Бемории Алтсгеймер

**Бемории Алсҳаймер** — шакли аз ҳама паҳншудаи деменсия, бемории нейродегенеративӣ, ки бори аввал соли 1907 аз ҷониби равонпизишки олмонӣ Алоис Алсҳаймер (1864—1915) тавсиф шудааст. Одатан, он дар одамони синнашон аз 65-сола боло ошкор мешавад, аммо бемории барвақти Алсҳаймер низ вуҷуд дорад — шакли нодири беморӣ. То соли 2006 гирифтории умумиҷаҳонӣ ба ин беморӣ 26,6 млн нафар арзёбӣ мешуд ва то соли 2050 шумораи беморон метавонад чор баробар афзоиш ёбад.

Одатан, беморӣ бо нишонаҳои камбанд оғоз шуда, бо гузашти вақт авҷ мегирад. Аксар вақт дар марҳилаҳои аввал ихтилоли ҳофизаи кӯтоҳмуддат мушоҳида мешавад, масалан, нотавонии ба хотир овардани иттилооти нав аз худшуда. Бо рушди беморӣ талафоти ҳофизаи дарозмуддат ба амал меояд, нутқ ва функсияҳои когнитивӣ халалдор мешаванд, бемор қобилияти самтгирӣ дар муҳит ва нигоҳубини худро гум мекунад. Талафоти тадриҷии функсияҳои организм ба марг олиб мерасонад.

Ҳангоми муроҷиат ба пизишк ва шубҳа ба бемории Алсҳаймер, барои дақиқ кардани ташхис одатан рафторро таҳлил мекунанд, силсилаи озмоишҳои когнитивӣ мегузаронанд ва дар сурати имкон, томографияи резонанси магнитӣ (МРТ) гузаронида мешавад. Пешгӯии фардӣ аз сабаби гуногун будани давомнокии ҷараёни беморӣ душвор аст, зеро он метавонад муддати тӯлонӣ пеш аз пайдо шудани нишонаҳо ва гузоштани ташхис ниҳонӣ рушд кунад. Давомнокии миёнаи умр пас аз гузоштани ташхис тақрибан ҳафт солро ташкил медиҳад, камтар аз се фоизи беморон зиёда аз чордаҳ сол умр мебинанд.

Дар ҳоли ҳозир фаҳмиши пурраи сабабҳо ва ҷараёни бемории Алсҳаймер ба даст наомадааст. Мувофиқи фарзияи бештар паҳншуда, хусусиятҳои калидии беморӣ ҷамъшавии пилакҳои амилоидӣ ва гиреҳҳои нейрофибриллярӣ дар бофтаҳои мағзи сар мебошанд. Усулҳои муосири табобат танҳо нишонаҳоро то андозае сабук мекунанд, аммо то ҳол имкон намедиҳанд, ки рушди беморӣ боздошта ё суст карда шавад. Бисёр усулҳои ояндадори табобат ба марҳилаи озмоишҳои клиникӣ расидаанд, ки шумораи онҳо то соли 2008 аз 500 гузашта буд, аммо маълум нест, ки самаранокии онҳо исбот хоҳад шуд ё на. Соли 2013 усули стимулятсияи магнитии транскраниалии амиқ (Deep TMS) барои табобати нишонаҳои бемории Алсҳаймер дар қатори дигар бемориҳо аломати тасдиқи CE Mark-ро гирифт. Ду ширкати амрикоӣ коркарди доруи як вақтҳо ояндадорро барои сабук кардани оқибатҳои гум шудани ҳофиза ҳангоми бемории Алсҳаймер пас аз ду тадқиқоти клиникӣ, ки дар онҳо восита ба беморон кӯмак карда натавонист, қатъ карданд. Муҳаққиқон хабар доданд, ки динамикаи мусбати беморӣ дар беморони марҳилаи сабук ё барвақти Алсҳаймер аз динамикаи гурӯҳи назоратии беморон, ки ба онҳо пласебо дода мешуд, фарқ накард. Ширкатҳои Pfizer ва Johnson & Johnson изҳор доштанд, ки ҳама тадқиқотҳои дигар дар ин соҳа қатъ карда шудаанд. Дар айни замон давои бемории Алсҳаймер вуҷуд надорад. Бисёр роҳҳои пешгирии бемории Алсҳаймер пешниҳод мешаванд, аммо таъсири онҳо ба ҷараёни беморӣ ва вазнинии он мушоҳида нашудааст. Ҳам барои пешгирӣ ва ҳам барои мубориза бо беморӣ аксар вақт тавсия дода мешавад, ки ба машқҳои ҷисмонӣ машғул шавед, тафаккурро ҳавасманд кунед ва ба парҳези мутавозин риоя намоед.

Бемории Алсҳаймер ба бемориҳое тааллуқ дорад, ки вазнинтарин бори молиявиро ба дӯши ҷомеа дар кишварҳои пешрафта мегузоранд.

## Таърих

Пизишкон ва файласуфони Юнони Қадим ва Руми Бостон пириро бо заифшавии ақл алоқаманд медонистанд, аммо танҳо соли 1901 равонпизишки олмонӣ Алоис Алсҳаймер ҳолати бемориеро қайд кард, ки минбаъд бо номи ӯ номида шуд. Таҳлили бемории Августа Детери панҷоҳсоларо ӯ бори аввал соли 1907, пас аз вафоти беморе, ки таҳти мушоҳидааш буд, нашр кард. Дар давоми панҷ соли баъдӣ дар адабиёти тиббӣ боз ёздаҳ тавсифи шабеҳ пайдо шуд, ки муаллифони баъзеи онҳо аллакай истилоҳи «бемории Алсҳаймер»-ро истифода мебурданд. Эмил Крепелин аввалин касе буд, ки бемории Алсҳаймерро ҳамчун бемории мустақил номид. Соли 1910 ӯ онро дар нашри ҳаштуми китоби дарсии худ оид ба равонпизишкӣ ҳамчун зернамуди деменсияи сенилӣ (пирӣ) ҷудо карда, онро «деменсияи пресенилӣ» номид.

Ташхиси бемории Алсҳаймерро дар тӯли қисми зиёди асри бистум танҳо ба беморони нисбатан ҷавон, ки нишонаҳои аввалини деменсия дар онҳо дар синни аз 45 то 65-солагӣ пайдо шуда буданд, мегузоштанд. Истилоҳот пас аз конфронси соли 1977 оид ба бемории Алсҳаймер тағйир ёфт, ки иштирокчиёни он ба хулосае омаданд, ки зоҳироти клиникӣ ва патологии деменсияҳои пресенилӣ ва сенилӣ амалан якхелаанд, гарчанде мавҷудияти тафовутҳои этиологиро истисно накарданд. Тадриҷан ташхисро новобаста аз синну сол мегузоштагӣ шуданд, ҳарчанд чанде муддат барои тавсифи беморӣ дар ашхоси аз 65-сола боло ҳоло ҳам истилоҳи «деменсияи сенилии навъи Алсҳаймер» (SDAT)-ро истифода бурда, ташхиси «классикии» бемории Алсҳаймерро барои ҷавонтарҳо нигоҳ медоштанд. Дар ниҳоят, истилоҳи «бемории Алсҳаймер» расман ба номенклатураи тиббӣ ҳамчун номи беморие қабул шуд, ки новобаста аз синну сол ҳангоми мавҷуд будани нишонаҳои мувофиқ ва аломатҳои хоси нейропатологӣ ташхис дода мешавад.
## Эпидемиология

Ду нишондиҳандаи асосӣ, ки дар тадқиқотҳои эпидемиологӣ истифода мешаванд — гумроҳии беморӣ (заболеваемость) ва паҳншавии беморӣ (распространённость) мебошанд. Гумроҳӣ шумораи ҳолатҳои навро дар воҳиди вақти инсонӣ (одатан шумораи ҳолатҳои нав ба ҳазор одам-сол) инъикос мекунад, дар ҳоле ки паҳншавии беморӣ дар бораи шумораи умумии гирифторон дар популятсия дар вақти муайян маълумот медиҳад.

Гумроҳии беморӣ дар байни занон нисбат ба мардон бештар аст.

Тадқиқотҳои когортии лонгитюдӣ (ки дар рафти онҳо популятсияи ибтидоан солим дар тӯли солҳои зиёд назорат карда мешавад) нишон медиҳанд, ки гумроҳии беморӣ барои ҳамаи намудҳои деменсия дар сатҳи 10–15 ҳолати нав ба ҳазор одам-сол ва барои бемории Алсҳаймер 5–8 ҳолатро ташкил медиҳад, ки тақрибан нисфи шумораи умумии ташхисҳои солонаро ташкил медиҳад. Синну соли пиронсолӣ омили асосии хавф мебошад, ки ин дар омор инъикос меёбад: барои ҳар панҷ соли пас аз синни 65-солагӣ нишондиҳандаи хавф тақрибан ду баробар зиёд шуда, аз 3 ҳолат дар 65-солагӣ то ба 69 ҳолат ба ҳазор одам-сол дар синни 95-солагӣ мерасад. Тафовутҳои ҷинсӣ низ мавҷуданд — занон бештар ба бемории Алсҳаймер гирифтор мешаванд, хусусан пас аз 85-солагӣ.

Паҳншавии беморӣ дар популятсия аз омилҳои гуногун, аз ҷумла аз гумроҳӣ ва фавт вобаста аст. Азбаски гумроҳӣ бо синну сол меафзояд, ҳатман бояд синну соли миёнаи аҳолӣ дар минтақаи таҳқиқшаванда ба назар гирифта шавад. То соли 2000, дар ИМА ҳам дар маҷмӯъ ва ҳам дар гурӯҳи 65–74 сола тақрибан 1,6 % аҳолӣ бемории Алсҳаймер доштанд. Дар гурӯҳи 75–84 сола ин нишондиҳанда аллакай 19 %-ро ташкил медод ва дар байни шаҳрвандоне, ки синнашон аз 84 гузаштааст, паҳншавии беморӣ 42 % буд. Дар кишварҳои камтар рушдёфта паҳншавии беморӣ пасттар аст.

Бино ба маълумоти СҶТ, дар соли 2005 0,379 % аҳолии ҷаҳон аз деменсия азият мекашиданд ва пешгӯӣ барои соли 2015 ба 0,441 % мерасид ва фоизи боз ҳам бештари аҳолӣ, 0,556 %, метавонад то соли 2030 ба ин беморӣ гирифтор шавад. Муаллифони дигар корҳо низ ба чунин хулосаҳо меоянд. Тадқиқоти дигаре мегӯяд, ки дар соли 2006 паҳншавии беморӣ дар ҷаҳон 0,4 % (фосила 0,17–0,89 %, шумораи мутлақ — 26,6 млн нафар) буд ва пешгӯӣ мекунад, ки то соли 2050 нишондиҳандаи ҳиссавӣ се баробар ва шумораи мутлақи беморон чор баробар афзоиш хоҳад ёфт. Азбаски гумроҳӣ бо синну сол меафзояд, бояд қайд кард, ки аҳолии ҷаҳон пир шуда истодааст.
## Хусусиятҳо
Ҷараёни бемориро ба чор марҳила тақсим мекунанд, ки бо манзараи афзояндаи ихтилоли когнитивӣ ва функсионалӣ тавсиф мешавад.

### Предеменсия
Нишонаҳои аввалинро аксар вақт бо зуҳуроти пиршавӣ ё реаксия ба стресс иштибоҳ медиҳанд. Мушкилоти аввалини когнитивӣ дар баъзе одамон ҳангоми санҷиши муфассали нейрокогнитивӣ ҳашт сол пеш аз гузоштани ташхис ошкор карда мешаванд. Ин нишонаҳои ибтидоӣ метавонанд ба иҷрои вазифаҳои на чандон душвори рӯзмарра таъсир расонанд. Бештар ихтилоли ҳофиза ба назар мерасад, ки дар душворӣ ҳангоми кӯшиши ба хотир овардани фактҳои ба наздикӣ омӯхташуда ва нотавонӣ дар азхудкунии иттилооти нав зоҳир мешавад. Мушкилоти камбанд дар функсияҳои иҷроия: тамаркуз, банақшагирӣ, чандирии когнитивӣ ва тафаккури абстрактӣ, ё халалдоршавии ҳофизаи семантикӣ (ҳофиза дар бораи маънои калимаҳо ва робитаи мафҳумҳо) низ метавонанд нишонаи марҳилаҳои аввали бемории Алсҳаймер бошанд. Дар ин марҳила метавонад апатия мушоҳида шавад, ки ҳамчун устувортарин нишонаи нейропсихиатрӣ дар тамоми давраи беморӣ боқӣ мемонад. Инчунин марҳилаи пеш аз клиникиро вобаста ба тарҷумаи муаллифони гуногун «mild cognitive impairment» (MCI), «коҳиши мулоими когнитивӣ» ё «ихтилоли муътадили когнитивӣ» меноманд, аммо дар бораи он ки оё ин номро барои ифодаи зинаи аввали бемории Алсҳаймер истифода баранд ё онро ба воҳиди алоҳидаи ташхисӣ ҷудо кунанд, баҳсҳо идома доранд.

### Деменсияи барвақт
Коҳиши тадриҷии ҳофиза ва агнозия дар бемории Алсҳаймер дер ё зуд ба тасдиқи ташхис олиб мерасонанд. Дар шумораи ками беморон дар ин ҳолат на ихтилоли ҳофиза, балки халалдоршавии нутқ, функсияҳои иҷроия, дарк ё ихтилоли ҳаракатӣ (апраксия) ба мақоми аввал мебароянд. Беморӣ ба паҳлӯҳои гуногуни ҳофиза ба таври гуногун таъсир мерасонад. Хотираҳои кӯҳна дар бораи ҳаёти шахсӣ (ҳофизаи эпизодӣ), фактҳои дерина омӯхташуда (ҳофизаи семантикӣ), ҳофизаи имплитситӣ (хотираи нохудогоҳи «бадани инсон» дар бораи пайдарпайии амалҳо, масалан, тарзи истифодаи асбобҳои хӯрокхӯрӣ) дар муқоиса бо фактҳо ё хотираҳои нав камтар ба ихтилол дучор мешаванд. Афазия асосан бо камбизоатшавии захираи луғавӣ ва коҳиши равонии нутқ тавсиф мешавад, ки дар маҷмӯъ қобилияти баён кардани фикрро бо сухан ва дар шакли хаттӣ заиф месозад. Дар ин марҳилаи беморӣ шахс одатан қодир аст, ки ҳангоми муоширати шифоҳӣ мафҳумҳои оддиро дуруст истифода барад. Ҳангоми расмкашӣ, навиштан, пӯшидани либос ва иҷрои вазифаҳои дигар бо истифода аз моторикаи нозук, шахс метавонад аз сабаби мушкилоти муайян бо ҳамоҳангсозӣ ва банақшагирии ҳаракатҳо ноуҳдабаро ба назар расад. Бо рушди беморӣ, шахс аксар вақт метавонад бисёр вазифаҳоро мустақилона иҷро кунад, аммо ҳангоми кӯшиши анҷом додани амалҳое, ки кӯшишҳои махсуси когнитивиро талаб мекунанд, метавонад ба кӯмак ё назорат ниёз дошта бошад.

### Деменсияи муътадил
Қобилияти амалҳои мустақилона аз сабаби бадшавии тадриҷии ҳолат коҳиш меёбад. Ихтилоли нутқ аён мегардад, зеро бо гум шудани дастрасӣ ба захираи луғавӣ, шахс торафт бештар калимаҳои нодурустро барои иваз кардани калимаҳои фаромӯшшуда интихоб мекунад (парафазия). Инчунин аз даст додани малакаҳои хондан ва навиштан идома меёбад. Бо гузашти вақт, ҳамоҳангсозӣ ҳангоми иҷрои пайдарпайии мураккаби ҳаракатҳо бештар халалдор мешавад, ки қобилияти шахсро барои иҷрои аксари вазифаҳои рӯзмарра коҳиш медиҳад. Дар ин марҳила мушкилоти ҳофиза шиддат мегиранд, бемор метавонад хешовандони наздикро нашиносад. Ҳофизаи дарозмуддат, ки қаблан осеб надида буд, низ халалдор мешавад ва инҳироф дар рафтор бештар ба назар мерасад. Зуҳуроти нейропсихиатрӣ, аз қабили дарбадарӣ, шиддатёбии шомгоҳӣ (), асабоният ва лабилнокии эҳсосӣ, ки дар гиря, таҷовузи стихиявӣ, муқовимат ба кӯмак ва нигоҳубин зоҳир мешаванд, маъмуланд. Синдроми мушаххаскунии нодуруст ва дигар нишонаҳои гумроҳӣ тақрибан дар 30 %-и беморон инкишоф меёбанд. Метавонад беихтиёрии пешоб инкишоф ёбад. Дар хешовандони бемор ва шахсони нигоҳубинкунанда ин нишонаҳо стресс-ро ба вуҷуд меоранд, ки онро метавон бо интиқоли бемор аз таҳти назорати хонагӣ ба муассисаи статсионарӣ сабук кард.
### Деменсияи шадид
Дар марҳилаи охирини бемории Алсҳаймер бемор комилан аз кӯмаки беруна вобаста аст. Маҳорати забонӣ то истифодаи ибораҳои ягона ва ҳатто калимаҳои алоҳида коҳиш меёбад ва дар ниҳоят нутқ комилан гум мешавад. Сарфи назар аз гум шудани малакаҳои лафзӣ (вербалӣ), беморон аксар вақт қодиранд муроҷиатҳои эҳсосиро ба худ дарк кунанд ва ба онҳо ҷавоб гардонанд. Ҳарчанд дар ин марҳила ҳанӯз ҳам зуҳуроти таҷовуз (агрессия) мавҷуд буда метавонад, бештар ҳолати бемор бо апатия ва харобшавӣ тавсиф мешавад ва аз як лаҳзаи муайян ӯ наметавонад ҳатто соддатарин амалро бидуни кӯмаки дигарон анҷом диҳад. Бемор массаи мушакҳои худро гум мекунад, бо душворӣ ҳаракат мекунад ва дар марҳилаи муайян қудрати тарк кардани бистарро надорад ва сипас наметавонад мустақилона хӯрок бихӯрад. Марг одатан на аз худи бемории Алсҳаймер, балки дар натиҷаи омилҳои беруна, аз қабили захми бистар ё илтиҳоби шуш (пневмония) фаро мерасад.

## Сабабҳо
Барои шарҳи сабабҳои эҳтимолии беморӣ чор фарзияи (гипотеза) асосии рақобаткунанда пешниҳод шудаанд: холинергикӣ, амилоидӣ, сироятӣ ва тау-фарзия.

**1) Фарзияи холинергикӣ:** аз нигоҳи хронологӣ фарзияи холинергикӣ аввалин шуда пешниҳод шуда буд, ки мувофиқи он беморӣ дар натиҷаи коҳиши синтези нейромедиатори ацетилхолин ба вуҷуд меояд. Дар айни замон ин фарзия камэҳтимол ҳисобида мешавад, зеро доруҳое, ки барои ислоҳи норасоии ацетилхолин пешбинӣ шудаанд, самаранокии паст доранд. Аммо дар асоси он аксари усулҳои мавҷудаи табобати ёрирасон (поддерживающая терапия) сохта шудаанд. Таъсироти дигари холинергикӣ, масалан, оғози агрегатсияи васеъмиқёси амилоид низ тахмин карда мешавад, ки ба раванди илтиҳобии нейронии умумӣ оварда мерасонад.

**2) Фарзияи амилоидӣ:** соли 1991 «фарзияи амилоидӣ» пешниҳод шуд, ки тибқи он сабаби асосии беморӣ таҳнишасти (отложения) бета-амилоид (Aβ) мебошад. Гене, ки сафедаи (APP)-ро рамзгузорӣ мекунад ва аз он бета-амилоид ҳосил мешавад, дар хромосомаи 21 ҷойгир аст. Як далели ҷолиб ба манфиати фарзияи амилоидӣ ин аст, ки қариб дар ҳамаи одамони гирифтори синдроми Даун (нусхаи иловагии хромосомаи 21 ё қисми он), ки то 40-солагӣ зиндагӣ кардаанд, патологияи ба Алсҳаймер монанд ошкор карда мешавад. Илова бар ин, APOE4, омили асосии генетикии хавфи бемории Алсҳаймер, ҳанӯз пеш аз пайдо шудани нишонаҳо ба ҷамъшавии зиёдатии амилоид дар бофтаҳои майна оварда мерасонад. Озмоиши ваксина дар марҳилаҳои аввал қобилияти тоза кардани майна аз лавҳаҳои (бляшкаҳои) амилоидиро нишон дод, аммо ба деменсия таъсири назаррас нарасонд. Дар айни замон фарзияи амилоидӣ асосӣ ба шумор меравад, вале он ҳам тамоми гуногунии падидаҳои бемории Алсҳаймерро шарҳ дода наметавонад.

**3) Фарзияи тау:** дар канори фарзияи амилоидӣ «фарзияи тау» низ омӯхта мешавад, ки мувофиқи он каскади халалдоршавӣ дар натиҷаи инҳироф дар сохтори тау-сафеда оғоз меёбад. Тахмин меравад, ки риштаҳои тау-сафедаи гиперифосфоризатсияшуда бо ҳам муттаҳид шуда, дар ниҳоят дар дохили ҳуҷайраҳои асаб гиреҳҳои нейрофибриллярӣ ҳосил мекунанд. Ин боиси вайрон шудани микронайчаҳо ва фурӯпошии системаи нақлиёт дар дохили нейрон мегардад, ки аввал ба халалдоршавии интиқоли биохимиявии сигналҳо байни ҳуҷайраҳо ва сипас ба марги ҳуҷайраҳо оварда мерасонад.

**4) Фарзияи сироятӣ:** дар солҳои охир ҷомеаи илмӣ торафт бештар дар бораи пайдоиши сироятии бемории Алсҳаймер ҳарф мезанад. Муҳаққиқон дар майнаи одамони аз бемории Алсҳаймер фавтида барангезандаи пародонтит — *Porphyromonas gingivalis*-ро ошкор карданд. Дар озмоишҳо бо мушҳо ин сироят боиси мустамликашавии майна бо бактерияҳо ва зиёд шудани ҳосилкунии бета-амилоид (Aβ) гардид.

*[[Норасоии шунавоӣ|Гум кардани шунавоӣ]]* метавонад зуҳуроти аввалини бемории Алсҳаймер ва пешгӯикунандаи деменсия бошад. Тадқиқотҳо нишон доданд, ки одамони калонсол (хусусан мардон), ки норасоии шунавоӣ доранд, нисбат ба одамони дорои шунавоии муқаррарӣ хавфи бештари инкишофи бемории Алсҳаймерро доранд. Хавфи беморӣ ҳамзамон бо бад шудани шунавоӣ зиёд мешавад. Тағйирот дар роҳи физиологии масъул барои дарки шунавоӣ ба тағйироти сохтории майна оварда мерасонад. Ҳангоми гум кардани шунавоӣ, майна хеле пуршиддат кор мекунад, то шахс тавонад суханони одамонро дарк кунад. Ин механизм «энергияи фикрӣ»-и шахсро, ки барои функсияҳои дигар (ҳофиза, тафаккур ва ғ.) лозим аст, тамом мекунад, ки метавонад сабаби бемории Алсҳаймер гардад
## Самтҳои пажӯҳиш
Дар соли 2008 беш аз 400 дору дар кишварҳои мухталифи ҷаҳон дар марҳилаи санҷиш қарор доштанд. Тақрибан чоряки онҳо марҳилаи III-и санҷишҳои клиникиро мегузаштанд, ки дар сурати муваффақият, масъалаи истифодаи онҳо аз ҷониби мақомоти танзимкунанда баррасӣ мешавад.

Самти дигари пажӯҳишҳо ба ислоҳи тағйироти асосии патологӣ нигаронида шудааст. Яке аз ҳадафҳои маъмул барои доруҳои озмоишӣ — кам кардани ҷамъшавии бета-амилоид мебошад. Усулҳое ба монанди иммунотерапия ё ваксинатсия бар зидди сафедаи амилоидӣ санҷида мешаванд. Бархлофи ваксинатсияи муқаррарӣ, ки пешакӣ гузаронида мешавад, дар мавриди бемории Алсҳаймер ваксина ба бемороне, ки аллакай ташхис гирифтаанд, гузаронида мешавад. Тибқи консепсияи пажӯҳишгарон, системаи иммунӣ-и бемор бояд шинохтани лавҳаҳои амилоидиро омӯзад ва ба онҳо ҳамла карда, ҳаҷмашонро кам кунад ва ҷараёни бемориро сабук созад.

Намунаи чунин ваксина молекулаи ACC-001 мебошад, ки санҷишҳои клиникии он соли 2008 бо сабабҳои бехатарӣ қатъ карда шуданд. Воситаи дигари шабеҳ — бапинейзумаб, антителои сунъиест, ки ба антителои табиии зиддиамилоидӣ монанд мебошад. Инчунин воситаҳои нейропротекторӣ (масалан, AL-108) ва ингибиторҳои таъсири мутақобилаи металлу сафеда (ба монанди PBT2) дар ҳоли таҳия қарор доранд.

Дар солҳои охир (2015–2025) якчанд кашфиёти нав ба даст омаданд:

EPPS ва J147: Ин пайвастагиҳо дар озмоишҳо бо мушҳо қобилияти зеҳниро беҳтар карда, лавҳаҳои амилоидиро фаъол нест карданд.

Монтелукаст: Доруи зидди астма, ки нишонаҳои "ҷавоншавии" майнаро нишон дод.

Гемфиброзил ва кислотаи ретиноевӣ: Ин комбинатсия астротситҳоро ҳавасманд мекунад, то бета-амилоидро тавассути фагоцитоз нест кунанд.

Пажӯҳишҳои навтарин (2025)
Дар соли 2025 олимони англис муайян карданд, ки доруҳои летрозол ва иринотекан хавфи рушди бемории Алсҳаймерро мутаносибан 53,4% ва 80,5% коҳиш медиҳанд. Истифодаи якҷояи онҳо дар мушҳо боиси 60% кам шудани лавҳаҳои амилоидӣ ва беҳтар шудани хотира гардид. Инчунин препарати P7C3-A20 тавонист илтиҳоби майнаро нест карда, фаъолияти синаптикиро дар гиппокамп пурра барқарор кунад.

## Инчунин нигаред
Бета-амилоидҳо

Бемории Паркинсон

Деменсия

= Эзоҳ =

## Адабиёт
**Бо забони русӣ**

Каминский, Ю. Г. Популярно и не очень о болезни Альцгеймера / Ю. Г. Каминский, Е. А. Косенко. — Либроком, 2009. — 136 с. — ISBN 978-5-397-00194-6

Грант Б. Старческое слабоумие. Болезнь Альцгеймера и другие формы. = Alzheimer’s Disease. A Carer’s Guide. — [Тарҷ. аз англ.] — Норинт, 2003. — 80 с. — (Маслиҳати духтур.) — ISBN 5-7711-0161-3

**Бо забони англисӣ**

## Пайвандҳо
Дар Барселона ваксина бар зидди бемории Алсҳаймер ихтироъ шуд — мавод аз Викиахбор.

«Нейрофибриллярные клубки при болезни Альцгеймера — не убийцы, а защитники клеток?» (русӣ)

Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бемориҳои системаи асаб
Гурӯҳ:Бемории Алсҳаймер