open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Феликс Менделсон

**Якоб Людвиг Феликс Менделсон Бартолди** (; ) — оҳангсозии, пианинавоз, дирижёр ва омӯзгори яҳудитабори олмонӣ.

## Зиндагинома
Менделсон аз 9-солагӣ чун пианинавоз дар саҳнаҳои консертӣ баромад кардааст ва дар ҳамин синусол эҷоди нахустин асараш оғоз ёфтааст. Дар сини 17-солагӣ яке аз асарҳои машҳури худ — увертюра ба комедияи Шекспир «Хоб дар шаби тобистон»-ро офарид. Ҳамчунин дар ҳамин давра миқдори зиёди асарҳояш пайдо шуданд: квартетҳо, симфонияҳо, пиесаҳои фортепианӣ. Дар мероси композитор силсилаи минётураҳои фортепиании «Сурудҳои бе матн» мавқеи муҳимро ишғол менамоянд, онҳо ба гунаи хелҳои махсуси «Романсҳои созӣ» мебошанд. Ба мусиқии симфонии офаридаи Менделсон — 5 симфония (беҳтаринашон «Шотландӣ» ва «Итолиёвӣ»), якчанд увертюра («Мағораи фингалӣ», «Рюи Блаз» ва ғайра), ҳамчунин ораторияҳо (аз он ҷумла барои скрипка) дохиланд. Менделсон муаллифи зиёда аз 20 ансамбли камеравӣ-созӣ, қариб 60 ансамбли вокалӣ, пиесаҳо барои созҳои гуногун, зиёда аз 80 суруд барои овоз бо фортепиано, хорҳо ва ғ. мебошад. Дар таърихи мусиқии Олмон Менделсон ҳамчун асосгузори аввалин консерватория дар Олмон (Лейпсиг, с. 1843) мебошад. Менделсон солҳои зиёд консертҳои симфонии Гевандхаузро дар Лейпсиг роҳбарӣ кард, чандин бор чун дирижёр дар бисёр мамлакатҳои Аврупо баромад кардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Оҳангсозони Олмон
Гурӯҳ:Оҳангсозони асри XIX
Давлатҷон Муқимов

**Давлатҷон Муқимов** (тав. 19.04.1948, ш. Қӯрғонтеппа (ҳоз. шаҳри Бохтар) — сарояндаи тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1978). Аз ҷавонӣ Муқимов дар маҳфилҳои ҳаваскорони санъат иштирок намудааст. С. 1963-1965 роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати Боғи маданият ва истироҳатии ш. Қӯрғонтеппа, 1965-1974 роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати ҷамъияти матлубот ва 1974-1981 Хонаи маданияти ш. Қӯрғонтеппа, 1981-1886 сарояндаи Театри драмаи мусиқии Қӯрғонтеппа буд. Аз соли 1986 методисти Хонаи маданияти к-зӣ онвақтаи ба номи М. Горкий н. Коммунистӣ шуда кор кардааст. Барномаҳои консертиашро бештар сурудҳои ишқию лирикӣ ва ватандӯстӣ ташкил медиҳанд. Ба сабки ҳофизии Акашариф Ҷӯраев бештар пайравӣ намудааст: («Ҷӯраҷонам», «Ёр гулсумане», «Алла», «Чорзарб» ва ғайра). Лауреати азназаргузарониҳои ҷумҳуриявии эҷодиёти халқ (Бӯстон – 1 ва 2). Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Роттвайл

**Ротвайл** (олм. *Rottweil* [ˈʁɔtvα:il], лот. *Rottovilla*, *Rotevilla*, *Arae Flaviae*) — шаҳри наонқадар бузурги таърихӣ дар музофоти Баден-Вӯрттемберг, дар ҷанубу ғарби Олмон. Аҳолияш тибқи оморсанҷии 31-уми декабри 2020 — 24 975 нафарро ташкил медиҳад, масоҳат — 71,76 км².

## Бародаршаҳрҳо
*  Йер (фар. Hyères), Фаронса 1980

## Пайвандҳо
Саҳифаи расмӣ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Олмон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Баден-Вӯрттемберг

## Эзоҳ
Салоҳуддин Айюбӣ

**ал-Малик ал-Носир Салоҳ ад-дунё ва-д-дин Абулмузаффар Юсуф ибни Айюб** ( , дар анъанаҳои русӣ ва ғарбӣ **Саладин** ( 1138, Тикрит —  , Димишқ) — Султони Миср ва Сурия ва ғайра, сарлашкар, пешвои мусалмонони садаи XII.


Аз рӯи мансубияти қавмияш курд аст. Асосгузори сулолаи Айюбиҳо, ки дар Миср, Сурия, Ироқ, Ҳиҷоз ва Яман ҳукмронӣ мекард.

Дар Аврупо онро бо номи Саладин мешиносанд, гарчанде ки ин на ном, балки лақаби ӯст, ки маънои хайр ва некии дин аст. Номи дурусти ӯ Юсуф ибни Айюб (Юсуф писари Аюб) аст.

## Манбаъҳо
Бисёр сарчашмаҳои марбут ба зиндагӣ ва фаъолияти Салоҳиддин аз ҷониби муосирони ӯ навишта шудаанд. Машҳуртарин нависандагони ҳаёту зиндагии Салоҳиддин устод ва мушовири ӯ — Баҳоуддин бини Рафеъ, таърихнигор Ибни Асир ва котиби шухди Салоҳиддин — ал-Қозӣ ал-Фозилӣ мебошанд.

## Кӯдакӣ ва навҷавонӣ
Салоҳиддин соли 1137 дар Тикрити Байнаннаҳрайн таваллуд шудааст. Бобояш Салоҳиддин Шодӣ дар деҳае дар наздикии Двина (Товина) дар Арманистон зиндагӣ мекард, ки мувофиқи маълумоти ривоятҳо Аюбт — падари Салоҳиддин низ дар ҳамин ҷо таваллуд шудааст. Тавре ки «Донишномаи Ислом» қайд мекунад: «Салоҳиддин ё Саладин, ки онро одатан дар Аврупо чунин меноманд, курд буд, оилааш аз шаҳри Двини Арманистон омадааст». Пас аз таваллуди ду писар Айюб кӯҳҳои Арманистонро тарк карда, аввал ба Бағдод ва сипас ба Тикрит кӯчид ва дар он ҷо то охири ҳаёташ зиндагӣ кард.

Машҳуртарин воқеоти зиндагии Салоҳиддин муборизаҳои ӯ бо ишғолгарон буд. Ин ҷангҳо дар асарҳои сершумори адабиёт ва санъат инъикос ёфтаанд, ки маъруфтаринашон романи «Тилисм»-и Волтер Скотт мебошад.

## Фатҳҳои аввалин
Дар он рӯзгор хилофати Аббосиён ба якчанд давлат тақсим карда шуд. Фотимиҳо Мисрро бидуни эътирофи халифаи Бағдод идора мекарданд. Салибиён соҳилҳои шарқии Баҳри Миёназаминро аз Осиёи Хурд то нимҷазираи Сино забт карданд. Нуруддини Зангӣ Сурия ва Байнаннаҳрайнро назорат мекард.

Бо исрори оила Салоҳиддиин фаъолияти сипоҳии худро таҳти сарпарастии амакаш Асадуддин Ширкӯҳ, пешвои муҳимми низомии Нуруддин оғоз намуд. Ширкӯҳ дар он вақт амири Димишқ ва Ҳалаб, як узви сулолаи туркии Зангиҳо, устоди бонуфузи Салоҳиддин шуд

## Сиёсати хориҷӣ

### Мубориза бар зидди салибиён
рост|мини|442x442пкс| Фирман аз ҷониби Салоҳиддин пас аз муҳосираи шаҳр дар соли 1187 ба арманиҳои Ерусалим дода шудааст
рост|мини| Виктор Саладин, Густав Доре, садаи XIX.
Салоҳиддин ҳангоми омодагӣ бароизабти Бағдод, бо мақсади барқарор кардани хилофати собиқи араб вафот кард. Фармондеҳ 4 марти соли 1193 дар Димишқ вафот кард. Вай дар он ҷо дафн карда шуд ва ҳамчун ҳимояи имон дар тамоми Шарқ мотам гирифт.

## Эзоҳ
Басманда

**Басманда** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ваҳдати ноҳияи Деваштич. Аз Басманда то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 35 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 9135 нафар (2017), тоҷикон.

Таърих ва этимология == Номи «Басманда», ба гуфтаи бархе муҳаққиқон, шакли таҳрифшудаи номи қадимаи «Марсманда» ё «Масманда» мебошад. Дар баъзе сарчашмаҳои таърихӣ ва таҳқиқоти топонимӣ, ин ном ба гурӯҳи ҷойномҳои марбут ба давраи Суғд ва фарҳанги эронии бостонӣ дохил мешавад.

Дар як фарзияи забоншиносонаву фарҳангӣ зикр мегардад, ки ҷойномҳои ба монанди «Марсманда» мумкин аст бо тақвими суғдиён иртибот дошта бошанд. Абурайҳон Берунӣ дар асари худ «Осиароғу-л-боқия фӣ тақвим-ил-бақия» навиштааст, ки суғдиён ба ҳар рӯзи сол номҳои мушаххас дода, фаъолияти бозорӣ ва иҷтимоии худро бо онҳо ҳамоҳанг месохтанд. Тибқи ин фарзия, номи «Марспанд» — рӯзи 29-уми моҳ — шояд ба номи бозоргоҳҳо ва марказҳои ҷамъиятӣ иртибот дошта бошад, ки эҳтимолан дар номгузории шаҳракҳое чун «Марсманда» таъсиргузор будаанд.

Аз нигоҳи забоншиносӣ, номи «Марсманда» метавонад аз ду ҷузъи этимологӣ иборат бошад: «марс» (эҳтимол марбут ба вожаи «марз» ё номи рӯз) ва «манда» (аз решаи форсии миёна ва суғдӣ ба маънои ҷой ё макон). Тағйироти фонетикӣ ва таҳаввулоти забонӣ дар тӯли вақт метавонанд боиси табдили он ба «Масманда» ва сипас ба «Басманда» гардида бошанд.

## Иқтисод
Басманда 3 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, дорухона, беморхонаи ноҳиявӣ, маркази саломатӣ, китобхона, клуб, нуқтаҳои хидмати маишӣ, боғчаи бачагон, ошхона, чойхона ва 18 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёчаҳо ва чашмаҳои кӯҳӣ обёрӣ мешаванд.
## Мардум

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Ваҳдат (н. Деваштич)
Заркон

**Заркон** (то11.05.2018 — *Қароҷингил*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Исмоили ноҳияи Ғафуров. Аз Заркон то маркази ҷамоат 17 км, то маркази ноҳия 40 км. Аҳолиаш 1537 нафар (2018), тоҷикон.

## Иқтисод
Заркон соли 1929 бунёд шудааст. Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи саломатӣ ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз чашмасорони доманакӯҳҳо ва чоҳҳои артезианӣ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии деҳқонии ба номи Турсунбой Кӯшанов фаъолият дорад.

 == Эзоҳ ==

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ғафуров
Гурӯҳ:Ҷамоати Исмоил
Гул (деҳа, н. Деваштич)

**Гул** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ғазантараки ноҳияи Деваштич. Аз Гул то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 5 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 867 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, нуқтаҳои хидмати маишӣ, чойхона, 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, чорводорӣ, ғаллакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз чоҳҳои амудӣ ва қисман аз обанбори Даҳанасой обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гул 10 хоҷагии хурди деҳқонӣ ва хоҷагии деҳқонии «Гули Ғончӣ» мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Ғазантарак
Маврихон

**Маврихон** («маврӣ», шакли тағйирёфтаи «марвӣ», мавригихонӣ) — намуди ҳунари сарояндагӣ, оҳанг, мусиқӣ.

Маврихонҳои хушовозро *марғулахон* ва каммаҳоратро *ростхон* мегуфтанд. Дар оғоз сариовозгир як мисраи мухаммасеро бо овози ларзон иҷро мекунад. Сипас иҷрои шаҳд, ки қисми кӯтоҳи даромад буда, матнаш аз рубоӣ иборат аст, шурӯъ мешавад. Сароянда нидоҳои «эй ҷон», «амон – амон»- ро бо овози ларзон мад кашида месарояд. Сипас бо тағйири усули доира яккахон пас аз 2-3 бор хондани шаҳд ба гардон мегузарад. Яккахон бо гурӯҳи ҳофизон бо навбат рубоӣ мехонанд. Суруди машҳури мавригӣ чорзарб мебошад, ки дар рафти иҷрояш 4 маротиба зарб тағйир меёбад. Сипас ба фаровард, ки матнаш аз якчанд байти Ҳофизи Шерозӣ иборат аст, мегузарад. Пас ба иҷрои фуроварди гардон ва сурудҳои рақсӣ мепардозад.

Дар маврихонӣ одатан доирадасти якумро, ки усули асосиро менавозад *нағорадаст* ва дойрадастҳои дигарро, ки усули мазкурро тақвият медоданд, *пастнавоз* меномиданд. Дойрадастон дар айни замон суруд ҳам мехонданд, ки аз байни онҳо нафаре яккахон буда, дигарон дар нақаррот ҳамовозӣ мекарданд. Репертуари Маврихонҳо аз силсилаи овозию рақсӣ иборат буд, ки «мавригӣ» ном дошт. Вай аз пайтҳо иборат аст, ки паиҳам омада, баланду пастшавӣ ва тағйирёбии ҳар як қисматро муайян мекунанд.Мавригихонони машҳури асрҳои ХIХ-ХХ Бақоҷон Саъдуллоев, Ҳабиб Неъматов, Алиризо Қурбонов ва дигаронанд».

## Нигаред
* Мавригӣ
* Шашмақом
## Адабиёт
* Низомов, А. Таърихи мусиқии тоҷик. – Душанбе, 2014
* Низомов, Х. Созшиносӣ. – Душанбе: Адиб, 2016.
* Нурҷонов, Н., Қобилова, Б., Мавригӣ. – Душанбе, 2008.
* Нурҷонов, Н. Олами беканори рақси тоҷик: очерки таърихӣ–назарӣ. – Душанбе, 2004.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон
Зарнисор (деҳа, н. Деваштич)

**Зарнисор** (то 2012 *Янгиариқи Поён*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ғазантараки ноҳияи Деваштич. Аз Зарнисор то маркази ҷамоат аз 1 км камтар, то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 5009 нафар (2017), тоҷикон.

## Мардум

## Иқтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти умумии ибтидоӣ ва муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, маркази саломатӣ, тӯйхонаи «Саломат», китобхона, клуб, сартарошхона, нуқтаи таъмири пойафзор, масҷиди панҷвақта, чойхона ва 5 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз обанбори Даҳанасой обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии деҳқонии «Бобур» ва 48 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Шахсиятҳои маъруф
Доктори илмҳои тиб Исматулло Юлдошев дар ҳамин деҳа таваллуд шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Ғазантарак
Далён

**Далён** (Далёни Поён) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Далёни Болои ноҳияи Деваштич. Аз Далён то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия 30 км. Аҳолиаш 8924 нафар (2017), тоҷикон.
## Мардум

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Далёни Боло
Каҷровут

**Каҷровут** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Исмоили Сомонии ноҳияи Деваштич. Аз Каҷровут то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 37 км. Аҳолиаш 1303 нафар (2017), тоҷикон.

## Вожашиносӣ
Каҷровут калимаи яғноби буда, маънояш (каҷ-каҷ,ровут-дара) “Каҷдара” мебошад. 

## Мардум
Тавре пиронсолони нақл мекунанд, то замони ташкил шудани деҳа аз ин ҷо роҳе мегузашт. Косибону ҳунармандон аз Мастчоҳи кӯҳӣ ба воситаи ҳамин роҳ ба Истаравшан мол мебурданду аз онҷо боз ба тариқи ҳамин роҳ бармегаштанд. Азбаски роҳ бисёр дур буду косибон то ба манзили худ расидан бисёр азоб мекашиданд, онҳо барои истироҳати худ дар мавзеи “Хирмани Халил” кулбае месозанд. Бо мурури замон миқдори хонаҳо дар сари роҳ рӯз то рӯз меафзояду дар натиҷа деҳае бо номи “Каҷровут” бунёд мегардад. 

## Мардум
Аксари мардуми деҳа аз Яғнобу Мастчоҳи кӯҳӣ омада муқимӣ шудаанд. Лаҳҷаи гуфтугӯи мардуми рустои кӯчак бо шевои Мастчоҳиён монандӣ дорад. Деҳа бисёр манзараҳои зебову тамошобоб дорад. Аз он ҷумла Сойи Мазор. Ин мавзеъ макони муқаддасе ба ҳисоб меравад. Ин ҷойро оромгоҳи Эшони Суфӣ низ меноманд. 

## Иқтисод
Деҳа мактаби миёнаи умумӣ, 2 мағоза, бунгоҳи тиббӣ ва масҷиди панҷвақта дорад. Аксарияти бошандагони деҳа ба кишти ғалладонаву картошка машғуланд.

## Шахсиятҳои маъруф
* Собиров Пулодҷон - шахси олиобруй, ободкор, сарвари муассисаи деҳа,
* Азизи Азиз – нависандаи бачагона, адиб, рӯзноманигор,
* Рӯзибой Мавлонзода – рӯзноманигор, муассис ва сардабири «Сомониён», «Ворисони Сомониён», «Ахтарон», «Афсонаҳо» ва щ. «Бобои Наврӯз»,
* Фахриддини Холибек – рӯзноманигори маъруф, бо тахаллуси Фарҳоди Милод суруд мехонад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Исмоили Сомонӣ
Зароб (деҳа, н. Деваштич)

**Зароб** (то 29.3.2012 *Манғит*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Муҷуни ноҳияи Деваштич. Аз Зароб то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 9 км. Аҳолиаш 1408 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, сартарошхона, масҷиди панҷвақта ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, боғдорӣ, ғаллакорӣ, рустанипарварӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз обанбори Даҳанасой ва чоҳҳои амудӣ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 12 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Муҷун
Гулшан (деҳа, н. Деваштич)

**Гулшан** (то 2012 *Чағат*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Муҷуни ноҳияи Деваштич. Аз Гулшан то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 15 км, то маркази вилоят 85 км; роҳ‒асфалтпӯш. Аҳолиаш 399 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти умумии ибтидоӣ, нуқтаи савдои хусусӣ ва масҷиди панҷвақта дорад. Талабагон таҳсилро дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Муҷун давом медиҳанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ ва рустанипарварӣ. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии деҳқонии ба номи Мӯъмин Саломов фаъолият дорад. Заминаш қисман лалмӣ ва қисми дигараш аз чоҳҳои амудӣ обёрӣ мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Муҷун
Ҳазорчашма (деҳа, н. Деваштич)

**Ҳазорчашма** (то 2012 *Ӯртақӯрғон*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Муҷуни ноҳияи Деваштич. Аз Ҳазорчашма то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 17 км. Аҳолиаш 4630 нафар (2017), тоҷикон.

## Инфрасохтор
Дар деҳаи Ҳазорчашма ду муассисаи таҳсилоти миёнаи умуми мавҷуд аст:
1. МТМУ-и рақами 5 ба номи Сайфиддин Фаҳриддинов дар маркази деҳа ҷойгир аст.
2. МТМУ-и рақами 62 дар канори деҳа ҷойгир аст.
## Мардум

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Муҷун
Бахт (деҳа, н. Деваштич)

**Бахт** (то 2012 *Дам*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Яхтани ноҳияи Деваштич. Аз Бахт то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 466 нафар (2017), тоҷикон.

## Таърих
Аз руи маълумотҳои таърихӣ ва суханҳои калонсолон деҳа аксаран аз қабилаи Найман иборат буда, ки ҳангоми юриши лашкари чингизиёни муғул, пас аз мағлуб гардидани артиши қабилаи Найманиҳо аз тарафи Чингизиён дар макони худ, яъне қисмати шарқии ҳозира кишвари Олтойи Федератсияи Русия, ба лашкари Чингиз пайваста, ҳам ба сифати ҷанговар, ё худ ҳамчун асирони хидматгор, ба Осиёи Миёна омадаанд. Ва дар ҳар ҷое макон кардаанд, чун дар рустои Дам. Маънои калимаи Дам аз гарму бешамол будани ҷойгиршавии он, шаҳодат медиҳад, маъное дигараш аз мавзеи дамгирӣ пас аз кӯфтагии роҳ далолат медиҳад.

## Пайвандҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич
Гурӯҳ:Ҷамоати Яхтан
Александр Карелин

рост|мини|140x140пкс| А. Карелин дар маркаҳои почтаи Сомалӣ. 2008 р.
**Александр Карелин** (*Алекса́ндр Алекса́ндрович Каре́лин*; тав. 19 сентябри 1967, Новосибирск) — варзишгари Русия, куштигири сабки классикӣ (юнонӣ-румӣ), арбоби давлатӣ ва сиёсатмадор, вакили Думаи давлатии (даъвати панҷум). Узви Раёсати Шӯрои олии Ҳизби сиёсии «Русияи воҳид». Устоди шоистаи варзиши ИҶШС (1988), Қаҳрамони Федератсияи Россия (1996).

Ғолиби секаратаи Бозиҳои олимпии тобистона (1988, 1992, 1996, дар вазни то 130 кг), чемпиони 9-каратаи ҷаҳон (1989—1991, 1993—1995, 1997—1999), чемпиони 12-каратаи Аврупо (1987—1991, 1993—1996, 1998—2000), барандаи нишони нуқра дар Бозиҳои олимпии тобистонаи 2000, қаҳрамони ҷаҳон дар 1988, чемпиони 13-каратаи СССР, ИДМ ва Россия (1988—2000). Ғолиби Ҷоми «Мутлақи Ҷаҳон» дар соли 1989. Ӯ чаҳор маротиба ҳамчун беҳтарин паҳлавони ҷаҳон дар солҳои 1989, 1990, 1992, 1994 сарфароз шудааст. Ғолиби мусобиқаи IV байналмилалии «Барои ҷоизаҳои Александр Карелин» (1995). Ғолиби шашкаратаи мусобиқаи байналмилалӣ ба хотираи Иван Поддубний. Ду бор беҳтарин варзишгари Русия эътироф шудааст. Дар тӯли маснади варзишии худ, ӯ 888 рақобат (887 рақобат дар куштӣ ва 1 рақобат дар ММА) дорад. Ба қатори 25 варзишгари беҳтарини ҷаҳон дар садаи XX дохил карда шудааст. Дар китоби рекордҳои Гиннес ҳамчун варзишгаре номбар шудааст, ки дар тӯли сенздаҳ сол ягон бор аз бохт надидааст. Ва дар тӯли 6 сол ӯ дар ҳама задухурдҳои расмӣ як хол ҳам аз даст надодааст. Ҳолатҳое мавҷуданд, ки мухолифон аз мубориза бо ӯ саркашӣ карданд.

## Корномаи варзишӣ

### Оғоз
Александр Карелин дар синни 13-солагиаш (баландии ӯ 178 см, вазн 78 кг) дар зодгоҳи худ Новосибирск ба тамрин шурӯъ кардааст. Соли 1981 ба бахши гӯштини классикӣ дар Донишкадаи Электротехникӣ дохил шуд. Мураббии аввали Карелин Виктор Кузнетсов дар тамоми маснади варзишии ӯ боқӣ монд. Соли 1984 Карелин дараҷаиустоди варзиши ИҶШС ва соли 1985 унвони устоди варзиши дараҷаи байналхалқии ИҶШС-ро ба даст овард. Соли 1985 аввалин бор Карелин қаҳрамони ҷаҳон дар байни ҷавонон шуд. Соли 1986 дар як мусобиқа дар Шветсия, қаҳрамони ҷаҳон Томас Йоханссон аз мубориза бо финал бо Карелин даст кашид ва Карелин мақоми аввалро касб кард.

Дар саффи Нерӯҳои дохилии Вазорати корҳои дохилӣ хидмат кардааст.

## Омор

### Натиҷаҳо дар калонтарин мусобиқаҳои солҳои 1986—2000

|-
| Победа
| align=center|1-0
|  Акира Маеда
| Единогласное решение
| Rings: Final Capture
| 
| align=center| 3
| align=center| 5:00
| Токио, Япония
|

## Техника
Усули инфиродии Карелин «камарбанди баръакс» буд. Соли 1991, яке аз нозирон қайд кард, ки дар байни вазнбардорон танҳо Карелин чунин партофтанро иҷро мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Варзишгарони Русия
ATV (Туркия)

**ATV** (тарзи дуруст навиштан: **atv**; номи пурра: тур. **''A**ktüel **T**ele**v**izyonu* — «Телевизиони фаъол») — шабакаи телевизионии туркӣ.

== Таърих ==
*'ATV*' 12 июли соли 1993 аз ҷониби соҳибкори турк Динч Билгин дар [[Истамбул]] таъсис ёфтааст. Шиораш «Yine Bir Sezon Yine Bu Sezon ATV Seyredeceksiniz» (сайр. Дар мавсими нав, дар ин мавсим ATV-ро тамошо кунед), соли 2013 он панҷумини шабакаи машҳури Туркия буда, бинандагони он 6,71%-ро ташкил медиҳад. Аз соли 1993 то 2002 ӯ дар ҳайати медиа холдингии Sabah Grubu буд. Аз соли 2002 то 2007 он ба Ciner Medya Grubu тааллуқ дошт, баъд аз он ба Фонди суғуртаи пасандозҳои Туркия супорида шуд, ки он дар соли 2007 шабакаро ба холдинги «Turkuvaz Medya Grubu», ки ба президенти Туркия [[Раҷаб Тайиб Ардуғон]] Çalık Holding мансуб аст, фурӯхта шудааст ва ин шабака то ҳол дар он дохил мешавад.

Шабака яке аз калонтарин истеҳсолкунандагони силсилафилмҳои телевизионӣ дар Туркия мебошад. Аввалин мухбир Шериф Тургут дар шабака кор кардааст. Шабака дорои як зершабакаҳои иттилоотии atv Haber, варзишии atv Spor, ки дар [[Аврупо]] тавассути atv Avrupa пахш мешавад ва зершабакаҳои кӯдаконаи minikaÇOCUK ва minikaGO мебошад.

=== Силсилафилмҳо ===
* 2015-: *Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz*
* 2018-: *Beni Bırakma*
* 2018-: *Bir Zamanlar Çukurova*
* 2019-: *Hercai*
* 2019-: *Kuruluş: Osman*
* 2020-: *Kral*
* 2020-: *Gençliğim Eyvah* Ҷавонӣ ёдат ба хайр

=== Синамо ===
* 1993-: *atv Yabancı Sinema Kuşağı*

=== Озмун ===
* 2011-: *Kim Milyoner Olmak İster* ([[Мурод Йилдирим]])

=== Ҳаётӣ ===
* 2008-: *Müge Anlı ile Tatlı Sert *
* 2015-: *Esra Erol’da* [[FOX (Туркия)|FOX]])

=== Барномаҳои динӣ ===
* 2011-: *Nihat Hatipoğlu Sorularınızı Cevaplıyor* ([[Ниҳод Хатибоғлу]]) (аз [[Star TV (Туркия)|Star TV]] пахш шудааст)
* 2012-: *Nihat Hatipoğlu ile Dosta Doğru* (Ниҳод Хатибоғлу) ([[Star TV (Туркия)|Star TV]])
* 2013-: *Nihat Hatipoğlu ile Kuran ve Sünnet* (Ниҳод Хатибоғлу)

=== Дилхушӣ ===
* 2010-: *Dizi TV* (Дидем Уғургу)

=== Барномаҳои хабарӣ ===
* 1993-: *atv Ana Haber* ([[Ҷем Оғретир]])
* 1993-: *Hafta Sonu atv Ana Haber* ([[Ниҳон Гунай]])
* 2015-: *Gün Ortası* ([[Дениз Тура]]) (transferred from [[Yeni Asır TV]])
* 2016-: *Kahvaltı Haberleri (Ниҳон Гунай)
* 2016-: *Son Durak* (Мелиҳ Алтинок)
* 2016-: *atv’de Hafta Sonu ([[Иброҳим Садрӣ]])

=== Кӯдакона ===
* 2016-: *Minika Kuşağı''

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ
* ATV Turkey at LyngSat Address
* ATV Distribution

Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Туркия
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии туркизабон
Осорхонаи мардумшиносии Эргашбойбача

thumb|Осорхонаи мадумшиносии Эргашбойбача дар Хуҷанд
thumb|Осорхонаи мадумшиносии Эргашбойбача дар Хуҷанд
thumb|Осорхонаи мадумшиносии Эргашбойбача дар Хуҷанд
**Хона-осорхонаи мардумшиносии Эргашбойбача** — намунае аз таърихи санъати меъмории биносозии тоҷикон мебошад. Ин санъати меъмории нотакрор дар маркази шаҳри Хуҷанд дар қисми шимолии бозори машҳури Панҷшанбе дар кӯчаи Содирхон Ҳофиз № 87 воқеъ аст. Сохтмони бино ба охири асри XIX ва чоряки аввали асри ХХ мутааллиқ аст.

## Таърих
Эргашбойбача худ тоҷири машҳури хушкмеваҳо буда, ӯ меваҳои хушкардашударо ҷамъоварӣ намуда, онро ба Русия мебурд ва ба ивази он молҳои саноатиро ба макони худ меовард. Имконияти молиявии тоҷир Эргашбойбача имконият дод, ки дар масоҳати 0,10 гектар дар замини холии канори маҳаллаи Пуларқшӣ ҳавлие бунёд намояд. Ҳавлии Эргашбойбача бо риояи талаботи биносозии шарқ бунёд гардида, он аз ду қисмат иборат аст: ҳавлии дарунӣ ва ҳавлии берунӣ. Дарвозаи даромадгоҳи ҳавлӣ ба тарафи ҷануб нигаронида шуда, аз дарвозаи калони дутабақаи чӯбин, ки бо услуби бағдодӣ оро ёфтааст, иборат мебошад. Дар паҳлӯи дарвоза дари хурди даромад мавҷуд аст, ки он низ бо санъати волои кандакорӣ оро ёфтааст.

Қисмати ҳавлии дарунӣ, ки ба занҳо тааллуқ дорад аз хона, пойгаҳ ва оташдон иборат мебошад. Инчунин дар ин қисми ҳавлӣ айвон, биноҳои ёрирасон: танӯрхона, ошдон иборат аст. Дар саҳни ҳавлӣ майдончаи начандон калон барои парвариши рустаниҳо мавҷуд аст. Як вақтҳо ин қисмати хона аз ҳавлии берунӣ, ки ба мардон тааллуқ доранд бо девор ҷудо шуда буд, ки имрӯзҳо мавҷуд нест. Дар таги айвони ҳавлии дарунӣ нимзаминкан — анбор мавҷуд аст, ки даромадаш аз қисмати ҳавлии мардона аст.
Ҳавлии берунӣ аз се хонаи пешайвондор (долонҳо) утоқи корӣ иборат аст. Дар саҳни ҳавлӣ дар қисмати ҷанубӣ таҳхона, ки вазифаи саисхона (ҷилавхона) барои аспро иҷро мекунад, ва болои он ду хонаи даҳлездори пешайвон пӯшида шуда мавҷуданд.

## Дар бораи бино
Оиди бинои мазкур дар асарҳои илмӣ-этнографӣ, ёддоштии олимону ҳаммаҳаллагон, академик З. Ш. Раҷабов, профессорон Н. О. Турсунов, Ҷ.Ҳ.Ҷӯразода, А. К. Мирбобоев, М.Файзуллоев ва дигарон маълумотҳои кӯтоҳ ва нопурраи ҳамаи ҷабҳаҳои таърихи санъати меъморӣ ва ороишии тоҷикони водии Фарғона оварда шудааст.
Масолеҳи сохтмони ин бинои истиқоматии шахсӣ аз маводҳои пурра маҳаллӣ: санг, хишти пухта ва хом, чӯб, гаҷу хок, коҳбеда ва ғайраҳо буда, нақшу нигорҳояш аз тарафи наққошони тоҷик бо истифодаи рангҳои табиӣ оро дода шуда, унсурҳои гиреҳ, ислимӣ ва катиба васеъ истифода бурда шудааст, ки ин ҳама аз санъати волои мардуми тоҷик гувоҳӣ медиҳад. Баъзе сутунҳову болорҳои хона бо усули хоса аз ҷониби устоҳо кандакорӣ ва ба шакл дароварда шудааст, ки диққати бинандаро ба худ ҷалб менамояд.
Солҳои 1985—1986 Шуъбаи эҳё ва навсозии объектҳои таърихии Ҷамъияти ҳифзи ёдгориҳои таърихии вилояти Суғд (он вақта Ленинобод) баъди бозгардонидани бино аз хобгоҳи Коллеҷи тиббии шаҳри Хуҷанд онро қисман азнавсозӣ карда аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Хуҷанд
Гурӯҳ:Осорхонаҳои таърихии Тоҷикистон
Ҳелиюпулис (Мисри Бостон)

**Ҳелиюпулис,** **Ҳелиополис** ( ё  , мисрӣ: *iunu*, дар Инҷил— ибр. ‏אן‏‎,  *Ӯ*) — яке аз қадимтарин ва муҳимтарин шаҳрҳост дар Мисри Бостон, ҷойгиршуда шимоли шарқи Қоҳираи имрӯза. Ин шаҳр чанде пойтахти давлати Мисри Поинӣ буд. Дар гузашта ин шаҳр маркази хуршедпарастӣ дар Миср будааст ва номи юнонии Ҳелиюпулис () ҳам маънои «шаҳри хуршед»-ро медиҳад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мисри Қадим
Ҳелиюс

**Ҳелиюс** (**Ҳелиус**) (, ) — дар асотири Юнони Бостон худои Офтоб, ки савори гардунаи тилоии чаҳораспа ҳар рӯз аз осмон гузашта, кирдори одамон ва худоёнро назорат мекард. Дар асотири Руми Қадим бо номи Сол ёд шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Худоёни Юнони Қадим
Назарияи хуршедмарказӣ

мини|300x300пкс| Тарроҳии Ондериюс Селориюс аз манзумаи куперникӣ, аз китоби ''Harmononia Maccosmica'' (1708)
**Назарияи хуршедмарказӣ** (**ҳелиюсентрисм**) (аз  — хуршед ва  — *марказ*) — тасаввурот дар бораи ҷирми марказии Манзумаи офтобӣ будани Офтоб. Назарияи хуршедмарказӣ дар аҳди бостон падид омадааст, вале ҳамчун низоми олам дар муқобили ҳелиюсентрисм дар китоби Куперник «Дар бораи гардиши кураҳои осмонӣ» (1543) такмил дода шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ
Хуршеддармонӣ

**Хуршеддармонӣ** (), **ҳелиютеропӣ** (аз юн.helios — хуршед, therapia — дармон) - корбурди нури Хуршед бо мақсади пешгирӣ ва дармони бемориҳо.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкӣ
Ҷамолуддини Гелӣ

**Ҷамолуддини Гелӣ** (; ? — 1253, Қазвин) — ориф, шайхи маъруфи тариқати кубравия.

## Зиндагинома
Аз зиндагии Ҷамолуддини Гелӣ ҳамин қадар маълум аст, ки ӯ ҳамасри ҳафтумин ҳокими исмоилияи Аламут Алоуддин Муҳаммад писари Ҷалолуддин Ҳасан (1221-55) буд. Ҳокими мазкур ба ӯ иродату ихлоси тамом дошт ва ҳамасола маблағи 500 динор зари сурх ҳамчун назр ба ӯ мефиристод. Ҷамолуддини Гелӣ муддате дар Хоразм дар ҳалқаи муридони Наҷмуддини Кубро буд; дар зумраи 12 муриди барҷастаи шайхи мазкур даромада, яке аз халифагони вай ва аз ҷониби ӯ мулаққаб ба «Айнуззамон» гашт. Баъди ҳуҷуми Чингизхон ба Хоразм Наҷмуддини Кубро худ дар Хоразм монда, ба муридонаш рухсат дод, то шаҳрро тарк кунанд. Ҷамолуддини Гелӣ ба Қазвин рафта, то охири умр дар он ҷо ба иршоди муридон машғул шуд ва дар ҳамон ҷо даргузашт. Ҳангоми ҳамлаи муғулҳо ба Қазвин дар соли 1244 мардум ба хонақоҳи Ҷамолуддини Гелӣ паноҳ оварданд. Зоҳиран, Ҷамолуддини Гелӣ ба арабӣ ва форсӣ шеър мегуфтааст, аммо дар манбаъҳо танҳо 2 байти арабӣ аз ӯ нақл шудааст. Дар «Таърихи гузида», «Тарҷумаи „Маҷолису-н-нафоис“ ва „Муншаот“» таълифоти манзум ва мансуре ба вай нисбат дода шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мавлоно Нуриддин Абдурраҳмони Ҷомӣ. Нафаҳоту-л-унс мин ҳазароти-л-қудс. Д., 2013;
* حمدالله مستوفی. تاریخ گزیده. تهران، ١٣٣٩ ه. ش.؛
* خواندمیر غیاث الدین. حبیب السیر. تهران، ١٣٥٢ ه. ش.؛
* میرخواند محمد. روضة الصفا. تهران، ١٣٣٩ ه. ش.؛
* نوایی علیشیر. مجالس النفائس. تهران، ١٣٦٣ ه. ش.؛
* صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران، ١٣٦٦ ه. ش.؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ١٨. تهران، ١٣٨٩ ه. ش

## Сарчашма
*
Ҳелиокл

**Гелиокл** (*Гелиокл Дикей*; ) — охирин подшоҳи давлати Юнонии Балх. Писар ва вориси Евкратид (171–145 то м.).

Гелиокл соли 155 то м. ҳангоми ба тасхири мулкҳои Ҳиндустон рафтани Евкратид ҳамчун ворис ва шарики ҳокимият ба тахт нишаста, барои афзудани нуфузаш духтари Евтидем – шоҳбону Лаодикаро ба занӣ мегирад. Ҳамзамон Гелиокл сиккаҳои пулие зарб мезанад, ки дар як тарафи он симояш тасвир шудааст. Ба қавли таърихнигори юнонӣ Юстин «Евкратид ҳангоми бозгашт дар роҳ аз ҷониби Гелиокл, ки шарики ҳокимият буд, кушта мешавад. Писар ин фоҷиаи ногувори падаркуширо ниҳон накарда, баръакс бо гардунааш аз болои ҷасади ӯ гузашта, амр медиҳад, ки ҷасадро дафн накунанд». Ҳангоми қудратёбии Ашкониёни Порт дар замони Меҳрдод (Митридоти I) (171–138) қисми зиёди Бохтар зери тасарруфи ӯ гузашта, охирин зарбаро ба давлати Юнону Бохтар кӯчиёни юечжи (тахорӣ) заданд ва Гелиокл дар яке аз муҳорибаҳо кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* История таджикского народа. Т. 1., Д., 1998;
* Эмомалӣ Раҳмон. Тоҷикон дар оинаи таърих. Китоби 3. Д., 2009.

## Сарчашма
*
Худоёр Худоёрзода

**Худоёр Худоёрзода** (*Худоёрзода Худоёр Завқибек*; 15 сентябри 1958, деҳаи Дерзуди ноҳияи Рушон, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — ходими давлатӣ, Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2017 то 2020).

## Зиндагинома
Худоёр Худоёрзода 15 сентябри соли 1958 дар деҳаи Дерзуди ноҳияи Рушони Вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон дар оилаи хидматчӣ таваллуд шудааст. Соли 1976 ба Институти политехникии Тоҷикистон дохил шуда, соли 1982 донишгоҳи мазкурро бо ихтисоси «Иқтисодиёт ва ташкили нақлиёти худрав» хатм намудааст.

### Хонавода
Оиладор, соҳиби 4 фарзанд.

### Қасди худкушӣ
Худоёр Худоёрзода 11 августи соли 2020, тахминан соати 5 дар заминаи муноқишаи оилавии бавуҷудомада дар хонаи иқоматии худ воқеъ дар шаҳри Душанбе бо истифода аз корди хоҷагӣ даст ба худкушӣ задааст. Бино ба иттилои манбаъ, ҳамсари Худоёр Худоёрзода. — А. Қаландарова, писараш Некрӯз Худоёров, духтараш Зайнура Худоёрова, келинаш Гулнисо Суфишоева ва дигар аъзои оилаи ӯ, ки дар хона ҳузур доштанд, аз воқеа хабардор шуда, ба ӯ кумаки аввалиндараҷа расониданд.

Худоёр Худоёрзода дар беморхонаи муассисаи давлатии Маҷмаии тандурустии «Истиқлол»-и шаҳри Душанбе ҷарроҳӣ шудааст.

## Фаъолияти корӣ
Фаъолияти кориашро аз соли 1982 ба ҳайси муҳандис-иқтисодчии муассисаи шабакаҳои электрикии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон оғоз намудааст. Соли 1983 ба муассисаи нақлиёти автомобилии № 50 шаҳри Хоруғ ба ҳайси иқтисодчӣ ва иқтисодчии калон, солҳои 1984—1987 сардори автоколлонаи № 1-и Муассисаи нақлиёти автомобилии № 50, шаҳри Хоруғ, солҳои 1987—1990 сардори шуъбаи банақшагирии Муассисаи нақлиёти автомобилии № 50 шаҳри Хоруғ, солҳои 1990—1993 сардори шуъбаи истифодабарии Муассисаи нақлиёти автомобилии № 50 шаҳри Хоруғ, солҳои 1993−2000 директори Муассисаи нақлиёти автомобилии № 50 шаҳри Хоруғ, солҳои 2000−2003 Директори генералии ҶС «Помир-нақлиёт», шаҳри Хоруғ, аз 5 октябри соли 2003 Муовини аввали сардори Идораи нақлиёти Помир, Директори генералии ҶС Муассисаи нақлиётии автомобилии № 50, шаҳри Хоруғ, солҳои 2003 −2005 сардори Идораи нақлиёти Помир, шаҳри Хоруғ. Аз соли 2005 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. Солҳои 2006—2011 муовини Вазири нақлиёт ва коммуникатсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2011—2013 муовини Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2013—2017 Раиси ноҳияи Рӯшони Вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон.

Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 23 январи соли 2017 Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст, ки 31 августи 2020 бо фармони раисҷумҳури Тоҷикистон аз вазифааш барканор шуда ба нафақа баромадааст.

## Ҷоизаҳо
Соли 1999 бо медали Хидмати шоиста, соли 2002 бо медали МЧС Россия, соли 2011 бо медали ҷашни 20-солагии истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон сазовор шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Ҳеллоник

**Ҳеллоник** (, Ἑλλάνικος,  тақр. 485—400 то м.) — таърихнавис ва ҷуғрофиёдони бостон, ки дар солм 490 пеш аз мелод дар Митилен дар ҷазираи юнонӣнишин Лусбӯс мутаваллид шуд ва гуфта мешавад, ки то синни 85 солагӣ зиндагӣ кардааст. Ҳудуд 30 асарро ба вай нисбат медиҳанд. Ӯ аз ҷамлаи таърихнигорон ва нависандагоне аст, ки байн асотири юнонӣ ва таърихи Юнон тафовут қоил шудаанд.

## Эзоҳ
Марри Гелл-Ман

**Ма́рри (Мюрре́й) Гелл-Ма́н** (*Гелман*, ; 15 сентябри 1929, Ню-Йорк, ИМА — 24 майи 2019, Санта-Фе, иёлати Ню-Мексико, ИМА) — и амрикоӣ, узви Академияи миллии илмҳои ИМА (1960).

## Зандагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Йел (соли 1948) ва Институти Массачусетс (1951). Солҳои 1952-54 дар донишгоҳҳои Чикаго ва аз соли 1954 дар Институти технологии Калифорния таҳсил кардааст. Аз соли 1956 профессор Институти техникии Калифорния. Ҳоло Марри Гелл-Ман (2015) профессор фахрии физикаи назариявӣ дар Донишгоҳи Калтех (Калифорния), ҳамзамон профессор факултаи физикаи назариявӣ ва астрономияи Донишгоҳи Ню-Мексико дар Албукерке мебошад. Корҳои таҳқиқотии Марри Гелл-Ман, асосан, ба назарияи квантии майдон, физикаи ҳаста, физикаи зарраҳои бунёдӣ (мутаносибии таъсири мутақобилаи заиф ва пуриқтидор, таносубҳои дисперсионӣ) бахшида шудаанд. Марри Гелл-Ман дар синни 23-солагӣ дар соҳаи физикаи зарраҳои бунёдӣ инқилобе кард. Ӯ дар бораи аҷобату малоҳати зарраҳои бунёдӣ нахустин бор мақолаашро нашр кард. Ҳамчунин қонуни бақои нигаҳдории аҷобат (новобаста ба К. Нишиҷима) (формулаи Гелл-Манн-Нишиҷима) ва формализми изоспинро исбот намуд.

Дар доираи назарияи таснифотии худ зарраҳои нав: сигма-сифр-ҳиперон ва кси-сифр-ҳиперонро пешгӯӣ кард. Соли 1953 якҷо бо М. Голдбергер мафҳуми назарияи зоҳирии пароканиш ва усули таносубҳои дисперсионӣ ва назарияи квантии майдонро пешниҳод кард. Марри Гелл-Ман якҷо бо Р. Фейман (новобаста ба Р. Маршак ва Э. Сударшан) назарияи таъсироти мутақобилаи сустро таҳия карда буд (1958). Марри Гелл-Ман зарраи нави бунёдӣ — омега-минус-ҳиперон ва хосиятҳои онро пешгӯӣ намуда, усули алгебравии ҷараёнҳоро пешниҳод кард (1962), муаллифи фарзияи кваркҳо буд. Новобаста ба дигарон фарзияи глюонҳоро пешниҳод намуд (1973). Марри Гелл-Ман барои кашфиётҳои вобаста ба таснифоти зарраҳои бунёдӣ ва таъсироти мутақобилаи онҳо сазовори ҷоизаи Нобел гардид (1969). Бо мукофоти Хейнеман, медалҳои Э. Лоуренс (1966), Б. Франклин (1967) ва ғ. сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Лауреаты Нобелевской премии. М., 1992;
* Всемирный биографический энциклопедический словарь. М., 1998.

## Сарчашма
*
Мусиқии барномавӣ

**Мусиқии барномавӣ** — мусиқии созӣ (бештар, Мусиқии барномавии симфонӣ), ки дар асоси ягон сужаи махсус эҷод мешавад ва кадоме «барнома» дорад.

Барномавӣ будани асар ё аз номаш ё дар шарҳи махсуси адабӣ ифода меёбад. Сарчашмаи сужа метавонад гуфтор ва ривояти таърихӣ гардад (симфонияи «Иля Муромес»-и Р.Глиэр), фантастикаи афсонавӣ («Шогирди афсунгар»-и П.Дюк), дар асоси асари адабӣ (симфонияи «Манфред»-и П.Чайковский, симфонияи «Фауст»-и Ф.Лист), образҳои тасвиркунандаи санъат («Мусаввараҳо аз намоишгоҳ»-и М.Мусорчский); тасвири манзараи табиат дар Мусиқии барномавӣ мавқеи босазое дорад («Кули афсунгарӣ»-и А.Лядов); сужаи асарро баъзан худи муаллиф муайян месозад («Симфонияи пасторалӣ»-и Л.Бетховен, «Симфонияи фантастикӣ»-и Г.Берлиоз). Баъзан композитор мақсади барномавӣ будани асарашро баён намекунад (сим-фонияи 3-ум «Қаҳрамонӣ»-и Л.Бетховен) ва ғ. Мусиқии барномавӣ аз замони қадим маълум аст. Дар байни асарҳои барномавии а. XVIII: миниатюраҳои клавесинии Ф.Куперен, Ж.Рамо ва «Каприччо»-и И.С.Бах маълуманд. Дар ин самт чанд асари барномавӣ ба қалами Л.Бетховен мансуб аст (увертюраҳои «Эгмонт», «Кориолан» ва ғайра). Шукуфоии М.б.дар а. XIX бештар ба мусиқии романтизм алоқаманд буда, дар ин давра асарҳои зиёде офарида шудаанд (Берлиоз, Данте, Лист ва диг.). Як зумра композиторони рус дар эҷоди М.б. ҳиссагузоранд (Мусорский, Римский-Корсаков, Чайковский, Глазунов, Лядов, Скрябин, Рахманинов ва ғайра).

## Мусиқии барномавӣ дар эыодиёти композиторони Тоҷикистон
Композиторони тоҷик аз солҳои 50 а. XX то имрӯз ба эҷоди мусиқии барномавӣ камар баста, ба муваффақиятҳои назаррас ноил гаштанд: Миратулло Атоев – симфония №1 «Мубориза» (1966), Дамир Дустмуҳаммадов - симфонияи №1 «Бедоршавии Шарқ» (1967), А. Ёдгоров – симфонияи «Тоҷикистон» (1966), Михаил Светаев – симфонияи №4 «Тоҷикистон» (1972), Аъзам Солиев – симфонияи №3 «Қаҳрамонона» (1977), Толиб Шаҳидӣ – симфонияи №2 «Тоҷикон» (1988), М. Бафоев симфонияи №4 «Мовароуннаҳр» (1991); асарҳои симфонӣ (достон, увертюра, сюита): достони «Ҳирот» барои оркестри созҳои халқӣ, достон-рапсодияи «Темурмалик»-и Мухтор Ашрафӣ (1963), достони «Мароканд»-и Фирӯз Баҳор (1970), достони «Хотираи Рӯдакӣ»-и Якуб Сабзанов (1958), сюитаи «Зумрад» (1961) ва достони «Қишлоқи тилоӣ»-и Шарофиддин Сайфиддинов (1962), достони «Гаҳвораи Сино»-и Парвиз Туробӣ (1986), достони «Соли 1917»-и Зиёдулло Шаҳидӣ (1967) ва достони «Талбак Лолаев»-и Қ. Яҳёев (1977) аз ҷумлаи онҳоянд. Инчунин як зумра композиторони дигари тоҷик – С.Юдаков, С.Ҳамроев, А.Ҳамдамов, С.Халилов, К.Тушинок, П.Турсунов, Т.Сатторов, Ш.Пӯлодӣ, А.Ленский, Ш.Ашуров ва диг. дар жанри М.б. асарҳо эҷод намудаанд.

## Нигаред
*Мусиқӣ
*Мусиқии халқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ аз рӯи жанр
Ғурур

**Ғурур** ( — фирефтан, такаббур, ҳавобаландӣ, болидан) — яке аз сифатҳои ахлоқӣ, ки ҷанбаҳои нописанду писандида дорад. Ҷанбаи нописанди ғурур дар эътимоди нафс ба он чӣ, ки мутобиқи ҳавову ҳавас аст, зоҳир мегардад. Аз ин ин лиҳоз ғурур эҳсосест, ки дар он шахс барои хеш арзиши бисёр баландро қоил буда, худро аз ҳама чиз ва аз ҳама кас боло мепиндорад.

Ғурур ба маънии беҳуда умедвор кардани касе низ меояд. Ғурур яке аз бемориҳои қалбӣ буда, инсони гирифтори он худро дорои имтиёзоту камолоте мепиндорад ва дигаронро аз худ поёнтар меҳисобад, ҳақиқатро дуруст шинохта наметавонад ва пайваста дар масири гумроҳӣ гом. Ҳангоме инсон худро аз чизе бархурдор медонад, ки дигарон аз он огоҳ нестанд, бинобар боло будани арзиши он ва камбуди зарфияти худ шод шуда, ба хеш меболад ғурур домангири ӯ мешавад. Касоне, ки дар масири илму дониш гом мебардоранд, гоҳо аз муваффақият ва пирӯзиҳои худ ба бемории ғурур гирифтор мегарданд. Раҳоӣ аз ғурур ҷуз бо ҷаҳду талошҳои густурда муяссар намешавад. Инсонҳо аз назари истеъдодҳои дарунӣ яксон набуда, дорои қобилият ва зарфиятҳои гуногунанд. Афроди камзарфият ҳангоме ки ба молу ҷоҳ даст меёбанд, худро гум карда, мағрур мешаванд. Барои чунин афрод молу ҷоҳ аслу арзиши баланди инсонӣ ба шумор рафта, обрӯ ва ҳайсияти дигарон дар назарашон беарзиш ҷилва мекунад. Дар бештари мавридҳо омиле, ки боиси ғурур мешавад, дурӯягӣ, фиребу найрангҳои зудгузар дар касби молу ҷоҳ мебошад. Яке аз беҳтарин воситаҳои аз байн рафтани ғурур дар инсон риояи хоксорӣ ва тавозуъ мебошад. Аз нигоҳи шариат ғурур яке аз гуноҳони ҳафтгона шумурда мешавад.

Ҷанбаи писандидаи ғурур ифтихор ва болидан аз мероси пурғановати фарҳангии ниёгони худ ва пирӯзию муваффақиятҳои афроди миллат дар соҳаҳои мухталифи иҷтимоӣ: илму фарҳанг, ҳунар, варзиш ва ғурур мебошад. Ғурур эҳсоси худбаҳодиҳии мусбӣ, ҳисси табиии шарофати шахсӣ, қаноатмандӣ ва эҳтироми худ мебошад. Ғурур инчунин донистани қадру қимати худ, ҳисси далерию бебокӣ ва дарки он аст, ки инсон ашрафи махлуқот маҳсуб меёбад.

## Ғурури миллӣ
Ғурури миллӣ ё ифтихори миллӣ боис мешавад, ки мардум ҳуввияти худро тақвият бахшад ва аз асли хеш ифтихор намояд. Масалан, ҳангоме ки тими футболи Тоҷикистон дар мусобиқаҳои ҷаҳонӣ пирӯз мегардад ё ягон донишманди тоҷик гирандаи ҷоизаи байналмилалӣ мешавад, ифтихор ва ғурури миллии ҳар як фарди ватандӯст боло мегирад. Дар чунин мавридҳо аён мегардад, ки агар ҳар як соҳаи фаъолияти иҷтимоӣ ба андозаи кофӣ дастгирӣ ва барномарезӣ шавад, имкон дорад, ки миллат дар сатҳи ҷаҳонӣ муаррифӣ ва ба комёбиҳои бузург мушарраф гардад. Ҳуввияти миллӣ тавассути ғурури миллӣ қавитар, шӯру нишот ва умеди эҷод, эҳёи неруҳо ва имконоти нуҳуфтаи афроди миллат зиндаву бозтоб мешавад.
Ғурур ҳамчун образи шеърӣ бештар ба маънои такаббур ва ҳавобаландӣ дар адабиёти форс-тоҷик ба кор бурда шудааст:

                                                                          

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Леонтьев А. Н. Потребности, мотивы и эмоции. М., 1971;
* Словарь по этике / Под редакцией И. Кона. М., 1981;
* Зубец О. П. О гордости // Электронная библиотека ИФ РАН. М., 2006;
* تهران، 1998 دهخدا علی اکبر. لغت نامه. جلد ١١.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ахлоқ
Волфганг Амадей Мотсарт

**Волфганг Амадей Мотсарт** (, АОБ ; ) — оҳангсоз ва мусиқинавози чирадасти утришӣ.

## Зиндагинома
Гузаштагони ӯ усто буданд, падараш — мусиқичӣ. Аз сини 4-солагӣ Мотсарт дар клавесин ва скрипка менавохт, аз 6-солагӣ ба эҷоди мусиқӣ шурӯъ кард ва дар 7-солагӣ бо бадеҳанавозӣ дар клавесин, скрипка, арғунун бо мусиқинавозони машҳур бомуваффақият мусобиқа мекард. То сини 14-солагӣ Мотсарт ҳамчун композитори шинохта муаррифӣ гардид, операҳои ӯ дар Театри Милан иҷро мешуданд. Дар 15-солагӣ ӯро узви академияи мусиқии Болон ва Верон интихоб намуданд. Аз с. 1769 то 1781 (бо танафус) Мотсарт дар хори ҳофизони (каппела) дарбори апископи калони залтс-бургӣ хидмат мекунад.

## Эҷодиёт
Волфганг Амадей Мотсарт то 18-солагӣ зиёда аз 30 симфония, 13 квартет, 14 соната ва ғ. асарҳо офаридааст. С. 1781 М. ба Вена, Утриш кӯч баст. Дар пойтахти имперотурии Утриш зистанаш, вақти шукуфоии эҷодиёташ оғоз шуд. Дар давраи дар Вена буданаш операҳои беҳтарини ӯ офарида шудаанд: «Арӯсии Фигаро» (1786), «Дон Жуан» (1787), «Флейтаи сеҳрнок» (1791), симфонияҳои бештар машҳураш, консертҳои фортепианӣ, сонатаҳо, квартетҳои торӣ, квинтетҳо, Реквиеми (марсия) овозадораш ва ғ.
Операҳои Мотсарт — намунаҳои олии навъи нави асарҳои мусиқӣ — саҳнавӣ буда, композитор дар онҳо ислоҳоти жанри операро ба вуҷуд овард. Мотсарт — навовари ҳамаи жанрҳои мусиқии замони худ, офарандаи мусиқии гениалии он давра, ки рамзи зебоӣ ва гармонии ҷаҳониён гардид, мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Оҳангсозони асри XVIII
Гурӯҳ:Оҳангсозони Утриш
Мусиқии сабук

**Мусиқии сабук** — мусиқие, ки барои истироҳат, вақтхушӣ муқаррар шудааст ва аз ин сабаб барои шунаванда осонфаҳм мебошад. Ба жанри мусиқии сабук сурудҳои ҳархелаи эстрадӣ, мусиқии рақсӣ, оперетта, ҷаз ва ғ. тааллуқ доранд. Аз соли 1958 дар мамлакатҳои мухталиф фестивалҳои байналхалқии мусиқии сабук гузаронида мешаванд. 
## Нигаред
* Мусиқии бачагона
* Мусиқии вокалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқии сабук
Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи мусиқӣ
Мусиқии филм

**Мусиқии филм**  ё **мусиқии матни филм** () — ба мусиқие гуфта мешавад, ки мунҳасиран барои як филми синимоӣ ё маҷмӯъаи телевизионӣ навишта шуда ва бахше аз соундтрек ё маҷмӯъаи садоҳои забтшуда бар рӯи як филм аст. Мусиқии филм як гароиши муҷаззо дар ҳунари мусиқӣ ба шумор меояд ва қидмати он ба мақтаъи пайдоиши ҳунари синамо бозмегардад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вожагони филм ва синамо
Труба

**Труба** (, , ) — аз созҳои бодии биринҷӣ аст, ки дар маҳдудаи супрону, зертарин садоро дар байни созҳои бодии биринҷӣ метавонад тавлид кунад. Труба аз дастаи созҳои интиқолӣ аст. Труба аз наи дарози тобхурдае иборат буда, даҳанааш мисли сурнай мудаввари васеъ аст.

Труба аз назари зоҳир бисёр шабеҳ ба курнет аст. Фарқи он бо курнет дар лӯлаи он аст, ки дар бештари тӯли худ, қутри яксон дорад.

## Таърих
Аввал трубаҳои бевентил маъмул буда, аз соли 1816 нахустин трубаҳои вентилноки қаторовози хроматикӣ дошта пайдо шуданд. Ҳоло намудҳои зерини труба мавҷуд аст: трубаи хурд ё трубаи пиккодо, трубаи алт, трубаи бас ва трубаи мисрӣ. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Имперотурии Олмон

**Имперотурии Олмон** ( — «*Қасрнишини Олмон*», бо номи расмӣ  — «*Ройши Олмон»*) — як давлати миллии олмонӣ буд, ки дар миёни солҳои 1871—1918 бар бахшҳои васеъе аз шимол ва шарқи Аврупо ҳукумат мекард. Имперотурии Олмон бо истеъфои қайсар Вилҳелми II ба поён расид.

## Эзоҳ
Пажӯҳиши фалсафӣ дар боби маншаи тасаввуроти мо аз амри зебо ва воло

«**Пажӯҳиши фалсафӣ дар боби маншаи тасаввуроти мо аз амри зебо ва воло**» () — як рисолаи фалсафӣ дар бораи зебоишиносӣ мебошад, ки онро Эдмунд Бурк дар соли 1757 навиштааст. Ҳадафи асосии ин кор кӯшиши ҷудо кардани мақулаҳои воло ва зебо ба радаҳои гуногуни ақлонӣ буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳои фалсафӣ
Рудолф Гелпке

**Рудолф Гелпке** (; 24 декабри 1928, Валденбург, Швесария − 19 январи 1972, Люсерн, Швейсария) — нависанда ва и олмонизабони швейсарӣ, эроншинос, пажӯҳишгари забону адабиёти форсӣ ва забонҳои ҳиндуаврупоӣ.

## Зиндагинома
Дар донишгоҳҳои Базел, Берлин, Сюрих антропология, таърихи адён (бештар ислом), фалсафаро омӯхт. С. 1957 барои рисолааш оид ба Султон Масъуди Ғазнавӣ унвони доктори илмро гирифт.

## Фаъолияти эҷодӣ
Фаъолияти эҷодияш аз нависандагӣ оғоз ёфтааст (романи «Ҳулгер ва Мирям», 1951). Солҳои сафараш ба Эрон (1958 — 60; 1963 — 71) оид ба адабиёти Эрон, забони форсӣ ва лаҳҷаҳо мавод ҷамъоварӣ намуд. Забону адабиёти форсиро дар донишгоҳҳои Берн ва Калифорния дарс медод. Ба қалами Г. рисолаҳои «Адабиёти мансури Эрон дар қарни бистум» (1960), «Достоннависони барҷастаи муосири Эрон» (1961) ва ғ. тааллуқ доранд. Ба забони олмонӣ пораҳо аз «Ҳафтпайкар» ва «Лайлию Маҷнун»-и Низомӣ, Достони «Амир Арслон», «Гулистон»-и Саъдӣ ва ғ.-ро тарҷума кардааст. Дар таҳияи «Атласи забоншиносии эронӣ» (1962) иштирок кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* نیک بین نصرالله. فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین. جلد ۲. تهران، ۱۳۸۰ ش.؛
* دانشنامه دانش گستر. جلد ۱۴. تهران، ۱۳۸۹ ش.ر

## Сарчашма
*
Ҳемагглютсинатсия

мини
**Ҳемагглютсинатсия** (аз юн. haima – хун ва лот. agglutinatio – часпидан) — зери таъсири омилҳои гуногун, мас., подтанҳо, бактерия ё вирусҳо ба ҳамдигар часпидану таҳшон гаштани эритроситҳое, ки дар моеъ муаллақ мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хуншиносӣ
Ҳемотит

**Ҳемоти́т**, **гематит** ( — хун, хунранг) — минерали васеъ паҳншудаи оҳан Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub>. Дар таркибаш то 70 % оҳан ва миқдори ками манган, титан дорад. Сохтори кристаллбандиаш тригоналӣ. Бештар дар шакли лавҳаҳои (пластинка) шашкунҷа дучор меоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои оҳан
Хуншиносӣ

**Хуншиносӣ** (), **гематоло́гия** (аз  — *хун* + ) — бахше аз пизишкӣ, ки сохту вазифаи куллии хун (хун, узвҳои хунзо ва таҷзияи хун), сабабу василаҳои пайдоиши бемориҳои хун, инчунин дарёфти роҳҳои ташхису муолиҷаи онҳоро меомӯзад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҳематома

**Ҳемато́ма** (аз  «хун»  +  «омос») — дар натиҷаи осебҳои пӯшида, ки боиси даридани рагҳо мешаванд, дар бофтаҳои наздик ғун шудани хун.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хуншиносӣ
Геловани, Михаил Георгиевич

**Михаи́л Гео́ргиевич Гелова́ни** (6 январи 1893, Кутаиси, Гурҷистон – 21 декабри 1956, Маскав) — ҳунарпешаи гурҷитабори шӯравӣ. Артисти халқии ИҶШС (1950).

## Фаъолияти эыодь
Фаъолияти эҷодиашро дар Батуми оғоз намуда, баъд дар театрҳои Боку, Кутаиси кор кардааст. Пас аз Инқилоби Октябр аз мактаби ҳунарпешагии Театр-студияи коргардон Михаил Геловани Ҷабарии Тифлис гузашт (1919–20). Нимаи дуввуми солҳои 20 садаи XX ба коргардонии филмҳо рӯ овард. Аз соли 1927 коргардону басаҳнагузорандаи студияи филмбардории «Армен-кино», баъд ҳунарпешаи Театри ба номи Ш. Руставелии Тифлис (1936–39), Театри бадеии академии Маскав ба номи М. Горкий (1942–48), театр-студияи актёри кино (1954–56) буд. Ба нақшҳои иҷрокардаи Михаил Геловани мушоҳидакории дақиқ хос аст: Васка Пепел («Дар қаър»-и М. Горкий), Котсия («Дӯшинаҳо»-и Ш.Н. Дадиани), Тариэл Мкловадзе (пйесаи ҳамноми Э. Ф. Ниношвили) ва ғ. Михаил Геловани нахустин иҷрокунандаи нақши И. В. Сталин дар театр (1937, «Аз шарора»-и Дадиани; «Марди мусаллаҳ»-и Н. Погодин) ва дар кино – «Шафақи бузург» (1938; Мукофоти давлатии ИҶШС,1941), «Ленин дар соли 1918» (1939; «Мудофиаи Саритсин» (1942; Мукофоти давлатии ИҶШС, 1942), «Қасам» (1946; Мукофоти давлатии ИҶШС, 1947), «Сарнагуншавии Берлин» (1950; Мукофоти давлатии ИҶШС, 1950) мебошад. Дар кино дигар нақшҳои ҷолиб низ бозидааст: Бахва Пулава («Се ҳаёт», 1925), шоир («Хабарда», 1931), Ломидзе («То дидан», 1935), Крилэ («Водии заррин», 1937) ва ғ. Михаил Геловани режиссёри филмҳои «Ҷавонии музаффар» (1929) ва «Қафқозии асил» (1939) аст. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Театральная энциклопедия. Т. 1 М., 1961;
* Большая советская энциклопедия. 3 изд. Т. 6. М., 1971;
* Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 2. Д., 1980.

## Сарчашма
*
Ҳемутурокс

**Ҳемутурокс**, **гемото́ракс** (аз  — хун ва  — сина) — гирд омадани хун дар пардаи шуш. Сабаби ҳемутурокс хунравии дохилӣ бинобар осеби пӯшида ё кушодаи сина аст. Он метавонад баъди ҷарроҳии узвҳои сандуқи сина, сили аъзои нафас ва дигар бемориҳо низ пайдо шавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои шуш
Гемофилия

**Гемофили́я** (аз  — «хун» ва , инҷо — «тамоюл») — бемории ирсиест, ки ба сабаби норасоии омили лахтабандии хун (омилҳои VIII, IХ ва ХI) пайдо мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои хун