open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балила

**Балила** () — дарахтест хазонрез.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Бар­гаш байза ё нештаршакли нӯгтез (муқобили якдигар ҷойгир шудаанд), гулаш майда, мевааш байзашакл; 20–46% моддаҳои даббоғӣ, туршӣ ва зифт дорад. Дар тибби халқӣ меваи Б.-ро чун давои рафъи ихтилоли меъдаву рӯда ва исҳоли хунин истифода мебаранд. Дар китобҳои тибби қадим (мас., аюрведӣ, тибетӣ ва ғайра) оид ба пайдоиши Б. (ба санскритӣ – харитакӣ) қиссаҳои гуногун ҷой доранд. Табибони ҳиндию тибетӣ бо меваи Б. сурфа, зиқи нафас, гирифтагии овоз, ҳикак, қай, бавосир, исҳол, бад­гуворишӣ, қабзият, дамиши шикам, амрози ангалӣ, омос­ҳои гуногун, бемориҳои дил ва сипурз, пӯст, варам, ихтилоли асабия ва ғ-ро табобат мекунанд. Б. дар тибби аюрведию тибетӣ «шоҳи до­ру­­ҳо» номида шудааст. Му­­во­­фиқи таълимоти онҳо, дар кадом қисми организм чӣ гу­на беморие, ки пайдо шавад, Б. табобат мекунад, ба ҷисму рӯҳ қувват мебахшад, кори мағзи сарро беҳтар мекунад, хотираро қавӣ мегардонад. Дар таркиби Б. ан­тиокси­дантҳои табиии пурзӯре мавҷу­данд, ки ба рагҳо устуворӣ бахшида, хунравиро бозмедоранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Василий Балюк

**Балюк Василий Матвеевич** (тав. 23 ноябри 1916, деҳаи Кегчавскийи вил. Харкови Украина — ?) — агроном, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1953).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи кишоварзии Харков (1936). Солҳои 1936-49 агроном, 1949—1955 директори пойгоҳи мошину трактори (МТС) ноҳияҳои Турсунзода ва Рӯдакӣ, 1955—1962 муовини раиси комиҷроияи ноҳияи Мир Саййидалии Ҳамадонӣ, 1963—1978 сарагрономи раёсати кишоварзии ноҳияи Ваҳдат. Аз соли 1979 нафақагири шахсӣ.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо, Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Васко да Гама

frame|right
**Васко да Гама** (1469 &mdash; 24 декабр, 1524) баҳрнаварди португалӣ. Вай аввалин аврупоӣ буд, ки ба Ҳиндустон бо воситаи охири Африқои Ҷанубӣи шино намудааст. Вай 3 маротиба бо киштӣ ба Ҳиндустон рафааст.

8 июли соли 1497 4 киштӣ бандари Лиссабонро тарк намуд ва якумин сафари Васко да Гама ба Ҳиндустон оғоз шуд. Пеш аз вай ягон аврупоӣ бо роҳи ӯ шино накарда буд, ҳатто як кашфиётчии португалӣ Бартолему Диаз низ аз он роҳ дуртар гузашта буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кашфиётчиён
Вафлии регак

**Вафлии регак**. Равғанро бо шакар меомезанд ва тухм, намак, сода, ванилин ҳамроҳ карда лат мезананд. Аввал ними оби муайяншударо рехта орд мепошанд ва онро хуб омехта, тадричан оби бокимондаро низ меандозанд. Барои 10 дона вафли 2 стакон орд, ½ стакон шакар, 1 дона тухм, 30 гр равгани маска, ½ литр об, дар нуги қошуқча камтар намаку сода ва мувофики табъ ванилин лохзим аст.

## Нигаред
*Вафлии бехамирмоя

Гурӯҳ:Ошпазӣ
Иван Банников

**Банников Иван Степанович** (23 марти 1914, ноҳияи Матвеевски вилояти Челябинск, Русия — 10 феврали 1975, Душанбе) — механизатор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокдори ҶБВ (1941—1945).

## Фаъолияти меҳнатӣ
Солҳои 1932—1935 тракторчии хоҷагӣ дар ноҳияи Матвеевски вил. Челябинск, 1936—1941 ва солҳои 1945—1951 сардори бригадаи пойгоҳи мошину трактории ноҳияи Ленин (Рӯдакӣ), 1951—1952 ёвари механики бригадаи пойгоҳи мошину экскватори Тоҷикистон, 1953—1958 тракторчии пойгоҳи мошину трактори ноҳияи Рӯдакӣ, 1959—1968 челонгари раёсати сохтмони механиконидаи ш. Душанбе ва шуъбаи сохтмони асосии Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон буд. Бригадаи трактории Иван Банников дар рӯёндану чиндани ҳосили баланди пахта муваффақ шудааст.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо ордени Ленин, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Банников Иван Степанович, Герои страны

Гурӯҳ:Механизаторҳои Тоҷикистон
Экспедитсияи Антарктикии Шуравӣ

thumb|300px|right|
**Экспедитсияи Антарктикии Шурави**, ЭАШ () Иттифоқӣ Шурави бо Антарктика.

## Инҷоро ҳам бингаред
Руал Амундсен

**Ру́аль Э́нгелбрегт Гра́внинг А́мундсен** (; 16 июли 1872 — 18 июни 1928) — қутбнавард ва тадқиқотчии норвежӣ.

## Саёҳатҳо
Бори аввал (1903—1906) дар киштии «Йоа» ба воситаи гузаргоҳи Шим. Ғарбӣ аз Гренландия ба Аляска шино кард. Дар давоми ду сол дар ҷазираи Кинг-Вилями Арктикии Канада тадқиқоти муҳими геомагнитӣ гузаронд. Руал Амундсен соли 1904 дар нимҷаз. Бутия-Феликс Қутби магнитии шимолиро омӯхт ва аввалин шуда қариб 100 ҷазираи атрофи онро ба харита дохил кард. Соли 1911 бо киштии «Фрам» ба экспедитсияи антарктикӣ баромад; 14 — 16 декабр, 1 моҳ пеш аз экспедитсияи тадқиқотчии англис Р. Скотт ба Қутби Ҷанубӣ расид ва дар бозгашт қаторкӯҳи Маликаи Муд (баландиаш 4500 м)-ро кашф намуд. Баъди аз Антарктика баргаштан Руал Амундсен дрейфи Ф. Нансенро такрор карданӣ шуда, с-ҳои 1918 — 20 бо киштии «Мод» аз Норвегия қад-қади материки Авруосиё то гул. Беринг шино кард. Соли 1926 ба якумин парвози трансарктикии Шписберген — Қутби Шимолӣ — Аляска (ба тавассути дирижабли «Норвегия») роҳбарӣ намуд.

Соли 1928 ҳангоми ҷустуҷӯи экспедитсияи италиявии У. Нобиле дар Арктика ҳалок гардид.

## Асарҳо
Руал Амундсен дар бораи саёҳатҳои худ якчанд асар навиштааст: «Парвоз аз болои Уқёнуси Яхбаста» (1927, бо ҳамроҳии Л. Элсварт таълиф шудааст), «Экспедитсия дар киштии „Мод“ қад-қади соҳилҳои шимолии Осиё» (1929), «Қутби Ҷанубӣ» (1937). Асарҳои мунтахаб (5 ҷилд, 1936 — 39) ва «Ҳаёти ман» (1959) ба забони русӣ тарҷума шудаанд. Баҳр дар наздикии Антарктида, кӯҳ ва пойгоҳи қутбии америкоӣ (Амундсен — Скотт), инчунин халиҷ дар Уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ ба номи Амундсен гузошта шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Мӯрча

**Мурча** () — як оилаи ҳашарот, ки ба қатори пардаболҳо мансуб буда, ба таври иҷтимоӣ зиндагӣ мекунад.

## Морфология
Мурча хелҳои гуногуни морфологӣ (модина ва наринаҳои болдор, модонаи бебол — «малика», мурчаҳои коргар ва ғайра) дорад. Бадани Мурча аз cap, сина ва шикам иборат аст; пойҳояш се ҷуфт мебошанд; муйлабчаҳояш бориканд; рагдавонии болҳояш нопурра ё хеле сода; аксарашон бол надоранд. 9 (ё 10) зероила (360 ҷинс)-и Мурча, ки қариб 7000 намудро дарбар мегирад, дар мамлакатҳои тропикӣ, субтропики ва муътадили кураи Замин паҳн шудааст. Дар Иттиҳоди Шӯравӣ қариб 300 намудаш аз 46 ҷинс ва дар Тоҷикистон қариб 50 на­мудаш (Мурчаи аспак, Мурчаи зард, Мурчаи маллаи бешагӣ ва ғайра) зиндагӣ меку­над.

Мурчаҳо гуруҳ-гуруҳ дар мурчахонаҳо зиндагӣ мекунанд. Дар мурчахона одатан ба ғайр аз модина ва наринаҳои болдор як ё якчанд модинаи беболи тухмгузор («малика») ва бисёр мурчаҳои беболи коргар (модинаҳои аз ҷиҳати ҷинси инкишоф наёфта), ки табиатан ва аз рӯи сохти морфологи ба якчанд гуруҳҳо тақсим мешаванд (масалан, сари баъзе хелашон бисёр калон буда, «аскар»-ҳо ном доранд), ҳаёт мегузаронанд. Нарина ва модинаҳои болдор дар мурчахона инкишоф меёбанд; дар фаслҳои гарми сол онҳо барои парвози ақдӣ аз мурчахона мебароянд вабаъд ҷуфти ҷинсӣ нарина ҳалок мешавад, модина бошад, болашро гӯм карда, ба бунёд намудани мурчахонаи нав шурӯъ мекунад. Модинаи беболи тухмгузор («мали­ка») тухм мегузорад. мурчаҳои коргар (дарозии танашон аз 0,8 то 30 мм) асосан дар мурчахонаю берун аз он кор мекунанд. мурчаҳои саркалон («аскарҳо») вазифаи посбонии мурчахо­на ва тақсими сайдро ба ҷо меоранд.

## Ҳаёт
Ҳаёти оилаи мурчаҳо хусусан мурчаҳои дараҷаи олӣ гуногун ва мураккаб аст. Асоси мавҷудияти оиларо мубодилаи ғизо дар байни фардҳо ва муносибати ҳамдигарии маликаи тухм­гузор ва мурчаҳои коргар ташкил ме- диҳанд. Баъзан якчанд оилаи мурчаҳо колонияи дӯстона ташкил намуда, якҷоя зиндагӣ мекунанд. Онҳо ҷои зисташонро якҷоя муҳофизат мекунанд ва ба он ҷо мурчаҳои бегонаро омадан намемонанд. Ҳаёти як ҷатор мурчаҳо ба намудҳои муайяни рустаниҳо вобаста аст. Масалан, баъзеи онҳо

дар сӯрохиҳои кундаи дарахтҳо ло­на месозанд, баъзеи дигарашон бошанд, моддаҳое махсусе, ки рустаниҳо ҷудо мекунанд, мехӯранд. мурчаҳо барои ҳимояи худ моеъи сӯзонанда (кислотаи Мурча) ҷудо мекунанд. Хурокашон ғалладона, ҳашарот, шираи ширинчаҳо ва ғайраҳо мебошад. Аксари мурчаҳо ҳашароти фоидаоваранд. Масалан, мурчаҳои маллаи бешагӣ аз ҷинси Formisa дар биотсенози беша мақоми калон доранд; онҳо ҳайвонҳои бемуҳраи майдаро нобуд мекунанд. Вале баъзеи онҳо (мурчаҳое, ки хурокворӣ, чӯб ва ғайраро мехӯранд) ба хоҷагии халқ зарар мерасонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Жизн животных, т. 3, , 1969.

## Сарчашма
*
Фердинан Магелан

**Фернандо Магелан** (, ) 27 апрели соли 1521 таввалуд шудааст. Ва ҳамчун тадқиқотчии Испанӣ шинохта мешавад. Вақте ки ӯ дар Португалия кор мекард, ба бисёр мамлакатҳо сафар кардааст ба монади Ҳиндустон, the Ҷазираҳои Осмонӣ, Африқои Ҷанубӣ, ва Марокко. Баъди оне ки ӯро аз кор озод карданд, ба назди шоҳи Испан ба кор омад.

Магелан аввалин аврупоест, ки Уқёнуси Оромро гузаштаасту, ба саёҳати гирди олам сарварӣ кардааст. Ӯ ҳатто аввалин шуда гулугоҳи байни Уқёнуси Ором ва Атлантикаро тадқиқ карда номи худро гузоштааст. Магелан дар Филлипин пеш аз ба Аврупо баргаштан вафот кардааст. Танҳо 18-нафари ҳамсафарони экспедитсияи Магелан, ки Хуан Сибастян Дел Кано рохбарӣ мекард ба Испониё соли 1522 баргаштанд.  Ва ин аввалин киштие, ки гирди оламро давр зада буд ба ҳисоб мерафт. Яке аз аъзоён -  Генрӣ ки аз тарафи Магелан ба саёҳати дуру дароз ба Португалия гирифта шуда буд, аввалин марди гирди оламро даврзада ба ҳисоб мерафт, ки баъд ӯ ватаншро тарк карда ба Испания омадааст. 
400px|мини|centre|Харитаи саёҳати Фернан Магеллан ва Хуан Себастьян Элькано

## Сарчашма
Аз Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Кашфиётчиёни Испониё
Гурӯҳ:Баҳрнавардони Испониё
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Испониё
Жилбер Лазар

**Жилбе́р Лео́н Жан Лаза́р** (; ) — шарқшиноси фаронсавӣ.

## Зиндагинома
Аз соли 1971 дар Донишгоҳи Сорбоннаи Нав аз забон ва адабиёти форс-тоҷик дарс мегӯяд. Фаъолияти илмии Лазар аз ибтидои солҳои ҳои 50 оғоз ёфтааст. Нахустин навиштаҳои ӯ шархи асарҳои донишмандони эронӣ дар бораи ба осори Абуалии Сино мебошад, ки дар «Маҷаллаи тадқиқоти исломӣ» дарҷ гардид. Қисмати «Адабиёти форсӣ»-и китоби бисёрҷилдаи «Таърихи адабиёти ҷаҳон» (1956) низ ба қалами Лазар тааллуқ дорад, ки дар он аз таърихи бунёд ва ин¬рушди адабиёти форс-тоҷик дар тули ҳазор сол сухан рафтааст. «Хусусиятҳои фарқкунандаи забони тоҷикӣ» ном тадқиқоти ӯ бевосита дар мавриди забони тоҷикӣ аст. Лазар муаллифи китобҳои «Грамматикаи забони муосири форсӣ» (1957), «Забони бостонии ёдгориҳои насри форсӣ» (1963), «Аввалин шоирони форсӣ. Асрҳои IX—X» (1964) мебошад. Тадқиқи амиқи насри бостонаи тоҷик ба Лазар имкон дод, ки аз луғати арабӣ дар забони форсии асрҳои X—XII харф занад — «Иқтибосҳои арабӣ дар насри форсии асрҳои X—XII, қайдҳои статистикӣ» (1956).

## Эзоҳ

*
Тӯқумшулуқ

**Тӯқумшулуқ** () - моллуск мебошад,маниаш ҳамин аст, ки устугон надорад,дар як чанд мамлакатхо ба монанди франсяодамон мехуранд тухумчулукро,онҳо одатан мечушонанд дар оби намакин ва илова ба инсоуси чиснокин,
Меъморӣ

**Меъморӣ** — санъати лоиҳакашӣ ва сохтмони биноҳо ва иншоот комплексҳо. Меъморӣ муҳити ҳастие, ки барои кор ва зиндагонии мардум зарур аст, меофарад, ки он мувофиқи имкониятҳои техникӣ ва зарурияти маънавии ҳозиразамон мебошад.
[thumb|[Тоҷмаҳал дар Ҳиндустон]]

Меъморӣ гуфта намуди зоҳирии бино ва дигар иншоот, чи алоҳида ва чи якҷоя, низ дар назар доранд.

Корҳои меъмори ҳамчун нишони фарҳанг ва сиёсати халқ, ҳамчун санъаткорӣ қабул мешаванд. Тамаддуни ҷаҳони аз рӯи дастовардҳои меъморӣ низ баҳо дода мешавад. Меъмори имконияти амали гаштани фаъолияти ҳаёти ҷомеа медиҳад ва баробари ин, раванди онро муайян месозад. Вале меъморӣ мувофиқи имконият ва зарурияти мардум амалӣ мегардад

## Этимологияи "меъморӣ"
## Меъмор

## Меъморӣ ҳамчун санъат
## Пайвандҳо

## Нигаред
* Санъат

* Architecture
Феҳристи номҳои Иттиҳоди Шӯравӣ

Номҳои расмии Иттиҳоди Шӯравӣ бо забонҳои Ҷумҳуриҳои Советӣ (аз рӯи тартиби конститутсионӣ) ва дигар забонҳои ИҶШС (аз рӯи алифбо).

номҳои Иттифоқӣ Шӯравӣ
Педро Алмадовар

**Педро Алмодовар** () (24 сентябр, 1949) — коргардони испанӣ.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Алмодовар
Даррен Ароновский

**Даррен Ароновский** (Darren Aronofsky) (12 Феврал, 1969 —  ) — як коргардони aҳли Иёлоти Муттаҳида аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Ароновский
Ингмар Бергман

**Ернст Ингмар Бергман** () (14 июл, 1918 — 30 июл, 2007) — як коргардони aҳли Шветсия аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Бергман
Дэвид Кроненберг

**Дэвид Кроненберг** (David Cronenberg) (15 Март, 1943 ) — коргардони конодоӣ.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Кроненберг
Лабибӣ

thumb|250px|Лабиби — шоир
**Лабибӣ** (, соли таваллуд ва вафот номаълум) — и форс-тоҷик (асри 11). Аз порчаҳои бокияи баъзе қасидаҳояш бармеояд, ки Лабабӣ. дар ахди Разнавиён дар Чағония зиндагӣ ва эҷод кардааст.
Лабибӣ табъи баланд дошта, қисме аз ашъораш дар тазкира ва фарҳангу баёзхо чой дода шудаанд. Аз достонҳои зиёди дар баҳрҳои гуногун эҷодкардааш ба чуз байтҳои пароканда чизе то айёми мо нарасидааст. Бино ба маълумоти Байҳакӣ ва Масъуди Саъди Салмон Лабибӣ дар шеър ба дарачаи устоди расида, «сайидуш-шуаро» лақаб доштааст. Хамасронаш шеърхояшро тазмин кардаанд.

## Зиндагинома
Лабиби шоири асри XI форсу тоҷик мебошад. Аз порчаҳои бокимондаи баъзе қасидаҳояш маълум мегардад, ки дар ахди Газнавиен дар Чаганиен зиндагӣ ва эҷод кардааст. Лабиби шоири сухандони балантабъ будааст, вале аз ашъори ӯ то замони мо микдори каме омада расидааст: панч байт аз қасидае бо матлаи

: «Корвоне хаме аз Рай ба сӯйи Даскада шуд,
: Об пеш омаду мардум ҳама бар қантара шуд…»

ва 59 байт аз қасидае бо матлаи

: «Чу баркандам дил аз дидори дилбар,
: Ниходам мухри хурсандӣ ба дилбар…»

ва чанд қитъа. Лабиби ғайр аз ин дар баҳрҳои мухталиф достонҳо низ гуфта будааст, вале аз онҳо ба чуз байтҳои мутафаррика чизе боки намондааст. Аз ашъори бокимондаи шоир маълум мегардад, ки вай дар тасвири табиат, шикоят ва норозиги аз замон, панду ахлоқ ва дигар мавзӯъхо бо махорати баланд шеър навиштаст. Хамзамононаш уро устод хонда, шеърхояшро тазмин кардаанд. Аз ашъори Лабиби ғайр аз як қасида ва чанд байти пароканда, чизи дигаре боки намондааст.
 

## Аз қасоид
: Чу баркандам дил аз дидори дилбар,
: Ниходам мухри хурсанди ба дилбар
: Ту гуи доги сузон барниходам
: Ба дил, к-аз дил ба дида дарзад озар.
: Шарар дидам, ки бар руям хамечаст,
: Зи мижгон ҳамчу сузонсуниши зар.
: Маро дид он нигорин чашми гирьён,
: Чигар бирён пур аз хун оразу бар.
: Ба чашм андар шарори оташи ишқ,
: Ба чанг андар инони хинг рахбар.
: Маро гуфт он дилором: -Эй беором,
: Хамеша тозиён бехобу бехвар!
: Зи Ҷобулсо ба Ҷобулқо расиди,
: Хамон аз бохтар рафти ба ховар.
: Сикандар нести, лекин дубора
: Бигашти дар ҷаҳон ҳамчун Сикандар.
: Надонам то туро чанд озмоям,
: Чи моя бинам аз кори ту кайфар.
: Маро дар оташи сузон, чи сузи?
: Чи дори айши ман бар ман мукаддар?

## Аз мукаттаот
: Корвоне хаме аз Рай ба суи Даскара шуд,
: Об пеш омаду мардум ҳама бар кантара шуд.
: Галаи дуздон аз дур бидиданд чу он,
: Хар яке з-эшон гуфти, ки яке касвара шуд.
: Он чи дуздонро рой омад бурданду шуданд,
: Буд касе низ, ки бо дузд хаме яксара шуд.
: Рахраве буд дар он рох дирам ёфт басе,
: Чун тавонгар шуд гуфти суханаш нодира шуд.
: Хар чи пурсиданд уро ҳама ин буд чавоб:
: «Корвоне зада шуд, кори гурӯҳе сара шуд»,

## Байтҳои пароканда
: Гар Фаррухи бимурд, чаро Унсури намурд
: Пире бимонд деру ҷавоне бирафт зуд.
: Фарзонае бирафту зи рафтан -ш ҳар зиён,
: Девонае бимонду зи мондан -ш хеч суд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдуллоев А., Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи аввали асри XI, Душанбе 1979
Атом Егоян

**Атом Егоян** (Atom Egoyan) (19 Июл, 1960 —  ) — як коргардони aҳли Канада аст.

## Филмҳо

* *[[Арарат (филм)|Арарат]]* (2002)

## Пайвандҳо

Егоян
Сергей Эйзенштейн

**Сергей Эйзенштейн** (Сергей Михайлович Эйзенштейн) (23 январ, 1893 — 11 Феврали 1948) — як коргардони aҳли Иттифоқӣ Шурави аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Коргардонҳо
Ҷим Ҷармуш

**Ҷим Ҷармуш** () (22 январ, 1953 &mdash;  ) як коргардони aҳли Иёлоти Муттаҳида аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Ҷармуш
Акира Куросава

**Акира Куросава** (黒澤 明) (23 Марти 1910 — 6 Сентябри 1998) — як коргардони aҳли Япония аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Куросава
Гурӯҳ:Дар 23 март таваллуд шудаанд
Оливер Стон

**Оливер Стон** () (15 Сентябр, 1946 —  ) — як коргардони aҳли Иёлоти Муттаҳида аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Коргардонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи «Глобуси тиллоӣ»
Андрей Тарковский

**Андрей Тарковский** (Андре́й Арсе́ньевич Тарко́вский) (4 Апрели 1932 — 29 Декабри 1986) — як коргардони aҳли Иттифоқӣ Шурави буд.

## Филмҳо

* 1972 — Солярис

## Пайвандҳо

Тарковский
Стэнлӣ Кубрик

**Станлий Кубрик** () (26 июл, 1928 — 7 Март, 1999) як коргардони aҳли Иёлоти Муттаҳида аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

Кубрик
Ларс вон Триер

**Ларс вон Триер** (Lars von Trier) (30 Апрел, 1956 —  ) — як коргардони aҳли Дания аст.

вон
Орсон Уелс

**Орсон Уелс** (Orson Welles) (6 Май, 1915 — 10 Октябр, 1985) — як коргардони aҳли Иёлоти Муттаҳида аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Уелс
Алехандро Инярриту

**Алехандро Инярриту** (, ) (15 Август, 1963 —  ) — як коргардони aҳли Мексика аст.

## Филмҳо

* 2003 — *[[21 грам]]*
* 2006 — *[[Бабел]]*

## Пайвандҳо

Инярриту
Емир Кустуритса

**Емир Кустуритса** (Emir Kusturica) (24 Ноябр, 1954 &mdash;  ) — як коргардони aҳли Югославия аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Кустуритса
Лукас Моодийссон

**Карл Фре́дерик Лу́кас Му́диссон** (; ) — коргардони aҳли Суэд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Коргардонҳо
Хаяо Миязаки

**Хаяо Миязаки** (宮崎 駿) (5 январ, 1941 — ) — як коргардони aҳли Жопун аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Миязаки
Терий Гиллиам

**Терий Гиллиам** () (22 Ноябр, 1940 —  ) як коргардони aҳли Англия аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Гиллиам
Бобак Паёмӣ

**Бобак Паёмӣ** () (1966 &mdash; ) — як коргардони aҳли Эрон аст.

## Филмҳо

* 2002 &mdash; Райи Махфи

## Пайвандҳо

Паями
Милчо Манчевский

**Милчо Манчевски** (Милчо Манчевски) (18 октябр, 1959 &mdash;  ) — як коргардони aҳли Македуния аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Манчевски
Мая Бийс

**Мая Бийс** (Maja Weiss) (17 Апрел, 1965 &mdash;  ) — як коргардони aҳли Словения аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Бийс
Лени Рифенштал

**Лени Рифенштал** (Leni Riefenstahl) (22 август, 1902 &mdash; 8 сентябр, 2003) — як коргардони aҳли Олмон аст.

## Эзоҳ

Рийфенстал
Кен Лоч

**Кен Лоч** (Ken Loach) (17 июн, 1936 — ) — як коргардони aҳли Англия аст.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Лоч
Лина Вертмуллер

**Лина Вертмуллер** (Lina Wertmüller) (14 Август, 1926 - 9 декабри 2021 ) — коргардони синамои Итолиёвӣ буд.

## Филмҳо

## Пайвандҳо

Вертмуллер
Ванҷ (мазмунҳо)

*Ванҷ (ноҳия)
*Ванҷ (дарё)
*Ванҷ (чашма)
*Ванҷ (қаторкӯҳ)
*Ванҷ (шаҳрак)
Ванҷоб (дарё)

**Ванҷоб** (дар баландиҳо *Абдуқаҳҳор*; то 31 июли 2023 — *Ванҷ*) — дарёест дар Помири Ғарбӣ, шохоби рости дарёи Панҷ, ки аз лозурҳои бузурги қаторкӯҳҳои Ванҷ сарчашма мегирад.

Дарозии ин рӯд 103 км, паҳноии ҳавзаи обхезаш 2070 км², миёнгини резиши обаш 50 м³/с аст. Дар ин рӯдхона нерӯгоҳи обии барқӣ сохта шудааст.

Шаҳраки Ванҷ, маркази ноҳияи Ванҷ, дар канораи ин рӯдхона ҷой дорад.

## Адабиёт
* Ванч  
* Ванч 

Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дарёҳо аз рӯи алифбо
Каргас

**Каргас** (Gups) - ҷинси паррандаи калони соҳибчангол, оилаи Aguilidae. Сар ва гардани Каргас бо парри кӯтоҳи сафед пӯшида шудааст.. Болу парраш сиёҳтоби бӯр буда, тобиши хокистари дорад. Болу параш сиёҳтоби бур буда, тобиши хокистари доранд; парҳои рулиаш сиёҳ, "гиребонаш" сафед мебошад. 5 намуди каргас дар Ҷануби Аврупо, Африқо, Осиёи Ҷанубӣ ва маркази, дар даштҳои хушк, саҳроҳо ва кӯҳҳои паст зиндагӣ мекунанд. Дар Тоҷикистон 2 намуди каргаси сарсафед ва каргаси Химолой дучор мешаванд. Каргаси сарсафед дар  ҷумҳуриҳои Осиёи миёна, Крим, Қавқоз, Урал, Олтой пахн шудааст; дар Тоҷикистон дар районҳои шимоли, маркази ва ҷанубии ҷумҳури (дар баландии 400 - 300 метр аз сатҳи баҳр) дучор мешаванд. Каргас миқдоран хеле кам, бинобар он ба «Китоби сурхи ҳайвонҳои нодир ва аз байн равандаи ИҶШС» дохил карда шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Парандаҳо
Калимаҳои модалӣ

**Калимаҳои модалӣ**, як гурӯҳи калимахое, ки тавассути онҳо гуянда ба мазмуни фикри баёншуда аз нук,-таи назари муносибати он ба вок,еият бахо медихад. К. м. аз руи маъно ду гурӯҳи калонро ташкил мекунанд: 1) К. м.-е, ки баҳои мантикди гуфторро оид ба ханикати ахбор, дарацаи боварии гуяндаро ифода мекунанд: б о-яд, бешак, дуруст, хак,ик,а-тан, албатта ва г.; 2) К. м.-е, ки маънои имкон, эхтимолият, зарурат
ва лузумиятро ифода мекунанд: э х,-тимол, шояд, мумкин, аз аф¬та ш ва F. К. м. ба вазифаи хиссаҳои иомии нутк, намеоянд, номи предме¬ту аломат ва процессро ифода наме-кунанд, бо калимаҳои ҷумла алоцаи грамматики надоранд ва аъзои ч;Ум-ла намешаванд. Хусусиятҳои синтак-сисии К. м. ин аст, ки онх,о х,амчун ч,умлаи яккалимагӣ, калимаи туфай¬ли ва калимаи тасдик,й истифода ме¬шаванд. К. м. аз калимаҳои туфай-лие, ки эхсосу хаяч,онро нисбат ба руйдодхо ифода мекунанд ва аз вохидхри синтаксисие, ки маънои махдудият, шарху эзох ва тафсил доранд, фарқ мекунанд.

Гурӯҳ:Калимаҳо
Темурдара

**Тимурдара** — кӯли равон аст, ки дар поёноби рӯди Қазноқ  (ҳавзаи рӯди Қаратоғ) дар ҳудуди ноҳияи Шаҳринав.

Масоҳати кӯл — 0,11 км². Масоҳати ҳавза — 22,7 км² . Дарозӣ — 500 м, паҳноӣ — 171 м. Жарфо — 15,9 м. Хатти соҳилӣ — 1400 м. Дар давраи аз охири моҳи июн то аввали сентябр ҳаҷми оби кӯл ба 1 миллиону 380 ҳазор м³ мерасад .

## Тавсифот
Кӯли Тимурдара дар натиҷаи лағжиши пирях ва фурӯ рехтани кӯҳ дар баландии 1970 метр аз сатҳи баҳр, дар қисми шимоли шарқии рӯди Қаратоғ, дар байни қаторкӯҳҳои Кошкак дар шимол ва дар ҷануби Хилолитой ба вуҷуд омадааст. Кӯл дар масофаи 38 км аз маркази ноҳияи Шаҳринав — деҳаи Шаҳринав  ҷойгир аст.

## Таркиби шимиёӣ
Мувофиқи таснифоти обхои табиӣ аз руи муайян кардани рухсораҳои ҳидрошимиии Г. А. Максимович, Тимурдара ба минтақаи ҳудудии куҳсори созанди ҳидрошимиии ҳидрокарбонат бо бартарии обҳои ҳидрокарбонат-калсий дохил мешавад. Ҷадвали ин донишманд ба шакли зер аст::

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Таджикистан : (Природа и природные ресурсы) / Х. М. Саидмурадов, К. В. Станюкович. — Душ. : Дониш, 1982. — 604 с. — 2140 экз.
Калимаҳои тасвирӣ

**Калимаҳои тасвирӣ** ( тасвири овоз, ономотопоэтикӣ), калимахое, ки садои онҳо аз руи маъниашон каблан таъйин гардидааст. Дар забон калимаҳои тақлидӣ, калимаҳои тасвири овоз (иде-офонй) мавчуданд, ки садояшон оид ба шакл, ҳаракат, мавкеи ҷойгиршавй, сифатҳои предмет ва ғайра дар асоси робитаҳои байнихамдигарии ходисаҳои овозӣ ва ғайриовозӣ таассурот мебахшад. Масалан, калимаҳои милт-милт, ялт-ялт (дурахшидани чарог, ситорахо ва предметҳои дигар), хоп (садои ҳангоми чахидан), хаш-хаш (нафаскашй) ва ғайра Калимаҳои тасвирӣ мебо-шанд. Калимахое низ вучуд доранд, ки бо принципи морфологи аз Калимаҳои тасвири сохта шуда решаашон аз калимаҳои таклиди овоз ва идеофонй иборат аст: чирчирак, чокак, ку-ку, аккоси саг, шилдироси об ва ғайраҳо.

Гурӯҳ:Калимаҳо
5 сентябр

## Ҷашнҳо

### Миллӣ
*  — Рӯзи гиромидошти Камоли Хуҷандӣ.
*  — Рӯзи муаллим (зодрӯзи *[[Сорвеполлӣ Родҳокришнан]]*).
*  — Рӯзи забони қазоқӣ.

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 сентябр]]*

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 5 сентябр]]*
* 1923 — Ҳабиба Каримова, омӯзгор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
* 1938 — Римма Степанова, доктори илми тиб, профессор.
* 1948 — Шавкатҷон Сулаймонов, файласуф.
* 1958 — Ҳалима Алибоева, актрисаи балет, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 сентябр]]*
* 1857 — Огюст Конт, фалайсуф ва чамъиятшиноси фаронсаӣ.

## Тақвими мардумӣ
**Сунбула** (23 Август — 22 Сентябр) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Шаҳривар дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Сунбула

## Ҳамчунин нигаред

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/0905.html 
* http://www.calend.ru/day/9-05/ 
* Наука, 1.09
* BBC On this day, 1.09
Мармар

**Мармар** аз калимаи () гирифта шуда, маънояш санги рахшон мебошад. Ҷинси кӯҳии кристалиест, ки дар натиҷаи метаморфизми оҳаксанг ва доломитҳо ҳосил мешавад. Таркибаш асосан аз калсит CaCo3 иборат буда, ба микдори кам MgO, FeO, Fe2O3, MnO, SiO2, Al2O, Al2O3 ва пайвастагиҳои органикӣ дорад. Дар таркибаш MgO зиёд бошад, мармари доломитдор меноманд. Рангаш вобаста ба омехтаҳои химиявӣ ва механикӣ гуногун аст: сафед, хокистарӣ, гулобӣ, сурх, ҷигарӣ, сабзтоб, зардча ва ғайра. Мармар аз қадим ҳамчун санги меъморӣ маълум аст. Тарошидану сайқал додани мармар нисбатан осон буда онро дар ҳайкалтарошӣ, ҳотамкорӣ, рӯйкаши деворҳо, фарши биноҳо ва тайёр кардани ҳар гуна армуғонҳо васеъ истифода мебаранд.

## Нигаред низ
## Манбаъ

## Пайвандҳо
Калимаҳои тақлидӣ

**Калимаҳои тақлидӣ** — гурухи калимаҳое, ки аз руи сохти овозиашон тақлиду таҷдиди хитобҳои одам, овозу фарёди ҳайвонот, паррандахо, садои ходисахри табиат, предметҳои гуногун мебошанд. Калимаҳои таклидӣ дар таркиби лугавии забон макоми хос дошта, маҳумеро ифода мекунад, ки бо дарки шунавой алока дорад: хик,-хик, гиристан, тик-тики соат, фаш-фаши паровоз, баа-бааи барра, ак-аки саг, чир-чири малах, шибир-шибири борон, гулдур-гулдури барк, шар-шари об ва ғайра. Дар забони тоҷикӣ аксари Калимаҳои таклидӣ аз як хичо зиёд буда, шакли фаровони такрор доранд. Аз ҷиҳати морфологи Калимаҳои таклидӣ бештар ба категорияи исм ва зарф мансубанд. Дар Чумла ба вазифаи хамаи аъзои он омада метавонанд. Баъзе Калимаҳои таклижй зохиран ба нидо наздиканд, вале аз он фарқ, мекунанд, чунки хиссиёту иэхори иродаро ифода наменамоянд. Калимаҳои таклидӣ ҳамчун воситаҳои обу ранг ва услуби тасвири вокеият истифода мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Калимаҳо
Radio Australia

**Radio Australia** - Радиои Австралия

## Нигаред
*радио

Гурӯҳ:Австралия
Гурӯҳ:Радио
RFI

right|thumb|Нишонаи Радиои Байналхалқии Фаронса
Radio France Internationale - Радиои Байналхалқии Фаронса

## Нигаред
* радио
* Радиои Байналхалқии Фаронса

Гурӯҳ:Фаронса
Гурӯҳ:Радио
Мотосикл

**Мотосикл** (аз ), аз забони юнонӣ буда маънояш мотор ва κύκλος -доира ё чарх. Воситаи нақлиёти ду ё сечархаест ки бо мухаррики дарунсузи хачми кориаш беш аз 49.8 см кубби тачхизонида шудааст. Аввалин моторсиклхо ибтидои садаи XIX дар Европаи Гарби сохта шудаанд. Солҳои 1924-1932 дар Москва, Ижевск ва Ленинград намунаҳои моторсиклхо (Союз, ИЖ-1, ИЖ-2, ИЖ-3, ИЖ-4, ИЖ-5,НАТИ-750)сохта ва санчида шудаанд.
thumbnail|Урал

## Нигаред

Гурӯҳ:Мотосиклҳо
Калимасозӣ

**Вожасозӣ**, 1) сохтани вожаҳои нав дар асоси калимаҳои якрешагӣ ва ё ибораҳо бо ёрии принсипҳои муайяни дар забон қабулгардида. Якчанд роҳи вожасозӣ мавҷуд аст: — пайвастани асосҳо бо аффиксҳо (кор-гар, боақл, безарар, ҳамкорӣ, нобаро-барӣ), ҳамроҳ кардани чанд асос (калимаҳамроҳкунӣ), сохтани калимаҳои мураккаб (модарарус, хубрӯй, ҳамешабаҳор, кайҳоннавард, дарёнавард); принсипи морфологи-синтаксисии калимасозӣ— тағийр ёфтани вазифаи грамматики ва аз як ҳиссаи нутқ; ба дигар ҳиссаи нутқ гузаштани калима (бой, гадо—аз сифат ба исм; парранда, дида (чашм) — аз сифати феълӣ ба исм гузаштаанд). Сифатҳои феълии хонанда, гӯянда, бофанда, нависанда ба вазифаи аслии худ ва бештар—исм истифода мешаванд. Ин ҳодисаи забонӣ субстантивасия номида мешавад; принципи лексики-семантики — ба амал омадани калимаҳоеро идора менамояд, ки дар натиҷаи инкишофи маъно (бештар маънои маҷозӣ) ба шакли омонимҳо сурат гирифтаанд: меҳр (офтоб), меҳр (муҳаббат, дӯстдорӣ), замин (сайёра), замин (мавзеи кишту кор, замини пахта) ва ғайраҳо. Калимасозӣ яке аз манбаъҳои муҳимми бой гардидани таркиби луғавии забон, яке аз роҳҳои ба миён омадани истилоҳот мебошад. Дар забони тоҷикӣ ҳар як ҳиссаи нутқ тарз ва воситаҳои махсуси калимасозӣ дорад ва ба туфайли калимаҳои нав барои ифода намудани нозукиҳои фикр нодир мегардад. 2) — як қисми забоншиносӣ, ки структураи калима ва қонуниятҳои сохта шудани онро меомузад.

## Нигаред
* Забоншиносӣ

## Адабиёт

Забони адабии ҳозираи тоҷик, к. 1, Душанбе., 1973; Кубрякова Е. С, Что такое словообразование, №., 1965; Общее языкознание, Москва., 1973. М. Мухаммадиев.
Акт

**Акт** — (аз лотинӣ actus – амал, ҳаракат, actum – ҳуҷчат, санад), 1) рафтору кирдор, амал. 2) Ҳуҷчат, санади расмӣ, протокол. 

Акти ҳуқуқӣ – асноди гуногун, ки ба асоси муайянкардаи қонун тартиб дода шуда дорои натиҷаҳои ҳуқуқӣ мебошанд. Ба Актҳои ҳуқуқӣ *Акти маъмурӣ* (аз тарафи мақомоти идораҳои давлатӣ дар ҳолати мушаххас қабул карда мешавад ва меъёри ҳуқуқиро ташкил намедиҳад, вале ин ё он муносибатҳои ҳуқуқиро ба миён меоварад, тағйир медиҳад ё қатъ менамояд), *Акти дипломатӣ* (матни хаттӣ, ки аз тарафи мақомоти муносибатҳои хориҷии як давлат ба ҳамин навъ мақомоти давлати дигар ирсол ё тақдим (супурда) мешавад, аз қабили нота, меморандум) ва *Акти таърихӣ* (яке аз муҳимтарин навъи маъхазҳои таърихии ҳуҷҷатгузорӣ, ки ба омӯзиши онҳо илми дипломатикаи таърихӣ машғул аст) дохил мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Баҳр

thumb|right
**Баҳр** () ё **дарё** (порсӣ:دریا) — қисми Уқёнуси Олам, ки камубеш бо хушкӣ ва ё бо релйефҳои зериобии болорафта иҳота шудааст ва асосан бо низоми гидрологӣ, метеорологӣ ва иқлими худ аз қисми кушоди уқёнус фарқ мекунад.

Баҳр нисбат ба уқёнус мавқеи канорӣ дошта, ҳар қадар бо хушкӣ иҳота шуда бошад, аз уқёнус ҳамон қадар тафовути бештар пайдо мекунад. Баъзе қисми кушоди уқёнусро низ шартан баҳр меноманд (мас., Баҳри Саргас дар қисмати шим. Уқёнуси Атлантик ва Баҳри Филиппин дар қисми ғарбии Уқёнуси Ором). Баъзе кӯлҳоро баҳр (Арал, Майит) ва баъзе баҳрҳоро халиҷ (Гудзон, Мексика, Форс ва ғайра) мегӯянд.

## Гурӯҳбандӣ
Баҳрҳо мувофиқи хусусиятҳои низоми гидрологиашон ба 3 гурӯҳ тақсим мешаванд:

* баҳрҳои дохилӣ
* баҳрҳои канорӣ
* баҳрҳои байниҷазиравӣ

Баҳрҳои дохилиро баъзан мувофиқи мавқеи ҷуғрофиашон ба баҳрҳои байниқитъавӣ ва дохилиқитъавӣ (байниқоравӣ ва дохилиқоравӣ) ҷудо мекунанд. Аз нуқтаи назари заминшиносӣ (геология), баҳрҳои ҳозира хеле ҷавон буда, ҳамаи онҳо қариб дар шакли имрӯзияшон танҳо дар давраи палеоген-неоген ва комилан дар давраи антропоген пайдо шудаанд. Баҳрҳои нисбатан амиқ дар тарқишҳои калони қишри Замин ба вуҷуд омадаанд (Баҳри Миёназамин). Баҳрҳои хурд дар натиҷаи пахш гардидани канори қораҳо (материкҳо) аз тарафи Уқёнуси Олам (зимни фурӯ нишастани онҳо, ё баланд шудани сатҳи оби уқёнус) пайдо шудаанд; онҳо, одатан, дар тунукобаҳои қораҳо ҷойгиранд. Иқлими баҳр ба андозаи бо хушкӣ иҳота будани он вобаста буда, бо хусусияти зиёд ё ками континентии худ фарқ мекунад. Ин асосан ба пасту баланд шудани ҳарор. мавсимии ҳаво ва сатҳи болои об таъсир мерасонад. Дараҷаи шӯрии оби баҳр ба таносуби дохил, яъне ба он рехтани миқдори оби дарё, бориш, об гардидани ях ва хориҷшавии (бухор шудан ва ях бастани) оби ширин вобаста аст. Дар оби баҳр бештар ҷараёнҳои сиклонро банди гирдбодӣ ба назар мерасанд. Сабаби ин ҳукмронии таркиби гирдбодии бодҳо дар сатҳи баҳр ва дар зери таъсири қувваи гардиши Замин ба самте ҷорӣ гаштани обҳои қоравист. Олами органикии баҳр нисбат ба олами органикии қисмҳои кушоди уқёнус хеле ғанӣ ва гуногун аст. Соли 1978 Созмони баҳрии байналмилалӣ Рӯзи умумиҷаҳонии баҳрро таъсис дод, ки он ба рӯйхати рӯзҳои умумиҷаҳонӣ ва байналмилалии СММ дохил аст.

## Баҳрҳо

* Баҳри Каспий
* Баҳри Арал
* Бахри Сиёҳ

## Нигаред низ
* Уқёнус

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Баҳрҳо
Акси садо

**Акси садо**, аз ягон монеа инъикоси импулси садо ё радио импулс, ки бозгашт ба манбаи импулс равон шудааст. Гуш акси садоро аз суръати асл дар он вақт фарқ карда метавонад, ки агар таърихи он аз 0.05-0.06 сония кам набошад. Аз монеъа акс ёфтани мавчҳои электромагнитй дар радтолокация, мавчҳои садо (ультрасадо) дар гидролокатсия ва дефектоскопияи ултрасадои  мавчҳои зилзила дар чустучуи сарватҳои зеризаминй истифода мешавад.

Гурӯҳ:Физика
Алагоас

**Алаго́ас** () — иёлот дар шарқи Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳри Масейо.
Амазонас

**Амазо́нас** () — калонтарин иёлот дар Бразилии, дар қисми шимолу-шарқии кишвар ҷойгир шудааст. Маркази маъмурӣ — шаҳри Манаус.
Маҷнун

thumbnail
**Mаҷнун** (аз ) каҳрамони асосии достонҳои ишқии адабиёти форсу-тоҷик вадигар халқҳои шарқ,ки бо унвони "ЛАЙЛИ ВА МАЧНУН" машҳуранд,аслан кайс ном дошт аишки лайли ба чунин (девонаги) гирифтораш кард.

## Нигаред низ
## Манбаъ
Амапа

**Амапа́** () — иёлат дар шимолӣ Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Макапа.
Баия

**Баи́я** — иёлат дар шарқӣ Бразилии. Маркази маъмурӣ — шаҳр Салвадор.
Акри

thumb|left|200px|Акри
**А́кри** () — иёлат дар ҷанубу ғарбӣ  Бразилия. Административный центр — город Риу-Бранку. Граничит на севере со штатом Амазонас, на востоке — со штатом Рондония, на юго-востоке — с Боливией, на юго-западе — с Перу.
Аз ҷиҳати масоҳат ин иёлат дар Бразилия ҷойи 16-умро мегирад. (153&nbsp;149,9 км²), а по аҳолӣ — 25 место (639 ҳазор, нафар соли (2006)).
Маранян

**Маранья́н** () — иёлати шимолу-ҷанубӣ Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Сан-Луис.
Мату Гросу

**Ма́ту-Гро́су** () — штат в центральной части Бразилии. Административный центр — город Куяба.
Мату Гросу ду Сул

**Ма́ту-Гро́су-ду-Сул** () — штат на юго-западе Бразилии. Административный центр — город Кампу-Гранде.
Митта

**Митта**, галламус, кирми орд, кирми ғамбусаки чавзо,хашаротест азоилаи TENEBRIONIDAL. БВ орду дон сабус нон сухаримакарон ва дигар маҳсулот зарар мерасонад, митта охири баҳор пайдо мешавад ва дар шаб мепарад, дар анборҳҳои зеризамини, осиёбҳо насл зиёд мекунад, давраи кирминагиаш 280-600 шабона рӯз.

## Нигористон

Mealworms in plastic container of bran.jpg|In a bedding of bran
Mealworm 01 Pengo.jpg|In a bowl
Mehlwurmmakro 2.jpg|Mealworm detail
MealwormPupa.jpg|A mealworm pupa with molted larval skin
Tenebrio molitor MHNT Fronton.jpg|New adult
Tenebrio molitor 01.JPG|Mature adult
Минас Жерайс

**Ми́нас-Жера́йс** () — иёлат дар шарқи Бразилия. Маркази маъмурӣ  — шаҳр Белу-Оризонти.
Пара (иёлот)

**Пара́** () — штат на севере Бразилии. Административный центр — город Белен.

frame|left|Герб штата Пара
Гояс

**Гоя́с** () — иёлат дар қисми марказии Бразилия, бо иёлоти Токантинш, Баия, Минас Жерайс, Мату-Гросу-ду-Сул ва Мату-Гросу ҳамсарҳад аст. Маркази маъмурӣ — шаҳр Гояния.
Кори муздӣ

**Кори муздӣ** () — кори одамони ҳуқуқан озод, ки аз воситаҳои истеҳсолот маҳруманд ва барои рӯзгузаронии худ маҷбуранд қувваи кории худро ба сармоядорон фурӯшанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кор
Параиба

**Параи́ба** () — иёлат дар шаркӣ Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Жуан-Песоа.
Парана

**Парана́** () — иёлат дар ҷанубӣ Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Куритиба.
Пернамбуку

**Пернамбу́ку** () — иёлат дар шарқи Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳри Ресифи.
Рио де Жанейро (Иёлот)

**Ри́о-де-Жане́йро** () — иёлати ҷумҳурии Бразилия,
пойтахт — шаҳр Рио-де-Жанейро. 

Шаҳрвандони иёлат худро «флуминенсе» меноманд ().

Крупнейшие города штата: Рио-де-Жанейро, Нова Игуасу, Нитерой, Дуки де Кашиас, Сан-Гонсалу
Риу Гранди ду Норти

**Ри́у-Гра́нде-ду-Но́рте** () — иёлат дар шарқӣ Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Натал.

frame|left|Нишонаи иёлати Риу-Гранде-ду-Норте
Рондония

**Рондо́ния** () — иёлат дар ғарби Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Порту-Велю.
Сержипи

**Сержи́пе** () — дар шарқи Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Аракажу.
Токантинс

**Тока́нтинш** () — иёлат дар қисми марказии Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳри Палмас.
Рорайма

**Рора́йма** () — иёлат дар шимолӣ Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Боа-Виста.
Сан Паулу (Иёлот)

**Сан-Па́улу** () — иёлати аз ҳама сераҳолии Бразилия, дар қисми ҷанубу-шарқии кишвар ҷойгир шудааст. Маркази маъмури — шаҳр Сан-Паулу.
Санта Катарина

**Са́нта Катари́на** () — иёлат дар ҷануби Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Флорианополис.

left|150px|Нишонаи иёлати Санта Катарина
Риу Гранди ду Сул

**Ри́у-Гра́нде-ду-Сул** () — аз ҳама ҷанубтарин иёлати Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳр Порту-Алегре.

В XIX веке вёл борьбу за независимость от Бразилии и некоторое время существовал в качестве непризнанного самостоятельного государства — Республики Риу-Гранде.

frame|left|Нишонаи иёлати Риу-Гранде-ду-Сул
Ҳавзаи федералии Бразилиа

**Брази́лиа** () — шаҳр, пойтахти Бразилия (аз  21 Апрел и 1960), дар соҳили обанбори сунъи.
Аҳолӣ (бо гирду атроф) 2,2 млн. нафар.
Сеара

**Сеара́** () — иёлат дар шимолу-шарқи Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳри Форталеза.
Забони русӣ

frameless|right
**Забони русӣ** () — яке аз забонҳои славянии шарқӣ, забони миллии мардуми рус, яке аз маъмултарин забонҳои дунё, ва маъмултарин забони славянӣ мебошад. Забони русӣ — забони давлатӣ дар Федератсияи Русия, яке аз ду забонҳои давлатӣ дар Беларус, яке аз ду забонҳои расмӣ дар Қазоқистон ва Қирғизистон мебошад. Забони русӣ забони расмии Русия аст.
Забони русӣ ба оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ дохил мешавад.

### Гӯяндагон

### Имло

### Таърих
Дар таърихи забони русӣ се даври асосӣ вуҷуд дорад:
* қадимрусӣ
* куҳнарусӣ
* давраи забони миллӣ
*Давраи қадимрусӣ даврони аввалини ташаккули таърихии забони русӣ ба ҳисоб меравад, ва бобокалони ҳамаи забонҳои ҳозиразамони гурӯҳҳои забонҳои славянии шарқӯӣ ба ҳисоб меравад.
### Фонетика ва фонология

### Алифбо
Алифбои забони русӣ аз 33 ҳарф иборат аст, ки аз онҳо 10-тояш садонок (АаЕеЁёИиОоУуЫыЮюЯя),  21-тояш ҳамсадо  (БбВвГгДдЖжЗзЙйКкЛлМмНнПпРрСсТтФфХхЦцЧчШшЩщ) ва 2-тояш (ЪъЬь) беовоз. 

## Эзоҳ

русӣ
русӣ
русӣ
русӣ
Русӣ
Суфро Боқиева

**Суфро Боқиева** (15 декабри 1926, деҳаи Шаҳрак, ноҳияи Исфара — 3 июни 2009) — говдӯш, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1966), Устоди чорводории ҶШС Тоҷикистон (1967).

## Корнома
Солҳои 1941—1954 колхозчӣ, 1954—1958 сардори бригадаи пилапарварӣ, 1958—1984 говдӯш, 1984—1990 сардори звенои фермаи чорводории колхози ба номи Ленин ноҳияи Исфара буд. Соли 1966 аз ҳар сар модагов 3,5 ҳазор литр шир дӯшидааст.

Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 6-8).

## Ҷоизаҳо
Бо орденҳои Ленин, Револютсияи Октябр, медалҳо ва грамотаҳои фахрии Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Исфара
Луноход

**Луноход** - асбоби худгарди камари, воситаи нақлиётиест, ки ба тарзи автоматӣ (аз тарафи замин) ё аз тарафи худи кайҳонавардон идора карда мешавад. Нахустин апарати худгарди камари "Луноход-1" буд, ки онро стансияи автаматии байни саёравии "САБ" советӣ "ЛУНА-17" ба сатҳи моҳ бурда расонд.

## Нигаред низ
## Манбаъ
Соли 1926

## Рӯйдодҳо

* Дар Иттиҳоди Шӯравӣ барӯйхатгирии умумииттифоқии аҳолӣ гузаронида шуд, ки дар таърихи Иттиҳоди Шӯравӣ бори аввал буд,  ки тамоми кишварро дарбар гирифт.

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1926]]*
*30 июн - Пол Наим Берг, биохимик ва зистшиноси амрикоӣ
*6 Сентябр - Суфро Боқиева говҷӯш, Қаҳрамони Меҳнати сосиалистӣ.
## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1926]]*
* Феликс Дзержинский — бунёдгари раёсати ВЧК
## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1926
Луноход-1

200пкс
**Луноход-1** (Аппарат 8ЕЛ № 203) — якумин дар ҷаҳон асбоби худгарди  сайёрагард, бо муваффақият дар дигар ҷирмҳои осмонӣ ба кор шурӯъ кард. Вайро аз рӯзи 17 ноябр соли 1970 то 14 сентябри соли 1971 ба Моҳ расониданд. Ба силсилаи бо фосила идорашавандаи худгарди аппарати «Луноход» ба иттифоқи советӣ тааллуқ дорад, ки барои мушоҳида намудани Моҳ (лоиҳаи E-8) ихтироъ карда буд. Дар Моҳ ёздаҳ рӯзи моҳӣ (10,5 моҳи заминӣ ) кор карда, 10 540 м роҳ гаштааст.

## Таърих

## Асбоб

### YfСхема устройства лунохода
1 - герметический приборный отсек;
2 - иллюминаторы телекамер;
3 - оптический уголковый отражатель;
4 - остронаправленная антенна;
5 - привод остронаправленной антенны;
6 - малонаправленная антенна;
7 - радиатор-охладитель;
8 - солнечная батарея;
9 - изотопный источник тепловой энергии;
10 - девятое колесо;
11 - штыревая антенна;
12 - прибор для определения физико-механических свойств грунта;
13 - телефотокамеры;
14 - блок колес шасси.

## Ҳамчунин нигаред
**Луноходҳо**
* Луноход-2
* Ровер луноходи дунафараи амрикоӣ 

**Марсоходҳо ва аппаратҳои сардиҳӣ**
* Pathfinder — соли 1997 дар Марс кор карда буд.
* Mars Polar Lander
* Spirit
* Opportunity

## Пайвандҳо
* «35 лет Луноход-1» 

## Адабиётҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Луноходҳо
Гамбусаки анбор

**Гамбусаки анбор** (), **гамбусаки ғалладона** — ҳашараи зараррасонест аз оилаи гамбусакҳои нӯлдароз.

## Тавсифоти умумӣ
Дарозиаш 2,2-4,7 мм, рангаш ҷигарии тира; кирминааш 3-4 мм, рангаш сафед, сараш ҷигариранг. Гамбусаки модина соле то 5 бор афзоиш карда, даруни дон то 300 тухм мегузорад. Гамбусаки анбор дар тамоми дунё паҳн шудааст. Яке аз ҳашароти хавфноки зараррасони ғалладона мебошад. Гамбусаки анбор ҳатто ба мисриёни қадим маълум буд. Дар деворнигораҳои Мисри Қадим дар байни дигар ҳайвоноту рустаниҳо гамбусаки анбор низ тасвир ёфтааст. Гамбусаки анбор парвоз намекунад, вале ба тавассути киштиҳои ғаллакаш аз як қитъа ба қитъаи дигар интиқол меёбад.

## Зараррасонӣ
Ба ғалладона, орд ва маҳсулоти хамирӣ (макарон) зарар меорад. Модинаи гамбусаки анбор дар мағзи ҳар дони гандум як ва дар мағзи ҳар дони ҷуворӣ ду адад тухм гузошта, сӯрохи онро бо орд маҳкам мекунад. Дар натиҷа дон ба назар солим менамояд. Ошкор кардани дони солим аз носолим душвор нест (дони солим зери об шуда, донҳои иллатӣ рӯйи об мебароянд). Бо мақсади маҳв сохтани гамбусаки анбор аз моддаҳои кимиёӣ, масалан, офаткушҳо истифода мекунанд. Хушконидани ғалла ва дар анборҳои салқину хунук нигоҳ доштани он зарари гамбусаки анборро пешгирӣ менамояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳашарот
Зард

**Зард** — ранге, ки ҳангоми ҳисси он ҳубобчаҳои навъҳои L ва M-и чашм ба кор медароянд. Пуркунанда ё давоми ранги кабуд дар низоми RGB мебошад. Ранги зарди монохромӣ дар ҳудуди дарозии мавҷи электромагнитии 550-590 нм ҷой гирифтааст.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  
* 
* 


Гурӯҳ:Рангҳо
Сурх

**Сурх** ё **қирмиз** — ба тайфе аз рангҳо гуфта мешавад ки дар пойинтарин басомади нури қобили ташхис тавассути чашми инсон қарор доранд. Сурх дар канори зарду обӣ яке аз се ранги аслӣ аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рангҳо
Гурӯҳ:Сояҳои сурх
Сиёҳ

**Сиёҳ** ё **мишкӣ** — рангест, ки нури ҳеч қисмате аз тайфи қобили рӯъятро бозтоб намекунад. Ба таърифи дигар сиёҳ ҳовии ҳама рангҳо дар тайфи қобили рӯъят ҳаст ва гоҳ ба он ранги бефом ҳам гуфта шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рангҳо
Гурӯҳ:Сояҳои сиёҳ
Сабз

**Сабз** — яке аз се рангҳои асосӣ аст, ки дар баробари сурх ва кабуд.

## Нигаред

* Ранг

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Рангҳо
Гурӯҳ:Сояҳои сабз
Ҷаҳон

**Ҷаҳон** маънои асосиаш сайёра аст (на балки коинот). Вақте одамон мегуянд ҷаҳон онҳо одатан маънои сайёрае, ки замин ном дорад мефаҳманд.
Ҷаҳонро одамон бо маънии томаш олами аҷоибот мефаҳманд.

## Пайвандҳо
* Замин
* Портал:Ҷуғрофия
Сафед

**Сафед** ё **сапед** — рангест, ки таркиб ҳамаи рангҳои тайф қобил дидан аст. Мукаммали ин ранг сиёҳ аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рангҳо
Гурӯҳ:Сояҳои сафед
Кабуд

**Кабуд** — яке аз се ранги асли рангдонаҳо дар наққошӣ ва назарияи ранги суннатӣ ва ҳамчунин дар мудели ранги RGB аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рангҳо
Гурӯҳ:Тобишҳои ранги кабуд
Порту-Велю

**По́рту-Ве́лю** ( — *бандари куҳна*) — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Рондония.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Қурбоқа

**Қурбоқа** — як намуди дубаҳраҳо ки зиндагӣ мекунад дар замин ва дар оби тоза.курбокахо тавалуд мешаванд монанди калакалвезак (ном барои курбокахо) аз тухм. Калакавлезакҳо думи дароз доранд. Вақте ки онҳо калон мешаванд ба ҷои думи дароз пойҳои дароз пайдо мешаванд. Қурбоққаҳои калон метавонанд ҷаханд бо онҳоя пойҳои дарозашон.

thumb|A frog

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Дубаҳраҳо
Форталеза

right|thumb|Фортале́за
**Фортале́за** ( — *қалъа*) — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлоти  Сеара.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия

Гурӯҳ:Бразилия
Риу-Бранку

**Ри́у-Бра́нку** ( — *дарёи сафед*) — шаҳр дар Бразилия, пойтахти иёлати Акри.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Гови сиёҳало

**Гови сиёҳало** — навъи гове, ки дар Ҳолланд ба вуҷуд оварда шудааст.

Дар заминаи он дар бисёр мамлакатҳо зоти маҳаллии гови алоро ба вуҷуд овардаанд. Саршумори гови сиёҳало ба туфайли серширӣ, хушсифатии гӯшт ва зуд ба шароити нав мутобиқ гаштан дар мамлакатҳои гуногуни ҷаҳон рӯ ба афзоиш ниҳодааст. Саршумори гови сиёҳало дар ҷамоҳири собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ низ хеле зиёд буд. Гови сиёҳало дар Тоҷикистон низ парвариш карда мешавад. Онро ба ҷумҳурӣ соли 1956 аз Маскав, Ленинград, Калининград, инчунин Эстония, Литва ва Белоруссия оварда буданд. Гови сиёҳало то соли 1979 фақат дар хоҷагиҳои вилояти Суғд (ғайр аз навоҳии Айнӣ ва Панҷакент) парвариш меёфт. Аз соли 1979 онро дар дигар навоҳии ин вилоят, ҳамчунин дар ноҳияҳои Восеъ, Кӯлоб, Мирсайид Алии Ҳамадонӣ, Ёвон, Ваҳдат, Рӯдакӣ, Турсунзода, Файзобод ва Ҳисор мепарваранд. Дар Тоҷикистон саршумори гови сиёҳало бо роҳи ҷуфткунонӣ зиёд карда шудааст. Вазни гӯсолаҳои навзоди гови сиёҳало 32-40, модаговҳо 850—1100 кг аст. Аз ҳар сар модагови он 3700-4500 кг шир медӯшанд. Дар хоҷагиҳои «Лесное»-и вилояти Ленинград ва «Петровский»-и вилояти Маскав 5000-6000 кг шир дӯшидаанд. Олимони ҷумҳурӣ бо роҳи дурагакунонӣ навъ (тип)-и нави гови сиёҳало — гови сиёҳалои тоҷикиро ба вуҷуд овардаанд.

## Нигаред низ
* Гови сиёҳалои тоҷикӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Доброхотов А. Б. Частная зоотехния. Л., 1959;
* Дмитриев Н. Г. Породы скота по странам мира. Л., 1978;
* Арзуманян Е. А. Скотоводство. М., 1980;
* Аҳмадалиев Н. Сершир кардани модаговҳо дар иқлими гарм. Д., 1988;
* Аҳмадалиев Н. Основные этапы и итоги научных исследований по молочному скотоводству. Д., 2000;
* Арзуманян Е. А. Животноводство. М., 2007..

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зотҳои гов
Макапа

**Макапа́** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, ҳамчун қалъа соли 1688 ташкил карад шудааст, аз соли 1944 — пойтахти иёлати Амапа.

Аҳолӣ 318,7 ҳаз. нафар (2003).

Шаҳр дар соҳили дарёи Амазонка (дарё) ҷойгир шудааст.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Масейо

**Масейо́** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Алагоас. Бандар дар соҳили Уқёнкси Атлантик. Иқлим тропикӣ, ҳарорати миёна +25 градус.

Аҳолӣ — 884 ҳаз. нафар.

Дар шаҳр Донишгоҳи Федералии Алагоас вуҷуд дорад.
Акс:Maceio01.jpg

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Манаус

thumb|350px|Шаҳри Манаус
**Мана́ус** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Амазонас. Бандар дар д. Амазонка, барои киштиҳои баҳрӣ. Фурудгоҳи байналмилалӣ. Маркази тиҷоратӣ.
Корхонаҳои коркарди чӯбу тахта ва саноати хӯрокворӣ коркарди нафт донишкадаи Ҷуғрофия ва таърих Амазонка мавҷуд мебошад.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Гояния

**Гоя́ния** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Гояс, рӯзи 24 октябри соли 1933 ташкил шудааст.

Аҳолӣ 1&nbsp;093&nbsp;007 (2000).

Шаҳр 209 км аз Бразилиа ҷойгир шудааст, 926 км аз Сан-Паулу ва 1&nbsp;338 км аз Рио-де-Жанейро.

## Пайвандҳо
* Сайти расмӣ
* Роҳнамои шаҳр
* Аксҳои Гояния 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Салвадор (шаҳр)

thumb
**Салвадо́р** ( — *Наҷотдиҳанда*) — шаҳр дар Бразилия, пойтахти иёлати Баия. Соли 1549 ташкил шудааст. То соли 1763 Салвадор пойтахти Бразилия буд.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Сан-Луис

**Сан-Луи́с** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Маранян.

**Жирный шрифт**

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Кампу-Гранде

**Ка́мпу-Гра́нде** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Мату-Гросу-ду-Сул.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Белу-Оризонти

**Белу-Оризонти** () — шаҳр дар ҷанубу-шарқи Бразилия, пойтахти иёлоти Минас-Жерайс мебошад.

## Ҷуғрофия

## Таърих
Шаҳр дар охири асри XIX аз тарафи тиллоҷӯй бо номи Жоао Лейти да Силва Ортис ташкил шуд.

## Аҳолӣ
Аҳолӣ 2,375 млн. нафар (2005 ).

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Жуан-Песоа

right|thumb|250px|Жуан-Песоа, пляжи Манаира

**Жуа́н-Песо́а** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Параиба. Аҳолӣ 660 ҳаз. нафар (2005).

Шаҳр, рӯзи 5 августаи  соли 1585 асос гузошташудааст ва аввал *Nossa Senhora das Neves* ном дошт. Дар соли 1588 бахшида ба шоҳи Испании Филипп II ба *Filipéia de Nossa Senhora das Neves* ё сода *Felipéia* номи диграе гузошта щуд.

## Пайвандҳо

 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия
Куритиба

**Курити́ба** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Парана.

## Пайвандҳо

*http://www.curitiba.pr.gov.br 

Гурӯҳ:Куритиба
Ресифи

thumb

**Ресифи** () — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлоти Пернамбуку.

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия