания. Nimda.e тақрибан дар як вақт бо Nimda.d кашф карда шуд, он рамзи гуногун дорад, баъзе функсияҳо оптимизатсия карда шудаанд ва номи файлҳои зеркашидашуда тағир ёфтааст  .

## Ҳамчунин нигаред
* SQL Slammer

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вируси компютерӣ
Гурӯҳ:Кирми шабакавӣ
IPhone 14 Pro

**iPhone 14 Pro** ва **iPhone 14 Pro Max** — смартфонҳои истеҳсоли ширкати Apple, ки дар асоси системомили iOS 16 ва протессори Apple A16 Bionic кор мекунанд. Ин таҷҳизот бо iPhone 14 ва iPhone 14 Plus санаи 7 сентябри соли 2022 дар ҷамъомади махсуси Apple ва Apple Park дар шаҳри Купертино пешниҳод гардид. Фармоишот аз 9 сентябри соли 2022 оғоз ёфт. Смартфонҳо аз 16 сентябри соли 2022 ба фурӯш бароварда шуданд.

## Тарроҳи

Дар бартарият аз смартфонҳои пешинаи истеҳсолкардаи ширкати Apple, сар карда аз iPhone X, тарроҳии қисмати пеши ин таҷҳизот *Dynamic Island* — намои равзана коркард ва васеъ карда шудааст.

iPhone 14 Pro ва 14 Pro Max бо чор ранг пешниҳод гардидаанд: нуқрагин, сиёҳи кайҳонӣ, тилоранг ва бунафши сиёҳтоб. Ранги бунафши сиёҳтоб — ин ранги навест, ки ранги кабуди осмонрангро иваз мекунад ва ранги сиёҳи кайҳонӣ бошад — ин ивазнамоии номи ранги графити ба ҳисоб меравад.

Ранги бунафши сиёҳтоб чун навгони дар рангҳои Apple пайдо гардидааст. Пештар ширкати Apple смартфони iPhone 13-ро бо ранги сабз пешниҳод карда буд, ки аз ҷониби муштариёну истифодабарандагонаш сазовори таҳсин гардида буд.

## Таблиғоти iPhone 14
Навори таблиғотии iPhone 14 бо суруди «Biggest» дар иҷрои овозхон Идрис Элбӣ, ки дар он баъзе шунавандагон ибораи нажодпарастонаро шунидаанд, сару садоҳоеро барангехт. Пас аз ду моҳи намоиши ин навори таблиғотӣ ширкати Apple маҷбур шуд ва онро ҳазф кард.

## Нигаред
* IPhone 12 Pro
* IPhone
* Телефони ҳушманд

## Эзоҳ
Эдвард Вилям Вест

**Эдвард Вилям Вест** (; ) — и инглис, тарҷумони осори адабиёти паҳлавӣ ба забони англисӣ, муҳаққиқи адабиёти паҳлавӣ.

## Зиндагинома
Ҳангоми таҳсил дар коллеҷи Лондон забонҳои урду, санскрит, форсӣ ва арабиро омӯхт. Солҳои 1844-66 дар Ҳиндустон муҳан-диси р. о. буд. Забони палиро омӯхт ва катибаҳои маъбадҳои будоиро рӯнавис карда, тарҷумаашонро ба забони англисӣ ба табъ мерасонд. Дар Ҳиндустон ба кеши зардуштӣ, китобҳои муқаддаси он, ба забони паҳлавӣ, тарҷумаву тафсири Авесто ба забони паҳлавӣ — «Занд» таваҷҷуҳ кард. Солҳои 1867-73 ба Аврупо баргашта, дар Муних (Мунхен) ҳамроҳи Мартин Ҳауг ба омӯзиш ва тарҷумаи осори паҳлавӣ ба забони англисӣ пардохт. (яке аз натиҷаҳои ин ҳамкорӣ нашр ва тарҷумаи «Ардавирафнома») мебошад (Haug M. and West E. W. The Book of Arda Viraf. Bombay-London, 1872). Пас аз сафари дигар ба Ҳиндустон (1875-76) ва бозгашт ба Аврупо В. дар ҳамкорӣ бо Макс Мюллер дар якчанд ҷилди силсилаи «The sacred books of the East» — «Китобҳои муқаддаси Шарқ» (ҷ-ҳои 5, 18, 24, 37, солҳои 1880, 1882, 1885, 1892) баъзе осори диниву ғайридинӣ ва андарзии паҳлавиро ба табъ расонд. Пажӯҳиши В. «Адабиёти паҳлавӣ» дар китоби «Бунёди филологияи Эрон» — «Grundriss der iranischen Philologie». II/2, Stutgart, 1896—1904 беҳтарин ва муътамадтарин эътироф гардидааст. В. феҳристи нусхаҳои хаттии Занду паҳлавии китобхонаи India-Office — Девони Ҳиндро мураттаб намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
(4) Веста

**(4) Ве́ста** () — сайёраки минтақаи асосии астероидӣ (№ 4). Ситорашиноси олмонӣ Г. Олберс кашф кардааст (1807). Дар байни сайёраҳои хурд Веста бо массааш дар ҷойи якум ва бо андозааш баъди Паллада дар ҷойи дуюм меистад. Дурахшонтарин сайёраи хурд аст. Масофаи миёна аз Офтоб 2,36 воҳиди астрономӣ, бузургии ситоравиаш 6,5, қутраш 385 км. Он аз ҳастаи филиззӣ (омехтаи оҳану никел), мантияи базалтӣ (асосан оливин) ва пӯстлохи тунук (якчанд километр) иборат аст. Дар назди қутби ҷанубии Веста танӯраи калон мушоҳида мешавад. Веста ягона сайёраи хурдест, ки дар шароити мусоид бо чашми одӣ дида мешавад. Дурахши Вестаро дар Тоҷикистон ситорашиносон В. М. Черновский ва О. П. Василяновская чен кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Веста

**Ве́ста** () — илоҳаи нигаҳбони оташ дар асотири Рум ва Юнони Бостон. 

Веста илоҳаи нигаҳбони оташи хонадон дар асотири Юнони Бостон бо номи **Гестия** маъмул буда, дертар парастиши он дар Итолиё ва Осиёи Хурд паҳн шуд. Оташкадаи хонадон аз қадим ҳамчун меҳроби ниёишу саҷдагоҳи оила хидмат карда, сарвари хонадон, маъмулан, ба Веста назру қурбонӣ менамуд. Веста дар тасаввури муътақидон илоҳаи пуштибони адолату покии занона буда, дар тимсоли дӯшизаи зебову отифа падид меомад. Дар Руми Бостон ба шарафи Веста ибодатгоҳи мудавваре бунёд шуда буд, ки дар он оташи муқаддас аз ҷониби весталкаҳо нигаҳбонӣ мешуд. Алангаи оташ аз рӯйи эътиқоди пайравон покизагиву бакорати дӯшизаворро таҷассум намуда, то паҳншавии дини масеҳӣ парастиши Веста хеле маъмул буд. Бузургдошти оташ дар миёни ориёитаборони Осиёи Марказӣ ва Эрон қабл аз Юнону Рум маъмул буда, дар китоби муқаддаси Авесто худои оташ бо номи Агни ва Отар зикр шудааст. Дар ибодатгоҳи оташпарастии ниёгони мо оташи муқаддасро андаруни оташкадаҳо пос дошта, онро отарбонҳо ва муғон нигаҳбонӣ мекарданд. Оташкадаҳои бостонии ниёгони мо бо номҳои Навбаҳор (дар Балх), Озарфарнбағ ва Озармеҳрбарзин (дар Эрон), Озаргушнасп (дар Озарбойҷон) ҳамчун ибодатгоҳи зардуштиён шуҳрат дошта, то густариши ойини ислом побарҷо буданд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Худоҳо аз рӯи алифбо
Весталкаҳо

алт=Le culte de Vesta - G.Surand.jpg|мини|317x317пкс
**Весталкаҳо** (, *Vestālēs*) — роҳибони оташбон, дӯшизаҳои зебо ва покдомани Рум, ки оташи муқаддаси Вестаро нигаҳбонӣ мекарданд.

Весталкаҳоро ба ибодатгоҳ дар синни 6-солагӣ пазируфта, дар тайи 10 сол онҳоро ҳамчун нигаҳбони оташи муқаддас омода мекарданд. Баъди даҳ соли хидмату риёзат весталкаҳо ба тарбият ва омӯзиши духтарони хурдсол машғул шуда, нигаҳбонони ояндаи оташи муқаддасро ба камол мерасонданд. Пас аз интиҳои 30 соли ранҷу хидмат весталкаҳо метавонистанд ихтиёран тоату ибодатро идома диҳанд ё ба шавҳар баромада, зиндагии осудаҳолонаи дунявиро пеш гиранд. Ҳангоми буду бош дар ибодатгоҳ весталкаҳо вазифадор буданд, ки оташи дар оташкадаи махсус маҳфузро содиқона нигаҳбонӣ намоянд. Весталкаҳо пайваста ба оташи муқаддас ҳезум афканда, бовар доштанд, ки хомӯш шудани оташ боиси нохушии бузурге дар Рум мегардад. Весталкаҳо пироҳани сафеди ҳошиядор пӯшида, дар миёни сокинони Рум эҳтироми зиёд доштанд. Онҳо тимсоли покию риёзати занона буда, дар маросиму ид ва ҷамъомадҳои мардумӣ дар ҷойҳои хосса менишастанд ва ҳатто баъди марг дар қабристони бошукӯҳи канори Рум дафн мешуданд. Дертар баъди паҳн гардидани дини масеҳӣ дар Рум нуфузи весталкаҳо ва парастиши оташ коста, соли 380 императори Рум Феодисии I бузургдошти илоҳа Веста ва ойини оташпарастиро расман манъ кард. Бо оташбон ва ё муғи оташпарастон айният дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Коҳинон
Гурӯҳ:Бокирагӣ
Гурӯҳ:Дин дар Руми Бостон
Вестибулит

**Вестибулит** — илтиҳоби луобпардаи даромадгоҳи маҳбал.

Асосан дар занҳои ҷавон ва шаҳватдӯст ба мушоҳида мерасад. Ҳангоми вестибулит сӯрохи роҳи пешоб ва маҷрои ғадудҳои бартолинӣ варам мекунад. Ҷойи илтиҳоб сурх ва дардманд аст. Занҳо маҷбур мешаванд, ки аз мубошарат худдорӣ кунанд. Вестибулит мумкин аст дар заминаи баъзе бемориҳои дигар, масалан, кандидоз, табхол, вагиноз ва ғайра низ сар занад. Бино бар ин, барои раҳоӣ аз он, қабл аз ҳама, бемориҳои мазкурро табобат кардан лозим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷорҷ Вестингҳаус

**Ҷорҷ Вестингҳаус** (; ) — ихтироъкор, санъатгар, муҳандис ва корофрини амрикоӣ, бунёнгузори ширкат Westinghouse Electric.

## Зиндагинома
Соли 1869 дар ИМА барои тормози қатора, ки бо ёрии ҳавои фишурда кор мекард, иҷозатнома (патент) гирифт. Ӯ аввал тормозе сохт, ки таҳти фишори бухор кор мекард, сипас, онро такмил дода, ба ҷойи бухор ҳаворо истифода бурд. Дертар истифодаи ин намуди тормоз дар автомобилҳо низ ҷорӣ карда шуд. Инчунин намуди нави сигналдиҳии роҳи оҳанро пешниҳод намуд. Усули бо қубурҳо ба масофаҳои дур интиқол додани гази табииро низ кор карда, трансформатори барқиро такмил дод. Ҷорҷ Вестингҳаус муҳаррики барқии трамвай, тормози барқии қатораи метро, қатораи бо неруи барқ ҳаракаткунанда (электровоз), амортизатори автомобил ва ғайраро ихтироъ карда, барои ихтироъҳояш дар маҷмӯъ 400 иҷозатнома гирифтааст. Ҷорҷ Вестингҳаус соли 1893 бори аввал шабакаи барқие сохт, ки ба Намоишгоҳи умумиҷаҳонии Чикаго равшанӣ дод. Соли 1894 даҳ генератори барқии ихтироъкардаи Ҷорҷ Вестингҳаус дар НБО-и шаршараи Ниагара насб карда шуд. Ҷорҷ Вестингҳаус президенти Ҷамъияти муҳандисон-механикҳои ИМА буд (1910).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вестник университета

«**Вестник Университета**» — маҷаллаи илмии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

Соли 2003 таъсис ёфтааст. Дар се моҳ як бор ба забони русӣ нашр мешавад. Дар маҷалла доир ба масъалаҳои муҳимми илмҳои гуманитарӣ: ҳуқуқшиносӣ, таърих, филология, иқтисод, сиёсатштносӣ, муносибатҳои байналхалқӣ, фалсафа, педагогика ва ғайра  маводди илмӣ ба табъ мерасанд. «Вестник университета» ба рӯйхати Маркази байналмилалии ISSN дохил шудааст, ки нашрияҳои реферативии дахлдор дар бораи он маълумот гирифта метавонанд. Аз соли 2010 «Вестник университета» ба сохтори Индекси иқтибосоварии илмии Русия, ки дар доираи Барномаи федералии мақсадноки илмӣ-техникии «Пажӯҳиш ва дарёфти самтҳои афзалиятноки инкишофи илм ва техника» таҳия шудааст, ворид аст. Адади нашраш 500 нусха (2013).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ветеринария (нашрия)

«**Ветеринария**» — нашрияи Хадамоти назорати давлатии байтории Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳайати эҷодии маҷалла, ки аз соли 2003 соле 4 бор дар ҳаҷми 48 саҳифа ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ ба табъ мерасад.

«Ветеринария» фаъолияташро тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи матбуот ва воситаҳои ахбори омма», Ойиннома ва Низомномаи худ амалӣ мегардонад. "Ветеринария " ягона маҷаллаест, ки дар он бо мақсади баланд бардоштани сатҳи касбии мутахассисони соҳаи байторӣ, дараҷаи хидматрасонии байторӣ ва чорводории мамлакат, комёбиҳои илмии муассисаҳои илмию таҳқиқотии соҳаи байтории Ҷумҳурии Тоҷикистон ва хориҷи кишвар зери сарлавҳаҳои «Шуъбаи расмӣ», «Таҷрибаи пешқадам», «Ҳамкорӣ», «Касалиҳои сироятӣ ва инвазионӣ», «Вохӯриҳо», «Конференсияҳо, семинарҳо», «Фармакология ва токсикология» ва ғайра маводди таҳлилии ҷолиб ба табъ мерасад. "Ветеринария " дар рушду нумӯи соҳаи байтории мамлакат саҳми арзанда дорад. Адади нашр 1000 нусха (2013).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳуқуқи конститусионӣ

**Ҳуқуқи конститусионӣ** (), () — яке аз барҷастатарин шохаҳои илми ҳуқуқ ва зермаҷмӯъа ҳуқуқи умумӣ ва муҳиммтарин бахш аз ҳуқуқи дохилӣ аст, ки дар он аз сохтори ҳукумат дар сатҳ калон, режими сиёсии он, вазифаҳо ва ихтиёроти унсурҳои ташкилдиҳандаи ҳукумат аз сӯе ва равобити ҳукумату шаҳрвандон ва ҳуқуқу озодиҳои бунёдии шаҳрвандон аз сӯи дигар сухан гуфта мешавад. Ҳуқуқи конститусионӣ, ки ҳуқуқи сиёсӣ низ хонда мешавад, куллияи қавоиде аст, ки вазъу шакли ҳукумати як миллатро муайян намуда, узвҳои роҳбарӣ ва қувваҳои муҳимми мамликатро ташкил медиҳад ва ҳамчунин равобити мутақобил қувваҳи мазбурро баён карда ва ҳудуди онҳоро нисбат ба афроди миллат маълум мекунад.

Дар ҳуқуқи конститусионӣ, равиши зарурии танзими равобити иҷтимоъӣ ҳоким аст ва бештари қоидаҳои марбут ба равобити қудрат ҳатмӣ ё боздоранда аст.

## Нигаред низ
* Конститутсия
* Қонун
* Қонунҳои конститутсионӣ 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Франтс Абт

**Франтс Абт** (; 22 декабри 1819, Эйленбург — 31 марти 1885, Висбаден) — оҳангсози олмонӣ.

## Зиндагинома
22 декабри 1819 дар Эйленбург ба дунё омадааст. Падари ӯ Франтс Готтардт Абт (1752—1838) рӯҳонӣ ва пиёнунавози боистеъдод буд ва Абт аввалин дарсҳои худро аз ӯ гирифтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абт // Музыкальный словарь : в 3 т. / сост. Х. Риман; доп. русским отделом при сотруд. П. Веймарна и др.; пер. и все доп. под ред. Ю. Д. Энгеля. — пер. с 5-го нем. изд. — Москва—Лейпциг : изд. Б. П. Юргенсона, 1904.

Гурӯҳ:Оҳангсозони Олмон
Гурӯҳ:Оҳангсозон аз рӯи алифбо
Леонид Сабанеев

**Леонид Павлович Сабанеев** () — ҷонваршиноси рус, табиатшинос, тарвиҷкунанда ва созмондиҳандаи шикор ва кори моҳидорӣ аз хонаводаи ашрофии Сабанеевҳо. Мирохӯри дарбори имперотур.

## Эзоҳ
Веҳрӯд

**Веҳрӯд**, **Меҳронрӯд** — номи рӯди қадимӣ дар маъхазҳои бостонӣ. Баъзе олимон Вангуҳи Даитиро Веҳрӯд номидаанд. Эҳтимол, исми Веҳрӯд, ки нек, беҳ тарҷума мешавад, ба ин андеша водор кардааст. Бино ба навиштаи «Бундаҳишн», Веҳрӯд аз Хуросон сарчашма гирифта, ба баҳри Ворукаш мерезад. Аз ин лиҳоз Веҳрӯд рӯди Панҷ — Омуи кунунӣ будааст.

Дар «Бундаҳиш» омадааст, ки «*Веҳрӯд ба Хуросон бигзарад, ба Синдбум шавад, ба Ҳиндустон ба дарё резад, ӯро он ҷо Меҳронрӯд хонанд, Ҳиндугонрӯд низ хонанд*». Ин ифода дар бораи айнияти Веҳрӯд ба Ому баҳсу андешаро барангехтааст. Аз ин ҷост, ки баъзе онро ба рӯди Синд, ки ба Ҳинд ҷорӣ мешавад, айният додаанд. Аммо дар ин ифода иштибоҳ нест, воқеият он аст, ки қисмате аз сарзамини Бадахшон Синд номида мешуд ва ҷойи ба ҳам пайвастани ҳафт рӯд мулкҳои атрофи Тирмиз ҷойгоҳи ба Ому ҳамроҳ шудани рӯдҳои Вахш, Панҷ, Кофарниҳон, Сурхандарё, Қундуздарё, Қашқадарё ва рӯди Шеробод Ҳапта Ҳинд Ҳиндугон номида мешуд, ки онро баъдан ба шакли Ҳафтрӯд тарҷума кардаанд. Ҷуғрофиёнависони асримиёнагӣ низ дар бораи рӯди Ҷайҳун изҳори назар карда, баъзе аз онҳо ин рӯдро Синд донистаанд. Назари ҳамчун ду шохоби як дарё будани д-ҳои Ҳинд ва Омуро Ибни Хурдодбеҳ таъйид кардааст. Муаллифи «Масолику-л-мамолик» низ ин назарро таъйид намудааст: «*(Ин одам ба ман) гуфт, ки Ҷайҳун худ ба худ ба ду шоха ҷудо мешавад. Сарчашмаи ин дарё дар кӯҳҳои ас-Син воқеъ гаштааст*», ки яке аз шохаҳои он дарёи Синд ва шохаи дигараш дарёи Ҷайҳунро ташкил медиҳад. Тавре дида мешавад, дар номи рӯди Панҷ ва Синд ихтилофоти зиёде ба назар мерасад. Аммо саҳеҳ он аст, ки Веҳрӯд танҳо дар як минтақаи муайян Синд хонда мешуд ва дар дигар минтақаҳо номи дигар дошт. Аммо рӯди Синд аз оғоз чунин ном дошт.

Муаллифони Юнони Қадим дар бораи ин рӯд бисёр навишта, онро Оксус хондаанд. Плиний дар асри 1 то м. аз дарёи Оксус ёдоварӣ кардааст, ки аз кӯле бо ҳамин ном ҷорӣ гардида, ба баҳри Каспий мерезад. Птоломей дар «Ҷуғрофиё»-аш бар илова аз Оксус ва водии Комед (Комеда) дар бораи қаторкӯҳи Имаус (Тсунми) зикр намудааст. Вай ҳатто нақшаи ин ҷойҳоро тартиб додааст, ки тибқи он Оксус саҳван аз арзе ҷараён мегирад, ки дар шимолтари мавқеияти кунуниаш воқеъ гаштааст".

Мутобиқи таҳлилоти рӯду дарёҳои адабиёти ориёҳиндӣ дар болооби ҳозираи рӯди Ому — Веҳрӯд уқёнуси Лавана тасвир шудааст. «Ҳафт рӯди бузург, ки қитъаи Ҷамбудвипаро аз самти ғарбӣ бурида мегузаранд, ҳамчунин ба уқёнуси Лавана мерезанд: Синдху, Рохитанша, Хариканта, Ситода, Нариканта, Рупякула ва Раквавати». Дар «Бундаҳишн» низ омадааст, ки рӯдҳои Аанг ва Веҳрӯд (Ому ва Сир) дар нахуст ҷараён надоштаанд, яъне ба шакли кӯл вуҷуд доштаанд. Ҷайҳун номи баъдии ин Веҳрӯд буда, Ому, Омун, Хироб, Харноб, Ҷароб низ номида мешавад. Панҷ асосан номи маҳаллӣ ва баъдии Веҳрӯд мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аср (мазмунҳо)

Аср — **Аср ё қарн** (арабӣ:**العصر**)

# воҳиди ғайрисилсилавии вақт, ки ба сад сол баробар аст. Масалан, садаи XXI – фосилаи вақти байни 1 январи 2001 то 31 декабри 2100 (ниг. Солшуморӣ). 
# Даври таърихӣ, масалан, асри оҳан.
* Аср (намоз) — **Аср** ё **вусто** ( — *намози баъд аз нисфирӯзӣ*) — саввумин намоз аз намозҳои панҷгона дар ислом ва дорои чор ракъат фарз аст.
* Аср (сура) — Сураи Ал Аср (араб. العصر — Замони бегоҳирӯзӣ) — яксаду сеюм сураи Қуръон. Сура дар Макка нозил шудааст ва иборат аз 3 оят аст.
Какуеи Танака

рост|мини|334x334пкс| Какуеи Танака
**Какуеи Танака** ( ;  , Футада&nbsp;—  , Токио )&nbsp;— арбоби давлатӣ ва сиёсии Ҷопон, сарвазири Ҷопон ( 1972—1974 ).

## Зиндагинома
Ӯ дар префектураи Ниигата таваллуд шудааст .

Соли 1947 вакили палатаи намояндагони порлумони Ҷопон интихоб шуд . Соли 1972 Какуеи Танака  сарвазири кишвар шуд ва ба эътидол овардани муносибатҳои Ҷопону Чин пас аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ноил шуд. Вай кушиш кард, ки «нақшаи аз нав ташкил кардани архипелаги Ҷопон»-ро, ки боиси таваррум тезу тунд ва дар бозори замин гардид, ба амал барорад. Ӯ соли 1974 маҷбур шуд, ки истеъфо диҳад.

Соли 1976 ба далели моҷарои фасод бо ширкати Lockheed боздошт шуд. Соли 1983 вай ба муддати 4 сол зиндон ва 500 миллион ¥ ҷарима ситонида шуд. Пас аз шикоят, мурофиа то соли 1993 кашол ёфт ва бинобар даргузашти айбдоршаванда қатъ карда шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашмаҳо ва адабиёт
Танака Какуеи // 『日本大百科全書』 [Донишномаи Ҷопон]. — 第2版. — 東京: 小学館, 1994—1997. — 全26冊. (ҷопонӣ.)

Гурӯҳ:Сарвазирони Ҷопон
Гурӯҳ:Сарварони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1993
Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 декабр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1918
Гурӯҳ:Зодагони 4 май