open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бернини, Ҷованни Лоренсо

**Ҷованни Лоренсо Бернини** (*Ҷон Лоренсо Бернини*; ; 7 декабри 1598, Неапол — 28 ноябри 1680, Рум) — меъмор ва пайкарасози итолиёӣ, яке аз барҷастатарин намояндагони ҳунари барокко дар Рум ва тамоми Итолиё.

## Зиндагинома
Аз соли 1605 дар шаҳри Рум зиндагӣ ихтиёр кард. Писар ва шогирди пайкарасози маъруф Петро Бернини. Бернини дар ҷавонӣ ҳаккокии рӯйи мармар ва рассомиро аз падар омӯхт. Шуҳрати ҳунари ӯ то ба дарбори папаи Рум расид. Кардинал Ссипион Боргезе (ҷияни папа) ба ӯ таваҷҷуҳ зоҳир кард ва ӯро зери ҳимоят гирифт. Бернини пайкараҳои ғайримуқаррарии «Эней ва Анхиз», «Рабудани Прозерпина» (1621–1622), «Довуд» (1623–1624), «Апполон ва Дафна» (1624)-ро офарида, ҳамаро дар ҳайрат гузошт. Ӯ дар асари машҳураш – «Ҷунуни Терезаи Муқаддас» (дар калисои Санта-Мария; 1645–1652) пайванди рӯҳонӣ бо эҳсоси ҷисмониро ба авҷи аъло расондааст. Дар замони папа Урбани VIII Бернини дар меъморӣ ба дастовардҳои бузург ноил гашт. Ӯ дар воқеъ бо осори дар услуби барокко офаридааш ба шаҳри Рум симои зебо бахшид. Дар ин замина машҳуртарин ва бузургтарин шоҳкориҳои меъмории ӯ маҷмааи муҳташами Сан-Петро (1657–1663) мебошад. Бернини дар ансамбли меъмории майдони Пётри Муқаддас (1657–1663), меъмории калисои Сант-Андреал Квиринале (1653–1658), ороиши даромадгоҳи Сахраи Раҷа дар Ватикан (1663–1666) барои офаридани фазои бузург қаторсутунҳо, шаклҳои барҷаста ва фурӯхамидаро моҳирона истифода бурда, зимни ин дар ҳама қисматҳои бино мувозанати ҷиддии таъсирбахшро ба вуҷуд овардааст. Бернини илова ба иҷрои тарҳҳои бузурги меъморӣ ва пайкарасозӣ, нимпайкараҳои шахсиятҳои мазҳабӣ ва дарбориро сохтааст (аз ҷумла «Тасвири Ссипион Боргезе», «Нимпайкараи папа Урбани VIII»). Дар ин қабил асарҳо жарфнигарӣ дар шахсиятҳо ва чирадастии фаннии ӯро метавон мушоҳида кард.

Бернини католики муъмин ва ҳунарманди воло дар даврони ҷунбиши зидди ислоҳи динӣ буд. Ҳамчун меъмор ва пайкарасоз рақибоне чун Алгуродиро пушти сар гузошт ва бар ҳунари садаи XVII таровати тоза бахшид. Вале салиқаи неокласситсизм дар садаи 18 бо осори ӯ созгар наомад. Аз ин рӯ арзиши ҳунари ӯ ҳатто то садаи 20 ба дурустӣ шинохта нашуд.

Сабки пайкарасозии Бернини аз осори Микеланҷело*,* Караваҷо, Каротичи сарчашма гирифтааст. Ӯ бар ваҳдати муҷассама ва муҳити он таъкид кард, ки ин нуктаро дар оромгоҳҳои сохтааш ба хубӣ метавон дид. Назокату таровати иҷрои кор ва низ ҳолатҳои ноороми пайкараҳо бинандаро водор месозанд, ки ба муҷассама аз зовияҳои мухталиф нигоҳ кунад. Вале ин тазод ғолибан дар нерӯ ва ҳаракати сареҳи пайкараҳо зоҳир мешавад. Бернини ба наққошӣ ва тарроҳӣ низ мепардохт, ки дар ин ҷода низ осоре дорад. Илова бар ин карикатура мекашид ва намоишномаи ҳаҷвӣ менавишт. Осори меъморию пайкарасозии вай ба ҳунари Аврупои асрҳои 17–18 таъсири бузург гузошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Большая советская энциклопедия. Т. 3. М., 1970;
* Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М., 2007;
* دائرةالمعارف هنر. تهران، ۱۳۹۰ هـ
Йёнс Якоб Берселиус

**Йёнс Якоб Берселиус** (; 20 августи 1779, Линчёпинг — 7 августи 1848, Стокҳолм) — кимиёшинос ва минералшиноси шведӣ.

## Фаъолият
Соли 1802 унвони доктори тибро дар Университети Упсало гирифтааст. Профессори Университети Стокҳолм (1807) ва Институти тиббию ҷарроҳии Стокҳолм (1810–32). Узв (аз 1808), Президент (аз соли 1810) ва котиби доимии АИ Шветсия (аз соли 1818). Аз соли 1820 узви фахрии хориҷии АИ Петербург. Берсулиус бо роҳи таҷриба назарияи атомистикаро асоснок кард, онро тараққӣ дод ва ба кимиё дохил намуд. Ӯ с-ҳои 1810–16 дар асоси маводди таҳлили оксидҳо қонуни нисбатҳои каратиро собит сохт. Соли 1814 ҷадвали массаи атомии 41 унсурро тартиб дода, бо ҳарфҳои аввали юнонӣ ва лотинӣ ифода кардани номи онҳоро пешниҳод намуд.  Берсулиус соли 1818 ҷадвали массаи атомии 46 унсур ва таркиби фоизии тақрибан 2 ҳазор пайвастҳоро, ки худаш таҳлил намуда буд, аз чоп баровард.  Берсулиус ва В. Гизингер ба хулосае омаданд, ки ҳамаи намакҳо аз кислота ва асосҳо таркиб ёфтаанд ва ҳамаи пайвастҳои кимиёӣ чун намакҳо хосияти духела зоҳир менамоянд. Минбаъд  Берсулиус назарияи электрокимиёии худро баён намуд. Баъди А. Лавуазе  Берсулиус оид ба қобилияти кислота ҳосил кардани оксиген (зимнан ӯ ангидриди кислотаҳоро кислота номида буд) фикр ронд ва то дер мавҷуд будани кислотаҳои беоксиген (мас., HCl)-ро инкор мекард.

Берсулиус ва В. Гизингер дар асоси таҳқиқи маъданҳои гуногун серий (1803), селен (1817) ва торий (1828)-ро кашф намуданд. Солҳои 1824–25 аввалин шуда силитсий, титан, тантал ва сирконийро дар ҳолати озод ба даст овард.  Берсулиус дар инкишофи кимиёи нимаи аввали садаи XIX саҳми арзанда гузоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Миллионер

**Миллионе́р** (*аз миллион*) — сарватманде, ки соҳиби боигарии зиёд (*капитал*) мебошад, аз як миллион пул, бо ҳисоби доллари ИМА ё евро, фунти Британия, франки Швейтсария дошта бошад. Инчунин сарватмандони мультимиллионер (шахсе, ки якчанд миллион пул дорад) ва миллиардер (шахсе, ки зиёда аз миллиард пул дорад) низ ҳастанд.

## Далелҳои ҷолиб
Аз рӯи тадқиқотҳои иқтисодчиёни амрикоӣ Томас Стенли (Thomas Stanley) ва Уильям Данко (William Danko), ки дар китобашон бо номи «Ҳамсояам миллионер» (The Millionaire Next Door) навиштаанд, ки 80 % миллионерҳои амрикоӣ худашон миллион пулро ба даст овардаанд ва 20 % бошанд ҳамчун мерос гирифтаанд.

**Миллионер** ё ҳатто **миллиардер** шудан мумкин аст, ки пас аз бурди джек-пот дар ягон навъи лотерея гардед (аз суммаи бурд кардаатон дар аксарият кишварҳо андоз супоридан лозим) ва чунин ҳолатҳо низ кам нестанд, ё миқдори зиёди пулро баъди ғолибият дар ягон мусобиқаи варзишӣ ва ғайри варзишӣ ба даст оред.

Дар аксарият кишварҳои тараққи карда минтақаҳои аҳолинишине вуҷуд доранд, ки шахсиятҳои миллионер ва аз миллион доллар ҳам зиёд пул дошта зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Феҳристи сарватмандтарин шахсиятҳои ҷаҳон
Озмоишгоҳҳои Белл

**Озмоишгоҳҳои Белл** (**Bell Laboratories** маъруф ба **Bell Labs**, номгузориҳои пешина — AT&T Bell Laboratories, Bell Telephone Laboratories) — озмоишгоҳи илмии бособиқа дар Амрико, ки дар соли 1880 тавассути Александр Греҳем Белл таъсис шуд. 
 
Ин озмоишгоҳ яке аз бахшҳои таҳқиқот ва тавсеаи муассисаи Alcatel-Lucent буд, ки соли 2015 ин ширкат ба ҳамроҳи ин озмоишгоҳ аз ҷониби Нокиа харидорӣ шуд. 

Дар озмоишгоҳҳои Белл  иттифоқот, ихтироот ва иктишофоти бузурге рух дода, ки аз он ҷумла метавон ба тарроҳӣ ва тавлиди таранзистор, лазер, назарияи иттилоот, системомили Юникс (*Unix*), забонҳои барноманависии C++, C ва бисёре иттифоқоти бузурги дигар ишора кард.  

Ба далели фаъолиятҳои бузург ва ҳушмандонае, ки дар ин озмоишгоҳҳо токунун анҷом шудааст, ҳашт ҷоизаи Нобел ба онҳо ихтисос ёфтааст.  

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Klass, Philip J.* Bell Advances Avionics on Wide Front. // *Aviation Week*, June 3, 1957, v. 66, no. 22, pp. 235—251.
Берсим

**Берсим**, ё **себаргаи мисрӣ** () — гиёҳи яксола аз оилаи лубиёиҳо.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Пояаш рост, 40-70 см қад мекашад (бехи поя бебарг аст). Баргаш дарозрӯя (дарозиаш 3-5 см, бараш 1-1,5 см), мӯякдор. Гултӯдааш хӯшанамо, гулаш сафеди зардчатоб (9-10 гардбарга дорад); косабаргаш махрутшакл (дарозиаш 1 см), аз берун бо мӯяки зич пӯшида шудааст. Мевааш ғилофаки байзашакл. Нимаи аввали тобистон гул карда мева мебандад.

Берсим зироати хӯроки чорво аст. Онро соле чанд маротиба медараванд. Берсим дар Миср, Марокаш, Тунис, Ҳиндустон, Итолиё, Фаронса ва диг. кишварҳо мерӯяд. Онро дар Осиёи Хурд, Миср, Алҷазоир, соҳилҳои баҳримиёназаминии Аврупо, ноҳияи пахтакори Осиёи Марказӣ, Қафқози Шимолӣ, Украина ва ғайра чун зироати хӯроки чорво кишт мекунанд. Дар Тоҷикистон дар водии Вахш, ноҳияи Панҷ ва баъзе ноҳияҳои дигар кишт карда мешавад. Меъёри кишти тухмӣ 20-25 кг/га. Моҳи май гул карда (баъди 40-45 рӯз) тухм мебандад. Берсимро аз моҳи май то сент. 2-3 маротиба даравида, аз ҳар га 500—650 сентнер алафи сабз ё 100—130 сентнер хошок, 2,5-6 сентнер тухмӣ мегиранд. Хошоки берсим 15-16 % протеин ва 3-6 % равған дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зироатҳои хӯроки чорво дар Тоҷикистон. Д., 1965;
* Возделывание клевера александрийского в Кировабад — Казахской зоне Азербайджана// Селекция и семеноводство. Красноярск, 1990;
* Власенко Н. Г., Власенко А. Н. (ва диг.). Сорные растения и борьба с ними при возделывании зерновых культур в Сибири. Новосибирск, 2007
Bertelsmann

«**Бертелсман**» () — бузургтарин ширкати табъу нашри Олмон, яке аз шаш ширкати бузургтарини табъу нашри ҷаҳон. Бертелсман рӯзномаи «Сайт» ва маҷаллаҳои маъруфи «Шпигел», «Капитал» ва «Гео»-ро нашр мекунад. Бештари саҳмияҳои шабакаи телевизионии РТЛ-и Олмонро дар ихтиёр дорад. Зерсохторҳои он дар бахшҳои гуногун фаъолият мекунанд ва аз нашри китобу наворҳои мусиқӣ дар тамоми ҷаҳон даромади зиёд ба даст меоваранд. Бертелсман дар 20 кишвари дунё намояндагӣ дорад, ки дар онҳо 32 ҳазор нафар машғули коранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Марселен Бертло

**Пйер Эже́н Марселе́н Бертло́** (; , Порис — , ҳамон ҷо) — кимиёшиноси фаронсавӣ. Профессор кимиёи Мактаби олии фарматсевтии Париж (1859) ва Коллеҷ де Франс (1864), узви АИ Париж (1873), узви вобастаи АИ Петербург (1876), вазири маориф (1886—1887) ва корҳои хориҷии Фаронса (1895).

## Пажӯҳишҳо
Бертло оид ба кимиёи органикӣ, термокимиё, таърихи кимиё ва ғ. пажӯҳишҳои назаррас анҷом додааст. Ӯ дар натиҷаи таъсири ҳамдигарии кислотаҳои чарб ва глитсерин (1853—1854) чарб ҳосил намуда, имконияти бо роҳи синтез ба даст овардани онҳоро исбот намуд; спирти сеатома будани глитсеринро муайян намуда, бо роҳи гидрататсияи этилен зери таъсири кислотаи сулфат (1854) спирти этилро ҳосил кард. Корҳои минбаъдаи Бертло ба синтези карбогидридҳо — метан, этилен, атсетилен, бензол бахшида шудаанд. Соли 1867 усули умумии бо йодиди гидроген барқарор намудани моддаҳои органикиро пешниҳод намуд. Солҳои 1861—1863 якҷоя бо кимиёшиноси фаронсавӣ Л. Пеан де Сен-Жил (1832—1863) суръати реаксияи аз спиртҳо ва кислотаҳо ҳосил шудани эфирҳои мураккабро исбот кард. Минбаъд Бертло чандин таҳқиқоти колориметрӣ гузаронд, ки онҳо соли 1881 ба ихтирои бомбаи колориметрӣ сабаб шуданд. Бертло мафҳуми «реаксияҳои экзотермӣ ва эндотермӣ»-ро ба илм дохил, аҳаммияти карбон, гидроген, нитроген ва диг. унсурҳоро барои рустанӣ муайян кард. Соли 1885 асари Бертло «Пайдоиши кимиё» ба табъ расид; солҳои 1887—1893 ӯ маҷмуъи дастнависҳои кимиёгарони Юнони Қадим, Аврупои Ғарбӣ, Сирия ва Арабро бо тарҷимаю тафсир ва тақриз аз чоп баровард. Бутлеров А. М., Менделеев Д. И., Лучинин В. Ф., Марковников В. В. ва дигар олимони рус бо Бертло алоқа дошта, дар лабораторияи ӯ кор кардаанд.


Berthelot, Marcellin – Révolution chimique, 1890 – BEIC 11800561.jpg|*La Révolution chimique*, 1890


## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Лайло Фуруҳар

**Лайло Фуруҳар** (, тав. 23 Феврали соли 1959, Исфаҳон, Эрон) — яке аз овозхонҳои машҳури сурудҳои поп ва классикии форсӣ.

## Зиндагинома
Вай дар синни се солагиаш ситораи намоён шуд ва аз он замон ин ҷониб дурахшандатарин ситора ва зани муваффақи эрони ба ҳисоб меравад. Дар соли 1984 ба Туркия, ба Париж ва сипас дар соли 1988 ба Лос Анҷелес муҳоҷират кардааст.

## Эҷодиёт
Лайло Фуруҳар духтари ҳунарпешаи эронӣ Ҷаҳонгир Фуруҳар мебошад. Айёми хурдсолиаш дар маҷаллаҳои муд ҳамчун модел фаолият намуда дар 47 филмҳо аз ҷумла: «Султони қалбам», «Изтироб», «Се хоҳарон» ва «Ташнаи рақс» ҳунарнамоӣ кардааст. Лайло ҳамчун овозхон дар Тоҷикистон, Афғонистон, Ироқ, Арманистон , Ӯзбекистон ва ИМА хеле машҳур аст. Дар соли 2006 Лайлои Фуруҳар се консерт дар Тоҷикистон баргузор карда буд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон
Гурӯҳ:Сарояндаҳои порсизабон‎
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Эрон
Спинтроника

**Спинтроника** (**электроникаи спин**) — қисми электроникаи квантӣ, ки интиқоли спинии ҷараён (интиқоли спин-поляризатсияшуда)-ро дар ҷисмҳои сахт меомӯзад. Спинтроника ҳамчунин як соҳаи муҳандисӣ ба ҳисоб меравад. Дар афзори спинтроникӣ, дар фарқият аз дигар афзори электронӣ, энергия ё информатсияро на ҷараёни электрӣ, балки ҷараёни спинҳо интиқол медиҳад.

## Сарчашма
* Википедияи русӣ

## Адабиёт
* Данилов Ю.А., Демидов Е.С., Ежевский А.А. Основы спинтроники. Учебно-методический материал по программе повышения квалификации «Физико-химические основы нанотехнологий». Нижний Новгород, 2007.
* *Prinz G.A.* Spin-polarized transport. Physics Today, 1995. Vol.48..№ 4. P.353.
* *Рязанов В. В.* Джозефсоновский π-контакт сверхпроводник-ферромагнетик-сверхпроводник как элемент квантового бита. УФН, 1999. Т.169. № 8. С.920.
* Иванов В.А., Аминов Т.Г., Новоторцев В.М., Калинников В.Т. Спинтроника и спинтронные материалы. Изв. АН (Сер.хим.), 2004, № 11, С.2255-2303. 
* *Maekawa S.* (Ed) Concepts in Spin Electronics, 2006
* *Воронов В.К.*, *Подоплелов А.В.* Физика на переломе тысячелетий: конденсированное состояние, М., ЛКИ, 2012, ISBN 978-5-382-01365-7

## Боз нигаред
* Магноника

Гурӯҳ:Наноэлектроника
Гурӯҳ:Электроника
Гурӯҳ:Физика
Жежмаряй

**Жежмаряй** (*бо забони литвонӣ:* *Žiežmariai*) — шаҳр дар ноҳияи Кайшядорис, вилояти Каунас, Ҷумҳурии Литва. Аҳолиаш 3034 тан (2023).

## Ҷуғрофия
Дар масофаи 6 км, аз тарафи ҷануби шаҳри Кайшядорис, қисми ҷанубии шоҳроҳи «Вилнюс — Каунас» ҷойгир аст.

## Таърих
Дар солҳои 1950—1955 Жежмаряй маркази ноҳияи Жежмар буд. Қисми шаҳри куҳна унвони *ёдгории шаҳр*-ро дорад. Дар ин шаҳр ибодатгоҳи Иаков (таъсис соли 1924), синагогаи қадимаи нодир, муҷассамаи озодӣ, мактаби миёнаи Жежмаряй, боғчаи бачагона, почта, коргоҳи коркарди чӯб (дар деҳаи Трилишкес), китобхона, филиали мактаби санъати Кайшядор вуҷуд доранд. То имрӯз қалъаи Жежмаряй ин ҷо ҳифз шудааст ва по барҷост. Аз тарафи ҷануби шаҳри Жежмаряй дарёи Стрева ҷорист.
### Ёдгорӣ
Ин ҷо дар қабристони бародарон Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ Сафар Амиршоев ба хок супурда шудааст.
## Галерея

Ziezmariai statue of freedom.jpg|Муҷассамаи Озодӣ 
Ziezmariu aikstė.JPG
Žiežmariai, bokštas.JPG
Žiežmariai, prie seniūnijos.JPG
Ziezmariu gimnazija.JPG|Мактаб дар Жежмаряй 
Žiežamrių sinagoga.JPG|Канисаи кӯҳна 
Ziezmairu kulturos namai.jpeg


## Пайвандҳо
* Apie Žiežmarius
* Žiežmarių dvaro sodyba
## Эзоҳ
HD

**HD** — ихтисораест, ки ҳамчун **дақиқият ё возеҳияти баланд** фаҳмида мешавад:
* **Intel High Definition Audio** (англ. High Definition Audio) — мансуби ширкати Intel, ки овозҳо бо дақиқияти баланд садо медиҳанд.
* **HDTV** (англ. High-Definition Television) — маҷмӯи стандартҳои махсус барои пахши телевизионҳои дақиқияташон баланд.
* **HD-MAC** — пешгузашта стандарти пахши телевизионист, ки ҳоло ҳамчун **HDTV** такмил ёфтааст.
* **HD Blu-Ray** (англ. High-Definition Blue Ray) — андозаи барандаи оптикиест, ки барои сабт ва захираи маълумотҳои дақиқияташон баланд истифода мешавад.
* **HD Ready** (англ. High-Definition Ready) — рамзе, ки қобилияти қабул ва намоиши дақиқияташ баландро дорад, мисли HDMI.
* **Full HD** (тарзи дигар — HDTV 1080p) — намоиши видеои бо андозаи васеъ дар экран 1920×1080p.
* **HDMI** (англ. High-Definition Multimedia Interface) — интерфейси бисёрандозаи дақиқияташ баланд, ки имконияти интиқоли маълумотҳои видеои бо муҳофизат аз нусхабардориро дорост (HDCP).
* **AVCHD/HDV/HDCAM** — андозаи сабти видео, ки бо дастгоҳҳои банаворбардории рақамӣ сабт шудаанд.
## Пайвандҳо
* Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)
* Телевизиони "Сафина"
* Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)
* Феҳристи шабакаҳои телевизиони мустақил дар Тоҷикистон

## Адабиёт
## Эзоҳ
Хонии Хева

**Хонии Хева** () — давлати феодалӣ дар Осиёи Миёна, ки соли 1512 Элбарсхон (ҳукмр. 1511—1538), писари Беркасултон аз авлоди Ҷӯҷӣ ташкил карда буд.

## Ҷуғрофиё
Ба ин хонӣ воҳаи қадимии зироаткории Хоразм, заминҳои туркманнишини Манқишлоқ дар маҳалли кӯҳҳои Балхаш, Деҳистон ва қисми шимоли Хуросон дохил мешуданд. Аҳолии Xонии Xева асосан авлодони сокинони қадимаи Хоразм, қабилаҳои гуногуни туркман ва узбекҳои бодиянишин буданд, ки бо зироат ва чорводорӣ машғул мешуданд.

## Таърих
Соли 1740 Нодиршоҳ (1736—1747) Xонии Хеваро ишғол кард, вале соли 1747 вай истиқлоли худро боз ба даст овард. Соли 1763 ба сари давлати Xонии Xева намояндаи феодалони ӯзбек Муҳаммад Амин (1763—1790) омад, ки дар аҳди ӯ ҷангҳои байниқабилавии феодалӣ сусттар шуд ва ин боиси таракқӣ кардани косибӣ ва тиҷорат гардид. Ин процесс то охири садаи XVIII ва нимаи якуми садаи XIX давом кард.

Соли 1804 дар Xонии Xева сулолаи қунғуротҳо қатъиян пойдор гардид, ки он то 1920 давом кард. Намояндаи ин сулола Муҳаммадраҳими I (1806—1825) сохти давлатдории мамлакатро ба тартиб дароварда, Шӯрои олиро таъсис дод, дар соҳаи молия ислоҳот гузаронд, боҷхона ва сикказании тангаи тиллоро ба роҳ монд, ҳамаи мулкҳои хурди мустақил, аз ҷумла қароқалпоқҳои озодӣ дӯст ро низ ба худ тобеъ намуд. Соли 1873 дар Xонии Xева протекторати Россия барқарор гардид. Агарчанде ҳукумати подшоҳӣ ва буржуазияи рус дар Xонигарии Xева сиёсати мустамликадориро гузаронда бошад ҳам, дар давраи протекторат дар Xонии Xева қувваҳои истеҳсолкунанда тараққӣ кард. Зироат, косибӣ инкишоф ёфт, корхонаҳои пахтатозакунӣ, равғанкашӣ, таҳвили ашёи хом қ. ва ғ. сохта шуд. Дар солҳои 1912, 1915—1916 муборизаи байни гурӯҳҳои феодалии ӯзбек ва туркман барои ҳокимият, замину об ва ғорат кардани меҳнаткашон тезу тунд шуд. Дар ин давра дар мамлакат зулми феодалӣ бар омма пурзур гардида, боиси авҷгирии муборизаи синфӣ гардид. Ба қувват гирифтани ҳаракати зиддифеодалии меҳнаткашони Xонии Xева революцияҳои буржуазию демократӣ дар Россия ва Туркистон (солҳои 1905—1907 ва феврали 1917) таъсири калон расонданд. Ба инкишофи минбаъдаи ҳаракати инқилобии меҳнаткашони Xонии Xева Инқилоби Кабири Согсиалистии Октябр такони бузург дод. Баромадҳои зиддифеодалии меҳнаткашон хусусияти оммавӣ пайдо карданд. Бо ташаббуси большевикони рус (ки дар Xонигарии Xева зиндагӣ ва дар корхонаҳои саноатӣ кор мекарданд) ва болшевикони Хоразм ва қисми пешқадами ҷавонхевагиён дар Xонигарии Xева нахустин ячейкаҳои коммунистӣ пайдо шуданд. Маҳз болшевикони Хоразм бо ёрии беғаразонаи болшевикони рус ва Туркистон Революцияи Халқии Хоразмро бо муваффақият ба амал бароварданд. Феврпли 1920 хони сарнагун карда шуда, апр. худи ҳамон сол — Ҷумҳурии Xaлқии Шӯравии Хоразм (ҶХШХ) ташкил карда шуд.

## Пайвандҳо
* 
* *Михайлов.* Голос хивинских пленных  («Нива», 1873, номер 30, страницы: 465—470)
* Карта Хивинского ханства и низовьев Амударьи 1873 года
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ӯзбекистон 
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Хева
Лев Ландау

**Лев Дави́дович Ланда́у** (9 (22) январи 1908, Боку — 1 апрели 1968, Маскав) — физикдони яҳудитабори шӯравӣ, бунёнгузори мактаби илмӣ, академики АИ ИҶШС (аз 1946). Барандаи Ҷоизаи нобели физик (1962).

Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1954). Барандаи медали ба номи Макс Планк (ҶДО) (1960), Ҷоизаи Фрис Лондон (1960), ҷоизаи Ленин (1962) ва се ҷоизаи Сталин (1946, 1949, 1953).

## Зиндагинома

## Эзоҳ
Ғарабдараи чаппа

**Ғарабдараи чаппа** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Балхобии ноҳияи Муъминобод. Аз Ғарабдараи чаппа то маркази ҷамоат 34 км, то маркази ноҳия 69 км. Аҳолиаш 18 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Муъминобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Балхобӣ
Бози Парон

**Бозипарон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чилдухтарони ноҳияи Муъминобод. Аз Бозипарон то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия 42 км; роҳ мошингард. Аҳолиаш 63 нафар (2013), тоҷикон.

## Ицтисод
Дар деҳа филиали мактаби рақами 51-и деҳаи Синҷӣ бо як дарсхона бунёд шудааст. Талабагон таҳсилро минбаъд дар мактаби деҳаи Синҷӣ идома медиҳанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

## Таърих ва мардум
Таърихи пайдоиши Бози Парон номаълум. То ҳол ҳафриёти бостоншиносӣ сурат нагирифтаанд. Мардумаш ҳангоми сохтмони биноҳо аз умқи замин устухони одамӣ пайдо мекардаанд. Солҳои 1949—1950 аҳолиаш пурра ба ноҳияҳои Кӯлобу Восеъ муҳоҷир шуда, деҳа беодам монда буд. Солҳои 60-ум як қисми аҳолӣ баргашта деҳаи Бози Парон (10 буна) дубора дар ҳайати колхози Томини ноҳияи Восеъ бо сарварии раиси к-зи онвақта Карим Уроқов (Карим Ғурак) барқарор гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Муъминобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Чилдухтарон
CSS

**CSS** (  — *ҷадвалҳои обшории сабк*) — забони формалӣ, дар канори HTML ҳастаи фановарии сохти сафҳаҳои веб ҳастанд. 

## Эзоҳ
Бертело Бертло

**Бертло, Бертело** (Berthelot), Пер Эжен Марселен (25.10.1827, Париж – 18.3.1907, ҳамон ҷо), кимиёшиноси фаронсавӣ. Проф. кимиёи Мактаби олии фарматсевтии
Париж (1859) ва Коллеҷ де Франс (1864), узви АИ Париж (1873), узви вобастаи АИ Петербург (1876), вазири маориф (1886–87) ва корҳои хориҷии Фаронса (1895). 
## Зиндагинома
Бертло оид ба кимиёи органикӣ, термокимиё, таърихи кимиё ва ғ. пажӯҳишҳои назаррас анҷом додааст. Ӯ дар натиҷаи таъсири ҳамдигарии кислотаҳои чарб ва глитсерин (1853–54)
чарб ҳосил намуда, имконияти бо роҳи синтез ба даст овардани онҳоро исбот намуд; спирти сеатома будани глитсеринро муайян намуда, бо роҳи гидрататсияи этилен зери таъсири кислотаи сулфат (1854) спирти этилро ҳосил кард. Корҳои минбаъдаи Бертло ба синтези карбогидридҳо – метан, этилен, атсетилен, бензол бахшида шудаанд. Соли 1867 усули умумии бо йодиди гидроген барқарор намудани моддаҳои органикиро пешниҳод намуд. Солҳои 1861– 63 якҷоя бо кимиёшиноси фаронсавӣ Л. Пеан де Сен-Жил (1832–63) суръати реаксияи аз спиртҳо ва кислотаҳо ҳосил
шудани эфирҳои мураккабро исбот кард. Минбаъд Бертло чандин таҳқиқоти колориметрӣ гузаронд, ки онҳо соли 1881 ба ихтирои бомбаи колориметрӣ сабаб шуданд. Б. мафҳуми «реаксияҳои экзотермӣ ва эндотермӣ »-ро ба илм дохил, аҳаммияти карбон, гидроген, нитроген ва диг. унсурҳоро барои рустанӣ муайян кард. Соли 1885 асари Б. «Пайдоиши кимиё» ба табъ расид; с-ҳои 1887–93 ӯ маҷм. дастнависҳои кимиёгарони Юнони Қадим, Аврупои Ғарбӣ, Сирия ва Арабро бо тарҷимаю тафсир ва тақриз аз чоп баровард. Бутлеров А. М., Менделеев Д. И., Лучинин В. Ф., Марковников В. В. ва диг. олимони рус бо Бертло алоқа дошта, дар лабораторияи ӯ кор кардаанд.
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Фаронса
Гурӯҳ:Олимони асри XIX
Клод Луи Бертолле

**Клод Луи Бертолле** (; 9 декабри 1748, Таллуар (Савойя) — 6 ноябри 1822, Аркёй) — кимиёшиноси фаронсавӣ, доктори илмҳои тиб (1770), узви АИ Париж (1780), асосгузори таълимоти мувозинати кимиёӣ, профессори кафедраи кимиёи Мактаби политехникӣ ва Мактаби олии ҳамагонии Париж (1794).

## Зиндагинома
Таҳқиқоти асосии Бертолле кимиёи ноорганикӣ, кимиёи маҳлулҳо ва хӯлаҳоро дар бар мегирад. Б. таркиби аммиак (1785), гази ботлоқӣ (1781) ва кислотаи сианидро муайян намуд. Нуқраи тарканда (фулминати нуқра) ва усули ҳосил намудани хлорати калий («намаки Бертолле»)-ро кашф кард. Нахустин усули сафедкунии матоъ, мум ва коғазро бо хлор (1785) истифода намуда, хосияти кимиёии моддаҳои таркибашон тағйир ёбандаро, ки баъдтар Н. С. Курнаков бертолидҳо номид, пешгӯӣ кард. Солҳои 1798-99 мушовири илмии Наполеон буд. Соли 1804 ба унвони граф
соҳиб шуда, сенатори музофоти Монпелйе таъйин гашт. Бертолле соли 1807 аз хидмати расмӣ даст кашида, ҷамъияти илмие барпо намуд, ки бисёр олимони машҳури Фаронса аъзои он буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И. Выдающиеся химики мира. М., 1991.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Фаронса
Гурӯҳ:Олимони асри XIX
Саргурд

**Саргурд** () —  дараҷае сардорӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ, интизомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз сарвашт ва пойинтар аз сарҳангёр дорад ва баробар бо новхудо севум дар нерӯи дарёӣ аст.

Мақоми созмонии *саргурд* дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан *фармондеҳи* *[[гурдон]]* (баталион) аст, ки он ягони тактикиест, ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд вашт ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз ҳанг ё гунд ва ё ягоне мустақил аст.

## Вожашиносӣ

«*Саргурд*» () аз дер боз ба маънои «*фармондеҳи [[Гурдон|дастае аз лашкар]]*» ба кор меравад ва аз ду вожа сохта шудааст: 

''сар'' + ''гурд'' (аз  «*паҳлавон*, *далер*; *ҷанговар*»  

Мақулаи дастурии ин вожа исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (*сар*) + сифат (*гурд*)] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди *вожасозии таркиб* истифода шудааст.

«*[[Гурдон]]*» ба маънии «*сипоҳиён*, *лашкариён*, *ҷанговарон*» дар «Шоҳнома» бисёр ба кор рафтааст. Чунончи, Фирдавсӣ гуфта:
*Бирав бо [[сипоҳ]]е ба кирдори кӯҳ,*
*Гузин кун зи [[гурдон]]и [[лашкар]] [[гурӯҳ]]*.

Истилоҳоти «*саргурд*» ва «*гурдон*»-ро соли 1935 ''Фарҳангистони забони Эрон'' бо пешниҳоди *Анҷумани вожагузинии артиш* ҷойгузини дараҷаи низомии «*майор*» (аз  
File:Australian Army OF-3.svg|Австралия
File:Bangladesh-army-OF-3.svg|Банглодеш
File:Army-BEL-OF-03.svg|Белгия
File:Major_Exército.gif|Бразилия
File:GAF army major.jpg|Гурҷистон
Dominican Republic's Military Major and and Lieutenant Comander Rank Insignia.svg|Доминикан
Army-USA-OF-03.svg|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
US Army O4 shoulderboard rotated.svg|ИМА ()
Mayor pdh ad.png|Индонезия
IDF rav seren.svg|Исроил
IFRmajor.PNG|Исландия
IT-Army-OF3.svg|Италия
Cdn-Army-Maj(OF-3)-2014 - Copy.svg|Канада
Rank insignia of mayor of the Colombian Army.svg|Колумбия
Army-POL-OF-03.svg|Лаҳистон
Major-arm.png|Мақдунияи Шимолӣ
Major_of_Malaysian_Army.png|Малайзия
File:Rank_Army_Hungary_OF-03.svg|Маҷористон
EgyptianArmyInsignia-Major.svg|Миср
Nl-landmacht-majoor.svg|Нидерланд
16 - Major.svg|Португалия
RO-Army-OF3.png|Руминия
Army-HRV-OF-03.svg|Хорватия
Major_of_the_Indian_Army.svg|Ҳинд
CzArmy 2011 OF3-Major shoulder.svg|Чехия
Sargord.png|Эрон
ES-Army-OF3.png|Эстония
File:Army-GRE-OF-03.svg|Юнон


## Пайвандҳо
* Дараҷаи низомӣ
* Нерӯҳои мусаллаҳ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ
Гурӯҳ:Артиш
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Сардорон
Печтоб

thumb|
**Печтоб**, **печчархон**, **печгӯштӣ** () — афзор барои бастану кушодан ва ё фурӯ бурдани милаҳои печдор ва сарчок. Аввалин печтоб, ки дорои даста барои дар даст гирифтан буд дар солҳои пас аз 1800 ихтироъ шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Абзорҳо
Николай Беседнев

**Николай Александрович Беседнев** (26.4.1903, Ахомчалаки Гурҷистон – 1986, ш. Киев), хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ (1956), профессор (1959). 
## Зиндагинома
Беседнев солҳои 1934–1948 мудири шуъба, муовини директори Институти таҳқиқоти илмии хоҷагии оби Гурҷистон, 1948–1955 муовини директори Инти таҳқиқоти илмии гидромелиоратсияи Озарбойҷон буд.
Соли 1955 ба Тоҷикистон омада, ба сифати мудири бахш ва муовини директори Институти таҳқиқоти илмии хокшиносӣ (1957–1961) ва мудири кафедраи геодезия ва мелиоратсияи Институти кишоварзии Тоҷикистон (1961–1962) фаъолият намудааст. Аз соли 1962 корманди Институти таҳқиқоти илмии гидромеханика ва мелиоратсияи Украина буд. Дар усули шустани шӯрхокҳо, роҳҳои баланд бардоштани ҳосили зироат ва ғ. як силсила таълифот дорад.

## Осор
* Мелиорация засоленных почв. М., 1958; 
* Вопросы мелиорации засоленных почв Вахшской долины. Сталинабад, 1958; 
* Рассоление почвогрунтов ниже дна горизонтальных дрен. Сталинабад, 1960.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кишоварзишиносони Тоҷикистон
Бесс

**Бесс**, **Бессус** (), **Ардашери V** (; ) — сатрапи Бохтар, аз сардорони Дориюши III дар ҷанг бо Искандар, шоҳаншоҳи худхондаи Ҳахоманишӣ (330—329 пеш аз мелод).

## Зиндагинома
Тирамоҳи с. 331 то м., вақте ки Дорои III дар муҳорибаи Гавгамел аз Искандари Мақдунӣ шикаст хӯрд, Бесс он ҷо фармондеҳи лашкари дастаи савораи Бохтариёну Суғдиёни Доро буд. Искандари Мақдунӣ Дороро аз Ҳамадон ба Рай ва аз он ҷо ба Марв таъқиб намуд, ки зимни он Бесс бо Доро ҳамроҳ буд. Ҳангоми дар Марв паноҳ бурдан бо дастури Бесс Доро кушта шуд. Баъдтар Бессро шоҳи Бохтар эълон намуданд. Бесс ба худ номи Ардашершоҳ (Артаксеркси IV)-ро гирифт. Азбаски Бохтар вилояти пурзӯр ба шумор мерафт, сарлашкарон аз Бесс умеди калон доштанд. Бесс баъди ба тахт нишастан ба Бохтар омада, ваъда дод, ки кишварро аз истилогарон муҳофизат хоҳад кард. Искандари Мақдунӣ (с. 329 то м.) баъди забти Арея (Ҳирот) ва Арахосия (Кобул) ба Бохтар лашкар мекашад.

Бесс ба ҷойи муқобилат ба Искандар бо 7000 ҳазор ҷанговар аз дарёи Окс (Ому) гузашта ба вил. Навтоқи Суғд гурехт. Пас аз муддате суғдиён Бессро дастгир карда ба сарлашкари Искандар Лаг Птоломей супориданд. Искандар бо баҳонаи Дороро куштани Бесс, ӯро ба қатл расонд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Николай Беспалов

**Николай Денисович Беспалов** (1898, деҳаи Левашевкаи ноҳияи Новодевичйеи вил. Куйбишев – 1972, Маскав), мелиоратор-хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ (1952), узви
АИ ҶХМ (1942). 
## Зиндагинома
Беспалов хатмкардаи Институти пахтакории Тошкент (1930). Баъди хатми аспирантура (1935) ба Тоҷикистон омадааст. Аввалин директори Стансияи хокшиносию мелиоративии
Вахш (1936–38), котиби илмии Базаи тоҷикистонии АИ ИҶШС (1938–40), роҳбари Экспедитсияи хокшиносии АИ ИҶШС дар Муғулистон (1940–44), ходими калони илмии Институти умумииттифоқии хокшиносии ба номи В. В. Докучаеви Маскав (1944–72). Беспалов асосан оид ба мелиоратсияю ҷуғрофиёи хок таҳқиқот анҷом додааст. Муаллифи зиёда аз 50 асару мақолаҳои илмист. Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.
## Осор
* Влияние ирригационных каналов на поднятие уровня грунтовых вод и засоление почв в Северной части Вахшской долины. 
* Условия эффективности промывок засоленных почв// Засоление почв Вахшской долины и меры борьбы с ним. М. – Л., 1940. 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кишоварзишиносони Тоҷикистон
Фридрих Бессел

**Фридрих Вилҳелм Бессел** (; ) —  ва и олмонӣ, шогирди Карл Фридрих Гаусс. Узви хориҷии Анҷумани салтанатии Лондон (1825), Академияи илмҳои Порис (1840; узви вобаста аз 1816), узви ифтихории Академияи илмҳои Петербург (1814).

## Зиндагинома
Бессел хамткардаи Донишгоҳи Гёттинген мебошад. Шогирд ва ҳамзамони К. Ф. Гаусс. Профессори донишгоҳи Албертина (Донишгоҳи Кёнигсберг). Дар омӯзиши андозаи Кайҳон ва параллакс саҳми калон гузоштааст. Мадори зузанаби Галлейро омӯхтааст. Функсияи Бессел, нобаробарии Бессел ва танӯраи Моҳ ба ифтихори ӯ номгузорӣ шудаанд. Дорандаи медали тилоии Ҷамъияти астрономии шоҳӣ (1829, 1841).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Олмон
Гурӯҳ:Олимони асри XIX
Автоним

**Автоним** (юн. avto + onуma – ном) – номи аслии нависандае, ки бо тахаллус, лақаб ва ё номи мустаор менависад. Масалан, номи аслии Абулқосим Лоҳутӣ – Аҳмадзода, Ғаюрӣ - Мирзо Турсунзода, Бухороб - Абдуқодир Муҳиддинов мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Журналистика
Генри Бессемер

**Генри Бессемер** () — ихтироъкори англис, узви Анҷумани салтанатии Лондон (1879).

## Зиндагинома
Падари Бессемер ҳуруфрез буда, таҷҳизоти зиёди механикӣ ихтироъ кардааст. Бессемер таҳти таъсири падараш аз хурдӣ ба механика ва филиззкорӣ шавқи калон пайдо карда, дар тӯли ҳаёташ зиёда аз 100 ихтироот дар соҳаҳои гуногуни техника дорад. Бессемер аз ҷумла қолаби сӯзандор барои қайди маркаҳо ва мошинаи ҳуруфрезӣ (1838), мошинаи манганакунии найшакар (1849), насоси марказгурези обкашӣ (1850) ва ғ-ро ихтироъ кардааст. Корҳо оид ба беҳсозии хосиятҳои тири вазнини тӯп ӯро ба фикри тарзи мукаммали ҳосил намудани пӯлод барои мили тӯпҳо овард (1854). Худи ҳамон сол Бессемер патенти ихтирои тӯпи автоматии бо об хунукшавандаро гирифт. Соли 1856 ӯ патенти ихтироотро барои табдили чӯяни
моеъ ба пӯлод бо усули боддиҳӣ бе сарфи сӯзишворӣ соҳиб шуд, ки он ба раванди бессемеронии чӯян асос шуд. Соли 1860 Бессемер барои ихтирооти кӯчаи пӯлодгудозии (конвертор) чархзананда бо тарзи боддиҳӣ аз таг ва қисми тир (цапфа) патент гирифт, ки сохти он то замони мо боқӣ мондааст.
Ӯ, инчунин, фикри истеҳсоли прокат аз филиззи моеъро, ки байни навардҳои чархзананда гузашта, бо об сард карда мешавад, пешниҳод кардааст. Бессемер яке аз асосгузорони
Институти чӯян ва пӯлод буда, соли 1873 медали тилои Бессемерро барои хидматҳои шоён дар истеҳсоли филиз зоти сиёҳ таъсис дод. Бессемер солҳои охири умраш ба сохтани телескоп-рефлекторҳо машғул буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Британиёи Кабир
Гурӯҳ:Олимони асри XIX
Экстерйер

[thumb|250px|Экстерйери классикӣ [Вилла Ротонда наздикии Виченса (меъмор Андреа Палладио).]]
**Экстерйе́р** ( <  — берунӣ, муқобили *[[интерйер]]*) — намои берунии меъморӣ ва ҳунарӣ, ороиши бино, худрав, сохти бадани ҳайвон (асб, саг) ва ғ.

## Нигаред низ
* Меъморӣ
* Интерйер
* Тарроҳии ландшафтӣ — ороиши муҳити атрофи сохтмон
* 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Дизайн, Иллюстрированный словарь — справочник/Г. Б. Минервин, В. Т. Шимко, А. В. Ефимов — М.: «Архитектура-С», 2004 г. ISBN 5-9647-0021-7

Гурӯҳ:Тарроҳӣ
Берунит

**Берунит** — минерал, формулаи кимиёиаш 8,5CaSiO3 •8,5CaСO3 •CaSO415H20.

Дар рӯйи минерали таумасит ба шакли булӯрҳои сафеди нахмонанди тунук (2 – 3 мм) дучор мешавад. Сахтиаш 2; зичиаш 2300 кг/м3. Ба ифтихори Абурайҳони Берунӣ номгузорӣ шудааст (1957).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Берунӣ (шаҳр)

**Берунӣ** (, ), дар қадим **[[Кос]]** — шаҳр, маркази маъмурии ноҳияи Берунии и Мухтори Қарақалпоқистон.

Дар соҳили рости дарёи Аму, 20 км шимол шақртари истгоҳи роҳи оҳани Урганҷ воқеъ аст. Роҳҳои автомобилгарду ҳавоӣ ва обӣ (дарёи Аму, бандараш Чалиш) Беруниро бо дигар ноҳияҳо мепайванданд. Аҳолиаш 50,7 ҳазор нафар (2008).

## Саноат
Берунӣ – маркази саноатии Ҷумҳурии Мухтори Қароқалпоқистон. Заводҳои равған, хишт, асфалт, пахта (2 завод), матбаа, кинотеатр, қасри фарҳанг, китобхона, касалхона дорад. Берунӣ дар замонҳои қадим пойтахти Хоразм буд. Онро Кос (Кот), Фил (Фир), Шоббоз (Шоҳ Аббос) меномиданд. Шаҳр зодгоҳи олим ва мутафаккир Абурайҳон Берунӣ аст. Аз ин сабаб соли 1957 ба он номи Берунӣ дода шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қарақалпоқистон
Берӯии Бухороӣ

**Берӯии Бухороӣ** (; асри 16) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро таҳсил, зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тазкиранигор Мутрибӣ («Тазкират-уш-шуаро») иттилоъ медиҳад, ки дар хонаи Берӯии Бухороӣ шаш моҳ зиндагӣ карда, «осори кашфу каромот аз ӯ мушоҳида» намудааст. Дар анвои гуногун шеър асар меофарид. Ба «Юсуф ва Зулайхо», «Тӯҳфат-ул-Аҳрор»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ ҷавоб гуфтааст. Ғазали зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Каримов У. Адабиёти тоҷик дар асри XVI. Д., 1985;
* مطربئ سمرقندی، تذکرة الشعراء، تهران، ۱۹۹۹

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Аз будаш зиёд тасвир кардан

**Аз будаш зиёд тасвир кардан ()** – низоми ғоя, таассурот, фаҳмиш, гуфтор дар шаклҳои гуногуни афкори иҷтимоӣ – фалсафа, сиёсат, ҳуқуқ, журналистика ва ғайра. Асоси фаъолияти ВАО –ро ғояи демократикунонии ҳаёти иҷтимоию сиёсӣ, таҷдиди иқтисодиёт ва иҷтимоиёт ташкил медиҳад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти рӯзноманигорӣ
Гурӯҳ:Журналистика
Бесса

**Бесса** () — паст фуровардани қурби коғазҳои қиматнок: 
* паст шудани қурби коғазҳои қиматноки биржавӣ; 
* ҳаннотии биржавӣ, ки мақсадаш паст фуровардани қурби коғазҳои қиматнок ё нархи мол мебошад. Ҳанноти коғазҳои қиматнок кӯшиш мекунад, ки лаҳзаи байни бастани шартнома ва иҷро гардидани додугирифти дар он зикршударо ба фоидаи худ истифода барад, яъне ҳанноти фурӯшгар коғазҳои қиматнок ё молро бо нархи арзонтар харида ба контрагенти (гумоштаи) худ бо нархи гаронтари пешакӣ мувофиқашуда мефурӯшад ва ҳамин амал лаҳзаи судрӯёнии ӯ мебошад. Ин гуна ҳаннотӣ бе ширкати мол ё коғази қиматнок, яъне дар муддати фарқ кардани қурби асъор низ амалӣ мешавад. Ҳангоми пастравии қурби асъор ё нархи коғази қиматнок ҳаннот – фурӯшанда суд мерӯёнаду ҳангоми боло рафтани қурб – ҳаннот – харидор (фоида аз фарқи байни пасту боло рафтани қурби асъор ё коғази қиматнок).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Коғазҳои қиматнок
Бессонов, Владимир Василевич

**Влади́мир Васи́левич Бессо́нов** (; 5 марти 1958, Харков, ҶШС Украина, ИҶШС) — варзишгар ва мураббии украинӣ (футбол), Устоди варзиши байналмилалӣ (1977), Устоди хизматнишондодаи варзиши ИҶШС (1986).

Нимҳимоятгари дастаҳои украинии «Металлист»-и Харков (1975), «Динамо»-и Киев (1976–90) ва «Маккаби» (Исроил, 1990–91). Чемпиони ИҶШС (1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990), дорандаи Ҷоми ИҶШС (1978, 1985,1987, 1990) ва Ҷоми дорандагони ҷомҳои УЕФА, чемпиони Аврупо (1976) ва чемпиони ҷаҳон миёни наврасон (1977).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Пурфурӯш

**Бестсе́ллер** (, аз  — беҳтарин, аз ҳама хубтарин ва  — фурӯхта шудан) — китоберо гӯянд, ки аз ҷониби хонандагон хуб пазируфта шуда, бо адади зиёд нашр мешавад ва бозоргир аст (ба тезӣ фурӯхта мешавад).

Мафҳуми бестселлер дар охири садаи XIX дар ИМА пайдо шудааст. Баъзан дар натиҷаи аз ҳад зиёд реклама кардан китоб ба бестселлер табдил меёбад. Ба қатори бестселлерҳо осори адабиёти нависандагони бузурги ҷаҳонӣ, мас., Э. Ҳемингуэй (осори адабиёти ҷиддӣ) ва осори дар навъи детектив (моҷароҷӯйӣ, саргузаштӣ, фантастикӣ-хаёлӣ ва ғайра) эҷодгардида дохил мешаванд. Як роҳи ба Б. табдил ёфтани китоб намоишу муаррифии он ба тариқи реклама мебошад. Дар Амрико ва кишварҳои Аврупои Ғарбӣ варақаҳо, маҷаллаҳо, газетаҳое вуҷуд доранд, ки дар саҳифаҳояшон номгӯи ду қисм китобҳо: 1) fiction — адабиёти бадеӣ ва 2) non-fiction — адабиёти ғайрибадеиро чоп карда, ба хонандагон пешниҳод менамоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Адабиёт
Александр Бестужев

**Алекса́ндр Алекса́ндрович Бесту́жев** (тахаллусаш **Марлинский**, , Санкт-Петербург — , Адлер) —  шоири рус, декабрист.

## Зиндагинома
Баъди исёни 14 декабри 1825 ба қатл маҳкум шуд, вале баъдан онро ба ҳукми бадарға иваз намуданд. Соли 1829 чун аскари қаторӣ ба Қафқоз фиристода шуд. Фаъолияти эҷодиаш чун нависанда аз соли 1818 оғоз ёфтааст. Бестужев яке аз нависандагони рус аст, ки ба мавзӯи Шарқ, махсусан баъди ба Қафқоз рафтанаш, таваҷҷуҳ дошт. Нахустин асарҳояш дар мавзӯи Шарқ соли 1828 интишор шудаанд (тарҷумаҳо аз «Девони ғарбию шарқӣ»-и Гёте, «Аз Ҳофиз», «Аз Гёте», «Зулайхо», «Аз форсӣ»). Дар Қафқоз забонҳои форсиву озарбойҷониро омӯхта, ба қавли баъзе аз муосиронаш, бо ин забонҳо гуфтугӯ мекард. Бо нависанда ва маорифпарвари озар Мирзо Фатҳалӣ Охундов шинос шуд ва огоҳии ӯ аз адабиёту забонҳои Шарқ бештар гардид. Марсияи Мирзо Фатҳалӣ Охундов «Ба марги Пушкин»-ро аз забони форсӣ ба русӣ тарҷума кард. Бо «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ба тавассути нусхаҳои дар байни мардум паҳншуда шинос гардид. Дар повести «Мулло Нур» (1836) аз қаҳрамонони «Шоҳнома» Рустам ва Исфандиёр ёд шудааст. Аз Б. дастнависи дафтари қайду ишораҳо оид ба симоҳои дар шеъри Шарқ тасвиршуда ва панду андарзҳо боқӣ мондааст. Дар ин дафтар, аз ҷумла, аз осори Саъдӣ порчаҳо фароҳам омадаанд. Мавзӯи Шарқ ва огоҳии ӯ аз осори адабии ин минтақа ба эҷодиёташ таъсир гузоштааст (повестҳои «Амалатбек», 1832; «Мулло Нур», «Киштии Умед», 1833 ва ғайра). Б. дар бораи равобити Ғарбу Шарқ, осори адибони рус дар ин хусус, оид ба баъзе намояндагони адабиёти форс-тоҷик — Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз мақолаҳо навиштааст. Бестужев аз таъсири адабиёти Шарқ ба адабиёти Ғарб сухан ронда, масъалаҳои омӯзиши муқоисавии осори адабиву фарҳангии Шарқу Ғарбро ба миён гузоштааст.

## Осор
* Кавказские повести. СПб, 1995.

## Шарҳҳо

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тартаковский П. И. Русская советская поэзия 20-х — нач. 30-х годов и художественное наследие народов Востока. Ташкент, 1977.
Бесутун

**Бесутун** (, бо номҳои **Бестун**, **Баҳистон**, **Бағистон** (яъне маҳалли Худоён) ҳам ёд мешавад) — маҳалле дар ҳудуди 35 км шаҳри Кирмоншоҳи Эрон, ки бо кӯҳҳои сар ба фалак кашида ва бузургтарин тахтасангҳои катибадор.

Нақшҳо ва катибаҳо бо фармони шоҳаншоҳи муқтадири Ҳахоманишӣ Дорои 1 (522—486) кандакорӣ шудаанд, ки тавассути онҳо Бесутун машҳури олам гардидааст. Ҳаҷҷориҳо роҷеъ ба ошӯбҳои Бардияи дурӯғин ва нуҳ нафари дигар, ки дар аҳди Дориюши 1 ёғӣ шуда, ҳар кадоме аз онҳо худро ҳокими минтақае аз империяи Ҳахоманишиён эълон карда буданд, мебошанд. Дар ин ҳаҷҷориҳо Доро рост истода ба тақдиси Аҳура Маздо дасти рости худро баланд карда ва пои чапашро бар сари Гауматаи муғ, ки бар пушт хобида ва аслиҳа ба даст дорад, гузоштааст. Дар болои сари Доро Фраҳар дар парвоз аст. Пушти сари Доро ду нафар, ки бояд аз мансабдорони олирутбаи дарбор бошанд, истодаанд. Дар рӯ ба рӯи Доро нуҳ нафар, ки дар минтақаҳои мухталифи империя даст ба шӯриш зада буданд, ҳаҷҷорӣ шудаанд. Ва катибае ҳар яке аз онҳоро муаррифӣ мекунад.

Дар ин ҷо катибаи машҳури Дорои I ба се забон — форсии бостон, эламӣ ва аккадӣ ҳаккокӣ шудааст. Матни форсии бостон дар панҷ сутуни кӯҳ кандакорӣ шуда, теъдоди сатрҳо дар ҳар сутуни он чунин аст: 96, 98, 92, 92, 36. Матни эламӣ дар ду гуна (вариант); матни нахуст дар чаҳор сутун, дар маҷмӯъ 323 сатр, матни дувум дар се сутун, ҳар кадом иборат аз 81, 85, 94 сатр. Матни аккадӣ фақат дар як сутун навишта шуда, аз 112 сатр иборат аст. Ин матнҳо дар байни солҳои 1835—1847 аз ҷониби Г. Роулинсон рӯйнавис ва хонда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Саймиддинов Д. Форсии бостон. Д., 2007;
*حسن پرنیا. ایران باستان. تهران، ۱۹۹۱؛ تاریخ ایران. تهران، ۱۹۹۸

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ
Бесипарҳо

**Бесипарҳо** () — нармбаданҳои ҷӯякшикам, яке аз синфҳои ҷонварони баҳрӣ.

Солҳои пеш бесипарҳоро гоҳ мансуби синфи сӯзанпӯстон, гоҳе мутааллиқ ба синфи кирмҳо медонистанд. Бесипарҳо бештар ба нармбаданҳои сипардор шабоҳат дошта бошанд ҳам, бо бисёр хусусиятҳои худ аз онҳо фарқ мекунанд. Бинобар ин, дар илми таснифоти ҳайвонот онҳо ба синфи алоҳида ҷудо карда шудаанд.

Баданашон устувонашакли дароз (ба кирм мемонад), дар баъзе гурӯҳҳояшон аз ду ҷониб каме фишурда. Дар шикам ҷӯякчаиборик доранд, ки аз чуқурчаи паси даҳон сар мешавад. Андаруни ҷӯякча чини пӯст — пойҳои шаклан тағйирёфта мавҷуд аст. Бесипарҳо аъзои биноӣ ва шунавоӣ надоранд, бинобар ин, мавҷудоти хеле сустҳаракатанд. Тағзия ва ҳаёти бесипарҳо пурра таҳқиқ нашудааст. Бесипарҳо дар умқҳои гуногуни об сукунат доранд. Баъзеи онҳо фақат дар умқи 3-4 ҳазор м дучор меоянд. Ғизои бесипарҳо детрит ва сараки полипҳои марҷонӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Жадин В. И. Моллюски пресных и солоноватых вод СССР. М.-Л., 1952;
* Шапкин В. А. Практикум по зоологии беспозвоночных. М., 2003.

## Сарчашма
*
Алексей Бесперстов

**Алексей Тарасович Бесперстов** (28.3.1923, деҳаи Богдановкаи вилояти Самара – 2008, ш. Волгоград, Россия), рассом, Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон
(1983). Соли 1943 Омӯзишгоҳи рассомии ҷумҳуриявии ш. Душанберо хатм намуда, дар ҳамин ҷо то соли 1983 муаллимӣ кардааст. Аз соли 1990 то поёни умр дар ш. Волгогради Федератсияи Россия зиндагӣ дошт. Аз овони ҷавонӣ ҳаёти мардуми тоҷикро хуб омӯхтааст. Тамоми асарҳояш зарофати миллӣ доранд. Дар санъати чеҳранигорӣ, манзараофарӣ ва натюрморткашӣ маҳорати баланд дошт. Зиндагии мардумамонро дар ҳамбастагӣ бо табиат воқеӣ таҷассум менамуд, доираи тасвироташ васеъ аст. Мусаввараҳои «Деҳаи Зиддӣ », «Қуллаҳои Такоб», «Роҳи деҳот», «Роҳи оббурда», «Говдӯшони ғармӣ» «Говдӯш Ҷумъагул», «Деҳкадае дар дашт», «Рӯзи тира» ва ғ. арзу тӯли санъати тасвирии тоҷикро фарохтар сохтаанд. Дар асарҳои Б. рӯҳияву ғалаёни ботинии қаҳрамонон бо атрофиён тавъам нишон дода шудааст. Эҷодиёташ аз лиризм саршор мебошад. Бо ордену медалҳо
ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рассомони Тоҷикистон
Гундсолор

**Гундсолор** () — дараҷае солорӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ, интизомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз сарҳанг ва пойинтар аз лашкарсолор дорад ва баробар бо дарёдор дар нерӯи дарёӣ аст; *генерал-майор*.

*Гундсолор* дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии *фармондеҳи* *[[гунд]]*ро дорад, ки яконе тактикӣ дар шохаву зершохаҳои нерӯҳои мусаллаҳ аст, ки маъмулан хурдтар аз лашкар будаву аз ду ҳанг ё чанд гурдон ташкил ёфта ва ягонҳои хурдтаре барои бароварда сохтани ниёз ба он ҳамроҳ мешаванд; тип; бригада.

## Вожашиносӣ
«*Гундсолор*» яке аз истилоҳоти сипоҳи Ашкониён ва Сосониён аст ва аз ду вожа сохта шудаву мақулаи дастурии ин вожа исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (*гунд*) + исм (*солор*)] аст:
*[[гунд]]* (  

Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. 

*[[Солор]]* аз куҳантарин замонҳо ба маънои «*фармондеҳ; [[генерал]]*» дар номгузории симату дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад.

Истилоҳи «*гундсолор*» дар «Шоҳнома» чун «*гундовар*» омада, ки Фирдавсӣ онро ба маънои «*[[сипаҳсолор]]*» ба кор бурдааст: 
*Пазира шудандаш ҳама меҳтарон,*
*Бузургони Эрону гундоварон*.

Истилоҳи *гунд* аз забонҳои эронии миёна (паҳлавӣ ва порсии миёна) дар забонҳои арманӣ («*gund*»), гурҷӣ («*gund-i*») низ вом гирифта шудааст. Ин истилоҳ ҳамчунин аз забони форсии дарӣ ба забони туркӣ вом гирифта шуда ва истилоҳи форсӣ-туркии «**جنباشی**» [*ҷунбошӣ*]-ро ташкил дода, ки дар сипоҳи Ғазнавиён ва Салҷуқиён фармондеҳи лашкаре аз чанд ҳазор сарбозро меномиданд. Дар садаҳои миёна фармондеҳи 5 ҳазор сарбозро *панҷҳазорӣ* () низ мегуфтанд.

Истилоҳи «*гунд*» дар нахустин садаҳои исломӣ бо истилоҳи «*[[лашкар]]*» () ҷойгузин шуда, ки пеш аз ислом ҳам ба кор мерафтааст. Ин истилоҳ дар забони  [*ғунд*] гашта ва ҳанг дар Нерӯҳои мусаллаҳи Афғонистон чунин номида мешавад.

## Пешина

*Гундсолор* ҳамчун мақоми низомӣ нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) падид омадаву *беварабад* () номида мешудаву фармондеҳи ''бевара'' () будааст. *Бевара* аз 10 ''ҳазора'' () ташкил мешуд ва 10 000 сарбозро дар бар мегирифт.

*Бевара* дар сипоҳи Ашкониён (250 то милод — 224), ки созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифта буд, *гунд* () ном гирифта ва фармондеҳи он *гунд-солор* () хонда мешуд.

Дар сипоҳи Сосониён (224 — 651) низ ҳамин радабандӣ ва номгузорӣ ба кор мерафта, вале ҳар *гунд* аз 5 *[[Ҳанг|дирафш]]* () ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи *гунд* дар сипоҳи Сосониён низ *гундсолор* () номида мешуд.

Дар паи шикасти шоҳаншоҳии Сосониён аз мусулмонон ва густариши ислом дар Эронзамин, арабҳо бархе аз истилоҳоти низомии эрониро вом гирифтанд. Чунончи,  аз ,  аз  ва  аз  (*пиёда*) вом гирифта шудаанд. 

Бо таваҷҷуҳ ба ин пешинаву корбурд, истилоҳоти «*гунд*» ва «*гундсолор*» барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «*бригада*» (аз  <  — *даста*) ва дараҷаи низомии «*генерал-майор*» (аз ) ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудаанд.

## Нишонаҳои дараҷаи гундсолорӣ

## Пайвандҳо
* Нерӯҳои мусаллаҳ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ
Гурӯҳ:Артиш
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Солорон
Факултаи такмили ихтисос (ДДФСТ)

**Такмили ихтисос** — яке аз факултаҳои Муассисаи давлатии таълимии "Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода" мебошад.

## Таърих
Факултаи такмили ихтисоси кормандони соҳаи фарҳанг, санъат ва табъу нашр бо фармони Вазири фаҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 апрели  соли 2008 дар доираи татбиқи амалии «Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои соҳаи фарҳанг, санъат ва табъу нашр дар солҳои 2007 - 2008» таъсис ёфт. Айни ҳол декани факулта Султонмурод Ёров мебошад. Факултаи такмили ихтисоси кормандони фарҳанг, санъат ва табъу нашр яке аз сохторҳои таркибии Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода маҳсуб меёбад. Соли даҳум аст, ки дар факулта шунавандагон аз сохторҳои мухталифи фарҳангу санъати шаҳру навоҳии кишвар давра ба давра ба таҳсил фаро гирифта мешаванд. Ҷиҳати таъмини низоми муташаккили раванди таҳсил масъулини факулта ибтидои ҳар соли хониш нақшаи даъвати шунавандагонро аз рӯи самтҳо таҳия намуда дар раёсати донишкада тасдиқ менамоянд. Факулта то ин дам асосан кормандони китобхонаҳо, осорхонаҳо, мудирони клубҳои деҳот, методистони раёсатҳо ва шуъбаҳои фарҳанг ва санъат, омӯзгорони мактабҳои санъат ва мусиқӣ, роҳбарони бадеии муассисаҳои фарҳангу санъатро ба таҳсили кӯтоҳмуддат даъват намуда раванди таҳсилро барои онҳо таъмин намудааст. Дар соли 2015 дар назди факултаи такмили ихтисос курсҳои тайёрӣ барои ҳама ихтисосҳои эҷодии донишкада кушода шуд, ки сари вақт эълонҳо дар газетаҳои ҷумхуриявӣ чоп гардидаанд. Мувофиқи нақшаи таълимӣ онҳо сари вақт бо устодон ва синфхонаҳо таъмин гаштанд, Баъди гузаронидани дарсҳои курсҳои тайёрӣ ба шунавандагон шаҳодатнома дода шуд. Соли 2015 раёсати донишкада иҷозатномаро барои ба пешбурди фаъолияти таълими (АУ № 0000657) аз рӯйи 7 ихтисос аз ҷониби Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз (14.02.2015.) ба муҳлати 5 сол гирифтааст. 13.10. 2015 дар бораи тасдиқи «Низомномаи факултаи такмили ихтисос ва бозомӯзии кормандони соҳаи фарҳанг, санъат ва табъу нашр» дар маҷлиси ҳайати мушовараи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ гардид..

## Адабиёт
* Сомонаи донишкада 
## Эзоҳ

*