Фарбеҳӣ

**Фарбеҳӣ** ( — «фарбеҳӣ» ва  — «пуррагӣ, фарбеҳӣ, сергӯштӣ») — натиҷаи ташаккули аз ҳад зиёди равғанҳои бадан, ки метавонанд ба саломатӣ зарар расонанд. Дар одамони калонсол ба фарбеҳӣ индекси вазни бадан (ИВБ), ки ба 30 ё бештар аз он баробар аст, мувофиқат мекунад.

Ғайр аз фарбеҳӣ, мутахассисон вазни зиёдатиро ҳамчун натиҷаи ташаккули захираҳои ғайримуқаррарии чарбу бо ИВБ≥25 (дар калонсолон) алоҳида ҷудо мекунанд. Дар кӯдакон вазни зиёдатӣ ва фарбеҳӣ барои гурӯҳҳои 0—5 сола ва 5—19 сола аз рӯи инҳироф (отклонение) аз нишондиҳандаҳои стандартии рушди ҷисмонии кӯдакон, ки аз ҷониби ТУТ қабул шудаанд, муайян карда мешаванд. Бемориҳои вобаста ба вазни зиёдатӣ ва фарбеҳӣ зарари ҷиддии иқтисодӣ меоранд ва омиле мебошанд, ки маҳсулнокии меҳнатро коҳиш медиҳанд.

## Тавсиф

Дар айни замон фарбеҳӣ ҳамчун як бемории музмини мубодилаи моддаҳо баррасӣ мешавад, ки дар ҳар синну сол ба вуҷуд меояд. Он дар афзоиши аз ҳад зиёди вазни бадан асосан аз ҳисоби ҷамъшавии зиёди бофтаи чарбу зоҳир гашта, бо афзоиши ҳолатҳои беморшавӣ ва фавти аҳолӣ ҳамроҳӣ мекунад. Гирифторӣ ба фарбеҳӣ дар ҷомеаи мутамаддин новобаста аз омилҳои ирсӣ афзоиш меёбад (тағйирот дар пули генетикӣ мавҷуд нест).

Дар кишварҳои гуногун фарбеҳӣ боиси хароҷоти иловагии ҳам буҷети давлатӣ ва ҳам шаҳрвандон мегардад. Дар соли 2019 талафоти кишварҳои G20 аз сабаби мушкилоти вазни зиёдатии шаҳрвандонашон 3,5 %-и ММД-ро ташкил дод. Барои 30 соли оянда пешгӯии талафот барои кишварҳои OECD ва G20 — 5,3 триллион доллар аст, ки бо буҷети сисолаи Олмон ё Ҷопон қобили муқоиса мебошад. Тибқи пешгӯиҳо, афзоиши фарбеҳӣ боиси болоравии андозҳо дар Иттиҳоди Аврупо ба маблағи 300 евро ва дар ИМА — 1350 $ мегардад.

Аз соли 1975 то 2016 шумораи одамони гирифтори фарбеҳӣ дар тамоми ҷаҳон беш аз се маротиба афзудааст. Аз соли 1996 то 2016 — 59 % зиёд шудааст.

Дар Русия ва аксари кишварҳои Аврупо тақрибан 20%-и аҳолӣ аз фарбеҳӣ азият мекашанд, дар ИМА — 36,2 %. Вазни зиёдатӣ дар Русия дар тақрибан 60% ва дар ИМА — 70% аҳолӣ дида мешавад (дар кишварҳои Аврупо — камтар). Ҳиссаи ҳадди ақали аҳолии дорои фарбеҳӣ дар Ҳиндустон (3,9%) ва Ҷопон (4,3%) мебошад.

Тибқи баҳодиҳии ТУТ, дар соли 2016 тақрибан 41 миллион кӯдаки аз 0 то 5-сола вазни зиёдатӣ ё фарбеҳӣ доштанд. Кӯдакони аз 5 то 19-сола — 340 миллион (18 %-и духтарон ва 19 %-и писарон) буда, афзоиш аз 4 % дар соли 1975 то беш аз 18 % расидааст. Аз онҳо 124 миллион нафар (6 %-и духтарон ва 8 %-и писарон) аз фарбеҳӣ азият мекашиданд, дар ҳоле ки дар соли 1975 шумораи кӯдакони 5—19 солаи гирифтори фарбеҳӣ камтар аз 1 % буд.

Бо баланд шудани индекси вазни бадан хатари бемориҳои ғайрисироятӣ меафзояд: бемориҳои дилу раг (асосан бемориҳои дил ва сактаи мағзи сар), ки дар соли 2012 сабаби асосии марг буданд, диабет, ихтилоли низоми такягоҳу ҳаракат (хусусан остеоартрит), баъзе бемориҳои онкологӣ, аз ҷумла саратони эндометрия, сина, тухмдон, простата, ҷигар, талхадон, гурда ва рӯдаи ғафс. Фарбеҳии кӯдакон эҳтимолияти фарбеҳӣ, марги бармаҳал ва маъюбиро дар синни калонсолӣ зиёд мекунад; кӯдакони гирифтори фарбеҳӣ инчунин нафастангӣ ҳис мекунанд, хатари шикастани устухонҳо, гипертония, бемориҳои дилу раг, муқовимат ба инсулин дар онҳо зиёд аст ва онҳо метавонанд мушкилоти равониро аз сар гузаронанд.

Аксар вақт ғизои нокифоя ва фарбеҳӣ дар канори ҳам қарор мегиранд; ин ҳам дар сатҳи кишвар ва ҳам дар оилаҳои алоҳида мушоҳида мешавад ва аксар вақт ба сатҳи пасти даромад вобаста аст.

Фарбеҳӣ боиси коҳиши функсияҳои маърифатӣ мегардад. Дар таҷрибаҳо дар болои мушҳо, олимон механизми инро бо омӯзиши қобилияти омӯзиши мушҳои фарбеҳ ва лоғар муайян карданд. Ҳангоми фарбеҳӣ ҳуҷайраҳои микроглия хоракҳои дендритиро (баромадҳо дар мембранаи нейрон), ки аз онҳо синапсҳои нав месабзанд, «мехӯранд» ва робитаҳои нави нейронӣ ба миқдори зарурӣ ташаккул ёфта наметавонанд. Агар ба ҳуҷайраҳои микроглия «манъ» карда шавад, ки ба хоракҳои дендритӣ даст нарасонанд, функсияҳои маърифатии ҳайвоноти фарбеҳ ба функсияҳои ҳайвоноти лоғар яксон мешаванд.

Одамоне, ки вазни зиёдатӣ доранд, моил ҳастанд, ки паҳнои пайкари худро аз будаш зиёд нишон диҳанд, ки ин боиси норозигии бештари субъективӣ аз симои бадан мегардад.

## Сабабҳои пайдоиш

Сабаби бевоситаи фарбеҳӣ ва вазни зиёдатӣ номутавозинагии энергетикӣ мебошад, ки ҳангоми он воридшавии энергия аз ғизо аз эҳтиёҷоти энергетикии организм зиёд мешавад.

Дар байни сатҳи ҳамарӯзаи фаъолияти ҷисмонӣ ва назорати рациони ғизо (иштиҳо) робитаи ғайрихаттӣ мушоҳида мешавад. Одамоне, ки тарзи ҳаёти камфаъолият доранд (энергияи кам сарф мекунанд), одатан калориянокии рациони худро бад назорат мекунанд ва мисли одамони дорои фаъолияти ҷисмонии миёна (муътадил) ғизо мегиранд. Одамоне, ки тарзи ҳаёти муътадил ва фаъолияти ҷисмонии аз миёна боло доранд, одатан мувозинатро дар байни воридшавӣ ва сарфи энергия нигоҳ медоранд. Ва онҳое, ки дар сатҳи хеле баланд бо фаъолияти ҷисмонӣ машғуланд, энергияи бештарро нисбат ба истеъмоли он сарф мекунанд.

Раcион ва фаъолияти ҷисмонӣ зуд-зуд дар натиҷаи омилҳои экологии ва иҷтимоӣ тағйир меёбанд.

Тибқи баъзе маълумотҳо, сабаби асосӣ ва маъмултарини фарбеҳӣ омилҳои муҳити зист, аз ҷумла иҷтимоӣ (тарзи ҳаёти инсон) мебошанд. Саҳми онҳо дар фарбеҳӣ нисбат ба майлияти генетикӣ тақрибан 6 маротиба бештар аст.

Дар бораи усулҳои мубориза бо фарбеҳӣ андешаҳои гуногун мавҷуданд. Дар байни табибон ва дигар мутахассисон ин ақида васеъ паҳн шудааст, ки азбаски сабаби фарбеҳӣ зиёд будани воридшавии энергия бо ғизо нисбат ба сарфи энергияи организм мебошад, барои мубориза бо фарбеҳӣ машғул шудан бо варзиш (тарбияи ҷисмонӣ) лозим аст, то сарфи энергияи организм зиёд карда шавад. Баъзе табибон чунин мешуморанд, ки фарбеҳӣ бештар бо сабабҳои гормоналӣ ба вуҷуд меояд ва барои коҳиш додани вазн парҳези махсус ва табобат зарур аст.

Танзими вазни бадан дар организм тавассути таъсири мутақобилаи мураккаби маҷмӯи системаҳои бо ҳам алоқаманд, ки назорати системаи энергетикии организмро амалӣ мекунанд, сурат мегирад. Ба рушди фарбеҳӣ мувозинати мусбати энергетикӣ (гиподинамия) ва манбаи калорияҳои ба осонӣ дастрас мусоидат мекунад, ки зиёдатии онҳо дар организм дар шакли триглицеридҳо дар бофтаи чарбу ҷамъ мешаванд. Фарзияи маъмули «калорияҳои азхудшуда = калорияҳои сарфшуда» иштироки гормонҳоро дар раванди ҷамъшавии чарбу ба назар намегирад, дар ҳоле ки барои ин асосҳои ҷиддии илмӣ мавҷуданд. Ҷамъшавии чарбу ба мушкилот бо гормонҳо — кортизол, лептин ва инсулин вобастагӣ дорад. Аз ҷумла, дар одамони дорои сатҳи баланди субклиникии секресияи кортизол аз ҷониби ғадудҳои болои гурда (синдроми Кушинг) ИВБ-и баланд мушоҳида мешавад.

Барои нигоҳ доштани мувозинати энергетикӣ, организм бояд сатҳи гормонҳоро танзим кунад, хароҷоти энергияро кам кунад, самаранокии азхудкунии моддаҳои ғизоиро баланд бардорад, рафтори ғизоиро ислоҳ кунад (иштиҳоро паст кунад) ва энергияи намерасидаро аз захираҳои чарбуи энергетикӣ сафарбар намояд. Ҳар як аз ин пайвандҳо аз ҷониби генҳои муайян танзим карда мешавад.

Майлияти генетикӣ ба фарбеҳӣ дар оилаҳои шахсони гирифтори фарбеҳӣ аён аст. Генҳое, ки барои танзими вазни бадан масъуланд, дар тӯли таърихи пайдоиш ва рушди ҷомеаи инсонӣ эволютсия кардаанд, аммо омилҳои муҳити беруна, ки истеъмоли моддаҳои ғизоиро муайян мекунанд ва фаъолияти ҷисмонии муқаррариро коҳиш додаанд, хеле зудтар тағйир ёфтанд.

Ҳамин тавр, аз охири асри XIX саноати хӯрокворӣ ба истеҳсоли миқдори зиёди равғанҳои растанӣ, транс-равғанҳо ва маҳсулоти дорои миқдори зиёди карбогидратҳои зудҳазмшаванда шурӯъ кард.

Фарбеҳӣ метавонад дар натиҷаи вайрон шудани мувозинат байни ғизои қабулшуда ва энергияи сарфшуда, яъне зиёд ворид шудани ғизо ва кам сарф шудани энергия бо омилҳои ҳамроҳ рушд кунад:

сатҳи баланди инсулин дар хун;

ихтилолҳо дар системаҳои ғадуди зери меъда, ҷигар, рӯдаҳои борик ва ғафс (фарбеҳии патологияи ғайриэндокринӣ);

ихтилоли генетикӣ.

Яке аз сабабҳои эҳтимолии рушди фарбеҳӣ метавонад фаъолияти ҳуҷайраҳои микроглия бошад, ки инсонро «маҷбур мекунанд» бештар ғизо хӯрад.

Яке аз омилҳои муҳими рушди фарбеҳӣ — истеъмоли аз ҳад зиёди шакар мебошад. Аз нимаи асри 19 ҷустуҷӯи ивазкунандаҳои он, ки таъми ширин дошта, калориянокии кам доранд, идома дорад. Аммо аксари ивазкунандаҳои синтетикии шакар қодир нестанд профили таъми сахарозаро такрор кунанд, таъми нохуш боқӣ мегузоранд ва оқибатҳои ҷиддии номатлуб доранд.

Алтернативаи бехатар ва камкалория ба шакар ва ширинкунандаҳои синтетикӣ — сафедаҳои ширин мебошанд: гурӯҳи сафедаҳои табиии растанӣ, ки таъми ширин доранд. Онҳо асосан аз тухмҳо ва меваҳои растаниҳои тропикӣ, ки дар Африқо ва Осиё мерӯянд, ҷудо карда мешаванд.

Ба шарофати калориянокии паст, сафедаҳои ширин ба фарбеҳӣ мусоидат намекунанд ва ба тавлиди инсулин таъсир намерасонанд. Ғайр аз ин, бархилофи шакар, сафедаҳои ширин ба дандонҳо ва ковокии даҳон таъсири зараровар намерасонанд.

Ширинкунандаҳо дар асоси сафеда барои омода кардани маҳсулоти парҳезӣ, ки ҳангоми диабет ва фарбеҳӣ тавсия дода мешаванд, истифода мешаванд.

Ҳамчун ширинкунандаҳо ва ислоҳкунандагони таъм, сафедаҳои ширин барои истифода дар ИМА, кишварҳои Иттиҳоди Аврупо, Ҷопон ва Русия тасдиқ шудаанд. Онҳо ҳам мустақилона ва ҳам дар якҷоягӣ бо дигар ивазкунандаҳои табиӣ ва синтетикии шакар истифода мешаванд.

Истифодаи сафедаҳои ширин дар якҷоягӣ бо ширинкунандаҳои сунъӣ имкон медиҳад, ки профили таъми сахароза такрор карда шавад ва аз таъми сунъӣ халосӣ ёбанд.

### Омилҳои мусоидаткунанда ба фарбеҳӣ

Инсулин ва ҳавасмандкунандагони секресияи инсулин

Тарзи ҳаёти камфаъолият

Омилҳои генетикӣ, аз ҷумла:
** Фаъолияти баланди ферментҳои липогенез
** Паст шудани фаъолияти ферментҳои липолиз

Баъзе бемориҳо, аз ҷумла бемориҳои эндокринӣ (гипогонадизм, гипотиреоз, инсулинома)

Ихтилоли хӯрдан, ки боиси аз ҳад зиёд хӯрдан мешаванд (масалан, хӯрдани васвосӣ-маҷбурӣ ё хӯрдани психогенӣ)

Рациони нокифояи ғизо, ки боиси истеъмоли миқдори зиёди ғизои калориянок мегардад

Майл ба стресс

Синдроми Прадер — Вилли

Вайроншавии функсияҳои гипоталамус

Хоби нокифоя

Нейролептикҳо (антипсихотикҳо) (ниг. Синдроми метаболикӣ ва антипсихотикҳо)

Глюкокортикостероидҳо-и системӣ

Контрасептивҳои гормоналӣ

Дар раванди эволютсия организми инсон мутобиқ шуд, ки дар шароити фаровонии ғизо захираи моддаҳои ғизоиро ҷамъ кунад, то ин захираро дар шароити набудани маҷбурӣ ё маҳдуд будани ғизо сарф кунад — бартарии эволютсионӣ, ки имкон медод зинда монад. Дар замонҳои қадим пуррагӣ нишонаи некӯаҳволӣ, фаровонӣ ва саломатӣ ҳисобида мешуд. Мисол ҳайкалчаи «Венераи Виллендорфӣ» (Venus of Willendorf) мебошад, ки ба ҳазораи 22-юми то м. тааллуқ дорад (шояд аввалин тасвири маълуми фарбеҳӣ). Тибқи маълумоти ТУТ, имрӯз сеяки аҳолии Замин аз вазни зиёдатӣ азият мекашанд ва 47 %-и бемориҳое, ки боиси марг мешаванд (ба монанди атеросклероз, сактаи мағзи сар, инфаркт, диабет ва саратон) маҳз бо чунин ихтилоли метаболизм алоқаманданд.

## Таснифи фарбеҳӣ
Фарбеҳии марказӣ (марказӣ) зиёдатии чарбу дар ноҳияи шикам номида мешавад. Фарбеҳии марказӣ хатарноктарин навъи фарбеҳӣ ҳисобида мешавад ва тибқи омор, бо афзоиши хатари бемориҳои дил, фишори хун-и баланд ва диабети қанд алоқаманд аст. Ақидаи маъмул, ки фарбеҳии марказӣ («шиками пивоӣ») метавонад ба истеъмоли пиво вобаста бошад, тасдиқ намешавад: на индекси вазни бадан ва на таносуби гирди камар ва гирди сурин бо истеъмоли пиво алоқаманд нестанд. Бемор гирифтори фарбеҳии марказӣ ҳисобида мешавад, агар нисбати ҳаҷми камар ба ҳаҷми сурин аз 0,8 барои занон ё 0,95 барои мардон зиёд бошад.

Навъҳои патологии фарбеҳӣ, чун қоида, бо ихтилолҳо дар системаи эндокринии инсон алоқаманданд, ки боиси вайрон шудани мубодилаи чарбу мешаванд.

Фарбеҳӣ ба дараҷаҳо (аз рӯи миқдори бофтаи чарбу) ва ба навъҳо (вобаста ба сабабҳое, ки ба рушди он оварда расониданд) тақсим мешавад. Фарбеҳӣ боиси афзоиши хатари пайдоиши диабети қанд, бемории гипертония ва дигар бемориҳои вобаста ба мавҷудияти вазни зиёдатӣ мегардад. Мувофиқи таснифи ТУТ, ҳангоми ҳаҷми камар беш аз 94 см дар мардон ва беш аз 80 см дар занон хатари рушди бемориҳои ҳамроҳи фарбеҳӣ меафзояд. Сабабҳои зиёдатии вазн инчунин ба паҳншавии бофтаи чарбу, хусусиятҳои бофтаи чарбу (нармӣ, чандирӣ, фоизи миқдори моеъ) ва инчунин мавҷудият ё набудани тағйироти пӯст (рахи пӯст, сӯрохиҳои васеъшуда, ба истилоҳ «селлюлит») таъсир мерасонанд.

Дар асоси аломати ихтилоли гормоналӣ фарбеҳиро ба ду навъ тақсим мекунанд: «стандартӣ», ки дар он тағйироти гормоналӣ дар метаболизм ба амал меояд, ва «ғайристандартӣ», «аз ҷиҳати метаболикӣ солим», ки дар он чунин тағйирот мавҷуд нест. Ихтилоли гормоналӣ ҳангоми фарбеҳии «стандартӣ» метавонад ба бемориҳои гуногун, масалан, ба муқовимат ба инсулин оварда расонад. Фарбеҳии «аз ҷиҳати метаболикӣ солим» омили хавф барои рушди орами бадсифати бадани бачадон мебошад.

Ғайр аз ин, бофтаи чарбу ду навъ мешавад: «чарбуи сафед» ва «чарбуи ҷигарӣ», онҳо бо таркиби чарбу дар адипоситҳо фарқ мекунанд.

## Паҳншавӣ
Дар соли 2013 Созмони хӯрокворӣ ва кишоварзии СММ гузоришро оид ба мушкилоти фарбеҳӣ нашр кард. Барои тартиб додани гузориш СММ маълумоти соли 2008-ро истифода бурдааст.

Дар зер ҷадвали 210 кишвар бо нишон додани ҳиссаи аҳолӣ (бо фоиз), ки то соли 2019 аз фарбеҳӣ азият мекашанд, оварда шудааст:

Директори ПжИ-и ғизои ФАМР Виктор Тутельян дар соли 2005 қайд кард: «Дар мо дар Русия 60 % занон ва 50 % мардон — ба ҳисоби миёна 57,5 % — аз вазни зиёдатӣ азият мекашанд. Дар кишвари мо 57,5 % фавтҳо аз сабаби бемориҳои дилу раг рух медиҳанд. Ин бемориҳо хеле зиёд аз сабаби вазни зиёдатии одамон пайдо мешаванд». Тибқи маълумоти омории Вазорати тандурустии Федератсияи Русия, шумораи сокинони ФР бо фарбеҳии ташхисшуда дар соли 2017 ба 2 млн нафар расид (+1,3 %).

Дар Мексика аз вазни зиёдатӣ дар соли 2008 тақрибан 70 % одамон, аз ҷумла аз фарбеҳӣ — 32,8 % азият мекашиданд.

Дар соли 2016 маҷаллаи «The Lancet» таҳқиқотеро нашр кард, ки шаҳодат медиҳад, ки то соли 2025 тақрибан 20 % аҳолии Замин аз фарбеҳӣ азият хоҳанд кашид. Дар соли 2016 тақрибан 39 % аҳолии калонсоли Замин вазни зиёдатӣ бо ИВБ, ки 25 ва бештар аз онро ташкил медод, доштанд. Аз 1,9 миллиард нафар бо вазни зиёдатӣ 650 миллион нафар аз фарбеҳӣ азият мекашиданд. Сатрҳои аввали рейтинги ТУТ аз рӯи ҳиссаи аҳолии гирифтори фарбеҳӣ кишварҳои ҷазиравии уқёнуси Оромро ишғол мекарданд. Русия дар соли 2016 ҷои 55-умро ишғол мекард.

## Тасвири клиникӣ
Нишонаҳои клиникии фарбеҳӣ бо ҷамъшавии чарб дар қисмҳои гуногуни бадан дар натиҷаи истеъмоли зиёдатии калорияҳо бо ғизо ва коҳиши сарфи энергия тавсиф мешаванд.

## Ташхис

Барои ташхиси фарбеҳӣ дар тибби амалӣ бештар аз индекси вазни бадан (ИВБ) истифода мебаранд. Инчунин индекси Борнгардт истифода мешавад, ки бархилофи ИВБ, сохти бадани инсонро ба назар мегирад.

### Индекси вазни бадан
Нишондиҳанда барои муайян кардани вазни зиёдатӣ Индекси вазни бадан (ИВБ) мебошад, ки ҳамчун тақсими вазни одам бо килограмм ба квадрати қади одам бо метр ҳисоб карда мешавад.

Дар соли 2000 ТҶТ (ВОЗ) пешниҳод намуд, ки барои намояндагони нажоди муғул ҳадди вазни зиёдатӣ аз 25 то 23 ва ҳадди фарбеҳӣ аз 30 то 25 паст карда шавад. Сабаби ин тадқиқотҳои эпидемиологӣ буданд, ки нишон доданд, ки муғулҳо дар индекси вазни бадани пасттар ба мушкилоти марбут ба фарбеҳӣ гирифтор мешаванд. Ҳамзамон, баъзе муҳаққиқон пешниҳод мекунанд, ки барои намояндагони нажоди зангӣ, инчунин ашхоси пайдоиши полинезидошта, ҳадди вазни зиёдатӣ аз 25 то 26 ва ҳадди фарбеҳӣ аз 30 то 32 боло бурда шавад.

Дар ҳолатҳое, ки ИВБ 40 ва болотар аст, ҳатто дар сурати набудани оризаҳои фарбеҳӣ, дар бораи фарбеҳии морбидӣ (беморидошта) сухан меравад. Ҳангоми мавҷуд будани чунин оризаҳои фарбеҳӣ, ба монанди диабети қанди навъи 2, гипертонияи артериалӣ, дислипидемия ва патологияи буғумҳои пойҳо, фарбеҳӣ аллакай дар ИВБ 35 ва болотар ҳамчун морбидӣ тасниф мешавад.

Индекси вазни бадан барои он танқид мешавад, ки таносуби чарб/мушак ва навъи тақсимоти чарбро дар бадан ба назар намегирад. Ҳамин тариқ, як пирамард бо массаи ками мушакҳо метавонад ҳамчун шахси дорои вазни идеалӣ тасниф шавад, дар ҳоле ки варзишгари мушакдор метавонад ҳамчун шахси гирифтори вазни зиёдатӣ ё фарбеҳӣ тасниф гардад. Бо вуҷуди ин, индекси вазни бадан ягона меъёри эътирофшудаи байналмилалии арзёбии вазни зиёдатӣ боқӣ мемонад.

### Томографияи магнитию резонансӣ
Усули дақиқтарини муайян кардани миқдори бофтаи чарб дар организм Томографияи магнитию резонансӣ ҳисоб мешавад.

### Биоимпедансометрия
Дар рӯзгор миқдори бофтаи чарб дар организми инсон одатан тавассути тарозуҳои хонагӣ бо анализатори таркиби бадан дар асоси ченкунии муқовимати бофтаҳои бадан (биоимпедансометрия) муайян карда мешавад.

## Табобати фарбеҳӣ

### Парҳези камкалория
Самаранокии амалӣ дар табобати фарбеҳӣ бо риояи протоколи ғизо (парҳез) бо миқдори ками энергия ё, ба ибораи дигар, маҳдуд кардани калориянокии рацион ба даст меояд.

Ҳангоми ҳисоб кардани калориянокии ғизои истеъмолшуда муҳим аст, ки ин корро фавран анҷом диҳед. Одамоне, ки калориянокии рационро пас аз чанд вақт ҳисоб мекарданд, хато мекарданд, ки дар натиҷа бештар аз ҳадди интихобшуда ғизо мехӯрданд ва таъсири коҳиши вазни бадан ба даст намеомад. Тадқиқотҳо нишон доданд, ки одамоне, ки фавран ҳисоб намекарданд, калориянокии воқеиро кам нишон медоданд. Ҳар қадар вақти зиёдтар аз хӯрокхӯрӣ гузарад, ҳамон қадар хатогӣ дар ҳисобҳо бештар мешуд.

Гузаштан ба ҳар гуна протоколи ғизо бояд таҳти назорати пизишки соҳибихтисос сурат гирад. Пеш аз гузаштан ба режими нави ғизо, таҳлили хун ва мониторинги мунтазами параметрҳо зарур аст. Масалан, ҳангоми интихоби парҳези кето-карнивор, ки бо миқдори зиёди оҳан дар гӯшт тавсиф мешавад, ба назар гирифтани нишондиҳандаҳои оҳан дар хун (гемоглобин, ферритин, трансферрин) муҳим аст.

### Психотерапия
Яке аз равишҳои муассиртарин дар психология барои кор бо одамони гирифтори фарбеҳӣ терапияи маърифатӣ-рафторӣ мебошад, ки ба сабабҳои зиёдхӯрӣ таъсири хуб мерасонад. Илова бар ин, он имкон медиҳад, ки баъзе ҷанбаҳои сифати зиндагии беморон беҳтар карда шавад. Равиши психотерапевтӣ ба табобати фарбеҳӣ бояд дар сатҳҳои гуногун (оила, мактаб, ҷомеа) амалӣ карда шавад.

Усулҳои терапияи рафторӣ, ки дар табобати фарбеҳӣ истифода мешаванд, ба ташаккули худназоратӣ, тағйири муносибат ба ғизо ва одатҳои марбут ба он, ворид кардани бори ҷисмонии тадриҷан афзоянда ва ташаккули дастгирии боэътимоди иҷтимоӣ нигаронида шудаанд.

Олимони канадӣ муайян карданд, ки муносибатҳои манфӣ бо волидайн метавонанд ба рушди фарбеҳӣ таъсир расонанд; баръакс, муносибатҳои хуб, аз ҷумла бо падар, ба нигоҳ доштани вазни муътадил таъсири мусбат мерасонанд.

### Табобати дорувории фарбеҳӣ
Воситаҳои доруворӣ, одатан, танҳо имкон медиҳанд, ки беҳбудии кӯтоҳмуддат ба даст ояд, на таъсири устувори дарозмуддат. Агар пас аз қатъи курси табобат бемор тарзи зиндагиро тағйир надиҳад, вазни бадан дубора афзоиш меёбад. Ин шояд ба он вобаста бошад, ки вазни зиёдатӣ дар гипоталамус равандҳои илтиҳобии бебозгаштро ба вуҷуд меорад, ки кори танзими бофтаи чарбро вайрон мекунанд. Барои табобати фарбеҳӣ метавонанд воситаҳои анорексигенӣ истифода шаванд. Ҳар як дору аз ҷониби пизишк ба таври инфиродӣ интихоб карда мешавад.

Фентермин — иштиҳоро паст мекунад. Метавонад боиси асабоният, дарди сар ва бехобӣ шавад;

Орлистат — ҷабби чарбҳоро тақрибан 30 % коҳиш медиҳад, эҳсоси гуруснагӣ-ро пахш намекунад, аммо метавонад боиси беихтиёрии ихроҷ гардад;

Метформин — ба мубодилаи карбогидратҳо таъсир мерасонад, махсусан ҳангоми фарбеҳии марбут ба Диабети қанд тавсия мешавад.

Семаглутид — агонисти ретсептори ГПП-1. Иштиҳоро паст мекунад. Дар соли 2021 самаранокии баланди он дар табобати фарбеҳӣ нишон дода шуд.

### Табобати ҷарроҳии фарбеҳии морбидӣ

Дар баъзе ҳолатҳо ҳангоми фарбеҳӣ кам кардани ҳаҷми меъда — амалиёти бариатрикӣ истифода мешавад, ки метавонад бо усулҳои гуногун гузаронида шавад.

Шунткунии меъда. Ин амалиёт аз тақсими меъда ба ду қисм иборат аст. Бемор наметавонад ғизоро ба ҳаҷми пештара истеъмол кунад;

Бандажикунии меъда. Гузоштани ҳалқаи силиконӣ дар марзи сурхрӯда ва меъда;

Гастропластикаи остинӣ. Амалиёт аз дур кардани як қисми меъда ва табдил додани он ба "остин"-и борик иборат аст. Ҳаҷми меъда тақрибан 80 % кам мешавад.

Ҷарроҳии пластикӣ, ба монанди липосаксия, барои мубориза бо фарбеҳӣ пешбинӣ нашудааст, балки усули ислоҳи нуқсонҳои косметикии маҳаллӣ мебошад.

## Оризаҳои фарбеҳӣ

Фарбеҳӣ умрро кӯтоҳ мекунад — хавфи марги бармаҳал ҳангоми зиёд шудани даври камар ба ҳар 10 см 11 % меафзояд.

Синдроми метаболикӣ — маҷмӯи вайроншавиҳои метаболикӣ, ки омили хавфи бемориҳои дилу раг мебошанд.

Бемории рефлюкси гастроэзофагеалӣ — баргашти муҳтавои турши меъда ба қисми поёнии сурхрӯда.

Диабети қанди навъи 2 — мавҷудияти муқовимат ба инсулин.

Бемории ишемикии дил (БИД) — беморие, ки стенокардия, инфаркти миокард ва кардиосклерозро муттаҳид мекунад.

Инфаркти миокард — марги қисми мушаки дил.

Инсулт — вайроншавии шадиди гардиши хуни мағзи сар.

Гипертонияи артериалӣ — баландшавии фишори хун.

Холесистит — илтиҳоби талхадон.

Бемории санги талха — пайдоиши сангҳо дар талхадон.

Артритҳо ва остеоартроз — бемориҳои буғумҳо.

Бемориҳои онкологӣ — омосҳои бадсифат.

Эректильная дисфункция — дар мардон, нотавонӣ дар расидани эрексия.

## Пешгӯӣ
Пешгӯӣ аз бисёр ҷиҳат ба шакл, дараҷаи фарбеҳӣ, мавҷудияти оризаҳо ва Бемориҳои ҳамроҳшаванда вобаста аст. Вазни зиёдатӣ ҳатто дар ҳолатҳое, ки мубодилаи моддаҳо вайрон нашудааст, "солим" ҳисоб намеёбад.

## Инчунин нигаред

Бодипозитив

Гиперпролактинемия

Синдроми метаболикӣ ва антипсихотикҳо

Синдроми метаболикӣ

Фарбеҳӣ дар ҳайвоноти хонагӣ

Рӯйхати вазнинтрин одамон дар ҷаҳон

Стеатопигия

Фэтшейминг

Синдроми ROHHAD

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Пайвандҳо

Чарби витсералӣ — хатари он ва меъёри он

*Мотова Е.*  / Елена Мотова. — 2020.

Гурӯҳ:Фарбеҳӣ