Туркманобод

**Туркманобод**   ( туркм. Туркманобод ; пештар Amul, Leninsk-Turkmensky (то 1927), Chardzhui, Chardzhov (то 1992), Chardzhev (то 1999).  — шаҳр дар  Туркманистон, маркази маъмурии вилояти Лебап (собиқи вилояти  Чорҷӯй).

## Ҷуғрофия
Туркманобод дуввумин шаҳри бузурги Туркманистон аст. Дар соҳили чапи Амударё, 470 км дуртар аз шимолу шарқи Ашқобод ( қад-қади роҳи автомобилгард  масофа 585 км ) ҷойгир аст.

Номи муосири  шаҳр **Туркманобод** аст .  Номи муосири туркмании Туркманобод, ҳамчун *Туркменабат талафуз мешавад.*

## Номгузорӣ
Номи бостонии шаҳр  — **Омул** мебошад. Аз охири асри XV то соли 1924, инчунин аз соли 1927 то 1940, шаҳр бо номи — **Чорҷӯй** (ба забони   «чор ҷӯй») ном дошт. Дар солҳои 1924-1927 шаҳр — **Ленинск** ( **Ленинск-Туркманский** ) ном мегирад, сипас аз соли 1940 бо номи  — **Чорҷӯй**. Дар солҳои 1992-1999 шаҳр  —  **Чарҷев**  () ном дошт.

## Аҳолӣ
Туркманобод пас аз Ашқобод дуввумин шаҳри сераҳолии Туркманистон аст. Аз ҳисоби афзоиши таваллуд аҳолӣ нисбат ба фавт ва муҳоҷирати одамон аз Ӯзбекистон аҳолӣ босуръат меафзояд.

Аҳолии асосии шаҳр туркманҳо ва ӯзбекҳо, ба миқдори кам русҳо, тоторҳо, қазоқҳо, қароқалпоқҳо ва ғайра низ  зиндагӣ мекунанд.

## Таърих

### Дар ҳайати империяи Россия
рост|мини| Дарвозаи шаҳр дар асри XIX
Шаҳри О**мул** дар асрҳои I—IV мелодӣ ба вуҷуд омадааст. Дар охири асри XV - ибтидои асри XVI шаҳр бо номи **Чорҷӯй** машҳур шуд. Таърихи  гузаштаи шаҳр аз рӯзи таваллуди он, аз ибтидои ҳазораи 1, бо "Роҳи бузурги абрешим", ки аз Чин тавассути Осиёи Миёна то Баҳри Миёназамин дар асри III гузошта шудааст, ибтидо мегирад. Яке аз нуқтаҳои муҳим, паноҳгоҳи бехатар дар ин роҳи машҳур шаҳри Омул буд - ин номи аввалини Туркманобод мебошад. Баъдтар номи он ба дарёи Окс интиқол ёфта, ба дарё дода шуд. Вайро Амударё меномиданд.

Арзиши Омул аз рӯи маҳалли ҷойгиршавӣ муайян карда мешавад. Дар ин ҷо роҳгузари убур аз Амударёи нопазир ва масоҳаташ васеъ ташкил карда шуд. Роҳҳои тиҷоратӣ дар ин ҷо ҷамъ меомаданд ва аз ин ҷо, илова бар "Роҳи абрешим",  роҳҳои тиҷоратӣ ба Эрон, Ҳиндустон, Аврупои Шарқӣ мерасиданд. Дар баробари тиҷорат ҳунарҳои мардумӣ низ рушд мекарданд.

Дар шаҳраки Омул дар канори шаҳр, бостоншиносон тангаҳои мисии давлати ғуломдории Кушонро пайдо карданд, ки ба садаҳои I—IX-и мелодӣ тааллуқ доранд. Амул бахше аз ин давлат буд ва пас аз маргаш истиқлол ба даст овард.

Баъдтар ин шаҳр ба ҳайати Хилофати Араб дохил шуд. Таърихнигорони араб гузориш медиҳанд, ки Омул маркази назарраси фарҳангӣ буд. Далелҳо мавҷуданд, ки "Бисёр олимон аз Омул баромадаанд..."
мини|Қалъаи Омул
Дар асри XI салҷуқиён Осиёи Миёнаро комилан забт карданд. Пас аз ин, Омул ба подшоҳи туркман Чағри-бек тобеъ мегардад. Дар нимаи аввали асри XIII Омулро барои нишон додани муқовимати қаҳрамонона ба лашкари Чингизхон, комилан несту нобуд карданд. Ин воқеа дар соли 1221 рух дод.

Шоир ва лашкаркаши машҳури шарқ Бобур соли 1511 бо лашкари сершумори худ аз наздикии харобаҳои Омули бостонӣ гузашта, дар назди соҳили Амударё истода буд. Дар назди таваққуфгоҳи ӯ 4 ҷӯйбори обёрӣ мавҷуд буд. Вай дар асари машҳури худ "Бабурнома" ин маконро "Чорҷӯй" меномад, ки маънояш "чаҳор ҷӯй" аст.

Аз аввали солҳои XIX ва пеш аз ҷанги шаҳрвандӣ, он ба аморати Бухоро тобеъ буд ва маркази маъмурии бекигарии Чорҷӯй буд. Муборизаи озодихоҳии он замон дар осори классики бузурги адабиёти туркман, шоир ва ватандӯст Сейитназар Сейдӣ инъикос ёфтааст.

Дар нимаи дуюми асри XIX казакҳои Урал ба Чорҷӯй кӯчонида шуданд.

Соли 1877 аввалин  киштӣ бо номи " Самарқанд " аз Турткул ба Чорҷӯй омад, ки ин оғози таъсиси ширкати киштиронии дарёӣ буд.

### Дар ҳайати ИҶШС
Шаҳри  Чорҷӯй дарвоқеъ ба империяи Русия дохил набуд, балки ба аморати Бухоро тобеъ буд. Аммо, вақте ки мақомоти Русия тасмим гирифтанд аз Марв то Самарқанд роҳи оҳан созанд, ин корро танҳо тавассути мулкҳои Бухоро анҷом додан мумкин буд. Қарор шуда буд, ки онро тавре сохтан лозим буд,ки роҳ ба воситаи Амударё аз ҷониби Чорҷӯй гузарад. Дар соли 1888 як пули чӯбин бо роҳи оҳан аз болои Амударё якчанд км дуртар аз Чорҷӯйи қадимӣ сохта шуда буд ва дар паҳлӯи он истгоҳи роҳи оҳан низ сохта шуд. Дар гирду атрофи онҳо шаҳри наве бо номи Чоҷӯйи Нав  таъсис ёфт. Маҳз аз он шаҳр, шаҳри муосир ба миён омадааст .

### Дар ҳайати Туркманистони соҳибистиқлол
Солҳои 1918 - 1924 дар ҳайати Ҷумҳурии Автономии Советии Сотсиалистии Туркистон, аз соли 1924 - дар ҶШС Туркманистон. Солҳои 1939 - 1963 ва аз соли 1970 маркази маъмурии вилояти Чорҷӯй.

Дар даврони шӯравӣ дар шаҳр комбинатҳои абрешим, ресандагӣ ва бофандагии пашмин, вагонсозӣ, трикотаж, дӯзандагӣ, фабрикаҳои пойафзол, заводҳои пахтатозакунӣ; комбинати гӯшт, заводҳои шир, шаробсозӣ, ширинбия; суперфосфат, заводҳои таъмир, фабрикаи мебелсозӣ, комбинати масолеҳи бинокорй. донишкадаи педагогӣ, техникумҳои бофандагӣ, дарёӣ ва кишоварзӣ, мактабҳои тиббӣ ва мусиқӣ, музеи таърихӣ-кишваршиносӣ мавҷуд буданд; Станцияи тачрибавии кирмакпарварии Туркманистон, станцияи тачрибавии мелиоративӣ амал мекарданд.

Дар соли 2006, дар шаҳр беш аз 500 акс-портрет ва муҷассамаҳои Сапармурод Ниёзов мавҷуд буданд . Бо гузашти солҳо, портретҳои Ниёзов аз байн рафтан гирифтанд.

Дар соли 2017 аввалин муҷассамаи Президенти якуми Узбекистон Ислом Каримов дар маркази Туркманобод ботантана кушода шуд, ки номаш ба яке аз кӯчаҳои шаҳр низ гузошта шуд .

## Иқлим
Иқлим тези континенталӣ, хеле хушк, бо тағирёбии назарраси ҳаррӯза ва солона мебошад. Зимистон нам, хунук, барф меборад, тобистон хушк аст. Моҳи сардтарин моҳи январ аст. Бориш - аз 70 то 120 мм дар як сол. Мамнӯъгоҳи Репетек 70 км дуртар аз шаҳр ҷойгир аст. Репетек нуқтаи гармтарини СССР буд: + 51,2&nbsp;°C дар соли 1983. Ҳарорати аз ҳама баландтарини офтоб дар рег + 80&nbsp;°C ба қайд гирифта шудааст.

## Ҷойҳои тамошобоб
Мамнӯъгоҳи Репетек, ки гармтарин макон дар Осиёи Миёна аст, дар 70 км ҷанубу ғарби Туркманобод, дар биёбони ҷанубу шарқии Қарокум ҷойгир аст.

**Шаҳраки Омул-Чорҷӯй** — харобаҳои қалъаи ҳокими Омулро, ки аз асрҳои X-XI тааллуқ доранд, ифода мекунад. Он дар наздикии даромадгоҳи Туркманобод - ҳамагӣ 10 километр ҷойгир аст. Дар асри X ин маҳал қалъаи васеи чоркунҷа буд ва дар иҳотаи ҳамвор бо об ҷойгир буд.

**Мақбараи Остона-бобо**. Инчунин як қисми музеи шаҳри Керки, он аз масҷид ва қабр иборат аст, ки дар асри XI сохта шудаанд.

**Корвонсаройи Дояхотун (Бой-Хатун)**. Корвонсарой, ки дар роҳе аз Амул то Хоразм ҷойгир аст, ёдгории беназири меъмории асрҳои XI—XII мебошад. Имрӯзҳо танҳо харобаҳои васеи работи корвонсарой, ки аз хишти оҳанин сохта шудааст, ба мо расидаанд. Работ замоне бо манораҳои мудаввар мустаҳкам карда шуда буд.

**Койтендаг (Кухитанг)** — як минтақаи кӯҳистонӣ мебошад, ки табиати тамаддунаш ба он даст нарасондааст ва бо нодиртарин намудҳои ҳайвонот ва наботот ҳамҷоя аст. Дар ин ҷо шумо манзараи моҳтобӣ, ғорҳои беназири карстӣ, инчунин Баландкӯҳи Динозаврҳо мебинед, ки шумораи аз ҳама калонтарин изи панҷаҳои динозаврҳои пеш аз таърихро дар як ҷо ҷой додааст .

Баландкӯҳи Динозаврҳо , ки дар он зиёда аз сад осори боқимондаи калтакалосҳои қадимӣ ёфт шудаанд, дар нишебии шимолу шарқии кӯҳи Гаурдак дар ҷанубу шарқи Туркманистон ёфт шуд. Дар баландкӯҳи санглох, ки дар баландии 750-800 метр ҷойгир аст, осорҳо тақрибан комилан ҳифз шудаанд.

Дар шаҳр инчунин калисоҳои амалкунанда мавҷуданд: **Калисои муқаддаси Николайи Мӯъҷизакор** ва **Калисои муқаддаси Ҳаввориён Пётр ва Павел**. Як бинои масҷид ҳаст, ки қаблан китобхонаи вилоятӣ буд.

## Дар санъат

## Иқтисод
рост|мини| Истгоҳи автобус дар Туркманобод
рост|мини| Бинои терминали Туркманобод

### Саноат
Дар Туркманобод як корхонаи таъмири автомобилҳо, заводҳои пахтатозакунии пахта, корхонаи чармгарӣ, комбинати хонасозӣ, комбинати масолеҳи сохтмонӣ ва корхонаи кимиёвӣ фаъолият мекунанд. Дар шаҳр корхонаҳои пашм, ресандагӣ ва бофандагӣ, дӯзандагӣ, қолин, қаннодӣ ва мебел, заводҳои пиво ва шир мавҷуданд.

Туркманобод маркази асосии саноати гази кишвар аст.

Соли 2010 Туркманобод 20,7% истеҳсоли маҳсулоти саноатии Туркманистон, 11,6% сармоягузориҳои молиявиро ташкил дод. Аз ҷумла, 30% гази кишвар истихроҷ шуд, 19,5% нуриҳои минералӣ, 98% матоъҳои абрешим, 36,3% равған, 31,9% гӯшт, 2,3% қувваи барқ, 24,5% шир, 15,5% пашм.

### Қолинбофӣ
Истеҳсоли аз дасти дод ва фаршҳое-мошини дод мояи ифтихор барои сокинони шаҳр мебошад.

Текин, salor, iomudskie, ersarinskie қолин шакли ва рангҳои гуногун мебошанд. Воҳаи Мерв, минтақаи ҳозираи Мари, зодгоҳи қолинҳои машҳури ҷаҳонии Текин аст, ки дар он анъанаҳои санъати қолинбофии қабилаи Теке нигоҳ дошта мешаванд.

### Маориф ва фарҳанг
Дар Туркманобод 41 мактаби миёна, 13 литсей, 3 омӯзишгоҳи педагогӣ ва 2 омӯзишгоҳи тиббӣ, як мактаби рассомӣ, техникумҳои кимиёвӣ ва кишоварзӣ ва Институти давлатии омӯзгории Туркманистон ба номи Сейитназар Сейдӣ мавҷуданд. Дар шаҳр 4 музей, 2 боғи истироҳатӣ, 12 китобхона мавҷуданд, ки дутои он калонтарин дар Осиёи Миёна мебошанд.

### Нақлиёт
Дар шаҳр як автовокзали нав бо гунҷоиши 650 мусофир дар як соат сохта шудааст. Ин ба истгоҳи роҳи оҳани ки тавассути он қатораҳо мегузаранд ба шаҳрҳои таҷдид карда шуд Ашқобод, Kerki, Seidi, Sayat.

Дар шаҳр фурудгоҳи Туркманобод мавҷуд аст. Бинои терминал барои 200 нафар пешбинӣ шудааст. Он дорои: 4 кассаи ширкатҳои ҳавопаймоии маҳаллӣ, 2 кассаи ширкатҳои ҳавопаймоии байналмилалӣ, кассаи иттилоотӣ, маркази занги байналмилалӣ, киоск ва қаҳвахона-ресторан мебошад. Дар соли 2018 як фурудгоҳи нави байналмилалӣ кушода шуд, ки он ҳамчун як бинои ситораи ҳаштошёна ба китоби рекордҳои Гиннес ворид шуд.

## Варзиш
Дар Туркманобод варзиш хеле рушд кардааст. Дар шаҳр 4 стадион, 16 мактаби варзишӣ, 4 маҷмааи варзишӣ мавҷуданд. Клуби футболи " Лебап " дар лигаи олии Туркманистон бозӣ мекунад.

## Ҳокимон

* Ғайбулла Камолов 
* Поманов Аширнияз Аманмаммедович 
* Базаров Гуванч Хемракулыевич (аз 10 августи соли 2015)

## Бародшаҳрҳо

* 1993. *[[Измир]]*, Туркия 

## См. инчунин

* Вилояти Лебап
* Амударё
* Туркманистон

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Қароргоҳи Омул
* Омул-Чарҷуй дар роҳи бузурги абрешим
* Чарджоу   
* Аз Истамбул ба Тошканд: Филмҳои Пол Надар (1890). Қисми 7 Чарҷуй ва Амударё

Гурӯҳ:Вилояти Лебап
Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд