open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абуабдуллоҳи Навоеҳии Марвазӣ

**Абуабдуллоҳи Навоеҳии Марвазӣ** (тав. номаълум — 856) — шоир ва ва донишманди форс-тоҷик (асри 10).

## Зиндагинома
Бино ба маълумоти Муҳаммад Авфии Бухороӣ фаъолияти шоириаш ба замони салтанати Сомониён (асри 10) рост меояд. Аз мероси адабии вай то замони мо ҳамагӣ як байт дастрас гардидааст, ки дар ҳақи мақоми баланди Кисоии Марвазӣ ва Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ суруда шудааст.

Ин аст он байт:

Зебо бувад, ар Марв бинозад ба Кисоӣ,

Чун он ки ҷаҳон ҷумла ба устоди Самарқанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958.

## Сарчашма
*
Абуабдуллоҳи Нотилӣ

**Абуабдуллоҳи Нотилӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум)  — риёзидон, табиатшинос, файласуфи форс-тоҷик (асрҳои 10 – 11). 
## Зиндагинома
Устоди Абуалӣ ибни Сино. Абуабдуллоши Нотилӣ дар Бағдод таҳсил карда, дар фалсафаю адаб машҳур мегардад, пас ба Бухоро меояд. Бо ёрии Абуабдуллоши Нотилӣ Ибни Синои ҷавон асари Порфирий «Муқаддимаи мантиқ», «Усули»-и Уқлидус, муқаддимаи асари Баллимус «Ал-маҷастӣ»-ро меомӯзад.

## Осор
Асарҳои зеринро ба Абуабдуллоши Нотилӣ нисбат медиҳанд: «Вуҷуд ва шарҳи исмиҳи» («Вуҷуд ва шарҳи номи он»), «Илми иксир» (кимиё). Ин асарҳо то замони мо боқӣ намондаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абуабдуллоҳи Тирмизӣ

**Абуабдуллоҳи Тирмизӣ** (*Муҳаммад ибни Алӣ ибни Ҳусайн, маъруф ба Ҳакими Тирмизӣ ,* соли таваллуд номаълум - 908 Тирмиз) — мутафаккири мутасаввиф ва таърихнигору муҳаққиқи дин.

## Зиндагинома
Аз кӯдакӣ ба омӯзиши илм шавқи бисёре дошт. Илмҳои замонашро назди машоиху олимони Тирмизу Балх омӯхта, бо суфиёни Хуросон ошноӣ пайдо кард. Дар 27-солагӣ ба мусофират баромада, муддате дар Басра иқомат гузид ва сипас ба Макка рафт. Зимни сафар бо баъзе машоихи суфияи Ҳиҷозу Ироқ низ ҳамсуҳбат шуда, майли гӯшанишинӣ пайдо кард. Баъди аз сафар баргаштан вақти бештари худро ба риёзату муҷоҳада гузаронид ва дар гӯшаи узлат ба таълифи асарҳо пардохт. Ба Абуабдуллоҳи Тирмизӣ зиёда аз 126 асарро мансуб медонанд, ки муҳимтаринашон «Наводир-ул-усул», «Хатм-ул-вилоят», «Китоб-ур-риёзат ва адаб-ун-нафс», «Арш-ул-муваҳиддин», «Китоб-ут-тавҳид» мебошанд. Ин асарҳо ба масъалаҳои илми калом, ҳадис, фиқҳ, тасаввуф, тафсир ва фалсафа бахшида шудаанд. Абуабдуллоҳи Тирмизӣ дар таълимоташ мақоми валиро аз набӣ баланд гузошт, ки ин боиси шӯру ғавғои мардум гардид ва ӯ маҷбур шуд ба Балху Нишопур сафар кунад. Вале баъзе муҳаққиқон мӯътақиданд, ки ӯ дар асл мункири ин ақида аст, зеро дар «Наводир-ул-усул» аз авлиё мақоми бештар доштани анбиёро таъкид кардааст. Эҷодиёти ӯ ба ташаккулу такомули тасаввуф ва калом таъсири амиқ расонидааст. Таълимоти ӯро шогирдаш Абубакри Варроқ интишор додааст.
Фароловӣ

**Абӯабдуллоҳ Муҳаммад ибни Мӯсо Фароловӣ** — шоири форс-тоҷик (асри X).

## Зиндагинома
Дар бораи айёми ҷавонӣ, рӯзгор ва таҳсилоти ӯ дар сарчашмаҳои адабӣ маълумот кам аст. Абуабдуллоҳи Фароловӣ шоири тавоно ва шуҳратманди аҳди Сомониён буд. Рӯдакӣ дар як байташ Абуабдуллоҳи Фароловиро ном бурдааст: 
:Шоир Шаҳиду шӯҳра Фароловӣ
:В-ин дигар ба ҷумла ҳама ровӣ. 
Бино ба маълумоти сарчашмаҳо Абуабдуллоҳи Фароловӣ соҳиби девони ашъор, маснавие дар баҳри хафиф будааст. Вале аз эҷодиёти ӯ то замони мо абёти пароканда аз қасоиду ғазалҳо боқӣ мондаанд. Шоир бутон – маъшуқаҳоро васф кардааст. Ба масъалаҳои панду ахлоқӣ, иҷтимоӣ рӯй овардааст. Дар ашъораш калимаҳову ибораҳои халқии марбути хоҷагиву барзгарӣ ва ғайра вомехӯранд. 
Абёти зерин аз ӯст:

:На ҳамчун рухи хубат гули баҳор,

:На чун ту ба некӯӣ бути татор.

:Ё ба ғарбела ҳамчу барзгаре,

:Дона аз каҳ ба чак бисозӣ соф.

:Раво набвад, ки бо ин фазлу дониш,

:Бувад шурбам ҳаме доим зи мундӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ. - Д., 2007.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри X
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абулъалои Ганҷавӣ

**Низомуддин Абулъалои Ганҷавӣ ** (? — қарни XII) —  ва донишманди форс-тоҷик дар дарбори Шервониён.

## Зиндагинома
Пас аз таҳсили улум ва расидан ба синни камолот ба хидмати намояндаи сулолаи Шервоншоҳиён Манучеҳр (1120—1150) омад ва чун сардафтари шоирони муҳити адабии Шервон унвони маликушшуарроро соҳиб гашт. Инчунин тазкиранависон аз ӯ чун устоди Хоқонии Шервонӣ ва Фалакии Шервонӣ ёд кардаанд. Шоирони дарбор ба ӯ ҳасад мебурданд, дар назди ҳоким чун ифшогари рози давлат ба ӯ туҳмат карданд. Бар асари ин туҳмату иғвоҳо Абулъалои Ганҷавӣ аз дарбор ронда шуд. Девон доштааст, вале то ҳол дастрас нагардидааст. Аз пораҳои қасоид, ғазалҳо ва абёти боқимондааш бармеояд, ки шеърҳояш маъниву мазмуни баланд доранд. Дар онҳо мавзӯъҳои ҳасби ҳол, мадҳ, фахр, шикоят аз беадолатиҳои замона, панду андарз ва ғайраро дарёфт метавон кард. Абёти зерин аз ӯст:

: Замирам абру сухан гавҳар асту дил дарё,
: Забон мунодии ин гавҳару замона баҳо.
: Ба чун мане, ки зи ақрони худ сабақ бурдам,
: Гар аҳли Ганҷа тафохур кунанд, ҳаст сазо.
: Суханварон ба ман ар иқтидо кунанд, сазад,
: Аз он қибал, ки манам қудваи ҳама шуаро…
: Чу шуд равони Имодӣ ба ман гузошт шараф,
: Чу рафт ҷони Саноӣ ба ман бимонд сано.
: Зи лафзу мартабаю қуввату сафо назмам,
: Гумон барӣ, ки зи нор асту обу хоку ҳаво.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Адабиёти форсу тоҷик дар асрҳои XII—XIV, қисми 1. — Д., 1976.

Гурӯҳ:Шоирони асри XII
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абуабдуллоҳи Ҷунайдӣ

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Ҷунайдӣ** (; ? — 995) — шоири форс-тоҷики зуллисонайни замони Сомониён.

## Зиндагинома
Аз шоирони дарбори Сомониён. Абуабдуллоҳи Ҷунайдӣ шоири қасидасаро буда, ба забони арабӣ низ шеър мегуфт. Абёти парокандааш дар тазкираҳо боқӣ мондаанд.

Ин қитъа аз ӯст:
: Шабгир, сабӯҳро зи сар гир,
: Бар бонги хурӯсу нолаи зер.
: Хуршед, ки барзанад сар аз кӯҳ,
: Он беҳ, ки хӯрад зи ҷом ташвир.
: Аз ҷом ба ҷома дар шабонгоҳ
: В-аз ҷома ба ҷом рӯзу шаб гир.
: Шир аст ғизои кӯдаки хурд,
: Шир аст ғизои мардуми пир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ.- Д., 2007.

Гурӯҳ:Шоирони асри X
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абулҳусайн Аҳмад

**Абулҳусайн Аҳмад ибни Ҳасан ибни Алӣ ибни Ҳасан** машҳур ба **Ҳасани Алавӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — яке аз умарои Табаристон дар аҳди Сомониён.

## Зиндагинома
Абулҳусайн Аҳмад ба мисли бобояш Ҳасани Алавӣ ва Носири Кабир талош менамуд, ки Табаристонро аз Сомониён ҷудо кунад. Бо ин ҳадаф дар ибтидои садаи X ӯ ва тарафдоронаш чандин бор бо сипоҳи сипаҳсолорони Хуросон рӯ ба рӯ шуданд. Саранҷом ҷанг бо сулҳ анҷомида, сипоҳи амири сомонӣ ба Бухоро баргашт ва Табаристон дар ихтиёри Носири Кабир қарор гирифт. Соли 922 А. Астаробод ва Ҷурҷонро ба тасарруфи худ даровард ва хутба ба номи Абуҷаъфари Алавӣ хонд. Аммо аз дасти Симҷури Давотӣ шикаст хӯрда ба Сорӣ фирор кард. Дастнишондаи Абулҳусайн дар Астаробод, фарде ба исми Мокони Кокӣ бо Симҷур ҷангид ва пирӯз шуд. Баъд аз истиқрори Сомониён дар Табаристон дар ҷашни арӯсии яке аз амирони Табаристон Абулҳусайн Аҳмад низ дар радифи дигарон шоҳзодагони алавӣ дастгир ва ба Бухоро фиристода шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуабдуллоҳи Рудакӣ (деҳа, н. Дӯстӣ)

**Абуабдуллоҳи Рудакӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Нури Вахши ноҳияи Дӯстии вилояти Хатлон.

## Ҷуғрофиё
Аз Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ то маркази ноҳия – то шаҳраки Дустӣ 17 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2514 нафар (2009), асосан ӯзбекҳо, инчунин тоҷикон зиндагонӣ мекунанд. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, ошхона ва 5 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Дӯстӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Нури Вахш
Абулянбағӣ

**Абулянбағӣ Аббос ибни Тархон** (; ? — 844) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо, Абулянбағӣ аз ҷумлаи аввалин шоиронест, ки ба забони форсӣ-тоҷикӣ шеър гуфтааст. ӯ надими Бармакиён (хонадони қадими тоҷикон дар Балх) буда, бо забони арабӣ низ шеър эҷод мекардааст. Муаллифи китоби «ал-Масолик ва-л-мамолик» ибни Хурдодбеҳ, ки худ аз сайёҳони эронинажоди араб буд, аз ашъори форсӣ-тоҷикии Абулянбағӣ чор мисраи зеринро:
: Самарқанди кандманд
: Ба-д-инат кӣ афканд.
: Аз Чоч та беҳӣ,
: Ҳамеша та хуҳӣ.
: (Самарқанди ободон,
: Кӣ туро ба ин ҳол афканд?
: Аз Чоч (Тошканд) ту беҳтарӣ,
: Ҳамеша ту хубӣ)
овардааст, ки он қадимтарин шеъри тоҷикӣ буда, ба вазни ҳиҷоӣ суруда шудааст. Аз ашъори Абулянбағӣ ба ҷуз ҳамин чор мисраъ чизи дигаре дастрас нагардидааст.

## Эзоҳ

 
## Адабиёт
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958.
Абумансур Муҳаммад

**Абумансур Муҳаммад ибни Абдурраззоқ** (; ? –  963) — ходими давлатии форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз ашрофи шаҳри Туси Эрон. Муддате ҳокими ҳамин шаҳр буд. Солҳои 947 – 951 якчанд бор сипаҳсолори Хуросон таъйин гардида, боз маъзул шудааст. Давраи нисбатан оромтари сипаҳсолории ӯ солҳои 951 – 963 мебошад. Абумансур ба таърихи куҳани Эрон, ҳамосаҳои қаҳрамонӣ, афсонаҳову ривоятҳо ва достонҳои бостонии мардуми эронинажод таваҷҷуҳи хос дошт. Ба сабаби ҳамин дилбохтагӣ вай вазири худ Абумансури Муаммириро маъмури тадвини асаре дар таърихи подшоҳони Эрон кард. Муаммирӣ чаҳор нафар мубади донишманди деҳқоннажод (ашрофон)-ро ба Тус хонда, навиштани асареро оид ба таърихи Эрони бостон ба уҳдаи онон вогузошт. Асари навиштаи онҳо ба ифтихори Абумансур «Шоҳномаи Абумансурӣ» ном гирифт. Ин асар маъхази асосии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ будааст. Фирдавсӣ дар бораи Абумансур навиштааст:
 
:Яке паҳлавон буд деҳқоннажод,
:Далеру бузурге хирадманду род.
:Пажӯҳандаи  рӯзгори накӯст,
:Гузашта суханҳо ҳама бозҷӯст.
:Зи ҳар кишваре мубаде солх(в) ард,
:Биёварду ин номаро гирд кард.
:Бипурсидашон аз нажоди Каён
:В-аз он номдорону фаррухгавон.
:Бигуфтанд пешаш якояк меҳон,
:Суханҳои шоҳону гашти ҷаҳон.
:Чу бишнид аз эшон сипаҳбад сухун,
:Яке номвар нома афганд бун.
:Чунон ёдгоре шуд андар ҷаҳон,
:Бар ӯ офарин аз кеҳону меҳон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абулъалои Шӯштарӣ

**Абулъалои Шуштарӣ** (; ? — қарни Х) — шоир ва адабиётшиноси форс-тоҷик. .

## Зиндагинома
Ҷузъиёти зиндагиномааш маълум нест. Шоирону адибони асрҳои 11 — 12 аз ӯ чун шоири забардасту тавоно ёд кардаанд. Масалан, Манучеҳрӣ Абулъалои Шутариро дар як шеъраш аз ҷумлаи шоирони забардасти аҳди Сомониён ном бурдааст. Абулъалои Шутарӣ яке аз аввалин касонест, ки рисолаҳои адабиётшиносӣ таълиф кардааст. Бино ба ишораи Родуёнӣ, дар илми арӯз ба забони форсӣ-тоҷикӣ асаре таълиф карда будааст.

## Эҷодиёт
Аз осори Абулъалои Шутарӣ то ҳол 19 байти дар фарҳанги Асадии Тусӣ («Луғати фурс») ва «Тарҷумон-ул-балоға»-и Родуёнӣ сабтгардида дастрас шудаанд. Ду байт ба тарзи муаммо ба номи «Алӣ» дорад, ки ин нишонае аз қадимӣ будани муаммонависӣ мебошад. Абёти дигараш дар мавзӯъҳои ишқӣ, ситоиши май нигошта шудаанд. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯст:

: Биёвар он ки гувоҳӣ диҳад зи ҷом, ки: «Ман
: Чаҳор гавҳарам андар чаҳор ҷой мудом -
: Зумуррад андар токам, ақиқам андар ғужб,
: Суҳайлам андар хум, офтобам андар ҷом».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Д., 2007.
Абумансури Бухорӣ

**Абумансур ибни Ҳасан ибни Нӯҳи Қамарии Бухорӣ ** (; ? – 990) — донишманд ва пизишки форс-тоҷик, муаллифи «Рисола андар илоҷи амрози садр», «Китобу ғино ва муно», «Маҷмӯаи кабир дар адвияи муфрада», луғати тиббии «Ал-Манвир»..

## Зиндагинома
Дар аҳди Сомониён зиндагӣ кардааст. Оид ба тиббу табобат таълифоти бисёр дорад: «Рисола андар илоҷи амрози садр» («Тарзу усулҳои муолиҷаи бемориҳои қафаси сина»), «Китобу ғино ва муно», «Маҷмӯаи кабир дар адвияи муфрада», луғати тиббии «Ал-Манвир». Дар таълифоти Абумансури Бухороӣ масъалаҳои муҳими тибби назариявӣ ва амалӣ, анатомия ва физиология, амрози гуногун, тарзу усулҳои пешгирии бемориҳо, беҳдошти об, манзил ва ғайра инъикос ёфтаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Исҳоқӣ, Ю., Тоҷиев Я., Таърихи мухтасари тибби тоҷик, Д., 1993.

## Сарчашма
*
Абумансури Муваффақ

**Абумансури Муваффақ ибни Алии Ҳиравӣ** (; ) — пизишк ва дорусози форс-тоҷик, аввалин касе аст, ки дар аҳди Мансури I Сомонӣ ба навиштани китоби дорушиносӣ иқдом кард.

## Зиндагинома
Ягона маъхазе, ки аз он метавон лаҳзаҳои ҳаёти Абумансури Муваффақро арзёбӣ кард, асари ӯ «Ал-Абния ан ҳақоиқ-ил-адвия» аст. Он аз хусуси адвияи муфрада ва хасоиси онҳо баҳс мекунад. Абумансури Муваффақ худ дар муқаддимаи китоб навиштааст, ки расоили ҳакимони пешин ва олимону табибонро ҷустуҷӯ карда, «дар адвияву ағзияи муфрад ва… кирдори ҳар доруе ва манфиатҳову мазарратҳояш» ба тааммул нигариста, аз Буқрот, Ҷолинус, Дисқуридус, Ибни Раббани Табарӣ, Ҳусайн ибни Исҳоқ, Собит ибни Қурра, Муҳаммад ибни Закариёи Розӣ, Синон ибни Собит ва Мусо ибни Синон нақли қавл кардааст". Асар соли 1056 таълиф ёфтааст. Муаллиф дар он 585 навъи доруворро мавриди тадқиқ қарор додааст. Абумансури Муваффақ дар фаъолияти хеш шеваи кори пизишкони ҳиндӣ ва назариёти онҳоро бештар меписандидааст, зеро, ба ибораи худи вай, «дору он ҷо бештар аст ва ақоқир он ҷо тезтару хуштар ва ҳиммати он мардумон ба истиқсо андар ҳикмат болиғтар аст».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абумансур Муваффақи Ҳиравӣ, Ал-Абния ан-ҳақоиқ-ил-адвия. Ба кӯшиши Аҳмади Баҳманёр ва Ҳусайни Маҳбуби Ардаконӣ, Т., 1346;
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ. 6, Т., 1373;
Абумансур Ҳусайн

**Абумансур Ҳусайн ибни Тоҳир маъруф ба ибни Зайла** (тав.990, Исфаҳон – 1048, Ҳамадон) — олим, нависанда ва мусиқишиноси форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Илмҳои тиб, мусиқӣ, фалсафаро дар зодгоҳаш шаҳри Исфаҳон аз бар намуд. Аз шогирдони боистеъдоди Абуалии Сино буда, бисёр илмҳои замонашро аз ӯ омӯхтааст. Дар илмҳои риёзиёт, фалсафа, ҳадис ва тиб таълифоти зиёд дорад, ки «Ал-ихтисор мин-ат-табииёт-иш-шифо», «Шарҳи «Ҳай ибни Яқзон» аз ҷумлаи онҳост. Асари назариявии ӯ «Китоб-ул-кофӣ фӣ-л-мусиқӣ» дар пайравии «Рисолаи мусиқӣ»-и Сино таълиф шудааст. Асар аз 3 фасл иборат аст: фасли аввал дар баёни нағма ва шароити ба миён омадани он, фаслҳои дуюм ва сеюм дар баёни иқоъ (зарбҳои мусиқӣ) ва алҳон (оҳангҳои мусиқӣ) баҳс менамоянд. Асари ӯ соли 1964 бо саъй ва эҳтимоми олими араб Закариёи Юсуф дар Бағдод ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Раҷабов АСРИ, Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мксиқии замони Рӯдакӣ, Д., 2008;
*Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.

## Сарчашма
*
Абумаъшари Балхӣ

**Абумаъшар Ҷаъфар ибни Муҳаммад ибни Умари Балхӣ** (; ) — ,  ва ахтарбини форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Аврупо бо номи Абумасар машҳур аст. Бино ба маълумоти баъзе маъхазҳо Абумаъшари Балхӣ бештар аз 100 сол умр дидааст ва зиёда аз 30 асар таълиф намудааст. «Мадхал ила илми аҳком-ин-нуҷум» («Мадхали илми ҳукми нуҷум») ном асри ӯ дар Европа машҳур буд. Нусхаи хаттии асари ӯ «Мухтасар дар илми нуҷум», ки оид ба астрология аст, дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Эммонуил Муллоқандов

**Эммонуил Муллоқандов** (2 июни 1912, шаҳри Самарқанд — 18 августи 1977) —тарҷумон, нависандаи яҳудитабор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1957).

## Зиндагинома
Эммонуил Муллоқандов 2 июни соли 1912 дар шаҳри Самарқанд зода шудааст. Дар Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино, шуъбаи ғоибонаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе таҳсил (нопурра) кардааст. Аз соли 1930 мусаҳҳеҳ, баъдан тарҷумони рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх», мудири шуъбаи Нашриёти давлатии Тоҷикистон будааст. Баъди таҳсил дар Маскав боз ба тарҷумонӣ пардохтааст. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд, баъди ҷанг, аз соли 1945, тарҷумони адабии рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх», мудири шӯъбаи тарҷумаи нашриёти давлатӣ, ходими илмии Пажӯҳишгоҳи таърихи Ҳизби коммунистии Тоҷикистон будааст. Зиёда аз сӣ асари адибони дунёро ба тоҷикӣ гардондааст.

Муаллифи чанд мақолаи пурарзиш дар бораи забони тарҷума ва маҳорати баргардониш мебошад, ки дар маҷмӯаи мақолаҳои ӯ «Забон дар тӯли замон» (1985) ба табъ расидаанд.

Аз соли 1957 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

18 августи соли 1977 аз олам даргузашт.

## Осор
* «Каштанка»-и А. П. Чехов(1935)
* «Дар талоши ҳаёт»-и Ҷ. Лондон (1936)
* «Зодагони тӯфон»-и Н. Островский (1932)
* «Онҳо барои Ватан меҷангиданд»-и М. А. Шолохов (1949)
* «Ҳикояҳои Севастопол»-и Л. Н. Толстой (1952)
* «Рӯзе мерасад»-и М. Иброҳимов (1954)
* «Падарон ва фарзандон»-и И.Тургенев (1962)
* «Хонум Бовари»-и Г. Флобер(1967)
* «Таърихи як шаҳр»-и М. Салтиков-Щедрин (1974)
* «Соати регӣ»-и В. Каверин(1975)… ва ғ. аз он ҷумлаанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* «Сад яҳудии маъруфи Тоҷикистон» 

## Сарчашма
* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 139 ISBN 978-99947-2-379-9

Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Яҳудиёни Тоҷикистон
Абумуслимия

**Абумуслимия**, (*Муслимия*) — наҳзати фикрӣ ва иҷтимоӣ дар Хуросону Мовароуннаҳр. Ин ҳаракат асосан баъди қатли Абумуслими Хуросонӣ бо сабаби хунбаҳои ӯ ба вуҷуд омад. Гурӯҳҳое Кисония ва Разомия эътиқод доштанд, ки Абумуслим намурдааст ва рӯҳаш ба дигаре ҳулул кардааст. Бояд барои зуҳураш интизорӣ кашид ва мегуфтанд: «имомат аз Муҳаммад ибни Ҳанифа ба воситаи Иброҳим Имом ба Абумуслим мунтақил шудааст ва билохира рӯҳи Худо ҳам дар ӯ ҳулул кардааст». Гурӯҳе ҳам дар Марву Ҳирот ба номи Кавкабия дар интизори «бозгашт»-и Абумуслим буданд. Бархе духтари Абумуслимро, ки Фотима ном дошт, ба имомат бардоштанд ва муътақид буданд, ки Бобаки Хуррамдин аз миёни онон бархостааст. Онҳо ҳамчунин мутмаин буданд, ки аз насли Фотима шахсе ба дунё хоҳад омад, ки давлати Аббосиёнро барҳам диҳад. Вале ҳаминаш мусаллам аст, ки қиёмҳои пас аз марги Абумуслим рухдода халифаҳои аббосиро сахт ба ваҳшат андохта буданд ва шӯриши Абумуслим заминаи мусоидеро барои густариши наҳзатҳои озодихоҳии мардуми Хуросон ва Мовароуннаҳр фароҳам оварда буд. Нигар Абумуслими Хуросонӣ, «Абумуслимнома» ва Шӯриши Абумуслим.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Арабский аноним XI века, М., 1960;
*Бартолд В. В., Абу Муслим, // Бартолд В. В., Сочинения, т. 7, М., 1967;
*Болшаков О., Абу Муслим. Ислам. Энциклопедический словарь, М., 1991;
*Бойматов Л. Д., Абу Муслими Хуросонӣ, Д., 2006; ҳамон муалл.,
*Саргузашти «амини оли Муҳаммад» ё сарнавишти нобиғаи инқилобии Хуросон, маҷ. «Садои Шарқ», 2007, №1.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳаракатҳо
Гурӯҳ:Равияҳо
Абунасри Абизайд

**Абунаср ибни Абизайд** (; ? — 997) — котиб ва вазири дарбори Оли Сомон дар аҳди амир Нӯҳ ибни Мансур.

## Давраҳои фаъолият
Абунасри Абизайд дар даврони ҳукумати амир Нӯҳ ибни Мансур. ду бор вазир таъйин шудааст: бори аввал дар соли 990 пас аз азли Абуалии Домғонӣ, вале ин давраи вазирӣ дер давом накардааст. Сипас пас аз рамазони соли 996 бо мусоидати Носируддин Сабуктегин бори дуюм ба мансаби вазирӣ расидааст. Вазири нав барои ба эътидол ва истиқрор овардани вазъи парешони кишвар кӯшишҳо кардааст. Дар иҷрои ин вазифа таърихнависони давр ӯро барои фазилатҳои хуҷаставу сифатҳои ҳамида, кордонию соҳибтадбириаш тавсиф кардаанд. Аз ҷумла Муншии Кирмонӣ дар китобаш «Насоим-ул-асҳор мин латоим-ул-ахбор» дар ин бора чунин нигоштааст: «Ва ӯ бо фунуни хисоли ҳамида ва одоби мурзия мутарашшеҳи мансаби вазорат ва дар фазлу ҳунар ва дар сахову ато беҳамолу қарин буд…». Вале, мутаассифона, вазирии Абунасри Абизайд ин дафъа низ дер накашид ва ӯ ба дасти ғуломонаш ба қатл расид. Ду мадҳияи шоири зуллисонайни охирҳои аҳди Сомониён — Абулфатҳи Дӯстӣ дар ҳақи Абунасри Абизайд дар «Таърихи Яминӣ»-и Абунасри Утбӣ сабт ёфтаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Абунасри Қубовӣ

**Абунаср Аҳмад ибни Насри Қубовӣ ** (; соли таваллуд ва вафот номаълум) — адиб,  ва и форс-тоҷик (асри 12).

## Зиндагинома
Дар баъзе манобеъ ва асарҳои таҳқиқӣ нисбаи ин шахс Бухороӣ омадааст. Аз корҳои ба анҷом расонидаи Абунасри Қубовӣ тарҷумаи «Таърихи Бухоро»-и Наршахӣ мебошад. Наршахӣ ин асарро барои ҳукмрони сулолаи Сомониён Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ навишта буд. Абунасри Қубовӣ дар тарҷумааш «Таърихи Бухоро»-ро андаке ихтисор кардааст, вале дар баробари ин ба он таърихи сулолаи Қарахониён ва баъзе воқеоти таърихии то солҳои 1128—1129 дар Осиёи Миёна рӯйдодаро илова намудааст. Нусхаҳои «Таърихи Бухоро»-и тарҷумакардаи Абунасри Қубовӣ дар Шуъбаи дастнависҳои Китобхонаи миллии ба номи Фирдавсӣ, Ганҷинаи дастнависҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин дар китобхонаҳои Тошканд, Маскав, Санкт-Петербург маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абунасри Мансур

**Абунаср Мансур ибни Алӣ ибни Ироқи Ҷаъдӣ** (; 960, Хоразм — 1036, Ғазнӣ) —  ва риёзидони хоразмӣ, яке аз се тан касоне, ки кашфи қонуни синусҳоро ба вай нисбат додаанд.  Муаллими Абурайҳони Берунӣ.

## Зиндагинома
Абунасри Мансур дар Гелон ба дунёи омадааст. Хонаводаи ӯ, Бану Ироқ, ҳокими Хоразм дар минтақаи ҳаммарзи баҳри Арал буданд ва маҳз дар ин минтақа Абунасри Мансур таҳсил карда, шогирди Абулвафои Бузҷонӣ шуд.

Дар соли 396 шамсӣ ба дастури султони Маҳмуд ба дор овехта шуд.

Охири асри Х ва ибтидои асри XI давраи нооромии азим дар ҷаҳони Ислом буд ва дар минтақае, ки Абу Насри Мансур дар онҷо зиндагӣ мекард, ҷангҳои шаҳрвандӣ ба вуқӯъ пайвастанд. Хваразм дар ин замон як қисми империяи Сомониён буд, ки аз Бухоро ҳукмронӣ мекард. Дигар давлатҳои минтақа давлати Зиёриён буданд, ки пойтахташ дар Гурган дар соҳили баҳри Каспий буд. Дар ғарби минбаъда сулолаи Бувейҳидон бар минтақаи байни баҳри Каспий ва Халиҷи Форс ва бар Месопотамия ҳукмронӣ мекард. Подшоҳии дигаре, ки нуфузи худро босуръат меафзуд, Ғазнавиён буд, ки пойтахти он дар Ғазнаи Афғонистон буд.

Ба қавли Умари Хайём «риёзидони бузурги даврон» буд. Дар Хоразм бо Ибни Сино, Абусаҳли Масеҳӣ, Абулхайри Хаммор ва Абурайҳони Берунӣ ҳамкории илмӣ дошт. Доир ба тригонометрия ва астрономия чанд асар менависад, ки «Ал-Маҷастӣ аш-шоҳӣ» («Ал-Маҷастии шоҳӣ»), «Рисола фӣ-л-устурлоб» («Рисола доир ба устурлоб») аз қабили онҳост. Ба асарҳои олимони Юнони Қадим Менелай ва Уқлидус шарҳ навиштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абунасри Мушкон

**Абунасри Мушкон** (; ? — 1039, Ғазна) — насрнавис ва адиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Пас аз таҳсили улуми мутадовилаи давр ба хидмати давлати Ғазнавиён дохил шуд. Муддати 30 сол дар девони рисолати султон Маҳмуди Ғазнавӣ (ҳукмронӣ 998—1030) ва писари ӯ Масъуди Ғазнавӣ (ҳукмронӣ 1030—1041) вазифаи дабириро ба уҳда доштааст. Дар дарбор яке аз шахсони муътабар ба шумор мерафт. Султонҳо Маҳмуд ва Масъуд оид ба корҳои муҳими давлатӣ бо вай маслиҳату машварат мекарданд. Абунасри Мушкон аз нозукиҳову нафосат, обу ранги бадеии забонҳои форсиву арабӣ огоҳӣ дошт. Бо амри султонҳо номаҳои давлатиро бо сабку услуби маъмул дар номанигорӣ (зебу орои сухан, истифода аз саноеи бадеъ ва ғайра) иншо мекард. Абунасри Мушкон дар дарбори султон Масъуди Ғазнавӣ 19 сол ҳамроҳ бо таърихнигор Абулфазли Байҳақӣ ҳамкор буд. Байҳақӣ Абунасри Мушконро чун устоди худ эътироф кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абунасри Сарроҷ

**Абунасри Сарроҷ**, ( *Абунаср Абдуллоҳ ибни Алӣ ибни Муҳаммад Яҳъё*., ? – вафот 987, Тус) — фақеҳ ва мутасаввиф (асри X), мулаққаб ба «Товус-ул-фуқаро».

## Зиндагинома
Абунасри Сарроҷ аз авлоди зоҳидон буда, ба Димишқ, Бағдод, Басра, Қоҳира ва бисёр шаҳрҳои Эрон сафар кардааст, таассуроти сафар ва мулоқоти худро бо машоихи суфия дар китоби «Ал-ламаъ фи-т-тасаввуф» ҷамъ овардааст. Шогирди Абунасри Сарроҷ Абулфазли Сархасӣ мебошад, ки роҳнамои суфии бузурги Хуросон Абусаиди Абулхайр будааст. Абунасри Сарроҷ, ба қавли Ҷомӣ, ғайр аз китоби зикршуда асарҳои дигаре ҳам доштааст, ки мутаассифона то ҳол аз онҳо осоре пайдо нест. Ҳамчун муаррихи тасаввуф Абунасри Сарроҷ кӯшидааст, ки таълимоти тасаввуфи мӯътадилонаро инкишоф диҳад. Ақидаҳои Абунасри Сарроҷ роҷеъ ба каромат ва диг. ҷиҳатҳои таълимоти тасаввуфӣ на фақат ба омӯзиши таҳаввули афкори ирфонӣ, балки ба шарҳу баёни нуқтаҳои алоҳидаи намояндагони тасаввуф, аз ҷумла шатҳиёти суфия аҳамияти калон доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Олимони асри X
Анзурат Ҷӯрабекова

**Анзурат Ҳалимбековна Ҷӯрабекова** (Тав. 27.09.1949, ш. Душанбе) — омӯзгор. Корманди шоистаи маорифи халқи Тоҷикистон (1977). 
## Зиндагинома
Дастпарвари Омӯзишгоҳи тиббии ш. Душанбе (1968). Як сол дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино  таҳсил намуда, бинобар вазъи оилавӣ ба факултаи психологияи (равоншиносӣ) ИПД ба номи  Т.Г. Шевченко таҳсилро давом дода, онро соли 1973 хатм кардааст. Мураббияи кӯдакистони №83 «Бунафша» (1973-1976), китобдор (1977-1985). Аз соли 1985 – омӯзгори фанни педагогогика, равоншиносӣ, анатомия, гигиена дар Колеҷи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон. Барои такмили ихтисос борҳо ба кишварҳои хориҷӣ сафар кардааст. Корманди шоистаи маорифи халқи Тоҷикистон (1977). Бо ҷоизаҳои соҳавӣ қадр карда шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон
Абунасри Толиқонӣ

**Аҳмад ибни Иброҳими Абунасри Толиқонӣ** (; қарни XI) — шоири форс-тоҷики даврони Салҷуқиён.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо аз ӯ чун шоири дарбори Салҷуқиён ва вазири машҳур — Низомулмулк (1017—1092) сухан меравад. Девонаш дастрас нагардидааст, вале қасоиди бисёре аз ӯ дар тазкираҳо омадааст, ки баъзеи онҳо дар мадҳи Низомулмулк мебошанд. Ба ғайр аз ин аз Абунасри Сарроҷ рубоиҳои панду андарзӣ, ишқӣ ва ғайра дастрас гардидаанд. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абунасри Фароҳӣ

**Абунаср Бадруддин Масъуд ибни Абибакри Фароҳӣ** (; ) —  ва луғатноманависи форс-тоҷик, муаллифи луғатномаи арабӣ ба форсии «Нисобу-с-сибён».

## Фаъолияти эъодӣ
Абунасри Фароҳӣ мусаннифи фарҳанги арабӣ-форсии «Нисобу-с-сибён» аст, ки бо супориши вазири маъруфи Салҷуқиён Низомулмулк (1017—1092) нигошта шудааст. Дар пайравӣ ба ин асар донишмандони бисёре фарҳангҳои гуногун таълиф кардаанд. Яке аз корҳои дигари Абунасри Фароҳӣ ба назм даровардани асари Шайбонӣ «Ҷомеъу-с-сағир» мебошад (1116).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Муҳаммад Авфӣ, Лубобу-л-албоб, Т., 1333 ҳ. ш;
* Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т., 1344 ҳ. ш.
Абунувос

**Абунувос** (*Абунувос* *Ҳасан ибни Ҳонии Ҳакамӣ*****, ; ) — и эронитабори арабизабон ва аз бузургони шеъри ошиқонаи араб.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ аз падар маҳрум шуд. Ҳамроҳи модараш ба Басра кӯчида, дар назди Волиба ибни Ҳубоб ном шоири араб аз шеъру шоирӣ сабақ гирифт. Пас аз муддате Абунувос дар шоирӣ шуҳрат ёфт ва ба Бағдод рафта, дар силки шоирони дарбори халифаҳо Ҳорунуррашид ва Амин ворид гардид. Абунувос дар тамоми навъҳои назми арабӣ шеър гуфтааст. ӯ чун бунёдгузори навъи тардиёт (шеърҳо дар васфи шикор) шинохта шудааст, вале Абунувос бештар бо хамриёт (шеърҳо дар васфи май, бодаю соғар) шуҳратманд гардидааст. Ба шарофати Абунувос хамриёт дар адабиёти араб мавқеъ пайдо кард ва ба навъи мустақили эҷодӣ табдил ёфт. Зимни тасвири бодаю соғар, лаҳзаҳои гуворои ҳаёт, таваҷҷуҳи бепоёни худро ба тамаддуни ниёгонаш ифода намудааст ва ақоиди шуубияи худро иброз доштааст.

## Ашъор
Абунувос дар ашъораш аз калимаҳои форсӣ хеле фаровон истифода намудааст. Дар офаридаҳои ӯ номи шахсиятҳои таърихӣ, асотирӣ, фолклории пешазисломӣ вомехӯранд, тасвири расму оин ва анъанаҳои зардуштӣ ба назар мерасанд. Чунин шеърҳои Абунувос бо номи «форсиёт» маъруфанд. Абунувос чун шоири озодандеш, шӯхтабъу ҳозирҷавоб, базлагӯю зиндадил дар байни халқ машҳур буд. Аз ин ҷост, ки дар бораи ӯ ва ё аз номи ӯ латифаҳои мутоибаиву ҳазломез ба миён омадаанд. Ашъори боқимондаи Абунувос дар ҳудуди 12 ҳазор байт аст, ки дар девоне фароҳам омада, ба жанрҳои адабии мадҳия, марсия, ҳаҷвия, хамрия, тардид ва ғ. тақсимбандӣ шудаанд. Девони Абунувос соли 1962 дар Бейрут ба табъ расидааст. Намунаҳо аз эҷодиёти Абунувос ба забонҳои англисӣ, немисӣ, русӣ ва ғайра тарҷума шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Шидфар Б. Я., Абу Нувас, М., 1978;
* Фильштинский И. М., История арабской литературы, М., 1985.
* Esat Ayyıldız. «Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri». Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147—173.
Абусаид (ҳоким)

**Абусаид** (соли таваллуд ва вафот номаълум), ҳокими Самарқанд (1530 – 1533) — писари Кӯчкинчихон аз сулолаи Шайбониён, бародари Абдуллоҳхони I. Бо супориши Абусаид дар ҷануби Регистони Самарқанд мадрасаи кабудгунбази «Чилдухтарон»-ро бино кардаанд, ки дар он Кӯчкинчихон бо се писараш, аз ҷумла Абусаид ва се наберааш дафн шудаанд. Ҳоло санги мармари ниҳоят зебои сари қабри Абусаид дар музейи Самарқанд буда, яке аз намунаҳои санъати нафиси ҳаккокӣ ва хаттотии садаи XVI ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бунасри Мутриб

**Абунаср**,(Бунаср), номи пуррааш **Абунаср ибни Муҳаммад**, машҳур ба **Бунасри Мутриб** (889, Марв – 961, Бухоро) — мусиқидон, навозанда ва сарояндаи форсу тоҷик (асри 10).

## Зиндагинома
Абунаср илмҳои замонашро дар зодгоҳаш омӯхта, барои такмили пешаи навозандагӣ ба Бухоро меояд. Дар ин ҷо назди Абулаббоси Бахтиёр асосҳои назариявии мусиқиро меомӯзад. Абунаср дар иҷрои достонҳои қаҳрамонӣ ва ҳамосӣ истеъдоди беназир дошт ва дар ҳунари иҷроӣ мӯътақиди сабки қадимии мардумони эронӣ буд. Дар пайравии «Хусравониёт»-и Борбад силсилаи нави сурудҳои «Роҳи мовароуннаҳрӣ»-ро эҷод кардааст Дар овозхонӣ аз ифодаҳои мураккаби авҷӣ истифода намудааст ва ба-д-ин сабаб ӯро устодаш Абулаббоси Бахтиёр «Бунасри зилхон» ном бурдааст. Мавзӯи таснифоти Абунаср сурудҳои ҷашнӣ ва маросиму оинҳои халқӣ, инчунин тараннуми далерӣ, шуҷоатмандӣ, ватандӯстӣ ва ғайраро дар бар мегирад. ӯ оид ба мусиқӣ рисолае низ доштааст, ки ба мо нарасидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Раҷабов А. Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён, Д., 2000; ҳамон муалл.,
*Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мксиқии замони Рӯдакӣ, Д., 2008.

## Сарчашма
*
Абусаид Баҳодурхон

**Абусаид Баҳодурхон** — охирин хони муғул аз силсилаи Элхонҳо.

## Ҳукумрониҳо
Абусаид Баҳодурхон пас аз марги падараш ӯлҷойтухон (1316) дар Табрез ба тахти салтанат нишаст, вале чун ҷавон буд, қудрати воқеӣ дар дасти амир Чӯпон қарор дошт. Авзои сиёсии ин давра ба сомон набуд; амирони муғултабор пай дар пай қиём мебардоштанд. Оқибат соли 1324 амирони муғул бар зидди амир Чӯпон шӯриданд. Вазири нав Нусратуддин Одили Насавӣ натавонист дар ислоҳи умури идорӣ муваффақ шавад. Дар натиҷаи даргириҳо, Абусаид Баҳодурхон бо баҳонае амир Чӯпон ва фарзандони вайро ба қатл расонд (1338). Рӯйдодҳои сиёсӣ ва низомие, ки дар ин муддат рух доданд, ғайримустақим боиси равнақи нуфузи Усмониёни турк дар Осиёи хурд гардиданд. Пас аз қатли амир Чӯпон, давраи нави ҳукумати Абусаид Баҳодурхон оғоз мешавад, вале дар Хуросон ошӯбҳои амирони муғул дубора шиддат гирифтанд.

## Запкориҳо
Ҳар яке аз амир ё волии элхониён хоҳони истиқлол шуда, ноҳияи Ҳирот, Балх, Нишопур, Мозандаронро пайваста ғорат мекарданд. Оли Карти Ҳирот низ барои истиқлоли хеш мубориза мебурд. Муғулони чағатоӣ пайваста ба шаҳру вил. Хуросон ҳамла мекарданд. Абусаид Баҳодурхон тавонист шӯриши Тош Темур ва Норин Туғойро саркӯб намояд. Ба ҳамин тариқ, Абусаид Баҳодурхон ҳукумати худро дар Хуросон барқарор кард, вале дар юриши зидди ӯзбакхон (1336) бар асари беморӣ дар Қаробоғи Озарбойҷон даргузашт. Абусаид Баҳодурхон сиёсати мусолиматомезе бо мамлукони Миср дошт. Иддае аз шоирони маъруфи он рӯзгор, аз қабили Хоҷуи Кирмонӣ, Авҳадии Мароғаӣ, Аҳмади Табрезӣ шахсият ва фазоили Абусаид Баҳодурхонро тавсиф кардаанд. Абусаид Баҳодурхон илова бар сурудани шеър, хати арабиро хеле зебо менавишт. Ҳамчунин ба мусиқӣ низ муҳаббат дошт ва удро некӯ менавохт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хонигари муғул
Гурӯҳ:Хонигари Элхонҳо
Ҷумҳурии Демократии Конго

**Ҷумҳурии Демократии Конго** (фар. *République Démocratique du Congo*, ҳамчунин Заир, ҶД Конго, Конгои Шарқӣ, ҶДК ё Конго) — як кишварест дар Африқои Марказӣ. Пойтахт, шаҳри Киншаса.
## Таърих

## Сиёсат ва ҳукумат

## Бахшбандии кишварӣ

## Ҷуғрофия

## Иқтисодиёт

## Мардум

## Фарҳанг ва маориф

## Инҷоро ҳам бингаред

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо
Гурӯҳ:Ҷумҳурии Демократии Конго
Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
Ҷумҳурии Конго

**Ҷумҳурии Конго** — яке аз кишварҳо дар маркази қораи Африқо аст.

## Таърих

## Сиёсат ва ҳукумат

## Бахшбандии кишварӣ

* Боуенза
* Куветте
* Куветтеи Ғарбӣ
* Коуилоу
* Лекоумоу
* Ликоуала
* Ниари
* Платеау
* Поол
* Санға

## Ҷуғрофия

## Иқтисодиёт

## Аҳолӣ

## Фарҳанг ва маориф

## Инҷоро ҳам бингарӣд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо
Гурӯҳ:Ҷумҳурии Конго
Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
Солеҳ Салоҳ

**Солеҳ Салоҳ** (18 январи 1927, шаҳри Бухоро — 13 декабри 2004) — ховаршинос, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1963).

## Зиндагинома
Солеҳ Салоҳ 18 январи соли 1927 дар шаҳри Бухоро зода шудааст. Соли 1951 факултаи шарқшиносии Донишгоҳи Осиёи Миёнаи Тошканд, соли 1955 аспирантураи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Чанде дар Пажӯҳишгоҳиилмҳои омӯзгорӣ кор карда, баъдан муаллими фанҳои забону адабиёти тоҷик ва нутқи саҳнавӣ дар Донишгоҳи театрии Маскав будааст. Солҳои 1958—1970 корманди илмии Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, солҳои 1970—1975 мудири шуъбаи назорати илмии Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик, солҳои 1975—1981 муаллими кафедраи маҳорати актёрии Донишгоҳи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода, баъдан ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи ховаршиносӣ будааст.

Дар масъалаҳои гуногуни адабиёти гузаштаву имрӯзаи тоҷик, тарҷума, драматургия, маданияти нутқ ва ғ. мақолаҳои зиёде таълифнамудааст. Муаллифи китобу рисолаҳои «Тарбияи ватандӯстӣ ҳангоми омӯхтани эҷодиёти Садриддин Айнӣ дар синфи даҳум» (1958), «Умари Хайём» (1960), «Ҳаҷви тоҷик дар матбуоти тоҷикии солҳои 20-30» (1969), «700 ибораи фразеологии забони русӣ», (Маскав, 1982) «Муҳовараи русӣ-тоҷикӣ» (1982) ва ғ. мебошад.

Баъзе аз бобҳои «Очерки таърихи адабиёти советии тоҷик» (1961) ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Дар таҳрири «Луғати русӣ-тоҷикӣ» ва ҷилдҳои алоҳидаи Энсиклопедияи советии тоҷик фаъолона ширкат варзидааст.

Ба эҷоди ҳикояҳои хурду ҳаҷвӣ ҳам рағбат дошта, соли 1978 китоби «Мусиқии баҳор», соли 1989 маҷмӯаи «Ёди чашмони ашколуд»-аш аз чоп баромадаанд.

Осори ҷудогонаи А. П. Чехов, И. В. Короленко, А. Платонов, П. Мериме, Ч. Айтматов, И. Раҳим, И. Шаркади, К. Грабелшек, ҳамчунин, чанд филми ҳунариро ба тоҷикӣ гардондааст. Дар таҳия ва нашри мероси гузаштагон, азҷумла, «Туҳафи аҳли Бухоро»-и Мирзо Сироҷи Ҳаким (1985) ва «Захираи хоразмшоҳӣ»-и Исмоили Ҷурҷонӣ (1992) ширкат варзидааст.

Аз соли 1986 узви Созмони ховаршиносони шӯравӣ, аз соли 1963 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 13 декабри соли 2004 падруди олами фонӣ гуфт.

## Осор
* «Тарбияи ватандӯстӣ ҳангоми омӯхтани эҷодиёти Садриддин Айнӣ дар синфи даҳум» соли 1958
* «Умари Хайём» соли 1960
* «Ҳаҷви тоҷик дар матбуоти тоҷикии солҳои 20-30» соли 1969
* «700 ибораи фразеологии забони русӣ» Маскав, соли 1982
* «Муҳовараи русӣ-тоҷикӣ» соли 1982
* «Мусиқии баҳор» соли 1978
* «Ёди чашмони ашколуд» соли 1989

## Сарчашма
* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 225 ISBN 978-99947-2-379-9

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Абусаид Махдум

**Абусаид Махдум** (? — 1910, Самарқанд) — хаттот ва кишваршиноси тоҷик, гирдоварандаи дастнависҳои шарқӣ ва осори атиқа.

## Зиндагинома
Аз оилаи мударрисоли Дар Мадрасаи Тиллокории Самарқанд таҳсил кардааст. Аз овони ҷавонӣ ба таъриху маданияти тоҷик ва дигарон халқҳои Осиёи Миёна шавқи зиёд дошта, ҳангоми таҳсил дар мадраса бисёр асарҳои таърихиро гирдоварӣ ва китобат намудааст. Дертар бо шарқшиносони рус Н. И. Веселовский, В. В. Бартолд, В. Л. Вяткин, Абусаид Махдум Семёнов шинос шуда, дар омӯзиши осори ниёгони тоҷикон бо онҳо ҳамкорӣ кардааст.

## Корҳо
Барои Н. И. Веселовский асари таърихии Абутоҳирхоҷа «Сармария»-ро китобат кардааст, ки тарҷумаи русии он соли 1899 ба табъ расид. Ғайр аз ин барои В. В. Бартолд бисёр дастнависҳои шарқӣ, аз ҷумла нусхаҳои асари таърихии Мирхонд «Равзат-ус-сафо»-ро гирд овардааст. Барои Музейи маданияти Осиё (Москва) васиқаҳо, ҳуҷҷатҳои давлатӣ, вақфномаҳо ва ғайраро ҷамъ намудааст. Ба В. Л. Вяткин дар кори муайян намудани ҷойи Расадхонаи Улуғбек ёрӣ расонда, солҳои 1908—1909 дар ҳафриёти он иштирок кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абусаиди Гургонӣ

**Абусаиди Гургонӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 12).

## Ашъор
Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нагардидааст. Аз ашъори боқимондааш бармеояд, ки ӯ дар онҳо андешаву матлабҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ, танқиди зулму золимӣ, мубориза ба муқобили бемаърифативу мардумозории баъзе аъёну ашроф инъикос ёфтаанд. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ дар эҷоди навъҳои шеър — маснавӣ, қасида, ғазал, рубоӣ, қитъаҳо ва ғайра маҳорати хос доштааст. Намунаҳои ашъораш дар тазкираву баёзҳо оварда шудаанд. Абёти зерин аз ӯст:

: Он қавм, ки эшон раҳи аҳрор супурданд,
: Аҳволи ҷаҳон ботилу бозича шумурданд.
: Меҳнатзадагонро ба карам даст гирифтанд,
: Чун даст гирифтанд, бар он пой фишурданд.
: Эшон ҳама рафтанду ҷаҳон ҷумла ба муште
: З-ин нокасу номардуму номард супурданд…
: Қавме ҳама нокисаву навкиса, ки аз бухл,
: Номи карам аз номаи ҳастӣ бисутурданд…

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абусаъиди Сиҷзӣ

**Абусаъид Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Абдуҷалил Сиҷзӣ** () — муҳандис ва ҳайатшиноси сиҷистонӣ.

## Асарҳои Сиҷзӣ
Асарҳои Абусаъиди Сиҷзӣ бештар ба шаклсозиҳои геометрӣ, буришҳои махрутӣ (конусӣ), вобастагии гипербола ба асимптотаҳояш, трисексияи кунҷ, масъалаҳои нуҷум ва ба сохти афзори мунаҷҷимӣ бахшида шудаанд. Қариб 30 рисолаи Абусаъиди Сиҷзӣ то давраи мо расидааст, ки дар китобхонаҳои гуногуни ҷаҳон маҳфузанд. «Рисолаи фӣ васф-ул-қутуъ-ил-махрутия» («Рисола дар васфи буришҳои конусӣ»), «Китоб-ут-таркиб ил-афлок» («Китоб роҷеъ ба таркиби фалакҳо»), «Китоб-ул-мизоҷот-ил-кавокиб» («Китоб дар бораи мизоҷи ситораҳо») аз ҷумлаи онҳоанд. Асарҳои Абусаъиди Сиҷзӣ дар инкишофи риёзиёти Шарқ роли муҳим бозида, ба пешрафти математикаю астрономияи Европа таъсир расондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абусаидхон

**Абусаидхон** (? – 1533) — хони Бухоро (1531 – 1533) аз сулолаи Шайбониён, фарзанди Кӯчкунҷухон.

## Зиндагинома
Ҳангоми хони Бухоро буданаш байни аҳли дарбор барои соҳиб шудан ба тахту тоҷ низоъҳои бисёре рух дода буданд. Абусаидхон олими машҳури соҳаи тасаввуф ва муриди вазираш Офоқхоҷа буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абуcарроқа

**Абуcарроқа Абдурраҳмон ибни Аҳмади Балхӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 11).

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо аз ин шахс чун шоири доираи адабии Ғазнин ёд мешавад. Касби асосиаш шоирӣ набудааст. Вай бо дуредгарӣ (наҷҷорӣ) рӯз мегузаронид. Ашъори нафису дилангез, равону сода ва ба оҳанги мусиқӣ созгор (суруд) доштааст. Дар қасидасароӣ моҳир будааст. Девон доштанаш маълум нест. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо омадаанд (масоли «Лубоб-ул-албоб»-и Муҳаммад Авфӣ).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Абдуллоев А., Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи аввали асри XI, Д., 1979.

## Сарчашма
*
Абусаид Мирзо

**Абусаид** (*Абусаид ибни Муҳаммад ибни Мироншоҳ ибни Темур*; ) — ҳаштумин султони Мовароуннаҳру Хуросон аз хонадони Темуриён (1451—1469).

## Зиндагинома
Абераи амир Темур, набераи Мироншоҳ. Кӯдакӣ ва навҷавониашро дар Самарқанд назди Улуғбек сипарӣ кардааст. Ҳангоми қатли Улуғбек бо ҳукми Абдуллатиф дар зиндон буд, лекин баъди марги ӯ аз асорат раҳоӣ ёфта ба Бухоро рафт. Баъдтар бо кумаки Абулхайрхони ӯзбек аз Тошканд ба Самарқанд омад ва июни соли 1451 рақиби худ Абдуллоҳ ибни Иброҳимро (набераи дигари Шоҳрух), ки ба ҷои Абдуллатиф нишаста буд, қатл кард.

## Забткориҳо
Пас аз ин ӯ иқтидори худро дар ҳудуди Мовароуннаҳру Туркистон, Хуросону Мозандарон ва бахшҳои Афғонистони имрӯза ба муддати мадид устувор намуд. Дар ҳамон вақт Эрон (Озарбойҷон), Ироқи Араб, Ироқи Аҷам, Исфаҳону Форс ва бахши Хуросон дар тасарруфи хонадони Қароқуюнлу қарор доштанд. Абусаид кӯшиш кард империяи бобояшро барқарор кунад, лекин ин иқдоми ӯ натиҷаи дилхоҳе надод, зеро байни шоҳзодагони темурӣ Муҳаммад ибни Бойсунқур, Абулқосим Бобур ва дигар ҷангу ҷидол идома доштанд. Соли 1452 салтанати Темуриён, ки ҳафтод сол пеш барқарор шуда буд (дар Эрону Байнаннаҳрайн), аз байн рафт. Соли 1460 Ҳусайн Бойқаро (набераи Умаршайх) Ҳиротро, ки Абусаид аз дасти Қароқуюнлуҳо бозпас гирифта буд, зери тасарруфи худ даровард. Абусаид бо кумаки ӯзбекон қудрати худро барқарор карда бошад ҳам, шӯришҳову қиёмҳои шоҳзодагони темурӣ дар Мовароуннаҳру Хуросон қатъ нагаштанд. Абусаид дар юриши зидди Оққуюнлуҳо соли 1469 шикаст хӯрд ва ҳангоми фирор (5 феврали 1469) аз тарафи Ёдгор Муҳаммад (набераи Шоҳрух) дастгир карда, ба қатл расонда шуд (А. Гавҳаршод — ҳамсари Шоҳрухро 12 сол муқаддам дар Ҳирот ба қатл расонда буд). Заволи қатъии империяи Темуриён бо марги Абусаид сар шуд. Пас аз ин Узун Ҳасан Эрони ғарбӣ ва марказиро бо Табрезу Бағдод, Султония, Рай, Исфаҳон, Шероз ва Кирмон зери тасарруфи худ даровард. Абусаид тавонист дар салтанати 18-солааш дар давлатдорӣ Мовароунннаҳр ва Хуросонро устувор нигаҳ дорад, лекин дар ҷиҳати эҳёи империя ба мурод нарасид. Барои пешрафти сиёсати худ такя ба қабилаҳои туркнажоди арғун мекард. Воситаи муҳимтарини қудрати ӯ суюрғол, яъне бахшоиш ва вогузорӣ ба сардорони қабила ва ашрофи турку тоҷик буд. Абусаид худро муриди Хоҷа Аҳрор медонист. Сиёсати Абусаид дар заминаи умури дохила таъмини пешрафти кишоварзӣ ва тиҷорат буд. Боз ҳам фаровон ва беҳтар гардонидани системаи обёрӣ (наҳрҳо, корезҳо, ҷӯйборҳо, чоҳҳо ва ғайра) аз муҳимтарин самтҳои сиёсати иқтисодии Абусаид маҳсуб мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мухторов А., Амирон ва вазирони сомонӣ, Д., 1997;
* Номаи Оли Сомон. Маҷмӯаи мақолот. Маҷмӯаи илмии тамаддун, таърих ва фарҳанги Сомониён, Т., 1377;
* Фрай Р. Н., Сомониён. // Таърихи Эрон аз зуҳури ислом то омадани давлати Салҷуқиён.
* Аз фурӯпошии давлати Сосониён то омадани Салҷуқиён, Т., 1380;
* Ноҷӣ Муҳаммадризо, Фарҳанг ва тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён, Т., 2007.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Темуриён
Абусаъид Муҳаммади Хуҷандӣ

**Абусаъид Муҳаммад ибни Абубакр ибни Собит ибни Ҳасан ибни Алии Хуҷандӣ** () — , адиб, фақеҳи форс-тоҷик, писари Абубакр Муҳаммади Хуҷандӣ.

## Зиндагинома
Ба монанди дигар намояндагони Оли Хуҷанд саводи ибтидоиро дар назди падар баровардааст. Баъдтар таҳсилро дар мадрасаи Низомияи Исфаҳон идома дод. Баъд аз хатми таҳсил ба вазъ гуфтан машғул шуд. Дар ваъзҳояш мазҳаби шофеияро тарғиб мекард. Ҳангоми ваъзгӯияш кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т., 1344 ҳ. ш.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абусимбал

thumb|263x263px|Ибодатхонаи Рамзес
**Абусимбал** (**أبو سمبل** ) — сахра дар соҳили ғарбии дарёи Нил, ки дар он дар давраи ҳукмронии Рамзеси II (1388 – 1322 то м.) — ду ибодатхонаи машҳури Мисри Қадим тарошида шудааст.
 
## Сохтумони Абусимбал
Ибодатхонаи калон ба шарафи худи шоҳ Рамзеси II, ибодатхонаи хурд ба шарафи зани якуми ӯ – малика Нофретари бино ёфтааст. Дар Абусимбал ҳайкалҳо ва мусаввараҳо мавҷуданд. Дар ду тарафи даромадгоҳи ибодатхонаи калон чор ҳайкали бузурги Рамзеси II дар ҳолати нишаста дар сахра (баландиашон тақрибан 20 м) тарошида шудааст. Дар ин маъбад инчунин симои худовандии шоҳ Рамзеси II дар ҳолати таъзимкунӣ ба худ пушт ба девор тасвир ёфтааст, ки дар иҳотаи шоҳони дигар боҳашамтар менамояд. Дар пеши маъбади хурд 6 ҳайкали бо усули горелйеф тарошида истодаанд, ки дар ҳар тарафи онҳо ду симои шоҳ ва як симои малика тасвир ёфтаанд. Дар андоми ҳайкали дуюм (дар қисми ҷанубии маъбад) навиштаҷоте мавҷуд аст. Онро ҷанговарони зархариди ионӣ, ки дар давраи ҳукмронӣ Псамметихи I (664 – 610 то м.) вақти ақибнишӣ аз Элефантина ба Эфиопия кандакорӣ кардаанд. Дар навиштаҷоли иэроглифӣ ин сахраи регии баландиаш 100 м «кӯҳи муқаддас» номида шудааст. Аз сабаби он ки дар ин сахра иншооти истеҳкомӣ сохта шудаанд, онро дар иэроглифҳо «қалъаи Рамзес» номидаанд. Номи ҳозираи Абусимбал аз номи сахрае гирифта шудааст, ки дар он ҷо дарё маҷрояшро дигар мекунад. Дар ин сахра нақши барҷаста (барелйефӣ)-и марди мисрии пешдоманаш нӯгтез кандакорӣ шудааст, ки ба назари маллоҳони араб ба хӯша монанд менамудааст. Бинобар ин он тасвирро Абусимбал номидаанд. Баъдтар тамоми сахраҳо ва маъбадҳои дар онҳо биноёфта Абусимбал ном гирифтаанд. Дар натиҷаи сохтмони дарғоти Асвон хавфи зери об мондани Абусимбал пеш омад. Аз ин сабаб Абусимбал солҳои 1963 – 1967 ба ҷойи бехавф кӯчонда шуд. Ҳоло он 65 м баландтар ва 200 м дуртар аз дарё, 280 км ҷанубтари Асвон ҷойгир аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯҳҳои Миср
Гурӯҳ:Ибодатхонаҳои Мисри Қадим
Гурӯҳ:Сайёҳи дар Миср
Абуссуъуд Афандӣ

**Абусууди Курдӣ ибни Муҳаммади Инодӣ** (1488—1575, Истанбул) — фаҳеқи ҳанафӣ, донишманд ва и эронитабор, шайхулисломи Давлати Усмонӣ (1545—1574).

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро аз падараш дар Инодияи Курдистон гирифт. Сипас барои идомаи таҳсил ба Истанбул рафт. Соли 1539 ба мансаби қозии аскар ва соли 1547 ба мансаби шайхулисломӣ расид. Абусууди Курдӣ дар баробари иҷрои корҳои давлатӣ оид ба илми фиқҳ, тафсир, риёзиёту илоҳиёт ва адабиёт рисолаҳои илмӣ иншо кардааст.

## Забони осор
Ба забонҳои форсӣ, арабӣ ва туркӣ шеър мегуфт. Асарҳояш дар Мисру Туркия ба табъ расидаанд. Яке аз кӯчаҳои Истанбул ба номи Абусууди Курдӣ гузошта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Деҳхудо, Луғатнома, ҷ. 1, Т., 1325 ҳ. ш.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Дидор Саъдуллоев

**Дидор Саъдуллоев** (*Саъдуллоев Дидор Неъматуллоевич*;  тав. 3 марти 1981, Зери Ҳисор, ноҳияи Панҷакент, ҶШС Тоҷикистон) — аккоси тоҷик. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2017)

## Зиндагинома
Дидор Саъдуллоев баҳори соли 1981 дар деҳаи Зери Ҳисори ноҳияи Панҷакент, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Мактаби миёнаро дар деҳа хатм намудааст. Баъдан факултаи физик ва риёзии Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро дар шаҳри Душанбе хатм кардааст. Солҳои 2014—2015 дар факултаи аккосии Донишгоҳи давлатии тарроҳӣ ва текнулужии Маскав таҳсил карда ва ихтисоси аккос/хабарнигорро дорад. 

## Фаъолияти корӣ
Аккоси ҳафтаномаи «Тоҷикистон», хабаргузории «Ховар» дар Тоҷикистон ва бархе нашрияҳои маҳаллӣ дар Русия будааст. Бо бархе аз созмонҳои байналмилалии муқими Тоҷикистон ба унвони аккос ҳамкорӣ мекунад. Аз соли 2014 то ҳоло дар Бошқирдистон ва шаҳрҳои Маскав, Алмаато ва Душанбе чанд намоиши аксҳояш баргузор шудааст. Ахиран дар Қазоқистон барандаи ҷоизаи озмуни минтақаии Созмони байналмилалии муҳоҷират (IOM) дар мавзӯъи муҳоҷират шуд.

Аз 29 декабри соли 2017 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ва аз 20 ноябри соли 2019 узви Иттифоқи суратгирони Тоҷикистон мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аккосон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Аксбардорони Тоҷикистон
Абусаҳли Саълукӣ

**Абусаҳл Муҳаммад ибни Сулаймон Саълукии Нишопурӣ ** (; ) — фақеҳи шофеъӣ, ровӣ, муфассир, наҳвӣ, забоншинос, , ориф ва «Шайхи Хуросон».

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш таҳсил намуда ба камол расидааст. Сипас барои давом додани таҳсил ба Басра рафта, солҳои зиёде он ҷо зиндагӣ кардааст. Ба зодгоҳаш баргашт. Бо даъвати аҳли илму адаби Нишопур ба ин шаҳр кӯчид ва ба тадрис машғул шуд. ӯ чун донишманди соҳаҳои гуногуни илм, аз ҷумла фиқҳ, ҳадис, сарфу наҳв, балоғату китобат ва ғайра машҳур гардида буд.

## Таълифот
Муаллифони сарчашмаҳои адабиву таърихӣ ӯро бо унвони «Ақза-л-қузоти Хуросон» ёд кардаанд. Асареро бо номи «Шамсу-л-маъолӣ» ба ӯ нисбат додаанд. Аз осори манзумаш то ҳол чизе дастрас нагардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Вояҷер-2

**«Вояҷер-2»** — дуюмин дастгоҳи кайҳонӣ аз ҷуфти зондҳои сайёравист, ки соли 1977 ИМА ба кайҳон сар додааст.

Фарқи он дар иқтидори энергетикӣ буд ва ҷирмҳои таҳқиқ нокардаи Вояҷер-1-ро аз наздик омӯхт ва натиҷаҳои аввалро ба Замин фиристод. Он Муштарӣ (09.07.1979) ва радифони он — Европа, Ганимед, сайёраи Зуҳал (25.08.1981) ва радифҳои он — Тефия ва Энселад, сайёраҳои Уран, Нептун ва радифи он Тритонро аз наздик таҳқиқ намуд.

## Ҳамчунин нигаред
* Лоиҳаи «Вояҷер»
* «Вояҷер-1»

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии лоиҳаи «Вояҷер»
* Мақолаи «Системаи офтобӣ. Минбаъд танҳо ситораҳо» (дар бораи парвоз «Вояҷер-2»)
* Маълумот дар бораи давомнокии ҳаёти дастгоҳи «Вояҷер-2» ва «Вояҷер-1»

Гурӯҳ:Барномаи «Вояҷер»