Apple I

**Apple I** (инчунин **Apple-1** номида мешавад) — аввалин компютери шахсии ширкати Apple мебошад. Онро Стив Возняк дар соли 1976 дар Пало-Алто, Калифорния тарроҳӣ ва сохтааст. Стив Ҷобс фурӯш ва тиҷорати онро ба роҳ монд.

Apple I аввалин бор дар 1 апрели 1976 эълон шуд ва аз моҳи июли ҳамон сол ба нархи **666,66 доллар** ба фурӯш гузошта шуд. Тақрибан **200 адад** истеҳсол гардид. Пас аз муваффақияти Apple II, Apple I ба яке аз муҳимтарин компютерҳои таърихии ҷаҳон табдил ёфт. Имрӯз нусхаҳои боқимонда дар музейҳо нигоҳдорӣ шуда, дар лилоямҳо бо нархи садҳо ҳазор доллар фурӯхта мешаванд.

## Таърих
### Таҳия
Стив Возняк компютери Apple I-ро мустақилона тарроҳӣ кард. Соли 1974, ҳангоми дидор бо мутахассиси телефонии Ҷон Дрейпер дар Калифорния, Возняк аз имконияти истифодаи шабакаи ARPANET — пешгузаштаи интернет — бо дастгоҳи чопи матн барои бозӣ кардани шатранҷ бо нафаре дар Бостон огоҳ шуд. Ин рӯйдод ӯро илҳом бахшид, ки терминали арзонеро бо клавиатура ва телевизори оддӣ созад.

Дар моҳи марти соли 1975, Возняк ба ҷаласаҳои Homebrew Computer Club дар Маунтин Вю шурӯъ кард. Микрокомпютерҳои нав, аз ҷумла Altair 8800, ӯро илҳом бахшиданд, ки компютери шахсии комилро созад. Вай процессори MOS Technology 6502 — ки тозаистеҳсол буд ва ҳамагӣ 25 доллар мефуруфт — интихоб кард ва барои он нусхаи забони барномасозии BASIC-ро навишт.

То моҳи марти соли 1976, Возняк тарроҳии асосии компютерро ба итмом расонд. Ӯ аввал нақшаи худро ба ширкати Hewlett-Packard пешниҳод кард, вале онҳо панҷ маротиба рад карданд. Сипас ӯ компютерро дар Homebrew Computer Club намоиш дод. Стив Ҷобс, ки ҳамсинфи кӯҳнаи ӯ буд, имконияти тиҷоратии онро дид ва пешниҳод кард, ки якҷоя ширкат таъсис диҳанд. Возняк розӣ шуд.

### Эълон ва фурӯш
Apple I аз моҳи июли 1976 бо нархи 666,66 доллар ба фурӯш гузошта шуд. Возняк баъдтар гуфт, ки нарх аз он сабаб чунин интихоб шуд, ки ӯ рақамҳои такроршавандаро дӯст медорад.

Стив Ҷобс компютерро ба фурӯшандагони аввалии микрокомпютер расонд: Byte Shop дар Пало-Алто, itty bitty machine company дар Эванстон, Data Domain дар Блумингтон ва Computer Mart дар Ню-Йорк. Аз 200 нусхаи истеҳсолшуда, ҳамаашон ба ҷуз 25 адад, дар давоми 9–10 моҳ фурӯхта шуданд.

Дар моҳи апрели 1977 нарх ба 475 доллар коҳиш ёфт. Пас аз муаррифии Apple II дар апрели 1977, фурӯши Apple I дар моҳи августи ҳамон сол қатъ шуд. Дар моҳи октябри 1977 Apple I расман аз рӯйхати маҳсулоти Apple хориҷ карда шуд. Ширкат ба дорандагони Apple I ивазшавӣ бо Apple II-ро пешниҳод кард, то маҳсулоти кӯҳнаро пас гиранд. Тахтаҳои пасгирифташуда аз ҷониби Apple нобуд карда шуданд.

## Сахтафзор
Apple I аз микропроцессори MOS Technology 6502 бо суръати 1,022 МГц кор мекард. Тарҳи он асосан ба кори пешини Возняк дар атрофи процессори Motorola 6800 асос ёфта буд. Суръати ғайриоддии 1,022 МГц барои мувофиқшавӣ бо стандарти видеоии NTSC интихоб шуд.

Дар тахтаи асосӣ 4 КБ хотира (RAM) гузошта шуда буд, ки то 8 КБ тавсеъа карданаш мумкин буд ва бо истифода аз чипҳои нав то 48 КБ расонидан мумкин буд. Тарҷумони забони BASIC, ки Возняк навишта буд, ба наворҳои кассета мувофиқ карда шуда буд.

Apple I аз нигоҳи тарроҳӣ хеле оддӣ буд — танҳо як тахтаи мадор. Харидор бояд ҷафс (case), манбаи барқ, клавиатура ва монитор ё телевизорро худ таъмин мекард. Ин ба нарх паст шудани маҳсулот кӯмак кард.

### Видео ва вуруд
Apple I дорои мадори вградированаи терминали видеоӣ буд, ки баромади видеои таркибӣ медод. Барои истифода аз компютер, монитор ва клавиатураи стандартии ASCII лозим буд. Агар монитор мавҷуд набошад, телевизор ва модулятори радиочастота кифоя мекард.

Дар муқоиса, аксари компютерҳои рақиб дар он замон ба терминали видеоии гарон ниёз доштанд. Apple I бошад, бо телевизори оддӣ кор мекард — ин онро дар рӯзҳои аввал хеле дастрас ва арзон мегардонд.

Компютер матни экранро бо ёрии генератори рамзҳои 64×8×5 нишон медод. Он имконияти намоиш додани ҳарфҳои калон, рақамҳо ва аломатҳои асосӣ бо шрифти 5×8 пиксел дошт.

### Интерфейси кассета
Барои нигоҳдории барномаҳо ва маълумот, корти иловагии «Интерфейси кассета» бо нархи 75 доллар мавҷуд буд. Ин корт ба слоти иловагии Apple I пайваст мешуд ва имкон медод, ки барномаҳо ба наворҳои кассетаи оддии садоӣ навишта ва аз онҳо хонда шаванд.

Бо ин корт, нусхаи кассетавии тарҷумони Integer BASIC-и Возняк низ дастрас буд. Инчунин баъзе бозиҳои оддӣ ба монанди «Hamurabi», «Lunar Lander» ва «Star Trek» ба кассета навишта шуда, барои Apple I тавзеъ карда мешуданд.

## Нигаҳдорӣ
Аз тақрибан 200 нусхаи истеҳсолшудаи Apple I, то соли 2022 маконҳои 62 то 82 нусха маълум аст. Бисёре аз онҳо дар 1977 аз ҷониби Apple нобуд карда шуданд, зеро ширкат ба дорандагон ивазшавӣ бо Apple II пешниҳод карда буд.

Нусхаҳои боқимонда дар музейҳо ва коллексияҳои хусусӣ нигоҳдорӣ мешаванд. Яке аз маъруфтарин онҳо дар Музейи таърихи компютер дар Маунтин Вю, Калифорния нигоҳдорӣ мешавад ва бозоёнд аст. Боздидкунандагон метавонанд он компютерро дар ҳолати кории худ бубинанд.

Чанд нусха дар коллексияҳои хусусӣ нигоҳдорӣ мешаванд. Дар лилоямҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Christie's ва Sotheby's, нусхаҳои Apple I ҳамеша бо нархҳои хеле баланд — аз садҳо ҳазор то миллион доллар — фурӯхта мешаванд.

### Нусхаҳо
Аз он ки Apple I маҳсулоти таърихии нодир аст, бисёре аз ҳавасмандони компютер нусхаҳои муосири онро сохтаанд. Ин нусхаҳо (replicas) бо истифода аз схемаҳои аслии Возняк сохта мешаванд ва аксар вақт бо қисмҳои нави замонавӣ мустаҳкам карда мешаванд.

Яке аз машҳуртарин нусхасозон Маркус Леа (Великобритания) мебошад, ки нусхаҳои пурра кориашро дар музейҳо ва намоишгоҳҳо намоиш медиҳад. Нусхаҳо аксар вақт дар намоишгоҳҳои техникӣ истифода мешаванд, то тамошобинон бо таърихи аввалини компютерсозӣ шинос шаванд.

## Арзиши таърихӣ
Apple I ба яке аз нишонаҳои муҳимтарини инқилоби компютерии охири асри ХХ табдил ёфтааст. Маҳз аз ин тахтаи мадори оддӣ, ки дар гаражи хонаи волидайни Стив Ҷобс дар Лос-Алтос сохта шудааст, яке аз бузургтарин ширкатҳои технологии ҷаҳон — Apple — пайдо шуд.

Дар соли 2014 яке аз нусхаҳои Apple I дар маъракаи лилоям бо нархи **905,000 доллар** фурӯхта шуд. Дар соли 2022 нусхаи дигар дар лилоями Германия бо нархи **400,000 евро** харидорӣ гардид.

Айни замон маконҳои 62 то 82 нусха аз 200 нусхаи аслии Apple I маълум аст. Ҳар нусхаи тасдиқшудаи Apple I ба ёдгории бебаҳои таърихи технология табдил ёфтааст.

## Пайвандҳо
* Феҳристи расмии Apple I
* Apple I дар Музейи таърихи компютер
* Apple I — мустанади таърихӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳсулоти Apple
Гурӯҳ:Компютерҳои шахсӣ
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 1976
Гурӯҳ:Компютерҳои таърихӣ
Гурӯҳ:Стив Возняк