Сипоҳ

right|thumb|Намоди стандарти НАТО барои сипоҳ
**Сипоҳ** () — ягоне амалиётӣ-тактикӣ дар нерӯҳои мусаллаҳи бисёре аз кишварҳои ҷаҳон аст, ки аз ду – се лашкар ташкил мешавад ва ё ороише аз ягонҳо барои иҷрои амалиёти размӣ аст; корпус.

## Вожашиносӣ
«*Сипоҳ*» ( [*sipāh*] <  <  < эронии бостон «**spāda-*» эҳтимолан аз √*spa-d-* ‘*андохтан, пеш андохтан; равона кардан; фиристодан*’) яке аз куҳантарин истилоҳоти низомӣ дар забонҳои эронӣ аст, ки дар авестоии пешин: *spāda-*, авестоии пасин: *spāδa-*; ; ; балхӣ: *σπαλο*, *ασπαλο* будааст. Аз ин вожа дар порсии бостон «**spāda-pati-*» сохта шуда, ки дар паҳлавӣ «*spāδpat* : *spāδbad*», дар порсии миёна «*spāhpat* : *spāhbed*», дар суғдӣ «*spāδpaδ*», дар балхӣ «*σπαλοβιδο* : *ασπαλοβιδο*» ва дар форсии дарӣ «''сипаҳбад''» () гаштааст. Ҳамчунин аз «*сипоҳ*» дар форсии дарӣ истилоҳи «*[[сипаҳсолор]]*» () сохта шуда, ки бо *сипаҳбад* мутародиф будааст. Аз ин рӯ, истилоҳоти «*сипоҳ*» ва «*сипаҳсолор*» барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «*корпус*» (аз  «*андом*») ва дараҷаи низомии «*генерал-полковник*» ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудаанд.

## Сипоҳи Ҳахоманишиён

Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) дар оғоз «**kāra-*» номида мешуда, вале сипастар, ки бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон дода шуданд, «**spāda-*» [*сипоҳ*] хонда шудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз даҳ сарбоз як рада ташкил мешуда, ки «**daθa-*» [*даҳа*] номида ва сардораш «**daθapati-*» [*даҳбад*] хонда мешудааст. Аз даҳ рада як гурдон ташкил мешуда, ки «**θata-*» [*сада*] хонда ва фармондеҳаш «**θatapati-*» [*садабад*] номида мешудааст. Даҳ гурдон як ҳангро ташкил медодаанд, ки «**hazāra-*» [*ҳазора*] номида ва фармондеҳаш «**hazārapati-*» [*ҳазорбад*] хонда мешудааст. Аз даҳ ҳанг як лашкар ташкил мешуда, ки «**baivara-*» [*бевара*] хонда ва фармондеҳаш «**baivarapati-*» [*беварбад*] номида мешудааст. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён «**spādapati-*» [*сипаҳбад*] хонда мешуд.

## Сипоҳи Ашкониён

Дудмони паҳлавии Ашкониён (Соли 250 п.м. — 224), ки ҷойгузини дудмони юнонии Селевкиён (312 — 64 п.м.) шуд, созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифт. Радабандии сипоҳи Ашкониён чунин будааст:

Дар сипоҳи Ашкониён *садаҳо* ба забони паҳлавӣ *wast* [*васт*], *ҳазораҳо* — *drafš* [*дирафш*], *бевараҳо* — *gund* [*гунд*] номида мешуданд. Сардорону фармондеҳони ин ягонҳо мутаносибан *wast-sālār* [*васт-солор*], *drafš-sālār* [*дирафш-солор*] ва *gund-sālār* [*гунд-солор*] хонда мешуданд. Ҳар ҳазора ё ҳанге барои худ парчами аждаҳопайкаре дошт, ки ба забони  номида мешуд (аз «**drafša-*» дар эронии бостон, ки , «*arδašf*» / «*ərδəšf*» дар забони суғдӣ ва «*λraφo*» дар забони балхӣ аз он рӯидаанд). Аз ин рӯ, ин ягонҳоро «*дирафш*» меномиданд. Дирафшҳои аждаҳопайкар дар Эронзамин аз замони подшоҳии Ҳахоманишиён ба кор мерафтаанд. Бино ба ривояте, дирафши аждаҳопайкарро Куруши Кабир аз осуриён вом гирифта буд ва он то поёни подшоҳии Дорои Севум дар сипоҳ ба кор мерафт. Искандари Мақдунӣ пас аз пирӯзӣ бар Доро ин дирафшро парчами расмии подшоҳии Мақдуния карда буд, аммо пас аз пирӯзии румиён бар мақдуниҳо «дирафши аждаҳопайкар» ба дасти фарзандони Ромул уфтод. Ин дирафш дар подшоҳии Руми Шарқӣ низ боз мондаву ба кор мерафтааст.

Сипоҳи Ашкониён низ чун сипҳи Ҳахоманишиён *spāδ* [*сипоҳ*] ва фармондеҳаш *spāδpat* ё *spāδbad* [*сипаҳбад*] номида мешуд. Сипоҳи Ашкониён аз нерӯмандтарин  артишҳои ҷаҳони бостон буда ва борҳо сипоҳи Румро шикаст додааст. Номи қавмии паҳлавҳо дар забони форсӣ чун «паҳлавон» боз мондааст. Бояд гуфт, ки сипоҳи подшоҳии Арманистон, ки фармонбардори Эрон буд, низ ҳамчун сипоҳи Ашкониён ба «*гунд*», «*дрош*» ва «*вашт*» бахшбандӣ мешуд. Ҳануз ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон рота ба забони , ҳанг — «*գունդ*» [*гунд*] ё «*Զորագունդ*» [*зӯрагунд*], полковник — «*Գնդապետ*» [*гндапет*] ва генерал-полковник — «*գեներալ—գնդապետ*» [*general-gndapet*] номида мешаванд.

## Сипоҳи Сосониён

Сипоҳи Сосониёнро низ «*spāh*» (*сипоҳ*) меномиданд, ки бузургтарин ягони он «*gund*» (*[[гунд]]*) будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро «*gund-sālār*» (*[[гундсолор]]*) мехонданд. Ҳар гунде аз чанд «*drafš*» (''дирафш'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду «*wašt*» (*[[вашт]]*) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ваште аз чанд «*tahm*» (*[[таҳм]]*) созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд «*radag*» (*[[рада]]*) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи дирафш «*drafš-sālār*» (''дирафшсолор''), фармондеҳи вашт «*wašt-sālār*» (''ваштсолор''), сардори таҳм «*tahmdār*» (*[[таҳмдор]]*) ва сардори рада эҳтимолан «**radagbān*» (*[[радабон]]*) номида мешуд.

Фармондеҳи сипоҳ «*spāhbed*» (''сипаҳбад'') хонда мешуд. Сарфармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳи шоҳаншоҳии Сосонӣ «*artēštārān-sālār*» (*артишдоронсолор*) номида мешуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Артиш