open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арарак

**Арарак** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Куҳаншаҳри ноҳияи Балҷувон. Аз Арарак то маркази ҷамоат 5 км, то маркази 13 км, то вилоят 133 км. Аҳолиаш 43 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз оби чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Куҳаншаҳр
Балҷувон (деҳа, н. Кӯшониён)

**Балҷувон** — деҳа тобеи шаҳраки Бохтариёни ноҳияи Кӯшониён. Аз Балҷувон то маркази шаҳрак 6 км, то маркази ноҳия 17 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 717 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Шаҳраки Бохтариён
Меҳрканд

**Меҳрканд** (то 30.08.2024 — *Димитров*) — деҳа тобеи шаҳраки Бӯстонқалъаи ноҳияи Кӯшониён. Аз деҳа то маркази шаҳрак 5 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 1625 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Шаҳраки Бӯстонқалъа
Деҳварз

**Деҳварз** (то 30.08.2024 — *Барои Ҳосилот*)— деҳа дар ҷамоати деҳоти Заргари ноҳияи Кӯшониён. Аз Деҳварз то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 23 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 4424 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, клуб, 5 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заргар
Пешоварон

**Пешоварон** (то 30.08.2024 — *Болшевик*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Заргари ноҳияи Кӯшониён. Аз Болшевик то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 30 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 411 нафар (2017), тоҷикон.

## Таърих
Мувофиқи шаҳодати Фаттоев Ҳоҷӣ Додиллои 78-сола деҳа соли 1930 таъсис ёфтааст. Соли 1948 дар деҳа 17 хоҷагӣ мавҷуд буда, дар ҳайати колхози ба номи Максим Горкий бо номи участкаи Крупская (аз соли 1987 ба номи Д. Нуриддинов) вуҷуд дошт. Соли 1970 номи Болшевикро гирифт.

## Иқтисод
Бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ, масҷиди панҷвақта ва 4 хоҷагии деҳқонӣ дорад. Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Бирлик таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Айни замон дар Болшевик 15 хоҷагии деҳқонӣ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заргар
Заргар (деҳа, н. Кӯшониён)

**Заргар** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Заргари ноҳияи Кӯшониён. Аз Заргар то маркази ноҳия 25 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 1402 нафар (2017), тоҷикон.

## Ицтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, гимназия, маркази саломатӣ, беморхона, китобхона, ошхона, нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ ва 6 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, картошкапарварӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳри Заргар аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 6 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заргар
Зафар (деҳа, н. Кӯшониён)

**Зафар** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Заргари ноҳияи Кӯшониён. 

## Иқтисод
Соли 1939 бунёд шудааст. Аз Зафар то маркази ҷамоати деҳот 6 км, то маркази ноҳия (шаҳраки Исмоили Сомонӣ) 32 км, то маркази вилоят (ш. Бохтар) 22 км. Аҳолиаш 1798 нафар (2017). Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Чапаев таҳсил мекунанд. Зафар бунгоҳи тиббӣ, китобхона, масҷиди панҷвақта ва 3 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳр аз рӯди Вахш обёрӣ мешавад. Дар ҳудуди деҳа 35 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заргар
Байналмилал (деҳа, ҷ. Меҳнатобод)

**Байналмилал** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳнатободи ноҳияи Кӯшониён. Аз Байналмилал то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 1 км; роҳаш асфалтпӯш. Аҳолиаш 1871 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби шаҳраки Исмоили Сомонӣ таҳсил мекунанд. Бунгоҳи тиббӣ ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёчаи Сабзавот обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Меҳнатобод
Ваҳдатобод (деҳа, н. Кӯшониён)

**Ваҳдатобод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳнатободи ноҳияи Кӯшониён. Аз Ваҳдатобод то маркази ҷамоат аз 1 км камтар, то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 1817 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Меҳнатобод
Бӯстон (деҳа, н. Кӯшониён)

**Бӯстон** — деҳа (то соли 2013 Коммунизм), деҳа дар ҷамоати деҳоти Навбаҳори ноҳияи Кушониён. Аз Бӯстон то маркази ноҳия 8 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1042 нафар (2013). Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 2 нуқтаи савдои хусусӣ, бунгоҳи тиббӣ, 2 масҷиди панҷвақта дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ, пилапарварӣ, чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳр аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд. Мардуми Бӯстон солҳои 20 аз Балҷувон, Сари Хосор, Кангурт ва Рашт кӯчида омадаанд. Ҳоло дар ҳудуди Бӯстон 11 хоҷагии хурди деҳқонӣ ва хоҷагии деҳқонии ба номи Ятим Барот мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Навбаҳор
Лангар (ноҳияи Кӯшониён)

**Лангар** (то 30.08.2024 — *Байналмилал*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сарвати Истиқлоли ноҳияи Кӯшониён. Аз деҳа то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 17 км; роҳаш асфалтпӯш. Аҳолиаш 1100 нафар (2012), ва 855 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, клуб, нуқтаҳои савдои хусусӣ ва хидмати маишӣ, дорухона дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Сарвати Истиқлол
Навкор (деҳа, н. Кӯшониён)

**Навкор** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сарвати Истиқлоли ноҳияи Кӯшониён. Аз Навкор то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 14 км. Аҳолиаш 2331 нафар (2017), тоҷикон.Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона,масҷиди ҷомеъ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ, боғпарварӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

https://n.maps.yandex.ru/-/CCQamHFSHA

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Сарвати Истиқлол
Чорҷӯ (ноҳияи Кӯшониён)

**Чорҷӯ** (то 30.08.2024 — *Қизил Юлдуз*) — деҳа дар ҷамоати Ориёни ноҳияи Кӯшониён. Аз деҳа то маркази ҷамоат 10 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 1819 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Ориён (н. Кӯшониён)
Зарбдор (деҳа, н. Кӯшониён)

**Зарбдор** — деҳа дар ҷамоати Ориёни ноҳияи Кӯшониён. Аз Зарбдор то маркази ҷамоат 11 км, то маркази ноҳия 7 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 323 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Ҳофизи Шерозӣ (собиқ Коминтерн) таҳсил мекунанд. З. бунгоҳи тиббӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 3 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ («Саодатшоҳ», «Бобои Иброҳим», «Муроди Боқӣ») фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Ориён (н. Кӯшониён)
Осоишгоҳи Шоҳамбарӣ

thumb|Осоишгоҳи Шоҳамбарӣ
**Осоишгоҳи Шоҳамбарӣ** дар водии Ҳисор, 25 км дар самти шимолу ғарбӣ аз шаҳри Душанбе дар баландии 1150 м., дар мавзеи хушманзари қаторкӯҳҳои Ҳисор, дар назди деҳаи Шоҳамбарӣ ҷой гирифтааст. 

Осоишгоҳи «Шоҳамбарӣ» бо таркиби физикӣ-кимиёвӣ, бо хосиятҳои шифобахшии худ дар радифи обҳои маъдани Есентукӣ, Боржомӣ ва ғайраҳо меистад. Таркиби ин оби шифоӣ намак, сулфат, хлорид, гидрокарбонат, натрий дорад ва ҳарораташ 33-36 дараҷа  гарм мебошад. Он барои табобати бемориҳои узвҳои ҳозима, ҳаракат ва такягоҳ, асаб, амрози занона, қанд (дараҷаи якум ва дуюм), ҷоғар, пӯст ва ғайраҳо давои беҳтарин аст. Истифодаи васеи оби маъдани «Шоҳамбарӣ» аз чашмаи якум, ки маъданнокиаш 2,0- 3,5 г/литр мебошад, ҳангоми муолиҷаи беморон берун аз шароити  шифохона  ниҳоят  мувофиқ аст.
Осоишгоҳ дорои 500 ҷойи хоб дар масоҳати 17 гектар воқеъ аст.
## Таърих
Бори нахуст соли 1952 тавассути пармачоҳҳо оби шифобахши мавзеи Шоҳамбарӣ кашф карда шуда барои табобати мардум ба кор шурӯъ намудааст. Соли 1986 пармачоҳҳои нави оби шифобахш кофта шудаанд. Соли 1990 бинои 5 қабатаи нави осоишгоҳ сохта шуд.
## Нигаред
* Мазори Чилтан
* Шоҳамбарӣ (деҳа, н. Ҳисор)
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осоишгоҳи Шоҳамбарӣ
Гурӯҳ:Осоишгоҳҳои Тоҷикистон
Рӯзбеҳи Бимонӣ

**Рӯзбеҳ Бимонӣ** (; ) — шоир, таронасаро ва хонандаи эронӣ.

## Зиндагнома
Рӯзбеҳ Бимонӣ дар хонаводае мутаваллид шуд, ки ҳеч пешинаи ҳунарӣ надорад, аммо ба гуфтаи худи ӯ ба ҳунар алоқаманд аст. Ӯ дар ҷавонӣ футболро ба таври ҷиддӣ дунбол мекард то ҷое, ки ба урдуи Тими миллии ҷавонони Эрон даъват шуд. Аммо ӯ футболро идома надод ва ба таҳсил дар риштаи муҳандисии метоллуржӣ машғул шуд. Пас аз муддате аз таҳсил дар ин ришта инсироф дод ва донишҷӯи риштаи муҳандисии нармафзор шуд ва ин риштаро низ ба поён нарасонд. Дар идома, ба таҳсил дар риштаи адабиёти форсӣ пардохт, аммо поёни он номушаххас аст.

## Фаъолияти ҳирфаӣ
Рӯзбеҳ Бимонӣ аз навҷавонӣ ба Ҳофиз ва Саъдӣ алоқа дошт. Ӯ рафта рафта ба шеъри нав алоқаманд шуд ва осори Ахавони Солис ва Фурӯғро хонд. Дар 18 солагӣ аввалин шеъри худро дар қолаби шеъри нав ва таҳти таъсир ашъори Суҳроб ва Шомлу навишт ва дар 19 солагӣ аввалин таронаашро суруд.
 
Ӯ дар солҳои фаъолияташ бо бисёре аз хонандагони машҳур Эрон кор карда ва чанд бор дар назарсанҷиҳои муътабар ба унвони «Беҳтарин таронасарои сол» даст ёфтааст. Ӯ дар титрожи бархе барномаҳои телевизионӣ ба далели мамнуъулисм будан, аз номҳои мустаори «Беҳзод Бимонӣ», «Беҳрӯз Бимонӣ» истифода кардааст.

Ҳамчунин бисёре аз хонандгоне, ки аз ашъору таронаҳои ӯ истифода кардаанд, натавонистаанд номи ӯро ба унвони таронасаро ба сурати расмӣ дарҷ намоянд.

### Хонандагӣ
Ба гуфтаи худаш алоқае ба хонандагӣ надорад ва танҳо дар ҷавонӣ васвасаи бархе таронаҳо ӯро ба хонандагӣ тарғиб мекард.

Сол 1385 таронаи «Маро зери сояи худат бигир» (сурудаи худаш)-ро бо ҳамкории Нимо Масеҳо ва Маҳдӣ Яроҳӣ иҷро намуд. Дар соли 1386 титрожи барномаи «Шаби шишаӣ» бо таронае аз худаш иҷро намуд. Ҳамчунин пас аз зилзилаи соли 1391 Озарбойҷон декламаи оворро ба мардуми ин устон тақдим кард.
 
Ӯ дар филми синмоии «Рубудашуда» низ чанд асар аз таронаҳои худро иҷро кардааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*
Сомониён (шаҳрак, н. Кӯшониён)

**Сомониён** (то 30.08.2024 — *Исмоили Сомонӣ*, то 1998 — *Октябр*, то 1936 — *Чичка*) — шаҳрак (аз 25 ноябри 1967), маркази маъмуриии ноҳияи Кӯшониёни вилояти Хатлон. Аз Исмоили Сомонӣ то маркази вилоят 8 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 7 800 нафар (2015).
## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳракҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шаҳракҳои вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Ноҳияи Кӯшониён
Бактериемия

**Бактериемия** (аз  — бактерия ва  — хун) — дар хун вуҷуд доштани бактерияҳо.

Ангезандаҳо ба хун, асосан, дар мавриди бемориҳои сироятӣ роҳ меёбанд. Миқдори онҳо дар воҳиди ҳаҷми хун ба дараҷаи сироятангезӣ ва устувории организми бемор вобаста аст. Дар сурати бактериемияи бардавом, одатан, сирояти уфунатӣ ба вуқӯъ мепайвандад. Ҳангоми бемориҳои сироятӣ бактериемия роҳи асосии интиқоли ангезандаҳо тавассути бандпойҳои хунмак аст. Дар мавриди баъзе бемориҳои вазнин (лейкоз, осебҳои шуоӣ, сӯхтагӣ, баъзе бемориҳои сироятӣ ва ғайра) бинобар заиф гаштани нерӯи дифоии организм, имкон дорад, ки зери таъсири микроорганизмҳои шартан бемориовар (микробҳои рӯда, пӯст ва луобпардаҳо) бактериемияи номахсус низ рух намояд. Чунин навъи бактериемия барои инкишофи сирояти дохилӣ, аз ҷумла уфунат, заминаи мусоид фароҳам меоварад. Барои ошкор сохтани бактериемия аз таҳқиқоти бактериологӣ ва гоҳе бактериоскопияи хун истифода мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бактериоз

**Бактериоз** — як навъ касалии сироятии рустанӣ, аз ҷумла дарахтони мевадор, ки бактерияҳо меангезанд. 

Бактериоз метавонад ба ҳамаи рустанӣ ё узвҳои алоҳидаи он осеб расонад. Ангезандаҳои нисбатан фаъоли бактериоз бактерияҳои ҷинси Fseudomonas ва Bacillus мебошанд. Онҳо ба организми рустанӣ тавассути масомаҳои пӯст дохил мешаванд. Фаъолияти бактерияҳои ҷинси Agrobacterium ва Хanthomonas нисбатан суст буда, фақат аз ҷойҳои осебдидаи рустанӣ сироят мекунанд. Ангезандаҳои бактериозро ҳашароти ширамак паҳн мекунанд. Дар натиҷаи афзоиши ангезандаҳои бактериоз рустанӣ тадриҷан мехушкад. Дар шоху навда пайдо шудани ғурриҳо, доғ задани барг, пӯсидани ғужби ангур ва ғ. нишонаҳои асосии бактериоз мебошанд.
Тадбирҳои мубориза: вобаста ба хусусияти баъзе касалиҳои бактериозӣ истифода бурдани усулҳои агротехникӣ, физикавию механикӣ, кимиёиву биологӣ; парвариши навъҳои ба бактериоз устувори току дарахтони мева.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бактериозы культурных растений. М., 1980; 
* Байдербек Р. Опухоли растений. М., 1981; 
* Химическая и биологическая защита растений. М., 1983; 
* Справочник агронома по защите растений. Кишинёв, 1983.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Касалиҳои рустанӣ
Бактериолиз

**Бактериолиз** (аз бактерияҳо ва юн. lysis – ҳал шудан, вайрон шудан) — таҷзияи бактерияҳо, ки дар натиҷаи ихтилоли сохтори ҳуҷайраҳо рух дода, муҳтавои он хориҷ мешавад. Бактериолиз дар натиҷаи таъсири унсурҳои комплемент, моддаҳои гуногуни кимиёӣ, ферментҳо, антибиотикҳо, бактериофагҳо ва ғ. ба вуқӯъ мепайвандад.

## Ҳамчунин нигаред
* Лизис

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Бактериолизинҳо

**Бактериолизинҳо** — моддаҳои биологие, ки боиси бактериолиз шудани ҳуҷайраҳои бактерияҳо мегарданд. 

Бактериолизинҳоро бисёр бактерияҳо ва ҳуҷайраҳои организми ҳайвонот ҷудо мекунанд. Мас., Bact. pyocyaneum бактериолизинҳое ҷудо мекунад, ки ҷисми микробҳои ангезандаи бемориҳои сӯхтанӣ, домана, гулӯзиндонак ва ғ-ро ҳал мекунад. Бактериолизинҳои одаму ҳайвонот подтанҳое мебошанд, ки ҳангоми ба организм роҳ ёфтани бактерияҳо ҳосил шуда, ба нобуд гаштани онҳо мусоидат мекунанд. Дар зардоби масунӣ (иммунӣ) бактериолизинҳои махсус мавҷуд аст, ки подтанҳои он танҳо ба микроорганизмҳои муайян таъсир мерасонанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Иммунология
Бактериология

**Бактериология** (аз  — бактерия +  «дониш, илм») — як соҳаи микробиология, ки ба омӯзиши бактерияҳо машғул аст.

* Бактериологияи умумӣ масъалаҳои тасниф, морфология, физиология, биокимиё, ирсият, таҳаввул, дар муҳити ғизоӣ паҳн шудани бактерияҳоро таҳқиқ мекунад. 
* Бактериологияи тиббӣ хосияти бактерияҳои барои одамон бемориовар, роҳҳои ҷудо кардани онҳо, ташхисот, масъалаҳои иммунитет ва ғ-ро меомӯзад. 
* Бактериологияи ветеринарӣ барангезандаҳои касалии сироятии ҳайвонотро тадқиқ мекунад. 
* Бактериологияҳои санитарӣ, кишоварзӣ ва саноатӣ низ мавҷуданд. 
* Бактериологияи кишоварзӣ аҳаммияти бактерияҳоро дар ташаккули сохту таркиби хок ва ҳосилхезии он, тағзияи рустаниҳо (аз ҷумла дарахтони мева, ғуҷуммева ва ток), пайдоиши касалиҳои бактериявии рустанӣ (мас., саратони решаи дарахтони гуногуни мева, саратони сиёҳи меваҷоти тухмдор – себ, биҳӣ, баъзан, ниҳолҳои босамари меваҳои донакдор, хурмо, чормағз ва диг. рустаниҳои боғоти куҳнаи беназорат, сӯзиши бактериявии дарахтони донакдор, нок, тут, рустаниҳои ситрусӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва ғ-ро таҳқиқ мекунад. 
* Бактериологияи техникӣ аҳаммияти бактерияҳоро дар ҳосилшавии спирт, кислотаҳои органикӣ, фермент, аминокислота ва ғ. меомӯзад.

## Бактериология дар Тоҷикистон
Таърихи тараққиёти  бактериологияи назариявию амалӣ дар Тоҷикистон ба ташкили Институти таҳқиқоти илмии санитарию бактериологӣ дар шаҳри Душанбе (соли 1932) алоқаманд аст. Дар ин-ти мазкур шуъбаи бактериология таъсис ёфта буд, ки айни ҳол маркази илмию методӣ маҳсуб мешавад. Дар шуъба таъсири тарафайни бактерияҳо, вирусҳо ва содатаринҳо дар меъдаву рӯда, таъсири биосенозҳо ба давомоти беморӣ, хусусияти бактерияи исҳоли хунин, ангезаҳои салмонеллёз ва роҳҳои паҳншавии бемориҳои  сироятӣ мавриди тадқиқ қарор доштанд. Соли 1941 дар Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино кафедраи микробиология таъсис ёфт, ки дар тарбияи мутахассисони соҳаи бактериология саҳми назаррас гузошт. Кормандони кафедра аз рӯзҳои аввали фаъолияти илмӣ ба масъалаи таҳқиқоти  бактериологӣ эътибори махсус медиҳанд. Дар натиҷа, оид ба ангезандаи бисёр бемориҳои сироятӣ ва роҳҳои маҳви онҳо, пайдоиши бемориҳои римдор, хусусияти ирсии микроорганизмҳои беморизо, мас., кампилобактерияҳо, хелокобактерияҳо ва ғ., маълумоти ҷолиб ба даст омадаанд. Таҳқиқоти бактериологӣ дар Институти пешгирии бемориҳои Вазорати тандурустии ҶТ низ ба роҳ монда шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бактериофагҳо

**Бактериофа́ги** ё **фа́гҳо** (от  «мехӯрам») — вирусе, ки ба ҳуҷайраи бактерия гузашта, дар он меафзояд ва, оқибат, ҳуҷайраро ҳал (лизис) мекунад.

## Таърих
Ҳал шудани бактерияҳоро, ки зери таъсири омили сироят ба амал меояд, бори аввал микробиологи рус Н. Ф. Гамалея ошкор карда буд (1898). Соли 1915 духтури англис Ф. Творт муайян намуд, ки колония (тӯда)-и стафилококкҳо худ аз худ ҳал мешавад. Соли 1917 олими канадагӣ Ф. д’ Эрелл аз рӯдаи бемори исҳоли хунин моддаи ҳалкунандае ҷудо намуда, онро бактериофаг, яъне, хӯрандаи бактерияҳо, ном ниҳод.

Бактериофаг фақат баъзе навъҳои бактерияҳоро ҳал мекунад. Аз организми беморе, ки рӯ ба беҳбуд ниҳодааст, бактериофагҳо ихроҷ мешаванд. Аз ин бармеояд, ки бактериофагро дар мубориза бар зидди бемориҳои сироятӣ ва инкишофи муқовамати организм истифода бурдан мумкин аст.

Аксари бактериофагҳо аз ду қисми асосӣ иборатанд: сарак ва пояча. Сараки бактериофаг, ки бо пардаи сафедавӣ пӯшида шудааст, асосан аз молекулаҳои КДН (кислотаи дезоксирибонуклеат) ё КРН (кислотаи рибонуклеат) иборат аст. Пояча бо ғилофи сафедавӣ фаро гирифта шудааст. Бактериофаг бо поячааш ба ҳуҷайраи бактерия часпида, пардаи онро ҳал ва КДН ворид мекунад. КДН фаъолияти ҳуҷайраро идора намуда, онро барои синтези моддаҳои нави кушандаи бактерияҳо водор месозад. бактериофаг метавонад ба ҳуҷайраи ягон намуди муайяни микроорганизм таъсир расонад (монофаг).бактериофагҳое низ мавҷуданд, ки ҳуҷайраи микроорганизмҳои гуногунро маҳв мекунанд (полифагҳо). Давомоти ҳаёти бактериофаг гуногун аст, мас., фаги Т – 1 аз 13 то 15 дақ., фаги Т – 4 аз 30 то 40 дақ. умр мебинад.

## Корбурди тиббӣ
Айни ҳол бактериофагҳо барои пешгирию муолиҷаи баъзе бемориҳои сироятии одам (тоун, вабо, исҳоли хунин, домана ва ғайра)-у ҳайвонот истифода мешаванд. Бо мақсади пешгирии амрози сироятӣ кор фармуданибактериофагҳоро фагопрофилактика меноманд. Бактериофагҳое, ки ҳуҷайраҳои бактерияҳоро вайрон мекунанд, ҳангоми истеҳсоли антибиотикҳо, аминокислотаҳо ва ғ. зарар низ мерасонанд.

Доруҳои бактериофагӣ дар шакли қурс, марҳам, аэрозол, шамъча, маҳлул ва ғ. истеҳсол карда мешаванд. Чунин навъи фагҳо мавҷуданд: стафилококкӣ, стрептококкӣ, дизентериявӣ, доманагӣ, салмонеллёзӣ, колифаг ва ғ. Якҷоя бо антибиотикҳо истифода бурдани фагҳо аҳаммияти бештар дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бактериофагҳо
Муҳаммад ибни Наҷиби Бакрон

**Муҳаммад ибни Наҷиби Бакрон** (; охири садаи XII – аввали садаи XIII) — сайёҳ ва харитасоз.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Туси Хуросон умр ба сар бурдааст. Солҳои 1208–09 барои Хоразмшоҳ Алоуддин Муҳаммад ибни Текеш харитаи рангаи оламро бо номи «Ашколи ақолим» тартиб додааст. Барои эзоҳи он асари «Ҷаҳоннома»-ро навиштааст, ки иборат аз 20 боб буда, то замони мо расидааст. Тибқи маълумоти «Ҷаҳоннома», харитаи Бакрон ранга буда, аломатҳои шартӣ доштааст: шаҳрҳо бо доирачаҳои хурд, баҳрҳо бо ранги сабз, дарёву кӯлҳо сурхи баланд, шохобҳо нилобӣ, кӯҳҳо сурхи ҷигарӣ, биёбону регзорҳо зардтоб, барфҳои доимии Шимол бо ранги сафед, номи маконҳо бо ранги сурх ишора шудаанд. Дар харита хатҳои тӯлу арз низ тасвир ёфтаанд. Дар «Ҷаҳоннома» дар бораи баҳру кӯлҳо, ҷаз-ҳое, ки дар баҳрҳо мавҷуданд; дарёҳо, кӯҳу биёбонҳо, номи шаҳрҳо, аз як минтақа ба минтақаи диг. кӯчидани аҳолӣ, оид ба сангҳои гаронбаҳо ва маъданҳои фоиданок маълумоти ҷолиб дарҷ шудаанд. Дар он ҳатто дар бораи кони ангишти Назарайлоқи Тоҷикистон маълумот дода, аз ҷумла, гуфта мешавад: «Дар ин кӯҳ санги сиёҳе пайдо мегардад, ки мисли ангишт месӯзад ва заргарону оҳангарон аз вай истифода мебаранд». Дар ин асар номи 600 маҳал шарҳу тафсир дода шудааст. Бакрон ҳангоми танзими харита ва таълифи «Ҷаҳоннома» аз осори ҷуғрофидонҳо ва мунаҷҷимону муаррихони гузашта, мисли Абурайҳони Берунӣ, Истахрӣ, «Китобу-л-масолик-в-ал-мамолик»-и Ибни Хурдодбеҳ ва «Сафарнома»-и Носири Хусрав фаровон истифода бурдааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Харитасозон аз рӯи алифбо
Бактерисид

**Бактерикуш**, **бактерисид** (аз  — «бактерия» +  «мекушам», «маҳв мекунам») — моддаҳои кимиёие, ки барои маҳв намудани бактерияҳои бемориовар истифода мешаванд.

Дар кишоварзӣ моеъи бордосӣ ва дигарвасоити кимиёии мисдорро бар зидди бактерияҳои рӯйи барг ва шоху навдаи дарахтон кор мефармоянд. Дар байни бактерисидҳо гурӯҳи махсусро антибиотикҳо – моддаҳое, ки ба бофтаҳои рустанӣ ворид мешаванд, ташкил медиҳанд, ки стрептомитсин, тетратсиклин, фитобактериомитсин, хлоамфеникол, миомин аз он ҷумлаанд. Онҳо барои бактерияҳои ҷинси Erwinia, Pseudomonas, Xanthomonas, Agrobacterium ва ғ. заҳрноканд. Ба миқдори хеле маҳдуд ва дурудароз истифода бурдани антибиотикҳо боиси ба таъсири онҳо устувор гардидани баъзе штамми бактерияҳо мешавад. 

## Нигаред низ
* Офаткуш

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бактерикушҳо
Гурӯҳ:Зисткушҳо
Бактороденсид

**Бактороденсид** (аз бактерияҳо ва лот. rodentia – хояндаҳо, cаedo – мекушам) — як навъ моддаи бактериядор. 

Аз бактерияҳои тифи хояндаҳо тайёр карда мешавад. Барои маҳв кардани ҷонварони хоянда кор мефармоянд. Бактороденсид ду навъ (ғалладонагӣ ва аминоустухонӣ) мешавад. Барои таҳияи бактороденсиди ғалладонагӣ аз дони гандум, ҷав, сулӣ, ҷави русӣ ва ғ. истифода мебаранд. Барои корбасти он тайёр кардани мулӯҳ зарур нест. Бактороденсиди аминоустухонӣ аз хокаи устухон иборат аст; ғурӯшааш сафед ё хокистарии хушк буда, бӯйи хосса дорад; қабл аз истифода аз он мулӯҳ тайёр мекунанд. Давраи мусоиди истифодаи бактороденсид тирамоҳу зимистон ё авв. баҳор аст. Меъёри сарфи бактороденсиди ғалладонагӣ 1–2 кг/га, бактороденсиди аминоустухонӣ 200–300 г/га мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хояндакушҳо
Бактрия (маркази фарҳангӣ)

«**Бактрия**» (аслаш *Бохтар*) — маркази фарҳангии Агентии Актед дар шаҳри Душанбе. Соли 2001 таъсис ёфтааст.

## Самтҳои асосии фаъолият
* инкишоф ва тарғиби санъати муосир — доир намудани мастер-классҳо барои рассомону донишҷӯён ва баргузории нахустнамоиши асарҳои онҳо;
* инкишофи нерӯи эҷодии ҳунармандон дар соҳаи индустрияи мусиқӣ-ташкилубаргузории мастер-классҳо ва фестивалҳо дар мавзӯи мусиқии классикӣ, анъанавӣ ва замонавӣ;
* омӯзиш дар соҳаи санъати тасвирӣ — баргузор кардани семинарҳо (бо ширкати санъатшиносон ва мунаққидони хориҷӣ), ташкили лексияҳо бо маводди манзурӣ дар мавзӯи санъати муосир, сайқал додани маҳорати нигарондагии рассомони ҷавони тоҷик бо иштироки педагогҳои хориҷӣ;
* инкишоф ва дастгирии индустрияи косибӣ — гузарондани (соле ду маротиба) ярмаркаи маҳсулоти косибони мавзеъҳои гуногуни Тоҷикистон бо ширкати худи ҳунармандон.

«Бактрия» китобхона ва маҷмӯи DVD-ҳои мавзӯӣ дорад, ҳар ҳафта беҳтарин филмҳои кинематографистони ҷаҳонро намоиш медиҳад. Нақши «Бактрия» дар ҳифзи осори таърихию фарҳангии Тоҷикистон бузург аст. Бо иштироки «Бактрия» пайкараи Буддо (дар ҳолати нирвана), нигораҳои рӯйидевории Суғди Қадим (дар Осорхонаи миллии осори атиқаи ш. Душанбе) тармим ва бахшҳои баъзе осорхонаҳои ҷумҳурӣ таҷдиду эҳё шудаанд. Ҳамчунин, дар экспедитсияҳои бостоншиносӣ (дар ҳудуди Тоҷикистон) ширкат варзида, намоиши осори рассомон ва аксбардорони Шарқу Ғарб (ИМА, Аврупо, ИДМ)-ро дар арт-салони «Бактрия», толори осорхонаҳо ва фазои кушод ташкил мекунад. Намоиши аксҳои аз чархбол гирифтаи суратгири машҳури Фаронса Ян Артюс Бертон дар Боғи устод Рӯдакӣ (ш. Душанбе) аз ҷумлаи онҳост. Дар назди «Бактрия» курсҳои омӯзиши забонҳои англисӣ, олмонӣ ва фаронсавӣ амал мекунанд. «Бактрия» маркази муттаҳидкунандаи эҷодкорони тамоми намудҳои ҳунар аст.

## Нигаред низ
* Актед

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Марказҳои фарҳангӣ
Александр Бакулев

**Ба́кулев Алекса́ндр Никола́евич** (7 декабри 1890, Невениковская, вилояти Саратов — 31 марти 1967, Маскав) — ҷарроҳи шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1958), узви ҳақиқӣ (1948) ва президенти АИТ ИҶШС (1953-60), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1960).

## Зиндагинома
Факултети тиббии Донишгоҳи Саратовро хатм карда (1915), аз соли 1919 ординатори клиникаи ҷарроҳии ҳамин донишгоҳ будааст. Аз соли 1926 дар Институти тиббии ба номи Н. И. Пирогови шаҳри Маскав, аз соли 1943 дар кафедраи ҷарроҳии ҳамин ин-т кор кардааст. Аз соли 1955 ба Институти ҷарроҳии қафаси сина, ки бо ташаббуси худи ӯ ташкил шуда буд (ҳоло Институти ҷарроҳии ба номи А. Н. Бакулев), роҳбарӣ мекард. Усулҳои нави ҷарроҳии гурда, шуш, дил, устухон, бемориҳои захмнок ва ғ-ро кашфу ҷорӣ кардааст. Дар солҳои ҶБВ (1941-1945) усули нави ҷарроҳии захми тирро пешниҳод намудааст.

## Ҷоизаву орденҳо
Дорандаи Мукофоти давлатии СССР (1949) ва Мукофоти ленинӣ (1957). Бо 3 ордени Ленин ва диг. мукофоти давлатӣ сарфароз гаштааст.

## Осор
* Консервативное лечение абцессов мозга (пункциями). М.-Л., 1940;
* Врождённые пороки сердца. Патология, клиника, хирургическое лечение. М., 1955.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Научный центр сердечно-сосудистой хирургии им. Бакулева
* Бакулев Александр Николаевич — биография 

Гурӯҳ:Ҷарроҳони ИҶШС
Бактериурия

**Бактериурия** (аз бактерияҳо ва юн. uron – пешоб) — мавҷудияти бактерияҳо дар пешоб.

Бактериурия ҳақиқӣ ва дурӯғин мешавад. Дар мавриди бактериурияи ҳақиқӣ микробҳо дар пешоброҳа афзоиш мекунанд; ҳангоми бактериурияи дурӯғин онҳо ба пешоб ба воситаи гурдаҳо аз хун меоянд (бидуни афзоиш ёфтан). Бактерияҳо дар пешоб метавонанд бо роҳҳои гуногун пайдо шаванд, мас., аз манбаъҳои илтиҳоби гурда, ғадуди простата ва ғадудҳои қисми қафои пешоброҳ, ҳангоми муоинаи асбобӣ (катетер гузоштан, бужзанӣ ва ғайра), аз узвҳои таносул, рӯдаҳо (дар мавриди қабзияти бардавом, энтероколитҳо, проктит, кафидагии мақъад), бемориҳои сироятӣ (домана, брутселлёз, лептоспироз, саромос, грипп), аз манбаъҳои сироят дар организм (мас., тонзиллит). Вобаста ба шакли бактериурия дар пешоб қаламчамикроби рӯда, стафилококк, стрептококк, микрококк ва диг. микробҳо ошкор карда мешаванд. Бактериурия бисёр вақтҳо дар одамони солим ба мушоҳида мерасад, зеро дар роҳи пешоб ҳамеша микрофлораҳо афзоиш меёбанд.

Бо мақсади муолиҷаи бактериурия манбаи онро дар организм бартараф сохтан лозим аст; истифодаи антибиотикҳо, доруҳои сулфаниламидӣ, парҳез, табобат дар курортҳо низ манфиат доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои урологӣ
Ангурбоғ

**Ангурбоғ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистони ноҳияи Вахш. Аз Ангурбоғ то маркази ҷамоат 6 км, то маркази ноҳия 10 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2081 нафар (2009) ва 1777 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, чойхона ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, чорводорӣ ва боғу токдорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистон (н. Вахш)
Сароб (деҳа, н. Кӯшониён)

**Сароб** — деҳа дар ҷамоати Ориёни ноҳияи Кӯшониён. Аз Сароб то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 2443 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Ориён (н. Кӯшониён)
Зарбдор (деҳа, н. Вахш)

**Зарбдор** — деҳа дар ҷамоати деҳоти 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистони ноҳияи Вахш. Аз Зарбдор то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 11 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 840 нафар (2016), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди панҷвақта, осиёби барқӣ ва 1 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, боғу токдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи пойгоҳи обкашӣ аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 20 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистон (н. Вахш)
Зафаробод (деҳа, н. Вахш)

**Зафаробод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистони ноҳияи Вахш. 

## Иқтисод
Аз Зафаробод то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия (шаҳраки Вахш) 16 км, то маркази вилоят (ш. Бохтар) 35 км. Аҳолиаш 908 нафар (2017), тоҷикон. Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муасисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии деҳаҳои Давлаталӣ Зардов ва Зархез таҳсил мекунанд. Деҳа масҷиди панҷвақта ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳр аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 30 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистон (н. Вахш)
Бӯстон (деҳа, н. Вахш)

**Бӯстон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистони ноҳияи Вахш. Аз Б. то маркази ноҳия 6 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 1538 нафар (2013). Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти умумии асосии деҳаи Ҳаёти Нав таҳсил мекунанд. Б. бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ ва боғу токдорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш ба воситаи наҳр обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Б. 30 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, хоҷагии деҳқонии «Бӯстон» ва хоҷагии тухмипарварии «Кӯлоб» мавҷуд аст. Деҳа то соли 1985 як теппаи баланди ноободе буда, бо ташаббуси собиқ раиси к-зи «Москва» Саломов Абдулаҳад обод гардид ва Б. ном гирифт.
 
## Сарчашма
*  
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистон (н. Вахш)
Виён (деҳа, н. Вахш)

**Виён** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ваҳдати ноҳияи Вахш. Аз Виён то маркази ҷамоат 11 км, то маркази ноҳия 25 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 800 нафар (2013) ва 580 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Дорухона, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди ҷомеъ, нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Деҳа мактаб надорад. Хонандагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Виёни ноҳияи Бохтар, ки бо Виён ҳамшафат аст, таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Таърих
Виён соли 1967 таъсис ёфта, аҳолиаш  аз ноҳияи Фархор ва деҳаи Виёни ноҳияи Бохтар кӯчида, дар ҳайати савхози «Вахш» (минбаъд «Дӯстӣ») кор кардаанд. Ҳоло дар ҳудуди Виён 12 хоҷагии деҳқонии хурд мавҷуданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати Ваҳдат (н. Вахш)
Гулбоғ (деҳа, н. Вахш)

**Гулбоғ** (собиқ *Яккадин*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ваҳдати ноҳияи Вахш. Аз Гулбоғ то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 14 км; роҳ асфатлпӯш. Аҳолиаш 809 нафар (2009), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа масҷиди панҷвақта ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Гулбоғ мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Деҳқонобод таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, пахтакорӣ, сабзавоткорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз наҳри Қумсангир обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гулбоғ 40 хоҷагии хурди деҳқонӣ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати Ваҳдат (н. Вахш)
Рӯдакӣ (деҳа, н. Вахш)

**Рӯдакӣ (н. Вахш)** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Рӯдакии ноҳияи Вахш. Аз Рӯдакӣ (н. Вахш) то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 7130 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати Рӯдакӣ (н. Вахш)
Баҳодурон (н. Вахш)

**Баҳодурон** (то соли 2024 — *Ботуробод*) — деҳа тобеи шаҳраки Зарнисор ноҳияи Вахш. Аз деҳато маркази шаҳрак 5 км, то маркази ноҳия 17 км. Аҳолиаш 2411 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Шаҳраки Зарнисор
Зарнисор (шаҳрак)

**Зарнисор** (то 2024 — *Киров*; *таъс*. 27 майи соли 1938) — шаҳрак дар ноҳияи Вахши Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Шаҳракҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Ноҳияи Вахш
Технетсий

Технетсий – элементи гуруҳи ҳафтум (мувофиқи таснифоти куҳна – зергуруҳи иловагии гуруҳи ҳафт), даври панҷуми системаи даврии элементҳои кимиёвӣ, рақами атомиаш – 43 мебошад. Бо рамзи Tc ифода карда мешавад (лат. Technetium). Моддаи соддаи технетсий – металли радиоактивии нуқрагини хокистариранг мебошад. Аз ҳама элементи сабуки бе изотопҳои устувор аст. Нахустин аз элементҳои химиявии синтезкардашуда мебошад.

Технетсий аз калимаи юнонии «tеchnicos» гирифта шуда, маънояш «сунъӣ» мебошад.

Мавҷуд будани элементи рақами тартибиаш 43 ҳанўз аз ҷониби Д.И. Менделеев пешгўӣ шуда, ба он номи аналоги манган «экаманган» дода шуда буд. Танҳо соли 1937 ин элемент ҳангоми бомбаборонкунии ядрои молибден бо дейтронҳо кашф гардид. Ҳоло зиёда аз 20 изотопҳои радиофаъоли технетсий маълум аст. Онро дар тайфҳои (спектрҳо) Офтоб, инчунин ситораҳои ҷавон пайдо кардаанд.
Дар бораи фаъолияти биологии технетсий бинобар ноустувор будани изотопҳои он маълумот ниҳоят каманд. Ба шарофати қобилияти комплекҳосилкунӣ доштан технетсий метавонад дар шушҳо, гурдаҳо, ҷигар, сипурз ва мағзи сар ҷамъ шавад.
Ангуштзанӣ

**Ангуштзанӣ**, **перкуссия** ( — оҳиста кӯфтан) — яке аз усулҳои муоинаи узвҳои дарун.

## Маълумоти таърихӣ
Дар тиб аз аввали садаи XIX истифода мешавад. Ҳангоми ба сатҳи бадан ангушт задан, дар узвҳои зери он ҷойгирифта ҳаракатҳои лаппишнок ба вуҷуд меоянд, ки садо ва давомоти муайян доранд. Масалан, шуш, ки ковок буда, ҳаво дорад, садои возеҳу рӯшан мебарорад; ҷигар ва мушакҳо, ки узвҳои пурраанд, овози паст медиҳанд. Ангуштзанӣ ду хел мешавад: топографӣ (мавқеи узвро муайян мекунад) ва муқоисавӣ (тағйироти узвро ошкор месозад). Пайдо шудани садои кунд дар ягон қисми шуш аломати илтиҳоб ё плеврит аст; садои нақорамонанд далели бисёр ҳаво доштани бофтаи шуш (масалан, эмфиземаи шуш) ва дар шуш мавҷуд будани ҷавф (масалан, киста) мебошад; садои кунди пахшшаванда аломати дар ҷавфи шикам вуҷуд доштани моеъ (масалан, истисқо) аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ташхиси тиббӣ
Агуштпона

thumb|200px|Агуштпона
thumb|200px|Агуштпона
**Агуштпона́**, **ангуштвона́**, **ангуштбона́** — афзорест, ки ҳангоми дарздӯзӣ ба сари ангушт мепӯшонанд.

## Таърих
Агуштпонаро дар садаи XVII заргари амстердамӣ Николай Бентонен ихтироъ кардааст (мувофиқи ривояте заргаре агуштпонаро барои озор наёфтани ангуштони маҳбубаашон, ки гулдӯз буд, сохтааст). Дар байни халқҳои Осиёи Миёна анъана шудааст, ки дар бисоти духтар (арӯс) ҳатман ангуштпона мегузоранд. Инчунин ба хайёте, ки сару либоси арӯсро медӯзад, ангуштпона туҳфа мекунанд. Агуштпонаро аввалҳо аз тило месохтанд. Ҳоло аз филизоти арзонбаҳо месозанд.

## Сохт
Агуштпона махрутшакл буда, барои налағжидани сӯзан сатҳи берунааш чуқурак дорад. Агуштпонаро, одатан, ба ангушти миёна мепӯшанд ва ҳангоми дӯхтани кӯрпа, тоқӣ, либос ва матоъи дурушт истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Афзорҳои дарздӯзӣ
Нурмуҳаммад Ғариби Андалеб

**Андалеб** (тахаллус, маъниаш булбул, мурғи хушхон), **Нурмуҳаммад Ғариб** (байни 1660/65, деҳаи Қаромозии ш. Кӯҳнаурганҷи Хева – 1740) — и туркман, асосгузори достонсароӣ дар адабиёти туркман.

## Зиндагинома
Дар мадрасаҳои шаҳрҳои Хева ва Бухоро таҳсил карда, дар доираҳои адабии ҳамин шаҳрҳо иштирок доштааст. Аз осори боқимондааш бармеояд, ки ӯ адабиёти форс-тоҷик ва адабиёти арабро хуб медонист ва инҳо яке аз сарчашмаҳои эҷодиёти ӯ будаанд. Сарчашмаи дигари илҳоми эҷодии андалеб эҷодиёти даҳанакии халқи туркман, қиссаву ривоятҳо, асотири халқҳои туркзабон мебошад.

## Эҷодиёт
Ба қалами андалеб достонҳои «Лайлӣ ва Маҷнун», «Юсуф ва Зулайхо», «Зайну-л-араб», «Саъди Ваққос» ва ғайра тааллуқ доранд. Дар достони «Оғузнома» таърихи қабилаи оғузҳо ва лашкаркашиҳои сарварони қабила тасвир шудааст. Достони «Насимӣ» аз саргузашти фоҷиабори шоири садаи XIV Насимӣ, ки ба дасти ҳокимони давраш кушта шуда буд, ҳикоят мекунад. Андалеб дар навъҳо ва шаклҳои шеъри маъмул дар адабиёти форс-тоҷик – ғазал, рубоӣ, мухаммас ва ғайра низ асарҳо офаридааст. Дар эҷодиёти андалеб таъсири шоирону мутафаккирон Абдурраҳмони Ҷомӣ, Алишери Навоӣ, Фузулӣ, Соиби Табрезӣ, Сайидои Насафӣ, Мирзо Абдулқодири Бедил ба назар мерасад. Ба ғазалҳои баъзе аз онҳо андалеб мухамас бастааст. Масалан, як мухаммаси ба форсӣ гуфтаи андалеб бар ғазали Сайидои Насафӣ чуни наст:

Андалеб дар ғанӣ гардондани балоғат ва фасоҳати забону адабиёти туркманӣ ва тарбияи мардум дар рӯҳияи ватандӯстӣ хидмати арзанда кардааст. Шеърҳову достонҳои андалеб, махсусан «Лайлӣ ва Маҷнун», «Юсуф ва Зулайхо» маъруфу машҳуранд. Дар асоси онҳо асарҳои саҳнавӣ офарида шудаанд.
 
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони туркман
Андалеб (ҷашнвора)

«**Андалеб**» — фестивал-озмуни ҷумҳуриявии телевизионии эҷодиёти халқ.

## Таърих
Тибқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1996 шурӯъ гардидааст. «Андалеб» идомаи «Бӯстон» аст, аммо доманаи барномаҳояш фарох мебошад. Дар «Андалеб» дар баробари суруди якка, бадеҳа, рақси якка, хор, сюита, намоиши театрӣ, ҳаҷву мутоиба, таронаи дигар халқҳо шаҳру ноҳияҳо ҳунарҳои дастӣ: кулолгарӣ, заргарӣ, оҳангарӣ, дӯзандагӣ, кандакорӣ, қаннодӣ, гулдӯзӣ, қаламзанӣ ва ғайраро ба маърази тамошо мегузоранд; маросимҳои мардумӣ аз қабили «гаҳворабандон», «саршӯён», «сартарошон», «ордбезон», «хирманкӯбон» ва ғайра пешкаш мешаванд. «Андалеб» дар ду давр мегузарад. Дар даври аввал ҳунармандон ва ҳаваскорони санъати ҳамаи шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ дар маҳалҳо мусобиқа менамоянд ва ғолибон ба озмуни ҷумҳуриявӣ роҳхат мегиранд. Дар ин марҳала шаш даста (яктогӣ аз вилоятҳои Суғду Хатлон, ВМКБ, шаҳри Душанбе, водиҳои Ҳисор ва Рашт) сабқат мекунанд. Ғолибон бо қарори ҳакамон бо шоҳҷоиза, ҷои аввал, ду ҷоизаи дуюм, ду ҷоизаи сеюм сарфароз мегарданд. «Андалеб» солҳои 1996, 1999, 2001, 2004, 2006, 2008, 2010 доир шудааст. «Андалеб» ба ривоҷу равнақи санъат ва ҳунари мардумӣ дар ҷумҳурӣ мусоидат менамояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷашвораҳои Тоҷикистон
Андалеби Табрезӣ

**Андалеби Табрезӣ** (номаш **Хоҷа Муҳаммади Ҳофиз**;  1372, Ҳирот – 1440, ҳамон ҷо) — мусиқидон, ҳофиз, машшоқ ва шоири форсу тоҷик (охири садаи XIV ибтидои садаи XV).

## Зиндагинома
Дар Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Барои овози хуш ва санъати баланди иҷрокунандагиаш лақаби «Андалеб»-ро гирифтааст. Бо ҳофиз ва машшоқ Устод Шодии Ҳиравӣ ҳамкории эҷодӣ дошта, аз ӯ дарси маҳорат омӯхтааст. Барои камолоти ҳунарӣ ба Эрону Хуросон сафар карда, то охири умр дар Табрез зистааст. Дар ибтидо дар хидмати султон Аҳмади Атласпӯш (сулолаи Ҷалоириҳо) буда, ба гурӯҳи калони мутрибони дарбор сарварӣ менамуд. Ҳамчунин бо Абдулқодири Гӯянда ҳамкорӣ намуда, дар таснифи «Амал», «Савт», «Мухаммас»-ҳои ӯ тазминҳо офаридааст: «Амали Гулистон», «Амали Бӯстон», «Амали Тарона», «Амали Ситамкаш», «Амали Гуландом», «Амали Хиромон», «Амали Суманбар» (бар ғазалиёти Саъдӣ, Ҳофиз, Камол). Андалеби Табрезӣ ҳамчунин ба дигар шаклҳои мусиқӣ – «Кор», «Савт», «Саҷъ», «Рехта», «Пешрав» ва ғайра таснифоти зиёде офаридааст. Дар эҷоди ғазалу рубоӣ ва қитаоти рангин низ лаёқати хуб доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҷабов А., Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII – XV, Д., 1989; 
* Маҳшун Ҳ., Таърихи мусиқии Эрон, ҷ. 1, Т., 1375 ҳ. ш.

## Сарчашма
*
Шаҳраки Зарнисор

**Шаҳраки Зарнисор** — ҷамоати шаҳрак дар ноҳияи Вахши вилояти Хатлони Тоҷикистон.

## Таъсис
Ҷамоати шаҳраки Киров 16 апрели соли 1938 ташкил ёфтааст.

## Шаҳрак ва деҳаҳо
Ҷамоат аз 15 кӯча, 20 деҳа ва 5 506 хоҷагӣ иборат мебошад.

; Шаҳрак:
* Зарнисор
; Деҳаҳо:
Ботуробод, Қизилсой, Қӯштеппа, Ленин, Мардатсой, Навобод, Октябр, Оқгаза, Оқтеппа, Рӯзобод, Теппалик, Тоҷикистон, 8 Март, Ҳосилобод, Чоргултеппа, Шаршара, Шӯртеппа, Янгиариқ, Янгиёр, Янги Ҳаёт

## Мардум
Дар ҳудуди ҷамоати шаҳрак шумораи 40 590 нафар аҳолӣ, аз ҷумла 20 538 мард, 20 052 зан истиқомат мекунанд.

## Маориф ва фарҳанг
Дар ҳудуди ҷамоати шаҳраки Киров ду адад боғчаи бачагонаи доимоамалкунанда фаъолият мекунанд. Дар боғчаи №5, ки роҳбараш Мастона Султонова мебошад, 64 нафар кӯдак ва дар боғчаи №6, ки роҳбараш Шаҳноза Хоҷаева мебошад, 68 нафар кӯдак тарбия мегирад.

Иншоотҳои фарҳангӣ дар ҳудуди ҷамоати шаҳраки Киров 5 адад мебошанд. Аз ҷумла, китобхона 4 адад, маркази ҷавонон 1 адад мавҷуд аст.

## Саломатӣ
Дар ҳудуди ҷамоати шаҳраки Киров 1 беморхонаи марказии №3, 12 бунгоҳи тиббӣ фаъолият доранд. Коркунони тиббӣ дар ҷамоат ҳамагӣ 65 нафар, аз инҳо 5 нафар бо маълумоти олӣ, 31 нафар бо маълумоти миёнаи махсуси тиббӣ, 28 нафар коркунони техникӣ ва фаррошон мебошанд.

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Вахш
Андалузит

**Андалузит** (аз номи музофоти Андалузияи Испания) — минерал, силикати алюминий. 

## Соохт
Баъзан омехтаҳои оҳан ва манган ҳам дорад. Системаи кристаллбандиаш ромбӣ буда, дар шакли кристаллҳои қаламчаю призмамонанд ё донаҳои шаклашон вайрон вомехӯрад. Рангаш хокистарӣ, хокистарии сурхтоб ва гулобӣ. Ҷилояш шишагун. Сахтиаш 7,0 – 7,5, зичиаш 3100 – 3200 кг/м3, оташтобовар. Андалузит минерали хоси ҷинсҳои метаморфӣ – варақсангу гнейсҳо аст. Гоҳо дар таркиби кварситҳои дуюмбора, баъзан дар пегматит ва пошхӯрдаҳо низ дучор меояд. Андалузит дар саноати истесҳсоли чинӣ ва электрометаллургия чун ашёи оташтобовар ба кор меравад. 

## Конҳо
Конҳои калони он дар Русия ва Қазоқистон ёфт шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Силикатҳо (минералҳо)
Гурӯҳ:Минералҳои алюминий
Кӯҳҳои Андалус

**Кордилйе́ра Бе́тик**, *Кӯҳҳои Андалу́с* (Кӯҳҳои Андалу́з, кӯҳҳои Бет; ) — системаи кӯҳӣ дар ҷануб шарқӣ ва ҷануб нимҷазира Пиреней дар Испания.

Аз ҷиҳати баландӣ баъди кӯҳҳои Алп дар Европа дар ҷойи дуюм аст. Андалузит қариб 630 км тӯл кашидааст. Баландиаш то 3478 м (қ-и Муласен дар қаторкӯҳи Сйерра-Невада). Дар доманаи шимол Андалузит хамии Андалус ҷойгир аст. Калонтарин д-и Испания — дарёи Гвадалквивир аз Андалус маншаъ мегирад. Хамиҳои тектоникӣ ва водиҳо Андалусро ба чандин қаторкӯҳҳо ҷудо кардаанд. Хамиҳои назди соҳил аҳолинишинанд. Андалус асосан аз ҷинсҳои қадимии кристаллӣ ва оҳаксангҳо таркиб ёфтааст. Релйефҳои карстӣ бисёранд. Иқлимаш баҳримиёназаминист. Дар нишебии кӯҳҳо бутта, ҷангали дарахтони ҳамешасабз ва баргрез, зайтуни ёбоӣ, дар минтақаи субалпӣ (дар бал. зиёда аз 2000 м) арча, дар минтақаҳои назди соҳил рустаниҳои ситрусӣ, санавбар, булут ва нахли хурмо мерӯянд. Конҳои маъдани оҳан дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кӯҳҳои Испания
Ҷазираҳои Ондомон

**Ҷазираҳои Ондомо́н**, **Ҷазираҳои Андаман** () — галаҷазира дар Уқёнуси Ҳинд, байни халиҷи Бангола ва Баҳри Андаман.

Аз ҷиҳати маъмурӣ қисми қаламрави иттифоқии  Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбори Ҳиндустон мебошад. Аз 204 ҷазира иборат аст. Ҷазираҳои калонтаринаш – Ондомони Шимолӣ, Ондомони Миёна, Ондомони Ҷанубӣ, Ондомони Хурд. Аз қитъа 900 км дуртар ҷойгир буда, аз Шимол ба Ҷануб 350 км тӯл кашидааст. Масоҳати умумии ҷазираҳо 6,6 ҳазор км2. Шаҳри калонтарин ва маркази маъмурии Ондомон Бандар Блэр (100 ҳазор нафар) мебошад. Аҳолиаш 250 ҳазор нафар (2010), аз ҷумла 500 нафар мардуми таҳҷоӣ, намояндагони 9 халқияте, ки дар аҳди қадим аз Африка ҳиҷрат кардаанд; дар ибтидои садаи XX онҳо наздики 5 ҳазор нафар буда, торафт аз байн мераванд (масалан, феврали 2010 охирин намояндаи халқияти «бо» аз олам даргузашт). Ҳоло аҳолии асосии Ондомон муҳоҷирони (бештар бадарғашудагон) Ҳиндустон мебошанд. Ҷазираҳои Ондомон қуллаҳои кӯҳҳои зериобӣ буда, бо рифҳои марҷонӣ иҳота шудаанд. Сатҳи ҷазираҳо ноҳамвор, то 732 м баландӣ доранд. Бо бешаҳои тропикӣ пӯшида шудаанд. Нахл, норҷил, шолӣ парвариш карда мешавад. Ондомониҳо бо шикор (ҳоло ҳам тиру камонро истифода мебаранд) ва бо моҳидорӣ машғуланд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷазираҳои Уқёнуси Ҳинд
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ҳиндустон
Андалусия

**Андалу́сия**, низ **Андалу́зия** ( , ҷойн. , ) — вилояти таърихӣ (ҳоло вилояти мухтор) дар ҷануби Испания.

Масоҳаташ 87,3 ҳазор км². Аҳолиаш 7,9 млн нафар (2009). Маркази маъмуриаш — Севиля. Музофотҳои Алмерия, Гранада, Кадис, Кордова (Қурдоб), Малага, Севиля, Уэлва, Хаэнро дар бар мегирад.

## Таърих
Арабҳо ибтидои садаи VIII қисми зиёди нимҷазираи Пиренейро истило карда, тамоми сарзамини Испанияи мусулмониро Андалусия (Ал-Андалус) номиданд. Дар асрҳои миёна дар Андалусия касбу ҳунар, савдо ривоҷ ёфт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андалусия
Ҳофизи Шерозӣ (деҳа, н. Вахш)

**Ҳофизи Шерозӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Рӯдакии ноҳияи Вахш. Аз Ҳофизи Шерозӣ то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 3879 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Вахш
Гурӯҳ:Ҷамоати Рӯдакӣ (н. Вахш)
Анданте

**Анданте** ( — равон, ҷорӣ)

* ифодаи суръати ором. Равон навохтани асари мусиқӣ. Анданте дар садаи XVII пайдо шуда, баъдтар (асри 19) тадриҷан оҳангҳои шӯхтареро ифода мекардагӣ шуд. Анданте дар асл аз адажио (adagio) тезтар, аз андантино (andantino) ва модерато (moderato) оромтар аст; 
* ифодаи пйесаҳое, ки номи махсус надошта, дар ин суръат эҷод шудаанд. Аксар қисматҳои орому мавзуни симфония, квартетҳо, сонатаҳо, маршҳои тантанавию мотамӣ ва ғайра Анданте номида мешаванд; 
* суръати маъмули қисмати ороми сонатаҳои силсилавӣ. Andantino-ифодаи суръати аз andante шӯхтар.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Андарзи кӯдакон

«**Андарзи кӯдакон**» — яке аз осори адабиёти паҳлавӣ, андарзномаест аз муаллифи номаълум.

## Таърих
Тақрибан дар садаи VIII тартиб дода шудааст. Асли паҳлавиаш дастрас нагардидааст. Ҳоло шакли позандии он (нигар Позанд) боқист ва номаш дар ин ҷо «Хешкориҳои ридакон» (ридак ба маънои кӯдак) мебошад. «Андарзи кӯдакон» аз пандҳое иборат аст, ки «дабирис-тонхватай» (соҳиби мактаб, мактабдор, устоди дабиристон) ба кӯдакон – шогирдон додааст. Ин пандҳо – вазифаҳое мебошанд, ки ҳар як тифл ҳангоми аз хоб бархостан, ба дабиристон рафтан, баргашта омадан ба хона ва ғайра бояд онҳоро иҷро намояд. Вазифаҳо иборатанд аз саҳаргоҳон аз хоб бархостан, дасту рӯй шустан (таҳорат), риояи қоидаҳои ғизо хӯрдан, дар роҳи дабистон ҳурмати калонсолонро ба ҷо овардан, дар мактаб дар таҳсил кӯшо будан, ҳурмати устодро ба ҷо овардан, гӯш додан ба суханони ӯ, дар хона падару модарро наозурдан ва ғайра Дар ҷамоаи зардуштиёни Эрону Ҳиндустон (штати Гуҷарот), ки зардуштиён зиндагӣ мекунанд, ин қоидаҳоро таълим медиҳанд ва андарзномаҳои мансуру манзуми шабеҳ ба «Андарзи кӯдакон» мутобиқ ба замон тартиб дода мешаванд. Тарҷумаи форсии «Андарзи кӯдакон» дар маҷалла «Чисто» (1368, № 7 – 8) ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тавадиа Ҷаҳонгир, Забон ва адабиёти паҳлавӣ – форсии миёна, Т., 1348 ҳ. ш.;
* Тафаззулӣ Аҳмад, Таърихи адабиёти Эрон пеш аз ислом, Т., 1376 ҳ. ш.
 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андарзҳо
Гурӯҳ:Адабиёти бачагон