Назофарингит

**Назофаринги́т** ё **ринофаринги́т** (аз ,  [rhinos] — бинӣ + фарингит), — илтиҳоби катарии пардаҳои луобии ковокии бинӣ ва ҳалқ, ки бо сурхшавӣ, варамкунӣ, варам (омос), инчунин пайдоиш ва ҷудошавии моеъ (ба истилоҳ экссудат), ки метавонад шаффоф (серозӣ), бо омехтаи луоб (луобӣ) ва/ё чирк (чиркӣ) бошад, ҳамроҳӣ мекунад. Сабаби маъмултарини илтиҳоби катарии роҳҳои болоии нафас — сирояти бактериявӣ ё сирояти вирусӣ мебошад. Назофарингити шадид ҳамеша этиологияи сироятӣ дорад.

Ҳангоми ҷойгиршавии илтиҳоб дар қисми болоии ҳалқ, дар минтақаи бодомчаҳои ҳалқ ва минтақаи хоанаҳо, беморӣ **эпифаринги́т** (аз  [epi-] — аз боло) номида мешавад.

Назофарингит зуд-зуд ҳангоми БШРН (ОРВИ) ба вуҷуд меояд, аммо метавонад дар дигар бемориҳо низ бошад, масалан, дар шакли назофарингеалии сирояти менингококкӣ ва ғайра.

## Этиология
*Назофарингити шадид* этиологияи вирусӣ ё камтар бактериявӣ дорад, назофарингити *музмин*, чун қоида, табиати бактериявӣ ва баъзан замбӯруғӣ дорад. Бо вуҷуди ин, омили оғозкунанда дар рушди беморӣ тақрибан ҳамеша сирояти вирусӣ мебошад.

Дар нақши агентҳои сироятии табиати вирусӣ асосан риновирусҳо, табиати бактериявӣ — стрептококкҳо, стафилококкҳо, диплококкҳо (аз ҷумла менингококк), пневмококкҳо ва дигар микрофлораҳо, ки одатан дар гулӯ дар шакли ғайрипатогенӣ мавҷуданд, баромад мекунанд.

Сабабҳои назофарингити музмин илтиҳобҳои мунтазами гулӯ ва назофарингити шадиди табобатнашуда, аномалияҳои сохти гулӯ, зуд-зуд хунукхӯрӣ, равандҳои рукудӣ ҳангоми бемориҳои дил, ҷигар, гурдаҳо, сироятҳо, зуд-зуд нафас кашидани чангу газ, кашидани тамоку ва истеъмоли аз ҳад зиёди машрубот мебошанд. Дар синни кӯдакӣ сабаби маъмули назофарингити музмин аденоидити музмин мебошад.

Назофарингити музмин ду шакл дорад — гипертрофиявӣ ва атрофиявӣ. Гипертрофиявӣ боиси варам ва ғафсшавии қабати луобӣ ва зерилуобии гулӯ мегардад, ки боиси эҳсоси хориш дар гулӯ ва бинӣ, зиёд ҷудо шудани моеъи шаффоф ва ашкрезӣ мешавад, ки субҳгоҳон шиддат мегирад. Шакли атрофиявӣ, баръакс, боиси тунук шудани пардаи луобии гулӯ мегардад, ки ба хушкии гулӯ, мушкилоти фурӯбарӣ ва пайдо шудани бӯи нохуш аз даҳон оварда мерасонад. Аломати хоси ин шакли назофарингит — ҳангоми сӯҳбат одам мехоҳад як қулт об нӯшад.

## Назофарингити шадид

### Манзараи клиникӣ
thumb|right|250px|Роҳҳои нафаси одам
thumb|right|250px|Дар нақша ''бодомчаҳои ком'' нишон дода шудаанд
Беморӣ шадид оғоз мешавад, аксар вақт бо баланд шудани ҳарорати бадан то рақамҳои субфебрилӣ (37,5°С—38,0°С) ҳамроҳӣ мекунад. Шикоятҳо аз дарди сар, хориш дар гулӯ, дарди гулӯ ҳангоми фурӯбарӣ, гирифтагии бинӣ, душвории нафаскашии бинӣ, зуком хосанд. Ба ғайр аз ин, барои назофарингит эҳсосоти нохуш дар гулӯ: сӯзиш, халиш, хушкӣ, аксар вақт ҷамъ шудани луоб, ки баъзан намуди хунолуд мегирад ва аз гулӯ душвор ҷудо мешавад, хосанд. Аксар вақт дарди пушти сар азият медиҳад. Душвории нафаскашии бинӣ ва таҳбинӣ, махсусан дар кӯдакон, зуд-зуд ба амал меояд. Дар ҳолатҳои паҳн шудани илтиҳоб ба пардаи луобии найҳои шунавоӣ (пайдоиши евстахиит) садои чир-чир, шуввус ва дард дар гӯшҳо, паст шудани шунавоӣ ба амал меояд. Ҳангоми муоина сустӣ, адинамия, рангпаририи пӯст, гиперемия ва варами девори қафои ҳалқ, дона-донагии он, ки дар натиҷаи гиперплазияи фолликулаҳои лимфоидӣ ба вуҷуд омадааст, мушоҳида мешавад. Дар девори қафои ҳалқ миқдори ками луоб (илтиҳоби катарии ҳалқ) намоён аст.

Назофарингит дар калонсолон аксар вақт бидуни баланд шудани ҳарорати бадан, дар ҳолати қаноатбахш, бо аломатҳои муътадили катарии гулӯ мегузарад. Дар синни кӯдакӣ аксуламали ҳарорат аксар вақт назаррас мебошад. Ҳангоми муоина гиперемия ва варами пардаи луобии гулӯ, ҷудошудаҳои часпак дар бодомчаҳои ком () ва девори қафои ҳалқ мушоҳида мешавад.

### Сирояти менингококкӣ

**Назофарингити менингококкӣ** 

*Сирояти менингококкӣ* — бемории шадиди сироятӣ мебошад, ки бо полиморфизми назарраси клиникӣ тавсиф мешавад ва дар шакли назофарингит, менингит ё сепсиси менингококкӣ мегузарад.

Ангезандаи менингити менингококкӣ — *[[менингококк]]* () — микроорганизми мудавваршакл мебошад. Дар таҳлили моеъи мағзи сар ва хуни бемор менингококкҳо ҷуфт-ҷуфт ҷойгир мешаванд, аз рӯи Грам бактерияҳо (коккҳо) хуб ранг мегиранд (диплококкҳои грамманфӣ), беҳаракатанд, ба таъсири беруна суст тобоваранд: нурҳои мустақими офтоб, ҳарорати зери 22 °C, хушкшавӣ, таъсири маводи дезинфексионӣ боиси зуд нобуд шудани менингококкҳо мегардад. Девори ҳуҷайраи менингококк дорои эндотоксин мебошад. Ягона манбаи ангезандаи сироят инсон аст. Давраи инкубатсионӣ 2—10 рӯз аст. Дар бадан менингококк танҳо бо роҳи гематогенӣ паҳн мешавад. Ду шакли сирояти менингококкиро фарқ мекунанд:

беморони дорои шаклҳои маҳаллии беморӣ (назофарингити шадид ва бактериябарандагӣ);

беморони дорои шаклҳои генерализатсияшудаи беморӣ (менингити чиркӣ, менингоэнсефалит, сепсиси менингококкӣ).

Ҳамин тариқ, манзараи клиникии сирояти менингококкӣ чанд шакл дорад, ки яке аз онҳо — *назофарингити шадид* — бо баланд шудани ҳарорат то 38,5°С, беҳолӣ, дарди сар, хушкии гулӯ зоҳир мешавад.

### Ташхиси лабораторӣ
Дар хуни канорӣ баъзан лейкоцитози муътадили характери нейтрофилӣ дошта мушоҳида мешавад. Дар 50% ҳолатҳои назофарингити шадид манзараи хуни канорӣ аз ҷиҳати патологӣ тағйир намеёбад.

### Равиш
Равиши назофарингит мусоид аст: пас аз 2—4 рӯз ҳарорати бадан ба эътидол меояд ва шифоёбии комили клиникӣ дар рӯзҳои 5-ум — 7-ум ба амал меояд.

### Пешгирӣ
Мунтазам гузаронидани тозакунӣ, ҳаво додани хонаҳо, шустани дастҳо пас аз гаштугузор дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ва пеш аз хӯрок зарур аст. Воситаҳои исботшудаи пешгирӣ риояи гигиенаи шахсӣ (мунтазам шустани дастҳо) мебошанд. Пӯшидани ниқоб метавонад паҳншавии сироятро коҳиш диҳад, дар ин ҳолат ниқобро бояд шахси бемор пӯшад, на солим.

Дар вақти эпидемияҳо аз ҳузури тӯлонӣ дар ҷойҳои ҷамъиятӣ худдорӣ бояд кард. Истеъмоли сирпиёз ҳамчун антибиотики табиӣ муфид аст. Истеъмоли иловагии витамини С дар баъзе ҳолатҳо метавонад давомнокии бемориро кам кунад, аммо ба хатари сироятшавӣ таъсир намерасонад.

### Табобат
Дар айни замон чунин доруҳое нест, ки қобилияти онҳо барои кӯтоҳ кардани давомнокии ин беморӣ боэътимод исбот шуда бошад. Бинобар ин, табобати назофарингит ба сабук кардани аломатҳо равона шудааст. Ҳамчун чораҳои оқилонаи консервативӣ истироҳати тӯлонӣ, истеъмоли зиёди моеъ барои пешгирии беобшавӣ, ғарғара кардани гулӯ бо оби намаки гарм баррасӣ мешаванд.

; Симптоматикӣ
Барои сабук кардани зуҳуроти беморӣ аналгетикҳо ва антипиретикҳо, ба монанди ибупрофен ва парасетамол истифода мешаванд. Барои табобати зуком маводи зиддигистаминӣ ва антиконгестантҳо (масалан, псевдоэфедрин) истифода мешаванд.

## Назофарингити музмин

## Ҳамчунин нигаред

Ҳалқаи Пирогов-Валдейер

## Эзоҳ
## Пайвандҳои беруна

Гурӯҳ:Бемориҳои бинӣ
Гурӯҳ:Бемориҳои гулӯ