open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сикка

**Тоҷикон** анъанаи хеле қадими сикказанӣ ва муомилоти пулӣ доранд. Барориши аввалин сиккаҳо дар сарзамини бостонии Бохтару Суғд аз асри III то милод, аз замони давлатдории сулолаҳои Селевкиён ва Юнону Бохтариён ибтидо мегирад. Ин сиккаҳо драхма (дирҳам) ном дошта, тибқи анъанаҳои сикказании юнониён сохта мешуданд. Минбаъд сикказанӣ ва муомилоти пулӣ дар тӯли таърихи миллат ҳеч гоҳ қатъ нагардида, то садаи ХХ пайваста идома ёфтааст.

Авҷи аълои сикказанӣ ва муомилоти молию пулӣ ба даврони аввалин давлати мутамаркази тоҷикон – Сомониён (875 - 999), ки пули нави Тоҷикистони мустақил ба ифтихори онҳо «Сомонӣ» номгузорӣ шудааст, рост меояд. Қобили тазаккур аст, ки дар қаламрави ин давлати муқтадир қариб 30 маркази сикказанӣ вуҷуд дошт.

## Нигаред

## Пайвандҳо
* Бонки милли Тоҷикистон
Португалия

**Португалия** (*Portugal, República Portuguesa*), номи расмӣ, **Ҷумҳурии Португалия** — давлат дар Аврупои Ғарбӣ, ғарбтарин давлат дар Аврупои континенталӣ. Ҳудуд — 92 225 км², аҳолӣ — 10 347 892 нафар.

Дар қисми ҷанубу ғарбии нимҷазираи Пиреней ҷойгир аст. Дар шимол ва шарқ бо Испания ҳамсарҳад аст, дар ҷануб ва ғарб онро уқёнуси Атлантик шустааст; ҳамин тавр, Португалия ниманклав ё анклави соҳилӣ мебошад.

Пойтахташ Лиссабон аст. Забони расмӣ — португалӣ. Воҳиди пулӣ — евро.

Дар асрҳои 15—16 бо ҳамроҳии Бразилия ва Ангола Португалия ба яке аз калонтарин империяҳои мустамликавӣ табдил ёфт. Дар ибтидои асри 19 ҳудуди империяи Португалия 10,4 миллион км² буд.

Ба кишварҳои пешрафта дохил аст. Ҷумҳурӣ аз соли 1910. Давлати ягона.

Узви НАТО (аз 1949), СММ (аз 1955), OECD (аз 1961), Иттиҳоди Аврупо (аз 1 январи 1986), Иттиҳоди кишварҳои португалзабон (аз 1996), Шӯрои Аврупо. Ба минтақаи Шенген ва минтақаи евро дохил карда шудааст. Аз соли 1991 дар нишастҳои Иберу-Амрико иштирок мекунад.

## Таърих

## Сиёсат ва ҳукумат
 
## Бахшбандии кишварӣ
### Тақсимоти маъмурӣ
 
 
## Ҷуғрофия
 
## Иқтисод
 
## Аҳолӣ

## Фарҳанг ва маориф
 
## Нигаред низ
* Феҳристи президентҳои Португалия

## Пайвандҳо
* Official Travel and Tourism office website
* Weather forecast for Portugal

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо
Гурӯҳ:Аврупои Ғарбӣ
Гурӯҳ:Португалия
Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
3 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*

### Миллӣ
* Рӯзи истиқлоли Нигер

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 3 август]]*
* 1914 — Ҷанги якуми ҷаҳон: Олмон бар зидди Фаронса ҷангро эълон кард
* 1946 — ташкил кардани Асотсиатсияи миллии баскетбол (NBA) ИМА

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 3 август]]*
* 1811 — Элиша Отис, мухтареъи лифти бехатар
* 1904 — Клиффорд Саймак, нависандаи фантасти амрикоӣ
* 1938 — Ато Аҳроров, киношинос, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон.
* 1938 — Қаюм Сангов, олими соҳаи педагогика.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 3 август]]*
* 1968 — Константин Константинович Рокоссовский, маршали Иттифоқи Шуравӣ, маршал Полша, Қаҳрамони дукаратаи Иттифоқи Шуравӣ
* 1994 — Иннокентий Михайлович Смоктуновский, актёри театр ва синамои рус
* 1998 — Алфред Шнитке, композитор ва пианонавозӣ Русия

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад

## Нигаред низ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/0803.html 
* http://days.peoples.ru/0803.shtml
* Наука
* BBC On this day, 3.08
4 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*
### Миллӣ
### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 4 август]]*
* 1836 — Дар Кремли Москва Зангӯлаи - Шоҳ (Царь-Колокол) шинонида шуд 
## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 4 август]]*
* 1888 — Низом Вафо, шоири эронӣ.
* 1900 — Луи Армстронг, мусиқачии jazz — ҷази амрикоӣ.
* 1913 — Евгений Фала, сарояндаи оркестр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.
* 1940 — Ҷамшед Каримов, собиқ сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994—1996)
* 1948 — Рӯзибой Махсумов, рӯзноманигор.
* 1953 — Бурҳониддин Баҳоваддинов, доктори илми тиб, профессор.
* 1953 — Қурбонбой Бурҳонов, олими соҳаи педагогика.
* 1953 — Мирзо Давлатов, нависанда.
* 1961 — Барак Обама, 44-умин президенти ИМА (2009—2017).

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 4 август]]*
* 1875 — Ҳанс Кристиан Андерсен, нависандаи адабиёти бачагона.

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад
* 
## Ҳамчунин нигаред

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/0804.html 
* http://days.peoples.ru/0804.shtml 
* Наука
* BBC On this day, 4.08
Созмони Милали Муттаҳид

thumb|250px|Парчами СММ
thumb|250px|Харитаи СММ
**Созмони Милали Муттаҳид (СММ)** — созмони байналмилалӣ аст, ки кишварҳои пирӯз дар ҷанги дувуми ҷаҳонӣ барои пуштибонӣ ва устувории сулҳу амният дар ҷаҳон ва густариши ҳамкорӣ миёни кишварҳо бунёд кардаанд. Мақсади асосии СММ нигоҳдории сулҳ ва амнияти байналмилалӣ, инкишофи муносибатҳои аҳлона дар заминаи эҳтироми принсипҳои баробарҳуқуқӣ ва худмуайянкунӣ: ҳамкории байналмилалӣ доир ба ҳалли мушкилоти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, маданӣ, ҳавасмандгардонӣ нисбат ба ҳуқуқи инсон ва амсоли инҳо мебошад.

## Таърихи СММ
thumb|250px|Бинои СММ дар шаҳри Ню Йорк
thumb|250px|Бинои СММ дар шаҳри Ню Йорк
Пеш аз СММ ташкилоти Лигаи Миллатҳо, дар соли 1919 таъсис дода шуда буд.
Номи Созмони Милали Муттаҳид, аз тарафи президенти ИМА Франклин Д. Рузвелт пешкаш карда шуда буд, ва дар Эъломияи Созмони Милал 1 январи соли 1942 истифода бурда шуд, вақте ки намояндагони 26 давлатҳо аз номи ҳукумати худ муборизаро бар зидди Ҳитлер ба ӯхда гирифтанд.

Дар ҳоли ҳозир СММ 192 давлатро дарбар мегирад. Аз рӯйхати давлатҳои пазируфтаи мустақил, танҳо Ватикан ба СММ дохил нест.

## Низомномаи СММ
thumb|250px|Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид

## Сохтори СММ
[мини|Дабири Созмони Милали Муттаҳид [Антониу Гутерриш|Антонио Гутерриш]]
Штаб-квартираи СММ дар шаҳри Ню-Йорк ҷойгир аст.
Идораи асосии СММ ин:
  
* Маҷмаи умумӣ — (Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид),
* Шӯрои амният,
* Дабири кулл,
* Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ,
* Шӯро доир ба паноҳу муҳофизат,
* Додгоҳи адолати байналмилалӣ
* Котибот
иборат мебошанд.

## Фаъолияти СММ
СММ конференсияҳо ва форумҳо мегузаронад, ки дар онҷо ҳаллу фасли масъалаҳои байналмилалӣ муҳокима карда мешаванд. Ба он чунин масъалаҳо дохил мешаванд:

* Экология
* Иқтисодиёт
* Омор
* Амният
* Оила
* Маориф
* Аҳолӣ
* Ҷинояткорӣ
* Беҳдошти тандурустӣ
* Маъюбон
* Илм
* Барҷомондагон
* Kоммуникатсия

## Ҷоизаи Нобелӣ
СММ — барандаи Ҷоизаи Нобел (2001) мебошад. Ҷоизаро ташкилот ва шахсан Дабири куллӣ он Кофи Аннан байни худ тақсим намуданд. Дар соли 1988, нахустин маротиба барандаи ҷоизаи Нобелӣ оид ба сулҳ — Қудратҳои сулҳовари СММ буд.

## Забонҳои расмӣ
* Забони англисӣ
* Забони русӣ
* Забони фаронсавӣ
* Забони чинӣ
* Забони испониёлӣ
* Забони арабӣ

## Аъзоёни СММ
Аъзоёни нахустини СММ 50 давлатро ташкил медод. Низомномаи СММ — дар конференсияи шаҳри Сан-Франциско 26 июни 1945 имзо шудааст.
Дар давраи 1946—2002 СММ боз 140 давлатро ба узвият пазируфт. Дар ҳоли ҳозир СММ 192 давлатро дарбар мегирад.

## Нигаред
* ИМО
* ЮНЕСКО
* ЮНИСЕФ
* МАГАТЭ
* Протоколи Киото
* Созмонҳои байналмилалии СММ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии СММ ба забони русӣ
* расмии намояндагии СММ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон  
* Маълумоти умумӣ ба забони русӣ
* Давлатҳои узви СММ ба забони русӣ
* Хабар ба забони русӣ

 
Гурӯҳ:Созмони Милали Муттаҳид
Гурӯҳ:Ҷоизаи Нобел оид ба сулҳ
Кофи Аннан

**Кофи Атта Аннан** (; ) — дипломати кишвари Гана ва ҳафтумин Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид аз 1997 то 2006 буд.

## Зиндагинома
Кофи Аннан дар Кумаси 8 апрели соли 1938 таваллуд шудааст.

Аз рӯи ҳисоб Ҳафтум Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид (СММ) мебошад, аз 1 Январи 1997, ба муҳлати дуюм аз нав интихоб шуд 29 Июни соли 2001, муҳлати вазифааш то 31 декабри соли 2006 давом кардааст.

Барандаи Ҷоизаи Нобел (10 декабри 2001); ҷоизаро шахсан Аннан ва сарварикунадааш СММ тақсим карданд.

## Пайвандҳо
* Биография 
* Деятельность
* Нобелевская премия мира 2001 года

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Гана
Гурӯҳ:Дабирони кулли СММ
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
ЮНИСЕФ

**ЮНИСЕФ** (Англисӣ: *United Nations International Children’s Emergency Fund*, *UNICEF*) — Фонди кӯдакон СММ.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* http://www.unicef.org/

Гурӯҳ:Муассисаҳои махсуси СММ
Жак Ширак

**Жак Рене́ Шира́к** (, МФА: ; тав. 29 ноябри 1932, Порис — 26 сентябри 2019, Порис) — сиёсатмадори фаронсавӣ, президенти Фаронса (аз соли 1995 то 2007).

## Зиндагинома
Жак Ширак 29 ноябри соли 1932 дар Порис таваллуд шудааст.

* 1957 — донишҷӯи Мактаби миллии идоракунӣ
* 1959 — аудиторӣ Палатаи ҳисобарорӣ
* 1965 — мушовири мунисипиалӣ дар Сан-Ферсол
* 1972 — вазири кишоварзӣ
* 1974 — 1976 — Сарвазири Фаронса
* 1974 — Дабири кулли ҳизби «Итииҳоди демократҳо барои дифои ҷумҳурӣ»
* 1976 — Раиси ҳизби «Итииҳод барои дифои ҷумҳурӣ»
* 1977 — 1995 — раиси шаҳри Порис.
* 1986 — 1988 — сарвазири Фаронса (дар як вақт раиси шаҳри Порис)
* соли 1995 — 2007 — президенти Фаронса.
## Нигаред низ
* Феҳристи президентҳои Фаронса
## Сомонаи президенти Фаронса
Сомонаи президенти Фаронса 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарварони Аврупо асри XXI
Гурӯҳ:Президентҳои Фаронса
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Фаронса
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид

**Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид** — корманди масъули маъмурии Созмони Милали Муттаҳид аст.

Дабири куллро Ассамблеяи Генералии СММ бо тавсияи Шӯрои Амнияти СММ таъйин мекунад. Пеш аз қарори Шӯрои Амният одатан муҳокимаҳои ғайрирасмӣ ва як қатор овозҳои рейтингӣ гирифта мешаванд. Илова бар ин, яке аз панҷ узви доимии Шӯрои метавонад ҳангоми овоздиҳӣ қудрати веторо истифода барад. Тибқи амалияи аз ҷониби умум қабулшуда, Дабири кулли СММ аз байни намояндагони кишварҳое, ки ба истиснои аъзои доимии Шӯрои Амнияти СММ мебошанд, интихоб карда мешавад.

Дабири кулли СММ ба муҳлати панҷ сол ва бо интихоби эҳтимолӣ ба муҳлати нав интихоб мешавад. Гарчанде ки шумораи муҳлати панҷсола дар вазифаи дабири кулл маҳдудият надорад, аммо то ҳол касе ин вазифаро зиёда аз ду маротиба иҷро накардааст.

Қароргоҳи Дабири кулли СММ дар бинои марказии СММ -Тертл-Бей воқеъ аст.

## Масъулият
Дабири кулли СММ иттилоотро ба диққати Шӯрои Амният дар бораи мушкилоте, ки ба ақидаи ӯ, ба ҳифзи сулҳ ва амнияти байналмилалӣ таҳдид мекунад, меорад. Котиби Генералӣ набояд аз ягон ҳукумат ё мақомоте дастур гирад. Вай танҳо дар назди Созмони Милали Муттаҳид масъул аст.

Дабири кулли СММ кормандони Котиботи СММ-ро тибқи қоидаҳои муқаррарнамудаи Ассамблеяи Генералии СММ таъйин мекунад.

## Мӯҳлати ваколат ва раванди интихобот
Дабири кулл ба муҳлати 5 сол интихоб мешавад. Баррасии номзадҳо «пушти дарҳои баста» танҳо аз ҷониби аъзои Шӯрои Амният сурат мегирад. Аъзои доимии Шӯрои Амният ҳуқуқ доранд, ки ба ҳар як номзад вето гузоранд. Дар бораи мавҷудияти ба ном «Принсипи минтақавӣ» маълум аст. Қарори ниҳоӣ ба Ассамблеяи Генералии СММ тааллуқ дорад, ки дабири куллро ба тариқи аккламатсия қабул мегардад .

### Принсипи тавозуни минтақавӣ
Барои роҳ надодан ба ғасби ҳокимият, Дабири кулл аз байни шахсиятҳое, ки аз минтақаҳои гуногуни ҷаҳон мебошанд, таъйин карда мешавад. Вазифаи Дабири куллро, тибқи таҷрибаи қабулкардаи умум, набояд намояндаи кишваре ишғол кунад, ки узви доимии Шӯрои Амният аст. Ягона ҳуҷҷате, ки принсипи минтақавиро муайян мекунад, Қатъномаи Ассамблеяи Генералии соли 1997 мебошад. Мувофиқи хронологияи воқеаҳо хулоса баровардан мумкин аст, ки ҳамин принсип пурра риоя намешавад.

### Гурӯҳҳои минтақавии СММ

## Дабирони кулли СММ
Эзоҳ: Аз 25 апрел то 26 июни соли 1945 Конфронси Сан-Франсискоро Элҷер Ҳис раисӣ мекард, ки баъдан ба ҷосусӣ ба нафъи Иттиҳоди Шӯравӣ айбдор карда шуд.

## Инчунин нигаред
* Ислоҳоти СММ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Интихоби Дабири кулли СММ
* Русия интихоби худро на ба фоидаи Латвия кард (истиноди дастнорас)
* Форуми умумиҷаҳонии сиёсат — Дабири кулли СММ )
* Ҳисобот дар бораи раванди таъйини Дабири кулли нав

Гурӯҳ:Дабирони кулли СММ
Ҳомид Карзай

**Ҳомид Қарзай** (حامد کرزي) — Арбоби давлатии Афғонистон, солҳои 2004-2014 раиси ҷумҳури Афғонистон. То давраи раёсати ҷумҳурӣ - иҷрокунандаи вазифаи президент аз 22 декабри соли 2001 то 7 декабри соли 2004; дар аввал сардори маъмурияти муваққатии Афғонистон.

Дар Қандаҳори (Афғонистон) таваллуд шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Президентҳои Афғонистон
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Афғонистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони давлатҳо
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Афғонистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Тайван

**Тайва́н** () (уст. Формо́за, *Formosa* — *зебо*) — ҷазира дар шарқи Осиё ва яке аз провинтсияҳои Хитой; як давлати алоҳида бо номи «Ҷумҳурии Чин» ( — *Ҷунхуа Минго*, *Republic of China*) мебошад.

## Ҷуғрофияи Тайван
*ниг. мақолаи пурра [[Ҷуғрофияи Тайван]].*

## Тайван дар асрҳои XX ва XXI
Соли 1949, дар ҷанги шаҳрвандӣ бо қӯшуни Мао Зедунг ноком шуд, сардори ҳукумати миллии Ҷумҳурии Чин генералиссимус Чан Кайши дар Тайван пинҳон шуд. Бо ӯ ба онҷо ҳизби ӯ бо номи Гоминданг ҷой дарёфт кард, маъмурият ва парламенти Чин - Маҷлиси миллӣ, ки аз намояндагони ҳамаи вилоятҳои чини иборат буд. Аз навинтихобшави баъд аз озод кардани Чини минтақавӣ аз коммунистон ба назар гирифта шуд буд.

## Сиёсати хориҷӣ
right|357x357px|Ҷазираи Тайван

**2004**

**Август**

11 августа Тайван в двенадцатый раз подал заявку на вступление в ООН — по мнению властей Тайвана, это поможет разрешить его конфликт с Китаем. Тайван пытается вступить в ООН с 1993 года, но каждый раз получает отказ — прежде всего из-за противодействия Китая, который считает Тайван частью территории КНР и выступает против вступления Тайвана в ООН, полагая, что членство в этой международной организации фактически будет равносильно признанию Тайвана как независимого государства.

В 2005 году лидеры двух главных оппозиционных партий Тайваня (в том числе лидер Гоминьданга Лян Ҷан) посетили с визитом КНР, где встречались с председателем КНР Ху Ҷиньтао. Официальный Пекин расценивает этот факт как большой успех и прогресс в деле решения тайваньского вопроса.

## Иқтисодиёти Тайван
right|357x357px

Одна из важнейших отраслей экономики Тайвана - производство электроники.

Крупнейшие тайваньские компании в сфере IT (по объёму продаж в 2004):
* Hon Hai - 16,2 млрд. долл.;
* Quanta - 10,5 млрд. долл.;
* TSMC - 8,2 млрд. долл.;
* Asustek - 7,5 млрд. долл.;
* Compal - 7,3 млрд. долл.;
* Acer - 7,1 млрд. долл.;
* Lite-on Technology - 6,4 млрд. долл.;
* BenQ - 5,2 млрд. долл.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё
Гурӯҳ:Осиёи Шарқӣ
Ҷибутӣ (шаҳр)

**Ҷибутӣ** - () яке аз шаҳрҳои Африқо аст. Пойтахти Ҷибутӣ аст.

## Таърих

## Ҷуғрофия

## Иқтисодёт

## Инҷоро ҳам бингаред
5 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*

### Миллӣ
* 1960 — Рӯзи истиқлоли Буркина Фасо

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 август]]*
* 1772 — тақсимоти якум байни Полша ва Русия, Пруссия ва Австрия
* 1967 — якумин албоми гурӯҳи «Пинк Флойд» баромад.
* 1939 — дар вақти ҷанг дар Халхин-Гол халабони рус Михаил Ююкин якум шуда дар ҷаҳон самалёти сӯхтаистодаро ба тарафи душман равон кард

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 5 август]]*
* 1844 — Иля Ефимович Репин, рассоми рус
* 1928 — Олег Климов, рассом, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон.
* 1930 — Нил Армстронг, кайҳоннаварди амрикоӣ.
* 1933 — Ҳабиб Ҳамроев, рӯзноманигор, санъатшинос.
* 1933 — Олга Соболева, доктори илмҳои физика ва математика.
* 1933 — Яков Бронштейн, доктри илми иқтисод.
* 1938 — Аҳрор Ҷалолов, арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон.
* 1943 — Шариф Нуриддин, шоири и Тоҷикистон.
* 1958 — Баҳодур Шоҳмуродов, файласуф.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 август]]*
* 1895 — Фридрих Энгелс, яке аз асосгузорони марксизм.

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад

## Нигаред низ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/0805.html
* http://days.peoples.ru/0805.shtml 
* Наука
Будоғ

thumb|250px|Будоғ

**БУДОҒ** (Viburnum), бутта ё дарахти на чандон калони хазонрез ва баъзан хамешасабз. Барги яклухт ё нобаробар Канор (ру ба руи якдигар ҷойгир шудаанд), гули 5-баргаи сафед ё гулобитоб, хушагули чатр ё сипаршакл дорад; мевааш донакдор. Аз тухм ва каламча зиёд мешавад. Тухмаш кобилияти сабзишашро то 2 сол нигоҳ медорад. Дар ҷумҳури Будоғи худруй нест. Дар Боғи ботаникии Донишкадаи ботаникаи АФ Тоҷикистон аз соли 1934 ин ҷониб 25 намуди он (аз ҷумла V. betulifolium, V. burejae-ticum, V. f oetidum, V. lantana, V. mac-rocephalum, V. opulus ва ғайраро) nap-вариш мекунанд. Будоғ. рустании хуби ороишист. Бисьёр намудҳои он (мае, V. leatago, V. carlesdi, V. opulus, V. fragrans) барои сабзкории шаҳру деҳот тавсия шудаанд. Пустлохи Будоғ.
 
Будоғ (Viburnum opulus): 1—шохчаи гулдор; 2 — шохчаи мевадор; 3 — гул.
(V. opulus) дар тиб чун доруи хунбанд, сусткунандаи мушак ва афис истифода мегардад; ҷӯшоб ва қимащро ҳангоми хунравии узваҳо дарун, носомониҳои хомилагӣ ва ғайра истеъмол мекунанд, меваашро мехӯранд (хусусан баъди сармо задани он).

## Адабиёт
* Колесников А. И., Декора¬тивная дендрология, Москва. 1974; Жизнь растений, т. 5, Москва, 1981; Полякова М., Лесные лекарственные растения, Варшава, 1986.
Брадзот

**Брадзот** (норв. brad — ногаҳон ва sott — касалӣ), як навъ касалии шадиди гузарандаи ҳайвонот, ки асосан гӯсфандон (бештар гӯсфандони то 2-сола) гирифтор мешаванд. Брадзот дар натиҷаи илтиҳоби ҳазорхона, рӯдаи дувоздаҳангушта ва дар узвҳои ҳозима ғун шудани бод ба амал меояд. Барангезандаи асосии Брадзот. микроби анаэробии спораҳосилкунандаи Clostridium septicum ва Clostridium sordellii мебошанд. Брадзотро мик¬робной Cl. oedematiens, Cl. gigas низ ба вуҷуд оварданашон мумкин. Брадзот дар тирамоҳ, зимистон ва тобистон мушоҳида шуда, сабаби пайдоишаш сахт хунук хурдани чорво ва истеъмоли хурокиҳои яхбаста ва мағордамида мебошад. Касали баъзан дар натичаи аз ҳавзҳои обаш норавон об нушидани чор¬во cap мезанад. Брадзот аксар вакт якбора хуруч мекунад. Чорвои касал ба замин меафтад, аъзои баданаш шах ва милки чашмонаш сурх мешавад, дандон мехояд; баъзан шикамаш андак дам карда, баъди 10— 15 дақиқа нобуд мешавад. Агар касалӣ тул кашад, ҳарорати бадани чорво баланд ва мултахдмаи чашмаш пурхун мешавад, аз даҳонаш кафки хунолуд ва аз биниаш хун меравад, дандон мехояд; баъзан исхоли хунин шуда, шикамаш дам мекунад. Дар шароити табиӣ ба Брдазот ҳама зотҳои гӯсфандон хассосанд. Манбаи ангезандаи Брдазот хок мебошад. Брадзот ба хоҷагиҳои гӯсфандпарварӣ зарари калони иқтисодӣ мерасонад. Онро дар асосн маълумотҳои патологоанатомӣ ва эпизоотологӣ ташхис ва бо роҳи тадқиқотҳои бактериологӣ аниқ мекунанд. Усули муоличаи Брадзот алҳол маъдум нест.

## Пешгирӣ ва чораҳои мубориза
Дар мавзеъҳои аз чихати статсионарӣ нобоб хар сол 30—45 рӯз пеш аз ба чарогоҳ бурдан ба организми ҳамаи гӯсфандони аз 3—4-моҳа боло моя мегузаронаяд. Ҳолати Чарогоҳ ва ҷойҳои обнушии чорворо назорат карда, ба об нушидани чорво аз ботлоқу толобҳои ифлос рох намедиханд. Куштан ва истеъмол кардани гушти ҳайвони касал, тарошидани пашми он, ба хоҷагӣ овардан ё аз он берун бурдан, инчунин аз ҳудуди дигар хоҷагихо гузаронидавни гӯсфандони касал манъ аст. Чарогоҳ ва ҷои обнӯшии рамаеро, ки дар он касалӣ мушоҳида шуда буд, иваз мекунанд.
Боҷ

**Боҷ** — андозест, ки тоҷир ё шахси дигар ба давлат то фурӯш ва ё баъди фурӯши мол мепардозад.

**Боҷ**, бож, як навъ андозест, ки асрҳои миёна дар аксар давлатҳо вучуд дошт. Боҷ аз тоҷирону савдогарон барон аз дарё ё пул гузаронидани молхояшон ситонда мешуд, Хачми Боҷ. ба 2,5%-и нархи фуруши мол муайян мегардид. Аксар вакт ин қоида риоя намешуд. Боҷ дар давраи хукмронии муғулхо (асрҳои 13 — 14) хусусияти ғоратгарона гирифт. Бино ба маълумотҳои таърихй амалдорони давлатӣ — роҳдорон вақти Боҷгирӣ аз мансабашон суиистеъмол мекарданд. Мувофикд баъзе ҳуҷҷатҳои таърихӣ асрҳои 18—19 дар ҳудуди Бухорои Шарқӣ 8 боҷхона мавҷуд будааст. Боҷ на фақат аз гузаронидани мол, балки аз чаронидани чорво низ ситонида мешуд. Масалан. охири садаи XIX чорводорони Истаравшан барои дар чарогоҳҳои Ҳисор чарониидани ҳазор гӯсфанди худ 5 cap гусфанд медоданд. Дар манбаъҳои таърихии асрҳои 16—18 мафҳуми «роҳдорй» мавҷуд аст, ки маънои «Боҷ.»-ро дошт.

## Адабиёт

* Рашид-ад-дин, Фазлул ал (1957) Джами ат-таворих, Научно критический текст, т. 3, Баку, 1957; 'Петрушевский И. П., Земледелие и аграрные отношения в Иране XIII—XIV вв., М.— Л., I960.
## Пайвандҳои беруна

Хоқонии Турк

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Луғати таърихӣ
Боҳтур

thumb|Боҳтур
**БОҲТУР**, б а ҳ т ӯ р (), як навъ калтакалоси бепой. Танааш мисли танаи мор буда, то 1,5 м дарозӣ дорад; рангаш сиёҳи сурхча (холҳои зарди ба сабз моил ё сурхтоб дорад). Кариб дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон вомехӯрад. Боҳтур дар сохили дарё, ҳамвории доманакӯҳҳои сералафу буттазор, ҷангалҳои сирак ва боғу саҳро, ангурзор, пахтазор, шолипоязор ва ғайраҳо дида мешавад. Хуб шино мекунад. Дар лонаи хояндахо, байнн решай дарахтон ва буттаҳои анбуҳ паноҳ меоарад. Баҳорон баъди аз хоби зимистона хестан бешттар дар офтобруяҳо мегардад. Тобистон фақат пагоҳии барвақт ва баъди ғуруби офтоб аз лонааш мебарояд. Боҳтур моҳҳои июн — июл 8—10 тухм мегузорад. Охирҳои моҳи август боҳтурчаҳо (дарозиашон қариб 10 см) аз тухм баромада, ҳаёти мустақилона мегузаронанд. Ранги боҳтурчахо зарди хокистаранг буда, 16—22 рахи кундаланг доранд. Боҳтур асосан муш, туқумшуллуқ мор, нармбаданон ва ҳашароти зараррасони хоҷагии қишлокро мехӯрад. Баҳорон, баъди боронҳо лесакҳоро хӯрда, ба хоҷагии қишлоқ фоида мерасонад. Боҳтур қариб хеҷ гоҳ намегазад; дар шароити сунъӣ нағз зиндагӣ карда, ба одам ром мешавад.
## Пайвандҳо

Желтопузик 
Ophisaurus apodus

Гурӯҳ:Олами Ҳайвонот
Браулёз

**Браулёз** (Braulosis), як навъ касалиест, ки магаси беболи паразит — браула ба вучуд меорад. Манбаи сироят — занбӯрҳои касал ва шонҳои бо тухми браула сироятёфта мебошанд. Оилаҳои занбӯр дар натиҷаи ангезандаи Браулёзро гузарондани занбӯрҳои наринаю модина ва кори, инчунин дар мавриди истифодаи шони оилаҳои касалӣ занбӯр сироят меёбанд.
Браула ҳашароти нихоят чолок аст. Вай ба лабу даҳони занбӯрҳои мода ё кори часпида, бо чанголчаҳои тези худ онро озурда мекунад ва қатраҳои асали чудошударо мехӯрад. Занбурҳои сироятёфта одатан беқарор ва маҳсули корашон кам мешавад.

Браулез - Болезни пчёл - Пчеландия

## Нигаред низ
* Браулёз
* Зараррасонҳои занбӯри асал
* Занбӯри асал

## Эзоҳ
Каркадан

thumb|КАРКАДАН
thumb|КАРКАДАН
**Каркадан**, **каргадан**, **карг** () — ҳайвонест ширхӯр.

Дарозии танаш 2,5—4 метр, баландиаш 1—2 метр, вазнаш то 3 т (баъзан аз ин ҳам зиёдтар). Дар назди бини 1—2 шох дорад. Пойҳояш кӯтоҳи сеангушта. Рангаш хокистарӣ, сиёхтоб. Хеле хуб медавад (дар масофаи кӯтоҳ суръаташ 40—45 км/с). Дар ҷануби шарқии Осиё ва Африқо паҳн шудааст. Дар ҷангалҳои. тропикӣ, саваннаҳр, буттазори соҳилҳо ва ботлоқзор зиндагӣ мекунад.

Алаф, навда ва барги рустаниҳоро мехӯрад. Каркаданхо бештар ҷуфт-ҷуфт ва баъзан гурӯҳ-гурӯҳ мегарданд. Даври ҳамли Каркандан 17—18 моҳ давом ме¬кунад; як бача мезояд (вазнаш ка¬риб 25 кг). Гӯшташ хурданбоб. Шохи Каркадан хосияти шифобахшӣ дорад. Дар олам 5 намуди Каркадан маълум аст. Шикори Каркадан манъ аст. Дар ҳудуди ҷумҳури чанд хели Каркадан зистааст. Боқимонадҳои эласмотерий, Каркадани муйдор ва ғайраҳо аз зери замин ёфт шудаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олами Ҳайвонот
Карнайгул

**Карнайгул**, канна (Canna ge-heralis), гиёҳи як ё бисёрсолаи ороишӣ. То 2 метр қад мекашад; решааш сергушти лундамонанд; пояи ғафсу рости камшохча, барги калони сероб ё дарозрӯяи байзашакли сабз, баъзан бунафши сурхтоб (дарозиаш 60 см, бараш то 35 см) до¬рад. Гулаш дуҷинсаи калон (бараш то 10 см), аргувояи, сурх, норанчӣ зард, гулобй ва сафед; хӯшагули назаррабо ва ғӯза дорад. Тухмаш сиёҳи мудаввар (10-тоаш 1 г). Дар Тоҷикистон Карнайгулро аз соли 1939 ин ҷониб парвариш мекунанд.
Хуршед Каримов

**Хуршед Ҳилолович Каримов ** (10 декабри 1935, Самарқанд - 12.01.2014) — физиолог ва биохимики тоҷик, доктори илмҳои биология (1974), академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1985), узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1981). Арбоби шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996). Дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (2011). 
## Зиндагинома
Донишгоҳи давлатии ба номи М. В. Ломоносови Москавро  хатм кардааст (1958). Аспиранти  Институти ботаникаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1958—1961). Аз соли 1961 ходими хурд, ходими калони илмй, мудири лабораторияи ғизодиҳӣ  ва  мубодилаи моддаҳои Шуъбаи  физиология ва биофизикаи рустаниҳои АИ ҶШС Тоҷикистон (аз соли 1964 Институти физиология ва биофизикаи растанй). Ҷонишини директор оид ба корҳои илмй (1966—1986) ва сипас директори  Институти ботаникаиАИ ҶШС Тоҷикистон  (солҳои 1998-2011) буд.

## Осори илмӣ
Каримов муаллифи 150 асару маколаҳои илмист. Асарҳои Каримов ба тадқиқи физиологияи зироати хоҷагии кишоварзӣ, ки зимистон  нашъунамо   мекунад,  асосҳои назариявии дар заминҳои обӣ тамоми сол парвариш намудани растанй, физиологияи чигит ва ғайраҳо бахшида шудаанд. Раиси Совети координационй оид ба Программаи республикавии  илмӣ-техникии   «Хуроки чорво». Раиси Правленияи ҷамъияти «Дониш»-и АИ ҶШС Тоҷикистон.
## Ҷоизаҳо
* Медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И.Ленин»,  
* Медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии ҶТ»,  
* Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, 
* Арбоби шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996). 
* Дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (2011).

## Манобеъ

*Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.

## Нигаред
* Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино
Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд
Гурози дарёӣ

**Гурози дарёӣ**, **морж** () — як навъ ҳайвони белпост. Дарозии баданаш то 3,7 метр, вазнаш 1,5 тонна. Пӯсташ ғафси чиндор, думу суфраи гӯш надорад. Хурокаш асосан нармбандҳост. Давраи ҳамлааш 1 сол буда, дар 2 сол 1 бача мезояд. Дар 6-7 солагӣ ба балоғат мерасад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
7 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 7 август]]*

### Миллӣ
*  — Рӯзи истиқлол

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 7 август]]*
* 1944 — якумин компютери барномавии амрикоӣ «Марк I» ба кор дароварда шуд

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 7 август]]*
* 1898 — Андрей Маджи, шарқшиноси рус, муҳаққиқи таърихи тамаддуни халқи тоҷик.
* 1948 — Умматқул Турақулзода, нависанда.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 7 август]]*
* 1900 — Либкнехт Вилҳелм ходими харакати демократии ва коргарии немис
* 1921 — Александр Блок, шоири рус
* 1938 — Константин Сергеевич Станиславский, аломаи театри рус.
* 1941 — Робиндронот Тагур, нависандаи Ҳинд, фалайсуф, лауреати ҷоизаи Нобели аз рӯи адабиёт (1913)

## Нигаред низ

## Эзоҳ
Ҳизби Меҳнати Ҷазираҳои Соломон

**Ҳизби Меҳнати Ҷазираҳои Соломон** () ҳизби сиёсиест сотсиалист дар Ҷазираҳои Соломон. Ҳизб соли 1988 аз тарафи Шӯрои Иттифоқҳои Касабаи Ҷазираҳои Соломон бунёд ёфтааст.

Сарвари ҳизб Ҷозез Туҳануку мебошад.

Дар интихоботи парлумонии соли 2006 ҳизб 1733 овоз гирифт (0.9%), Вале ҳизб дар ишғоли ҷой дар парлумон ноком гардид.

Гурӯҳ:Ҳизбҳои Ҷазираҳои Соломон
Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсӣ аз рӯи алифбо
8 август

## Ҷашнҳо
* Рӯзи истиқлоли Бутан
*Бознигаред: *
### Миллӣ
### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 8 август]]* 
## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 8 август]]*
* 1879 — Эмилиано Сапата, инқилобчии мексикоӣ
* 1902 — Пол Дирак, физики англис, номзади ҷоизаи Нобел аз физика (1933) 
* 1931 — Роҷер Пенроуз, физики англис
* 1935 — Насим Раҷаб,нависанда,рӯзноманигор, дорандаи Ҷоизаи адабии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2013) 
* 1937 — Дастин Хоффман, актёри синамои амрикои
* 1908 — Александр Соловёв, астрофизик, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон.
* 1928 — Григорий Масич, сарояндаи оркестр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.
* 1933 — 2005 — Ориф Шокиров, олими соҳаи физика.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 август]]*
## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад
* 
## Ҳамчунин нигаред

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/0808.html 
* http://www.calend.ru/day/8-08/ 
* Наука
* BBC On this day, 8.08
Гуппӣ

**Гуппӣ** — асбоб барои аз ҷурғот ҷудо кардани маска. Гуппӣ аз зарфи чӯбин ё сафолини устувонашакл (баландиаш 95-100 см ва қурташ 25-30 см) ва гуппичӯб (дарозиаш 116—125 см) иборат аст. Гуппиро, асосан, аз гили пухта (сафол), чӯб ва тунука меозанд. Дар айни ҳол бо ёрии ширполои механикӣ ё барқӣ равғанро аз шир ҷудо мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот
Гургак

**Гургак** — чанд навъ харбузаи тирамоҳиро гуянд. Масалан, Гургаки ало, Гургаки сабз, Гургаки сафед ва Гургаки сиёҳ.

Гургаки алоро асосан дар вилоятҳои Суғд, Хатлон, инчунин вилояти Хоразми Узбакистон кишт мекунанд. Баъди 100—105 рӯзи кишт мепазад. Хар палакаш 2—3 харбуза мебандад. Шаклаш кулула, тухммонанд, қутраш 20—40 см, вазнаш 5—9 кг; пӯсташ суфта, гафси қаиш, турӣ зич ё рахҳои ноаёни дароз ва нақш-ҳои халкамонаиди сабз дорад. Рангаш сафеди хокистарӣ. Мағзаш ғафс (7—9 см)-и сафед, сершира ва хуштаъм.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Жаврак

**ЖАВРАК**, сурхоб (Ammomanes deserti), як навъ паррандаи хушо-воз. Хурдчусса, сурх (сари синааш алотоб), шикамаш сурхча. ;Думаш кӯтоҳ,, болаш фарох, чанголи ангуш-ти кафояш да-роз, рост. Дар 1 биёбон ва диг. чойҳои камалаф зиндагй мекунад. Села-села мегардад. Мохдои апрел— июнь тухм мегузорад. Ғиэояш ҳашарот ва тухми гиёҳ.
Жовандаҳо

**Жовандаҳо**, кавшакунандахо (Ruminantia), як гурӯҳ, ҳайвоноти ҷуфтсум. Жовандаҳо ҳайвоноти алафхур буда, меъдаи аксарашон аз 4 қисм — шикамба, ҳазорхона, ширдон ва тур иборат аст. Жовандаҳо хӯроки ҳоидаашонро якбора фуру намебаранд; он аз қисми тӯри меъда бо оруғ ба даҳон баргашта, такроран ҳоида мешавад. Сохти дандони Жовандаҳо барои ҳоида майда кардани хӯроки дурушт мувофиқ аст. Аксари Жовандаҳо шохи хуб доранд. Ангуштони 3-юм ва 4-уми онҳо нағз инкишоф ёфта, ангуштони паҳлуашон кӯтоҳанд (дар баъзеашон барҳам хӯрдаанд). Жовандаҳо дар хоҷагӣ аҳамияти калон до¬ранд. Ба Жовандаҳо гавазн, гов, гӯсфанд, буз ва ғайраҳо мансубанд.

**

Гурӯҳ:Жовандаҳо
Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Жола

thumb|250px|Боришоти Жола дар Австралия
thumb|220px|Жола
**Жола** (ба ибораҳои дигар - ҷола, барад, тагарг, тагарк, шахкоса, дул, сангак)  - қатраҳои бороне, ки аз таъсири ҳавои сард ба ях мубаддал мегарданд, меноманд. Андозаи донаҳои жола аз 5 то 55 мм (баъзан зиёдтар) мешавад. Масалан, 6 май 1966 дар ноҳияи Файзободи (водии Ҳисор) донаи жолаи вазнаш 790 г-ро дарёфта буданд.
## Боришоти жола дар Тоҷикистон
Жола одатан нимаи дуюми баҳор ва аввали тобистон ҳангоми раъду барқ ва аз 20°С зиёд будани харорати ҳавои назди сатҳи замин ва зиёда аз 10 м/сон. будани суръати ҳавои болобароянда бо селборон якҷоя меборад.

Жола дар ҳудуди ҷумҳурӣ ниҳоят нобаробар меборад. Микдори рӯзҳои жоланок хусусан дар поёноби дарёи Кофарниҳон кам аст (дар 10 сол 1— 3 рӯз); дар водии Вахш бошад, дар 10 сол 1—6 рӯзро ташкил медиҳад. Жола алалхусус дар Помир кам меборад (дар 10 сол 3—6 рӯз). Дар водии Ҳисор, ки нисбат ба дигар водиҳо Жола бештар меборад, миқдори рӯзҳои жоланок зиёд аст (соле 2— 3 рӯз)

## Зарари жола
thumb|220px|Жола дар шакли гул
Жола ба хоҷагии қишлоқ зарари калон мерасонад, киштзору токзор, гулу меваи дарахтон ва ҳатто чорвою паррандаҳоро нобуд мекунад.   
махсусан ба ниҳолҳои наврустаи пахта зиёд аст. Жола пеш соле то 46 ҳазор га киштзори водии Ҳисорро нобуд мекард. Ҳоло дар ноҳияҳои Турсунзода, Ҳисор ва вилояти Хатлон гуруҳои зидди жола амал мекунанд.
Барои пешгирӣ намудани дар солҳои 70-80-ум (замони шӯравӣ) жола бо ёрии ба воситаи  туппаронии ракетаву снарядҳо дар қабати абрҳои жолаовар моддаҳои махсус (одатан дуди йодиди нуқра, гази карбонат ва ғайраҳо) паҳн мекунанд. Дар натиҷа донаҳои жола калон нашуда, поён мефароянд ва ҳангоми дохилшавӣ ба қабатҳои ҳавои гарми назди замин ба борон табдил меёбанд. Ин тадбир имкон медод, ки то 70—80%-и киштзор аз зарари жола махфуз дошта шавад.

2) Шабнамро низ Жола мегуянд.

## Адабиёт
* Броунов П. И. Град, атмосферные осадки// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Женев Р. Град. Перевод с французского. —  Л., 1966
## Манбаъ
{ЭСТ}

Гурӯҳ:Обу ҳаво
9 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*

### Миллӣ
* Рӯзи истиқлоли Сингапур

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 9 август]]*
* 1945 — Бомбаборони атомӣ дар шаҳри Нагасаки дар Ҷопон аз тарафи Амрико

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 9 август]]*
* 1928—1993 — Музаффар Қодиров, нависанда.
* 1938—2000 — Неъмат Очилов, рӯзноманигор.
* 1938 — Валерий Лутков, доктори илмҳои геологӣ ва минералогӣ.
* 1938 — Имомхоҷа Каримхоҷаев, олими соҳаи физика.
* 1943 — Алфия Аҳророва, доктори илми иқтисод — профессор.
* 1943 — Саъдулло Исломов, доктори илми иқтисод — профессор, узви вобастаи АИ Тоҷикистон.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 9 август]]*

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад

## Нигаред низ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/0908.html 
* http://www.calend.ru/day/9-01/ 
* Наука, 9.08
* BBC On this day, 9.08

## Эзоҳ
Дмитрий Шостакович

**Дмитрий Дмитриевич Шостакович** (1906—1975) — композитори советӣ - рус, пианонавоз ва педагог ва яке аз машҳуртарин композиторони асри XX.
## Зиндагинома
Дмитрий Шостакович дар Санкт-Петербург 12 (25) Сентябр соли 1906 таваллуд шудааст. Падар — муҳандис-кимиёгар, дӯстдорандаи мукиқӣ, модар — пианонавози моҳи. Баъд аз дарсҳо дар мактаби хусусиии мусиқӣ дар соли 1919 Шостаковичро ба Консерватория Петроград қабул карданд.
Гурба

**Гурба** ( < *u̯r̥p-aka- < *u̯l̥p-) ё **пишак** () — ҷонвари хонагиест аз хонаводаи гурбасонҳои даранда.

Ҳоло қариб 260 зоти гурба ба вуҷуд оварда шудааст. Гурбаро тақрибан 9500 сол қабл дар Шарқи Наздик хонагӣ кардаанд. Гурба ҳайвони чолок, ҳушёр ва тездав буда, бо ёрии чанголҳои гирояш ба дару девор ва дарахтон часпида мебарояд. Чанголҳои гурбаро рагу пайҳо ба дарун мекашанд ва танҳо дар ҳангоми часпида баромадан ё доштани сайд берун меоянд. Ҳангоми роҳ рафтан, гурба нармаки панҷаашро ба замин гузошта, садо намебарорад. Мӯи баъзе гурбаҳо дарози пахмоқ, дигарашон кӯтоҳи маҳин аст. Рангаш сиёҳ, малла, хокистарӣ, сафеди хокистарӣ; гоҳе палангранг (ало, рах-рах) низ мешаванд. Сараш лунда, танаш калон (40-60 см), гардану пойҳояш боқувват; думаш дароз (25-41 см); модинааш нисбат ба нарина хурдтар аст. Вазнаш андаряк 2,5-6,5 кг (баъзан 9 кг ва бештар). Суфраи гӯши гурба то 180° ҳаракат мекунад. Шунавоии гурбаҳо хуб тараққӣ кардааст. Гурба дар 7-8-моҳагӣ болиғ мешавад. Давомоти ҳамлаш 55-60 рӯз; 3-8 гурбача мезояд. Муҳлати ширхорагии гурбачаҳо 8-10 ҳафта аст. Ғизои гурбаҳои хонагӣ гӯшт, гӯшти моҳӣ, шир, хӯрокҳои тайёри махсус ва ғ. мебошад. Гурбаҳо таъми турш, талх ва шӯрро ҳис мекунанд. Онҳо муш, калламуш ва дигар ҷонварони зараррасонро нобуд менамоянд. Дар ҳолати аз нигоҳубин маҳрум шудан, гурба гурехта ёбоӣ мешавад: парандаҳоро дошта мехӯрад, лонаи онҳоро вайрон карда, чӯҷаҳояшонро нобуд мекунад. Чунин гурбаҳо метавонанд паҳнкунандаи касалиҳои сироятӣ (калӣ ё ҷараб, шукуфаи мӯйчин) ва ангали (трихинеллёз, описторхоз дифиллобатриоз ва ғ.)-и одам ва ҳайвонот бошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Гурӯҳ:Ҳайвоноти хонагӣ
Ёсуман

**Ёсуман**, ёсамин, ёсмин, с у-мав *(Jasminum)*, буттаи хазонрез ё ҳамешасабзи печанда. Барги сода, мураккаб аз баргчаҳо иборат аст ё себарга, гули сафед, зард, сурхтоби хушбӯй ва тоза дорад. Қариб 200 намуди ёсуман маълум буда, асосан дар минтақаҳои тропикӣ ва субтропикии Осиё, Африқо ва Амрикои Ҷанубӣ мерӯяд. Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ се намуди ёсуман.

*J. officinale* — дар Кавказ ва Тоҷикистон; *J. revolutum* — танҳо дар қаторкуҳҳои Дарвоз; *J. fruti-cans* — Қрим ва Кавказ вомехурад. Аз гули шоҳсуман — *Jasminum grandiflorum* (Ҳимолой) ва ёсумани хушбуй — *Jasminum odoratissimus* (ҷазираи Мадейра) равғани эфир мегиранд, ки дар атриёт фаровон истифода мешавад. Ёсумани ҳамешасабзи печактана — Jasminum sambac чун гули хонагӣ маъмул аст.

Ёсумани сафед *(Jasminum officinale)* буттаест, ки навдаҳои хазанда ё печанда дорад. Қадаш то 1 м. Шохчаҳояш камбарг, баргаш пармонанд (дарозиаш то 10 см, бараш то 7 см) буда, тамоми зимистон сабз мемонад; гули қадаҳшакли сафед (қутраш то 2,5—3,5 см), хӯшагули 2—4-гула ва ғӯзаи ғуҷуммевашакл дорад. Дар шароити табиии ҷумҳурӣ миёнаҳои июн гул мекунад. Ёсумани сафеди худрӯй танҳо дар нишебиҳои ч,ан. ц-куз;и Ҳисори ҳавзаи д. Варзоб вомехӯрад.

Ёсумани зард ё зарсуман *(Jasminum revolutum)* буттаи ҳамешасабз (баландиаш 2,5. м). Баргаш аз як ё се ҷуфт баргча таркиб ёфтааст; дарозиаш то 8—10 см, бараш 5 см. Гули қадаҳшакли зард, хӯшагули 15— 19-гула, ғӯзаи дутухма дорад. Дар шароити табии июл — август гул мекунад. Танҳо дар Дарвоз мерӯяд.
Ёсуман сифатҳои хуби ороишӣ дорад ва бесабаб нест, ки аз замонҳои қадим ҳамчун гули писандидаи шарқиён маъмул гаштааст.

## Адабиёт
* *Ҳоҷиматов М., Олимов М.*, Чаҳорбоғи гулҳо. Душанбе, 1979; 3anpягаева В. И., Лесные ресурсы Памиро-Алая, Ленинград 1976.

Гурӯҳ:Растаниҳои Тоҷикистон
Ричард Никсон

**Ри́чард Ми́лҳауз Ни́ксон** (; 9 январи 1913, Йорба-Линда, Калифорния — 22 апрели 1994, Ню-Йорк) — 37-умин Президенти ИМА (1969—1974), 36-умин ноиби президенти ИМА (1953—1961). Нахустни ва ягона президенти ИМА, ки пеш аз муҳлат ба истеъфо рафтааст.

## Фаъолият
Дар 1953—1961 вице-президент дар администратияи Эйзенхауэр буд. Дар интихоботи 1960 аввал аз ҷумҳӯрихоҳон ба президентӣ номзадии худро гузоштааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Президентони ИМА
Гурӯҳ:Витсе-президентони ИМА
Гурӯҳ:Ҷумҳурихоҳони ИМА
Гург

thumb|Маркаи почтаи СССР 1988 с. бо акси гург

**Гург** ё **гурги хокистарӣ** () — ҷонварест даранда аз хонаводаи сагсонон (Canidae). 

## Тавсифот
Дарозии баданаш 105–160 см, думаш 35–50 см, қадаш 70–100 см; вазнаш 35–50 (баъзан то 80) кг; модагург нисбатан хурд аст. Рангаш хокистарии сиёҳтоб (шикамаш хокистарии кушод). Узвҳои бӯёӣ ва шунавоии гург нағз инкишоф ёфтаанд. Аз саг бо танумандӣ, сари дарозрӯя, гӯшҳои нӯгтези рост, ҷоғу дандонҳои калон, пойҳои дарози боқувват ва думи фаххаи овезонаш фарқ мекунад. Андоза ва бузургии гургҳо ба маҳалли сукунат вобастагӣ дорад. Иқлими маҳал ҳар қадар сард бошад, гургҳо ҳамон қадар калонҷусса мешаванд. Соли 1939 дар Аляска гургеро шикор карданд, ки 80 кг вазн дошт. Дар вилояти Полтаваи Украина шикорчиён гургеро парронданд, ки вазни он 86 кг буд. Мутахассисон дар Сибир гурги вазнаш 92 кг-ро сабт кардаанд. Гургҳо овози махсус (зӯза) доранд. Онҳо тавассути зӯзакашӣ ба якдигар дар масофаи хеле дур хабар мерасонанд, аз таҳдиди хавфу хатар маълумот медиҳанд, ҳатто аз омадани одамон ҳамдигарро огоҳ месозанд. Гургҳо, одатан, субҳдам ё шомгоҳон нӯла мекашанд. Тақр. 32 зернамуди гург вуҷуд дорад. Дар Тоҷикистон ду навъи гург – гурги даштӣ ва гурги тибетӣ (тибат) мавҷуд аст. Гург ҳангоми парвариши бачаҳояш дар лона зиндагӣ мекунад. Хӯрокаш ҷонварони сумдори ваҳшӣ ва хонагӣ, заргӯш ва дигар хояндаҳо, хазандаҳо, саг, паранда ва ғ. мебошад. Гург 15–18 сол умр мебинад. Гурги мода дар 2, гурги нар дар 3-солагӣ болиғ мешавад. Гургҳо охири декабр – аввали феврал ба гушн меоянд. Дар ин давра наргургҳо ба ҳамдигар задухӯрд мекунанд. Аз давраи ҷуфтшавӣ сар карда то калон шудани гургбачаҳо гурги нару мода дар як лона ҷой мегиранд. Давраи ҳамли гург 62–65 рӯз аст; 6–8, баъзан 10–13 бача мезояд. Гургбачаҳо 4–6 ҳафта шир, баъд гӯшт мехӯранд. Гургҳо дар давраи афзоиш ва то болиғ шудани бачаҳояшон ҷуфт-ҷуфт, аз охири тирамоҳ гала-гала (10–12-сарӣ) шуда зиндагӣ мекунанд. Ғизои гургҳои тундра гавазни шимолӣ, гургҳои бешазор ғазолу оҳу, гуроз ва ғ. мебошад. Гургҳо ба подаву рама ва галаи ҳайвонот дармеафтанд; аз охири тирамоҳ то аввали баҳор ба оғилҳо даромада чорворо нобуд месозанд. Онҳо хусусан ба моли майда бисёр зарар меоранд. Ҳамзамон гургҳо ангезандаи эхинококкоз, систитсеркоз, ҳорӣ ва дигар касалиҳо мебошанд. Шикори гург масъалаи муҳимми давлатист. Соли 2012 дар Ёқутистон гургҳо 300 сар асп ва зиёда аз 16 ҳазор гавазни хонагиро нобуд карданд. Бинобар ин қарор дода шуд, ки камаш 3 ҳазор сар гург нест карда шавад. Мӯинаи гург қимати баланд надорад. Дар мавзеъҳои дур аз истеҳсолоти кишоварзӣ гург ҷонварони ваҳшии касалро хӯрда, пайдоиши бемориҳои хавфноки чорворо пешгирӣ мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳайвонот аз рӯи алифбо
Ёҳу

**Ёҳу** (Larus) — як навъ паррандаи обист. Дарозии танаш 17—55 см, вазнаш 0,55—2,5 кг. Қаноташ дароз, думаш кутоҳ, нӯлаш одатан зарди чангакшакл, пойҳояш сиёҳ, сурх ё зард (панҷаҳои пешаш нардаи шиноварӣ доранд); пару болаш зичи сертибит (бештар сафед). Ранги Ёҳу вобаста ба синну сол ва мавсим тағир меёбад. Дар сохили баҳр, дарё ва кулҳо зиндагӣ мекунад. Шиноварӣ хубест, барои гирифтани туъма чуқур ғута мезавад. Ёҳуҳо дар шахҳоӣ соҳил, найзор, буттаву дарахт ва ё лона сохта, 1—4 дона тухм мегузоранд (тухмашон якранг ё хол-хол), Аа тухм чуҷаи патдор мебарояд. Ё чуҷаашро то паррончак шудан мехӯронад. Дар Тоҷикистон 5 намуди Ёҳуҳо дар ҷазира ва сохилҳои дастнораси Зоркӯл, Яшилкӯл, Қарокӯли Помир (Ёҳуи сарсиёҳ — Larus ichtyetus ва Ёҳуи сарбур — Larus brunnicephalus), ҷариҳои соҳили кӯлу обанборҳои сунъӣ ва поёноби дарёхо (Ёҳуи нуқрагун-Larus argentatus, Ёҳуи кабуд —Larus canus ва Ёҳуи кӯли — Larus ridibundus) маскун аст. Ҳашарот ва кирминаиҳо, нармбаданҳо, мушу каламушро хӯрда, ба хоҷагии қишлоқ фоида меорад. Ёҳу моҳӣ (асосан моҳиҳои камаҳмият) низ мехӯрад.

thumb|250px|Ёҳу

* Ёҳуи сарсиёҳ — Larus ichtyetus
* Ёҳуи сарбур — Larus brunnicephalus
* Ёҳуи нуқрагун-Larus argentatus
* Ёҳуи кабуд —Larus canus
* Ёҳуи кӯли — Larus ridibundus

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдусалямов И. А., Фауна Таджикской ССР, т. 19, ч. 1,
* Птицы, Душанбе., 1971;
* Степанян Л. С, Cocтав и распределение птиц фауны СССР, т. 1—2, М., 1975:
* Птицы, Москва-, 1883.

Гурӯҳ:Парандаҳо
Калхот

**Калхот**, калход, пажан, чӯҷагирак, халхот, хот, (Milvis korshun) - як навъ паррандаест соҳибчангол. Ба оилаи бозон дохил мешавад. Болҳои дароз (428 —545 мм) ва паҳноӣ, думи дароз (251—335 мм) дорад. Минқораш дароз (24—30 мм), вазнаш 800— 900 г, рангаш бур ва бури қаҳваранг.
Калхотҳо тухмзинда-зо ва зиндазоянд. Дар шароити Тоҷикистон соле як маротиба афзоиш мекунанд. Як Калхот аз 1—2 то 8—20 тухм гузоштаааш мумкин. Ҷанини тухм аз таъсирп гармии офтоб ин нимбиёбон, куҳу даштҳо ва бештар назди обанборҳо зиндагӣ мекунад. Дар болои дарахт (чинору арча), ҷарӣ ва харсангҳо лона мегузорад. Калхот як лонаро чандсол истифода мебарад. Аввали май 2—4 тухм гузошта. охири май чӯҷа мебарорад. Дар собиу Шӯравӣ (ғайр аз Шимоли Осиё) вомехӯрад; зимистонро дар Африқо ва Осиёи Ҷанубӣ мегузаронад. Дар Тоҷикистон Калхот дар пастиҳо, баъзан дар кухдои на он кддар баланд (то 1800 м аз с. б.) дучор меояд. Дар Боботот, водии дарёи Сир, Зарафшон, Кофарниҳон, поёноби Вахш, Бадахшону Дарвоз одатан вақти кучи паррандаҳо вомехурад; кучи бахория К. март — апрел, кучи тирамоҳиаш сентябр — октябр мегузарад. Калхотҳои лонагузор дар доманакуҳи кухҳои Дурама, Туркистон, Зарафшон ва Ҳисор лона мегузорад. Ғизой Калхот хоянддҳои майда, хазандаҳо, обхокиҳо, лоша, баъзан моҳӣ ва паррандаҳо мебошанд. Солҳои бисьёр шудани малах Калхот онҳоро нест карда, ба хоҷагии қишлоқ фоида меорад. Калхот баъзан ба паррандаҳои хонагӣ ҳам ҳуҷум мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Гурӯҳ:Паррандаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бозон
Лочин (паранда)

**Лочин** () — як навъ паррандаи соҳибчангол.

Ғайр аз Антарктика дар ҳамаи китъаҳои олам паҳн шудааст. Дарозии танаш 40— 50 см; вазнаш 500—1000 г. Думи кӯтоҳ, минцори анбуршакл, пойҳои дарози тез-чангол дорад. Лочинҳои модина аз Лочинҳои нарина ҷисман калонтар аст. Рангаш хокистарии сиёҳтоб, дар шикам ва пушташ paxҳои сафедчатобикун даланг дорад, Болҳояш дарози тез. Дар собиқ Шуравӣ аз Тундра то сарҳадҳои ҷануби зиндагй мекунад;дар дарахт, камаря харсаиг, замив, баъазн дар бурч, манораи би-но лона гузотита 2—6 тухм мемонад (асосаи модннааш чуча мебарорад). Чучахо баъди 35—40 шаборуз паррончак мешаванд. Хуроки асосии Лочин парранда (кафтар, кабк ва F.) мебошад (ак-сар вак;т сайди худро дар парйоз мегирад). Дар Точтишстон дар к,-кух;-ҳои Ҳисор, Боботоғ, OK,TOF ва мавзеъҳои ба онҳо хамшафат вомехурад. Дар махалхри эимистонгузаронӣ дар вакти куч ҳамеша ҳамрох.и муртобй, лойхурак ва диг. парран-даҳои наздиобй меботвд. Вак, ту со-ати кучи Л. ба маҳалли зимистонгузаронй, пеш аз ҳама ба микдори хурок вобаста аст. Лочинро дар Осиёи Миёна аз бостон чун паррандаи шикорӣ ром мекунанд. Во Лочин кабк, рубох., харгуш ва кафтар мегиранд. Лочин паррандаи нодир мебошад. Он ба Китоби сурхи Иттифовд байналхалкии муҳофизати табиат дохил кар¬да шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Лошахӯр

**Лошахӯр**, лошхӯр, варкок (Neophron percnopterus), паррандаест соҳибчангол. Дарозии танаш 65—75 
см, думаш 25—27 см, пахноии болаш 46—52 см, вазнаш то 2 кг. Нӯлаш борики дароз, сиёҳ. Қисми пеши cap ва ҷиғирдонаш луч. Рангаш сафеди зардча (парҳоӣ Лошахӯр хурд сиёҳтоб); парҳоӣ болаш сиёҳ. Нарина ва модинааш хамранганд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
10 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*

### Миллӣ
* Рӯзи истиқлоли Эквадор (1809)

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 10 август]]*
* 1519 — сайёҳати аввали гирди ҷаҳонии Магеллан
* 1792 — Инқилоби Бузурги фаронсавӣ: забти қаъаи Тюилри, ба ҳабс гирифтани шоҳ Людовик XVI
* 1956 — Санаи ташкилёбии шаҳри Чкаловск
* 1992 — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 августи соли 1992 ба донишкада номи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дода шуд.

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 10 август]]*
* 1938 — Қобил Шарифов, олими соҳаи физика.
* 1940 — Фарҳод Зикриёев, забоншинос, доктори илмҳои филологӣ, профессор.
* 1943 — Раҳмат Ботуралиев, рассом, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ.
* 1945 — Сайдулло Хайруллоев, ходими давлатӣ ва сиёсии тоҷик.
* 1948 — Назокати Олим, рӯзноманигор, мутарҷим.
* 1948 — Гулмурод Малиев, арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи Тоҷикистон.
* 1948 — Мирзомуддин Раҳмонов, ҳунарпеша ва коргардони театр.
* 1948 — Муҳаммад Ҷӯраев, доктори илми тиб, профессор.
* 1958 — Алишер Неъматов, кинорежиссёр.
* 1958 — Қудратулло Абдураҳимов, доктори илми педагогӣ, профессор.
* 1958 — Мурод Саидов, олими соҳаи биология.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 10 август]]*

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад

## Нигаред низ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/1008.html 
* http://www.calend.ru/day/10-08/ 
* Наука, 10.08
* BBC On this day, 10.08

## Эзоҳ
11 август

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 11 август]]*

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 11 август]]*
* 1908 — Александр Круглов, ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.
* 1920 — Муборак Мансурова, доктори илмҳои биология, профессор, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон (1996)..
* 1956 — Абдуғаффори Абдуҷаббор, нависанда, тарҷумон ва драматурги тоҷик.
* 1982 — Мужда Ҷамолзода — овозхони тоҷики Афғонистон.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 11 август]]*

## Тақвими мардумӣ
**Асад** (23 Июл — 22 Август) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Мурдод дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Асад

## Нигаред низ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/1108.html 
* http://www.calend.ru/day/11-01/ 
* Наука, 11.08
* BBC On this day, 11.08

## Эзоҳ