open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зарда

**Зарда**, **дейтоплазма** — маводди ғизоие, ки дар ҳуҷайратухми ҳайвонот ва одам дар шакли доначаву лавҳачаҳо ҷамъ мешавад.

Зарда баъзан ба ҳам омехта шуда, хамираи зардеро ба вуҷуд меорад (мас., дар ҳашарот, моҳиҳои устухондор, парандаҳо ва ғ.). Зарда дар ҳуҷайратухми тамоми ҳайвонот ва одам мавҷуд аст, вале миқдор ва тақсимоти он аз якдигар фарқ мекунад. Дар тухмҳои зардиашон кам донаҳои зарда дар ситоплазма баробар ҷо мегиранд (тухмҳои изолетситӣ). Дар тухмҳое, ки зардиашон бисёр аст, донаҳои зарда ё дар қисми афзоишёбандаи тухм, ё дар қисми марказии ситоплазма — дар атрофи ҳаста ғун мешаванд. Тарзи таҷзияи тухм ба миқдор ва тақсимшавии зарда вобастагӣ дорад. Аз ҷиҳати кимиёӣ се навъи зардаро фарқ мекунанд — сафедавӣ, равғанӣ ва карбоҳидратӣ, вале дар бештари ҳайвонот донаҳои зарда таркиби кимиёии мураккаб дошта, аз сафеда, равған, карбоҳидратҳо, асиди рибонуклеат, рангдона ва моддаҳои минералӣ иборат мебошад. Масалан, зардаи тухми ташаккулёфтаи мурғ 23 % равған, 16 % сафеда, 11 % фосфолипидҳо, 1,5 % холестерин ва 3 % моддаҳои минералӣ дорад. Дар тавлиду ғун шудани зарда унсурҳои гуногуни ҳуҷайратухм, аз қабили маҷмааи Голҷи, шабакаи эндоплазмавӣ ва митохондрияҳо иштирок мекунанд.

Дар бисёр ҷонварон қисми сафедавии зарда берун аз тухмдон тавлид ёфта, ба ҳуҷайратухми рушдёбанда бо роҳи пинотситоз ворид мешавад. Дар бархе ҳайвоноти бемуҳра зарда мумкин аст дар ҳуҷайраҳои махсуси тухмдон — ҳуҷайраҳои зардавӣ (ғизои ҷанини рушдёбанда мебошанд) низ гирд ояд.

## Нигаред низ
* Талха

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ситология
Зардакии Ҳисорӣ

**Зардакии Ҳисорӣ** (; қарни 16) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар мадрасаҳои Самарқанд таҳсил кардааст. Зардакии Ҳисорӣ дар бораи шоирони муосираш шеърҳои ҳазломез ва мутоибавӣ менавишт. Шеърҳои ишқияш бо оҳанги ҳазлу шӯхӣ гуфта шудаанд. Шеърҳои ҷиддӣ ҳам дорад.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳабибзода А. Аз ганҷинаи адабии Ҳисор. Д., 199
Зардангури хуҷандӣ

**Зардангури хуҷандӣ** — навъи ангури дерпазаки маҳаллӣ. Селексияи халқист.

Баргаш миёнаҳаҷми байзашакл (17-15 см), панҷпарра, каме чиндор, рӯяш донадори шахшӯл, дар атрофи рагҳои қафояш пашмаки хормонанд дорад. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (380—435 г), махрутшакли дароз (25,5х14 см), думчааш кӯтоҳи сабз. Ғужбаш гирда (18,5х18 мм), сабзи зардча, ҳангоми пухта расидан зард мегардад (вазни 100-тоаш 245—300 г); ғужмаш нафиси чиндор, аз дила зуд ҷудо мешавад (холҳои қаҳваранг дорад); дилааш сероб, ширини нордон; 1-2 адад тухми майда дорад. Давраи нашваш 135—155 рӯз; аввалҳои май гул карда, мевааш аввалҳои сентябр мепазад. Дар таркиби ангури пухта расидааш 20-22 % қанд ва 4,5-5,0 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Зардангури хуҷандиро асосан барои тархӯрӣ ва майкашӣ истифода мебаранд. Токаш миёнасабз, 35-38 дарсади навдаҳояш ҳосилдеҳ. Аз ҳар га 165—210 сентнер ҳосил мерӯёнанд. Бештар дар деҳаҳои гирду атрофи Хуҷанд парвариш карда мешавад. Токаш сармобардор нест. Аз касалии гарда зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Плодоводство, виноградарство и овощеводство Таджикистана. Ч. 2. Сталинабад, 1948.

Гурӯҳ:Ангурҳо
Зардангури ҳисорӣ

**Зардангури ҳисорӣ** — навъи ангури дерпазаки маҳаллӣ. Селексияи халқист.

Баргаш калон, мудаввари дарозрӯя, панҷпарраи камчок, рӯяш суфтаи ҷилодор, думчааш дароз, сурхтоб. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (350—450 г, баъзан 1200 г), сершингил. Ғужбаш гирдаи калон (вазни 100 донааш 305—343 г), зарди равшан, ғужмаш нафис, дилааш хамираки қарсосӣ, сероби ширин; 2-8 тухми калони қаҳваранг дорад. Дар таркиби меваи пухта расидааш (нимаи моҳи сентябр) 18,5-21,3 % қанд ва 4,5-5,5 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Давраи нашваш 145—165 рӯз. Зардангури ҳисориро барои тархӯрӣ, афшурагирӣ ва майкашӣ истифода мебаранд. Ҳангоми хушконидан 22-24 % мавизи хушсифат ҳосил мешавад. Зардангури ҳисориро асосан дар водии Ҳисор мепарваранд. Токаш миёнасабз, 32-35 дарсади навдаҳояш ҳосилдеҳ. Дар заминҳои лалмӣ низ хуб сабзида, ҳосили сершира медиҳад. Аз ҳар га токзори он андаряк 175 сентнер ҳосил рӯёндаанд. Токаш аз сармои аввали баҳор зарар мебинад. Ба касалиҳои гарда ва қарасон тобовар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Плодоводство, виноградарство и овощеводство Таджикистана. Ч. 2. Сталинабад, 1948.

Гурӯҳ:Ангурҳо
Зардбед

**Зардбед**, **газбед**, **зарбед** () — як намуди бед. То 15 м қад мекашад.

Шохсораш махрутшакл, гоҳо курамонанд. Дарахти нисбатан дерсабз аст. Моҳи май баробари барг баровардан гул мекунад. Гулаш гулобитоб, тадриҷан сурх мешавад. Баргаш байзашакл ё дарозрӯя (дарозииш то 13 см). Решааш ба хок амиқ намеравад ва бехҷаст ҳосил намекунад. Зардбед дар ҷойҳое, ки зери об мемонанд, нағз намерӯяд. Дар маҳалҳои офтобрӯя хуб нашъунамо мекунад. Ба таъсири сармо ва шамолҳои сахт устувор аст. Дар Тоҷикистон бештар дар соҳили рӯдҳои кӯҳӣ ва маҳалҳои аҳолинишин месабзад. Барои устувор кардани соҳили дарёҳо муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зардеворӣ

**Зардеворӣ**, **сардеворӣ**, **даврӣ**, **сӯзании даврӣ** — як навъ матоъ (махмалу шоҳӣ ё сатин)-и гулдӯзишуда, ки барои ороиши дохили хона дар қисмати болоии девор аз зери шифт меовезанд.

Дарозии зардеворӣ мувофиқи андозаи дохили хона то 6 м, бараш то 90 см мешавад. Зардеворӣ пурра гулдӯзӣ карда шуда, асосан аз 6-9 нақши косагулҳои калон ва навдаҳои гул иборат аст. Дар гулдӯзии зардеворӣ аз нақшҳои даврагул, баргак, бандинагул, аноргул, бодомак, аждар, ҳошияҳо ва ғ. низ истифода мебаранд, ки ба дигар намуди нақшдӯзиҳо шабоҳат дорад. Поёни зардеворӣ бо пӯпакҳо оро дода мешавад. Зардеворӣ ба ҷиҳози арӯсӣ дохил шуда, онро чеварон ё худи арӯсшавандаҳо нақшдӯзӣ мекунанд. Зардеворӣ дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон маъмул аст. Дар гузашта арзиши баланди моддию маънавӣ дошт. Ҳоло дар байни ҷиҳози арӯсон кам ба назар мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Искандарзода М. Зебу зинати арӯсони Ҳисор. Д., 2006;
* Сухарева О. А. Сузани. Среднеазиатская декоративная вышивка. Ташкент, 2013 Д. Раҳимов.

Гурӯҳ:Матоъҳо
Зарғилдоқӣ

**Зарғилдоқӣ**, **зарғалдоқӣ**, **залғамхӯрак** — навъи шафтолуи маҳаллии миёнапаз.

Селексияи халқист. Дарахташ миёнасабз. Баргаш калон, сабзи равшан. Гулаш калони гулобӣ буда, аз шафтолуи навъҳои Элберт, Вамант ва Ветеран гардолуд мешавад. Охирҳои март гул карда, мевааш аввалҳои август мепазад. Давраи нашваш 135—150 рӯз. Ниҳоли пайвандиаш баъди 2-3 соли шинондан самар оварда, 7-9 сол ҳосили хуб медиҳад. Мевааш калони лӯнда (то 380 г), зарди сурхтоб; пӯсти тунуки бепашмак дорад. Дилааш бунафш, хамираки серобу сершира ва баъзан нахдор. Донакаш майда, қаҳваранги сурхтоб. Аз ҳар бех дарахти 5-7-солааш 120—150 кг ҳосил мегиранд. Дар таркиби меваи З. 11-12 % қанд, 0,6-08 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Дарахташ ба сармо тобовар нест. Парваришаш дар минтақаҳои ҷанубии ҷумҳурӣ мувофиқтар аст. Ба касалиҳои занбӯруғӣ тоб меорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Яковлев П. И. Сорта плодовых культур в Таджикской ССР/ Плодоводство Таджикистана. Сталинабад. 1948.

Гурӯҳ:Навъҳои шафтолу
Заргӯшиҳо

**Заргӯшиҳо**  — оилаи ширхӯрҳои қатори заргӯшшаклон.

Заргӯшиҳо 10-12 ҷинсро дар бар мегиранд, мас., заргӯшҳо, харгӯшҳои амрикоӣ (Sylvilagus, то 15 намуд), заргӯшҳои африқоӣ (Poelagus, 1 намуд), заргӯшҳои рахдор (Nesolagus, 2 намуд), заргӯшҳои қилдор (Caprolagus, 1 намуд), харгӯшҳо. Дарозии танашон аз 28 см (харгӯши бедум, Romerolagus diazi) то 51 см (заргӯши дарахтгард Pentalagus furnessi). Думашон кӯтоҳ. Гӯшҳои заргӯшиҳо нисбат ба гӯшҳои харгӯш дарозтаранд. Пашмашон зич, рангашон зарди сиёҳтоб, хокистаргун, сафеди сиёҳтоб, қаҳваранг. Чанголҳояшон қавӣ. Пойҳои ақиби заргӯшиҳо нисбат ба пойҳои пеш дарозтаранд. Маҳалли сукунати заргӯшиҳо гуногун буда, дар кӯҳҳо низ дар баландии то 4900 м дучор меоянд. Тамоми сол, хосса шомгоҳон ва шаб, фаъоланд. заргӯшиҳо ҷаҳида-ҷаҳида роҳ мераванд; ҳангоми таҳдиди хатар бо суръати то 70 км/соат медаванд. Заргӯшиҳо хонаи махсус намесозанд. Заргӯши дарахтгард дар ковокии дарахт лона бунёд мекунад. Ғизои заргӯшиҳо рустанӣ, пӯстлох, шоху навда, гоҳе решаи дарахтон аст. Бисёр намудҳои заргӯшиҳо соле чанд бор насл медиҳанд; то 2-8 бача мезоянд. Заргӯшиҳоро барои мӯина ва гӯшташон шикор мекунанд. Саршумори баъзе намудҳои заргӯшиҳо зиёд шуда, ба ҷангалдорӣ ва кишоварзӣ зарар мерасонанд. Заргӯшиҳо ғизои бисёр дарандагон мебошанд. Беш аз 50 намуди заргӯшиҳо ба «Китоби сурхи байналмилалӣ» дохил карда шудаанд. Нигар низ Харгӯшпарварӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Коғази деворӣ

**Коғази деворӣ**, **коғаздеворӣ**, **гулкоғаз**, **зардеворӣ** — мавод барои ороиш додани девору сақфи хона ва утоқҳои корӣ; маъмулан дар шакли лӯлапеч истеҳсол мешавад.

Коғази девориро дар заминаи коғаз, матоъ, флизелин, полимер ва асос (пасзамина)-и муштарак тайёр мекунанд. Коғази девориро аз давраҳои қадим дар мамлакатҳои Осиёи Шарқӣ (Ҷопон, Хитой) чун маводди ороишӣ истифода мекарданд. Коғази деворӣ дар Англия аз асри 15 (қадимтарин коғази деворие, ки то имрӯз мавҷуд аст, соли 1506 истеҳсол шудааст) ва то асри 18 дар тамоми Аврупо хеле маъмул буда, онро ба девор мехкӯб мекарданд ва баъд бо ширеши махсус мечаспонданд. Дар давраи барокко коғази девории аз пӯст тайёркардашуда маъмул гашт, ки онро ба Аврупо аз мамлакатҳои араб тавассути Испания оварда буданд. Истеҳсоли коғази деворӣ дар асри 18 дар Бритониёи Кабир ба роҳ монда шуд. Коғази деворӣ на танҳо барои ороиши хона, балки барои пӯшондани сӯроху тарқишҳои девор, нигоҳ доштани гармӣ ва назофат, нагузаронидани садо муосидат мекунад. Коғази деворӣ якчанд навъ мешавад: якранг, гулдор, гуногунасос, шусташаванда (коғази девории ба рутубат тобовар) ва садонишон (патдор). Коғази девории муқаррарӣ бевосита бе таҳранг (расмро бевосита дар коғази сафед ё ранга чоп мекунанд), таҳрангдор (расмро ба асоси пешакӣ рангкардашуда мечаспонанд), якранг (берасм), гулбарҷастаи соярӯшан мешавад. Асоси коғази девории шусташавандаро аз масолеҳи синтетикӣ (асосан поливинилхлорид), пати коғази девориҳои садонишонро аз маводди нахдор (пахта, вискоза) тайёр мекунанд. Коғази девориҳои аксдори асосашон аз нахи селлюлоза ва нахҳои шишагӣ низ хеле маъмуланд. Вобаста ба таъйиноти утоқ ранги коғази девориро интихоб мекунанд (коғази девориҳои асосашон сурх барои баланд бардоштани табъу завқ, коғази девориҳои асосашон сабзу кабуд барои оромиши асаб ва ғ.). Асосан коғази девориҳои барашон 0,53, 0,75, 1,06 м ва дарозиашон 10, 15 ва 25 м истеҳсол карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Масолеҳи сохтмонӣ
Зарди моҳтобӣ

**Зарди моҳтобӣ** — навъи шафтолу. Селексияи халқист.

Дарахташ зудсабз, шохаҳояш борики дароз (рост месабзанд). Баргаш калони тобхӯрда, дарози нӯгтез, сабзи равшан. Мевааш гирдаи миёнаҳаҷм (андозааш 51х49х 47 мм, вазнаш 70-80 г), аз байн чоки амиқ дорад, рангаш лимумонанд, сурхи ҷилодор. Пӯсташ тунуки нафис, зарди равшан, кампашмак. Дилааш ғафс, зарди равшан, хамираки сероб, ширин ва нордон (нахҳои риштамонанд дорад). Донакаш калони кулӯла (то 6 г), нӯгтез, аз дила зуд ҷудо мешавад. Давраи нашваш 145—150 рӯз. Охирҳои март гул карда, мевааш аввалҳои август мепазад. Дар таркибаш 12-13 % қанд ва 0,6 % ҷавҳар мавҷуд аст. Ниҳоли зарди моҳтобӣ баъди 3 сол самар оварда, 10-12 сол ҳосил медиҳад. Нисбатан камсамар аст. Ҳангоми аз рӯи тартиби 5×5 м шинондани ниҳолҳо аз ҳар га 100—120 сентнер ҳосил медиҳад. Ҳосили он дар заминҳои сернам бештар мешавад. Меваашро барои тархӯрӣ, компот, шарбат, мураббо ва хушконидан истифода мебаранд. Ҳангоми хушконидан 16-18 % шафтолуқоқ ҳосил мешавад. Барои ба ҷойҳои дур бурдан мувофиқ аст. Бештар дар ҳаётаи сокинони ноҳияҳои Ҳисор, Панҷакент, Хуҷанд, Конибодом, инчунин вилоятҳои Сурхондарё ва Қашқадарёи Узбекистон парвариш карда мешавад. Дарахташ аз сармои навбаҳорон зарар мебина.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои шафтолу
Зарди норинҷӣ

**Зарди норинҷӣ**, **зарди донаталх** — навъи зардолуи маҳаллӣ. Селексияи халқист.

Дарахташ тезсабз, сершохубарг. Баргаш майдаи тухмшакл, сабзи баланд, нӯгтез, дандонадор. Мевааш калон, кулӯла (41-44 г); пӯсташ ғафс, пашмакдор, аз дила ҷудо намешавад. Дилааш хамираки донадор, сероби камшира (нахҳои дурушт дорад). Донакаш калон (2,4 г), нӯгтези қиррадор, мағзаш пурраи талх. Мевааш нимаи июл мепазад (8,5-9,7 % қанд ва 0,8-0,9 % ҷавҳар дорад). Дарахташ асосан дар боғҳои куҳнабунёди ноҳияҳои Масчо, Айнӣ ва деҳоти атрофи Самарқанд парварида мешавад. Аз ҳар бех дарахти 55-60-солаи он 75-80 кг ҳосил меғундоранд. Дарахташ ба гармою сармо ва хушкӣ тобовар буда, ҳамасола самар меорад. Зарди норинҷиро дар корҳои навъофарӣ истифода мебаранд..

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Зардоб

**Зардоб**, **чирк**, **рим**, **фасод** — заҳи тирагуне, ки дар натиҷаи пӯсида вайрон шудани бофтаҳои газакгирифта ба вуҷуд меояд.

Раванди ҳосил шудани зардобро зардобкунӣ меноманд. Зардоб кардани устухон остеомиелит ном дорад. Таркиби зардоб аз «римоб» (албуминҳо, глобулинҳо, ферментҳои протеолизӣ, гликолизӣ ва липолизии ҳалшудаи микробӣ ё лейкотситӣ, холестерин, летситин ва чарбӣ дорад), детрити бофтаҳо, ҳуҷайраҳо, хосса ҳуҷайраҳои зинда ё тағйирёфта, эозинофилҳо ва амсоли онҳо иборат аст. Ранги зардоб вобаста ба пайдоиши он зард, зарди сабзгун, баъзан кабудча, сабзи баланд, хокистаранг мебошад. Дар ибтидо зардоб тунук буда, баъдан бо гузашти вақт ғализ мешавад. Зардоб дар ибтидо чандон бадбӯй нест, вале дар натиҷаи пӯсидани унсурҳои илтиҳобӣ хеле бадбӯй мешавад. Дар зардоб ҳамеша резандомгон (микроорганизмҳо) мавҷуданд ва сабаби бӯй гирифтани он низ маҳз онҳоанд. Ба пайдоиши зардоб бисёр вақт бактерияҳои фасодовар (стафилококкҳо, стрептококкҳо, гонококкҳо, менингококкҳо, қаламчамикроби рӯда ва ғ.), инчунин клостридияҳои анаэробии пӯсонанда (Cl. perfyingens, Cl. sporogenes, Cl. putrificum ва ғ.) мусоидат мекунанд. Бисёр микробҳои дигар, аз қабили салмонеллаҳо, шигеллаҳо, брутселлаҳо, пневмококкҳо, микобактерияҳо, кандидаҳо ва актиномитсетаҳо низ муҷиби пайдоиши зардоб мешаванд. Зардобро ҳатман таҳқиқи микробиологӣ кардан лозим аст. Зардоб дар ҷои пинҳон бошад, пас онро то чок кардани захм бо роҳи пунксия берун бояд овард. Бо мақсади об нашудани бактерияҳо зардобро баъди гирифтан бетаъхир таҳқиқ мекунанд;

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омос
Зардолу (навъи гелос)

**Зардолу** — як навъи гелос. Селексияи халқӣ.

Дарахташ зудсабз, шохсораш мудаввар, парешон. Ниҳолаш пас аз 3-4 соли шинондан бор меорад. Мевааш нисбат ба дигар анвои гелос калонтар (11-15х 19-12х8-12 мм), мудаввар, серобу ширин, рангаш зард, тарафи офтобрасаш сурхча, баробар пухта мерасад; донакаш хурд (0,3 г). Меваашро нигоҳ доштан ва ба ҷойҳои дигар кашондан мумкин аст. Ғайр аз ВМБК ва навоҳии минтақаи Рашт дар дигар мавзеъҳои ҷумҳурӣ парвариш карда мешавад. Аз ҳар га 100—130 сентнер ҳосил мегиранд. Дарахташ сармобардор буда, аз ҳашароти зараровар кам осеб мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Гулов С. Мевапарварӣ. Д., 2007.

Гурӯҳ:Навъҳои гелос
Зардолуафшонӣ

«**Зардолуафшонӣ**», **зардолучинӣ**, **зардолутаконӣ**, **зардолушаппонӣ** — анъанаи марбут ба ҷамъоварии меваи зардолу бо усули ларзондан ё бо чӯб задани шохаҳои дарахти он.

«Зардолуафшонӣ» як навъи фаъолияти дастаҷамъии одамон буда, бештар дар зардолузор ҳангоми пухтани меваи он сурат мегирад. Дар баъзе маҳалҳо «зардолутакӣ», «зардолуаспонӣ» низ мегӯянд. Маъмулан, маъракаи «зардолуафшонӣ» бо иштироки ҳашарчиён ё коргарони кироя ва дуои мӯйсафедон ё пирзанони муътабар шурӯъ мегардад. Тартиби зардолучинӣ: ба таги дарахти зардолу чодар (чанд нафар гӯшаҳои чодарро медоранд) ё гилем партофта, шохаҳои онро бо чӯби дароз меафшонанд (меваи берун аз чодар рехтаро дастӣ чида мегиранд). Дар Ашт чодари зардолучиниро «чоршаб» мегӯянд. Зардолучинҳо меваи чидашударо вобаста ба таъйинот (барои хушккунӣ, истеъмол, консервакунӣ) ҷобаҷо мекунанд. Пас аз анҷоми «зардолуафшонӣ» соҳиби боғ ба ивази кор ба ҳашарчиён зардолу (ба кироякорон пул) медиҳад. Барои истеъмол ё фурӯш, маъмулан, зардолуро бо даст мечинанд. Анъанаи «зардолуафшонӣ» дар гузашта хеле маъмул буд. Ҳоло баробари рушди боғдорӣ, афзоиши майдонҳои боғи зардолу ва дар Тоҷикистон ба меваи содиротӣ табдил ёфтани зардолу «зардолуафшонӣ» низ густариш ёфта, аз нав моҳияти миллӣ пайдо кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зардолуҳо
Зардон

**Зардон**, **мӯрчахор**, **мӯрчахорак**, **часпакхор**, **часпонхор**, **хорғӯза**, **ғӯзахор** () — рустании яксола. 

Баландиаш 15–120 см; пояаш рост, дурушти сершоха, патдор. Баргаш паҳни секунҷа ё байзашакли гирда (дарозиаш 3–13 см), 3–5-парра, дандонадор. Зардон рустании якҷинса аст; хӯшагули модина даста-даста дар бехи думчаи баргҳо, гулҳои сершумори нарина дар саракҳои курашакл, дар интиҳои шохаҳо ҷой гирифтаанд. Зардон июн – июл гул карда, август – сентябр тухм мебандад. Зардон дар Аврупо, Амрикои Шимолӣ, Руссия, Қафқоз, Осиёи Марказӣ мавҷуд аст. Он дар Африқо, Австралия ва Амрикои Ҷанубӣ низ ба шароити маҳал мутобиқ шудааст. Дар Тоҷикистон дар қаторкӯҳҳои Қурама, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, мавзеъҳои Сирдарё ва минтақаи ҷанубӣ (дар баландиҳои 350–2500 м аз с. б.) дар лаби ҷӯйҳо, боғҳо, полиз, баъзан чун алафи бегона дар пахтазор, киштзори ғалладона ва юнучқазор мерӯяд. Зардон рустании доруӣ аст. Бо мақсади табобат баргу поя ва решаи онро истифода мебаранд. Табибони мардумии рус замонҳои қадим бо зардон бемории вабо ва захмҳои гуногунро табобат мекарданд. Дар тибби халқии Беларус қиёми спиртии зардон барои муолиҷаи ҷоғар ва шираи тару тозаи он барои табобати бемории саратон истифода мешавад. Ба ақидаи табибони хитойӣ, зардон давои табфурор, арақрон ва таскинбахш аст. Дар тибби мардумии тоҷик шираи барги наврустаи зардон барои дармони зиқи нафас, бавосир ва рагкашӣ тавсия дода мешавад. Ҳангоми касалиҳои пӯст (хоришак, шукуфа, патосак ва мағорак) дар ҷӯшобаи зардон оббозӣ мекунанд. Тухми бирёни зардонро чой карда, барои муолиҷаи бемориҳои сил ва ҷоғар менӯшанд. Ҷӯшобаи тухму решаи зардон барои табобати исҳоли хунин, шираи баргу пояи он барои дармони саглес, экзема, омоси гулӯ, исҳоли хунин ва бемориҳои пешоброн муфид аст. Зардон рустании заҳрнок аст, аз ин рӯ дар истифодаи он шарти эҳтиётро риоя мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдуҷаббор Зардиев

**Абдуҷаббор Зардиев** (зод. 4 сентябри 1947, деҳаи Сариёзии Миёна, ноҳияи Кӯлоб) — ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ. Корманди шоистаи Тоҷикистон (1996), Шаҳрванди ифтихории шаҳри Кӯлоб (2002).

## ЗИндагинома
Хатмкардаи Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1970). Иқтисодчӣ, сариқтисодчӣ (1971—1978), ҷонишини раиси колхози «Ленинград» (ҳоло хоҷагии ба номи Мирсайид Алии Ҳамадонӣ)-и ноҳияи Кӯлоб (1978—1982), раиси хоҷагии ба номи Мирсайид Алии Ҳамадонии ноҳияи Кӯлоб (1982—2004), раиси шаҳри Кӯлоб (2004—2007). Аз соли 2007 роҳбари хоҷагии ба номи Мирсайид Алии Ҳамадонӣ. Хоҷагӣ дар солҳои сарварии Абдуҷаббор Зардиев ҳамчун яке аз хоҷагиҳои калонтарини махсуси тухмипарварӣ дар соҳаҳои пахтакорӣ, ғаллакорӣ ва парвариши чорвои зотӣ ба мактаби таҷрибаи пешқадам табдил ёфт. Аксари хоҷагиҳои ҷумҳурӣ бо тухмиҳои хушсифат ва чорвои зотии парваридаи ин хоҷагӣ таъмин карда мешуданд. Хоҷагии мазкур таҳти роҳбарии Абдуҷаббор Зардиев соли 1995 яке аз аввалинҳо шуда дар соҳаи пахтакорӣ ба тариқи таҷриба ба кишт ва коркарди байни қаторҳои 90-сантиметра гузашт, ки ин амал натиҷаи хуб дод. Бо ташаббус ва роҳбарии Абдуҷаббор Зардиев 650 га замини бекорхобидаи ноҳияи Бешкент (ҳоло Носири Хусрав) аз худ карда шуд.

## Вакилӣ
Абдуҷаббор Зардиев Вакили Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 1), узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъватҳои 1 ва 2) буд.

## Ҷоизаҳо
Бо орденҳои «Дӯстии халқҳо», «Исмоили Сомонӣ» ва медали «Барои меҳнати шоён» сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон
Зардоби хун

**Зардоб** — плазмаи хун, ки фибриногени он дур карда шудааст.

Зардоби хунро ё бо роҳи лахтакунонии табиии плазма, ё бо усули бо ионҳои калсий таҳшин кардани фибриноген ба даст меоранд. Дар таркиби зардоби хун қисми зиёди подтанҳо маҳфуз мемонанд. Зардоби хун бо мақсади таҳлили хун ҳангоми бемориҳои сироятӣ, инчунин ҳангоми таҳлили биокимиёии хун ҷудо карда мешавад. Зардоби масунии хун ба муқобили подгунҳои муайян подтан дорад. Онро ба бемор ба мақсади муолиҷа ё ҳифзи муваққатӣ аз бемориҳои гуногун (то барқарор шудани масуният) ворид мекунанд. Зардобҳои масунӣ ба сифати дору барои муолиҷаи бисёр бемориҳои сироятӣ (кузоз, хуноқ, грипп) ва аз заҳролудшавӣ (аз заҳри мор, ботулотоксин) истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хун
Биловал Зардорӣ

**Биловал Бҳутту Зардорӣ** (; ) — сиёсатмадор ва давлатмарди покистонӣ, раиси Ҳизби мардумии Покистон. Ягона писари Президенти Покистон Осиф Алӣ Зардорӣ ва сарвазири пешини Покистон, марҳум Беназир Бҳутто. Вазири корҳои хориҷии Покистон (2022—2023).

## Зиндагинома
Биловал Зардорӣ 21 сентябри соли 1988 дар Карочӣ (маркази иёлати Синд), дар яке аз хонаводаҳои бонуфузи Покистон ба дунё омадааст — бобояш Зулфиқор Алӣ Бҳутто буд. Биловал 3-моҳа буд, ки модараш Беназир Бҳутто ба мақоми сарвазири кишвар расид. Соли 1996 падараш Осиф Алӣ Зардорӣ зиндонӣ шуд ва соли 1999 Биловал ҳамроҳи модараш Покистонро тарк кард. То соли 2007 ӯ дар Дубай ва Лондон зиндагӣ мекард. Моҳи декабри соли 2007 Беназир Бҳутто дар Равалпиндӣ кушта шуд ва Биловал пас аз солҳои тӯлонӣ бори аввал ба Покистон омад. Моҳи сентябри соли 2008 Осиф Алӣ Зардорӣ президенти кишвар интихоб шуд. Биловал Зардорӣ соли 2011, пас аз хатми таҳсил дар Донишгоҳи Оксфорд, барои зиндагӣ ба Покистон баргашт.

## Фаъолияти сиёсӣ
Аз 30 декабри соли 2007 раиси Ҳизби мардумии Покистон мебошад.

Соли 2018 дар интихоботи порлумонӣ номзад ба мақоми сарвазирӣ буд.

## Нигористон

Акс:Prime Minister Benazir Bhutto 1988.jpg|Биловал бо модараш дар ИМА, соли 1988
Акс:Benazir Bhutto US visit 19890605.jpg|Биловали хурдсол бо модараш дар ИМА
Акс:Sanam Bhutto and Bilawal Bhutto Zardari, Women's World Awards 2009.jpg|Санам Бҳутто ва Биловал дар соли 2009


## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Билавал Зардари принял на себя эстафету Беназир Бхутто
* Bhutto’s Son, Husband To Lead Party
Зардпарвин

**Зардпарвин**, **зардча**, **заъфарма** — алоимест, ки бо зард шудани пӯст, сафедии чашм ва луобпардаҳо падид меояд.

## Сабаб
Сабаби зардпарвин дар бофтаҳо гирд омадани билирубин аст. Нахуст сафедпардаи чашм зард мешавад. Ин ҳолат барои аз зардпарвин фарқ кардани норинҷигун шудани пӯст, ки ҳангоми бисёр истеъмол кардани маҳсулоти серкаротин (мас., сабзӣ) рух медиҳад, хеле муҳим аст. Сабаби ҳама гуна зардпарвин ихтилоли мувозана байни ҳосил ва хориҷ шудани билирубин мебошад. Вобаста ба тарзи пайдоиш зардпарвин фавқиҷигарӣ, ҷигарӣ ва таҳтиҷигарӣ, аз рӯи суръати рушд шадид ва музмин мешавад. Зардпарвини фавқиҷигарӣ дар натиҷаи аз ҳад зиёд ҳосил шудани билирубин, ки ҷигар ба хориҷ кардани он қодир нест, ба вуҷуд меояд; сабаби он қариб дар ҳама мавридҳо бисёр вайрон шудани эритротситҳо мебошад. Ҳангоми шадид будани беморӣ ранги пешоб тағйир ёфта, дар сурати музмин гаштани ҷараёни он рангпаридагии пӯст ва луобпардаҳо ба мушоҳида мерасад. Сабабҳои зардпарвини ҷигарзод ихтилоли мубодилаи билирубин бинобар нақси ирсӣ, аз ҳуҷайраҳои осебёфтаи ҷигар ба хун гузаштани билирубин (ҳангоми ҳепатит, сиррози ҷигар), дар натиҷаи табоҳшавии маҷроҳои хурди талха (ҳангоми бемориҳои ҷигар ва талхароҳаҳои даруни он) аз ҷигар хориҷ шуда натавонистани билирубин ва ғ. мебошанд. Зардпарвини таҳтиҷигарӣ дар натиҷаи маҷроҳои калони талхаро бастани санг ё омос падид меояд. Нишонаи хосси он сафедгуна шудани наҷосат ва ранги тира пайдо кардани пешоб аст. Зардпарвине, ки ба тозагӣ пайдо шудааст, ҳамеша бояд мавриди муоина қарор гирад, зеро сабаби он дар бисёр мавридҳо бемориҳои шадид ё музмини ҷигар, талхароҳа ё силсилаи хунзо мебошанд. Зардпарвин дар натиҷаи муоинаи бемор, таҳлилҳои болинию биокимиёии хун ва ҳолати маҷроҳои талха ташхис карда мешавад. Баробари ба мушоҳида расидани аломатҳои аввалини зардпарвин ба табиб муроҷиат кардан зарур аст. Гирифторони зардпарвини вирусзоди ҷигар барои атрофиён хавфнок мебошанд. Бисёр вақтҳо навзодон (дар 2-3-рӯзагӣ) аз сабаби номураттабии фаъолияти ҷигар ба зардпарвини «физиологӣ» гирифтор мешаванд. Он пас аз 1-2 ҳафта худ нобуд мешавад. Дар сурати номувофиқ будани хуни модару кӯдак дар навзодҳо бемории хунобӣ падид меояд. Зардпарвин баъзан дар давраи токсикози ҳомилагии занҳо низ ба мушоҳида мерасад. Муолиҷаи зардпарвин ба сабабҳои падидоварандаи он вобаста аст. Бештар доруҳое тавсия дода мешаванд, ки билирубини зиёдатии хунро бартараф мекунанд. Маъмулан, зардпарвинро бо усули рӯшноидармонӣ муолиҷа мекунанд, чунки зери таъсири нурҳои фаробунафш билирубин вайрон мешавад. Таркиби дурусти ғизо низ аз шартҳои асосии табобати зардпарвин аст. Хӯрок бояд мулоим ва барои ҷигару талхадон мувофиқ бошад (мас., маҳсулоти ширии камравған, сабзавот, гӯшт, моҳии беравған ва ғ.).

## Нигаред низ
* Зардчаи рустанӣ
* Зардчаи ҳайвонот
* Зардчаи кирмак
* Ҳепатит

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Рудакова Л. Е., Рахматуллоев Ф. К., Бондаренко Л. А. Учебно-методические рекомендации «Желтухи». Пенза, 2008.

Гурӯҳ:Нишонаҳои беморӣ
Зардсеби тирамоҳӣ

**Зардсеби тирамоҳӣ** — як навъ себи маҳаллӣ. Дарахташ миёнақад, ҳирамшакл.

Навдаҳои наваш сабзи қаҳвагун. Баргаш калони нӯгтез. Гулаш сафеди гулобиранг. Мевааш калон (162 г), махрутшакл. Пӯсташ нафис, сабзи зардгун, тарафи офтобрасаш тилоранг. Дилаи мевааш зарди сафедтоб, сершира ва хуштамъ. Дар таркибаш 18 % моддаҳои хушк, 13,7 % қанд, 0,65 % ҷавҳар ва 7,9 мг % (дар 100 г) витамини С мавҷуд аст. Ҳосилашро охирҳои август меғундоранд. Зардсеби тирамоҳиро бештар дар ноҳияҳои Ҳисору Файзобод ва Ваҳдат мепарваранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Назиров Х. Н. Местные сорта яблони Таджикистана. Д., 2011.

Гурӯҳ:Навъҳои себ
Икромиддин Вализода

**Вализода Икромиддин Сироҷиддин** — сиёсатшинос, арбоби давлатӣ. Вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII. Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ Вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Кўшониён ва вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Хатлон даъвати ҳафтум, солҳои 2025-2030.  Раиси ноҳияи Ёвон.
## Зиндагинома
Икромиддин Сироҷиддин Вализода 10 октябри соли 1974 дар ноҳияи Кӯшониён таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик.
Соли 1998 Донишгоҳи миллии Тоҷикистон хатм  кардааст. Ихтисос: иқтисодчӣ.

* Солҳои 1992-1994 - Ҷамъияти матлуботи Бохтарр, фурушандаи мағозаи «Умед».
* Солҳои 1994-1995 - Мудири шуъбаи комиссионӣ ва таъминотчии базаи яклухти савдои вилояти Хатлон.
* Солҳои 1995-1998 - Мудири мағозаи «Наврўз»- и шаҳри Бохтар.
* Солҳои 1998-2000 - Муовини директори генералии Комбинати орди Бохтар.
* Солҳои 2000-2002 -	Директори Генералии ҶС «Вахш»-и шаҳри Бохтар.
* Солҳои 2002-2005 - Директори Генералии ҶДММ «Орди Хатлон».
* Солҳои 2005-2010 - Директори Генералии «Истеко-Текстайл» шаҳри Бохтар.
* Солҳои 2010-2011 - Сардори шуъбаи маркази стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои вилояти Хатлон.
* Солҳои 2011-2015 - Директори маркази стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои вилояти Хатлон.
* Солҳои 2015-2019 - Муовини директори Агентии стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Соли 2019 (04-07) -	Сардори Хадамоти зиддиинҳисории назди Ҳукумати Ҷумҳурии  Тоҷикистон.
* Солҳои 2019-2025 - Раиси ноҳияи Кӯшониён.
* Соли 2019 (01-03) - И.в. раиси ноҳияи Ёвон.
* Аз 19 марти соли 2025 – Раиси ноҳияи Ёвон.
* Аз 11 апрели соли 2025 - Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ.
*

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Рашид Алии Гайлонӣ

**Рашид Алии Гайлонӣ** (; ) — сиёсатмадори ироқӣ, ки се маротиба дар вазифаи сарвазири Ироқ кор кардааст: аз март то ноябри соли 1933, аз марти 1940 то феврали 1941 ва аз апрел то 1 майи 1141. Ӯ асосан ҳамчун як миллатгарои ашаддии араб ва фашисти араб ёдовар мешавад, ки кӯшиш кард, ки нуфузи Бритониёро аз Ироқ тавассути оғози табаддулот алайҳи ҳукумат дар соли 1941 дур кунад. Дар давоми давраи кӯтоҳи сарвазириаш дар солҳои 1940 ва 1941, ӯ кӯшиш кард, ки бо қудратҳои меҳвар дар давоми Ҷанги ҷаҳонии дувум барои муқобила бо нуфузи Бритониё дар Ироқ гуфтушунид кунад.

## Эзоҳ
Зардпай

**Зардпай**, **нарпай**, **пошнаи пойи Ахилл** () — қавитарин пайи бадани инсон.

Зардпай қудрати бардоштани то 350 кг борро дорад. Зардпай аз ҷойи якҷошавии саракҳои канорӣ ва мобайнии мушакҳои моҳичагӣ ва суфрашакл оғоз шуда, ба дӯнгии пошна, ҷойе ки кисаи зулолӣ (bursa tendinis) ҷойгир аст, пайваст мешавад. Зардпай пайи хеле осебёбандаи одам аст. Бемории асосии зардпай «аспсумӣ» (pes equinus) мебошад. Бисёр вақтҳо кисаи зулолӣ дар ҷойи пайвасти худ бо дӯнгии пошна газак мегирад, ки инро ахиллодиния ё ахиллобурсит меноманд. Сабаби он пӯшидани пойафзори номувофиқ ва бемориҳои гуногун (мас., бемориҳои вирусӣ, тарбод ва ғ.) мебошад. Осебпазирии зардпай пӯшида ва кушода мешавад. Осеби пӯшидаи зардпай бештар миёни варзишгарон ва ҳунармандони балет рух медиҳад. Ҳолатҳои даридан ё аз дӯнгии пошна канда шудани зардпай низ ба мушоҳида мерасад. Сабаби он таъсири зиёд ба зардпай, ҳангоми ба пилла баромадани спринтерҳо, ҷаҳидан, якбора хам кардани зону, афтидан аз баландӣ ва ғ. мебошад. Ҳамчунин аломатҳои кафидани раги хун дар қисми ақиби соқи по ва варам кардани он ҷойгоҳ ба мушоҳида мерасанд. Ҷабрдида наметавонад бо нӯги по рост истад. Ёрии аввалия ҳангоми даридани зардпай гузоштани шина ва кушода мондани панҷаи по аст. Дар ҳолати каме даридани зардпай ҷойи осебдидаро гаҷбандӣ мекунанд. Зардпай-и куллан кандашуда ҷарроҳӣ карда мешавад.

## Нигаред низ
* Пай

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Дастгоҳи устухонбандӣ
Кано, Ҷигоро

, (28 октябри 1860 — 4 майи 1938) —  мураббӣ, варзишкор ва бунёнгузори ҳунари размии ҷуду, ки соли 1882 бо илҳом гирифтан аз ҷуиҷитсу, ҷудуро таъсис дод. Ҷуду, ҳамроҳ бо ҷуиҷитсу, яке аз аввалин ҳунарҳои размии ҷопонӣ буд, ки ба расмияти байналмилалӣ даст ёфт ва аввалин ҳунари размии ҷопонӣ буд, ки ба варзиши расмии олимпӣ табдил шуд.

## Зиндагинома
Ҷигоро Кано дар хонаводаи созандаи сокӣ дар шаҳри Микогаи Ҷопон (ки акнун бахше аз Ҳигошинодо-ку, куба аст) ба дунё омад. Барандаи сокии хонавода шомили «ҳокушико», «ҳокутсуру» ва «кику-мосомуна» буданд. Бо ин ҳол, падари Кано, Кано Ҷирусоку (ки номи аслиаш Моришибо Ҷирусоку буд), писархонда буд ва вориди касбу кор хонаводагӣ нашуд. Ӯ ба ҷойи он ба унвони кашиши ғайрмазҳабӣ ва ба унвони корманди аршад дар хатти киштиронӣ кор мекард. Падари Кано башиддат ба қудрати омӯзишу парвариш дар дунёи модерн бовар дошт ва барои Ҷигоро, писари севуми худ, таҳсилоти олӣ фароҳам кард. Муаллимони аввалияи ӯ шомили донишмандони неоконфусионизм, Ямомото Чикуон ва Окито Шавсасту буданд. Модари Кано замоне, ки ӯ нуҳсола буд, даргузашт ва пас аз он, падараш хонаводаро ба Токио мунтақил кард. Канои ҷавон дар мактабҳои хусусӣ сабти ном шуд ва муаллими хусусии забони англисӣ дошт.  Соли 1874, барои беҳбуди маҳоратҳои забони англисӣ ва олмонии худ ба мадрасаи хусусии Аикуя, ки тавассути аврупоииҳо идора мешуд, фиристода шуд.

## Қайдҳо

## Адабиёт

* Ҷон Стивенс: Роҳи дзюдо: Портрети Ҷигоро Кано ва шогирдони ӯ - 2013 - ISBN 1-59030-916-2
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1938
Гурӯҳ:Даргузаштагони 4 май
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Зодагони соли 1860
Гурӯҳ:Зодагони 10 декабр
Сэойнаге

— яке аз фунун ва техникаҳои дастаии ногаҳ-вазаи риштаи варзишии ҷуду аст, ки дар зердастаи таҳ-ваза дастабандӣ мешавад. Ҳадаф аз ин техника, ворид овардани фишор ва даргир кардани бозуи ҳариф аст. Яъне ин усул ба таври сари китф кардани ҳариф чи ба тариқи рост будан ва чи ҳангоми дар замин нишастан ба зону иҷро карда мешавад. Дар варзиши суннати тоҷикон - куштигирӣ низ ин усул бо номи сари китф маъмул аст.

## Қайдҳо
Ката Гурума

рост|мини|200x200пкс| Намоиши иҷрои усул
 — яке аз фунун ва техникаҳои дастаи ногаҳ-вазаи риштаи варзишии ҷуду аст, ки дар зердастаи таҳ-ваза дастабандӣ мешавад. Ката Гурума дар гунаҳои зиёд истифода мешавад, ки дар умум, нишасти жарф дар зери ҳариф ва дошти маҳкам аз болои рон ва гирифтани ҳариф ба сари китфу партоб додани он аст. Усули мазкурро ҳам ба тариқи росто ва ҳам дар ҳини нишаст метавон иҷро кард. Дар варзиши суннатии тоҷик - куштигирӣ ин усул корбурд надорад, вале дар куштии самбо истифодаи васеъ дорад. 

## Қайдҳо
Кибису Гаешӣ

— яке аз фанун ва техникаҳои дастаи ногаҳ-вазаи риштаи варзишии ҷуду аст, ки дар зердастаи таҳ-ваза дастабандӣ мешавад. Усул бо як даст гирифтани пошнаи ҳариф ва гиребони он иҷро карда мешавад. 

## Қайдҳо
Моротэ Гарӣ

— яке аз фанун ва техникаҳои дастаи ногаҳ-вазаи риштаи варзишии ҷуду аст, ки дар зердастаи таҳ-ваза дастабандӣ мешавад. Ҳадаф аз ин техника, андохтани ҳариф бо тарзи ворид шудан аз ду по ё одатан бо ду даст аз миён поини ҳариф ва фишор овардану андохтани он аст.  

## Қайдҳо
Вализода (Ҳамнасаб)

* Абдуқодир Вализода
* Икромиддин Вализода
* Саидалӣ Вализода
* Хосият Вализода
* Ҳасан Вализода

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамнасаб
Зардтӯр

**Зардтӯр** — навъи харбузаи маҳаллӣ.

Зардтӯр байзашакл буда, рангаш зарди баланд аст. Мағзаш ғафс (5 см), сафед, ширин, дар даҳон об мешавад. Тухмаш калони дарозрӯя. Аз ҳар га 270—280 сентнер ҳосил мегиранд. Вазнаш 2,5-4 кг. Давраи нашваш 70-80 рӯз. Барои парвариш дар заминҳои лалмӣ мувофиқ буда, ба камобӣ ва касалиҳо тобовар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Файзиев Х. Дастури полизкор. Д., 1987.

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Зардух

**Зардух** () — шаҳри таърихӣ дар Хоразм, ки дар масири роҳи Ҳазорасп ба Хева қарор дошт. Масофаи байни Ҳазорасп то З. 4 фарсах ва аз он ҷо то ш. Кардаронхос 5 фарсах буд. Зардух дижи устувор ва шаҳристон дошт. Дар асри 14 Ҳамдуллоҳи Муставфӣ аз он бо номи Азрақ ёд кардааст, ки дар байни Ҳазорасп ва Рахшмайсан қарор дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои таърихӣ
Пуручисто

**Пуручисто** () — номи хурдтарин духтар аз се духтари Зартушт.

Ном ва номи хонаводагии Пуручисто ба таври комил Пуручисто Испантомон Ҳечдоспон буд. Вожаи Пуручисто ба маънии пурбиниш аст. Номи Пуручисторо дар яке аз бандҳои «Готҳо» ки дар он Зартушт вайро дар бораи зиндагонии ояндааш панд ва андарз медиҳад; ва ҳамчунин дар «Фарвардин-яшт» (139) мебинем. Ба қавле Пуручисто, Ҷомоспи фарзона (аз донишмандон ва нахустин пизишки эронӣ)-ро ба ҳамсарии худ гузид. Пуручисто аз нахустин гаравдагон, шогирдон ва ёрони Ашу Зартушт буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* اوشیدری، جهانگیر (۱۳۸۳). دانشنامهٔ مزدیسنا: واژه‌نامهٔ توضیحی آیین زرتشت. تهران: نشر مرکز. شابک ۹۶۴-۳۰۵-۳۰۷-۵.
Зардчаи ҳайвонот

**Зардчаи ҳайвонот** — беморгунаест, ки бо зард шудани пӯст, луобпарда ва узвҳои дохилӣ бинобар дар хуну бофтаҳо афзудани рангдона (пигмент)-и талха — билирубин падид меояд.

Зардчаи ҳайвонот аломати касалиҳои гуногуни ҷигар, талхароҳа, хун ва заҳролудӣ буда, вобаста ба пайдоиш василавӣ, паренхимавӣ ва ҳемолизӣ мешавад. Зардчаи василавии ҳайвонот дар натиҷаи дар рӯда куллан ё қисман қатъ шудани гардиши талха (бинобар дар талхароҳа пайдо шудани санг, киҷҷаҳо, фастсиолаҳо, эхинококкҳо, омос, калон шудани уқдаҳои лимфавӣ ва ғ.) зуҳур мекунад. Беҳаракатии талха фишори ихроҷи талхаро нисбат ба фишори ҷигар зиёд карда, боиси васеъ шудани маҷрои талха ва кафидани мӯйрагҳои талхадон мегардад. Дар натиҷа билирубин ва моддаҳои дигари таркиби талха (асиди талха, холестерин ва ғ.) ба хун гузашта, миқдори онҳо дар хуну пешоб зиёд ва луобпардаю сафедии чашми ҳайвон зард мешавад. Ҳангоми куллан баста шудани талхароҳа дар таркиби пасафканда билирубин ва стеркобилин (пигменти асосии пасафканд, ки зери таъсири бактерияҳо дар рӯдаи ғафс пайдо мешавад) нест шуда, он хокистарранг мегардад ва миқдори асиди бутанат меафзояд. Дар мавриди ба рӯда ворид нашудани талха андомгон ҳамагӣ 20-30 дарсади равғанро ҳазм мекунад (равғани боқимонда бо пасафканда дар шакли асиди бутанат ва алдеҳидҳо хориҷ мешавад). Дар хун ҷамъ шудани асиди талха ва билирубин кори дилро вайрон ва фишори хунро паст карда, ҳайвон бемадор мешавад, ҷигар варам ва пӯст хориш мекунад. Зардчаи паренхимавии ҳайвонот бинобар иллати ҳуҷайраҳои ҷигар ва бемориҳои сироятӣ рушд меёбад. Ба он бештар хукҳо гирифтор мешаванд. Дар натиҷаи ихтилоли кори ҳуҷайраҳои ҷигар талха ба хун омехта шуда, миқдори билирубинро зиёд мекунад. Сабаби осеби ҳуҷайраҳои ҷигар камхунии сироятзод, энсефаломиелит, лептоспироз ва касалиҳои дигар мебошанд. Ҳайвон камиштиҳо шуда, зуд-зуд ташна мемонад, ба исҳол ё қабзият гирифтор мешавад, пешобаш норанҷӣ, қаҳваранг ё зарди сабзгун мегардад. Зардчаи ҳемолизии ҳайвонот бинобар заҳролудӣ, камхунии сироятзод, лептоспироз, хунгузаронии номувофиқ ва ғ. рӯй медиҳад. Сабаби асосии пайдоиши он барзиёд ҳосил шудани билирубин берун аз ҷигар ва босуръат таҷзия шудани эритротсиҳо мебошад. Бо мақсади муолиҷа ва пешгирии З. рафъи касалии асосӣ муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои ҷонварон
Зардчӯба (сарда)

**Зардчӯба**, **зарчӯба**, **ҷадвор**, **задвор** () — ҷинси гиёҳҳои бисёрсола, мансуби занҷабилиҳо.

Баландиаш 0,5-3 м. Решааш ғафси лӯндашакл. Баргаш нештаршакл ё дарозрӯя. Гулаш дуҷинса, гуногунранг, сеузва, дар нӯги хӯшагул ҷойгир аст. Самараш — ғӯза. Ҳамаи узвҳои зарчӯба равғани эфир доранд.

## Гунаҳо
Беш аз 45 гунаи зарчӯба дар ҷануб ва ҷанубу шарқи Осиё паҳн шудааст. Дар кишварҳои тропикӣ зарчӯбаи хонагӣ ё турмерик (C. longa, C. domestica)-ро чун гиёҳи хушбуй, доруӣ ва рангдор парвариш мекунанд.

## Корбурди пизишкӣ
Ба ақидаи табибони мардумӣ, зардчӯба (C. longa)-ро каме бирён карда, нимгарм бихоянд, дарди дандонро таскин медиҳад. Аз решаи зарчӯба ранги зард (куркумин) мегиранд, ки барои рангубор кардани абрешим, мӯина, пахта, инчунин маҳсулоти қаннодӣ, равған, панир ва ғ. истифода мешавад. Хокаи C. zedoaria-ро барои зардранг шудан ба палов меандозанд. Аз C. angustifolia нашоста ба даст меоранд, C. caesia дар атриёт низ истифода мешавад. Дар тибби мардумии тоҷик пеш бисёр истифода мешуд. Ҳоло камтар шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Давлат Назрӣ

**Давлати Назрӣ** (*Назриев Давлат Абдуллоевич*; зод. 15.07.1964, Душанбе) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1996), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2025).

## Зиндагинома
Соли 1985 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро ба охир расонда, дар иттиҳодияи «Тоҷикконсерт», ансамбли созию овозии «Суғдиён» фаъолият доштааст. Аз соли 1993 ба сифати мутриб дар ансамбли давлатии рақсии «Лола» ҳунар озмудааст. Солҳои охир роҳбари дастаи ҳунарии «Чорзарб»-и Бунёди байналмилалии «Акашариф» мебошад. 

## Эҷод
Сурудҳои «Ба ман оред», «Парӣ-парӣ», «Дилбарам», «Сабзак лаби ҷӯ», «Кабки дарӣ», «Шаби маҳтоб», «Аҷаб, аҷаб нози ту», «Гул зи рухат чаман-чаман», «Азизаки ман» ва ғайраҳо шунавандагонро ба шӯр меоранд. Мутриби хуб ҳам аст, хоса табли ҳиндиро моҳирона истифода мебарад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Юнус Юсуфӣ

**Юнус Юсуфӣ** (зод. 15 марти 1955, деҳаи Моғиён, ноҳияи Панҷакент) — и тоҷик, Нависандаи халқии Тоҷикистон (2025), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2000).

## Зиндагинома
Юнус Юсуфӣ 15 марти соли 1955 дар деҳаи Моғиёни ноҳияи Панҷакент зода шудааст. Пас аз хатми мактаби миёна, соли 1972, вориди Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе шуда, соли 1976 ба итмом расондааст. Муддате чанд дар зодгоҳаш омӯзгорӣ ва дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Сипас дар Театри халқии Панҷакент мудири бахши адабӣ будааст. Пас аз сафари хидматӣ дар Афғонистон (солҳои 1987—2000) дар рӯзномаи ноҳиявии «Зарафшон» вазифаи мудири шуъбаи адабиётро бар уҳда доштааст. Ҳоло мудири шуъбаи насри маҷаллаи «Садои Шарқ» мебошад.

## Эҷод
Аз ҷумлаи носирони муваффақи ҷумҳурӣ буда, навиштаҳояш дар авроқи васоити ахбори умум, маҷмӯаҳои дастаҷамъӣ ва мустақими «Садоҳо хомӯш намешаванд», «Зан ва анкабут», «Афсонаи Ҳафтдодарон», «Оташафрӯз», «Шинак» ва ғайра чоп шудаанд.

Романи «Оташафрӯз» дар мавзӯи ҷанги миёни артиши шӯравӣ ва чирикҳои афғонӣ баҳс мекунад ва ин фоҷиа дар мисоли пуштисаркардаҳои як нафар тоҷикписар дунболагирӣ ва, дар маҷмӯъ, ҷанг маҳкум карда мешавад. Романи «Шинак» ҷабру ситами бегонагон бар миллати мо ва аз роҳи маданияту фарҳанг посух гуфтани тоҷикон ба онҳоро бо ёрии рамзу тамсилу устура баён месозад ва ҳамагонро ба бедорӣ ва ҳамеша омода будан барои ҳифзи марзу бум даъват мекунад.

Забони офаридаҳои Юнус Юсуфӣ суфтаву равон, банду басташон қавӣ, ҳадафашон муайяну мушаххас буда, дар онҳо ҷаҳони ботини қаҳрамонон, тазодҳои рӯҳиву равонии онҳо дар лаҳзаҳои ҳассос ба ҳалқаи тасвир оварда шудаанд.

## Ҷоизаҳо
Барандаи Ҷоизаи адабии ба номи Садриддин Айнӣ ва Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ (2022).

Аз соли 2000 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

## Осор
* Садоҳо хомӯш намешаванд. — Душанбе: Адиб, 1996. — 92 с.
* Оташфурӯз. — Душанбе: Адиб, 2006. — 264 с.
* Афсонаи ҳафтдодарон. — Душанбе: Адиб, 2007. — 232 с.
* Шинак: Роман ва ҳикояҳо. — Душанбе: Адиб, 2012. — 272 с.
* Одамони наҷиб. — Душанбе, 2015. — 176 с.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик
Гурӯҳ:Нависандагони халқии Тоҷикистон
Дилором Сатторзода

**Дилором Сатторзода** (то 2025 *Сатторова Дилором Сафаровна*; зод. 24 октябри 1973, Душанбе) — раққоса, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2025).

## Зиндагинома
Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (1994) ва ДДТ ба номи М. Турсунзодаро (2011) хатм намудааст. Соли 1983 дар студияи кӯдаконаи ансамбли рақсии «Зебо» ба ҳунарнамоӣ шурӯъ кардааст. Аз соли 1991 дар дастаи рақсиии «Ҷаҳоноро» кор карда, аз соли 2001 роҳбари бадеии ансамбли рақсии «Ҷаҳоноро» мебошад.

## Рақс
Маҳора­таш ҳам дар рақси якка ва ҳам рақси гурӯҳӣ аз қабили «Ба манн оред», «Кӯчабоғӣ», «Фиғон», «Мавригӣ», «Рапои Рӯшон», «Гулузорам», «Ба ноз ба ноз», «Дар боғ», «Як назар», «Маҳваш», «Сарахбори Ороми ҷон» якзайл зуҳур мекард. Хоса рақси тоҷикиро бо назокату нафосат, салосату малоҳат ва латофату ҷозибанокии хос адо менамуд, гарчи арғушти дигар халқҳоро низ накӯ иҷро мекард.

## Сафарҳои ҳунарӣ
Ба Русия, Арманистон, Узбекистон, Қазоқистон, Ҳиндустон, Туркия, Қатар, Тунис,Олмон, Лаҳистон, Маҷористон, ИМА ва дигар давлатҳо сафарҳои ҳунарӣ анҷом додаст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Раққосаҳои Тоҷикистон
Адҳам Маъмурзода

**Адҳам Маъмурзода** — сиёсатшинос, иқтисодчӣ, арбоби давлатӣ. Мушовири калони Бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа

Узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ММ МО ҶТ) даъвати VII. Аъзои Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология. 

Вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Суғд ва шаҳри Истаравшан даъвати шашум, солҳои 2021-2025. 

Раиси шаҳри Истаравшан 2020-2026.

## Зиндагинома
* Солҳои 2005-2006 - Мутахассиси шуъбаи ташкилии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд
* Соли 2006 - Мудири шуъбаи кор бо ҷавонони Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд
* Солҳои 2006-2007- Роҳбари дастгоҳ-мудири шуъбаи ташкилии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд
* Солҳои 2007-2008 - Мудири шуъбаи ташкилии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд
* Солҳои 2008-2010 - Роҳбари дастгоҳи Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд  
* Солҳои 2007-2010 -  Асисстенти кафедраи сиёсатшиносии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон (ҳамзамон) мутахассиси шуъбаи ташкилии дастгоҳи Кумитаи иҷроияи ҲХДТ, шахри Душанбе
* Солҳои 2010-2011 - Мудири бахши омор ва баҳисобгирии дастгоҳи Кумитаи иҷроияи ҲХДТ, шаҳри Душанбе
* Соли 2011 - Мудири шуъбаи умумии дастгоҳи Кумитаи иҷроияи ҲХДТ, шаҳри Душанбе
* Солҳои 2011-2012 - Мудири шуъбаи кор бо ҷавонон ва занони дастгоҳи Кумитаи иҷроияи ҲХДТ, шаҳри Душанбе
* Солҳои 2012-2014 - Роҳбари Маркази таблиғот ва таҳлилии дастгоҳи Кумитаи иҷроияи ҲХДТ, шаҳри Душанбе
* Солҳои 2011-2014 - Аспиранти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, бахши фалсафа ва иҷтимоӣ
* Солҳои 2011-2015 - Раиси Ташкилоти ҷамъиятии ҷавонон “Созандагони Ватан”—и  ҲХДТ (ҷамъиятӣ)
* Солҳои 2014-2020 - Муовини сардори раёсати илму маърифати Дастгоҳи иҷроияи Президентии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Солҳои 2019-2022 - донишҷӯйи фосилавии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Солҳои 2020-2026 - Раиси шаҳри Истаравшан
* Аз 11 апрели соли 2025 - Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология.
* Аз 7 январи соли 2026 Мушовири калони Бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа
* Дорандаи медали ҷашнии “30-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2021)
* Аълоичии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020)
* Аълочии Қӯшунҳои сарҳадии Ҷумҳурим Тоҷикистон (2024)
* Дорандаи медалҳои ҷашнии “25-солагии таъсисёбии Қувваҳои мусаллаҳ”,  “30-солагии таъсисёбии Қувваҳои мусаллаҳ”, “30-солагии ҲХДТ” ва дигар мукофотҳои соҳавӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси милли Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Ибодат Раҷабзода

**Ибодат Раҷабзода** (*Ибодат Раҷабова*; зод. 14 феврали 1974, ҶШС Тоҷикистон) — овозхон ва фалаксарои тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2025).

## Зиндагинома
Ибодат Раҷабзода дар оилаи корманди милитсия ба дунё омадааст.  Аз овони кӯдакӣ дар дил орзуи ҳунарманд шуданро мепарварид ва навозандагию сарояндагиро аз модараш омӯхт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Арманистони Сосонӣ

**Марзбонии Арманистон**, инчқунин маъруф ба **Арманистони Сосонӣ** () —  воҳиди маъмурӣ дар Шоҳаншоҳии Сосонӣ (солҳои 428—642). 

Дар соли 384 (мелодӣ) Шоҳаншоҳии Сосонӣ ва Имперотурии Бизонс, Арманистонро байни худ тақсим карданд, ки бахши шарқии он саҳми Эрони Сосонӣ шуд ва бахши ғарбӣ, ки кӯчактар буд, ба Бизонс пайваст. Кашмакашҳо дар боби Арманистон байни Эрони Сосонӣ ва Имперотурии Руми Шарқӣ аз ин пас ҳам, борҳо падид омад, аммо ин тақсимбандӣ то поёни аҳди Сосониён, кам ва беш, ҳамчунон боқӣ монд.

## Пешзамина
Ардашери Бобакон ҳукумати Арманистонро бахше аз давлати Ашкониён ва яке аз душманони ҷиддии худ медонист, ки ба ҳар навъи мумкин мебоист ба он сарзамин даст меёфт. Бар асоси навиштаҳои Агатангелос як сол баъд аз марги Артабони Панҷум, Хусрави II, подшоҳи Арманистон тавонист нерӯҳои низомии худро омодаи набард бо Ардашер созад. Ӯ муваффақ шуд сарзамини Ошуристонро тасхир кунад ва ҳатто ба наздикии дарвозаҳои Тисфун ҳам расид.

Хусрав танҳо бо сипоҳиёни андаки худ дар баробари Ардашер ва нерӯи низомиаш қарор гирифт. Дар ин набард Хусрав пирӯз шуд ва Ардашер аз саҳнаи ҷанг гурехт ва Хусрав бо ғаноими фаровон ба Арманистон бозгашт. Як сол баъд, Хусрав қашуни дигаре фароҳам овард ва ба сӯи мутасаррифоти Ардашер ҳаракат кард. Ӯ тайи даҳ сол тавонист бахше аз сарзаминҳои таҳти султаи Ардашерро аз зери султаи Сосониён хориҷ созад. Барои ҳалли ин мушкил Ардашер шӯрое ташкил дод ва илова бар мушовирони наздикаш, хонадонҳои бузурги партиро низ ба он даъват кард. Ӯ дар ин шӯро эълом дошт, агар касе аз миёни бузургон битавонад Хусрав, подшоҳи Арманистонро, аз миён бардорад, ба ӯ подоши бузург ва мақоми дувуми мамлакатро ато хоҳад кард. Пас аз шунидани суханони Ардашер «Анак», аз бузургони хонадони Сурен, (бар асоси навиштаҳои Мусои Хуренӣ насаби хонадони Сурен ё Сурениён (ба забони арманӣ), ба Сурен писари дувум, Аршовир Комсорокон мерасад. Ин хонадон дар замони Ашкониён ва сипас, дар давраи Сосониён, ҷузви ҳафт хонадони мумтози Эрони Бостон маҳсуб мешуданд). аз миёни ҷамъ бархост ва омодагии худро барои нобудии Хусрав эълом дошт. Хусрав бор дигар тасмим гирифт то сипоҳе барои мубориза бо Ардашер фароҳам оварад. Аммо Анак, ки қасд дошт дар аввалин фурсат нақшаи худро амалӣ созад, тайи тарфанде ва ба кумаки бародараш бо корд ба Хусрав ҳамла кард ва сипас бе хонаводааш ва танҳо бо бародараш ба сӯи мустамлакоти Сосониён гурехт, аммо сипоҳиёни арманӣ ӯ ва бародарашро дар наздикии рӯди Арас ба дом андохта ва онҳоро куштанд. Бо шунидани хабари кушта шудани Хусрав, Ардашери Бобакон бедиранг ба ҳамроҳии сипоҳиёнаш ба Арманистон ҳамла кард ва дар ниҳоят муваффақ шуд ин сарзаминро ба тасарруфи худ дароварад. Тайи ин ҳамлаҳо ҳамаи аъзои хонадони силсилаи Ашконии Арманистон кушта ё асир шуданд ва танҳо Тирдоди III, подшоҳи Арманистон, писари Хусрав, ба кумаки муаллимаш ба сарзамини Рум гурехт. Ба ин тартиб, Сосониён бар Арманистон тасаллут ёфтанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Эрон
Гурӯҳ:Арманистон