open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҷарроҳ

рост|мини|239x239пкс|Ҷарроҳон ҳангоми ҷарроҳӣ
**Ҷарроҳ** ( — «даст (панҷаи даст)» +  «кор, амал») — мутахассиси тиб (духтур), ки дар бораи усулҳои ташхис ва табобати ҷарроҳии бемориҳо ва ҷароҳатҳо омӯзиш гирифтааст .

Ҷарроҳон метавонанд табибон, дандонпизишкҳо, педиатрҳо (дар Русия дандоншиносӣ ва хироподия ихтисосҳои тиббӣ мебошанд) ё байторон бошанд.

## Ихтисоси ҷарроҳӣ

## Бунёнгузорони ҷарроҳӣ

* Николай Пирогов — бунёнгузори ҷарроҳии саҳроии ҳарбӣ, дар рушди анатомияи топографӣ ва омӯзиши фассия саҳми ҳалкунанда гузоштааст.
* Теодор Билрот — бунёнгузори ҷарроҳии шикам
* Виктор Чанг — духтури австралиягӣ ва асосгузори амалиёти пайванди дил аст.
* Ҳарви Кушинг — асосгузор ва аксар вақт падари асосгузори нейрохирургияи муосир ҳисобида мешавад.
* Лол Со (Тринидад) — уролог, пешрав дар соҳаи гирифта шинонидани гурда; тарафдори истифодаи Виагра
* Валерий Шумаков — дар соҳаи гузоштани узвҳои сунъӣ пешқадам аст.
* Святослав Федоров — таҳиягари кератотомияи радиалӣ
* Гази Ясаргил — нейрохирурги турк, ки дар Сюрих, Швейтсария кор мекунад. Асосгузори Микрососудистая хирургия

## Ташкилотҳо ва иттиҳодияҳо

## Музди меҳнат
Маҷаллаи амрикоии Forbes натоиҷи рейтинги солонаи касбҳоро нашр кард. Тибқи ҳисобҳои онҳо, яке аз касбҳои баландтарин дар Иёлоти Муттаҳида ҷарроҳ аст.  Аммо маоши ҷарроҳ аз ихтисоси мушаххас, инчунин аз таҷрибаи корӣ, мавқеъ дар клиника ва хусусияти клиника вобаста аст. Масалан, ҷарроҳ аз мудири шуъбаи ҷарроҳӣ камтар маош мегирад, вале аз духтури муолиҷавии беморхона зиёдтар.

## Ҳамчунин нигаред
* Гиреҳи ҷарроҳӣ
* Ҷарах
* Оператор (арзишҳо)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷарроҳон
Гурӯҳ:Касбҳои пизишкӣ
Ибни Қутлубуғо

**Ибни Қутлубуғо**); 1399, Қоҳира — 1474, ҳамон ҷо) — , фақеҳ, усулӣ ва муҳаққиқи ҳанафӣ.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ Қуръонро ҳифз кард ва назди уламои машҳури замон, ба мисли Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, Иззуддин ибни Ҷамоа, Сироҷуддин, маъруф ба Қории «Ҳидоя» ва Шарафуддини Субкӣ ба таҳсили улуми ҳадис, тафсир, фиқҳ, усул ва маорифи динӣ пардохт. Бештар таҳти таъсири таҳқиқот ва назароти фиқҳии Ибни Ҳумом қарор гирифта буд. Илмҳои таҷвидро аз Заротитӣ, қисмате аз тафсирро аз Алои Бухорӣ, ҳадисро аз Тоҷаҳмади Фарғонӣ, Ибни Ҷазарӣ, Бусирӣ ва Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, фиқҳро аз Маҷди Румӣ, Шарафи Субкӣ ва дигарон фаро гирифта, аз устодаш Тоҷаҳмади Фарғонӣ «Ҷомеъу масониди Абиҳанифа»-и Хоразмӣ ва «Улуму-л-ҳадис»-и Ибни Салоҳро шунид. Барои идомаи таҳсил ба Искандария, Байтулмуқаддас ва Шом рафта, борҳо адои фаризаи ҳаҷ кард. Муддате дар мадрасаҳои Бейбарсия ва Ҷадовии Миср ба тадрис машғул шуда буд. Саховӣ, Ибни Шиҳна ва Ибни Зоҳири Носирӣ аз шогирдони машҳури ӯянд. Раёсати мазҳаби ҳанафӣ дар диёри Миср дар он замон пас аз Ибни Ҳумом ба дасти вай буд.
 
Мутобиқи сарчашмаҳои таърихӣ, Ибни Қутлубуғо дар риштаҳои мухталифи илм тақр. 120 асар таълиф кардааст, ки ҳудуди 40-тои онҳо то замони мо боқӣ мондаанд. Муҳимтарин таълифоти чопшудаи И. Б.: «Тоҷу-т-тароҷим» (дар шарҳи аҳвол ва табақоти фақеҳони ҳанафӣ), «Ғарибу-л-Қуръон», «Тақвиму-л-лисон» (дар 2 ҷилд), «Нузҳату-р-роиз фӣ адиллати-л-фароиз», «Талхису давлати-т-турк», «Тароҷиму машоихи-л-машоих», «Тароҷиму машоихи шуюхи-л-аср» (нопурра), «Муъҷаму шуюхиҳи», «ал-Қирооту-л-ашр», «ал-Фатово», «Шарҳу мухтасари-л-Манор» (дар усули фиқҳ), «Буғяту-р-рошид фӣ тахриҷи аҳодиси Шарҳи-л-ақоид» (дар тахриҷи аҳодиси «Ақидаи Насафӣ»), «Итҳофу-л-аҳё би мо фота мин тахриҷи аҳодиси-л-Эҳё» (дар тахриҷи аҳодиси «Эҳёу-л-улум»-и Ғаззолӣ), «Мизону-н-назар» (дар мантиқ), «Шарҳу Масобеҳи-с-суннати Бағавӣ» ва «Шарҳу Дурари-л-биҳори Муҳаммади Қунявӣ» (дар фурӯи фиқҳ), «ал-Мусомара би шарҳи-л-Мусояраи Ибни Ҳумом», «Ман раво ан абиҳи ан ҷаддиҳи», «Муняту-л-алмаъӣ фӣ мо фота мин тахриҷи аҳодиси-л-Ҳидоя» ва «Муҷиботу-л-аҳком ва воқеоту-л-айём».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Нилуфар Имомзода

**Нилуфар Имомзода** (*Имомзода Нилуфар Маҳммадюсуф,* пештар *Имомова Нилуфар Маҳмаисуфовна;* зод. 14 декабри 1983, Душанбе) — ҳуқуқшиноси тоҷик, доктори илмҳои ҳуқуқ (2022), арбоби давлатӣ, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати  VII, профессор, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII.

## Зиндагинома
Нилуфар Имомзода 14 декабри соли 1983 дар шаҳри Душанбе дар хоноводаи Маҳмаисуф Имомов ба дунё омадаааст. Соли 2006 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос  хатм кардааст.
## Корнома
* 2006–2008 — муҳаққиқ-коромӯзи кафедраи ҳуқуқи граждании факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* 2008 — мутахассиси дараҷаи аввали Хадамоти ҳуқуқи Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон.
* 2010 — мутахассис-коромӯзи дастгоҳи марказии БДА ҶТ «Амонатбонк».
* 2010–2011 — муҳосиби дараҷаи 2 ва сипас дараҷаи 1 дар шуъбаи хизматрасонӣ бо шахсони воқеии Департаменти хазинадории Раёсати «Амонатбонк».
* 2011–2012 — муҳосиби пешбар оид ба SWIFT дар шуъбаи ҳисоббаробаркунӣ бо асъори хориҷии Идораи ҳисоббаробаркунии Раёсати БДА ҶТ «Амонатбонк».
* 2012–2015 — котиби судии суди ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе.
* 2015–2017 — ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраи ҳуқуқи граждании факултети ҳуқуқшиносии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат.
* 2017–2023 — мудири кафедраи ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳуқуқшиносии муқоисавӣ, ҳамзамон профессори кафедраи мазкури факултети ҳуқуқшиносии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат.
* Аз 1 марти 2023 — сардори шӯъбаи ҳамоҳангсозии барномаҳо, лоиҳаҳо ва грантҳо дар Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат.
* Аз моҳи майи соли 2023 то 2025 — муовини ректор оид ба тарбия дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Аз 19 марти соли 2025 — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даьвати VII. Муовини Раиси Кумита оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон. .

## Фаъолияти илмӣ
Нилуфар Имомзода соли 2015 дар мавзӯи «Маҳрум сохтан аз ҳуқуқи падару модарӣ ҳамчун чораи ҷавобгарӣ дар қонуни оилаи ҶТ» рисолаи номзадӣ ва соли 2022 дар мавзӯи «Усули ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон: ҷанбаҳои назариявӣ ва амалӣ» рисолаи докторӣ дифоъ карда, дараҷаи илмии доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ ва унвони илмии профессор мебошад. 

## Таълифот
Муаллифи беш аз 50 мақолаи илмию омавӣ ва фишурдаи мақола, дастурҳои таълимӣ ва барномаҳои курсҳои тахассусӣ ва умумӣ, китобҳои гуногуни илмию таълимӣ, аз ҷумла «Ҳуқуқи оилавӣ», «Ҳуқуқи байналхалқӣ» ва «Ҳуқуқи байналхалқии хусусӣ» мебошад.
### Хонавода
Нилуфар Имомзода оиладор ва соҳиби се фарзанд аст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Ибни Қудома

**Муваффақуддин Абдуллоҳ ибни Аҳмад ибни Қудомаи Ҷамоилии Мақдисӣ/Димишқӣ**, маъруф ба **Ибни Қудома** (; ) — фақеҳи ҳанбалӣ ва аз уламои бузурги ислом.

## Зиндагинома
Таълими ибтидоии диниро дар Димишқ фаро гирифта, соли 1165 барои идомаи таҳсил бо писархолааш Абдулғании Димишқӣ ба Бағдод сафар кард ва дар он ҷо назди Ҳибатуллоҳи Даққоқ, Ибни Баттӣ, Саъдуллоҳи Даҷоҷӣ ва Абдулқодири Гелонӣ ба касби илм пардохт. Пас аз 4 сол ба Макка ва Мавасил рафта, аз шайхҳои он ҷойҳо ҳадис шунид. Сипас ба Димишқ баргашт ва ба таълифу тадрис машғул шуд. Ӯ дар масҷиди ҷомеи Музаффари Димишқ дарс медод, ҳадис мегуфт ва рӯзҳои ҷумъа хутба мехонд. Ибни Қудома дар замони худ садорати илмӣ ва фатво бар асоси мазҳаби ҳанбалиро дар даст дошт; аз ҷиҳати илмӣ дар радифи пешвоёни номии он, ба мисли Абдуллоҳ ибни Аҳмад ва дигарон қарор дошт. Осори динии Ибни Қудома, бахусус китоби «ал-Муғнӣ», аз матнҳои муътабари мазҳаби ҳанбалӣ ба шумор мераванд. Ибни Қудома дар айни пайравии комил аз мазҳаб ба таҳқиқ дар масъалаҳое пардохта, дар истинботи баъзе аҳкоми фиқҳӣ бевосита ба ду сарчашмаи аввали шаръ — Қуръон ва Суннат руҷӯъ кардааст. Ӯ ҳадисҳоеро, ки ба сиҳҳати онҳо итминон ҳосил карда буд, бар назароти соҳиби мазҳаб тарҷеҳ додааст. Ибни Қудома дар ҷангҳои Салоҳуддини Айюбӣ бар зидди салибиён низ ширкат кардааст.

## Таълифот
Ибни Қудома дар риштаҳои гуногуни улуми динӣ осори бисёре таълиф кардааст. Дар «Ҳадийяту-л-орифин» номи 23 китоби ӯ зикр шудааст. Муҳимтарин таълифоти чопшудаи Ибни Қудома: «ал-Муғнӣ» (шарҳе бар «Мухтасар»-и Хирақӣ; дар фиқҳ), «Равзату-н-нозир» (дар усули фиқҳ), «ал-Муқнеъ» (дар ду ҷилд), «Замму мо алайҳи муддаъу-т-тасаввуф», «Замму-т-таъвил», «Замму-л-мувасвасин» ва «Лумъату-л-эътиқод». «Китобу-т-таввобин», «ат-Табйин фӣ ансоби-л-қурашиййин», «ал-Кофӣ» (дар фиқҳ; дар 4 ҷилд), «ал-Умда», «ал-Қадар» (2 ҷузъ), «Фазоилу-с-саҳоба» (2 ҷузъ), «ал-Мутаҳоббина филлоҳи таъоло», «ар-Риққат» (дар ахбор ва сифоти солеҳон), «ал-Истибсор фӣ насаби-л-ансор» ва «ал-Бурҳон фӣ масоили-л-Қуръон» аз ҷумлаи осори чопнашудаи ӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Донишномаҳои форсӣ

Дар зер феҳристе аз донишномаҳо ва осори донишномаӣ омадааст.

## Донишномаҳои садаи аввал то панҷуми ҳиҷрӣ
* Динкард, ба забони порсии миёна, навиштаи Озурфарнбағи Фаррухзодон ва Озарбоди Умедон, дар садаи 2 ва 3 (авохири давраи Соcониён ва авоили давраи ислом), дар бораи илоҳиёти зартуштӣ, фалсафа, устурашиносӣ, илм калом, ирфон, ахлоқ, одоби динӣ, зиндагонии Зартушт, пайдоиши ҷаҳон, сазошиносӣ (ҳуқуқ), сиёсат, шаҳрдорию кишвардорӣ, мантиқ, риёзиёт, ҳандаса, физик, ахтаршиносӣ, пизишкӣ ва донишҳову шохаҳои дигар, таърих адабиёт маздаясно
* Донишномаи Майсарӣ дар бораи пизишкӣ ва дармони бемориҳо, навиштаи Ҳаким Майсарӣ дар соли 367 то 370 ҳ‍. қ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* وسل، ژیوا. *دائرةالمعارف‌های فارسی: پژوهشی دربارهٔ نوع‌شناسی و طبقه‌بندی علوم. * ترجمهٔ محمدعلی امیرمعزی، چاپ اول، تهران: انتشارات توس، ۱۳۶۸.
* مقدسی، مهناز. *دانشنامه‌های ایرانی. * چاپ اول، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، ۱۳۸۴.
Донишномаи Майсарӣ

**Донишномаи Майсарӣ** () — куҳантарин донишномаи пизишкӣ ба назми порсӣ навиштаи Ҳаким Майсарӣ.

«Донишнома» аз лиҳози сабки нигориш, мазмунҳои ахлоқӣ ва нукоти ҳакимонааш дархури таваҷҷуҳ аст. Аммо бузургтарин вижагии ин асар он бувад, ки Ҳакими Майсарии Суғдӣ бо таъкид изҳор медорад, «Донишнома»-ро на ба арабӣ, балки маҳз ба забони модарияш — порсӣ сурудааст. Фарзанди арҷманди Суғд — Ҳаким Майсарӣ дар баробари тозӣ аз забони поки порсии хеш, аз сарзамини номдораш Эрон бо ифтихори тамом садо баланд мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Донишномаҳои форсӣ
Дастгоҳи варзишӣ

[мини| Танки махсуси [ХТВ-64|HTV-64 ё **дастгоҳи варзишӣ** ронандагӣ — 64 (дар асоси танки асосӣ ва миёна T-64). Ба гурӯҳи таълимии истифодабарии мошинҳои зиреҳпӯш тааллуқ дорад.]]
**Дастгоҳи варзишӣ** (аз  — тарбия додан, омӯзондан, таълим додан) — дар машқҳои ҷисмонӣ истифода мешавад. Инҳо аз дастгоҳҳои оддии симпечи чандир (пужина) то дастгоҳҳои электромеханикии компютерӣ то ҳавзҳои оббозӣ иборатанд. Аксари дастгоҳи варзишӣ дорои эргометр мебошанд. **Эргометр** дастгоҳест барои чен кардани коре, ки шахс ҳангоми машқи варзишӣ ё санҷишҳои стресси дил ё дигар санҷишҳои тиббӣ истифода мешавад.

**Дастгоҳи варзишӣ** метавонанд таълимӣ (шабеҳсозӣ) ё варзишӣ бошанд.

## Дастгоҳи варзишии омӯзишӣ

## Дастгоҳи варзишӣ
мини| Тренер 1797-1798
Таҷҳизот барои иҷрои машқҳои муайяне, ки ба омӯзиши системаи дилу рагҳо, рушди қувваи мушакҳо ё ҳамоҳангсозии кори гурӯҳҳои гуногуни мушакҳо ҳангоми иҷрои ҳаракатҳои хеле мураккаб равона карда шудааст. 

Якчанд гурӯҳҳои асосии дастгоҳи таълимии варзишӣ мавҷуданд:

* Дастгоҳи машқҳои дилу рагҳо (аэробӣ) — таъсири умумии мустаҳкамкунанда доранд, тонуси умумии баданро баланд мебардоранд, дилро машқ мекунанд ва барои сӯхтани калорияҳои зиёдатӣ кӯмак мекунанд (масалан, велосипедҳои тренажерҳо, треадмилҳо, тренерҳои эллиптикӣ, қаиқронӣ, степперҳо ва ғ.);
* дастгоҳи омӯзиши қувва — барои машқ, мустаҳкам кардани мушакҳо, инчунин барои зиёд кардани ҳаҷми мушакҳо (гравитронҳо ва ғ.);
* дастгоҳи таълимӣ барои машқ кардани маҳорати техникӣ дар варзиш ва ғайра.

## Ҳамчунин нигаред
* Шабеҳсозӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* ГОСТ 26387-84. Система человек-машина. Термины и определения // Государственный комитет СССР по стандартам. - : Изд-во стандартов, 1984.
* Гаммер, М. Д. Разработка системы автоматизированного проектирования компьютерных имитационных тренажёров: автореф. дис. канд. техн. наук: 05.13.12 / Гаммер Максим Дмитриевич. — Тюмень, 2007. 20 с.
* Сызранцев В. Н., Гаммер М. Д. Виртуальный стенд для испытаний компрессора 4ВУ1-5/9 / В. Н. Сызранцев, М. Д. Гаммер // Региональная научно-практическая конференция "Информационные технологии в образовании". Тюмень: ТюмГНГУ, 2004.
* Сызранцев В. Н., Гаммер М. Д. Компьютерные тренажёры для обучения студентов нефтегазового направления / М. Д. Гаммер, К. М. Черезов // Бурение и нефть, 2006. №10. - С.34 - 36.
* Сызранцев В. Н., Гаммер М. Д. Разработка и внедрение компьютерных тренажёров на кафедре МОНиГП в ТюмГНГУ / В. Н. Сызранцев, М. Д. Гаммер // Сборник уч.-мет. мат./ сост. М. М. Афанасенкова, Н. А. Аксенова. Тюмень: ТюмГНГУ, 2005 - С. 134-138.
* Черезов К. М. Компьютерное моделирование расчёта кинематики станка-качалки / К. М. Черезов, М. Д. Гаммер // Нефть и газ Западной Сибири: матер, межд. науч.-техн.конф. 25-27 окт. 2005 г. Т. 1. - Тюмень: Феликс, 2005.-С.113.
* Гаммер М. Д. Виртуальный стенд для испытаний компрессора 4ВУ1-5/9 / М. Д. Гаммер // Проектирование и эксплуатация нефтегазового оборудования: проблемы и решения: Материалы Всероссийской науч.-техн. Конференции 4-5 ноября 2004 г.- Уфа, 2004. С. 166-168.

## Пайвандҳо
* Тренажёр — статья из Большой советской энциклопедии. 

Гурӯҳ:Бадансозӣ
Гурӯҳ:Истилоҳи варзишӣ
Симпечи чандир

мини|Симпечи чандир дарози силиндрии печонидашуда.
[мини| [Рессора]]
**Симпечи чандир** ё **пружина** — ҷиҳозест чандирӣ ва аксаран сахт (одатан металлӣ), хамида ё ба шакли ғалтак сохта шудааст, ки пас аз фишурдан ё дароз кардан метавонад ба шакли худ баргардад.

## Таърих

## Намудҳои симпечҳо
рост|мини|Пружинаи фишурдасозии печи оҳанин.

## Параметрҳои асосии симпечҳо
мини|221x221пкс| Хусусиятҳои қудратии пружаҳо: 1 — афзоянда, 2 — хатӣ, 3 — афтидан, 4 — доимӣ, 5 — зинадор

## Ҳамчунин нигаред
* Қонуни Ҳук
* Модули Юнга
* Амортизатор
* Рессора

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сахтафзорҳо
Дард

**Дард** — эҳсоси ногувор ё ғамангез, таҷрибаи ранҷҳои ҷисмонӣ ё эмотсионалӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи ангезаҳои шадид ё зараровар ба вуҷуд меояд. Ин яке аз нишонаҳои як қатор бемориҳост.

## Фактҳои аҷоиб
* Баъзе ҳайвонҳо дардро ҳис намекунанд. Ба онҳо масалан, каламушҳои бараҳна дохил мешаванд. Ҳуҷайраҳои пӯсти онҳо як нейротрансмиттер бо номи «модда P» надоранд, ки барои интиқоли импулсҳои дард ба системаи марказии асаб масъул аст, бинобар ин онҳо буридан ва сӯхтаро эҳсос намекунанд;
* Эҳсоси ҳасад ва дард боиси фаъолият дар ҳамон минтақаи майнаи инсон мегардад .

## Ҳамчунин нигаред
* Анестезия
* Шиканҷа
* Ҷазои ҷисмонӣ
* Раҳоӣ аз ранҷу азоб
* Ҳадди дард
* Дарди фалокатовар

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* *Вальдман А. В., Игнатов Ю. Д.*  Центральные механизмы боли, Л., 1976, библиогр.;
* *Гринштейн А. М., Попова Н. А.*  Вегетативные синдромы, М., 1971;
* *Ерохина Л. Г.* Лицевые боли, М., 1973;
* *Калюжный Л. В.* Физиологические механизмы регуляции болевой чувствительности, М., 1984, библиогр.;
* *Карпов В. Д.* Терапия нервных болезней, М., 1987;
* ;
* *Крыжановский Г. Н.* Детерминантные структуры в патологии нервной системы, М., 1980;
* 
* *Нордемар Р.* Боль в спине, пер. с шведск., М., 1988;
* ;
* *Хайдарова Г. Р.* Феномен боли в культуре ;
* *Шток В. Н.* Головная боль, М., 1987, библиогр.;

* Scarry E. The Body in Pain: The Making and Unmaking of the World. New York: Oxford University Press, 1985;
* Morris D.B. The Culture of Pain. Berkeley: University of California Press, 1993;
* Rey R. Histoire de la douleur. Paris: La Découverte, 1993;
* Le Breton D. Anthropologie de la douleur. Paris: Éd. Métailié, 1995; Idem. Expériences de la douleur. Paris: Éd. Métailié, 2010.
* 

## Пайвандҳо
* Воқеияти виртуалӣ дарди фантомро сабук мекунад (пайванди дастнорас) Компютер
* Портали иттилоотии PAIN
* Бори аввал усули объективона чен кардани дард офарида шудааст

Гурӯҳ:Ҳаяҷонҳо
Гурӯҳ:Дард
Гурӯҳ:Ранҷ
Ҳабибулло Воҳидзода

**Ҳабибулло Сайдулло Воҳидзода** (зод. 21 феврали 1965, ноҳияи Фархор) — ҳуқуқшинос ва давлатмарди тоҷик, генерал-лейтенанти адлия (2024). Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2025)

## Зиндагинома
Ҳабибулло Воҳидзода 21 феврали соли 1965 дар ноҳияи Фархор ба дунё омадааст. Соли 1988 факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм карда, ба кор дар мақомоти додситонӣ оғоз намуд.

Оиладор, як фарзанд дорад.

## Корнома
* 1988 — коромӯз дар вазифаи прокурори шӯъбаи назорати умумии прокуратураи вилояти Қӯрғонтеппа
* 1988—1989 — коромӯз дар вазифаи муфаттиши прокуратураи шаҳри Қӯрғонтеппа
* 1989 — коромӯз дар вазифаи муфаттиши прокуратураи ноҳияи Ҷиликул
* 1989—1993 — муфаттиши прокуратураи ноҳияи Ҷиликул
* 1993—1994 — муфаттиши калон оид ба корҳои махсусан муҳими прокуратураи вилояти Хатлон
* 1994—1996 — сардори шӯъбаи назорати иҷроиши қонунҳо дар Вазорати амният ва Кумитаи гумруки прокуратураи вилояти Хатлон
* 1996—1998 — прокурори ноҳияи Фархор
* 1998—2002 — прокурори ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе
* 2002—2006 — прокурори шаҳри Душанбе
* 2007—2011 — сардори Раёсати кадрҳо ва коргузории Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* 2011—2015 — муовини Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* 2015—2020 — прокурори вилояти Суғд
* 2020—2024 — директори Агенти назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
* 2024—2025 — муовини Прокурори генералӣ-Сарпрокурори ҳарбии ҶТ
Аз 4 феврали 2025 Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст.

## Ҷоизаҳо
* медали «Хидмати шоиста»
* медалии ҷашнии «30-солагии истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон»

## Эзоҳ
Торикӣ

[рост|мини|400x400пкс|[Нур як кисми буттаро равшан мекунад. Дар он ҷое, ки нур инъикос намекунад, он ҷо торикӣ аст.]]
**Торикӣ** — набудани нисбии нури намоён; мафҳуми муқобили равшанӣ.

Падидаи торикӣ боиси пайдо шудани сиёҳ дар спектри ранг мегардад. Ҳангоме ки рӯшноӣ мавҷуд нест, асоҳо ва конусҳои даруни чашм ҳавасманд намешаванд, ки дар натиҷа ҳуҷайраҳои фоторесепторҳо ба майна ҳеҷ гуна посух намедиҳанд, чуноне ки ҳангоми ҳавасмандкунӣ бо нури басомад ва дарозии мавҷҳо.
рост|мини|Эрлангер кратери моҳии торикии абадӣ

## Ҳамчунин нигаред
* Рӯшноӣ
* Соя

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Гурӯҳ:Рамзҳо
Гурӯҳ:Биниш
720р

**720p** — номи умумии ихтисоршуда барои яке аз форматҳои видеоии баландсифат(HDTV) мебошад. Рақами 720 маънои 720 хатҳои уфуқии ҳалли экранро дорад ва ҳарфи "p" маънои скани пешравандаро дорад.

Ҳангоми намоиши 60 кадр дар як сония, 720p сифати баландтаринро дар доираи стандарти ATSC таъмин мекунад. Бо шарофати скани пешраванда эҳтиёҷоти филтркунии тасвир ва ҷуброни барқзаниро коҳиш медиҳад, ки дар навбати худ 720p-ро аз ҷиҳати возеҳи тафсилот ба стандарти 1080p наздик мекунад.

## Мушаххасоти мухтасар
720p дорои таносуби васеъэкрани 16:9, бо қарори амудии 720 пиксел ва ҳалли уфуқии 1280 пиксел, дар маҷмӯъ 921,600 пиксел мебошад. Фреймҳо дар як сония (дар ин ҳолат ба суръати навсозӣ баробар аст) мумкин аст фавран пас аз ҳарфи "p" дар ҳертс муайян карда шаванд. Андоза панҷ суръати гуногуни навсозии тасвирро пешбинӣ мекунад: 24, 25, 30, 50 ва 60 Ҳертс (ё кадрҳо/с). Кишварҳое, ки ба таври анъанавӣ стандартҳои PAL ва SECAM-ро истифода мебаранд, тасвирҳоро бо суръати 25 кадр дар як сония пахш мекунанд, дар ҳоле ки кишварҳое, ки NTSC (Амрикои Шимолӣ ва Ҷанубӣ, Кореяи Ҷанубӣ, Ҷопон, Филиппин ва ғайра) истифода мебаранд, бо суръати 24 кадр дар як сония барои филмҳо ва 60 кадр дар як сония барои пахши босифат пахш хоҳанд кард. Ҳамаи имконоти дар боло зикршударо метавон дар доираи стандартҳои ATSC ё DVB пахш кард.

## Эзоҳ

* HDTV: Фарқи байни 480p, 720p ва 1080p чист?

Гурӯҳ:Телевизиони баландсифат
Майдони дид

мини|Майдони дид ҳарду чашм
мини| FOV амудӣ
рост|мини| '''Кунҷи бинишро''' метавон ба таври уфуқӣ, амудӣ ё диагоналӣ чен кард.
**Майдони дид** ё **майдони биниш** () — фазои кунҷи мушоҳидашаванда, ки бо нигоҳи устувор ва сари бе ҳаракат дида мешавад. Ҳар як чашми одами миёна дорои майдони назари 55° боло, 60° поён, 90° берун (яъне майдони умумии назари ду чашм 220° аст) ва 60° дарун аст.

## Одамон ва ҳайвонот
Дар заминаи биниши инсон ва приматҳо, истилоҳи «майдони дид» маъмулан танҳо ба маънои маҳдуд кардани он чизе, ки аз дастгоҳи беруна намоён аст, ба мисли ҳангоми пӯшидани айнак  ё айнаки воқеияти виртуалӣ истифода мешавад.

## Аксбардорӣ
Дар аксбардорӣ майдони дид он қисмати ҷаҳон аст, ки тавассути камера дар мавқеъ ва самти мушаххас дар фазо намоён аст; объектҳои берун аз майдони дид (FOV) ҳангоми гирифтани сурат дар акс сабт карда намешаванд. Он аксар вақт ҳамчун андозаи кунҷи конуси дид, ҳамчун кунҷи дид ифода карда мешавад.

: \mathrm{FOV} = 2 \times \arctan\left(\frac{\text{sensor size}}{2f}\right)

## Микроскоп
мини| Диаметри майдони дид дар микроскоп

## Ҳамчунин нигаред
 * Биноӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Асабшиносӣ
Гурӯҳ:Чашмпизишкӣ
Гурӯҳ:Дид
Хониши босуръат

right|250px
**Хониши босуръат** () — қобилияти зуд хондан бо истифода аз равишҳои хос, ки гурӯҳбандии иттилоот ва кам кардани талаффузро дар бар мегирад. Суръати муқаррарии хониш дар забони тоҷикиро барои калонсолон дар ҳудуди 120-180 калима дар як дақиқа аст, мувофиқи таҳқиқоти таҷрибавӣ, суръати миёна 201 калима дар як дақиқа (бо диапазони арзишҳо аз 60 то 378) бо фоизи миёнаи фаҳмиш 52 аст. Хониши босуръат ин қобилияти хондан аз суръати миёна 3-4 маротиба тезтар аст, то ҳадди аксар тақрибан 600 калима дар як дақиқа.

## Таърих
Дар асоси хониши босуръат, таҳқиқоти чашмпизики фаронсавӣ Эмил Ҷавал соли 1878 муайян намуд, ки чашмҳо ҳаракатҳои кӯтоҳ бо таваққуфҳои кӯтоҳ (фиксатсия) анҷом медиҳанд. Ҳангоми хондани як сатр чашмҳо 3-4 маротиба меистанд, на дар ҳар як аломат. Тадқиқот нишон дод, ки майдони биниши инсон нисбат ба пештара васеътар аст. Соли 1894 дар матбуот мақолаҳо дар бораи афзалиятҳои хониши босуръат пайдо шуданд. Баробари паҳн шудани маорифи омма шавқу ҳавас зиёд шуд.

Аввалин курси хониши босуръат дар Донишгоҳи Сиракузии ИМА соли 1925 ташкил карда шуда буд.
## Намудҳои хониш
Намудҳои хониш ба се намуд тақсим мешаванд:
# Талаффузи равонӣ: ҳар як калимаро дар дохили худ садо додан, ба монанди хондани худ. Шакли сусттарин.

# Хониши садо: гӯш кардан барои фаҳмидани калимаҳо. Раванди тезтар.
# Хониши чашм: фаҳмидани маънои калимаи хаттӣ ба ҷои шунидан ё гуфтани он. Раванди зудтарин.

Миқдори калимаҳои дар як дақиқа хондашуда ҳангоми хондани аудио ба ҳисоби миёна нисбат ба хондани гуфторӣ 1,8 маротиба ва хониши визуалӣ 2,8 маротиба зиёдтар аст. Хонандагони ботаҷриба бидуни гум кардани фаҳмиш метавонанд бо суръати 280-350 калима дар як дақиқа хонанд.

мини|Машқ барои чашм, барои зудхондан

## Ҳамчунин нигаред
* Хониши суст
* Майдони дид
* Хониши бадей
* SQ3R
* Библиопсихология
* Ҷадвали Шулте
* Мнемоника
* Муаррифии визуалии пайдарпай

## Адабиёт
* *Ахмадуллин Ш. Т.* Скорочтение для детей. Полная версия. Книга-тренинг для родителей детей 6-8, 9-12 и 13-17 лет — К.: Эксперт, 2017. — 192 с. — ISBN 978-5-9909424-2-4.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Равоншиносии маърифатӣ
Гурӯҳ:Равоншиносии педагогӣ
Гурӯҳ:Хондан
Пири доно

[мини| [Суқрот|Сократ]]
**Ҳаким, пири доно, донишманд** – хирадманд, мутафаккир, шахси дорои заковати бузург.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  

## Ҳамчунин нигаред
* Гуру

Гурӯҳ:Фалсафа
Гурӯҳ:Ҳикмат
Гуландом Муҳаббатова

**Гуландом Муҳаббатова** (зод. 15 сентябри 1949, Душанбе) — коргардони синамо ва филмноманависи тоҷик.

## Зиндагинома
Соли 1972 Институти давлатии умумииттифоқии кинематографияи Маскавро тамом карда, дар «Тоҷикфилм» ба фаъолияти эҷодӣ машғул мегардад, аз муҳаррир то узви коллегияи таҳририя, роҳбари студия роҳ паймудааст.

## Эҷод
Ҳамчун коргардон ва филмноманавис дорои сабки хосаи эҷодист. Филмҳои мустанади «Ғозӣ Ниёз», «Косаи давр», «Сафири сулҳ», «Менолад дилам», «Орзуҳои кӯдакона», «Сарзамини ман» ва ғайраҳо гувоҳи истеъдодмандии ӯанд.

## Ҷоизаҳо
* ордени «Дӯстӣ»

### Синамоӣ
Филми пурраметражи ҳунарии «Овора» (2005) соҳиби чандин ҷоиза дар ҷашнвораҳои байналмилалии синамоӣ (Маскав, Қазон, Боку, Смоленск, Тошканд) гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Коргардонҳои Тоҷикистон
Далер Раҳматов

**Далер Раҳматов** (зод. 1 апрели 1977, Душанбе) — коргардони синамо ва филмноманависи тоҷик.

## Зиндагинома
Далер Раҳматов 1 апрели соли 1977 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Модараш коргардон ва филмноманивис Гуландом Муҳаббатова аст. Соли 1999 Донишгоҳи тиҷоратро хатм кардааст.

### Синамоӣ
Филми ҳунарии «Овора» (2005) бо коргардонии ӯ соҳиби чандин ҷоиза дар ҷашнвораҳои байналмилалии синамоӣ (Маскав, Қазон, Боку, Смоленск, Тошканд) гардидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Коргардонҳои Тоҷикистон
Чангкашак

мини|429x429пкс| Чангкашаки фарши хона бо халта, 2005
**Чангкашак** — дастгоҳест барои тоза кардани чангу ғубор аз рӯи замин тавассути ҷаббидан бо ҷараёни ҳаво. Чангу ғубор дар коллекторҳои чанг ҷамъ мешаванд, ки онҳоро мунтазам тоза кардан лозим. Аввалин чангкашакҳо дар ИМА соли 1869 истеҳсол карда шуданд.

## Дастгоҳи чангкашак
Қисмҳои асосии чангкашаки муосир инҳоянд:

* Компрессори марказӣ, ки вакуум эҷод мекунад ва ҳаворо тавассути филтрҳо ва каналҳои ҳавоии чангкашак интиқол медиҳад. Компрессор қариб ҳамеша тавассути муҳаррики электрикии коллекторӣ идора карда мешавад, аксар вақт мотор танзимгаритиристорро дорад. Баъзе чангкашакҳо, ки одатан бо батарея кор мекунанд, гардонандаи компрессорӣ аз муҳаррики танзимшавандаи клапан доранд, ки агрегати коллекторҳои щетка надорад ва бештар зичтар аст.
* Ҳавотозакунанда, ки чангро аз ҳаво ҷудо карда, дар зарфи ҷамъкунандаи чанг ҷамъ мекунад; Дар оддитарин холати тозакунандаи хаво ва дар айни замон зарфи чамъ кардани чанг — халтаи когаз ё матоъ, ки одатан якдафъаина аст, пас аз пур шудани он партофта мешавад.
* Маҷмӯи замимаҳои ивазшаванда ва щеткаҳо барои самаранок тоза кардани лой аз сатҳҳои гуногун (қолинҳо, паркетҳо, мебелҳо, ҷойҳои душвор дастрас ва ғайра)

Одатан, чангкашак бо шланги ҳавоии чандир муҷаҳҳаз аст (ба истиснои моделҳои хурди дастӣ ва баъзе чангкашакҳои тарҳи "амрикоӣ" бо компрессори дар қубур бо шётка ё насадка сохташуда), қубури васеъкунанда, инчунин соплоҳое, ки функсияи онро васеъ мекунанд (

## Навъҳо

### Аз рӯи конструксияи чангкашакҳо

#### Чангкашак бо халта

чап|мини| Халтаи филтри ивазшаванда пур аз хок

#### Робот чангкашак
мини| Робот чангкашак trilobite Electrolux

Акс:Dusting_brush_rus.png|пайванд=Файл:Dusting_brush_rus.png|алт=Насадка «пол-ковёр» для бытового пылесоса| Замимаи фарши қолин барои чангкашаки рӯзгор
Акс:Щелевая_насадка.png|пайванд=Файл:Щелевая_насадка.png|алт=Щелевая насадка для бытового пылесоса| Сопло барои чангкашаки хонагӣ
Акс:Шланг_пылесоса.png|пайванд=Файл:Шланг_пылесоса.png|алт=Элементы шланга бытового пылесоса| Унсурхои шланги чангкашаки рузгор
Акс:Насадка_пол-ковёр_снизу.png|пайванд=Файл:Насадка_пол-ковёр_снизу.png|алт=Насадка «пол-ковёр» вид снизу| Сопло-қолини фарш, намуди поён


## Таърихи ихтироъ

### Чангкашакҳои асри XIX
мини| Навъи аввали чангкашак. 

## Бехатарии чангкашак

## Ҳамчунин нигаред

* Чангкашак барои ҳавз
* Шамолкунанда

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Чангкашакҳо
Гурӯҳ:Абзорҳои тамизкорӣ
Фазопаймо

[мини|300x300пкс| Фармондеҳи ''киштии фазопаймо'' Павел Беляев ва [Алексей Леонов дар блоки почтам ИҶШС «Восход-2». Тантанаи Мамлакати Шӯравӣ, соли 1965 инчунин *худи киштии фазопаймо — радифи «Восход-2»-ро* тасвир мекунад.]]
**Фазопаймо** — дастгоҳҳои фаннӣ аст, ки барои иҷрои вазифаҳои мухталиф дар фазои кайҳон, инчунин барои анҷоми пажӯҳишҳо ва дигар навъҳои кор дар сатҳи ҷисмҳои осмонӣ истифода мешаванд.

[мини|354x354пкс| [Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ]]
Бисёр фазопаймоҳо дар як вақт якчанд вазифаро иҷро мекунанд.
Акс:Soyuz_TMA-6_spacecraft.jpg|пайванд=Файл:Soyuz_TMA-6_spacecraft.jpg|алт=Пилотируемый космический аппарат, космический корабль «Союз», с членами экипажа МКС на борту| **Киштии фалакпаймои идорашавандаи** «Союз» бо аъзоёни экипажи ISS
Акс:Hubble_Space_Telescope_(27946391011).jpg|пайванд=Файл:Hubble_Space_Telescope_(27946391011).jpg|алт=Автоматическая обсерватория «Хаббл» на орбите вокруг Земли| Телескопи кайҳонии Хаббл дар атрофи Замин давр мезанад
Акс:Cassini_Saturn_Orbit_Insertion.jpg|пайванд=Файл:Cassini_Saturn_Orbit_Insertion.jpg|алт=Автоматический космический аппарат «Кассини-Гюйгенс», исследующий планету Сатурн, кольца и его спутники(рисунок художника)| **Киштии кайҳонии** Кассини-Гюйгенс, ки сайёраи Зуҳал, ҳалқаҳо ва моҳвораҳои онро таҳқиқ мекунад (расми рассом)
Акс:Discovery_open.jpg|пайванд=Файл:Discovery_open.jpg|алт=Шаттл «Дискавери», сфотографированный с Международной космической станции.| Space Shuttle Discovery аз Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ аксбардорӣ шудааст.


## Ҳамчунин нигаред

* Ҳамсафари Замин
* Станцияи мадорй
* Ҳавопаймо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Тавсифи киштиҳои кайҳонӣ дар Энсиклопедияи бузурги шӯравӣ (1957-1990)
* Тавсифи мадори киштихои фалакпаймо ва истифодаи онхо
* Асбобхои оптикию электронии киштихои кайхонй (1972)
* Мошинхои кайхонии хазорсолаи сеюм
* Киштии кайхонии хориҷӣ 

Гурӯҳ:Кайҳоннавардӣ
Чангу ғубор

мини|Ҳуҷрае, ки дар натиҷаи фурӯпошии манораҳои WTC дар 11 сентябри соли 2001 ғуборолуд буд
**Чангу ғубор** — зарраҳои хурди сахти пайдоиши органикӣ ё минералӣ мебошанд. Чанг заррачаҳоеро дар бар мегирад, ки диаметрашон аз як фраксияи микрон ва то ҳадди аксар то 0,1 мм калонтар аст. Зарраҳои калонтар маводро ба гурӯҳи қум интиқол медиҳанд, ки андозааш то 5 мм аст.

Нафасхурдани чанги ғайризаҳрнок ба миқдори аз ҳад зиёд боиси инкишофи бемориҳои табобатнашаванда ва бебозгашт — пневмокониоз (силикоз, антракоз ва ғ.) мегардад. 

## Чанги хона
мини| Заррачаи чанг дар зери микроскоп
мини|Чанги дар дохили блоки система ҷамъшуда ба кори он таъсири манфӣ мерасонад.

## Чанг дар маданият
* Дар Эрон номи арабии Абутуроб маъмул аст, ки маънои «падари чанг»-ро дорад.

## Ҳамчунин нигаред
* Ифлосшавии атмосфераи Замин
* Чангкашак
* Алеврит

## Филмография
* "Ҷаҳиши бузург ба пеш. "Чанг" филми илмӣ-оммавӣ аст, ки соли 2012 ба навор гирифта шудааст.
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тамизкорӣ
Тадқиқот ва омӯзиши Моҳ

мини|200x200пкс| Кратери Моҳ Дедал (диаметраш — 93 километр, чуқурӣ — 3 километр). Акс аз NASA.
**Тадқиқот ва омӯзиши Моҳ** — тадқиқи ҳамсафари сунъии Замин бо истифода аз фазопаймо ва телескоп.

Дар аввал усули ягонаи омӯзиши Моҳ барои инсоният мушоҳидаи визуалӣ буд.

## Қадим ва асрҳои миёна
мини|212x212пкс| Харитаи Ҷованни Ричоли
Моҳ аз замонҳои қадим диққати одамонро ба худ мекашад. Дар асри X. пеш аз милод. Гиппарх харакати Моҳро дар болои осмони пурситора омӯхта, тамоили мадори Моҳро нисбат ба эклиптика, андозаи Моҳ ва дурии онро аз Замин  муайян карда, инчунин як қатор хусусиятҳои ҳаракатро муайян намуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Таҳқиқи моҳ дар astrolab.ru
* Моҳ. Марҳилаҳои истилоҳо 1959-2017 . Инфографика аз ҷониби студияи Роскосмос (видео дар YouTube )
* Ҷадвали пурраи ҳамаи киштиҳои фалакпаймо ба Моҳ парвоз мекунанд. 1958-2009. Аз китоби В Сурдин «Саёхатхо ба Мох»
* Чӣ тавр станцияҳои автоматии байнисайёравии шӯравӣ Моҳро фатҳ карданд // RG, 01/04/2023

Гурӯҳ:Моҳтоб
Гурӯҳ:Тадқиқот ва омӯзиши Моҳ
Зиндагӣ дар Миррих

мини|250x250пкс| Таассуроти рассом дар бораи Миррих пас аз терраформинг
Мардум дар тӯли садсолаҳо дар бораи эҳтимоли зиндагӣ кардан дар Миррих ба далели наздикии ин сайёра ва шабоҳати он ба Замин тахмин мебаранд. Ҷустуҷӯи нишонаҳои зиндагӣ дар асри XIX оғоз шуда, то имрӯз идома дорад.

## Ҳамчунин нигаред
* Об дар Миррих

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Ҳаёт дар Миррих, мақола дар galspace.spb.ru
* «Ҳаёт дар Миррих»-и нави gazeta.ru
* Мақола дар бораи тадқиқи Миррих
* NASA - Барномаи кашфи Миррих
* Олимон кашф карданд, ки дар Миррих як вақтҳо уқёнус дошт
* Дар Миррих ҳаёт вуҷуд надорад, аммо осори ДНК вуҷуд дорад, мақола дар pravda.ru
* **Лексияи** "Марси аҷиб" 23/01/2013, лектор Сурдин В.Г.
* Лекция «Чустучуи хаёти нав. Омӯзиши сайёраҳои наздик ва дур" 12/04/2013, лектор В.Г. Сурдин ( **видео расми**, лексия дар Планетарияи Маскав)
* Дар метеорити Марс далели нави ҳаёт ёфт шуд
* Изҳои эҳтимолии ҳаёт дар Миррих кашф карда шуданд
* Аломатҳои эҳтимолии ҳаёти қадимӣ дар Миррих

Гурӯҳ:Тадқиқот ва омӯзиши Миррих
Гурӯҳ:Микробиология
Эритроситҳо

**Эритроситҳо** (аз  — сурх ва  — зарф, қафас, ҳуҷайра) — ҳуҷайраҳои махсуси хун мебошанд, ки вазифаи асосии онҳо интиқоли оксиген (O₂) аз шуш ба бофтаҳо ва баргардонидани гази карбонат (CO₂) ба шуш мебошад.

**Хусусиятҳои эритроситҳо:**

**Шакл:** Диски дутарафа фурӯрафта, ки барои афзоиши сатҳи мубодилаи газҳо мусоидат мекунад.

**Ранг:** Ба туфайли сафедаи гемоглобин, ки оҳан дорад, ранги сурх доранд.

**Ядро:** Дар ширхӯрон эритроситҳо беядроанд, ки барои ҷойгирии бештари гемоглобин мусоидат мекунад.

**Давомнокии умр:** Тақрибан 120 рӯз; пас аз ин, дар испурч ва ҷигар нобуд мешаванд.

**Вазифаҳои эритроситҳо:**

**1.Интиқоли оксиген -** Гемоглобини эритроситҳо бо оксиген пайваст шуда, онро ба тамоми бофтаҳои бадан мебарад.

2**.
Баргардонидани гази карбонат (CO₂) -** Гази карбонатро аз бофтаҳо ба шуш мебарад, ки онҷо хориҷ мешавад.

**3.Нигоҳ доштани тавозуни кислотаю ишқорӣ (рН) -** Эритроситҳо ба танзими муҳити дохилии бадан кумак мекунанд.

**Синтез ва таҷдиди эритроситҳо:**

Эритроситҳо дар магзи сурхи устухон (асосан дар устухонҳои косахонаи сар, қабурғаҳо ва устухони рон) ҳосил мешаванд. Ин равандро эритропоэз меноманд, ки тавассути гормони эритропоэтин, ки дар гурда истеҳсол мешавад, танзим карда мешавад.

**Бемориҳои марбут ба эритроситҳо:**

**Камхунӣ (анемия) -** Кам шудани эритроситҳо ё гемоглобин, ки боиси кам шудани оксиген дар бофтаҳо мегардад.

**Полиситемия -** Афзоиши ғайримуқаррарии миқдори эритроситҳо, ки метавонад ба ғафсшавии хун ва мушкилоти гардиши хун оварда расонад.

**Сикл-клеточная анемия -** Бемории ирсӣ, ки бо тағйири шакли эритроситҳо алоқаманд аст.

Эритроситҳо барои фаъолияти дурусти организм муҳим мебошанд, ва ҳар гуна тағйироти онҳо метавонад ба саломатӣ таъсири ҷиддӣ расонад.

## Эзоҳ
Марде аз ҳеҷкуҷо (филми 2010)

**«Марде аз ҳечкуҷо»** (, Аджосси, ) — филме дар сабки экшн-триллер маҳсули филмофарии Куриёи Ҷанубӣ дар соли 2010 бо коргардонии Лӣ Ҷонг Бом. Ин филм дар худи Куриёи Ҷанубӣ 43 миллион доллар ҳазина ҷамъоварӣ намуд.

## Достон
Достони марде ба номи Чо Та Шик, ки аз неруҳои собиқи вижа аст, баъди марги ҳамсараш артишро раҳо мекунад ва дар фурӯшгоҳи амонат (ломбард) дар гӯшае аз шаҳр машғул мешавад. Танҳо дӯсти вай духтарбачае ба номи Ҷунг Су аст ва модараш муътод ба мухаддира ва раққос аст. Онҳо дар наздики хонаи Чо Та зиндагӣ мекунанд. Дар яке аз рӯзҳои модари Ҷунг Су бахше аз маводди ҳероини гурӯҳи қочоқбаронро дуздида дар хазинаи Чо Та Шик пинҳон мекунад. Ҷинояткорон ин занро дарёфта ба сахтарин шева мекушанд ва аъзои бадани ӯро, ки худ ба фурӯши инсон машғул буданд, мефурӯшанд. Худи духтарбача — Ҷунг Суро низ ба қароргоҳе аз қароргоҳҳои худ мебаранд, ки он ҷо кӯдакони зиёде барои фурӯш нигоҳ медоштанд. Ҳамин тавр Чо Та Шик дар пайи дарёти Ҷунг Су ба мушкилиҳои зиёд рӯ ба рӯ шуда, билохира ӯро бо дигар кӯдакон раҳо мекунад.

## Нақшофарон

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* «Человек из ниоткуда» — официальный корейский сайт
* Страница «Человек из ниоткуда» на Naver
Асилбош

**Асилбош** () — деҳа (овул) дар ҳайати деҳистони Асилбоши ноҳияи Соқулуқи вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 2504 нафар дар соли 2024.
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Соқулуқ
Ҳалокати Юрий Гагарин

**[[Юрий Гагарин]] ва [[Владимир Серёгин]] [[27 март]]и [[соли 1968]]** ҳангоми анҷоми парвози омӯзишӣ дар ҳавопаймои МиГ-15УТИ бар асари суқути ҳавопаймо ба ҳалокат расиданд.
мини| Санги кабри Юрий Гагарин дар девори Кремл
мини| Аъзоёни экспедитсияи киштии кайҳонии «Союз ТМА-15М» ба сари қабри Юрий Гагарин ва Владимир Серёгин дар назди девори Кремл гулдастаҳо гузоштанд. соли 2014

## Тафсилоти ҳавопаймо
Ҳавопаймои киркунандаи МиГ-15УТИ № 612739, ки дар он (мувофиқи рӯзномаи Каманин) Гагарин ва Серёгин суқут карданд, 19 марти соли 1956 дар заводи «Аэро Водочоди» дар Чехословакия истеҳсол карда шудааст. Пас аз бароварда шуданаш он ду маротиба таъмир шуд: якум 13 июли соли 1962, дуюмаш 30 марти соли 1967. Муҳаррик Klimov VK-1.

## Пайвандҳо
* нусхаи Борис Волынов (дар шабакаи телевизионии " Познер " аз 21.06.2021, аз 15 дақиқа)

## Эзоҳ

## Адабиёт

Гурӯҳ:Юрий Гагарин
Киштии таълимӣ

мини| Киштии таълимии бодбондори «Крузеншттерн»
**Киштии таълимӣ** — киштиест, ки барои таълими донишҷӯён ҳамчун маллоҳ истифода мешавад. Ин истилоҳ асосан барои тавсифи киштиҳое истифода мешавад, ки аз ҷониби флотҳо барои таълими афсарони оянда истифода мешаванд. Аслан ду намуд вуҷуд дорад: онҳое, ки барои омӯзиш дар баҳр истифода мешаванд ва блокшивҳои кӯҳна барои ҷойгир кардани синфхонаҳо истифода мешуданд. Тавре ки бо қабули киштиҳо ё киштиҳои манзилӣ, ки аксар вақт киштиҳои ҷангӣ дар асри 19 буданд, вақте ки дар китобҳои худ кормандони соҳилии як истгоҳи баҳриро мебурданд (чунон ки тибқи қисми 87 Санади интизоми баҳрӣ 1866 ( 29 & 30 Vict. c. 109), [1] танҳо ба шахсони мансабдори идораи шоҳона татбиқ мешуданд. Нерӯҳои баҳрӣ, ки дар китобҳои киштии ҳарбӣ ҷойгир шудаанд), ки одатан бо иншооти соҳилӣ, ки ба сифати фрегатҳои сангин ба истифода дода шудаанд, иваз карда мешуданд, аксари "Киштиҳои таълимӣ" -и Корпуси кадетҳои баҳрии Бритониё, масалан, иншооти соҳилӣ мебошанд (гарчанде ки корпус инчунин киштиҳои таълимии шинокунанда дорад, аз ҷумла TS Royalist).

Ҷанбаи амалие, ки тавассути омӯзиши бодбон пешбинӣ шудааст, инчунин ҳамчун платформа барои ҳама чиз аз семестрҳо дар баҳр барои донишҷӯёни уқёнусшиносӣ ва биология то ташаккули хислат барои ҷавонон истифода шудааст.

## Эзоҳ

* Герхард Экхардт: Хадамоти махфии ширкатҳои мактабҳои олмонӣ. Ҳуҷҷат, Бремен (Hauschild) 1981. ISBN 3-920699-37-8
Гурӯҳ:Омӯзиш
Гурӯҳ:Навъи киштиҳо
Гурӯҳ:Навъи киштиҳои шаҳрвандӣ
Таҳорат

**Таҳорат** () — дар ислом шарти ҳатмӣ барои адои намоз аст, як қатор амалҳои расмиро дар бар мегирад, ки шахсро аз ҳолати наҷосат (ҷанобат) мебарорад.

## Анвои поксозӣ
**[[Вузӯ]],** () — таҳорат дар ислом, ки шарти ҳатмӣ барои адои намоз, тавоф, ламс кардани Қуръон ва ҳангоми иҷрои дигар намудҳои ибодат матлуб аст.

### Намудҳои иловагии поксозӣ

#### Ғусл
**Таяммум** () — поксозӣ бо қум ё санги махсус, ки дар ҳолатҳои махсус ба ҷои таҳорат бо об анҷом дода мешавад.

#### Истинҷа

#### Таяммум
**[[Ғусл]], ғусул** () — амали пурра пок кардани бадан тавассути таҳорат. Бар хилофи вузӯ (таҳорати нопурра) ғусл шустани на танҳо дасту пой ва рӯй, балки тамоми баданро дар бар мегирад. Ғусл дар мавридҳое сурат мегирад, ки таҳорат барои покии бадан кофӣ нест (баъди ифлосиҳои гуногун (ҷаноба), бемории вазнин, сафари душвор ва ғайра).

### Таҳорат

#### Масҳ
**Масҳ** () — пок кардан ва тоза кардани либос, пойафзол, мӯй  .
мини| Ҳоҷатхона дар Миср бо душ барои шустан
**Одоби ҳоҷатхонаҳои исломӣ**, **истинҷа** () — қоидаҳои рафтор дар ҳоҷатхона (инчунин дар ҳолати ҳамроҳии пешоб ва ҳоҷат), ки аз ҷониби шариат барои мусалмон муқаррар шудааст.

#### Истибра
**Истибра** () — тартиби тоза кардани худ аз пасмондаҳои пешоб. Истибро мардон пас аз анҷоми пешоб мекунанд. Пайдарҳамии истибро ба вижагиҳои бадани мард вобаста аст. Бе итминон, ки ҷараёни пешоб тамом шудааст, мусалмон наметавонад таҳорат кунад.

#### Эҳром
**[[Эҳром]]** (‎) — ҳолати махсуси покии маънавии зоире, ки адои хач мекунад. Барои дар он мондан бояд таҳорати комили бадан, пӯшидани либоси махсус ва риояи аҳкоми эҳром. Дар ин њолат машѓул шудан ба тиљорат ва корњои марбут ба зиндагии дунё њаром аст; алоқаи ҷинсӣ кардан, инчунин пешниҳод кардан ё издивоҷ кардан; хашмгин шудан ва хафа кардан касеро; ба тамоми мавҷудоти зинда зарар расонидан (ҳайвонот ва ҳашаротро куштан, алафро канда, баргу шохаҳои дарахтонро канда ва ғ.); риштарошӣ, буридани мӯй ва нохунҳо, истифода бурдани бухур, пӯшидани ҷавоҳирот ва сигоркашӣ.

## Ҳолати покӣ
**Ҷаноба** (  — ҳолати таҳқири ҷинсӣ, ки пас аз алоқаи ҷинсӣ ё хоби тар ба амал меояд. Шахсе, ки дар ҳолати ифлосии ҷинсӣ қарор дорад, дар ислом **ҷунуб** номида мешавад.

### Тоҳир
Тоҳир () — ҳолати покии расму оин аст, ки дар он шахс ба таври расму оин наҷис намешавад ва метавонад ҳама намуди ибодатҳоро анҷом диҳад.

### Узр
Агар шахсе, ки ба сабаби беморӣ ва ё дигар нотавонӣ, вазъе, ки таҳоратро вайрон мекунад, идома диҳад, пас ҳолати ӯ узр (  .

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ализаде А. А. Тахара // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — . (CC BY-SA 3.0)

Гурӯҳ:Таҳорат
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Намози таҳаҷҷуд

**Таҳаҷҷуд** () — намози шаб. 11 ракат хонда мешавад.

## Вақти хондани Таҳаҷҷуд
Вақти адои намоз пас аз намози *хуфтан* шуруъ шуда, то оғози намози бомдод давом мекунад.

Таҳаҷҷуд бештар дар шабҳои зерин анҷом дода мешавад:

* даҳ шаби охири моҳи Рамазон ва шаби пеш аз иди ифтор (Иди Рамазон);
* даҳ шаб пеш аз иди Қурбон ва шаби пеш аз иди Қурбон (Иди Қурбон);
* шаби нимаи моҳи Шаъбон (Шаби Барот);
* шаби Ошуро (рӯзи даҳуми Муҳаррам).

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ализаде А. А. Тахаджуд // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 271. — . (CC BY-SA 3.0)
* 

## Пайвандҳо

* 
* 
* Время Тахаджуд намаза для Москвы.

Гурӯҳ:Намоз
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Дискаверер-1

**Дискаверер-1** () — киштии кайҳонии амрикоӣ. Прототипи силсилаи моҳвораҳои парведори KH-1, ки дар доираи барномаи CORONA бароварда шудааст. Бори аввал аз пойгоҳи ҳавоии Ван‌денберг дар Калифорния бо истифода аз мушаки Thor-Agena нахустин парвози худо анҷом дод.

## Пайвандҳо
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Кайҳоннавардӣ дар ИМА
Ибни Мактум

**Ибни Мактум** (), **Абумуҳаммад Аҳмад ибни Абдулқодир ибни Аҳмади Қайсӣ** (1286, Қоҳира — 1368, ҳамон ҷо) — муфассир, адиб, наҳвӣ ва фақеҳи ҳанафии мисрӣ.

## Зиндагинома
Ба қавли Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, ба навиштани шарҳи ҳоли мусаннифон низ машғул буд. Ибни Мактум чанд муддат ноиби қозӣ ва роҳбари қориёни Ҷомеи Зоҳирии Миср буд. Тавассути ҳамсуҳбатӣ бо Абуҳайёни Андалусӣ ва таҳияи мунтахаби «ал-Баҳру-л-муҳит»-и ӯ маъруф гашт. Ибни Мактум аз бемории тоун фавтид. Осори Ибни Мактум «ад-Дурру-л-лақит мина-л-Баҳри-л-муҳит» (гуфтори Абуҳайён дар бораи андешаҳои наҳвии Замахшарӣ ва Ибни Атия) дар ҳошияи «Баҳру-л-муҳит» (Қоҳира, 1911) ва «Зайл»-и ӯ бар «Маърифату-л-қуррои-л-кибор»-и Шамсуддини Заҳабӣ (Қоҳира, 1967) ба чоп расидаанд. Нусхаи хулосаи китоби «Ахбору-н-наҳвийин ва-л-луғавийин»-и Қифтӣ дар «Дору-л-кутуб»-и Миср нигаҳдорӣ мешавад. Дар осори Сафдӣ ва Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ порчаҳои шеъри Ибни Мактум оварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Масарра

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Масарраи Ҷабалӣ** (; ) — файласуф ва орифи андалусӣ.

## Зиндагинома
Илмҳои замонашро аз устодонаш Ибни Ваззоқ ва Хушно фаро гирифт, ки ҳар ду моликӣ буданд. Ибни Масарра дар ҷавонӣ ҳамроҳи бародараш аз зодгоҳаш Қуртуба ба Басра омад ва бо муҳаддисону муътазилиён шиносоӣ пайдо карда, ақидаҳои эшонро пазируфт. Ҳангоме ки ӯро ба «қадарӣ» муттаҳам ва таҳдид карданд, ба Қуртуба баргашт ва андешаҳояшро ба шогирдону наздикон, аз ҷумла ба писараш таълим дод. Тибқи маълумоти тазкираҳо, Ибни Масарра пас аз касби камол дар зовияе, воқеъ дар кӯҳҳои Қуртуба нахустин маҳфили сӯфиёнаи андалусиро таъсис дода, ба тарбияи шогирдон ва созмон додани назми тозаи фалсафию ирфонӣ пардохт. Андеша ва таълимоти худро аз бими фақеҳон ба ишораву истиора баён мекард. Қозӣ ва фақеҳи номдор Аҳмад ибни Холид, мулаққаб ба Ҳабоб, рисолае бар зидди Ибни Масарра навишт. Ибни Масарра амнияти худро зери хатар дида, оқибат ҳамроҳи шогирдаш Ибни Мадоин ва Ибни Сайқал Қуртубаро тарк кард. Муддате дар шаҳрҳои шимоли Африқо ва кишварҳои Шарқи исломӣ ба сар бурда, дар мадрасаҳову маҳфилҳои илмӣ ҳамчун донишҷӯ ширкат кард; чанде дар Макка ва Мадина иқомат гузид, бо Ибни Арабӣ, Ҷунайди Бағдодӣ ва Сӯфёни Саврӣ шинос шуд. Чун дар замони ҳукмронии Абдурраҳмони III (912-60, яке аз машҳуртарин фармонравоёни Умавӣ) дар Андалус cиёсати озодандешӣ пеш гирифта шуд ва давраи нисбатан ороми аҳли илм оғоз ёфт, Ибни Масарра ба Қуртуба баргашт ва ба шеваи зоҳидонаи худ идома дод. Дар ин ҷо ӯ дубора ҳамроҳи шогирдону ҳаводоронаш мактаби фалсафӣ ва сулуки маънавии худро созмон дод ва ба таълиф пардохт. Ҷузъиёти баъдии зиндагии Ибни Масарра дар Қуртуба маълум нест, вале тибқи иттилои тазкиранависон солҳои охири умри ӯ ва шогирдонаш дар шароити хубу осоишта гузаштааст.

Ибни Масарра рисолаву асарҳои бисёре таълиф кардааст, вале то рӯзгори мо танҳо ду асари ӯ боқӣ мондаанд: «ал-Табсират» ва «Китобу-л-ҳуруф». Аз ин осори боқимонда пайрави таълимоти Эмпидокл будани ӯ маълум мегардад, ҳарчанд таълимоти фалсафиву ирфонии ӯро дар чаҳорчӯби муайяни ақидатӣ ғунҷонидан ғайриимкон аст. Ибни Ҳазм, Муҳаммади Шаҳристонӣ, Шаҳрзурии Ишроқӣ, Ибни Арабӣ (дар «Футуҳот маккия» ва «Фусусу-л-ҳикам») Ибни Абиусайбиа (дар «Табақоту-л-ҳукамо») ишораҳое ба ақидаҳои каломӣ ва ирфонии Ибни Масарра кардаанд. Муҳаққиқ ва шарқшиноси испанӣ Мегиос Асин-Паласиос ақоиду афкори ӯро ҷамъоварӣ ва мавриди баррасӣ қарор додааст.

Андешаҳои фалсафӣ ва ирфонии Ибни Масарра: зеҳни инсон таҳти таъсири нури илоҳӣ ба таҳқиқу баррасии олам мепардозад; рӯҳи инсон як бахши хурде аз рӯҳи ҷаҳонӣ буда, дар ҷисми ӯ зиндонӣ аст ва чун зотан ба ин олам тааллуқ надорад, ҳамеша майли ҷудо шудан аз ҷисмро мекунад; илму қудрати Худо дорои ду сифат ва ду илму огаҳист, ки якеро куллан падид меоварад ва он огоҳӣ аз куллиёт аст, ки илми ғайб низ меноманд ва дигаре огоҳӣ аз ҷузъиёт аст, ки «илми шаҳодат» номида мешавад.
	 
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ситоплазма

**Миёнёхта**, ё **ситоплазма** (аз  — «ҳуҷайра» и  — «ҳовӣ», «фарогир») — мундариҷаи нимҷӯшоби ҳуҷайра буда, муҳити дохилии он ба шумор меравад, ки ядро ва вакуоларо дар бар намегирад ва бо мембранаи плазмавӣ маҳдуд мешавад.

Ситоплазма — қисми асосии дохили ҳуҷайра мебошад, ки тамоми мундариҷаи ҳуҷайраро (ба ғайр аз ядро) дар бар мегирад. Он муҳити муҳим барои равандҳои ҳаётии ҳуҷайра буда, аз моеи нисбатан часпак бо номи гиалоплазма (ситозол), органоидҳо ва дохилшудаҳои гуногун иборат аст.

Истилоҳи «ситоплазма» соли 1863 аз ҷониби профессори олмонӣ Альберт (Рудолф) фон Кёлликер ҳамчун ҳаммаънои «протоплазма» пешниҳод шудааст. Баъдтар, мафҳуми «протоплазма» барои ифодаи тамоми мундариҷаи ҳуҷайра берун аз ядро, аз ҷумла органоидҳо, истифода мешуд. Вале ботаники олмонӣ Эдуард Страсбургер бо ин таъриф розӣ набуд ва соли 1882 пешниҳод кард, ки ситоплазма танҳо қисми протоплазма бе органоидҳо, вакуолаҳо ва пластидҳо номида шавад.
Ситоплазма аз моддаҳои органикӣ ва ғайриорганикӣ иборат аст, аммо қисми асосии он об мебошад. Бисёр моддаҳо (масалан, намакҳои минералӣ, глюкоза, аминокислотаҳо) дар он ҳалшаванда буда, маҳлулҳои ҳақиқиро ташкил медиҳанд, дар ҳоле ки дигар моддаҳо (масалан, сафедаҳо) маҳлули коллоидӣ ба вуҷуд меоранд. Дар ситоплазма тақрибан ҳамаи равандҳои мубодилаи моддаҳои ҳуҷайра сурат мегиранд. Илова бар ин, он дорои моддаҳои ҳалнашаванда, партовҳои мубодилаи моддаҳо ва моддаҳои ғизоии захиравӣ мебошад.

Таркиб ва хусусиятҳои ситоплазма

1.Гиалоплазма (ситозол) - моеи нимшаффофест, ки зиёда аз 70-80 % об дорад ва моддаҳои ҳалшуда, ба монанди сафедаҳо, карбогидратҳо, липидҳо ва ионҳои минералиро дар бар мегирад.

2.Органоидҳо (узвакҳои ҳуҷайравӣ) - қисмҳои махсусгардонидашудаи ситоплазма, ки вазифаҳои гуногунро иҷро мекунанд, аз ҷумла митохондрияҳо, рибосомаҳо, ретикулуми эндоплазмавӣ, комплекси Голҷи ва ғайра.

Дохилшудаҳо - моддаҳои эҳтиётӣ ё партовӣ, ки метавонанд сафедаҳо, липидҳо ва пигментҳоро дар бар гиранд.

Вазифаҳои ситоплазма

## Эзоҳ

✅ Муҳити асосӣ барои ҳамаи равандҳои метаболизмӣ дар ҳуҷайра мебошад.

✅ Ҳаракати моддаҳо ва органоидҳоро дар дохили ҳуҷайра таъмин мекунад.

✅ Ба ҳуҷайра шакл ва устуворӣ мебахшад.

✅ Дар тақсимшавии ҳуҷайра (митоз ва мейоз) иштирок мекунад.

Ситоплазма яке аз қисмҳои муҳими ҳуҷайра мебошад ва бе он ҳаётии ҳуҷайра ғайриимкон аст.