open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аҳад Очилов

**Аҳад Очилов** (1912, ноҳияи Самарқанд — 14 ноябри 1989, Душанбе) — давлатмард, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

## Зиндагинома
Аҳад Очилов техн. педагогии Самарқандро хатм кардааст (1931). Муаллими мак. ибтидоии ш. Самарқанд (1931-32). С. 1932 ба Сталинобод (ҳоло -Душанбе) омадааст. Котиби Суди Олии Тоҷикистон (1932—1933), судяи суди халқии н. Ҳисор (1933), инструктори комиҷроияи ш. Сталинобод (1934-35), кот. деҳшӯрои Регар (ҳоло — Турсунзода,1935-36), хидмат дар сафи қӯшуни сарҳадии Комиссариати халқии корҳои дохилӣ (1936-37), инспектори ҳарбӣ (1937-38), кот. масъули комиҷроияи н. Регар(1938-39), муов. раиси к/з (1939), муд. Шуъбаи молияи н. Регар (1939-41), инструктори комиҷроияи вил. Сталинобод (1941-42). С. 1942-46 — хидмат дар сафи Арм. Сурх. Баъди анҷоми ҶБВ — раиси комиҷроияи н. Орҷоникидзеобод (ҳоло — Ваҳдат, 1946-50), шунавандаи мак. ҷум.-явии ҳизбии назди КМ ПК (б) Тоҷикистон (1950—1952), кот. якуми ком. ҳизбии н. Ҷиликӯл (1952-53), кот. якуми ком. ҳизбии н. Орҷоникидзеобод (1953-56), дир. МТС (1956-58), дир. Иттиҳодияи Селхозтехника (1959-61), раиси Шӯрои байниколхозии н. Орҷоникидзеобод (1963-69), сардори шуъбаи маъмурию хоҷагии Ваз. хоҷагии оби Тоҷикистон (1969-70), сардори шуъбаи истифодаи автобазаи № 16 ш. Душанбе (1970-75), ҷон. дир. фабрикаи мурғпарварии н. Орҷоникидзеобод (1975-80), сардори шуъбаи назорати заводи механикии н. Орҷоникидзеобод (1981-84), дир. истироҳатгоҳи АИ Тоҷикистон (1984-86).

## Ҷоизаҳо
Бо ду ордени Ленин, ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медали «Барои Ғалаба бар Германия дар соли 1941—1945», «Барои меҳнати шуҷоатнок», «20-солагии Ғалаба бар Германия дар ҶБВ-ии соли 1941—1945», 50-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи СССР, медали тилоӣ ва нуқрагини НКХХ, «Ветерани меҳнат» ва ғ. мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Алан

**«Алан»** — ҷамъияти осетинҳо (аланҳо)-и муқими Тоҷикистон. Соли 1990 таъсис ёфтааст. Дар шаҳри Норак ва ноҳияи Вахш ташкилотҳои ибтидоӣ дорад. Соли 2006 бахши алоҳидаи душанбегии ҷамъияти «Алан» — «Алания» таъсис ёфт. Мақсади ҷамъияти «Алан»: эҳё ва нигаҳдошти фарҳанг, маросиму анъанот ва забони миллӣ, дастгирии ҳуқуқӣ ва маънавии аъзоён; таъмини гуногунфарҳангӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамоҳангсозии муносибатҳои миллӣ дар Тоҷикистон. Амали бародаршавӣ бо миллатҳои дигар рукни асосии анъаноти осетинҳо ва мақсади асосии «алан» аст. «алан» бо Осетия робита дорад ва аз он ҷо кумак мегирад. Чораҷӯиҳои «алан» бо дастгирии Сафорати Федератсияи Россия дар Тоҷикистон гузаронида мешаванд. Раиси «алан» Карсанов К. солҳои зиёд дар арсаи байналхалқӣ дар соҳаи варзиш (гӯштингир) шарафи Тоҷикистонро ҳимоя кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созмонҳои миллӣ-фарҳангии Тоҷикистон
Албит

**Албит** (лотинӣ аlbus – сафед) — минерали гурӯҳи шпатҳои даштӣ – плагиоглазҳо. Формулаи химиявиаш Na[AlSi2O8], системаи кристаллбандиаш – триклинӣ, кристаллҳояш хурди ҷадвалӣ, рангаш сафед ё зарди бӯртоб, ҷилояш шишагун, сахтиаш 6 – 6,5, зичиаш 2610 кг/м3. Албит чун минерали ҷинсофарин асосан дар таркиби ҷинсҳои ишқорӣ (граниту сиенитҳои ишқорӣ) ва пегматитҳо вомехӯрад. Албит дар таркибаш 11,67% Na2O, 19,35% Al2O3, 68,44% SiO2 ва ғашҳои K, Ca, Rb, Cs дорад. Албит душворгудоз буда, дар кислота суст ҳал мешавад. Ташаккули албит ба равандҳои метасоматикӣ марбут аст. Агрегатҳояш зич, шуоъдор ва дар шакли дона-дона мебошанд. Албити холис дар кулолгарӣ истифода мегардад. Барои ороиш намунаҳои хосияти «чашми гурба» доштаи албит ва дар таҳқиқоти илмӣ барои муайян кардани дараҷаи метаморфизм ба кор мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳо
Гурӯҳ:Химия
Алғул

**Алғул** (арабӣ – дев) — дуюмин ситораи равшан (пас аз Мирфақ) дар бурҷи Ҳомили раъс-ул-ғул (Барсовуш). Тағйирёбии алғул аз қадим маълум буда, дар одамон ҳиссиёти ваҳмангезе ба вуҷуд меовард ва чунин номгузорӣ шуданаш аз ҳамин ҷост. Дар атласҳои бурҷҳои осмонии асримиёнагии европавӣ алғул ҳамчун чашми Медузаи Горгон, дар атласҳои исломӣ чун чашми дев тасвир ёфтааст. Алғӯл маҷмӯи се–чор ситора аст, ки дутои онҳо (Алғул А ва Алғул В) бо даври 2,87 шабонарӯз якдигарро мепӯшонанд ва дар ин ҳолат дурахши ситора аз 2,06 то 3,28 бузургии ситоравӣ кам мешавад. Ин ҳодисаро бори нахуст 8 нояб ри 1670 олими италиявӣ Ҷ. Монтанари мушоҳида намудааст. Массааш 1,67-и массаи Офтоб, радиусаш 0,9-и радиуси Офтоб, ҳарорат 8500 К, синнаш 3×108 сол ва масофааш то Замин 93±2 с. р. (28,5±0,7 пк) аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алеатико

**Алеатико** — Ува лиатика, Алеатико неро, Москателе ливатике, як навъи ангурҳои техникӣ. Аслан аз Италия буда, нимаи дуюми садаи XIX дар Осиёи Марказӣ паҳн гардидааст. Баргаш миёнаҳаҷм (қутраш 16 – 18 см), байзашакл, сепарра, чоки байни парраҳояш миёна, каме хамидаи рост, рӯяш суфта, бепашмак. Гулаш дуҷинса, хӯшааш миёнаҳаҷм (дарозиаш 10 – 16, бараш 8 – 10 см, вазнаш 130 – 140 г), махрутшакли дарозрӯя. Ғужбаш миёнаҳаҷм, лунда, рангаш сиёҳи бунафштоб, мумпарда дорад. Тухмаш ғафс, гӯшташ серобу ширин, бӯи хос дорад. Алеатико навъи ангури миёнапазак буда, давраи нашваш 140 – 160 рӯз аст; нимаи май гул карда, 15 – 25 сентябр пурра пухта мерасад. Аз алеатико шароб мекашанд, афшура тайёр мекунанд. Алеатикоро дар вилоятҳои Хатлону Суғд парвариш мекунанд. Аз ҳар га 18 – 20 т ҳосил мегиранд. Ҳангоми кам шудани намӣ баргаш тез пажмурда шуда, ба сифати ҳосил таъсири манфӣ мерасонад. Аз касалии ҷел зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъе аз ангур
Алеврит

**Алеврит** (юнонӣ aleuron – орд) — гурӯҳи ҷинспораҳои ковоки (ночаспидаи) таҳшин, ки аз зарраҳои хеле хурди минерали (кварс, шпати даштӣ, абрақ ва ғайра)-и андозаашон 0,01 – 0,1 мм таркиб ёфтаанд. Аз рӯи андозаи зарраҳо аз рег маҳинтар (0,05 – 0,1мм) ва ва аз гил дуруштаранд (0,01 – 0,05 мм). Ба алеврит чанг, лойқа, лёсс ва ҷинсҳои лёссмонанд мансубанд. Алеврит чун таҳшини алоҳида аз ҷониби петрографи советӣ А. Н. Заваритский ҷудо карда шудааст (1930). Дар натиҷаи сангшавӣ (литификатсия) алеврит ба алевролит табдил меёбад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Алевролит

thumb|Алевролит
**Алевролит** (аз  — орд ва  — санг) — алеврите, ки ба ҷинсҳои зичу сахти кӯҳӣ табдил ёфатааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ
Алеутҳо

**Алеутҳо** (номи қавмӣ — *унаңан / unangan*; () ) — аҳолии муқимию асосии галаҷазираҳои алеут (дар ИМА).

## Таърих
Бештар аз 900 кас аз аввали садаи XIX дар ҷазираҳои Командори Федератсияи Русия зиндагӣ доранд. Бо забони алеутӣ такаллум мекунанд. Алеутҳо тақрибан 4000 – 4500 сол пеш аз қабилаҳои эскимоси Аляс ка ҷудо шуда, ба галаҷазираҳои алеут омадаанд. Машғулияташон аслан шикорчигӣ буд. Алеутҳоро баҳрнавардон ва сайёҳони рус дар садаи XVIII кашф карданд. Аз ибтидои садаи XIX баъзе хусусиятҳои маданияти мардуми рус ва дини нас рониро пазируфтанд. Дар ҷазираҳои Командор соли 1932 ноҳияи алеут таъсис ёфт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алеутҳо
Алиби

**Алиби** (лотинӣ alibi – дар ҷойи дигар будан) — ҳолати бегуноҳии айбдоршаванда (гумонбар). Нигар низ Адами ҳузур.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Ал-ислоҳ

**«Ал-ислоҳ»** — маҷаллаи таърихӣ-адабии динӣ, ки солҳои 1915 – 18 ба забони туркии чиғатойӣ дар Тошкент чоп мешуд. Дар як моҳ ду бор ба табъ мерасид. Аввал ношираш Абдурраҳмон Содиқ (Сайёҳ), сонӣ Аскархон Паҳлавон буданд. «Ал-ислоҳ» дини исломро ситоиш ва идеологияи онро дастгирӣ мекард. Дар арафа ва солҳои Инқилоби Октябр «ал-ислоҳ» минбари пантуркизм буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дин
Алкилҳо

**Алкилҳо** — боқимондаи (радикали) яквалентаи карбогидридҳои сер (ҳаднок), масалан, метил – СНз боқимондаи метан (СН4,), этил – С2Н5 боқимондаи этан (С2Н6,), пропил – С3Н7 боқимондаи пропан (СзН8) ва ғайра Бо ҳарфи R, баъзан бо Alk, ишора мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимё
Абдураҳмон Ҳусайнов

**Абдураҳмон Ҳусайнов** (07.11.1938, ш. Панҷакент), доктори илмҳои физика ва математика, профессор. 
## Зиндагинома
Абдураҳмон Ҳусайнов соли 1962 факултаи физикаи Университети давлатии Ленинградро (ҳоло Санкт-Петербург) ба охир расонда, дар Институти физикӣ-техникии АИ СССР (шаҳри Маскав) ҳамчун ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ кор кардааст. Солҳои 1967-1978 мудири лабораторияи Институти радиоизотопии Рига (Латвия), 1979-1990 ходими калони илмии Институти физикаи ядрои ш. Санкт-Петербург буд. Аз соли 1991 роҳбари илмии яке аз барномаҳои МАГАТЕ – Ожонсии байналмилалии оид ба энергияи атом дар шаҳри Маскав буд.
Дар чаҳорчӯбаи барномаҳои давлатии Федератсияи Русия доир ба кафолати паҳн нагардондани яроқи ядроӣ ҳамчун коршинос беш аз бист сол фаъолият доштааст. Зиёда аз даҳ асбобу дастгоҳҳо ва детекторҳо ихтироъ кардааст, ки аз рӯи сифат ва нишондиҳанда беҳтарин шумурда шудаанд. Аз ҷумла анализатори (таҳлилкунандаи таркибҳои гудохта) ихтироъкардааш дар хадамоти гумрукии Русия мавриди истифодаи васеъ қарор гирифтааст. Соҳиби 11 шаҳодатномаи ихтироъкорист. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Алкилонӣ

**Алкилонӣ** — ба пайвастҳои гуногуни химиявӣ дохил намудани гурӯҳи алкилҳо. Алкилониро ба воситаи алкилгалогенидҳо (масалан, C2H5CI), эфирҳои кислотаҳои ноорганикӣ [масалан, диметилсулфат (СНзО)2СO2], олефинҳо (масалан, этилен) ва ғайра мегузаронанд. Алкилонии аммиак, аминҳо ва гидразин ба тавассути алкилгалогенидҳо, диалкилсулфатҳо ва намаки онҳо сурат мегирад. Ҳангоми алкилонии аммиак (ё аминҳо) бо алкилгалогенидҳо (реаксияи Гофман) аввал алкилгалогенид аз ҳисоби ҷуфти электронҳои озоди нитроген пайваст ва сипас гид рогенгалогенид бо аммиаки (ё амини) барзиёд ҷудо мешавад. Зимни ин реаксия аминҳо ва гидразинҳои якумин, дуюмин, сеюминро ҳосил кардан мумкин аст. Алкилонии бензол бо алкилгалогенидҳо дар якҷоягии АIСIз-и беоб (реаксияи Фриди-Крафтс) гузаронда мешавад. Реаксияи мазкур имкон медиҳад, ки ҳамаи атомҳои гидроген дар ҳалқаи бензолӣ пайиҳам ба гурӯҳи алкил иваз карда шаванд. Дар байни реаксияҳои пайвастшавии олефинҳо реаксияи дароз кардани силсилаи карбонӣ мақоми махсус дорад. Мисоли он алкилонии олефинҳо бо парафин дар якҷоягии кислотаи фосфат ё сулфат мебошад. Бо ин роҳ изооктан ҳосил мекунанд, ки сӯзишвории адади октаниаш баланд маҳсуб меёбад. Карбогидридҳои алифатии шоханок зери таъсири агентҳое, ки изомеризатсия мегарданд, бо олефинҳо пайваст шуда, бензин (бензини алкилонида) ҳосил мекунанд. Чунин реаксия бо изобутан дар иштироки кислотаи сулфати 98%-а ҷараён мегирад. Дар натиҷа ғайр аз изооктан чанд изомери дигар (ҳарорати ҷӯшиш 108 – 116°С), ки адади октаниашон ба 100 наздик аст, ҳосил мешаванд. Алкилонӣ дар техника барои ба даст овардани сӯзишвории адади октаниашон баланд (октан, изооктан ва ғайра), аминҳо (якумин, дуюмин, сеюмин ва ғайра), гомологҳои бензол (этилбензол) ва ғайра истифода мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Kappep П., Kypc органической химии, Jl., 1962;
*Несмеянов А. H., Несмеянов Н. A., Начало органической химии, M., 1969;
*Пет ров A. А., Органическая химия, M., 1981.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Аллегретто

**Аллегретто** (италявӣ *allegreto* - суръати мӯътадилу шӯх) — аз аллегро (allegro ) — 1) суръати на он қадар тези мусиқӣ; 2) мафҳуме, ки фораму рӯҳбахш будани савти мусиқиро ифода мекунад (бештар бо унсурҳои рақсӣ шабеҳ дониста мешавад). Аллегретто дар аксари асарҳои мусиқӣ вохӯрда, суръати гуногуни мусиқиро дорост. Масалан, аз суръат бисёр суст (Бетховен, сонатаи 9-ум барои фортепиано, мм=d=56) то суръати шӯх (Бетховен, сонатаи 2-юм барои фортепиано, мм=9=160). Суръати шартии аллегретто нисбат ба allegro суст ва нисбат ба mode rato тезтар мешавад; 3) номи асар ё қисми мусиқӣ, ки зимни хусусиятҳо ва суръати аллегрето эҷод шудааст. Бештар менуэт ва финали (дар намуди рондо) сонатаҳо, баъзан қисми якуми он (Бетховен, сонатаи № 28, барои фортепиано) ё қисми сусти он (Бетховен, симфонияи № 7) дар ҳамин суръат эҷод мешавад.

## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Аллелопатия

**Аллелопатия** (аз юнонӣ allelon – дутарафа ва pathos – таъсир) — таъсири як рустанӣ ба рустании дигар, ки дар натиҷаи аз худ хориҷ кардани моддаҳои махсус (антибиотикҳо, фитонсидҳо, меразминҳо, колинҳо) ба амал меояд. Баъзе микроорганизмҳо антибиотик ҳосил карда, рушди микроорганизмҳои дигарро бозмедоранд. Меразминҳоро низ микроорганизмҳо ба вуҷуд меоваранд ва рушди рустаниҳои олиташаккулро суст менамоянд. Фитонсидҳо маҳсули рустаниҳои олиташаккул буда, боиси сустшавии инкишофи микроорганизмҳо мегарданд. Колинҳоро баъзе рустаниҳои олиташаккул баҳри заиф намудани рушди рустаниҳои дигари олиташаккул ҳосил мекунанд. Ҳамин тавр, аллелопатия яке аз шаклҳои таъсири мутақобилаи рустаниҳост. Маълумоти нахус тин оид ба аллелопатия дар асарҳои олимони Юнони Қадим ва Рим (Теофраст, Плинейи Калонӣ) оварда шудаанд. Macалан, онҳо қайд кардаанд, ки маводи ихроҷкардаи дарахти ғор, финдиқ ва баъзе сабзавот ба инкишофи ток ва сифати ангур таъсири манфӣ мерасонад. Алҳол муқаррар шудааст, ки бис ёр рустаниҳои дар токзор рӯида сабзиши токро метезонанд (масалан, шилха, нахӯд ва ғайра) ё суст мекунанд (мехаки сафед, вазирак, авранҷ ва ғайра). Пайдоиши чим низ ба сабзиши ток таъсири манфӣ мерасонад. Таъсири заҳри занбӯруғҳои ҷинси Penicillium ва Aspergillus ҳам ба узвҳои гуногуни ток кам нест. Тухми ангур антибиотике дорад, ки ба дигар рустаниҳо, бактерияҳо ва занбӯруғҳо таъсири заифсозанда мерасонад. Омӯзиши аллелопатия баҳри мусоид сохтани низоми парвариши дарахтон, хусусан, бо роҳи кишти алафҳои гуногун бартараф кардани филлоксера муҳим аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Аллерген

**Аллерген** — антигенҳое, ки дар ашхоси нисбати онҳо ҳассос аксуламали аллергиро ба вуҷуд меоваранд. Аксуламали аллергӣ тадриҷан баъди ба организм ворид шудани аллерген (пас аз 24 – 72 соат) оғоз мегардад, вале агар дар хуни бемор оид ба ҳамин аллерген подтан (ҷисми бегона) мавҷуд бошад, он тезтар, яъне баъди 15 – 20 дақиқа ба вуқӯъ меояд. Вобаста ба пайдоиш аллергенҳо маишӣ, эпидермиявӣ, инсектисидӣ ва ғайра мешаванд. Муҷиби аллергия метавонад гарди рустанӣ, чанги хона, матоъҳои синтезӣ, баъзе хӯроквориҳо, дорувор ва дигар аллергенҳо бошад. Аллерген ба организм ворид шуда, дар бофтаҳои лимфоидӣ подтанҳо ҳосил мекунад. Дар натиҷа моддаҳои барои организм заҳрнок (гистамин, атсетилхолин, гепарин, брадикинин) ҳосил мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Аллигаторҳо

**Аллигаторҳо** (лотинӣ Alligator, аз испанӣ el lagarto – калтакалос), як ҷинси хазандаҳо. Мансуб ба типи хордадорҳо ва қатори тимсоҳҳо мебошанд. Аллигаторҳо ду намуд доранд: миссисипӣ ва хитойӣ. Аллигаторҳои миссисипӣ (Аллигаторҳо mississippiensis) хазандаи азимҷусса (дарозиаш 4 – 4,5 м) буда, пойҳои кӯтоҳи ғафс дорад (лекин луқмаашро бо суръати тез дошта мегирад); пойҳои пеш аз панҷ ва қафо аз чор ангушт иборат мебошанд (байни ангуштони пойҳои пеш пардаи шиноварӣ дорад). Тахтапушти аллигаторҳо паҳно ва ранги сиёҳ дош та, бо сипарҳои шохин пӯшида шудааст; думаш пурқувват (думи аллигаторҳои ҷавон рахи зарди баланд дорад); чашмонаш хокистарранг. Дар дарёҳо, ҳавзҳо, ботлоқзорҳои штатҳои Каролина ва Флоридаи ШМА, ҳамчунин дар соҳили халиҷи Мексика маскунанд. Наринаҳои калон, одатан, танҳо ва наринаҳои хурд гурӯҳ-гурӯҳ мегарданд. Давраи болиғии аллигаторҳои америкоӣ ба дарозии тан вобаста аст (мавриди ба 180 см расидани дарозии тан болиғ мегардад). Модинааш то 35 – 50 тухм мегузорад. Хазандаи тезгард буда, дар хушкӣ бо суръати 45 км/соат ҳаракат карда метавонад. Одатан, шабона ба шикор мебарояд. Тӯъмаи онҳо моҳӣ, парандаю ҷонварони ширхӯри обӣ, нармбаданҳо ва харчангшаклҳоянд. 
Аллигаторҳои хитойӣ (аллигаторҳо sinensis) зарди хокистарранг буда, ҷоғи поёнаш доғҳои сиёҳ дорад. Тахтапушт, шикам ва пилки чашмонашро сипарҳои шохин фаро гирифтаанд. Тани аллигаторҳои хурд панҷ ва думи онҳо ҳафт рахи зард дорад (баробари калон шудан, рахҳо нест мешаванд). Дарозии модинааш – то 2,2 м, наринааш – тақрибан 1,4 – 1,7 м. Модинааш то 10 – 40 тухм мегузорад. Аллигаторҳои хитойӣ дар ҳавзаи дарё Янтсзи мас кун шудаанд.

Аллигаторҳо сари паҳн дошта, ҳангоми пӯшида будани даҳон дандонҳои чоруми ҷоғи поён нопадиданд (фарқи онҳо аз тимсоҳ дар ҳамин аст). Аз охири тирамоҳ то авв. баҳор аллигаторҳо ба ҳолати карахтӣ мегузаранд. Ҳавои сарду гармои зиёдро дар лонаҳои соҳилӣ (дар чуқурии 1 – 1,5 м) мегузаронанд. Баъди оғози мавсими боронгарӣ ба гушн меоянд. Аллигаторҳо то 85 сол умр мебинанд. Солҳои охир аз сабаби бисёр шикор кардани Аллигаторҳо шумораи онҳо хеле кам гаштааст. Аллигаторҳои хитойӣ ба Китоби Сурх дохил карда шудаанд.
Аз пӯсти аллигаторҳо ҷомадон, зин ва ғайра месозанд. Бо ин мақсад дар штатҳои Флорида, Техас ва Луизианаи ШМА аллигаторҳоро дар фермаҳои махсус парвариш мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Аллилсианид

**Аллилсианид** CH2 = CHCH2CN (3 – бутеннитрил) — моеи беранг; ҳарор гудозиш – 86,8°С, ҳарор ҷӯшиш – 118,5°С, зичиаш – 0,8377; дар об бад, дар ҳалкунандаҳои органикӣ хуб ҳал мешавад. Бо об ва обу спирти аллил омехтаи азеотропӣ ҳосил мекунад. Аллилсианид хосияти нитрилҳои беҳади алифатиро дорад. Дар муҳити ишқорӣ изомеризатсия шуда, омехтаи сис, трансизомерҳои кротононитрил (CH3CH = CHCN)-ро ба вуҷуд меоварад. Аз ин сабаб ҳангоми гидролизи ишқории аллилсианид кислотаи кротонат (CH3CH = CHCOOH) ва дар мавриди гидролизи кислотагӣ кислотаи винил атсетат (CH2 = CHCH2COOH) ҳосил мешавад. Дар иштироки асосҳо бо моддаҳое, ки атоми гидрогени фаъол доранд, ба реаксия медарояд. Дар ин маврид аллилсианид ба изомеризатсия дучор меояд. Аллилсианидро дар натиҷаи таъсири ҳамдигарии аллилбромид (ё аллилхлорид) ва CuCN бе ҳалкунанда ё аллилхлорид ва HCN (ё NaCN) дар муҳити обӣ ҳосил мекунанд. Ба сифати аксептор (гиранда)-и хлориди гид роген CaCО3-ро истифода мебаранд. Аллилсианидро метавон барои истеҳсоли кислотаи винилатсетат кор фармуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Хати гурҷӣ

**Хати гурҷӣ** (ქართული კალიგრაფია *картули калиграпиа*) — ин шакли хатӣ, ё адабиёти забони гурҷӣ дар хат бо истифодаи се сутун. Гурҷистон дорои анъанаи асримиёнагист.

## Пайвандҳо
*Georgian Calligraphy: About
Гурӯҳ:Санъат
Гурӯҳ:Хат
Гурӯҳ:Гурҷистон
Алокӯл

**Алокӯл** — Алакул, кӯли шӯри баста дар шаҳри Ҷумҳурии Қазоқистон. Дар минтақаи нимбиёбон, дар баландии 343 м аз сатҳи баҳр, дар Хамии Балхашу алокӯл воқеъ аст. Масоҳаташ тақрибан 2200 км2, чуқуриаш то 45 м. Ба он дарёи Эмел мерезад. Алокӯл якҷоя бо кӯлҳои Уялӣ, Сассиқкӯл ва Ҷаланашкӯл системаи кӯлҳоеро ташкил медиҳад, ки ҳавзаашон то 55 ҳазор км2 мерасад. Моҳи январ ях баста, апрел об мешавад. Аз алокӯл ширмоҳӣ ва зағорамоҳӣ шикор мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯлҳои Қазоқистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Адабиёти илмии бадеӣ

**Адабиёти илмии бадеӣ**, як навъи махсуси адабиёт, ки дар он аз илму пажӯҳишҳо, гуногунадешиҳои илмӣ, тақдири кашшофон – донишмандон сухан меравад.Адабиёти илмии бадеӣ аз ҷиҳати мундариҷаву мазмун, услуби эҷод дар доираи адабиёти бадеӣ, ҳуҷҷатӣ публитсистӣ ва илмии оммавӣ қарор дорад, бо ин навъҳои адабиёт алоқаманд аст, дорои ҷиҳатҳои ахлоқӣ, таълимӣ, тарбиявӣ, зебоишиносӣ, ороста ба воситаҳои тасвири бадеӣ ва ғайра мебошад. Нависандаи Адабиёти илмии бадеӣ ба воситаи тахайюлу тафаккури бадеӣ ин ё он лаҳзаи воқеиро, ки асоси он санадҳои илмӣ аст, мавриди таҳлили бадеӣ қарор медиҳад. Андешаи бадеии хешро барасоси маводи илмӣ дар қолабӣ бадеӣ баён менамояд. Истилоҳи Адабиёти илмии бадеӣ дар садаи XX пайдо шуда, ба адабиётшиносии тоҷик бо таъсири адабиёти рус ворид гардидааст, вале асарҳои дар ин навъи адабиёт эҷодшуда дар адабиёти атиқа (Юнон ва Руми Бостон), адабиёти Европа («Метаморфозаи рустаниҳо»-и И. В. Гёте), адабиёти русу собиқ шӯравӣ баназар мерасанд. Дар адабиёти асрҳои миёнаи форс-тоҷик низ нишонаву аломатҳои Адабиёти илмии бадеиро  дарёфтан мумкин аст. Дар адабиёти муосири тоҷик асарҳои дар навъи таърихӣ эҷодшуда, аз ҷумла «Восеъ» ва «Фирдавсӣ»-и С. Улуғзода, «Ситорае дар тирашаб», «Парвози Шоҳин»-и Р. Ҳодизода, «Якрӯзи дароз, рӯзи бисёр дароз»-и Ӯ. Кӯҳзод, «Ҷонбагарав»-и Ш. Ҳаниф, «Куруши Кабир»-и Б. Абдураҳмон, «Девори Хуросон»-и М. Солеҳва ғайраро метавон ба навъи Адабиёти илмии бадеӣ шомилсохт.

## Адабиёт
Таърихи адабиёти советии тоҷик. Инкишофи жанрҳо, ҷ. 1, Д., 1980; Мусулмониён Р., Назарияи адабиёт, Д., 1990; Шарифов Х., Назарияи наср, Д., 2004.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Адабиёт
Гурӯҳ:Адабиёти илмии бадеӣ
Аломатҳои геодезӣ

**Аломатҳои геодезӣ** — иншооти рӯизаминӣ ва таҷҳизоти зеризаминӣ, ки барои дар ягон маҳал ҳам устувор ва ҳам нишона кардани пунктҳои геодезӣ хидмат мекунанд. Нигар Пунктҳои геодезӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заминсанҷӣ
Алопӯчоқ

**Алопӯчоқ** — навъе аз харбузаҳои тирамоҳӣ. Алопӯчоқ баъди 95 – 100 рӯзи кишт мепазад. Аз ҳар га 250 – 300 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилаш тухмшакл, дарозиаш 28 – 35 см, вазнаш 4 – 6 кг. Пӯсташ сахт, тӯрдор, зард; рахҳояш сабзи баланд. Мағзаш (ғафсиаш 5 – 6 см) сероби ширин, сабзи кушод, то 10% қанд дорад. Бештар дар ноҳияҳои Зафаробод, Истаравшан, Мастчоҳ кошта мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъе аз харбуза
Алт (мазмунҳо)

**Алт** ( — баланд):
# партия дар хор ё ансамбли вокалӣ, ки бо овозҳои пасти бачагона ё овозҳои пасти занона (метсессо-сопрано, кон-тр-алто иҷро мешавад. Алт дар партитура аз тенор баландтар аст;
# овози пасти бачагона, ки меъёраш аз «ля»-и октаваи хурд то «ми»-и октаваи дуюм мерасад. Дар партитураҳои хорӣ партияи алт аксар дар мифтоҳи (калиди) «сол» навишта мешавад;
# сози тории камончадоре, ки сохти скрипкаро дошта, ҳаҷман калонтар аст.
Алтозид

**Алтозид**, **метопрен**, C19H34O3 — як навъ инсектисид. Моддаи шаффофи равғанмонанд, дар об ва аксар ҳалкунандаҳои органикӣ нағз ҳал мешавад. Барои нест кардани пашша ва зараррасонҳои ҳайвонот истифода мебаранд. Алтозид дар шакли консентрати эмулсияи 10%-а истеҳсол карда мешавад. Барои одаму ҳайвон безарар аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳашаракушҳо
Алтруизм

**Алтруи́зм** ( — дигар) — ғамхорӣ дар ҳаққи дигарон, гузаштан аз баҳри манфиатҳои шахсӣ, барои дигарон; системаи арзишҳои шахс аст, ки дар он ба сифати мароми марказӣ ва меъёри баҳогузории маънавӣ манфиатҳои шахси дигар ё худ иттиҳодияҳои иҷтимоӣ ба эътибор гирифта мешаванд.

## Мафҳум
Истилоҳи алтруизмро файласуфи фаронсавӣ О. Конт (1798 – 1857) ҳамчун муқобилмаънои истилоҳи эгоизм (худпарастӣ) маънидод кардааст. Дар назарияи таҳлили психологии З. Фрейд (1856 – 1939) зуҳуроти алтруизм ҳамчун талаботи нев розии субъект ба суст гардондани эҳсоси гунаҳкорӣ ё худ ҳамчун ҷуброни эгоизми ибтидоӣ, ки мавриди фишороварӣ ба таҳтушшуур гаштааст, фаҳмида мешавад. Алтруизм метавонад дар амалҳои субъект дар вазъиятҳои мушаххаси хатарнок зоҳир гардад (масалан, наҷот додани кӯдак бо баҳои ҷони хеш) ё худ арзиши бошууронае бошад, ки рафтори шахсро умуман муайян намояд. Дар ин ҳолат он ба маънии ҳаёти шахс мубаддал мегардад. Қимати воқеии рафтори башардӯстонаи шахс аз рӯи он арзишҳое муайян мегардад, ки зимни муносибатҳои дуҷонибаи ӯ бо дигар одамон пайдо мешавад. Алтруизме, ки дар ҳама чизро бахшидан, нодидагирии камбудиҳо, худқурбонкунии кӯркӯрона нисбати дигар одам зоҳир мегардад, сифати манфии шахс аст. Ба дараҷаи мутлақият расондан ё худ аз ҳадаш паст баҳо додани алтруизм ба маънии аслии ин истилоҳ мухолиф аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аскетизм
Гурӯҳ:Равоншиносии иҷтимоӣ
Катибаи Бесутун

**Катибаи Бесутун** ё **катибаҳои Дорои Бузург** — катибаҳои  Бесутун ё «*катибаҳои Беҳсутун *» (кӯҳе дар шаҳристони Кирмоншоҳ). маҷмаъи бостонӣ дар шаҳристони Кирмоншоҳи Эрон вокеъ аст. Катиба дар баландии *як саду панҷ* метр аз замин дар кӯҳи Бесутун бо хати мехӣ ва ба се забон - форсии қадим, бобулӣ ва аламӣ ҳаккокӣ гардидааст. Ин маҷмаъи бостонӣ ёдмонҳое аз  Ҳахоманишиёнро дар худ ҷой додааст ва аз ҳудуди соли 523—521 пеш аз милод ҳамвора мавриди таваҷҷуҳ будааст. Катиба бо фармони шоҳи Ҳахоманишиён Дopиуши Бузург (Дорои I) бунёд гардидааст. Солҳои 30—40-уми асри XIX аз ҷониби муҳақиқи англис Г. К. Роулинсон, катиба хонда шудааст ва бо ҳамин амал ба шурӯи хондани хати мехӣ дар хатҳои қадимаи халқҳои Шарқи Қадим такон додааст.

Behistun Darius the Great.jpg
Rock Inscription at Bisotun, Persia, a steel engraving, 1860.jpg
Behistun 1.JPG
Behistun Inscription in Persia ca. 520 BC- UNESCO World Heritage Site.jpg
Behistun inscription reliefs.jpg
Behistun relief Gobryas.jpg

## Боз нигаред
* Нақши Рустам
* Каъбаи Зардушт

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ
Нақши Рустам

**Нақши Рустам** () — маҷмаъи бостонӣ дар Рустои Зангиобод вокеъ дар Шаҳристони Дороби устони Форси Эрон, дар фосилаи 4 километр аз Тахти Ҷамшед қарор дорад. Ин маҷмаъи бостонӣ ёдмонҳое аз Эламиён, Ҳахоманишиён ва Сосониёнро дар худ ҷой додааст ва аз ҳудуд соли 1200 пеш аз милод то 625 милоди ҳамвора мавриди таваҷҷуҳ будааст, зеро оромгоҳи чор тан аз подшоҳиёни Ҳахоманишӣ, нақшҳои барҷастаи мутааддид аз вақоеъи муҳими давраи Сосониён, бино Каъбаи Зардушт ва нақши барҷаста Вироншдоӣ аз давраи Эламиён макон қарор доранд ва дар давраи Сосониён, маҷмаъи Нақши Рустам аз назари динӣ ва миллӣ низ аҳамияти бисёр доштааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи Эрон
Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ
Алтозар

**Алтозар-гидропрен**, C17H30O2 — як навъ инсектисид. Моеъи шаффофи равғанмонанд, дар об ва аксари ҳалкунандаҳои органикӣ нағз ҳал мешавад. Алтозарро барои маҳви ҳашароти зараррасон (пулакчаболҳо, дуруштболҳо ва баробарболҳо) ба кор мебаранд. Барои одаму ҳайвон чандон зарар надорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳашаракушҳо
Алтератсия

**Алтератсия** (лотинӣ аlteratio – тағйир додан, тағйирдиҳанда) — баландшавӣ ё пастшавии овоз ба андозаи ним парда ё як парда. Масалан, ля-диез алтератсияи (тағйирдиҳандаи) овози «ля», ре-бемол алтератсияи (тағйирдиҳандаи) овози «ре».

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Аллотропия

**Аллотропия** (аз юнонӣ alios — дигар ва tropos — гардиш, хосият) — мавҷуд будани баъзе элементҳои химиявӣ дар ду ё чанд шакли моддаҳои содаи сохту хосияташон гуногун.

Macалан, фосфор; он моддаи нимшаффофи сафед буда, ҳарор. гудозишаш 42,2°С аст; моддаи заҳрнок, дар торикӣ нур меафканад, худ аз худ аланга мегирад. Фосфор чанд шакли аллотропӣ ҳосил мекунад: Фосфори сафед, дар ҳолати сахт ҳангоми зуд хунук кардани буғи фосфор ҳосил мегардад; берангу шаффоф, дар ҳаво зуд оксид мешавад, заҳри қотил аст. Фосфори сурх, ҳангоми бе иштироки ҳаво дар ҳарораташ 250—300°С дуру дароз гарм кардани фосфори сафед ба даст меояд; дар ҳаво суст оксид шуда, дар торикӣ рӯшноӣ надорад, дар ҳарораташ 260°С дармегирад. Фосфори сиёҳ дар натиҷаи то 200—220°С таҳти фишори баланд гарм кардани фосфори сафед ҳосил мешавад.

Бисёр элементҳои дигар низ дар ҳолати озод метавонанд чун фосфор вуҷуд дошта бошанд. Macалан, карбон дар ҳолати озод дар намуди алмос ва графит маълум аст. Дигар шаклҳои аллотропияи карбон ангишти чӯб, кокс, дуда, карбин ва поликумулен мебошанд. Аллотропия дар натиҷаи аз шумораи гуногуни атомҳо ҳосил шудани молекула (масалан, О2 — оксиген, О3 — озон) ё шаклҳои гуногуни кристаллӣ (масалан, графит ва алмос) ба вуҷуд меояд. Алҳол зиёда аз 400 Аллотропияи элементҳои химиявӣ маълуманд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Моддаҳои кимиёвӣ
Аллювий

**Аллювий** ( — «обовард») — таҳнишастҳое, ки аз ҷинспораҳои шус таовардаи дарё ва селобҳо, аз ҷумлаи шағал, сангреза, рег, гил пайдо шудаанд (масалан, таҳнишастҳои дарёбод ва суфаҳои соҳили дарё).

Ба аллювий қабатҳои уребхобидаи ҷинспораҳо хос буда, онҳо аз тағйир ёфтани миқдор, суръат ва самти ҷараёни об ба вуҷуд меоянд. Аллювийи дарёҳои ҳамворӣ аз Аллювийи маҷро ва Аллювийи ҳавза иборатанд. Аллювийи дарёҳои кӯҳиро сангҳои калон ва шағал ташкил медиҳанд. Ҷойивазкунии Аллювий дар равандҳои ташаккули маҷрои дарё аҳамияти муҳим дорад. Ҷинспораҳо дар таҳнишастҳои қадимаи Аллювий дар ҳолати мазбутанд (конгломерат, регсанг, аргиллит ва ғайра). Баъзе конҳои тило, платина, минералҳои дигар ва инчунин кони реги сохтмон ба аллювийи маҷроӣ алоқаманданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Русубшиносӣ
Алмуқантарот

**Алмуқантарот** (арабӣ ҷамъи қантара, ин ҷо ба маънои камон) — доираи хурди сфераи осмонӣ, ки онро ситора дар давоми ҳаракати шабонарӯзӣ мекашад ва ба ҳамвории уфуқ мувозӣ аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Фарнаваз I

**Фарнаваз I** (ფარნავაზ I) буд якуммин шох е Иберия дар 302 п.м. Вай яке аз он одамое ки алифборо гурҷӣ мохта шудааст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის რედაქციით, ტ. 1, განათლება, თბ., 1955
* შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979
* «Обращение Грузии», перевод с древнегрузинского Е. С. Такаишвили . Редакционная обработка, исследование и комментарии М. И. Чхартишвили. Тбилиси — 1989
* Стефан Х. Рапп, (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.

Гурӯҳ:Гурҷистон
Аловпарак

**Аловпарак** — маросими халқӣ, ки миёни тоҷикон решаи қадимӣ дорад. Моҳияти онро эътиқоду ихлос ба қувваи фавқулодаи оташ ҷиҳати табобати рӯҳӣ ташкил медиҳад. Нафари муътақиди оинҳои халқӣ хоби бад бинад, ё тарсида бошад, ё худро вазнину нороҳат ҳис кунад, субҳи рӯзи чоршанбе (то баромадани офтоб) дар ҷойи аз чашми мардум дур аз хасу хошок се гулхан афрӯхта, се навбат аз болои онҳо ҷаҳида мегузарад. Сипас ба қафо нанигариста рост ба хона меравад. Дар баъзе мавридҳо се маротиба то нимарӯзи чоршанбе ин маросим такрор меёбад. Дар фарҳанги анъанавии мардуми тоҷик маросимҳои бисёре мавҷуд буданд, ки дар меҳвари онҳо оташ қарор дошт. Мутобиқи тасаввуроти асотирии ниёгони тоҷикон оташ яке аз чор унсури муқаддаси табиат буда, дорои нерӯи ғайримуқаррарӣ, сӯзонандаи гуноҳҳо, бартарафкунандаи сеҳру ҷоду ва чашми бад шумурда мешуд. Бо пешрафти илму техника ва тиббу тандурустӣ теъдоди ашхоси муътақид ба аловпарак кам монда, худи маросим қариб аз байн рафтааст. Бо вуҷуди ин дар ҷашнҳои миллӣ (Наврӯз, Меҳргон, Сада) ва маъракаю ҷамъомадҳои мардумӣ (чоршанбесурӣ, нӯкчамонӣ, алас, момогӣ, чароғрӯшан ва ғайра) аз он истифода мебаранд. Дар баъзе деҳоти кӯҳистони тоҷик аловпарак ба бозии бачагон табдил ёфтааст, ки дар тақлид ба калонсолон онҳо оташ афрӯхта, аз болои он ҷаҳида мегузаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муродов О., Дар пардаи сеҳру ҷоду, Д., 1990;
* Раҳимӣ Д., Шугун ва бовариҳои мардумии тоҷик, Д., 2004.
* Аловпарак/Д. Раҳимов. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М). – Душанбе, 2015. – 668 с.  ISBN 978-99947-33-79-8
## Сарчашма
*
Аломатҳои математикӣ

**Аломатҳои математикӣ** — ишораҳои шартии мафҳум, ибора ва ҳисобкуниҳои математикӣ. Пайдоиши ишораҳои математикӣ бо инкишофи мафҳумҳои математика робитаи мустаҳкам дорад. Нахустин аломатҳои математикӣ рақамҳо буданд. Аввалин аломатҳои ҳарфӣ дар рисолаҳои олими Юнони Қадим Диофант вомехӯранд. Аломатҳои алгебравии ҳозиразамон дар асрҳои 15 – 17 ба вуҷуд омаданд. Инкишоф ва такмили аломатҳои математикӣ ба пайдоиши соҳаҳои нави математика (ҳисоби оператсионӣ, ҳисоби вариатсионӣ, ҳисоби тензорӣ) ва мантиқи математикӣ мусоидат кард. Аломатҳои асосии математикӣ дар ҷадвал оварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Риёзӣ
Аломатҳои ҷинсӣ

**Аломатҳои ҷинсӣ** — маҷмӯи аломатҳое, ки мансубияти ҷинсии организмро муайян месозанд.

Аломатҳои ҷинсӣ якумин, дуюмин (биологӣ) ва сеюмин (гендерӣ) мешаванд. Аломатҳои ҷинсии якумин ва дуюмин ирсӣ буда, сохтори онҳо ҳанӯз дар ҳуҷайратухми бордор ниҳода шудааст. Инкишофи баъдии аломатҳои ҷинсӣ бо иштироки гормонҳо рух медиҳад. Аломатҳои ҷинсии сеюмин тафовутҳои равонӣ ва иҷтимоию фарҳангиро дар назар доранд. Масалан, дар Шотландия либоси миллии мардҳо килт (юбка) аст, ҳол он ки дар дигар кишварҳо он як ҷузъи либоси занона мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андомҳои ҷинсӣ
Гурӯҳ:Колбадшиносӣ
Тахти Ҷамшед

**Тахти Ҷамшед** (), **Персополис** ( — *Шаҳри форсҳо*)  — шаҳри қадимаи форсҳо, ки дар асрҳои VI—V то милод, пойтахти  шоҳанҳоҳии Ҳахоманишиён буд. Шаҳр аз ҷониби лашкари Искандари Мақдунӣ соли 330 то милод, ишғол гардида дар натиҷаи сӯхтор нест шудааст.

Дар 50 км аз шимолу шарқи  Шероз, тақрибан 900 км дар ҷанубтари Теҳрон воқеъ аст. Ба шаҳристони Марвдашти Устони Форси Эрон дохил аст, фасли 4 километр аз Тахти Ҷамшед. Дар Тахти Ҷамшед боқимондаҳои комплекси қасри шоҳ ва иншооти дигар боқӣ мондаанд, ки масоҳати умумии он 135 000 м² ташкил медиҳад. Дар фосилаи 4 километр аз Тахти Ҷамшед оромгоҳи Нақши Рустам воқеъ аст. Релефҳои (нақшбарҷастаҳои) рӯи харсангии Нақши Рустам ва Нақши Раҷаб саёҳонро ҷалб мекунанд. Дар сохтмони шаҳр форсҳо меҳнати ғуломонро истифода бурдаанд. Аз маҷмааи бостонӣ машҳуртарин бино - қасри Ападана бо толори 72 сутундор мебошад.		 
## Нигористон


Persepolis Apadana Eastern Stairway Triangle.jpg|Деворнигор дар Тахти Ҷамшед, ки рамзи зардуштия ё ҷашни Наврӯз -ро ифода мекунад: барзагови абадӣ (муаррифгари моҳ) ва шер (ифодаи офтоб), ки баҳорро ифода мекунад
Persepolis stairs of the Apadana relief.jpg|Деворнигор аз Ападана, ки дар он арманиҳо шароби машҳури худро ба подшоҳ овардаанд.
Achaemenid plaque from Persepolis.JPG|Нишони Ҳахоманишиён аз Тахти Ҷамшед (Персеполис) дар Осорхонаи миллии Эрон, Теҳрон.
Mad-5223.jpg|Мардони Мод. Деворнигор. Тахти Ҷамшед (Персеполис).
National Meusem Darafsh 6 (54).JPG|Экспонатҳо аз Тахти Ҷамшед (Персеполис) дар Осорхонаи миллии Эрон, Теҳрон.


Persepolis 24.11.2009 11-17-28.jpg|Харбобаҳои сутунҳои "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо", Тахти Ҷамшед.
Gate of All Nations, Persepolis.jpg|Харбобаҳои сутунҳои "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо", Тахти Ҷамшед.
Detail-The Great Double Staircase at Persepolis (4669487623).jpg|Харбобаҳо. "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо" , Тахти Ҷамшед.
Персеп.jpg|Деворнигор. "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо", Тахти Ҷамшед.


Apadana palace persepolis.JPG|Харбобаҳои Ападана, Тахти Ҷамшед.
Medes and Persians at eastern stairs of the Apadana, Persepolis.JPG|Намои акси модҳо ва форсҳо. Ападана, Тахти Ҷамшед.
Persian column.jpg|Харбобаҳои сутунҳои бузурги Ападана.
Stylized Trees and Flowers on the Apadana Staircase (Best Viewed Size "Large") (4688859421).jpg|Нигористони Ападана, Тахти Ҷамшед. 
Figures on the Apadana Staircase (Best Viewed Size "Large") (4688678112).jpg|Нигористони Ападана, Тахти Ҷамшед..


Tachara, Persepolis.jpg|Харбобаҳои Тахти Ҷамшед.
Zoomorphic Capital (4679068036).jpg|Харбобаҳои Тахти Ҷамшед.
Perspolis.jpg|Харбобаҳои Тахти Ҷамшед.
Persepolis-Hundred Columns Hall.jpg|Харбобаҳои "Толори Сад Сутун", Тахти Ҷамшед.

## Нигаред

* Нақши Рустам 
* Катибаи Бесутун
* Каъбаи Зардушт
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Гурӯҳ:Таърих
Аллотриоморфизм

**Аллотриоморфизм**, **ксеноморфизм ** (юнонӣ allotrios, xenos — дигар, бегона, morphe — шакл) — ҳосил шудани минералҳое, ки шакли ба худ хоси кристаллографӣ надоранд.

Нахустин кристаллҳое, ки ҳангоми шах шудани магма (дар ҷараёни ҳосил гардидани ҷинсҳои магмавӣ) аз моддаҳои гудохта пайдо мешаванд, шакли мукаммали кристаллографӣ мегиранд. Кристаллҳои минбаъдае, ки дар байни кристаллҳои мукаммал ҷойгир шуда, инкишоф меёбанд, шакли кристаллографӣ гирифта наметавонанд. Ин гуна кристаллҳоро кристаллҳои аллотриоморфӣ ё ксеноморфӣ меноманд. Истилоҳи зидди аллотриоморфизм — идиоморфизм мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Физика
Аллопатия

**Аллопатия** (аз юнонӣ allos – дигар ва pathos – кулфат) — истилоҳест, ки аз тарафи духтури немис С. Ганеман барои ифодаи самти муқобил (истеъмоли доруҳое, ки аломати ба зуҳуроти бемории мазкур муқобилро пайдо мекунанд) ба гомеопатия пешниҳод карда шудааст. Аллопатия барои тибби муосир зарурат надорад, зеро ҳангоми табобат ба раванди маризӣ бо мақсади рафъ сохтани он таъсир мерасонанд, на барои зоҳир намудани он.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Аллохория

**Аллохория** (аз юнонӣ allos — дигар ва choros — ҷой) — тағйирёбии мавқеи узв дар раванди инкишофи фардӣ ё таърихии организм.

## Нигаред низ
* Гетеротопия

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Алмандин

**Алмандин** — антракс, ёқути оҳанию алюминӣ, веникси асил, ёқути асил, карбункул; истилоҳи таҳрифшуда аз алабандина. Минералест нимшаффоф, рангаш сурхчатоб, ҷилояш шишагун ба мисли ёқут. Ба шарафи шаҳр дар Кария (Фасмер) Аллабанда, ки асосан он ҷо ёфт мешуд, номида шудааст. Конҳои алмандин дар Австрия, Бразилия, Ҳиндустон, Шри-Ланка, Россия, Қазоқистон, Шветсия мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Аллон-дуллон

**Аллон-дуллон** — бозии коллективонаи бачагони тоҷик. Аллон-дуллон навъҳои зиёд дорад ва бештар бо иштироки 4 бозигар сар мешавад. Бозигарон нишаста, пойҳояшонро дароз мекунанд. Яктоашон бо овози баланд мегӯянд: «Аллон-дуллон, хӯҷа калон, аркаш баркаш, як пота каш!». Бозигарон зуд пойҳояшонро аз давра кашида пинҳон менамоянд. Касе, ки ин шартро мунтазам ва зуд иҷро накард, бо қарори гурӯҳ «ҷазо» мегирад. Масалан, ҳӯпоқ задан ва ғайра аллон-дуллон дар бачагон ҳушёрӣ ва чолокиро инкишоф дода, онҳоро дар рӯҳи коллективизм тарбия мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Адади мавҷӣ

**Адади мавҷӣ** — бузургиест, ки ба дарозии мавҷ λ бо таносуби k=2π / λ 
(адади мавҷҳо дар дарозии 2π) вобаста аст. Воҳиди ченкунӣ – радм–1. А.м. ба миқдори давраҳои мавҷ, ки дар порчаи 2πметр меғунҷад, баробар аст. Дар спектроскопия бештар бузургии ба дарозии мавҷ баръакс (1/ λ)-ро Адади мавҷӣ меноманд.
## Ҳамчунин нигаред
thumb|Дарси видеои - Видеоурок: длина волны

## Адабиёт
* Волны де Бройля / В. И. Григорьев // Вешин — Газли. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 5).
* Длина волны // Дебитор — Евкалипт. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 8).

## Сарчашма

Гурӯҳ:Физика
Burger King

**Burger King Corporation** («Бургер Кинг») — ширкати амрикоӣ, соҳиби шабакаи ҷаҳонии қаҳвахонаҳои «Бургер Кинг». Монанди **[[McDonald's|Макдоналдс]]**, Бургер Кинг дар бисёре аз кишварҳои ҷаҳон шуъба дорад. Аввалин шуъбаи ин қаҳвахона соли 1954 дар шаҳри Майамии иёлати Флорида ифтитоҳ шуд ва дафтари марказии он низ дар ҳаминҷо воқеъ аст. Дар ҷаҳон ҳамарӯза зиёда аз 11 млн меҳмон аз қаҳвахонаҳои «Бургер Кинг» маводи ғизоӣ харидорӣ менамоянд.

## Таърих
Соли 1953 дар шаҳри Ҷексонвилли иёлати Флорида шабакаи қаҳвахонаҳои **Insta-Burger King** ба фаъолият оғоз карданд. Баъди ба мушкилоти молиявӣ дучор шудани **Insta-Burger King** дар соли 1954, онро франшизони маҳаллӣ Ҷеймс Маклэмор ва Дэвид Эҷертон харидорӣ намуда, «Бургер Кинг» номгузорӣ карданд. Дар тӯли ним асри оянда ширкат чор маротиба соҳибонашро иваз кард. Соҳибони сеюм, **TPG Capital**, **Bain Capital** ва **Goldman Sachs Capital Partners** дар соли 2002 ширкатро мардумӣ эълон карданд. Дар охири соли 2010, ширкати бразилии **3G Capital** ҳиссаи назоратии «Бургер Кинг»-ро ба маблағи 3,26 миллиард доллар ба даст овард. Соҳибони нав барои хубтар намудани вазъият, фавран ба таҷдиди ширкат шурӯъ карданд. Дар натиҷа, **3G** дар ҳамроҳӣ бо шарики худ **Berkshire Hathaway**, «Бургер Кинг»-ро бо шабакаи ғизои фаврии Канада **Tim Hortons** муттаҳид намуданд.
Дар охирин ҳисоботи молиявии соли  2013 «Бургер Кинг» гузориш дод, ки онҳо дар 79 кишвари ҷаҳон 13,000 қаҳвахона доранд, ки аз он 66%-аш дар ИМА ҷойгир аст.

## Пайвандҳо

* Вебгоҳи расмии ширкат

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ресторанҳо
Адолат (деҳа, н. Ваҳдат)

**Адолат** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Гулистони ноҳияи Ваҳдат.

## Ҷуғрофиё
Аз Адолат то маркази шаҳр 13 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 2555 нафар (2017), тоҷикон. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёҳои Элок ва Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ваҳдат
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷамоати Гулистон
Қоим (халифа)

**Абу Ҷаъфар Абдулло́ҳ ибни Аҳмад Қоим Биамриллло́ҳ ** (; —) — халифаи аббосӣ. Аз соли 1031 то 1075 ҳукмронӣ дошт.

## Зиндагинома
Хилофати Бағдод дар замони бӯҳрони сиёсӣ ва иҷтимоӣ, ба дасти Абдуллоҳ гузашт. Аз рӯзҳои аввали хилофаташ ӯ ҷиҳоди зидди шиъаро сарварӣ намуд. Солҳои 1033 — 36 хуруҷи айёрони Буяро дар Бағдод барҳам дод. Нуфузи Оли Буяро дар Бағдод маҳдуд карда, ҳокимияти халифро дубора барқарор кард. Аммо ба ӯ муяссар нашуд, ки Бағдод ва тамоми хилофатро аз таъсири туркон боздорад. Дар нимаи дуюми садаи XI Бағдод дубора ба бӯҳрон рӯ ба рӯ шуд. Соли 1055 сипоҳи Туғрилбек вориди Бағдод гашт. Абдуллоҳ Бағдодро тарк кард. Ҷанги шаҳрвандӣ сар шуда, як сол давом кард (1055 — 56) ва баъди ба ақди никоҳи писари Туғрил даромадани духтараш Абдуллоҳ ҳукумати худро боз устувор кард. Султон Алп Арслон барояш унвони ҳодӣ ва сарвари муслиминро дода, аз масъулиятҳои дигар ӯро маҳдуд кард.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Абдураҳим Ҳасанов

**Абдураҳим Ҳасанов** (01.01.1933, Душанбе) — доктори  илмҳои геология ва минералогия (1970), профессор (1971), Ходими шоистаи илми Тоҷикистон (1991).

## Зиндагинома
Абдураҳим Ҳасанов хатмкардаи (1954) факултаи геологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин аст. Фаъолияташ пурра дар ҳамин боргоҳи илм ҷараён гирифтааст. Давоми беш аз ним аср вазифаҳои лаборант, ассистент, муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи минералогия ва петрография (1954-1964), мудири ҳамин кафедра (1964-1979), декани факултаи геология (1980-1985) Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро иҷро кардааст. Аз соли 1985 то 2008 ба кафедраи минералогия ва петрология сарварӣ намудааст.
Оид ба масоили мухталифи геология, минералогия, нетрология ва пайдоиши маъдан дар Тоҷикистони Марказӣ ва навоҳии атрофи он беш аз 120 таълифот ба табъ расондааст.Осораш барои омӯзиши қонуниятҳои пайдоиши сарватҳои зеризаминӣ дорои аҳамияти хос мебошад.
Бо медали «Барои меҳнати шуҷоатнок» қадр ёфтааст.
## Осор
* Петрология и рудоносность метасоматических комплексов Центрального Таджикистана. – Д., 1966;  
* Петрология интрузивных и метасоматических образований и некоторые вопросы рудогенеза Центрального Таджикистана: Дисс… доктора геолог-минер. наук. – Алмаата, 1970;  
* Геология ва прогресси илмӣ-техникӣ. – Д., 1981;  
* Баъзе фикру мулоҳизаҳо дар бораи зилзила. – Д., 1982;  
* Краткий курс полезных ископаемых. Часть1, 2. – Д., 1987, 1988;  
* Сангҳои қиматбаҳо ва ороишии Тоҷикистон. – Д., 1990;  
* Закономерности размешения, геодинамика и возможная алмазность кимбершта подобных трубок взрыва Центрального Таджикистана. – Д., 2004. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Геологони Тоҷикистон‎
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми геология ва минералогия
Наҳтулло Ҳасанов

**Наҳтулло Раҳматович Ҳасанов** (09.03.1970, деҳаи Муҳоҷирободи н. Фархор), доктори илми ветеринарӣ (2012). 
## Зиндагинома
Соли 1991 Донишкадаи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемурро ба поён оварда, дар кафедраи ҷарроҳӣ, қобилагӣ ва касалиҳои сирояткунандаи дарунии ҳайвонот ба фаъолият пардохтааст. Солҳои 1998-2001 дар аспирантураи ҳамин боргоҳи илм хонда, 2001-2005 муовини декани факултаи тибби ветеринарӣ ва ассистенти кафедраи микробиология ва эпизоотология, 2005-2009 декани факултаи тибби ветеринарӣ буд. Аз соли 2009 ноиби ректор оид ба фарҳанг кор кардааст.
Мукаммалгардонии ташхиси тафриқии касалиҳои сили чорвои калон, табобат ва пешгирии касалиҳои сироятии чорво, тайёр намудани дору ҷиҳати муолиҷаи чунин касалиҳо аз самтҳои асосии таҳқиқоти илмиаш маҳсуб меёбанд.
## Осор
* Совершенствование дифференциальной диагностики туберкулёза крупного рогатого скота. – Д., 2001;  
* Эпизоотологияи ҷузъӣ. – Д., 2004;  
* Беҳдошти ихтибори веете-ринарӣ бо асосҳои технология ва стандар-тизатсияи маҳсулоти чорводорӣ. – Д., 2005;  
* Эпизоотология ва касалиҳои сироятӣ бо санитарияи ветеринарӣ. – Д., 2008 (ҳамму-аллиф);  
* Микробиологияи ветеринарӣ. – Д., 2008 (ҳаммуаллиф);  
* Физиологияи ҳайвоноти хоҷагии қишлоқ. – Д., 2008 (ҳаммуаллиф);  
* Дорушиносии тибби ветеринарӣ. – Д., 2008 (ҳаммуаллиф);  
* Разработка и изучение химиотерапевтических и биологических препа-ратов для терапии и профилактики пнев-моэнтеритов телят. Дисс... доктора ветер. наук. – Д., 2012;  
* Бемориҳои сироятии паррандагон. – Д., 2014 (ҳаммуаллиф);  
* Микозҳо ва микозҳои ҳайвонот. – Д., 2015 (ҳаммуаллиф). 
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
Алфа-табобат

**Алфа-табобат** (α-табобат) — як тарзи шуоъшифоӣ.

Бо ин мақсад аз изотопҳои кӯтоҳумр, ки аз организм зуд ихроҷ мегарданд, истифода мебаранд (онҳо алфа-, бета- ва гаммашуоъ медиҳанд). Дар мавриди алфа-табобат организм асосан алфа-зарраҳо (тақрибан 90 %)-ро фурӯ мебарад. Алфа-табобат дар шакли обзанҳои радонӣ, ҳамчунин бо роҳи нӯшидани обҳои радондор, микроимола (микроклизма), нафас гирифтани ҳавои радондор, истифодаи бандинаҳои радиоактив ё марҳаму маҳлулҳои торийдор амалӣ мегардад. Алфа-табобат кори системаи асаб, дил, рагҳо ва ғадудҳои усораи дохилиро ба сомон меорад. Алфа-табобат асосан дар курортҳо (масалан, Хоҷаобигарм) таъйин карда мешавад.

## Нигаред низ
* Бета-табобат

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пизишкӣ
Абдуллоҳ ибни Иброҳим

**Абдулло́ҳ и́бни Иброҳи́м** (1443, Ҳирот – 1451, Самарқанд) — султони Самарқанд (1450 – 1451) баъд аз қатли Абдуллатиф.

## Зиндагинома
Абдуллоҳ Иброҳим набераи Шоҳрух буд ва баъди марги бобояш Форс дар ихтиёри ӯ шуд, лекин дар натиҷаи ҳуҷуми сипоҳиёни Султон Муҳаммад он ҷоро тарк кард. Пас аз қатли Улуғбек, азбаски Абдуллоҳ Иброҳим яке аз ворисон барои тахту тоҷ буд, ҳабс шуд ва баъди аз зиндон раҳоӣ ёфтан даъвои тахту тоҷ кард. Шоҳзодагони дигар, аз ҷумла Алоуддавла ибни Бойсунқур, Абусаид ибни Муҳаммад, ки дар замони марги Улуғбек дар зиндон буд, алайҳи Абдуллоҳ Иброҳим шӯриданд. Онҳо низ даъвои подшоҳӣ доштанд. Дар задухӯрде, ки байни шоҳзодагон рух дод, Абусаид шикаст хӯрд. Абдуллоҳ Иброҳим маҷбур шуд, ки зидди шоҳзодагони дигар низ мубориза барад. Дар ин муддат Абусаид ҳавзаи Сирдарёро бо Туркистон ба тасарруфи худ дароварда, дар ҷанге, ки байни сипоҳиёни Абдуллоҳ Иброҳим ва Абусаид дар назди рустои Булунгур (1451) рух дод, бо кумаки Абулхайрхон бар Абдуллоҳ Иброҳим фирӯз шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳокимони Самарқанд
Адади алгебравӣ

**Адади алгебравӣ** — ададест, ки решаи муодилаи алгебравии
a1xn+ a2xn–1+...+anx+an+1=0,
[a1,а3,..., аn, аn+1 – ададҳои бутун (ратсионалӣ) ва n≥1 аст] мебошад. Масалан, 7/4, ±i, ададҳои алгебравианд, зеро мувофиқан решаҳои муодилаҳои алгебравии 4x–7=0, x2+1=0, x2– 2=0 мебошанд. Маҷмӯи ададҳои алгебравӣ маҷмӯи ҳисобӣ аст (нигар Назарияи маҷмӯъҳо). Ададҳои алгебравӣ майдонро ташкил медиҳанд. Ададҳои ғайриалгебравиро ададҳои транссендентӣ меноманд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алгебра
Гурӯҳ:Адади алгебравӣ
Алҳон

**Алҳон** — (арабӣ — лаҳнҳо, оҳангҳо) — садоҳои хуши мусиқӣ, ки ба ҳам баробаранд. Хониши оҳангдори шеър, чаҳ-чаҳи булбул ва овозҳои хуш бо алҳон иртибот доранд. Дар алҳони мусиқӣ эҳсосоти нозуки инсонӣ — ғаму андӯҳ, шодию сурур, ҳаяҷон ва ғайра ифода меёбанд. Шаш навъи алҳон мавҷуд аст: 1) Алҳонибасита, ки аз савтҳои сода таркиб ёфта, бо вазн, зарб ва усули муайяни мусиқӣ иҷро мешаванд; 2) Алҳониинфиолия, асари мусиқие, ки дар оҳангу матни он ғаму андӯҳ, ҳаҷру фироқ инъикос меёбад. «Гиря», «Гирён-қазоқ», «Савти Гиря» аз ҷумлаи оҳангу таронаҳои халқию классикии тоҷик мебошанд, ки дар алҳони инфиолия эҷод шудаанд. 3) Алҳони мулазза, тарона ва сурудҳои дилнишин, ки дар матн ва оҳанги онҳо зебоиҳои олам бо ифодаҳои дилкаши мусиқӣ тасвир шуда, ба шунаванда лаззати эстетикӣ мебахшанд; 4) Алҳони муҳайила, таронаҳое, ки ба шунаванда таъсири амиқи рӯҳӣ мерасонанд. Дар ин гуна асарҳои мусиқӣ тасвири романтикии табиат, наботот, ҳайвонот ва ғайра ифода ёфтаанд. «Сувора», «Чӯпонӣ», «Зоғ», «Сорбон», «Ракаб», «Кӯҳистонӣ», «Сарахбори кӯҳистон», «Роки Дарвоз», «Дар чаман», «Мавҷи Сурхоб», «Хироми кабк» барин таронаву оҳангҳои классикию халқии тоҷикӣ намунаҳои алҳони муҳайила мебошанд; 5) Алҳонихаттия (таронавӣ), асари мусиқиест, ки дар қисмати овозии он оҳангнокӣ мавқеи асосӣ дорад; 6) Алҳониҷирмия, асари мусиқиест, ки нағма ва усули доиравии он (зарб, вазн, усул) бо матн мутаносибан иҷро мешаванд. Дар истилоҳоти мусиқии имрӯза алҳони ҷирмия ба мусиқии вокалӣ (овозӣ) наздик аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Дарвешалии Чангӣ, Тӯҳфат-ус-сурур, Р. 149, ИВАН Узб. ССР., Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Азиз Қорӣ Муллоазизхоҷаи Қундузӣ

**Азиз Қорӣ Муллоазизхоҷаи Қундузӣ** (мулаққаб ба Эшонҷон) — шоири тоҷик (охири садаи XIX – ибтидои садаи XX).

## Зиндагинома
Аз зодгоҳаш – Қундуз барои таҳсил ба Бухоро омада, то охири умр дар ҳамин ҷо зиндагӣ ва эҷод кардааст. Муддате қозии Ҳисор буд. Баъд ба Бухоро баргашт ва дар мадрасаи Абдулазизхони Бухоро ба тадрис машғул шуд. Дар тазкираҳои Муҳтарам ва Садри Зиё Азиз чун шоири тавонову боистеъдод тавсиф шудааст. Дар ашъораш ба мавзӯъҳои иҷтимоӣ, мазаммати беадолатӣ, панду насиҳат ва ғайра муроҷиат кардааст. Забони ашъораш содаву равон аст. Абёти зерин аз ӯст:
 
::: Намо зи лутф ба гулзор рӯи тобонро, 
::: Ба оби шарм бишӯ равнақи гулистонро. 
::: Кушо зи зулф гиреҳ, неҳ ба орази гулгун, 
::: Бипеч гирди гулу лола сунбулистонро. 
::: Хиром сӯи чаман бо қаду хати мушкин, 
::: Ғулому бандаи худ соз сарву райҳонро. 
::: Бикун табассуму дандон намой, то нахаранд
::: Ба як фулусу ба як ҷав ақиқу марҷонро. 
::: Дари биҳишт ба рӯи Азиз баста макун, 
::: Биё барои Худо, боз кун гиребонро!

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик