open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иршод Алиев

**Иршод Саидович Алиев ** (7 январи 1930, ноҳияи Керчики Туркманистон) — хокшинос, доктори илми биология (1986), Агрономи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1977).

## Фаъолият
Иршод Саидович Алиев баъди хатми Институти кишоварзии Тошканд (1953) дар Институти хокшиносии Тоҷикистон ба ҳайси ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ, мудири шӯъба, муовини директор оид ба илм фаъолият намудааст. Дар робита ба хокшиносӣ, обёрии заминҳои шӯр, агрохимияи замин тадқиқот анҷом дода, дар водиҳои Вахш, Ҳисор, ноҳияҳои Ашт, Хуҷанд ва ғайра озмоишу таҷрибаҳо гузарондааст. Тавсияҳои Алиев оид ба роҳҳои баланд бардоштани ҳосилхезии замин, обшӯй кардани хокҳои шӯр дар хоҷагиҳои ҷумҳурӣ мавриди истифода қарор гирифтаанд.

## Осор
* Мелиорация и сельскохозяйственное освоение каменистых почв Таджикистана. — Д., 1981.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Зариф Ализода

** Зариф Ализода** (5 майи 1962, ноҳияи Колхозобод) — ҳуқуқшинос, арбоби давлатӣ. Ходими шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994).

## Зиндагинома
Зариф Ализода 5 майи 1962 дар ноҳияи Колхозобод таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1984).

## Корнома
Зариф Ализода фаъолияти кориашро чун ассистенти кафедраи назария, таърихи давлат ва ҳуқуқи УДТ 1984—1986) сар карда сипас, коромӯз ва аспиранти Пажӯҳишгоҳи давлат ва ҳуқуқи АИ СССР (1986—1990), мушовир — сармутахассиси Комитет оид ба қонунгузорӣ, тартиботи ҳуқуқӣ ва ҳуқуқи инсони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1990—1993), раиси Комитети назорати конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993—1995), муовини раиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—2000) ва ҳамзамон узви Комиссияи оштии миллӣ (1997—2000), вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2000—2001), сардори Раёсати хидмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2001—2003), раиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003—2006), мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати ҳуқуқӣ — Намояндаи комилҳуқуқи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006—2009) буд. Аз соли 2009 ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. З. Ализода беш аз 50 таълифот оид ба масоили мухталифи ҳуқуқӣ дорад.

## Ҷоизаҳо
* ордени Дӯстӣ

## Эзоҳ

## Осор
* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Д., 1999;
* Қонуни асосӣ: таърих ва замони муосир. — Д., 2000;
* Асосҳои давлатдории навин. — Д., 2003;
* Назарияи давлат ва ҳуқуқ (воситаи таълимӣ). — Д., 2004;
* Тафсири Қонуни ҶТ «Дар бораи ваколат оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон». — Д., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Муҳаммад Пурсаттор

**Муҳаммад Пурсаттор** (; 1939, Ардабел — 16 ноябри 2017, Теҳрон) — ҳунапешаи синамои Эрон.

## Филмшиносӣ

### Синамоӣ
* *Корвонҳо* (муштарак бо Олмон ва Амрико 1356) 
* *Чунин кунанд ҳикоят *(кӯтоҳ,1358) 
* *[[Офтобнишинҳо]]* (1360) 
* *[[Сафир (филм)|Сафир]]* (1362) 
* *[[Мелод (филм)|Мелод]]* (1363) 
* *[[Автобус, ҷустуҷӯ дар шаҳр]]* (1365) 
* *[[Канори биркаҳо]]* (1366) 
* *[[Ирсия (филм)|Ирсия]]* (1368) 
* *[[Иблис (филм)|Иблис]]* (1370) 
* *[[Мусофирон (филм)|Мусофирон]]* (1371) 
* *[[Поизи баланд]]* (1372) 
* *[[Охирин шиносоӣ]]* (1373) 
* *[[Роҳи ифтихор]]* (1374) 
* *[[Локпушт (филм)|Локпушт]]* (1376) 
* *[[Эрон сарои ман аст (филм)|Эрон сарои ман аст]]* (1377) 
* *[[Марями Муқаддас (филм)|Марями Муқаддас]]* (1380) 
 
### Телевизионӣ
* Телефилми «*Мирнасир ва ғӯли нагунбахт*» (1353) 
* Телефилми «*Абурайҳон*»  (1364) 
* *[[Зиндагӣ (маҷмӯаи телевизионӣ)|Зиндагӣ]]* (1371–1370) 
* *[[Набарди дигар]]* (1374) 
* *Хабрангори хориҷи* (1377) 
* *[[Мардони Онҷелос]]* (1379) 
* *[[Марями Муқаддас (филм)|Марямм Муқаддас]]* (1381) 
* *[[Юсуф Паёмбар]]* (1387) 
* *[[Мухторнома (маҷмӯа телевизионӣ)|Мухторнома]]* (1390–1389) 
* *[[Оташ ва шабнам]]* (1382–1379)

## Эзоҳ
Писари ғул (филм)

**«Писари ғул»** (**«Писари бигфут»,** ) ー филми CGI-аниматсионии фаронсавию белгӣ, мунташиршуда 11 августи соли 2017. Коргардонҳо ー Бин Стассен ва Ҷереми Дегрусон.

## Достон
Достон аз он ҷое оғоз мешавад, ки Одам мехоҳад бо бармало кардани рози гум шудани падараш ҳамосаи тозае биёфранд ва ба ҳама нишон диҳад, ки ғул () дар воқеъ падари гумшудаи ӯст. Падари Одам солиёни сол дар ҷангал махфӣ шудааст то аз дасти ширкати Ҳайрко (), ки хоҳони анҷоми озмоишоти КДН-и онҳо аст, дар амон бошанд. Одам, ки дар ибтидо бовар намекард худаш ҳам аз қудратҳои мофавқтабиӣ бархурдор аст, бо пайдо кардани падар худ мутаваҷҷеҳи ин мавзӯъ шуд. Дар ниҳоят радпоҳои Одам, ки ҳама ҷо пур шуда буд, боис шуд то ширкати Ҳайрко муваффақ ба пайдо кардани ғул бишавад.

## Садопешагон
* Синда Адамс
* Боб Барлен
* Келлан Брункер
* Ҷои Камен
* Дэвид Эпштейн
* Кристофер Л. Парсон
* Ҷо Томас

## Дубляжи русӣ
* Артур Смолянинов
* Дарья Мелникова
* Семен Трескунов
* Сергей Чихачев

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Bigfoot Junior vise un public relativement jeune
* «Взрывная блондинка» не спасла российский прокат
* Супруги Мельникова и Смольянинов вместе озвучили мультфильм «Стань легендой! Бигфут Младший»
Санавбарбону Воҳидова

**Санавбарбону Воҳидова** (25 феврали 1959, Хуҷанд) — доктори илми таърих (2010), профессор.

## Зиндагинома
Факултаи романиву олмонии Институти педагогии шаҳри Маскавро соли 1978 хатм карда, фаъолияташ дар Пажӯҳишгоҳи шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи илмҳои Тоҷикистон шурӯъ шуд, чун ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ кор кард. Соли 1983 дар марказҳои шарқшиносии Олмон ҳамчун коромӯз маҳорати таҳқиқотиашро такмил бахшидааст, 1987—1988 дар Институти шарқшиносии АИ СССР донишашро баланд бардошта, 1993—2000 дар Пажӯҳишгоҳи иқтисодиёт ва муносибатҳои байналмилалии АИ Тоҷикистон заҳмат кашидааст. Аз соли 2001 боз ба Пажӯҳишгоҳи шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи илмҳои Тоҷикистон баргашта, то кунун фаъолияти илмӣ — таҳқиқотиашро давом медиҳад. Меҳвари аслии пажӯҳишашро масоили таърихнигорӣ дар эроншиносии Олмон, тамаддуни форсзабонон аз нигоҳи олимони немисзабони Аврупо ташкил медиҳад, инчуни перомуни таърихнигорӣ, манбаъшиносӣ, эроншиносӣ, тоҷикшиносӣ ва ғайра мақолаҳои зиёд навиштааст. Забонҳои олмонӣ, англисӣ ва русиро хуб медонад ва дар бисёр кунгураҳои байналмилалӣ ҳамчун муҳаққиқ ва тарҷумон иштирок доштааст.

## Осор
* Иранистика и таджиковедение в Германии: XVІІІ-XX вв. — Д., 2001;
* Нақши занон дар рушди илму фарҳанг. — Д., 2006;
* Иранистика и таджиковедение в немецкоязычной историографии: XV — начало XXІ вв.: Дисс…доктора историч. наук. — Д., 2010.
* Эрон, Тоҷикистон ва Афғонистон дар пажӯҳиши ховаршиносии аврупоӣ (асрҳои XVIII—XXI). — Д., 2015. ва диг.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон
Ҷол Маҳол

**Ҷол Маҳол** — қасрест воқеъ дар миёнаи дарёчаи Мон Согор, дар пойтахти Роҷистон, шаҳри Ҷайпур. Кох ва дарёчаааш дар қарни ҳаждаҳуми милодӣ ба дастури Ҷай Сингхи дуввум сохта шудааст.

## Номгузорӣ
Ҷол Маҳол аз ду бахш ташкил шудааст, ки ин ду бахш маънои қасри обро медиҳанд. Гоҳ вақтҳо дар Ҳиндустон ин кохро "Ватер Маҳал" (Water Mahal) низ мегӯянд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Боғҳои Ҳиндустон
BMW

**BMW** ((ба de: Bayerische Motoren Werke), яъне «Заводҳои мотории Бавария») — ширкати олмонии худравсозӣ ва мотосиклсозӣ буда, дар Мюнхени Олмон ҷойгир аст. BMW яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони мошинҳои луксус дар ҷаҳон мебошад.

BMW гурӯҳи автомобилии «Big Three»-и олмониро бо Mercedes-Benz ва Audi ташкил медиҳад. Дар соли 2023 BMW ба зиёда аз **2,55 миллион мошин** фурӯхт ва даромади ширкат ба 155 миллиард евро расид.

BMW гурӯҳи худ дорои се тамға мебошад: **BMW**, **MINI** ва **Rolls-Royce**.

## Таърих
### Солҳои аввал (1916–1945)
BMW 7 марти 1916 ба номи **Bayerische Flugzeugwerke** (BFW, яъне «Заводи ҳавопаймои Бавария») таъсис ёфт. Дар соли 1917 ширкат ба истеҳсоли двигателҳои ҳавопаймо оғоз намуд. Соли 1922 ширкат ба **Bayerische Motoren Werke** номгузорӣ шуд ва логотипи маъруфи сафеду кабуд — рамзи парвандаҳои ҳавопаймо — ихтиёр карда шуд.

Дар соли 1923 BMW **R32** — нахустин мотосикли BMW — истеҳсол шуд. Соли 1928 BMW аввалин мошинашро — модели Dixi (Остин 7-и литсензионии бритониягӣ) — ба фурӯш баровард.

### Баъди Ҷанги Ҷаҳонӣ (1945–1970)
Пас аз Ҷанги Ҷаҳонии Дуюм BMW дар лаби варшикастагӣ буд. Дар солҳои 1950 ширкат мошинҳои хурди мошини Isetta истеҳсол мекард. Соли 1961 BMW **New Class» мошинро нашр дод, ки саноати BMW-ро нажот дод.

=== Рушди замони нав (1970–ҳол) ===
Дар солҳои 1970 BMW силсилаи **3 Series, 5 Series, 7 Series** ҷорӣ намуд — ки то имрӯз маъмул мебошанд. Соли [[1994]] BMW ширкати бритониягии [[Rover Group]]-ро харидорӣ кард ва соли [[1998]] Rolls-Royce-ро ба даст овард. Дар соли [[2000]] BMW аввалин мошини электрикии худро — **BMW i3** — муаррифӣ кард.

== Намудҳои маъруф ==


=== BMW M GmbH ===
**BMW M''' (Motorsport) — зербахши спортии BMW буда, мошинҳои баландиқтидорро таҳия мекунад. BMW M3 ва M5 дар байни ихлосмандони спорт машҳуртарин мошинҳои ширкат мебошанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ширкатҳои Олмон
Гурӯҳ:Ширкатҳои худравсозӣ
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 1916

## Пайвандҳо
* BMW Group — сомонаи расмӣ
* BMW Cars
* Rolls-Royce — зербахши BMW
Ӯктамҷон Воҳидов

**Ӯктамҷон Воҳидов** (15 июни 1949, Конибодом — 5 январи 2008, Душанбе) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ (1992), профессор (1992).

## Зиндагинома
Ӯктамҷон Воҳидов соли 1977 факултаи иқтисоди Университети давлатии Тоҷикистон ва 1983 аспирантураи онро хатм кардааст. Солҳои 1977—1995 дар кафедраи иқтисоди сиёсии Университети давлатии Тоҷикистон ба сифати ассистент, муаллим ва дотсенту профессори кафедраи иқтисоди сиёсӣ заҳмат кашидааст. Аз соли 1996 то поёни умр мудири кафедраи назарияи иқтисоди Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон буд.
Ба масъалаи иқтисоди минтақавӣ, маљмааи хоҷагидории минтақавӣ, дигар паҳлўҳои иқтисоди ҷумҳурӣ таваҷҷуҳ намуда, қариб шаст таълифоти илмӣ ба хидмат овардааст. Саҳмаш дар тарбияи мутахассисони ҷавон калон мебошад.

## Осор
* Хозяйственный комплекс Таджикистана как составная часть единого народнохозяйственного комплекса. — Л., 1983;
* Региональная экономика. — Д., 1989;
* Региональный хозяйственный комплекс. — Д., 1990;
* Основы экономической теории. — Д., 1999;
* Оптимизация хозяйственного комплекса Таджикистана. Основы экономического суве-ринитета: диссертация доктора эконом. наук. — Санкт-Петербург, 1992.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Энсиклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. Д., 2008.
* Российско-Таджикский (Славянский) университет: вчера, сегодня, завтра. 1996—2016. — Душанбе, 2016.

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Мавлуда Раҳимова

**Мавлуда Муродовна Раҳимова**  (07.11.1952, Душанбе) — доктори илми тиб (2012). Аълочии соҳаи тандурустӣ.

## Зиндагинома
Мавлуда Муродовна Раҳимова  соли 1976 факултаи муолиҷавии Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро хатм карда, ба сифати духтури интерн чанде фаъолият доштааст. Солҳои 1977-1986 мудири шуъбаи сурдологопедияи ҷумҳуриявӣ, 1987-1992 мудири шуъбаи бемориҳои гўшу гулӯ ва бинии Беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии рақами 3, 1993-2003 ассистенти кафедра ва аз 2004 дотсенти кафедраи беморҳои гўшу гулў ва бинии ДДТТ ба номи Ибни Сино мебошад.
Раванди бемориҳои гўшу гулў ва бинии занони ҳомиларо мавриди таҳқиқ қарор дода, бобати шунавоии фазоӣ барои ахбори нутқӣ ва аҳамияти он дар ташхиси аудиологӣ андешаҳои ҷолиб баён доштааст.
## Ҷоизаҳо
Бо медали «Барои меҳнати шоён» қадр шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино
Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Интеллект-Шоу

**«Интеллект-Шоу»** (аз ) — бозии зеҳнии телевизионӣ, дар шабакаи ТВ Сафина.

## Таърих
Барномаи «Интеллект-шоу» соли 2008 дар телевизиони «Сафина» бо ибтикори продюссер Ҳабиба Даминзода ба роҳ монда шуд ва аввалин ровии барнома Субҳон Ҷалилов буд.

## Қоидаҳои бозӣ
Дар бозӣ ду тим «ҳозирҷавобон» ва «бинандагон» ширкат мекунанд. Тими ҳозирҷавобон иборат аз 6 бозигари омӯзишдида (аз ҷумла капитан) аст ва дар толори бозӣ, дар гирди мизи мудаввар ҳузур доранд. Тими бинандагон иборат аз шахсоне мебошад, ки мехоҳанд дар ин бозӣ ширкат кунанд ва номаҳои худро бо саволҳо ба ҳозирҷавобон ирсол кунанд. Аз номи бинандагон барандаи бозӣ, ки дар ғурфаи ровиён ҳузур дорад ва бозиро пушти саҳна анҷом медиҳад, саволро матраҳ мекунад. Дурустии ҷавобҳои ҳозирҷавобонро ровӣ муайян мекунад, ӯ довари асосӣ мебошад.

## Ғолибони бозӣ

### Мавсими 2008/09
Дар соли нахуст бозӣ бо иштироки якчанд даста аз донишгоҳу донишкадаҳои шаҳри Душанбе баргузор шуд. Ғолибони мавсим ба тарзи зайл ҷойгир шуданд:

### Мавсими 2011/12
Дар маҷмӯъ 9 даста дар ин мавсим ширкат намуд. Дастаҳои ғолиб: ҷойи якум — тими «ҶАМШИД+», ҷойи дуввум — тими «Нур» ва ҷойи севвумро тими «Зуҳал» соҳиб шуданд.

### Мавсими 2014/15
Дар фасли 2014/15 шумораи дастаҳо 6-то буд. Тартиби ҷойгиршавии тимҳо дар анҷоми мавсим:

### Мавсими 2015/16
Ғолиби ин мавсим дастаҳои «Нур», «Синапс» ва «Равшанфикрон» шуданд.

### Мавсими 2017/18
Дар мавсими 2017/18 дар барнома 16 гурӯҳ ширкат намуданд ва тимҳои «Авитсенна», «Шарқшиносон» ва «Онлайн» ғолиби ин мавсими «Интеллект-шоу» гардиданд.

### Мавсими 2018/19
Дар ин фасли лоиҳа 14 даста дар ду гурӯҳ рақобат намуда, дастаҳои «Минӯ», «Озодагон» ва «Онлайн» ғолибони мавсим шуданд. Тартиби ҷойгиршавии дастаҳо пас аз хатми мавсим:

### Мавсими 2019/20
Дар ин фасл тими «Онлайн» сазовори ҷойи аввал шуд. Дастаҳои «Эҳё» ва «Шарқшиносон» мақоми дуюм ва сеюмро касб намуданд.

### Мавсими 2020/21
Ҷои якум насиби дастаи «Ҳамадон» шуд. Тимҳои «Эҳё» ва «Онлайн» ҷойҳои дуввум ва саввумро дар ин мавсим ишғол намуданд.

### Мавсими 2021/22
Дар ин мавсим 18 тим ба рӯйхат гирифта шудааст:

## Эзоҳ

## Видео
* 
* 

## Пайвандҳо

* 
*  Саҳифаи расмии Интеллект-Шоу дар Viber
Дуайт Мартин Доналдсон

**Дуайт Мартин Доналдсон** (16 декабри 1884, Оҳайо, ИМА – 11 майи 1976, ҳамон ҷо) — исломшиноси амрикоӣ ва мубаллиғи калисои машоихӣ (Presbyterian). Доктори илоҳиёти коллеҷи «Вашингтон ва Ҷефферсон» (1927). 

## Зиндагинома
Пас аз хатми ин коллеҷ (1907) се сол дар коллеҷи масеҳии Форман дар Лоҳури Покистон тадрис кард. Сипас ба ИМА бозгашт ва дар мадрасаи олии илоҳиёти Ҳарвард мутолиоти илмҳои диниро идома дод. Соли 1914 ба унвони мубаллиғи калисои машоихии Амрико ба Машҳад рафт ва ба таҳқиқи мазҳаби шиа пардохт. Баъд аз ихроҷи омӯзгорони табширӣ аз Эрон ва миллӣ шудани мадрасаҳои онҳо ба Ҳинд даъват карда шуд, то мудирияти мадрасаи исломшиносии ҳунарии «Ҳенри Мартин» дар Алигарҳро бар уҳда гирад (1940). Соли 1951 ба ИМА бозгашт.

## Фаъолият
Доналдсон дар иртибот бо Эрон ва аҳли ташайюъ дар маҷаллаи «Ҷаҳони ислом», ки худ солҳо узви ҳайати таҳририяи он буд, мақолаи зиёде чоп кардааст. Китоби ӯ «Мазҳаби шиа: таърихи ислом дар Эрон ва Ироқ» аз нахустин таълифи ҷомеи ғарбиён дар бораи аҳли ташайюъ дар Эрон ва Ироқ аст, ҳарчанд, ба гуфтаи Сайид Ҳусайни Наср аз ғаразгӯӣ дар бораи ислом холӣ нест. Дар ин китоб нависанда бо баёни масъалаи ҷонишинии паёмбар (с) ба шарҳи муфассали зиндагии ёздаҳ имом ва сипас масъалаи ғайбату зуҳури имоми дувоздаҳум пардохтааст. Шарҳи падид омадани ҳукумати Оли Бувайҳ, васфи маконҳои зиёратии шиа, мазҳабҳо, муаррифии маҷмӯаҳои мутақаддими шиӣ ва мутакаллимони маъруфи шиа, шарҳи таълимоти имомия, аз ҷумла мафҳуми имомат ва баҳси исмати паёмбар (с) ва имомҳо, шарҳи мазҳабҳо, аз қабили бобия ва баҳоия, аз дигар матолиби ин китоб аст. Тарҷумаи арабии ин китоб бо унвони «Ақидату-ш-шиа» дар Қоҳира (1964) ва Бейрут (1990) ба чоп расид. Д. дар китоби «Пажӯҳишҳое дар илми ахлоқи исломӣ» (Лондон, 1953) пас аз муқаддима дар бораи мардуми араби пеш аз ислом батафсил ба таърихи илми ахлоқи исломӣ мепардозад. Ӯ бунёди омӯзишҳои ахлоқиро дар Қуръон ва ҳадисҳо шарҳ дода, ахлоқи фалсафиро назди муътазила, Ихвонуссафо, Форобӣ, Ибни Сино, Шаҳристонӣ ва Яҳё ибни Адӣ баррасӣ кардааст. Доналдсон андешаҳои ахлоқии Ибни Мискавайҳ ва Ғаззолиро батафсил шарҳ дода, аз таълимоти ахлоқӣ ва ирфонии уламову зоҳидони машҳур ва шоирони суфимашраб Аттор, Мавлавӣ, Саъдӣ, Ҳофиз сухан гуфтааст. Дар поён, пас аз шарҳи тафсирҳои ахлоқии ҷадид дар ислом, кӯшидааст таълимоти исломӣ ва арзишҳои масеҳиро муқоиса кунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دانشنامۀ جهان اسلام. جلد 18. تهران، 2013.
Карон

**Карон** () —  шаҳре бостонӣ дар шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки 5 килуметр шарқтар аз шаҳраки Қалъаи Хумб — маркази идории ноҳияи Дарвоз дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ҷой дорад.

Бозмондаҳои шаҳри Каронро бостоншиноси тоҷик, академики АИ ҶТ Юсуфшо Ёқубов дар соли 2012 боз ёфтааст.

## Таърих

Ин шаҳр дар қадим пойтахти подшоҳии Карон буда, ки қаламрави он сарзамини ноҳияи Сангвор ва  ноҳияҳои Дарвозу Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вулусволиҳои панҷгонаи Дарвози вилояти Бадахшони Афғонистон, яъне Хоҳон, Кӯфоб, Шикай, Нусай ва Моймайро дар бар мегирифт. Куҳантарин ёдкарди навишторӣ аз подшоҳии Карон дар асари Ибни Хурдодбеҳ «Китоб ал-масолик ва-л-мамолик» оварда шудааст, ки «шоҳони Карон ба подшоҳони Тоҳирӣ чаҳор ҳазор дирҳам хироҷ мепардохтаанд».

## Бозёбии Карон
Ковишҳои бостоншиносии бозмондаҳои шаҳри Карон дар соли 2012 оғоз шуда ва онҳоро Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сармоягузории Бунёди «Муаллими Кӯҳистон» ва ширкати бостоншиносон аз Русия, Эрон, Фаронса ва Белгия анҷом мешаванд.

Шаҳри Карон дар баландии 1700 — 2000 метр аз сатҳи дарё бар фарозе кӯҳе дар каронаи рости рӯди Панҷ сохта шуда, ки онро монанд ба шаҳри Мачу-Пикчу дар Перу карда ва аз ин рӯ Каронро «Мачу-Пикчуи Тоҷикистон» хондаанд.

Масоҳати шаҳр 100 ҳектор буда ва дар он ниёишгоҳҳои зардуштӣ — Оташкадаи панҷгунбада, ниёишгоҳҳои Об ва Бод, бозмондаҳои сохтмонҳои маскунӣ ва идорӣ ёфт шудаанд. Дар канори ниёишгоҳи Об чанд толори бузург аст, ки беш аз 5 — 6 метр баландӣ доранд ва аз тахтасангҳо сохта шудаанд. Миёни тахтасангҳо чӯби бурс (арчаи кӯҳӣ) гузоштаанд. Толорҳои ниёишгоҳ 24х48 мет масоҳат доранд. Зинапояҳое, ки ба ниёишгоҳи Об мефароянд ҳама баробаранд ва расо 2,5 метр паҳно доранд.

Болотар аз ин ду ниёишгоҳ, майдони чавгонбозӣ ҷой дорад, ки 48х300 метр масоҳат ва то 1000 кас гунҷоиш дорад. Ин майдон нишеманҳое ҷудогона ва соядор барои нишасти шоҳону дарбориён ва бесоябон барои мардум доштааст.

Ковишҳо дар ин макон нишон додаанд, ки мардум дар ин шаҳр аз садаҳои пеш аз милод то садаҳои 15 — 16 мелодӣ зиндагӣ мекарданд. Сохтмонҳо дутабақаӣ буда ва шаҳр бо таваҷҷуҳ ба масоили таъмини амният бунёд шудааст. Яъне вай дар баландӣ қарор дошта ва тамоми роҳҳои мунтаҳӣ ба наздики шаҳр аз дидбонгоҳҳои шаҳр назорат мешуданд.

Соли 2014 раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон аз шаҳри бостонии Карон боздид кард.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Алӣ Насириён

**Алӣ Насириён** (, 15 баҳмани 1313, Теҳрон) — ҳунарпешаи театр, синамо ва намоишноманависи эронӣ. 
## Зиндагинома
Алӣ Насириён рӯзи душанбеи 15 баҳмани 1313 шамсӣ ба дунё омад.

Вай дар 1380 ба унвони яке аз чеҳраҳои мондагори эронӣ дар риштаи бозигари театр ва синамо шинохта шуд ва Нишони дараҷаи як ҳунариро аз Раиси ҷумҳури вақт дарёфт кард.

## Осор
### Синамо

* Эрон Бургер (1393)
* Иртиботи хонаводагӣ (1389)
* Шикорчии шанбе (1388)
* Пастчӣ се бор дар намезанад (1387)
* Ҷазираи оҳанӣ (1383)
* Шоҳи хомӯш (1382)
* Девонае аз қафас парид (1381)
* Зиндони 707(1380)
* Кумитаи муҷозот (1377)
* Бурҷи мену (1374)
* Бӯи пероҳани Юсуф (1374)
* Шӯълаҳои хашм (1371)
* Ишқи ман шаҳри ман (1370)
* Пули хориҷи (1368)
* Рӯзи бошукӯҳ (1367)
* Солҳои хокистар (1367)
* Туранҷ (1365)
* Дузд ва нависанда (1365)
* Шир сангӣ (1365)
* Нохудо хуршед (1365)
* Ҷодаҳои сард (1364)
* Кафшҳои Мирзо Наврӯз (1364)
* Камолулмулк (1362)
* Ҷоиза (1361)
* Офтобнишинҳо (1360)
* Банд (1360)
* Фасли хун (1360)
* Мадрасаҳое, ки мерафтем (1359)
* Доираи Мино (1357)
* Саройдор (1355)
* Меҳргиёҳ (1354)
* Пастчи (1351)
* Сатторхон (1351)
* Оқои Ҳолу (1349)
* Гов (1348)

### Телевизион

### Намоишнома
* Булбули саргашта (1339)
* Китоби тамошохона (1342) маҷмӯаи намоишнома
* Лунаи шағол (1348)
* Бунгоҳи театрол (1357)
* Бозии Султон ва Сиё (1378)
* Бозигар ва занаш (1383) маҷмӯаи намоишнома

### Театр
* Эътироф, Шаҳоб Ҳусайнӣ, театри шаҳр, 1396
* Тонгӯи тухми мурғи доғ, Ҳодии Марзбон, толори Ваҳдат, 1393
* Ҳафт шаб бо меҳмони нохонда дар Ню-Йорк, Фарҳод Ойиш, театри шаҳр, 1391
* Панҷараҳо, Фарҳод Ойиш, театр шаҳр, 1384
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Фарҳанги сериёлҳои телевизиони Эрон аз оғоз то имрӯз; Моҳномаи синамоии «Филм», шумораи 245, 15 озари 1378

## Пайвандҳо
 
* Алӣ Насириён: Мардумм қаҳрамонм мо аз таҳримҳо наметрсанд 
* 
 

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои аҳли Эрон
Гурӯҳ:Форсизабонон
Гурӯҳ:Филмноманависони аҳли Эрон
Падарсолор (сериал)

**Падарсолор** () — маҷмӯаи телевизионии драма, маҳсули соли 1374 ба таҳиякунндагӣ ва коргардонии Акбар Хоҷуйӣ аст.

## Хулосаи достон
Достони филм дар бораи падари миёнасоле ба номи Асадуллоҳ аст. Асадуллоҳхон падари меҳрубон, хонаводадӯст, дилсӯз ва дар айни ҳол сахтгир ва пурсалобат аст. Ба бовари ӯ ҳамаи писаронаш пас аз издивоҷ мебоист дар хонаи бисёр бузурги ӯ зиндагӣ кунанд. Ӯ чунин сиёсатеро дар мавриди ду духтараш Меҳрӣ ва Зарӣ дар пеш нагирифта ва ба ҳамин ҷиҳат онҳо дорои зиндагии мустақил ҳастанд.

Моҷарои аслии филм аз издивоҷи охирин фарзанди ӯ Носир оғоз мешавад. Носир, ки бо духтарамуи худ Озар васлат карда, ба ночор бояд ҳамонанди ду бародар бузургтари худ дар хонаи падарӣ зиндагӣ кунад. Аммо ҳамсараш Озар, ки шоғул аст ва истиқлолталаб — зиндагӣ дар хонаи падаршурро мантиқӣ намедонад ва шурӯи як зиндагии комилан мустақил ва ба дур аз дахолатҳои дигаронро талаб мекунад. Озар ба шиддат пой ин хостааш меистад ва таҳти ҳеч унвон аз мавзеъаш ақибнишинӣ намекунад. Аз тарафи дигар Асадуллоҳхон низ мувофиқат бо Озарро навъе шикаст ва заъф таъбир намуда ва аз сӯистфодаи эҳтимолии фарзандони дигараш дар оянда нигарон аст.

Ихтилофи назарҳо ба тадриҷ боло мегирад то ҷое, ки Мавлуд (хоҳарзани Асадуллоҳ), ки душмании деринае бо ӯ дорад фурсатро ғанимат мешумурад ва барои интиқом аз Асадуллоҳхон дастбакор мешавад. Мавлуд барои иҷрои нақшаҳои худ аз вуҷуди духтараш Заҳро (ки арӯси Асадуллоҳхон аст) истифода мекунад.

## Бозигарон
* Муҳаммадалӣ Кишоварз дар нақши Асадуллоҳ Воизён
* Ҳамида Хайрободӣ дар нақш Мулук (ҳамсари Асадуллоҳхон)
* Ҷамила Шайхӣ дар нақши Мавлуд (хоҳарим Мулук)
* Сиёомак Атласӣ дар нақши Мустафо (бародарм Асадуллоҳхон)
* Озито Лочинӣ дар нақши Маъсума (ҳамсари Мустафо)
* Хусрав Шуҷоъзода дар нақши Ҷамол (писари бузурги Асадуллоҳхон)
* Ктоюн Риёҳӣ дар нақши заҳро (ҳамсари ҷамол)
* Маҳмуди Покният дар нақши Ҷалол (писари Асадуллоҳхон)
* Акрам Муҳаммадӣ дар нақши Заҳро (ҳамсари Ҷалол)
* Фараҳноз Мунофии Зоҳир дар нақши Меҳрӣ (духтар Асадуллоҳхон)
* Маҳмуд Ҷаъфарӣ дар нақши Акбар (ҳамсари Меҳрӣ)
* Парасту Гулистонӣ дар нақши Зарӣ (духтари Асадуллоҳхон)
* Ҳасан Меҳмонӣ дар нақши оқои Муҳаммадӣ (ҳамсари Зарӣ)
* Носир Ҳошимӣ дар нақши носир (писари кӯчаки Асадуллоҳхон)
* Каманд Амирслимонӣ дар нақши Озар (ҳамсари Носир)

## Вокуниши мардум
Ба гуфтаи Носир Ҳошимӣ, бозигари нақши Носир, дар замони пахш ин маҷмӯа, хонум Каманд Амирсулаймонӣ ба далели доштани шахсияти лаҷбоз ва якданда дар достони филм, тавассути як ронандаи тарили таҳдид шуда буд. Ҳамчунин, баъзе аз мардум бо дидан Носир Ҳошимӣ дар сатҳи шаҳр, ӯро ба бозгашт ба хонаи падар ва эҳтиром ба бузургтар сифориш мекарданд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Иттилооти лукишн дар сайти хабаргузори Меҳр 

Гурӯҳ:Сериёлҳои эронӣ
Раҳимбек Бобохонов

**Раҳимбек Сарҳадбекович Бобохонов** (19.02.1965, ш. Душанбе), доктори илми таърих (2007), профессор (2009).
## Зиндагинома
Раҳимбек Сарҳадбекович Бобохонов Соли 1990 факултаи таърихи Университети давлатии Маскавро хатм намуда, дар муассисаҳои гуногуни илмию таҳқиқотии Русия кор кардааст. Солҳои охир ходими калони илмии Маркази таҳқиқоти тамаддунӣ ва минтақавии Институти Африқои АИ Русия ва ҳамзамон сармушовири Институти шарқшиносии АИ Русия мебошад. 
Оид ба таърих ва этнографияи мардуми форсинажод, ислом ва Ғарб, равияҳои ин дин, ҷадидизм, таърихшиносии Тоҷикистон, масоили давлатдории пешин ва кунунии Тоҷикистон, сиёсат ва ҷомеа, таърихи ҷанги гражданӣ дар Тоҷикистон ва ғайра зиёда аз сесад таълифот дар Русия ва дигар давлатҳо ба табъ расондааст. 
## Осор
* Традиционное и новое в культуре народов России. – Саранск, 1992; 
* Белуджи Туркменистана. Время и традиции. – Ашгабад, 1993; 
* Белуджи Пакистана (1947-1990 гг.). – М., 1995; 
* Национально-политические и социально-культурные проблемы истории Таджикистана нового и новейшего времени: Дисс…доктора истор. наук. – М., 2007; 
* Ислам и власть в постсоветской Центральной Азии. – М., 2013; 
* Матрица этнологии. – М., 2014; 
* Историография Таджикистана нового и новейшего времени. – М., 2014; 
* Басмачество – как священный джихад против Советской власти в Центральной Азии. – М., 2014; 
* Джадидизм – как школа модернизации ислама в Центральной Азии. – М., 2015; 
* Национально-территориальное размеживание и создание союзных республик в Центральной Азии (1924-1936). – М., 2015; 
* История гражданской войны в Таджикистане (1992-1997 гг.). – М., 2015; 
* История исламского фундаментализма. – М., 2015; 
* Ислам и Запад. Антизападные тенденции в развитии исламской цивилизации. – М., 2015; 
* История ислама в Центральной Азии (средневековое, новое и новейшее время). – М., 2016; 
* Вопросы новой и новейшей истории Таджикистана. – М., 2016; 
* Суннизм и шиизм – как две модели исламской цивилизации. – М., 2016. ва диг 

## Ҳамчунин нигаред
* Саҳифаи Rahim Bobokhonov дар Facebook
* Бобохонов Р.С. Ислам и кризис научного мировоззрения в постсоветском Таджикистане//http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1421359500 ; Бобохонов Р.С. Ислам и кризис научного мировоззрения в постсоветском Таджикистане//Журнал "Современная наука: актуальные проблемы теории и практики". Серия "Гуманитарные науки". №10. Октябрь 2016.
* Бобохонов Р.С., Ниезов Е., Махди С. Борьба против религиозных предрассудков в советском и постсоветском Таджикистане// .
## Эзоҳ
Наврӯз Гулзода

**Наврӯз Гулзода** (3 январи 1949, деҳаи Хаспои ноҳияи Ванҷ, ҶШС Тоҷикистон) — забоншинос, номзади илмҳои филология (2009).

## Зиндагинома
Солҳои 1966—1967 дар колхози зодгоҳаш кор кардааст. Солҳои 1968—1970 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1970—1984 муаллими синфҳои ибтидоӣ, роҳбари тайёрии ибтидоии ҳарбӣ, ташкилотчии корҳои беруназсинфӣ ва мудири қисми илмии мактаби миёнаи № 20 ноҳияи Вахш, 1971—1976 донишҷӯи факултети филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1984—1987 ҳамчун мудири кабинети забон ва адабиёти Институти такмили ихтисоси муаллимони вилояти Қурғонтеппа, 1987—1993 муаллими кафедраи педагогика ва кафедраи навтаъсиси забон ва адабиёти филиали Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дар ш. Қурғонтеппа, 1993—1995 нозири калони шуъбаи маорифи ноҳияи Ванҷ, 1996 муаллими забон ва адабиёти мактаби миёнаи № 24 ноҳияи Марказии шаҳри Душанбе кор кардааст. Аз соли 1997 то ба имрӯз муаллими калони кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Муаллифи зиёда аз 60 мақолаи илмӣ ва илмию оммавӣ, се монография ва 6 маҷмуаи ашъор мебошад. Оид ба категорияи соҳибият дар забони тоҷикӣ тадқиқоти илмӣ ба анҷом додааст. 

## Ҷоизаҳо
Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2000) мукофотонида шудааст.

## Осор
* Ифодаи соҳибият дар забони тоҷикӣ. — Д., 2009;
* Ҳисори сухан (Маҷмӯаи ашъор. — Д., 2009;
* Дар ҷавоби дил (Маҷмӯаи ашъор).  — Д., 2009;
* Кокули оташ (Маҷмӯаи ашъор).  — Д., 2009.
* Шуълаи меҳр. — Д.,2010. 
* Фарҳанги тоҷикӣ-испанӣ - испанӣ тоҷикӣ.— Д.,2011; 
* Тематический словарь русско-таджикский и таджикско русский соответствии. — Д.,2015; 
* Разговорник таджикско – русский и русско – таджикский соответствии. — Д.,2015, 2019; 
* Муҳовараи русӣ-тоҷикӣ ва тоҷикӣ русӣ. — Д.,2018;
* Навои қалам» (Мунтахаби ашъор). — Д., 2019, 
* Латофати ишқ. — Д.2020.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Уктам Мансуров

**Уктам Ҳамидович Мансуров**  (1933, ш. Хуҷанд – 1988, ш. Тошканд), доктори илми техникӣ (1988), профессор (1988). 
## Зиндагинома
Уктам Ҳамидович Мансуров соли 1952 Политехникуми Осиёи Миёна (шаҳри Тошканд) ва 1960 Институти муҳандисии ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи ш. Тошкандро ба итмом расондааст. Солҳои 1952-1955 ба сифати техник-геолог дар ш. Кривой Рог (Украина) кор кардааст. Аз соли 1960 то поёни умр дар Институти муҳандисии ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи Тошканд фаъолият намуда, вазифаҳои дотсент ва профессори кафедраи механизатсияро иҷро кардааст.
Бобати такмили мошинҳои пахтачинӣ таҳқиқот анҷом дода, бисёр пешниҳодҳояш мавриди амал қарор гирифтаанд. Муаллифи беш аз бист ихтироот ва чандин шаҳодатномаи навоварист.
## Осор
* Основы технологического процесса хлопкоуборочных машин. – Ташкент, 1986.
## Эзоҳ
Whataburger

**Whataburger** — тарабхонаи хӯроки зуд-тайёр аст, ки ҳамбургерҳои махсус омода мекунад. Соли 1950 дар шаҳри Corpus Christi, Техас таъсис дода шудааст. Дар минтақаҳои ИМА зиёда аз 840 тарабхонаҳои Whataburger фаолият доранд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 

Гурӯҳ:Тарабхонаҳои ИМА
Ирина Мансурова

**Ирина Ҷаъфаровна Мансурова** (15 ноябри 1925, Бухоро — 6 апрели 1991, шаҳри Душанбе) — пизишк, доктори илми тиб (1967), профессор (1969).

## Зиндагинома
Донишгоҳи тиббии Самарқандро хатм кардааст (1948). Солҳои 1951—1959 ординатори клиникии кафедраи бемориҳои сироятӣ, ассистенти кафедраи биохимияи ИДТТ ба номи Ибни Сино, 1959—1976 ходими калони илмӣ, мудири шуъбаи биохимияи Институти таҳқиқоти илмии тибби кишварии Тоҷикистон (ҳозира Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи АИ Тоҷикистон) буд. Аз соли 1976 то охири умр вазифаи мудири лабораторияи биохимияи одаму ҳайвоноти Шуъбаи муҳофизати табиати АИ Тоҷикистонро ба уҳда дошт.
Муаллифи зиёда аз 200 кори илмӣ доир ба омӯзиши ихтилоли раванди мубодила дар организм ва таъсири дорую заҳрҳо ба он мебошад, усулҳои таҳлили микрохимиявии пунктатҳои ҷигар (унсурҳои бофтаи ҷигар, ки бо сӯзани махсус гирифта мешавад), инчунин типҳои конселлятсионии ферментҳоро кор кардааст. Бо роҳбариаш сабабҳои музмин гаштан ва роҳҳои пешгирии бемориҳо, таъсири рустаниҳои доруӣ ба мубодилаи модда дар организми зинда омӯхта шуд.

## Осор
* Уровень буферных кислот в сыворотке крови при некоторых поражениях печени. — Сталинабад, 1958;
* Биохимия печени больных гепатитами и циррозами: Дисс…доктора мед. наук. — М., 1966;
* Биохимия печени при болезни Боткина и боткинских циррозах. — Д., 1964;
* Обменные процессы при диффузных поражениях печени. — Д., 1967;
* Избранные лекции по клинической биохимии. — Д., 1971.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Фарида Мансурова

**Фарида Ҳамидовна Мансурова** (2 майи 1952 — 1 июли 2021 Душанбе) — олим, пизишк, доктори илмҳои тиб (1998), профессор (2007). Фарзанди академик Ҳамид Мансуров

## Зиндагинома
Фарида Ҳамидовна Мансурова хатмкардаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1975). Ординатори клиникии кафедраи терапияи госпиталии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1977), корманди хурд ва калони илмии шуъбаи ҷигару ғадуди зери меъда (1977—1984), мудири лабораторияи биохимияи клиникӣ (1984—2002), Соли 1984 кори илмии худро дар Академияи ба номи Сеченови Москва дифоъ намудааст. Соли 1998 дар Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон рисолаи номзадӣ ҳимоя кардааст.
Аз 1 феврали соли 2002 вай ба ҳайси муовини директори Институти илмӣ-тадқиқотии гастроэнтерология хидмат намудааст. (2002—2010). Аз соли 2010 дар лабораторияи Маркази биология ва тибби амалӣ ба кор мекард. Мансурова, узви Академияи илмҳои Тоҷикистон, дар тӯли фаъолияти худ понздаҳ асар ва дар маҷмӯъ зиёда аз 235 асари илмӣ, аз ҷумла се монография нашр кардааст, ки ба роҳҳои табобат ва пешгирии санги талхадон бахшида шудаанд. Ковиши илмиаш оид ба масъалаҳои гуногуни гепатология ва гастроэнтерология ҷолиб аст.
Фарида Ҳамидовна Мансурова 1.07.2021 дар ш. Душанбе даргузаштааст..

## Осор
* Гелиотропная гепатоангиопатия (Болезнь Мирочника — Мансурова). — Д., 1995;
* Желчнокаменная болезнь в Таджикистане. — Д., 2004;
* Клинические очерки по гепатологии и гастроэнтерологии. — Д., 2006;
* Перекисное окисление липидов и антиперекисная защита ӯ больных вирусными поражениями печени. — Д., 2006;
* Некоторые вопросы биохимии билиарного сладжа. — Д., 2006;
* Метаболический синдром спроявлением желчнокаменной болезни. — Д., 2007.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино
Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон
Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Smashburger

**Smashburger** - як мағозаи амрикоӣ мағозаи курортӣ бо мағозаи нонвойхона бо зиёда аз 370 ширкат ва ширкатҳои техникӣ, ки дар 37 мамлакати ҷаҳон ва 9 кишвари ширкат фаъолият мекунанд, мебошад.
Алии Бадахшӣ

**Алӣ Мирзоалии Бадахшӣ** (? — қарни XVI) — шоири форс-тоҷик.

## Эҷодиёт
Пас аз касби камол аз зодгоҳаш Бадахшон ба Ҳиндустон сафар кард ва ба хидмати дарбори Акбар роҳ ёфт. Муншӣ буд. Тазкиранависон, аз ҷумла Ҳусайнқулихони Азимободӣ («Нештари ишқ») аз ӯ чун шоири хушбаён ёд кардаанд. Дар анвои гуногуни шеър, махсусан, қасидаву рубоӣ асарҳо офаридааст.

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳусайнқулихони Азимободӣ, Нештари ишқ, кит. 3, Д., 1983.

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Ҷеймс Нейсмит

**Ҷе́ймс Нейсмит** (; 6 ноябри соли 1861 — 28-уми ноябри соли 1939) — соҳибкори конодоию амрикоӣ, мураббӣ ва новатор, созандаи баскетбол.

## Зиндагинома

## Эзоҳ
Алии Бадахшонӣ

**Алии Бадахшонӣ** маъруф ба **Қотеъ Мавлоно Бадр** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (охири садаи XV ва ибтидои садаи XVI).

## Зиндагинома
Аслан Бадахшонист. Дертар ба Эрон муҳоҷират намуда, то охири умр дар Машҳад зиста ва ҳамон ҷо фавтидааст. Тибқи маълумоти Қозӣ Аҳмад Алии Бадахшонӣ зиндагии сода ва дарвешонае дош тааст. Ҳунари хаттотиро дар овони ҷавонӣ омӯхта ва зуд шуҳрат ёфтааст. Дар навиштани анвои хати арабӣ маҳорати тамом доштааст. Бино ба маълумоти Қозӣ Аҳмад («Гулистони ҳунар»). Алии Бадахшонӣ дар хушнависӣ ба пояи устод Миралии Ҳиравӣ расида, дар хати онҳо фарқияте дида намешуд. Мутаассифона, намунае аз китобатҳои Алии Бадахшонӣ то замони мо нарасидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Кази Ахмед, Трактат о каллиграфах и художниках, М. — Л., 1947.

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Меҳбонг

**Меҳбонг** (), **таркиши бузург** — модели космологии мақбули умум гардида, ки инкишофёбии ибтидоии Даҳр-ро тавсиф медиҳад, хусусан — оғози васеъшавии Даҳр, ки то васеъшавӣ дар ҳолати сингулярӣ қарор ёфта буд.

Таркиши бузург аз мафҳумҳои асосии косамологияи релятивист, ки сароғози таҳаввули материяи кайҳониро ифода мекунад; дар ибтидои солҳои 30 ҳамроҳа ба баррасии ҷиҳати космогонии модели релятивистии Коинот ташакул ёфтааст (Ж. Леметр, солҳои 1027—31). Бино ба амсилаи космогонии Леметр, Коинот аз се зинаи таҳаввул гузаштааст. Аввал материяи кайҳонӣ, ки аз азал дар як ҳолати аз ҳад зич ва мувозинати динамикӣ буд (Коиноти дар ин ҳолати фавқуллодаи физикӣ бударо Леметр образнок карда «тухми кайҳонӣ» ном додааст), бо сабаби номаълуми физикӣ ба ҷунбиш омада сахт метаркад ва бо суръати бузург ба чор тараф пош мехӯрад. Сонӣ суръати ҳаракати пораҳои он «тухми кайҳонӣ» суст ва ҳарораташон паст шуда барои ташаккули ҷирмҳои фалакӣ шароити мусоиди физикию ХИМИЯВӢ фаро мерасад; моддаи парокандаи кайҳонӣ аз таъсири қувваи ҷозиба ҷо-ҷо ғун шуда охиран ба галактикаҳо ва тарокумҳои онҳо табдил меёбад. Ннҳоят, вазъияте ба вуҷуд меояд, ки алҳол мушоҳида мешавад: галактикаҳо ва системаҳои онҳо бо шаст аз ҳам дур мешаванд, ки аз он «лағзиши сурх» ном падидан астрономӣ дарак медиҳад.

Дар арзи панҷоҳ соли охир нақшаи космогонии Леметр аз чанд ҷиҳат мавриди ислоҳу инкишоф қарор гирифт ва низ бо ҷузъиёти навифизикию астрошомӣ рангинтар шуд.

Аз рӯи пешбишии назарияи нисбияти Эйнштейн, қабл аз таркиш модда дар ғояти зичӣ (берун аз ҳама гуна меъёру андозаи физикӣ) буд. Лекин дар физика ҳар як бузурие, ки қимати ададиаш аз ҳад гузашт, яъне ба беинтиҳоӣ расид, аз маъниву мазмуни физикӣ низ холӣ мешавад (математикаро, баръакс, илми беинтиҳоӣ хондан мумкин аст). Аз ин ҷиҳат физикони муосир ҳамаҷиҳата мекӯшанд, ки ба сиришти физикии он ҳолати фавқулзичи материяи кайҳошӣ сарфаҳм бираванд.

## Нигаред низ
* Космогония
* Сингуларият

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Катаева, Тина. Рождение Вселенной // В мире науки. — 2005. — № 7 (июль). — ISSN 0208-0621.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Моделҳои космологӣ
Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ
Назарияи меҳбонг

: *Ин саҳифа дар бораи телесериал. Барои назарияи илмӣ ниг. [[Меҳбонг]]. Барои дигар мазмунҳо ниг. [[Меҳбонг (мазмунҳо)]]*

«**Назарияи таркиши бузург**» () — мазҳакаи вазъиятии (sitcom) амрикоӣ, ки аз тарафи Чак Лорри ва Билл Прэди эҷод шудааст. Намоиши аввал 24-уми сентябри соли 2007 дар шабакаи CBS баргузор гардид.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Силсилафилмҳои телевизионӣ ИМА
Алии Кормал

**Алии Кормал** (1479, Марв — 1540, Ҳирот) — оҳангсоз, сароянда, навозанда ва мусиқидони тоҷик.

## Зиндагинома
Алии Кормал соли 1479 дар Марв таваллуд шудааст. Бино ба косиби дӯзанда буданаш мардум ба ӯ лақаби «**Устоди ҷомабур**»-ро додаанд.

## Санъати тарроҳи ва мусиқӣ
Дар санъати тарроҳӣ низ номдор будааст. Алии Кормал дар санъати мусиқӣ истеъдоди комил дошта, бо бузургтарин аҳли созу овоз мусобиқаи ҳунарӣ мекардааст. Аз ҷумла ба осори Устод Шодӣ назираҳои рангин навиштааст, ки «Нақши Дарвешӣ», «Пешрави Сияҳчашмон» (бар усули «Барафшон» ба мақоми «Рост», ғазали Ҷомӣ), «Амали Фаришта» (бар усули «Мухаммас» ба мақоми «Ҳусайнӣ», ғазали Ҳофиз) аз намунаҳои беҳтаринанд. Инчунин Алии Кормал бахшида ба устодаш — Устод Шодӣ дар шаклҳои «Нақш», «Кор», «Савт», «Амал», «Қавл», «Пешрав» ва ғайра асарҳои созию овозӣ тасниф кардааст. Дар навбати худ, устодаш низ «Моҳи Ҳилол» ном асарашро ба ӯ бахшидааст. Алии Кормал махсусан ба мақомҳои машҳури «Ҳиҷоз», «Бӯсалик», «Исфаҳон» асарҳо навиштааст, ки писанди аҳли мусиқӣ буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Классические традиции музыкальной культуры эпохи Бехзода, дар кит. Камолиддин Бехзод и актуальные проблемы культуры народов Центральной Азии. — Д., 2002.
Алии Кӯчаки Танбӯрӣ

**Алии Кӯчаки Танбӯрӣ** (Самарқанд)  —  машшоқ, оҳангсоз ва ҳофизи форсу тоҷик (охири садаи XV – аввали садаи XVI).

## Асарҳои мусиқӣ
Дар навохтани танбӯр, уд, чанг ва ғайра маҳорати том доштааст. Чандин асари мусиқӣ аз қабили «Савт», «Амал», «Кор», «Пешрав», «Тарона», «Нақш» ба мақомҳои «Ҳиҷоз», «Дугоҳ» ва «Исфаҳон» эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҳезум

thumb|270x270px|Ҳезуми анбошта барои хушк шудан.

**Ҳезум** (ҳема ё чӯби хушк) — чӯбҳо ва шохаҳо, ки ба манзури сӯзондан барои тавлиди гармо ё ошпазӣ ба кор меравад. Аз ҳезум гоҳ барои гардондани мотори бухор (барои намуна дар локомотивҳо) низ баҳра мегиранд.

Истифода аз ҳезум ба унвони сӯхт барои гармои хонаҳо ба қадимат худ тамаддун аст. Бо ин ки имрӯза дар бисёре нуқот, ангиштсанг, нафт ва газ ҷойи ҳезумро гирифтаанд, вале ҳанӯз дар бисёре хонаҳо дар саросари ҷаҳон корбурд дорад.
 
Ҳезумро дар қадим бештар дар танурҳо қарор медоданд. Имрӯза дар бархе аз хонаҳои маҳалл оташдонҳое барои сӯзондани чӯб ва гарм кардан хона сохта шудаааст. Бархе ҳемасӯзҳо ҳам имрӯза газсӯз ва танҳо зинати ҳастанд ва ҳезумҳои маснуӣ дар онҳо қарор дорад.
## Ҳезумкашӣ
Ҳезумкаш ба касе гуфта мешавад, ки барои фурӯш ҳезум ҷамъ мекунад, дар манотиқи рустои ҷаҳон дар замони қадим ин амал бисёр ривоҷ дошта ва сокинини манотиқ кӯҳистонӣ ҳезумро барои фурӯш ё барои сохтан ангишт ҷамъоварӣ мекарданд, ва дар рустоҳои муҷовири худ мефрухтанд.
 
Имрӯза мизони ин шуғл нисбат ба собиқ хеле коста шуда ва дигар мардум ба шуғли ҳезумкашӣ чандон рӯй намеоваранд.
 
Ҳезум пас аз ин ки миқдоре сӯхт табдил ба ангишт ва сипас табдил ба хокистар мешавад. Ҳезум дар хонаҳои деҳот, ва махсусан дар фасли замистон нақши муҳимме дорад.
## Эзоҳ

## Пайвандҳо

## Сарчашма
* Википедияи Арабӣ

Гурӯҳ:Сӯзишворӣ
Гурӯҳ:Биосӯзишворӣ
Салоҳуддин Амонӣ

**Салоҳуддин Амонӣ** (*Салоҳуддин Амонов*; зод. 2 июни 1956, Элок, ноҳияи Файзобод) — омӯзгор ва хушнависи тоҷик.

## Зиндагинома
Салоҳуддин Амонов 2 июни соли 1956 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики УДТ (1978).

## Корнома
thumb|275x275px|Намунае аз хушнависиҳои Салоҳуддин Амонӣ
Солҳои 1978—1980 ходими илмии Осорхонаи ИТИИПТ, 1980—1992 ходими илмии шуъбаи методикаи таълими забон ва адабиёти ПИП, 1992—1993 муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти ИМТИБКМ, 1993—2001 сармутахассис ва муовини раиси Анҷумани робита бо тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон «Пайванд», 2001—2006 хушнавис-таҳқиқгари Бунёди байналмилалии «Айнӣ», 2006—2010 котиби илмии Пажӯҳишгоҳи рушди маориф буд.

Аз соли 2012 мудири шуъбаи рушди мактаб (синфҳо)-и камкомплекти Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон. Ба ҳайси хушнавис чанд китобро хаттотӣ кардааст.

## Телевизион
Салоҳуддин Амонӣ солҳои 2007—2010 дар ТВ Баҳористон дар барномаи «Бӯстони алифбо» хатти ниёгонро таълим медод. Дар мудати кӯтоҳ ӯ дар миёни хурду бузурги ҷомеаи тоҷик маҳбубияти хосеро касб кард. Аксарият барояш тахаллуси «телеустод»-ро гузоштаанд.

## Осор
;Китобҳо
* «Хрестоматияи адабиёт» барои синфи 8. , 1990.
* Машқи хат 1. , 1991.
* Машқи хат 2. , 1991.
* Китоби қироат 1. , 1991 (ҳаммуаллиф).
* Китоби қироат 2. , 1991 (ҳаммуаллиф).
* Алифбо. Теҳрон, 1991 (ҳаммуаллиф).
* Алифбои ниёгон. Китоби дарсӣ барои коллеҷҳои пе­да­го­гӣ. , 2010 (ҳаммуаллиф).
* Алифбои ниёгон (бо шариктаълиф), , 2010.

;Ҷузваҳо
* «„Шоҳнома“ — ҷилвагоҳи сухан». , 2012.
* Ёдҳо дар ёдҳо. Китоби хотирот бахшида ба «80-солагии Пажуҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон». , 2013.
* «Шукуфаҳои „Дили бемор“». , 2015.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Пажӯҳишгоҳи рушди маориф (ДПРМ). — Душанбе: «ПРМ АТТ», 2013.

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Комрон Сафаров

**Комрон Сафаров** (*Сафаров Комрон Исмоилович*; 20 январи 1978, Каздон, ноҳияи Айнӣ) — рӯзноманигори тоҷик. Аълочии телевизион ва радио. Аълочии матбуот.

## Зиндагинома
Комрон Сафаров 20 январи соли 1978 дар деҳаи Каздони ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 2000 факултаи журналистика ва тарҷумонии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси журналист — тарҷумон хатм намудааст.

## Фаъолияти корӣ
Аз соли 2000 то 2002 дар Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» дар вазифаи тарҷумон кор карда, моҳи сентябри соли 2002 тавассути озмун дар идораи барномаҳои сиёсии Шабакаи якуми телевизиони Тоҷикистон ба ҳайси муҳаррир ба кор қабул гардид. Аз соли 2006 дар вазифаҳои муовини сармуҳаррири идораи барномаҳои сиёсӣ, сармуҳаррири идораи мазкур, муовини директори Шабакаи якум ва котиби масъули маъмурияти Шабакаи якуми телевизиони Тоҷикистон кор кардааст. Аз моҳи ноябри соли 2014 то моҳи ноябри соли 2015 дар вазифаи муовини аввали директори Шабакаи якум фаъолият карда, аз 25-уми ҳамин моҳ то имрӯз муовини якуми директори Муассисаи давлатии телевизиони «Синамо» мебошад.

## Барномаҳои телевизионӣ
Сафаров Комрон муаллифи барномаҳои телевизионии «Парламент», «Файзи Истиқлол», «Рукни чорум», «Маърифати ҳуқуқӣ» ва «Меҳвари иттилоот» буда, ҳамзамон беш аз 60 филми ҳуҷҷатии телевизионӣ таҳия намудааст, ки дар хазинаи Шабакаи якум маҳфузанд. Аз он ҷумла, «Истиқбол аз Истиқлол», (18 қисм), «Як рӯзи Сангтӯда». «Эъҷози нурофарӣ», «Қавлу амал», (қисми 1), «Ҷодаи қисмат», (19 қисм), «Истиқлол ва эҳёи Тоҷикистон», «Наҷотбахши миллат», «Тоҷикистон ва истиқлоли давлатӣ» (солнома 1993), «Эмомалӣ Раҳмон ва амнияти озуқаворӣ», «Аз Паём то Паём» (солҳои 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013), «Дастоварди сол», (2008, 23009, 2010, 2011, 2012), «Хуршеди Ваҳдат», «Тоҷикистони воҳид», «Об манбаи ҳаёт», «Тоҷикистон ва рушди парламентаризм», «Тоҷикистон дар Созмони ҳамкории Шанхай» ва ду қисм «Сабақи таърих».

## Мукофоту ифтихорномаҳо
Комрон Сафаров таърихи 16 августи соли 2013 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шуда, инчунин дорои нишони «Аълочии телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», нишони «Аълочии матбуот», «Ифтихорнома»-и Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ифтихорномаи Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ифтихорномаи Қӯшунҳои сарҳадии Кумитаи давлатии амнияти миллӣ, Ҷоизаи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи адабиёт, рузноманигорӣ, санъат ва меъморӣ мебошад.

## Оила
Оиладор, соҳиби ду фарзанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони телевизиони Тоҷикистон‎
Алии Бармакӣ

**Алии Бармакӣ**, маъруф ба **Ал-Бармакӣ** (878, Бармак — 931, Бағдод) — мусиқишинос, машшоқ ва оҳангсози форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Алии Бармакӣ соли 878 дар Бармаки Хуросон таваллуд шудааст.

Бино ба маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ («Ятимат-уд-даҳр»-и Абумансури Саолибӣ, «Зайн-ул-ахбор»-и Маҳмуди Гардезӣ) Алии Бармакӣ дар зодгоҳаш Хуросон илмҳои бадеъ, мусиқиро омӯхтааст. Дар таҳлилу тадқиқ ва назарияи мусиқӣ дониши тамом пайдо карда, шуҳраташ то Бағдод расид ва ӯро ба дарбор даъват намуданд. Муддате дар дарбори халифа Муқтадир хидмат карда, сарварии дастаи калони мусиқинавозонро ба уҳда доштааст.

## Равияҳои мусиқӣ
Дар мусиқӣ равияи Иброҳими Мавасилӣ, Исҳоқи Мавасилӣ, Ҳамиди Мавасилӣ ва дигар машшоқону мусиқидононро, ки анъанаҳои мусиқии мардумони форсу тоҷикро дар Бағдод ва дигар шаҳрҳои араб тарғиб менамуданд, такмил медиҳад. Алии Бармакӣ назарияи илмии пайравони сабки мусиқии Бағдодро, ки ба санъати мусиқии форсиён асос ёфта буд, дар асарҳояш «Китоб-ут-танбӯрин», «Китоб-ун-нудамо» такмил дода, заминаи устувори созҳо, аз ҷумла танбӯри хуросонӣ, мовароуннаҳрӣ, барбат ва имконияти бойи иҷрокунандагии онҳоро собит намуд. Алии Бармакӣ дар осораш ақоиди космогонии юнониёнро, ки бар овозҳои мусиқӣ асос ёфтани ҳастии оламро талқин менамуданд, ғайриҳаётӣ шуморидааст. Рисолаҳои «Китоб-ут-танбӯрин» ва «Китоб-ун-нудамо» дар пешрафти анъанаҳои мусиқии мардуми форсу тоҷик ҳиссаи арзанда доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раджабов А., К истокам музыкальной культуры таджиков в IX—X вв., дар кит. Абу Али ибн Сино и его эпоха — Д., 1980.
* Раҷабзода А., Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён — Д., 2000; ҳамон муалл.
* Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мусиқии замони Рӯдакӣ — Д., 2008.