Могул

**Могул** — як дисциплинаи фристайли лижаронӣ буда, аз фаромадан бо лижаҳои кӯҳӣ дар нишебии ноҳамвор (теппаҳо ё могулҳо) ва иҷрои ҷаҳишҳо дар трамплинҳо иборат аст. Аз рӯи хато, баъзан ин дисциплинаро ба сноубордчиён низ нисбат медиҳанд, аммо дар сноуборд чунин дисциплина мавҷуд нест.

## Теппаҳо (могулҳо)

Могулҳо — ин теппаҳо дар нишеби мебошанд, ки аз барфи зич ё мулоим ҳангоми иҷрои гардишҳои радиусашон хурд аз ҷониби лижаронҳо ба вуҷуд меоянд. Инчунин онҳо метавонанд бо ёрии воситаҳои техникӣ (аз бел то ратрак) дар нишеби бо мақсади гузаронидани мусобиқаҳо ё машқҳои фристайл сохта шаванд. Пас аз пайдоиши табиӣ, теппаҳо майл ба калон шудан доранд, зеро лижаронҳо аз як масир ҳаракат карда, ҷойҳои байни теппаҳоро амиқтар мекунанд. Азбаски лижаронӣ майл ба иҷрои силсилаи гардишҳои бо ҳам алоқаманд дорад, теппаҳои алоҳида майдонҳои теппаҳоро ташкил медиҳанд. Дар аксари осоишгоҳҳои лижаронии кӯҳӣ баъзе нишебиҳо мунтазам ҳамвор карда намешаванд, ки ин имкони пайдоиши теппаҳоро медиҳад. Ин масирҳо бо теппаҳо одатан хеле нишеб мебошанд. Баъзе масирҳоро бо сабаби нишебии зиёд, паҳнои хурд ё мавҷудияти монеаҳо, ки ба гузаштани ратрак халал мерасонанд, ҳамвор кардан ғайриимкон аст. Дар чунин масирҳо одатан теппаҳо ба вуҷуд меоянд.

Далели ҷолиб он аст, ки дар давоми мавсим майдонҳои теппаҳо ба самти боло ҳаракат мекунанд (агар онҳоро накобанд), зеро қисмҳои поёнии теппаҳо аз ҷониби лижаронҳое, ки дар онҳо суръатро суст мекунанд, канда шуда, ин барф ба теппаи навбатии поёнӣ мерезад.

## Пайдоиши истилоҳ
Истилоҳи «могул», бино ба яке аз фарзияҳо, аз калимаи mugel дар лаҳҷаи венагии забони олмонӣ сарчашма мегирад, ки маънояш теппаи хурд аст. Дар баробари ин, дар забони муосири олмонӣ ин дисциплина Buckelpiste номида мешавад.

## Усулҳо ва техникаи ҳаракат дар теппаҳо
Чанд техникаи ҳаракат дар теппаҳо мавҷуд аст. Техникаи аз ҳама самаранок, зебо ва маъмул техникаи Ҷоми ҷаҳон мебошад, ки моҳияти он аз ҳаракат дар хати афтиш бо иҷрои амортизатсия ва ростшавӣ, карвинги могулӣ бо нигоҳ доштани қисми болоии бадан дар ҳолати беҳаракат (нисбӣ) иборат аст.

Дар маҷмӯъ техникаҳои зиёде мавҷуданд: техникаи Ҷоми ҷаҳон, SVMM (Sun Valley Mogul Method — Техникаи могули Водии Офтобӣ), техникаи PSIA (Ассотсиатсияи инструкторони касбии лижаронии кӯҳии Амрико) ва вариантҳои зиёди онҳо.

Барои ҳаракат дар теппаҳо доштани лижаҳои махсуси могулӣ афзалият дорад (аммо ҳатмӣ нест), ки онҳо бо доштани нӯги мулоим, сахтии миёна ва набудани буриши калони паҳлуӣ (радиуси буриши лижаҳои муосири могулӣ — 20—25 м) фарқ мекунанд.

## Пайдоиши могул ҳамчун намуди варзиш
Фристайли лижаронӣ таърихи худро аз солҳои 1930 оғоз мекунад, вақте ки лижаронҳои норвегӣ дар машқҳои лижаронии кӯҳӣ ва давидан ҳиллаҳои акробатикиро дар лижаҳо иҷро мекарданд.

Мусобиқаҳо оид ба фристайл дар солҳои 1960 ҳамчун мухолифат ба дисциплинаҳои суннатии лижаронии кӯҳӣ оғоз шуданд. Акробатикаи лижаронӣ тақрибан дар солҳои 1950 аз ҷониби барандаи медали тиллои олимпӣ Стейн Эриксен таҳти низом оварда шуд. Ӯро аксар вақт падари ин намуди варзиш меноманд.

Фристайл дар давоми солҳои 1960 ва 1970 рушди бештар ёфт. Се дисциплинаи аввалия дар фристайл (балети лижаронӣ, могул ва акробатикаи лижаронӣ) аз як заезди умумӣ пайдо шуданд, ки ҳаракат дар теппаҳо, ҷаҳишҳо ва ҳиллаҳои балетиро дар бар мегирифт.

Дар ниҳоят мусобиқаҳо ба се қисм — дисциплинаҳои классикии фристайл тақсим шуданд. Дар ин вақт қоидаҳое қабул шуданд, ки иҷрои ҷаҳишҳо бо чархзанӣ аз болои сарро дар могул манъ мекарданд. Маҳз FIS фристайлро ҳамчун намуди варзиш дар соли 1979 эътироф кард ва қоидаҳои навро дар мавриди иҷозатномадиҳии варзишгарон ва техникаи ҷаҳишҳо қабул намуд.

Могул ба барномаи расмии Бозиҳои олимпии зимистонаи Албервил дар соли 1992 ворид карда шуд. Дар Бозиҳои Нагано (Ҷопон) чиптаҳо ба мусобиқаи могул нисбат ба финали мусобиқаи хоккей бештар талабгор доштанд.

Дар охири солҳои 1990 дар фристайл самти Ньюскул ҷудо шуд. Варзишгарони могул FIS-ро барои сиёсати маҳдудкунанда танқид карда, иҷозати иҷрои ҳиллаҳои навро талаб менамуданд. Саҳми калонтаринро дар тағйири қоидаҳо Ҷонни Мосли аз ИМА гузошт. Дар Олимпиадаи Солт-Лейк-Сити дар соли 2002 ӯ ҳиллаи «Диннер Ролл»-ро иҷро кард, ки боиси ваҷди тамошобинон гашт.

Дар натиҷа, маҳдудиятҳо бардошта шуданд ва ба Олимпиадаи соли 2006 дар Турин бисёр варзишгарон ба иҷрои ҳиллаҳои нав, аз қабили сальтои ақиб ва пеш, чархзанҳои гуногун ва ғайра оғоз карданд. Ин ба ҷолибияти могул таъсири мусбат расонд.

## Мусобиқаҳо оид ба могул
Федерасияи байналмилалии лижаронӣ (FIS) аз соли 1980 инҷониб ҳамасола Ҷоми ҷаҳон оид ба фристайлро мегузаронад, ки могул низ ба он дохил мешавад.

Нишебии масир бояд 28°±4°, дарозиаш 235 м ± 35 м ва паҳнои умумиаш на камтар аз 18 м бошад. Баландии трамплинҳо бояд 50-60 см бошад. Барои могули ҷуфт масир метавонад кӯтоҳтар бошад — 200 м ± 50 м.

Натиҷаи баромад аз се қисм иборат аст:

Баҳо барои иҷрои гардишҳо — 50%

Баҳо барои ҷаҳишҳо — 25%

Баҳо барои суръат — 25%

## Манбаъҳо

Freestyle explained, http://www.freestylesnowsports.co.uk/british/explained.html

Freestyle skiing history, http://www.cbc.ca/olympics/torino/sports/freestyleskiing/history.shtml

## Ҳамчунин нигаред

Фристайл

Ньюскул

Гурӯҳ:Фристайл