open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Феҳристи заминларзаҳо

## Рӯйхати заминларзаҳо аз рӯи давлатҳо

* Заминларзаҳо дар Озарбойҷон
* Заминларзаҳо дар Арманистон
* Заминларзаҳо дар ҳиндустон
* Заминларзаҳо дар Қазоқистон
** Заминларза дар Алма-ато
* Заминларзаҳо дар Чин
* Заминларзаҳо дар Молдавия
* Заминларзаҳо дар Перу
* Заминларзаҳо дар Русия
* Заминларзаҳо дар Чили 
* Заминларзаҳо дар Ҷопон


## Рӯйхати заминларзаҳои бузургтарин аз рӯи магнитуда

Дар инҷо зааминларзаҳо аз рӯи қуваи 8,5 ва болотар аз он ҳастанд.

## Заминларзаҳо аз рӯи марговарӣ

Дар инҷо рӯйхати заминларзаҳое оварда шудаанд, ки зиндагии беш аз 100 000 нафарро бурдаанд.

## Эзоҳ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сайти о заминларзаҳо
* Заминларзаҳои бузургтарин 
* Заминларзаҳои сахттарини 100 соли охир — «Би-Би-Си», 06.04.2009

Гурӯҳ:Рӯйхатҳо:Геология
Гурӯҳ:Заминларзаҳо
Гурӯҳ:Рӯйхатҳо
Овози машваратӣ

**Овози машваратӣ** -  як воситаи иштироки шаҳрванд дар фаъолияти мақомоти давлатӣ бо ҳуқуқи машваратӣ, яъне дар муҳокимаи масъалаҳо таклифҳо пешниҳод намудан, эътироз баён кардан,  баёнот додан  ва ғайра буда, аммо  бе ҳуқуқи  овози ҳалкунанда дар қабули қарорҳо мебошад. Шахсоне, ки ҳуқуқи овози машваратиро соҳиб мешаванд, аз тарафи мақомоти давлатӣ ба сифати мутахассисон, фаъолон дар муҳокимаи масъалаҳо ва санҷиши онҳо даъват карда мешаванд.
## Нигаред низ
Овоздиҳӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Одати тиҷорат

**Одати тиҷорат** - қоидае, ки дар натиҷаи пайваста ва якранг такрор ёфтани муносибатҳои муайяни воқеӣ дар бахши тиҷорат эҷод шудааст.
## Нигаред низ
Одат
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Одатҳои байналмилалии ҳуқуқӣ

**Одатҳои байналмилалии ҳуқуқӣ** - қоидаҳое мебошанд, ки муддати дуру дароз дар муносибатҳои байни давлатҳо истифода шудаад. Мувофиқи м. 38 Статути суди байналмилалии СММ одати байналмилалӣ ин далели таҷрибаи умум, ки ба сифати меъёри ҳуқуқӣ эътироф шудаанд,  мебошад. Нишонаҳои асосӣ: такроршавӣ, ғайрирасмӣ ва ҳатмӣ будан аст.
## Нигаред низ
Одат
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Одорологияи судӣ

**Одорологияи судӣ**-  (лотинӣ), яъне таълимот дар бораи бӯйҳо бо мақсади муқаррарсозии шахсияти гунаҳгор.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Озмун

**Озмун** - барои ишғол намудани вазифаи муайян байни гурӯҳи мутахассисон озмун гузаронида мешавад. Озмун байни гурӯҳҳои зерини хизматчиён сурат мегирад:

1. Ҳайати муаллимон -  профессорони донишгоҳҳои олӣ;

2. Мутахассисони соҳаи институтҳои илмию тадқиқотӣ;

3. Дар байни кормандони  соҳаи санъат.

Оид ба гузаронидани озмун қарори роҳбари муассиса як моҳ пеш бояд дар рӯзномаҳо чоп гардад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ваҳдат (н. Ванҷ)

**Ваҳдат** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Водхуди ноҳияи Ванҷ.

## Ҷуғрофиё
Аз деҳа то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 15 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 100 нафар (2013). Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, заводи сементи хусусӣ, маркази савдо ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорадарёи Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ, чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Ванҷоб обёрӣ мешавандарёи Деҳа соли 2011 барои мардуми деҳаи Ванҷ, ки бар асари заминларза бехона монда буданд, бунёд шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ванҷ
Имплементатсия

**Имплементатсия** - ҷараёни ворид намудан ва дар ҳаёт татбиқ кардани меъёрҳои байналхалқӣ-ҳуқуқӣ дар қонунҳои миллӣ ва санадҳои зерқонунист. Ба маънои васеъ имплементатсия иҷрои уҳдадориҳои байналхалқӣ дар сатҳи дохилидавлатӣ мебошад. Дар баъзе давлатҳо шартномаҳои ба тасвибрасонидашудаи имплементатсияи байналхалқӣ дарҳол ҷузъи қонунгузории миллӣ мегарданд. Мисол, мувофиқи банди 3 моддаи 10  (Консгитутсия) ҶТ санадҳои байналхалқии ҳуқуқӣ, ки аз тарафи ҶТ пазируфта мешаванд, қисми таркибии низоми ҳуқуқии ҷумҳурӣ ба ҳисоб мераванд. Дар ҳолати мувофиқ наомадани қонунҳои ҶТ ба санадҳои пазиру фташудаи байналхалқии ҳуқуқӣ қоидаҳои шартномаҳои байналхалқӣ татбиқ мешаванд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
2x2 (шабакаи телевизионӣ)

**2х2** (, тарҷума: Ду карат ду ё ду зарби ду) — шабакаи телевизионии ИҶШС ва Русия. Барномаҳояш барои бинандагони тамоми синну сол (асосан аз 16-сола - як чанд вақт худро чун "аз ҳафтсола то ҳафтодсола" номгузорӣ карда буд). Аз 1-уми апрели 2007 - шабаки федералии Русия, барои тамошои бинандагони ҷавон пешбинӣ шуда буд. Шабака мултфилмҳо ва барномаҳои худро ба бинандагон пешкаш намудааст.

Бахши ПрофМедиаТВ, ки бахши Газпром-Медиа аст.

Шабака барои ҷойгир шудан ба дуюмин мултиплекси сифравии пахши телевизиони Русия талош кард, аммо ба рӯйхати асосӣ наафтид.

## Ширкаткунандагон
### Директорҳои генералӣ
* Владимир Троеполский (199?-1997)
* Кирилл Лыско (2002-2006)
* Наталя Вашко (2006-2008)
* Роман Саркисов (2008-2012)
* Лев Макаров (2012-2016)

### Директорҳо
* Денис Всевядский (аз 23 сентябри 2016)
## Таърих
### Вақти санҷишӣ (июл - ноябри 1989)
Шабака бо Гостелерадио СССР чун қисм дар таркиби Дирексияи генаралии барномаҳо (ДГБ) таъсис ёфта буд. Дар шабака аввал чор нафар кор мекарданд: Сергей Александрович Алексей (директор), Олга Смирново, Олег Шур (режисёр), Олга Лукасик (администратор), дар август, Сергей Лавров чун администратори коллектив шомил шуд. Пахши санҷишӣ аз июли соли 1989 бо номгузории "Комерческий телеканал" оғоз шуд. Пахш рӯзона иҷро мешуд, чунки шабона "Московия программа" дар ҳамон частота пахш мешуд. Дар вақтҳои рекламаҳо байдҳо нишон дода мешуданд. Ширкаткунандагон дар утоқчаи хурд кор мекарданд

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 2x2tv.ru - Сайти расмии шабакаи 2x2 

Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Русия
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии русизабон
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Белорус
Балҷувон

**Балҷувóн** — деҳа, маркази маъмурии ҷамоати деҳоти Балҷувон ва маркази ноҳияи Балҷувон.

## Ҷуғрофиё
Роҳҳои деҳа асфалтпӯш. Аҳолиаш 1055 нафар (2017), тоҷикон. Гимназияи давлатӣ, мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, дорухона, беморхона, 2 китобхона, маркази истироҳат ва фароғати «Сурхоб», кӯдакистони «Парасту», 2 ошхона, нуқтаҳои хидмати маишӣ ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Сурхоб обёрӣ мешаванд.

## Ёдгориҳои таърихӣ
Ёдгории таърихиаш Қалъаи Мир.
## Мардум

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Балҷувон
Озмоишгоҳи ҳаракаткунандаи криминалистӣ

**Озмоишгоҳи ҳаракаткунандаи криминалистӣ** -  автомобили таъиноташ махсус мебошад, ки дорои маҷмӯи воситаҳои техникӣ барои дар ҷои ҳодиса татбиқи таҳқиқоти криминалистӣ аст .
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Индексатсия

**Индексатсия** - механизми муайяни фаъолияти  давлатӣ буда , бар ои
қонеъ намудани қобилияти харидории шахси воқеӣ бо сабаби паст шудани қурби пул нисбати асъори хориҷӣ гузаронида мешавад.
## Нигаред низ
* Асъор
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Молия
Худпардоз

thumb|right|Банкомат
**Банкомáт** (аз **', баъзан **ATM** аз **') — дастгоҳи худкоре, ки барои пардохти саривақтии пули нақд (дар робита бо суратҳисоби бонкии шахсии муштариён тавассути компютер сурат мегирад), табодули асъори хориҷӣ, таҳияи санадҳо оид ба амалиётҳо бо истифода аз кортҳои бонкӣ, додани маълумот дар бораи суратҳисоби мизоҷ, амалисозии пардохтҳои ғайринақдӣ ва ғайра хидмат мекунад.

## Таърих
Банкомати нахустинро Лютер Ҷорҷ Симҷян ҳанӯз соли 1939 ихтироъ ва пешниҳоди бонкдорон кардааст. Дастгоҳ пули нақдро ба мизоҷ дода метавонист, аммо аз суратҳисоби ӯ хориҷ намекард ва бо бонкҳо алоқаманд набуд. Аз ин хотир, бонкдорон онро баъди ним соли фаъолияташ, ба ихтироъкор баргардонданд. Ихтирои мазкур соли 1960 такмил дода шуд. Нахустин банкомати навъи ҳозира 27 июни 1967 дар ноҳияи Энфилди шим. Лондон дар шуъбаи бонки британиягии «Барклайс» насб карда шуд, ки онро Ҷон Шепард Баррони шотландӣ ихтироъ карда буд. Азбаски он вақтҳо кортҳои пластикӣ мавҷуд набуданд, барои гирифтани маблағ аз ваучерҳои махсус (санади харҷ), ки бонкҳо пешниҳодашон мекарданд, истифода мебурданд. Соли 1971 олими дигари шотландӣ Ҷеймс Гудфеллов бо мақсади пешгирии дахолати пинҳонӣ ба ҳисобҳои бонкӣ ПИН-коди махфиро эҷоду пешниҳод кард. Аввалин кортҳои пластикии магнитдор дар ИМА пайдо шуданд.

## Паҳншавӣ
Шумораи умумии банкоматҳои насбшуда дар ҷаҳон муайян карда нашудааст. Мутобиқи ҳисоби омории истеҳсолкунандагони дастгоҳ то имрӯз зиёда аз 2,3 млн (2011) банкомат истеҳсол ва насб гаштааст. Банкоматҳо дар дохил ва назди бинои бонкҳо, мағозаҳои бузург, фурудгоҳу вокзалҳо ва кӯчаҳои марказӣ устувор карда мешаванд.

## Истифодаи банкоматҳо дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон низ қисме аз бонкҳо («Тоҷиксодиротбонк») истифодаи кортҳои пластикиро аз соли 2003 оғоз карда буданд. Аз охири соли 2011 аксари бонкҳои Тоҷикистон пардохти маблағҳоро тавассути банкомат анҷом медиҳанд. Аз ҷумла дар Бонки давлатии амонатгузории ҶТ – «Амонатбонк» аз декабри 2011 пардохти нафақа тавассути кортҳои бонкӣ оғоз гардида, минбаъд ҳамаи нафақагирони ҷумҳурӣ маблағҳояшонро аз банкомат мегиранд.

## Тарзи дурусти истифодабарии банкоматҳо
Тарзи дурусти истифода аз хидмати банкомат чунин аст: пас аз ворид намудани корти пластикӣ ба банкомат соҳиби корт рамзи махфӣ (ПИН-код)-и худро пинҳонӣ аз дигарон дар клавиатура мечинад. Баъди ташхис ба ӯ интихоби амалиётҳои дастрас пешниҳод мешавад. Пас аз интихоби амалиёт ва гирифтани маблағ банкомат маълумоти гирифтаро, ки дар саҳифаи магнитӣ – ПИН-коди амалиёти дархостшуда ворид шудааст, аз рамз хориҷ карда, маълумотро ба маркази равандии (проссесингии) бонк – эквайер интиқол медиҳад (бонке, ки ба банкомат хидмат мерасонад). Маблағи дар суратҳисоб боқимонда дар экран ва ё коғаз пешниҳоди мизоҷ мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Оймаҳмадов М., Раҳимов Ш., Раҳматова Г. Фарҳанги истилоҳоти байналмилалии бонкдорӣ. Д., 1999; 
* Новая российская энциклопедия. Т. II. М., 2005; 
* Юржик П. Платежные карты. Энциклопедия 1870–2006. М., 2007.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти бонкӣ
Гурӯҳ:Коргузории бонкӣ
Деҳоти Тутиён

** Ҷамоати Тутиён ** (Ш. Шоҳин, ) — ҷамоатест дар ноҳияи Муъминободи вилояти Хатлони Тоҷикистон.
   
## Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум

## Деҳоти ҷамоат

## Эзоҳ
  


Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Муъминобод
Бар (воҳиди ченак)

**Бар** (ифодаи тоҷикӣ: **бар**; байналмилалӣ: **bar**; аз  — вазнинӣ) — воҳиди ғайриманзумавии фишор ва шиддати механикӣ.  Як бар баробари 105 Па ё 106 дин/см² (дар системаи СГС).

Пештар бар воҳиди фишор ва шиддати механикӣ буда, барий ё бария номида мешуд ва баробари 106 дин/см² буд. Ҳоло бар дар илми обуҳавошиносӣ (метеорология) ба сифати воҳиди фишори атмосферӣ истифода шуда, муодили фишори сутуни симобии баландиаш 705,08 мм (дар сатҳи баҳри арзаш 45°) ё 106 дин/см² мебошад. Инчунин воҳидҳои каратии бар: миллибар (мбар) дар метеорология, гектобар (гбар) ва килобар (кбар) дар ҳисоби мустаҳкамӣ ва микробар (мкбар) дар физика мавриди истифода қарор доранд. Таносуби бар бо дигар воҳидҳои фишор чунин аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Қодирӣ С. Луғати русӣ-тоҷикии истилоҳоти физика. Д., 1985; 
* Денгуб В. М., Смирнов В. Г. Единицы величин (словарь-справочник). М., 1990.

## Сарчашма
*  

Гурӯҳ:Воҳидҳои ченаки фишор
Рақс дар Чин

**Рақс дар [[Ҷумҳурии Халқии Чин|Чин]]** — намуди санъати гуногуна, ки аз жанрҳои рақсҳои расму русунӣ ва рақсҳои ҳозиразамон таркибдор аст. Рақсҳо спектри бузург, аз рақсҳои миллӣ то баромад дар театри опера ва балет, ва дар ҷашнҳо, ритуалҳо ва расму русунҳоро метавонанд истифода барад. Расман дар Чин 56 гурӯҳҳо этникӣ аст, ва ҳар як кадомаш дорои рақсҳои миллии худ ҳастанд. Яке аз рақсҳои машҳуртарини Хитой рақси аждаҳор ва рақси шер дохил мешаванд.

## Таърих

## Рақси русунӣ
### Рақси миллии Хониҳо
### Рақсҳои гурӯҳҳои этникӣ дар Хитой
### Рақс дар театр
### Рақси ритуалӣ
### Рақс чун варзиш
## Рақс дар айни замон
### Балет
## Рақсҳои сотсиалӣ
## Эзоҳ

## Адабиёт
Озодии ширкат варзидан дар ҳаёти фарҳангӣ

**Озодии ширкат варзидан дар ҳаёти фарҳангӣ** -  яке аз ҳуқуқҳои асосии шахс озодона ширкат варзидан дар ҳаёти фарҳангӣ мебошад, ки дар моддаи 40 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо чунин тарз муқаррар шудааст: ҳар шахс ҳақ дорад озодона дар ҳаёти фарҳангии ҷамъият, эҷодиёти бадеӣ, илмӣ ва техникӣ ширкат  варзад,  аз  дастовардҳои онҳо истифода барад. Дар баробари ин Конститутсия (моддаи 44) шахсро вазифадор мекунад, ки ёдгориҳои таърихию фарҳангиро ҳифз намояд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Банги девона

**Бáнгидевонá**, **аҷинахорак**, **тотура**, **шонаи аҷина**, **ҷавзи масил** () — гиёҳест яксола.

## Тавсифот
То 1,5 м қад мекашад. Пояи рости сершох, барги дарозрӯяи паррадор, гули қифшакли сафед, ғӯзаи байзашакли сершох, тухми гурдашакли сиёҳ дорад. Аз аввали баҳор то охири тирамоҳ гулу мева мекунад. Бангидевона дарёи гиёҳи басо заҳрнок ва бадбӯй буда, ҳамчун алафи бегона дар боғу киштзор, заминҳои партов, қад-қади ҷӯйбор, соҳили дарё, канори роҳҳо мерӯяд. Дар саросари Тоҷикистон (ғайр аз Помири Шарқӣ) паҳн шудааст. Барги бангидевона дарёи ашёи хоми давоӣ буда, онро дар давраи гулшукуфти рустанӣ меғундоранд.

Дар хусуси таъсири бангидевона дарёи ба организм дар дастнависҳои Миср ишора шудааст. Олими Юнони Қадим Теофраст бангидевонаро чун заҳри ҷунуновар тавсиф намудааст. Абуалии Сино қайд кардааст, ки бангидевона дарёи касро масту мадҳуш мекунад ва барои мағзи сару дил зиёновар аст. Ба ақидаи Абурайҳони Берунӣ, як донг (0,531 г) тухми бангидевона дарёи касро маст мекунад ва як мисқоли он (4,250 г) одамро мекушад.

## Хосияти шифоӣ
Дар тибби халқӣ тухми бангидевонаро барои тайёр кардани доруҳои мураккаб истифода мебаранд. Бо ҷӯшоби тухми бангидевона дарёи ҳангоми дарди дандон, сардард ва табларза даҳонро обгардон мекунанд, дар вақти дарди сахти дил, меъда (баъзан, ҳангоми дарди тахтапушту сина) чун воситаи дардбару хобовар кор мефармоянд. Баъзе табибон бангидевонаро барои муолиҷаи зиқи нафас, саромос ва чун воситаи таскинбахши бемориҳои асабу рӯҳӣ, невралгия, тарбоду радикулити музмин тавсия медиҳанд. Дар гомеопатия он барои табобати бемориҳои рӯҳӣ, кузоз, саръ, фалаҷ, сарсом, сурфакабудак истифода мешавад. Ҷавҳари спиртии тухми бангидевонаро баъзан ҳангоми бемории саратон тавсия медиҳанд. Доруҳои банги девона дарёи («астматин», «астматол», «солутан»)-ро дар тибби муосир барои давои зиқи нафас, амрози асабу рӯҳӣ, тарбод, невралгия ва ғайра кор мефармоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение. М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Хурмои шарқӣ

**Хурмои шарқӣ** () — дарахти хазонрез буда, дар бисёр ҷойҳо, аз ҷумла ноҳияҳои Тоҷикистон парвариш карда мешавад. 
thumb|left|200px|Меваи бедонаки хурмо
## Тавсифот
Баргаш калон, сабзи сиёҳтоб, тухмшакли дарозрӯя, нӯгтез. Баъзае навъҳояш бидуни гардолудшавӣ самар меоранд. Дар шароити иқлими Тоҷикистон охири апрел – аввали май гул мекунад. Мевааш калон, лӯнда, дарозрӯя ё паҳн; рангаш зарди норанҷӣ, сурхтоб, мағзаш дорчинии ширин; 6 – 8 тухм дорад. Меваи баъзе навъҳои хурморо баъди 10 – 30 рӯзи ҷамъоварӣ истеъмол мекунанд.

## Хосияти шифоӣ
Дар тибби халқӣ хурмо ҳангоми бемориҳои гуногуни меъда истифода бурда мешавад. Онро метавон чун ғизои парҳезона дар мавриди ихтилоли меъда кор фармуд. Магнийи таркиби хурмо ҳосил шудани сангро дар гурдаҳо ва витамини А пайдоиши бемории саратонро пешгирӣ мекунад; витаминҳои С ва Р девораи рагҳоро устувор мегардонад. Хурмо хосияти пешобронӣ дошта асабҳоро ором менамояд, қобилияти кориро баланд мебардорад, барои пешгирии бемории ҷоғар муфид аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Persimmon Fruit Facts 

## Сарчашма
Баобаб

**Баоба́б**, ё **Адансонияи панҷамонанд** () — навъи дарахт аз ҷинси Адансония оилаи . Дар биёбонҳои Африқои тропикӣ мерӯяд.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Баландиаш 18–25 м; даври шоху навдааш 9–10 м (аз ин рӯ баобаб яке аз дарахтони бузургтарини ҷаҳон ба ҳисоб меравад); ғафсии танааш то 25 м; навдаҳои болоияш ғафс, ҳангоми хазонрез дарахти «чаппагардон»-ро мемонад. Танаи баобаб мавсими боронгарӣ обро ҷаббида, фасли сармо намиро ихроҷ менамояд. Баобаб октябр–декабр гул мекунад; гулаш тоқа, панҷбарга, калон (то 20 см), сафеди арғувонӣ, хушбӯй; шом шукуфта, субҳ пажмурда ва бадбӯй мегардад. Самари баобаб харбузашакл (то 40 см) буда, таъми турш дорад (хӯрданбоб аст). Бештар хӯроки маймунҳост. Баобабро нондарахти маймунҳо низ меноманд. Баобаб тақрибан 4–5 ҳазор сол умр мебинад.

## Корбурд
thumb|Меваи баобаб бо донак
Аз навдаҳои он ресмон мебофанд, тӯри моҳидорӣ тайёр мекунанд; аз хокистараш доруҳои зидди шамолхӯрӣ, шикамдард, бемориҳои дил, зиқи нафас, дарди дандон ва ғайра омода месозанд. Аз гарди гули баобаб ширеш, аз тухмаш қаҳва тайёр мекунанд, самараи сӯхтааш дар собунпазӣ истифода мешавад. Занҳои африқоӣ бо оби решаи баобаб мӯи сарашонро ранг мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Набототи Африқо
Гурӯҳ:Дарахтон
Мавз

**Банáн**, **мавз**, **пизанг** () — рустаниест бисёрсола.

## Тавсифот
Пояи кӯтоҳ ва баргҳои бениҳоят калон дорад. Мевааш дарозрӯя (дарозиаш 15 см, қутраш 3–5 см), мағзаш ордшакл, бетухм, таъмаш ширин. Дар як банд («хӯша») то 300 мева ҳосил мекунад, ки вазни умумиашон 50–60 кг-ро ташкил медиҳад. Баъди самар овардан қисми рӯйизаминии рустанӣ маҳв мегардад.

## Навъҳо
Дар дунё тақрибан 500 навъи бананро мепарваранд, ки Гро-Мишел, Кавендиши реза, Кавендиши калон, Лакатан, Робуста, Валери, Майсур, Раҷапурӣ ва ғайра аз он қабиланд. Банан зироати қадимист. Барои аҳолии кишварҳои тропикӣ ғизои хеле муҳим маҳсуб мешавад. Дар таркиби банан 14–22% қанд, 5–8% оҳар ва то 1,5% протеин мавҷуд аст. Банан накҳати хос дорад, ки ба эфирҳои гуногуни таркибаш вобаста мебошад. Онро тару тоза истеъмол мекунанд, мехушконанд, орд мекунанд, аз он май мекашанд, консерв, мармелад, шарбат истеҳсол менамоянд.

## Хосияти шифоӣ
Банан рустании давоист. Дар тиб ҳамаи қисмҳояшро кор мефармоянд. Гули банан барои табобати исҳоли хунин, захми меъда ва бронхит нофеъ аст; бо нақеи он диабети қандро табобат мекунанд. Шираи афис (тумч)-и рустанӣ дар мавриди ихтилоли асаб, саръ (эпилепсия), махав (лепра), носомонии кори меъда, хуншорӣ ёрӣ мерасонад. Барги рустаниҳои наврустаро ба ҷойи сӯхта ва захми пӯст гузошта мебанданд. Меваи банан барои муолиҷаи анемия (камхунӣ) нафъ дорад, фишори хунро паст мекунад, афсурдарӯҳӣ (депрессия) ва зардаҷӯшро рафъ, ҳазми хӯрокро беҳтар месозад. Бо пӯсти банан озахро меравонанд.

## Зикри банан дар Қуръон
Банан (мавз) дар оятҳои Қуръон борҳо ёдрас шудааст.
Дар зери дарахти сидри бехор, ва дарахти музе (банан), ки мевааш бар якдигар чида шуда, ва сояе доим, ва обе ҷорӣ, ва мевае бисёр, ки бепоён ва касро аз он бознадоранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Дарахтони мева
Банг

**Бáнг** () — гиёҳест яксола. Аввалин бор дар Аврупо оид ба банг олими фаронсавӣ Ж. Ламарк (соли 1783) маълумот додааст.
 
## Тавсифот
Пояаш рости сершох, баландиаш то 1–3 м. Баргаш паҳн, сабзи кабудтоб, баъзан рахҳои сурхча дорад. Хӯшагулаш (чалғӯза) калон, тухмгирд. Дар Афғонистон, Ҳиндустон, Туркия, Сурия, Покистон ва Африқои Шимолӣ асосан барои истеҳсоли маводди мухаддир (нашъа, банг, чарс, марихуана) ва равған истифода мешавад. Оид ба хосиятҳои нашъаоварии банг ҳанӯз олими Юнони Қадим Ҳеродот маълумот дода буд. Таъсири банг психотропӣ ва таваҳҳумовар аст. Дар натиҷаи истифодаи маводде, ки аз банг истеҳсол шудааст, фаъолияти силсилаи марказии асаб хароб гашта, узвҳои ҳаётан муҳим аз кор мебароянд. банг ва маводди он мансуби моддаҳои мухаддир буда, зери назорати сахти мақомоти вижаи байналмилалӣ қарор доранд. Кишти банг дар бисёр мамолики дунё, аз ҷумла Тоҷикистон, қатъан мамнӯъ аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Нуқта

**Ну́қта** (**"."**) — аломати китобатӣ, ки дар навишт дар бисёри забонҳои ҷаҳон истифода мешавад.

## Истифодабарӣ дар [[забони тоҷикӣ]]
Дар забони тоҷикӣ нуқта барои:
* тамом кардани ҷумла:
** *Модарам нон пухт.*
* кутоҳ кардани калимаҳо:
** *ш.* — шаҳр
** *п.а.м* — пеш аз мелод
** *А. С. Пушкин* — Александр Пушкин
истифода мешавад.
Нуқтаро чун дигар аломатҳои китобат бо дигар аломатҳо ҷудо мекунанд.

## Пайдоиш дар забони тоҷикӣ
Нуқта чун дигар аломатҳо ва ҳарфҳо ба забони тоҷикӣ аз забони русӣ омад.

## Забонҳои Ҷанубу-шарқи Осиё
Дар забони чинӣ  ва ҷопонӣ, барои ҷудо кардани ҷумлаҳо доирача истифода мешавад: «。» (U+3002 «Ideographic Full Stop»).

Дар Деванагарӣ, ки ҳиндӣ, санскрит, маратхӣ ва дигар забонҳо дохил мешаванд, аз ба ҷойи нуқта хати рост («।») истифода мешавад (U+0964 «Devanagari Danda»).

Дар урду  — («۔») (U+06D4).
## Истифодабарӣ дар [[СО]] ва дигар барномарезиҳо

## Нигаред
* Аломати баён
* Аломати савол
* Дунуқта
## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Аломатҳои китобатӣ
Деҳоти Панҷрӯд

**Деҳоти Панҷрӯд** — ҷамоати деҳот дар ноҳияи Ҳамадонии вилояти Хатлони Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Ҳамадонӣ
Озоносфера

**Озоносфера** -  қабати озонии атмосфера, ки дар сатҳи замин дар баландии 10-50 км ҷойгир аст. Миқдори асосии озон дар он қисми озоносфера  ғун мешавад, ки аз сатҳи замин дар баландии 20-25 км воқеъ аст. Пайдоиши озонро дар озоносфера ва паҳншавии онро дар баландиҳои гуногун назарияи фотохимиявӣ шарҳ медиҳад. Озон радиатсияи офтобро фурӯ мебарад ва дар ҳамин асос қисми аз ҷиҳати биологӣ фаъоли радиатсияи офтоб ба замин омада намерасад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Атмосфераи Замин
Иброҳим ибни Абдуллоҳ Номайрӣ

**Иброҳим ибни Абдуллоҳ Номайрӣ** — маълум аст, бо номи  ()(1313-1367). Шоир ва муаллифи як маъруфи ()  ҳаштум асри мелодӣ буд. Ба Ғарб сафар карда буд. Сафир ва қозӣ буд. Дар соли 768 пеш аз милод, баҳр ба Tlemcen рафт, аммо аврупоиҳо ӯ забт шуда буд, пас аз чоп пули бисёр. Шеърҳо ва навиштаҳои ӯ захира гузошта шудааст.
## Пайванди беруна

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Оинномаи консулӣ

**Оинномаи консулӣ**  -   маҷмӯи қоидаҳое, ки ташкил ва кори муассисаи консулиро танзим карда, инчунии функсияҳо ва тартиби иҷрои онҳоро аз ҷониби шахсони мансабдори консулӣ муайян мекунад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Оинномаи консулӣ, ки  30  июли соли 1998 тасдиқ шудааст, амал мекунад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Оинномаи СММ

**Оинномаи СММ** — 26 июни соли 1945 дар шаҳри Сан-Франсиско аз ҷониби 51 кишвар ба имзо расидааст ва 24 октябри соли 1945 эътибор пайдо намудааст. Сохтори Оинномаи СММ аз пешгуфтор, 19 фасл ва 111 модда ва Статуcи Суди байналхалқии СММ иборат аст, ки он муқарраркунандаи вазъи ҳуқуқии СММ ҳамчун субъекти ҳуқуқи байналмилалӣ мебошад. Оинномаи СММ Шартномаи байналмилалии бисёртарафа аст, ки асосҳои ҳуқуқии низоми универсалии амнияти дастаҷамъиро дар олами муосир ибтидо гузоштааст. Оинномаи СММ принсипҳои асосии фаъолияти СММ, тартиби қабул ва хориҷ кардан аз узвият, сохтор ва салоҳияти мақомоти марказӣ, ба таври осоишта ҳал кардани баҳси байналмилалӣ, амали СММ дар ҳолати мавҷуд будани таҳдиди сулҳ ва амнияти байналмилалиро инъикос кардааст.

## Нигаред низ
* Оиннома

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Банкнота

thumb|right|200px|Хитой. Асри XII. Қолаби мисин барои чопи банкнотҳо

[thumb|[Союз Советских Социалистических Республик|Советская банкнота *[[сто рублей]]* 1947 года]]
**Банкнóта**, **банкно́т** (аз  — банк ва  — расид) — пули коғазие, ки аз коғаз, матоъи сахт (маъмулан абрешим) сохта мешавад.

## Ҳамчунин нигаред
* Пули коғазӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пул
Округи консулӣ

**Округи консулӣ** -  қаламрави давлати мавқеъгирифта, ки дар он дар асоси созишномаи  байни ҳукуматҳои давлатҳои аҳдбаста шахсони мансабдори  консулӣ  функсияҳои  худро иҷро мекунанд. Округи консулӣ инчунин метавонад дар асоси истифода бурдани шароити мусоид муайян гардад.  Функсияҳои консулӣ,  чун қоида, дар доираи округи консулӣ, бо истиснои ҳолатҳое, ки ба он розигии давлати мавқеъгирифта мавҷуд аст, иҷро  карда мешаванд.  Муассисаи консулӣ бояд ки дар округи консулии худ ҷойгир бошад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Олами ҳайвонот

**Олами ҳайвонот** -  объекти табиии қонун муҳофизаткунанда, ки дар он намудҳои гуногуни ҳайвоноти бемуҳраю муҳрадор, ширхӯраю парандаҳо ва хазандагон дар ҳолати озод арзи вуҷуд мекунанд.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Олоти ҷиноят

**Олоти ҷиноят**  -   предметҳое,  ки ҷинояткорон барои ба даст даровардани натиҷаи ҷинояти худ истифода мебаранд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷиёнхон Ризоев

**Ҷиёнхон Ризоев** (, Дашти Ҷум, ноҳияи Ленинград, вилояти Кӯлоб — , ноҳияи Калининобод) — ходими намоёни ҷамъиятӣ, ҳуқуқшинос. Раиси комитети иҷроияи Вилояти Кӯлоб.

## Зиндагинома
Ҷиёнхон Ризоев 15 марти соли 1948 дар деҳаи Дашти Ҷум, ноҳияи Шамсиддин Шоҳин, вилояти Хатлон, дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадаст ва дар Гулрез ба воя расида буданд. Соли 1965 баъди хатми мактаби миёнаи рақами 16 деҳаи Даҳана, Ҷиёнхон Ризоев ба факултаи ҳуқуқшиносии Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (соли 1970) дохил шуда онро бо баҳои аъло хатм намуда буд.

Солҳои 1969—1971 дар Артиши Шӯравӣ (дар Қазоқистон, командир взвод), баъдан мудири шӯъбаи кумитаи комсомолии ноҳияи Восеъ фаолият карда буданд. 

Аз соли 1972 дар шӯъбаҳои корҳои дохилӣ: 
Солҳои 1972—1982 (русӣ) *следователь, старший следователь*, ҷонишини сардори Шӯъбаи корҳои дохилии шаҳри Кӯлоб оид ба корҳои махсус

Солҳои 1982—1984 таҳсил дар Академияи ВКД ИҶШС (бо баҳои аъло хатм намуд)

Солҳои 1984—1986 ҷонишини сардор

Аз соли 1985 сардори шӯъбаи Идораи корҳои дохилии вилояти Кӯлоб. 

Солҳои 1985—1991 дар вазифаҳои роҳбарикунандаи ВКД ҶШС Тоҷикистон ва Идораи ВКД Кӯлоб фаъолият кардаанд. 

Солҳои 1991—1992 сардори Идораи корҳои дохилии вилояти Кӯлоб.

Моҳи августи соли 1992, баъди ҷанги шаҳрвандӣ, раиси кумитаи иҷроияи вилояти Кӯлоб интихоб шуда буданд.

Ҳангоми гуфтугӯ бо «Фронти халқӣ» дар минтақаи Калининобод, 27 октябри соли 1992, бо сабабҳои номаълум кушта шуд..

## Эзоҳ
Омори махсуси гумрукӣ

**Омори махсуси гумрукӣ** -  маҷмӯи маълумоти ҷамъовардашуда дар шакли ахбори даврӣ мебошад,  ки ифодакунандаи натиҷаи фаъолияти мақомоти гумрукӣ дар бахши амалиётҳои фаврӣ, ҳифзи ҳуқуқ, иқтисодӣ ва хидматӣ аст.
## Нигаред низ
Омори гумрукии савдои хориҷӣ ‎
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кори гумрукӣ
Оинномаи ташкилоти байналмилалӣ

**Оинномаи ташкилоти байналмилалӣ** -  созишномаи байналмилалии бисёртарафа ё санади таъсисӣ 
мебошад, ки хусусият, доираи фаъолият, мақсад ва вазифаҳои асосии ташкилоти байналмилалиро муқаррар месозад. Оиннома асосан мақомоти марказии ташкилот, доираи салоҳияти онҳо, тартиби ташкилу фаъолият, принсипҳои ҳамкориҳои аъзоёнро ба ташкилот, тартиби пазируфтан, баромадан ва хориҷ кардан аз узвият, тартиби қабули қарор ва усулҳои дар амалия татбиқнамоӣ, инчунин ҳалли баҳсҳои байни узвҳо бавуқӯъомадаро танзим мекунад.
## Нигаред низ
Оиннома
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Футболбоз

[thumb|center|200px|[Криштиану Роналду]]
**Футболбоз, футболист** - варзишгарест, ки яке аз гунаҳои варзиш, футбол бозӣ мекунад. Ҳар як футболбоз дорои рақам, вазифа, ҷой ва бошгоҳи худ мебошад.

## Мансаб
Футболбозон асосан фаъолияти худро дар академияҳои футболӣ оғоз мекунанд. Аввал дар тимҳои наврасону ҷавонон таҷриба андӯхта, баъдтар бо даъвати сармураббӣ ба тими асосӣ мегузаранд.

## Нигаред
Харгӯшбозӣ

**Харгӯшбозӣ** – яке аз бозиҳоии бачагони хурдсол. Бачаҳо дар майдончае ҷамъ омада, яке нақши харгӯшро бозӣ мекард. Ӯ дуто тоқиро тобида, бо рӯймолча ба сараш мебаст, ки он гўшҳои харгўш буданд. Бачаҳои дигар нақши сагро иҷро мекарданд. Харгӯш дар паси дарахтон пинҳон мешуд ва сагҳо ӯро ҷустуҷӯ менамуданд. Харгӯш мегурехт ва сагҳо ӯро таъқиб мекарданд. Ҳар кадоме аз бачаҳо, ки харгӯшро дастгир мекард, дар навбати дигари бозӣ нақши харгўшро мебозид. 
## Нигаред
* Сангпартояк
## Адабиёт
* Пещерева Е.М. Игрушки и детские игры у таджиков и узбеков. СМАЭ. Т. XVII. М.–Л., 1957.
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Подшоҳбозӣ

**Подшоҳбозӣ**, ё **«[[Кӣ ҷаллод?]]»**
— Бачаҳо чор адад хадраҳои рости алафи аҷириқро канда, онҳоро душоха, сешоха, чоршоха ва панҷшоха мекарданд. Алафи душоха – “дузд”, сешоха – “ҷаллод”, чоршоха – “вазир” ва панҷшоха – “подшоҳ” ном доштанд. Сардор алафҳоро ба дасташ вожгун медошт, то ки шохҳояшон натобаду танҳо думчаҳояшон намоён бошад. Сардор мепурсид: «Кӣ ҷаллод?» ва бачаҳо яктогӣ мегирифтанд. Касе, ки алафи панҷшохаро гирифта бошад, «подшоҳ», чоршоха – «вазир», сешоха –«ҷаллод» ва ба касе ки алафи душоха омад, «дузд» мешуд. Сипас вазир ба подшоҳ арз мекард, ки дуздеро дастгир кардам, чӣ ҷазо диҳам? Подшоҳ фармон медод, ки фалон ҷазо. Масалан, як шапалоқ зан, ё маро пуштат савор карда, то фалон ҷой бар. Баъзан фармонҳое ба мисли якто рақс кун, ё суруд хон, ҳам мегуфтанд. Баъди иҷрои фармон бозӣ боз аз нав оғоз мешуд.
Дар Вилояти Суғд ва водии Ҳисор фаъол аст.
## Нигаред низ
* Сангпартояк

 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Чумчуқ ё лайлак?

**«Чумчуқ  ё   лайлак?»** – ин бозӣ дар лаби ҷӯй ва дарёчаҳо сурат мегирифт. Бачаҳо ду нафар дар лаби ҷӯй нишаста, яке аз онҳо ба кафи худ об мегирад ва аз дигарӣ мепурсад: «чумчуқ ё лайлак?». Ҳарифаш «лайлак» ё «чумчуқ» мегӯяд. Сипас бачаи аввалӣ обро ба ҳаво партофта бо кафаш мезанад. Агар қатра-қатра шуда, пош хӯрад, он гоҳ онро «чумчуқ» мегӯянд. Агар об ба пораҳои калон тақсим шавад, «лайлак» меноманд. Агар пешгӯии ҳарифаш рост ояд, навбати бозӣ ба ҳариф мегузарад. Дар ноҳияи водии Ҳисор  фаъол аст.

## Адабиёт
* Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д., 1973.
 
## Нигаред
* Гурбабозӣ 
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Гурбабозӣ

**Гурбабозӣ** — як навъ бозии анъанавии духтарон, ки маъмулан дар фаслҳои гарм барпо мешавад.

Дар майдони кушод 7-12 нафар духтари аз 8 то 14-сола ҷамъ омада, ба таври нимдоира қатор меистанд. Онҳо як нафарро барои иҷрои нақши «гурба» аз байни худ интихоб мекунанд. «Гурба» дар рӯбарӯи духтарон истода, бо онҳо муколама мекунад:

Дар ҳамин вақт «гурба» номи ягон рангро интихоб карда, мегӯяду ба сӯи духтарон медавад. Духтарон ба ҳар тараф мегурезанд, то ки ҳар чӣ зудтар ранги интихобкардаи «гурба»-ро ёфта, ба он даст расонанд. Духтаре, ки он рангро наёбад ё ба он даст расонда натавонад, «гурба» ӯро дастгир мекунад ва бо ҳамин ин навбати бозӣ ба поён мерасад. Шахси дастгиршуда дар навбати дигар «гурба» мешавад. Бозӣ ҳамин тавр идома меёбад. Д. Раҳимов.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Хоначабозӣ

**Хоначабозӣ, каппабозӣ равотбозӣ** – бозии муқаррарии бачагони тоҷик. Бачаҳо дар майдончаҳо аз хоку лой деворе месозанд ва аз як самти он дари даромад боз менамоянд. Байни онро тоза карда, об зада, мерўбанд. Сипас ба даруни он «Ҳавлича» даромада менишастанд ва бо бозичаҳои гуногун машғули бозӣ мешуданд ё бозиҳои меҳмондорӣ, тўйбозӣ, духтурбозӣ ва ғайраро ташкил мекарданд. Дар Саросари кишвар фаъол аст.

## Адабиёт
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1, Душанбе, 2015.
 
## Нигаред низ
* «Чумчуқ ё лайлак?»

 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Сангпартояк

**Сангпартояк** — яке аз бозиҳои бачагона, ки дар фасли тобистон бозида мешавад. Бачаҳо дар лаби ҳавз ё наҳре гирд омада, сангчаҳои гирду ҳамвори тангашаклро ҷамъ мекарданд. Яке аз дигаре мепурсид: «чанд пиёла об мехўрӣ?». Ҳарифаш дар ҷавоб: «ду, се, ё чор пиёла» мегуфт. Сипас бачаи якум сангчаеро ба рўйи оби ҳавз ё наҳр чунон мепартофт, ки он чанд маротиба дар сатҳи об расида, баланд мешуд. Агар санг аз гуфтаи шарикаш бештар ба об расад, яъне як ё ду “пиёла” зиёд шавад, ҳариф ҳамон қадар ҷуръаоб менўшид.
## Адабиёт
* Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Душанбе, 1973.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Аскарбозӣ

**Аскарбозӣ, милтиқбозӣ, тарақ-тарақ, камонбозӣ** — бозӣ барои бачаҳо. Бачаҳо ба ду гурӯҳ тақсим шуда, дар даст ба ҷойи силоҳ чӯбпораҳои каҷ ба мисли тапончаву туфанг мегиранд. Як гурӯҳ чашмонашонро мепӯшанд. Гурӯҳи дигар дар хонаву паси девор, болои дарахтон, пушти гулу буттаҳо, пастхамиҳо ва дигар ҷойҳо пинҳон мешаванд ва баробари ба ҷустуҷӯ баромадани гурӯҳи чашмпӯшида, кӯшиш мекунанд, ки пештар аз ҳариф пақ-пақ гӯён, ба сӯйи онҳо «тир» андозанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

## Адабиёт
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1, Душанбе, 2015.
 
## Нигаред
* «Чумчуқ ё лайлак?»

 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Яклинга

**Яклинга** – иштироккунандагон ба ду даста ҷудо мешуданд. Бозигарони дастаи якум аз як гӯшаи майдон ба тарафи дигари он якпоя ҷаҳида, роҳ тай менамуданд. Бозигарони дастаи ҳариф низ ба ҳамин тарз якпоя бачаҳои гурӯҳи якумро таъқиб мекарданд. Ба ҳар як даванда як нафар бозигари дастаи ҳариф вобаста шуда буд. Агар таъқибкунанда бо пой ба ягон ҷойи даванда расонад, навбати бозӣ ба дастаи дувум мегузашт. Дар охир ғолибон ба пушти бозигарони мағлуб савор мешуданд ва онҳо ғолибонро дар гирди майдон чарх мезанониданд.
Дар Рашт, Тоҷикобод, Дарвоз фаъол аст.

## Адабиёт
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1, Душанбе, 2015.
* Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976. 2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.2, 2016. 
## Нигаред
* Аскарбозӣ  
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Дарвозабон

Дар бисёр намуди варзиш **дарвозабон** — бозингаре мебошад, ки дарвозаи тимми худро муҳофизат мекунад, яъне барои гол задани бозингарони тимми дигар иҷозат намедиҳад. Мисол, дар футбол, хоккей, футболи амрикоӣ ва ғайраӣо дарвозабон дарвозаашро муҳофизат мекунад.

## Дарвозабонон дар намудҳои гуногуни варзиш
### Футбол
thumb|Дарвозабони футбол
### Мини-футбол

### Хоккей бо тӯб
### Хоккей бо шайба
### Хоккей дар  алаф
### Полои обӣ
### Гандбол

## Пайвандҳо
* Последний рубеж: необычные и интересные факты о футбольных голкиперах // euro2020.ria.ru, 26.02.2020

Гурӯҳ:Дарвозабон
Гурӯҳ: Истилоҳоти варзишӣ
Брем Стокер

**Брэм Сто́кер** (, 8 ноябри 1847, Дублин, Ирландия — 20 апрели 1912, Лондон) — , , румоннавис, филмноманависи ирландӣ ва муаллифи ҳикояҳои кутоҳ. Романи машҳури ӯ — «Дракула» соли (1897) навишта шудааст.

## Зиндагинома

## Романҳо ва новеллаҳо
* 1874 — 
* 1875 — Проезд Примроуз / The Primrose Path
* 1879 — Обязанности Мелких Клерков в Ирландии
* 1890 — Змеиный перевал / The Snake’s Pass
* 1897 — Дракула / Dracula
* 1898 — Мисс Бетти / Miss Betty
* 1902 — Тайна Моря / The Mystery of the Sea
* 1906 — Личные Воспоминания о Генри Ирвинге
* 1907 — Сокровище Семи Звезд / The Jewel of Seven Stars
* 1909 — Дама в Саване / The Lady of the Shroud
* 1911 — Логово Белого Червя / The Lair of the White Worm

## Маҷмӯаҳои ҳикояҳо
* 1882 — 
* 1914 — 

## Филмҳои ба наворгирифташуда
* 1922 — 
* 1931 — 
* 1958 — 
* 1971 — 
* 1978 — 
* 1979 — 
* 1980 — 
* 1985 — 
* 1988 — 
* 1992 — 
* 1995 — 
* 1998 — 
* 1998 — 
* 2012 — 
* 2014 — 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Биография Брэма Стокера на сайте «Русская фантастика». Сергей Бережной
* Брэм Стокер на «Энигме»
Оферта

**Оферта** -  таклиф барои бастани шартнома.  Шартнома  бо  фиристодани оферта  (пешниҳод барои  бастани шартнома) аз ҷониби як тараф ва аксепти  он  (қабули  пешниҳод) аз ҷониби дигар баста мешавад (6.2 м. 464 КГ).

Шартномаи шаҳрвандӣ-ҳуқуқӣ бо шаҳрвандони хориҷӣ асоси ҳуқуқии кор бо иҷрокунандагони хориҷӣ дар Русия мебошад. Барои таҳияи дурусти он бояд ҳуҷҷатҳои зарурӣ: патент/иҷозатномаи иқомат, шаҳодатномаи тасдиқ намудани шахсияти хориҷӣ ва тарҷумаи ҳуҷҷатҳо бо тасдити нотариусро тайёр намуд. Дар шартнома бояд мавриди хидмат, шартҳои пардохт ва мӯҳлати иҷро ба таври равшан муайян карда шавад. Масъалаҳои солик ва ҳисобот: НДФЛ 13% (барои резидентҳо), пардохти ҳаққи патент ва ҳисобот ба Хизмати федералии андоз аз ҷумлаи онҳо ҳастанд. Хавфҳои асосӣ: эҳтимолияти табдил додани шартнома ба меҳнатӣ, блокировкаи ҳисоб ба сабаби пардохтҳо ва ҷавобгарии ҳуқуқӣ дар сурати нуқсон. Дастурҳои зарурӣ: санҷиши ҳолати ҳуқуқии хориҷӣ, таҳияи дурусти ҳуҷҷатҳо ва риоя намудани мӯҳлатҳои пардохт. Ҳалли муосир барои ҳамаи ин масъалаҳо истифода аз платформаҳои автоматикунӣ барои ба таври худкор бастани шартнома, пардохт ва тайёр намудани ҳисобот мебошад. 

## Нигаред низ
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Фрэнсис Форд Коппола

**Фрэнсис Форд Коппола** (; 7 апрели соли 1939, Детройт) — филмноманавис, продюсери филм, нависандаи амрикоӣ. Аз рӯи филмҳои ба наворгирифтаи (), дар бораи ҷанги Виетнам () (3 қисм), (), аз рӯи романи Брем Стокер машҳур шудааст. Барандаи Ҷоизаи Оскар (1971, 1973, 1975, 1990)
Глобуси тиллоӣ (1973, 1980) BAFTA (1980),  (1974, 1979)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Кинопродюсерҳои ИМА
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Оскар
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи «Глобуси тиллоӣ»
Дракула (филм, 1992)

centre|250px|Фрэнсис Форд Коппола
Дар акс когардони амрикоӣ Фрэнсис Форд Коппола

**«Дракула»**  — филми когардони амрикоӣ Фрэнсис Форд Коппола, филмбардорӣ аз рӯи романи классикии Брем Стокер. Дар нақшҳои асосӣ ҳунарпешаҳо Вайнона Райдер, Киану Ривз, Гэри Олдмен ва барандаи Ҷоизаи Оскар Энтони Хопкинс. Намоши ҷаҳонии филм 13 ноябри соли 1992.

## Ҷоизаҳо
* 1992 — Ҷоизаи Оскар»  
* 1992 — Ҷоизаи Оскар» 
* 1992 — Ҷоизаи Оскар» 
* 1993 — Ҷоизаи «Сатурн»  
* 1993 — Ҷоизаи «Сатурн»  
* 1993 — Ҷоизаи «Сатурн» — Коргардонии беҳтарин — Фрэнсис Форд Коппола
* 1993 — Ҷоизаи «Сатурн»  
* 1993 — Ҷоизаи «Сатурн»  

## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Филмҳо
Ордер

**Ордер** ( — фармон, тартибот, аз  — радиф, тартиб) — фармони хаттӣ, фармон (супориш) додан, дастур додан, (амр, ҳукм кардан), ҳидоят кардан. Масалан, ордер ба майдони истиқоматӣ,  ки барои бастани шартномаи иҷораи манзил дар  фондҳои  манзилии  давлатӣ, ҷамъиятӣ ё фонди манзилии кооперативҳои манзилсозӣ асос мешавад. Ордер дар асоси қарори ҳукуматҳои маҳаллӣ дода мешавад.

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Осеби меҳнатӣ

**Осеби меҳнатӣ** -  дар истеҳсолот ба вуҷуд омадани ҳодисаи нохуш, ки дар натиҷаи он корманд осеб дидааст.  Барои пешгирӣ кардани ҳодисаҳои нохуши истеҳсолӣ корфармо вазифадор аст,  ки ба корманд дар бораи шароити меҳнат, аз ҷумла дар бораи омилҳои зарарнок ё хатарноки  истеҳсолӣ,  хатари  бемориҳои касбӣ, ё ин ки дигар бемориҳо, ки ба истеҳсолот робитаи сабабӣ доранд, маълумот диҳад. Масъалаҳо оид ба ҳифзи меҳнати кормандонро ***Кодекси меҳнати ҶТ ва Қонуни ҶТ «Дар бораи ҳифзи меҳнат»*** (аз 23 декабри 1991 бо тағйироту иловаҳо аз 15 майи 1997 ва 22 майи 1998) ба танзим медароранд.
## Нигаред низ
Баҳси меҳнатӣ
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳифзи меҳнат
Терминатор (филм)

**Терминатор** (англ. The Terminator)  ин яке аз филмҳои беҳтарини амрикоӣ ба ҳисоб меравад. Онро соли 1984 аввалин бор дар экран намоиш додаанд. Коргардони он филм Ҷеймс Кэмерон мебошад. Дар филм нақши асосии Терминаторро Арнолд Швартсенеггер мебозад. Ин яке аз беҳтарин филмҳои беҳтарини асри ХХ ба ҳисоб мерафт.

## Дар нақшҳо
	
* Арнолд Швартсенеггер 	
* Майкл Бин	
* Линда Хэмилтон 	
* Пол Уинфилд	
* Лэнс Хенриксен
* Эрл Боэн	
* Бесс Мотта	
* Рик Россович	
* Дик Миллер	
* Франко Коломбо	
* Билл Пэкстон	
* Брайан Томпсон
## Эзоҳ
Лас Вегас

**Лас Вегас** ( ва ) — шаҳр дар ғарби ИМА, дар штати Невада воқеъ мебошад. Шаҳр дар қисми марказии биёбони Мохаве воқеъ мебошад. Соли 2010, аҳолии шаҳр — 596 424 нафар буд.

## Машҳурият
**Лас Вегас** яке аз пешрафтатарин шаҳрҳои ИМА ба ҳисоб меравад. Казино, намоишномаҳо ва консертҳои Лас Вегас одамонро ба худ ҷалб мекунад. Дар сарҳади Лас Вегас зиёда аз 18 казино, 1000 автоматҳои бозикунӣ ва хеле зиёд отелҳо воқеъ ҳастанд. Казиноҳо одатан дар маркази шаҳр воқеъ ҳастанд.


Aladdin Desert Passage interior.jpg|Отели Аладдин
Fremont Street 1952.JPG|Биноҳои шаҳр
McCarran airport las vegas.jpg|Аэропорти Маккаран
Lasvegas paris eifeltower.jpg|Копияи бинои Эйфел


## Инчунин нигаред
* Ню-Йорк
* Майами
* Вашингтон
* Калифорния
Баллистика

thumb|Ньютоновы кривые полета снарядов

**Балли́стика** (аз  — ҳаво медиҳам) — илмест дар бораи ҳаракати тир, гулӯла, мина, бомбаи авиатсионӣ, гулӯлаҳои реактивӣ ва ғайра.

Балистика илми ҳарбӣ-техникӣ буда, ба фанҳои физика ва математика асос ёфтааст.

Балистика дохилӣ ва берунӣ мешавад:
* Балистикаи дохилӣ ҳаракати гулӯларо дар мили тӯп бо таъсири гази борут, инчунин қонуниятҳои дигари равандҳои дар мили тӯп ё камераи ракетаи борутӣ бавуҷудояндаро меомӯзад.
* Балистикаи берунӣ ҳаракати гулӯлаҳои идоранашаванда (мина, тир ва ғайра)-ро баъди аз мил баромадан ва омилҳои ба ин ҳаракат таъсиркунандаро меомӯзад. Ҳангоми омӯхтани қонунҳои ҳаракати аппаратҳои кайҳонӣ аз усулҳои балистикаи берунӣ истифода мекунанд.

Балистика дар криминалистика низ васеъ истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Илмҳои техникӣ
Гурӯҳ:Баллистика
Австралия (қитъа)

thumb|322x322px|Австралия аз кайҳон
**Австра́лия**  (аз  — «ҷанубӣ») — қитъаест, ки дар нимкураи шарқиву ҷануби Замин  ҷойгир шудааст. Ҳамаи сатҳи замини қитъа ба кишвари Австралия дохил мешавад. Қитъа як воҳиди қисмати ҷаҳонии Австралия ва Уқёнусия аст.
 

### Топонимика
Происхождение названия материка связано с тем, что уже в античное время ӯ географов сформировалось устойчивое убеждение о существовании в южном полушарии гипотетической суши, занимающей значительную его часть. Этот материк на картах подписывался по-разному: *Неизвестная Земля* (Terra Incognita), *Неизвестная Южная Земля* (Terra Australis Incognita), *Южная Земля* (Terra Australis). В поисках этого материка голландские мореплаватели в XVII в. открыли территорию современной Австралии и отчленили её от Южного материка под названием сначала *Зёйланд* («южная земля»), а затем ''Новая Голландия''. Когда в результате второго кругосветного плавания Джеймса Кука в 1772—1775 годах стало ясно, что Южного материка в средних южных широтах не существует и, как ошибочно считал Кук, не существует и в высоких южных широтах, ставшее уже привычным на картах название Australis оказалось «свободным». Этим воспользовался английский мореплаватель Мэтью Флиндерс, который в 1814 году предложил Новую Голландию называть *Терра-Австралис* или *Австралия*. Но его предложение не сразу было принято, а лишь в 1817 году губернатор штата Южный Уэльс Лаклан Маккуори стал употреблять название «Австралия» в официальных документах и предложил Министерству по делам колоний Британской империи принять, что и было сделано в 1824 году.

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Уқёнусия
Майамӣ

Майамӣ (англ. Miami) — шаҳр, вуқӯъ дар соҳили уқёнуси Атлантик  ҷанубу-шарқи Флорида дар округи Майамӣ-Дейд, сераҳолитарин округи иёлоти Флорида ва ҳаштум  аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ  дар округи ИМА бо аҳолии 2 500 625 нафар ба шумор меравад. 43-юм аз ҷиҳати масоҳат дар ИМА. Ин дуюм аз ҷиҳати масоҳат (баъди Ҷэксонвилла) шаҳр дар Флорида.

## Адабиёт
* Википедиаи русӣ.
Барқгардон

thumb|right|Барқгардон
**Барқгардóн** — таҷҳизотест барои аз зарбати барқ муҳофизат кардани бино, иншооти саноатӣ, нақлиётӣ, коммуналӣ ва ғайра.

## Таърих
Тахмин меравад, ки барқгардонро соли 1752 Бенҷамин Франклин кашф кардааст (ҳарчанд иншооти барқгардондошта то ин вақт низ сохта шуда буданд, масалан, Манораи Навян, лаклакҳои коғазии Жак Ром).

## Мушаххасҳо ва вижагиҳо
Барқгардон аз барққабулкунак, заминвасла ва ҷараёнгузарон, ки онро ба замин мепайвандад, иборат аст. Унсурҳои барқгардон ба ҳам пайваст карда шуда, дар асос мустаҳқам мегарданд. Азбаски эҳтимолияти объекти рӯизаминиро задани барқ бо мурури баландии он меафзояд, барқгардонро дар масофаи ба қадри имкон баланд дар худи объекти муҳофизатшаванда, ё чун иншооти алоҳида дар назди объект мешинонанд.

## Анвоъ
Навъи барқгардонро мувофиқи шароити маҳал муқаррар мекунанд. Тахлияи электрикии атмосферӣ аз барқгардон гузашта, ба замин меравад ва ба объекти муҳофизатӣ осеб намерасонад. Барои ҳифзи хатҳои алоқа дар симчӯбҳо сими барқгардонро тавре мешинонад, ки аз нӯги симчӯб 10-15 см болотар бошад. Нӯги дигари барқгардонро ба замин васл мекунанд. Ҷараёнгузаронро аз маводди ғайриноқил низ сохтан мумкин аст. Баъзан барқгардонро чун унсури ороишии бино ё иншоот (масалан, боднамо) ба кор мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳавошиносӣ
Гурӯҳ:Барқ
Баргрезонӣ

**Баргрезонӣ**, **дефолиатсия** (аз  — пешванд, ифодагари шуъба, азбайнбурдан, ва  — барг) —  бо роҳи сунъӣ резондани барги рустанӣ. 
[thumb|300px|[Вертолёт, пошидани дефолиант ба ҷангалҳои Ветнам, 26 июли соли 1969.]]

## Табиӣ

## Сунъӣ
Бо мақсади баргрезонӣ аз моддаҳои кимиёӣ (пеститсидҳо, дефолиантҳо) истифода мекунанд. Дар токзорҳо баргрезонӣ қабл аз ғунучини мошинии ҳосил гузаронда мешавад. Дар ниҳолхона баргрезониро баҳри осон шудани ниҳолкобӣ, кашондан, нигоҳ доштан, гирифтани қаламча (қабл аз фаро расидани сармо) истифода мекунанд. Солҳои охир баргрезонӣ дар гулпарварӣ низ маъмул гаштааст. Резондани барги буттаҳои садбарг рустаниро ба сармо ва таъсири ангезандаҳои касалиҳои бактериявӣ пурбардошт мегардонад. Кофта гирифтан ва нигоҳ доштани ниҳолҳои баргрехта (масалан, ток) нисбатан осон буда, инкишофи касалиҳои занбӯруғӣ хеле суст мешавад. Дар сурати риоя кардани қоидаҳои баргрезонӣ ҳосил зудтар пухта мерасад. Баргрезонӣ имкон медиҳад, ки моддаҳои ғизоӣ аз барг ба дигар узвҳои рустанӣ интиқол ёбанд. Таъсири дефолиантҳо ба рустанӣ гуногун аст. Барои токзор дефолианти беҳтарин хлорати магний мебошад. Онро ба ниҳолзор (ба ҳар га 800–1000 л маҳлули 1-фоиза) ва токзор (ба ҳар га 1000–1500 л маҳлули 1,5–2,5-фоиза) мепошанд. Ба рустаниҳо пагоҳӣ (10–15 рӯз пеш аз ҳосилғундорӣ) дору пошидан лозим. Бармаҳал резондани барг боиси аз ғизо мондани мева, камшавии ҳосил ва паст шудани сифати он мегардад. Шарти асосии баргрезонӣ дуруст тайёр кардани маҳлул ва риояи меъёри сарфи он аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Гурӯҳ:Физиологияи рустаниҳо
Гурӯҳ:Фенология
Баргустувон

thumb|300px|Маликзодаҳои савори аспи баргустовондор
**Баргустувóн** (), баргустухон — як навъ ҷавшани ҷангӣ, ки рӯяш пулакҳо ё баргҳои филиззӣ дошт. Баргустувонро дар вақти ҷанг барои нарасидани тир ё шамшер ба тани аспу филҳои ҷангӣ мепӯшонданд. Асрҳои миёна дар байни лашкариёни Осиёи Миёна, Хуросон ва Ҳиндустон бо ҳамин ном истифода мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* محمد معین، فرهنگ فارسی، ج.۱ ، تهران، ۱۳۷۵.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷангафзорҳои бостонӣ
Фишорнигор

thumb|Барограф.
**Барóграф**  (аз  «вазнинӣ, вазн» ва  «менависам») ё **барометрограф** — асбоби худнавис барои муттасил ба қайд гирифтани фишори атмосферӣ.

## Истифодабарӣ
Дар пойгоҳҳои бодуҳавошиносӣ (метеорологӣ), инчунин самолётҳо ва аэростатҳо барои бақайдгирии баландӣ (аз рӯйи тағйирёбии фишор) истифода мешавад.

## Намудҳои барограф
Вобаста ба тарзи кор барографҳо анероидӣ ва симобӣ (вазнӣ ва шиноваракдор) мешаванд. Дар амалия барографҳои анероидие бештар маъмуланд, ки қисми қабулкунакашон аз якчанд қуттиҳои анероидии ба ҳам насбкардашуда иборат аст. Ҳангоми тағйир ёфтани фишори атмосферӣ қуттиҳо фишурда ё васеъ мешаванд, ки дар натиҷаи ин сарпӯши онҳо боло ё поён мешавад. Ин ҷойивазкунӣ ба қалам таъсир намуда, он дар навори ба фишорҳо тақсимшуда хатти каҷро мекашад. 1мм-и он нисбати хатти амудӣ ба 1 мбар (1мбар = 100 н/м2) мувофиқат мекунад. Аз рӯйи вақти пурраи гардиши чарх барографҳо ба шабонарӯзӣ ва ҳафтагӣ ҷудо мешаванд. Кори барографро дар натиҷаи муқоисаи он бо барографи симобӣ назорат мекунанд. Барографи ҳассосияташ бузург микробарограф ном дорад, ки дар он тағйирёбии 0,1 мбар фишор ба 1–3 мм-и ҷойивазкунии амудии қалам мувофиқат мекунад.

## Ҳамчунин нигаред
* Анероид

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳо ва таҷҳизоти ҳавошиносӣ
Барометр

right|thumb|200px|Барометри механикӣ
**Баро́метр** ( — «вазнинӣ, вазн» ва  — «чен мекунам») — асбоб барои чен кардани фишори атмосферӣ. Фишор қувваест, ки ба воҳиди масоҳат таъсир мекунад. Атмосфераи Замин ба садҳо км баландӣ тӯл кашида, ба сатҳи он фишор меорад.

## Таҷҳизот
Барометр барои чен кардани ин фишор хидмат мекунад. Фишори атмосферӣ (ё барометрӣ) бо мм сутуни симоб ва паскал (Па) чен карда мешавад. Бо барометр инчунин баландиро чен кардан мумкин аст, чунки фишори атмосферии ҳаво бо зиёд шудани баландӣ (аз сатҳи баҳр) паст мешавад. Чунин асбобҳоро дар самолётҳо истифода мебаранд ва кӯҳнавардон бо худ мегиранд.

## Намудҳои барометр
Асосан ду намуди барометр мавҷуд аст: симобӣ ва механикӣ (Анероид). Дар барометри симобӣ фишори атмосферӣ аз рӯйи баландии сутуни симоби найчаи симобдор, ки дар зарфи симобдор ғӯтонда шудааст, ёфта мешавад. Кашфи фишори атмосферӣ ва ихтирои барометри симобиро олими итолиёӣ Торичелли Эванҷелиста дар рисолаи «Opera geometrica» (1644) овардааст. Барометрҳои симобӣ нисбатан дақиқ буда, пойгоҳҳои обуҳавосанҷӣ бо онҳо муҷаҳҳаз гардонда шудаанд.

## Нигаред низ
* Анероид

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳо ва таҷҳизоти ҳавошиносӣ
Я

**Я, я** (талаффуз: 'йа') - 35-ум ҳарфи забони тоҷикии кирилликӣ.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алифбои тоҷикӣ