open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gannett Company

**Gannett Company, Inc.** (, ) — бузургтарин ширкати табъу нашри ИМА. 
Соли 1906 миллионер Фрэнк Ганнетт таъсис додааст. Дафтари марказии он дар ш. Рочестери иёлати Ню-Йорк воқеъ аст. Ба он беш аз 130 нашрия, аз ҷумла 90 рӯзнома, тааллуқ доранд, ки яке аз онҳо рӯзномаи бонуфузи Амрико «Ю-Эс-Эй тудей» (USA ‒ today) мебошад. «Gannett Company» ҳамчунин соҳиби 7 шабакаи телевизионӣ ва 13 пойгоҳи радио аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҳонибол

**Ҳонибол** (Hannibal; 247—183 то м.) — сарлашкар ва арбоби давлатии Карфаген.

Соли 218 то м. бо лашкари сершумораш аз Испания тариқи кӯҳҳои Алп гузашта, ба лашкари империяи Рум зарбаи мудҳиш зад. Ҳонибол муддате мушовири ҳарбии Антиохи III буда, ӯро ба ҷанги зидди Рум тарғиб мекард.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Шаҳристони Деҳоқон

**Шаҳристони Деҳоқон** (  ) — шаҳристонест дар Устони Исфаҳони, Эрон.  Маркази шаҳристон, шаҳри Деҳоқон аст. Он аз Шаҳристони Шаҳризо дар соли 2003 ҷудо карда шуда, пештар **Семироми Софла** (маънояш "Шаҳристони поёнии Семиром ") номида шуд. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 34,149 нафар буд. Шаҳристон дорои як бахш аст: Бахши марказӣ. Шаҳристон дорои ду шаҳр: Деҳоқон ва Гулшан.

## Нигаред
* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Атласи Гиташенаси Устонҳои Эрон] ( *[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Атласи]*  *[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Гиташенаси Устонҳои Эрон]*)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳристони Деҳоқон
Гурӯҳ:Шаҳристонҳои Устони Исфаҳон
Маргарита Кустинская

**Маргарита Кустинская** () — овозхони Эстония аст.

## Зиндагинома
Маргарита Кустинская дар шаҳри Таллин ба дунё омадааст. Маргарита Кустинская бо забони русӣ суруд мехонад ва нахустин клипашро дар соли 2015 офарид, ки «НЕЗАВИСИМА» ном дошт. Ӯ иштирокдори ҷашнвораи байналхалқии «Бозори славянӣ дар Витебск» аст. Кустинская соли 2016 дар озмуни байналмилалии овозхонони эстрада иштирок намуда, барандаи озмуни “TONNA AWARDS” дар номинатсияи «Овозхони беҳтарин» гардида буд. Маргарита Кустинская соҳиби як духтар мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* На коне и с песней
Шуҳрат Зокир

**Шуҳрат Зокир** (; августи 1953 таваллуд шудааст) сиёсатмадори Чин аз уйғур аст ва аз декабри соли 2014 раиси ноҳияи мухтори Синзяни Уйғур ва муовини роҳбари ҳизби Синзян мебошад. Аз октябри соли 2017 узви Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Чин мебошад. Ӯ дар шаҳри Йингин (Гулҷа) таваллуд шудааст. ВайДонишгоҳи Тянҷинро ба итмом расонидааст. Ӯ собиқ шаҳрдори Урумчи буд. Вай дар вилояти Ҳубей илми компютерро омӯхтааст.

## Карера
Закир дар оилае бо таърихи инқилобӣ ба дунё омадааст. Бобояш Каур Закир дар давраи ҷанговарон як мутафаккири пешрафта буд ва аз ҷониби агентҳои давлатӣ дар якҷоягӣ бо Мао Земин ва Чен Танкю  ба қатл расонида шуд. Падари ӯ Абдуллоҳ Закроф яке аз авлодҳои авлодони этникӣ буд, ки ба узвияти ҳизби Синҷян каме пас аз таъсиси Ҷумҳурии Халқӣ дар соли 1949 ҳамроҳ шуд. Пеш аз Инқилоби фарҳангӣ падари Закир узви кумитаи доимии минтақа ва муовини раиси Синҷян буд.

Байни солҳои 1970 ва 1972 Закир ба " Ҳҳаракат дар деҳот" дар деҳаи Шинҷон (Синзян) дохил шудааст. Пас аз он ӯ дар як мактаби ибтидоӣ дар Урумчи ҳамчун муаллим кор кард. Вай соли 1974 ба мактаби Дивоба гузаронида шуд. Моҳи марти соли 1978 Закир ватани худро ба Ҳубей барои иштирок дар Коллеҷи нафтуи Сзянхан (ҳоло Донишгоҳи Янтзе), ки дар Ҷингжоу ҷойгир аст, барои омӯзиши илмҳои компютерӣ тарк кардааст. Пас аз он Закир ба Шинҷон баргашт, то ҳамчун як муҳаққиқ дар як пажӯҳишгоҳи илмҳои заминшиносӣ кор кунад. Дар моҳи июни соли 1984 вай ба ҳукумат шомил шуд ва дар кумитаи иқтисодии минтақа кор мекард.

Байни солҳои 1982 ва 1986 Закир дар коллеҷи касбии Урумчи дараҷаи англисӣ гирифтааст. Дар ин муддат вай инчунин ба Ҳизби коммунистии Чин дохил шуд. Пас аз он ӯ дар як қатор нақшҳо дар рушди иқтисодиёт ва савдои ҳукумати минтақа кор кард. Моҳи марти соли 2001 вай мири Урумчи таъйин шуд. Аз моҳи декабри соли 2005 дар корпуси истеҳсолӣ ва сохтмонии Синзян кор кардааст. Соли 2007 ӯ инчунин аз Донишгоҳи Тянҷин унвони MBA-и иҷроияро соҳиб шуд. Дар Анҷумани Миллии Халқҳо дар соли 2008 Закир барои узви Кумитаи Миллии Миллатҳои Конгресси Миллии Мардум интихоб карда шуд. Моҳи июни соли 2011 вай муовини раиси Комиссияи давлатии масъалаҳои этникӣ таъйин карда шуд. Дар моҳи январи соли 2014 ӯ раиси Анҷумани Халқии Шинҷон гардид  ва моҳи декабри соли 2014 ӯ Нур Бекриро иваз кард ва раиси кумитаи Шинҷан таъйин шуд.

## Пайвандҳои берунӣ

Гурӯҳ:Зодагони соли 1953
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ҷумҳурии Мардумии Чин
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони
Ҳаннофер (шаҳр)

**Ҳаннофер** ( , ) —  шаҳр, маркази маъмурии музофоти Саксонияи Поёнӣ дар Олмон, дар соҳили дарёи Лайн. Аҳолиаш тақрибан 537 ҳазор нафар (31.12.2019).

## Иқтисод
Маркази бузурги р. о. Бандар дар дарёи Лайн ва дарёчаи Олмони Миёна. Фурудгоҳи байналмилалӣ (Ҳаннофер-Лангенҳаген), трамвайи зудрав (бо минтақаҳои зеризаминӣ), шаш хатти роҳи оҳани наздишаҳрӣ дорад. Дар маъхазҳои таърихӣ бори аввал соли 950 зикр шудааст. Соли 1150 герсог Ҳейнрих Лев дар Ҳаннофер қасри худро сохт. Аз соли 1241 шаҳри Ҳаннофер қароргоҳи оилаи герсогҳои Брауншвайг-Люнебург (1636) буда, аз 1692 пойтахти князии Брауншвайг-Люнебург. Ҳаннофер соли 1866 ба ҳайати Прусия ворид шуд. Дар охири садаи XIX ба маркази бузурги р. о. ва саноатии мамлакат табдил ёфт. Солҳои 1943–45 бар асари бомбаборони қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоии иттифоқчиён хароб гардида, солҳои 50-и садаи XX аз рӯйи нақшаи тартибдодаи британиҳо қисман барқарор карда шуд. Ҳоло Ҳаннофер маркази муҳимми саноатӣ, тиҷоратӣ, молиявӣ ва нақлиётии Олмон аст. Дар Ҳаннофер заводҳои коркарди филлизоти ранга, мошинасозӣ (аз ҷумла локомативсозӣ, поездсозӣ, тракторсозӣ), корхонаҳои электронӣ, электротехникӣ, кимиёӣ, табъу нашр, бофандагӣ, хӯрокворӣ мавҷуданд.

## Ёдгориҳои таърихӣ
Ёдгориҳои таърихию меъмории Ҳаннофер: калисоҳои Маркт (1359), Кройс (1333), димнаи калисои Эгиден (1350), Ратушаи куҳна (1435–1480). Ратушаи нав (1913) дар соҳили кӯли сунъии Маш-Тайх, қасри шоҳии Лайне (1640; ҳозира Ландтаги Саксонияи Поён), қароргоҳи тобистонии шоҳии Ҳерренхаузен (асрҳои 17–18; бо боғи калон ба услуби барокко ба гунаи Версал, 1666–1714), хонаи Баллҳоф (1664), Манораи Бегинен (1357), сутуни Ватерлоо (42 м; 1832), Манораи телевизионии «Телемакс» (1992). Дар Ҳаннофер Донишгоҳи ба номи Ҳаннофер В. Лейбнитс, мактаби олии тиббӣ, академияи театр ва мусиқӣ, осорхонаҳои Саксонияи Поён, бадеӣ, таърихӣ, театрӣ, ҳавопаймоӣ, Осорхонаи инфиродии нависанда В. Буш, хонаи Ҳаннофер В. Лейбнитс, театри опера, боғи ҳайвонот, боғи ботаникии Берг фаъолият доранд. Аз соли 1947 то имрӯз ҳар сол намоишгоҳҳои байналмилалии саноатӣ, инчунин, намоишгоҳҳои илмию-техникӣ, озмунҳои ғижжакнавозон, телекоммуникатсионӣ (мухобиротӣ), кишоварзӣ, техникӣ гузаронида мешаванд.

## Пайвандҳо
Саҳифаи расмӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Олмон
Подшоҳии Ҳаннофер

**Подшоҳии Ҳаннофер** () — вилояти таърихӣ ва давлат (асрҳои 17–19) дар шимолу ғарби Олмон.

## Таърих
То охири садаи XII ба ҳайати герсогии Саксония, ки онро сулолаи Велфов идора мекард, дохил буд. Баъди пошхӯрии он герсогии Брауншвейг-Люнебург (аз соли 1235) ба бузургтарин мулк табдил ёфт, ки онро намояндагони сулолаи Велфов идора мекарданд. Дар асрҳои баъдӣ герсогӣ ба мулкҳои нисбатан хурд тақсим шуд. Дар садаи XV аз ҳайати он Волфенбюттел ва Каленберг-Гёттинген ҷудо шуданд. Герсог Брауншвайг Вилгелми хурдӣ бо бародараш мулки умумии меросиро байни худ тақсим карданд ва ӯ асосгузори хонадони ҳанноферҳо гардид. Дар садаи XVII намояндагони ӯ қисми зиёди мулки авлодӣ (Люнебург, Каленбург, Гётинген ва ғайра)-ро ба ҳукумати худ муттаҳид карданд. Соли 1636 герсог Георг фон Каленберг шаҳри Ҳанноферро қароргоҳи худ интихоб кард, ки баъд тамоми вилоят ин номро гирифт. Соли 1962 дар замони ҳукмронии герсог Эрнст Август Ҳаннофер дар ҳайати империяи Руми Муқаддас ба князии дар интихоби император иштироккунанда, табдил ёфт. Соли 1714 князи Ҳаннофер Георг Людвиг ҳамзамон шоҳи Британияи Кабир (бо номи Георги I) гашта, ба сулолаи Ҳаннофер асос гузошт. Соли 1719 шаҳрҳои Бремен ва Вердер ба ҳудуди Ҳаннофер ҳамроҳ карда шуданд. Дар ин давра князӣ ба яке аз марказҳои фарҳангии Олмон (соли 1737 Донишгоҳи Гёттинген таъсис дода шуд) табдил ёфт. Дар давраи Ҷанги ҳафтсола (1756–63) Ҳанноферро фаронсавиҳо забт карданд. Соли 1803 Ҳаннофер аз ҷониби лашкари Наполеон ишғол карда, ба ҳайати Прусия, шоҳигарии Вестфал дохил шуд. Дар Конгресси Вена (1814–15) мулкҳои Фрисландияи Шарқӣ, Ҳилдесҳайм, Линген, Меппен ба Ҳаннофер ҳамроҳ карда шуданд ва он мақоми подшоҳӣ гирифта, узви Иттиҳоди Олмон гардид. Дар Ҳаннофер намояндагии табақотӣ (1819) ва конститутсия ҷорӣ карда шуд. Соли 1837 герсоги кемберлендӣ Эрнст Август (1837–51), нахустин намояндаи сулолаи Ҳаннофер, ки шоҳи Британияи Кабир набуд ва дар Олмон зиндагӣ мекард, ба тахт нишаст. Дар натиҷаи ҷанги Утришу Прусия соли 1866 Ҳаннофер, ки дар он аз тарафи Утриш иштирок кард, ба музофоти Прусия (1866) табдил дода шуд. Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳон (1939–45) ҳудуди Ҳаннофер ба минтақаи ишғолнамудаи британиягии Олмон дохил карда шуд. Аз соли 1946 қисми зиёди Ҳаннофер ба ҳайати мулки федеролии Саксонияи Поёнӣ ва қисми камаш ба ҳайати Саксония-Анҳалт дохил гардид.
## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Пётр Ганнушкин

**Га́ннушкин Пётр Бори́сович** ( — 23 феврали 1933, Маскав) — равонпизишки рус, яке аз асосгузорони консепсияи равонпизишкии хурд ().

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Маскав (1898). Шогирди С. С. Корсаков ва В. П. Сербский. Аз соли 1918 профессори кафедраи асабшиносии Университети давлатии Маскав. Пётр Ганнушкин таълимот дар бораи хислатҳои патологиро таҳия кардааст. Дар китоби «Клиникаи девонафеълон: беҳаракатӣ, серҳаракатӣ ва таснифоти онҳо» одамонро аз рӯйи хислаташон ба гурӯҳҳои сиклоидҳо, нотавонон (астеникҳо), бесуботон, ҷамъиятқимобон, ҷоҳилон ва зергурӯҳҳои рӯҳафтодагон, ошуфтаҳолон, эҳсосию ноустуворон, тундхӯйҳо, васвосиҳо, хаёлбофон, мутаассибон, дурӯғгӯён ҷудо кардааст. Унсурҳои табақабандии ӯ минбаъд дар асарҳои А. Е. Личко истифода шудаанд. Пётр Ганнушкин ба таҳқиқи экспериментали (таҷрибави)-и гипноз низ машғул шудааст. Ӯ ақидаи Ч. Ломброзоро дар бораи «ҷинояткори модарзод» танқид карда, ба ғояҳои психоаналитикӣ таваҷҷуҳ зоҳир намудааст ва муолиҷаи психоаналитикиро дар таҷриба ба кор бурдааст. Ӯ муносибати худро ба психоанализ (усули муолиҷаи иллатҳои рӯҳӣ) дар китоби «Дар бораи психотерапия ва психоанализ» шарҳ додааст. Пётр Ганнушкин ташаббускори рушди ёрии психиатрии ғайрибистарӣ буд. Бо роҳбарии ӯ дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ диспансерҳои психоневрологӣ — шакли нави ёрии ғайрибистарӣ ба одамони гирифтори бемориҳои рӯҳӣ ташкил карда шуданд. Пётр Ганнушкин муассиси мактаби психиатрии илмӣ аст. Ф. Ф. Детенгоф, С. Т. Жислин, А. Н. Молохов, профессор Я. П. Фрумкин, акад. АИТ ИҶШС О. В. Кербиков, А. О. Эделштейн, Б. Д. Фридман аз ҷумлаи шогирдони ӯянд.

## Осор
* Избранные труды. М., 1964.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Банщиков В. М. Большой друг больного (к 100-летию со дня рождения П. Б. Ганушкина).//Здоровье, № 3, 1975;
* Герши А. Пётр Ганнушкин П. Б. Ганнушкин. М., 1975.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равонпизишкони Русия
Шаҳристони Хур ва Биёбонак

**Шаҳристон Хур ва Биёбонак** (  )  — шаҳристонест дар Устони Исфаҳони, Эрон. Маркази шаҳристон, шаҳри Хур аст. Он аз Шаҳристони Ноин дар соли 2009 ҷудо шуда буд. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии кишвар 17,488, дар 4,924 оила буд. Яке аз шаҳристонҳои камаҳолӣ дар Эрон аст Шаҳристон се шаҳр дорад Хур, Ҷандаг ва Фаррухӣ. 
## Нигаред
* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Атласи Гиташенаси Устонҳои Эрон] ( *[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Атласи]*  *[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Гиташенаси Устонҳои Эрон]*)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳристони Хур ва Биёбонак
Гурӯҳ:Шаҳристонҳои Устони Исфаҳон
Тинис Кирвитс

**Тинис Кирвитс** (; 16 августи 1944, Ярославл, Иттиҳоди Шӯравӣ) — яке аз номдортарин навозандагон ва оҳангсозони Эстония.

## Зиндагинома
Тинис Кирвитс 16 августи 1944 дар шаҳри Ярославли Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сотсиалистии Русия зода шудааст. Соли 1959 мактаби мусиқии бачагона дар шаҳри Таллин хатм кардааст. Соли 1962 дар ҳамин шаҳр 22-юми мактаби миёнаро хатм намудааст. Сипас ба Донишгоҳи давлатии Тарту дохил шуд ва дар факултаи физика таҳсилашро давом дод. Солҳои 1970–1985 дар Радиои Эстония ва солҳои 1985–1993 дар Телевизиони Эстония кор мекард.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Зиндагинома  дар Энсиклопедияи Эстония

Гурӯҳ:Эстония
Ганҷ (корхонаи шир)

«**Ганҷ**» — ҷамъияти масъулияташ маҳдуд, корхонаи истеҳсоли маҳсулоти ширӣ ва нӯшокиҳои ғайриспиртӣ дар ноҳияи Панҷи вилояти Хатлон.

Корхона дар пойгоҳи истеҳсолии Маркази ширқабулкунии ноҳияи Панҷ моҳи сентябри 2002 таъсис ёфтааст. Маркази ширқабулкунӣ солҳои 70 садаи XX ташкил ёфта, ба қабул ва коркарди аввалияи шир аз хоҷагиҳои кишоварзии ноҳия ва интиқоли он ба Корхонаи шири шаҳри Қӯрғонтеппа машғул буд. Аз ибтидои солҳои 90-ум корхона аз фаъолият бозмонд. Баъд аз хусусӣ гардонидани корхона аз тарафи соҳибкорони ноҳия таҷҳизоти зарурӣ барои истеҳсоли маҳсулоти ширӣ ворид ва фаъолияти истеҳсолии корхона барқарор карда шуд. Ганҷ аз ду коргоҳ – коргоҳи қабул ва коркарди шир ва коргоҳи истеҳсоли нӯшокиҳои ғайриспиртӣ (Кола, Афлесун, Буратино ва Олуча) иборат аст. Корхона анвои васеи маҳсулоти ширӣ: сметанаи 22%-ӣ, кефири 0,5%-и, кефири мева, панири ҳолландӣ ва панир (бринза) истеҳсол менамояд. Дар корхона коргоҳи маҳсулоти қаннодӣ ташкил ёфта, ба истеҳсоли рулети бисквитӣ оғоз намудааст. Маҳсулоти корхона ба аҳолии ноҳияҳои Панҷ, Ҷалолуддини Румӣ, ш.-ҳои Қӯрғонтеппа ва Душанбе дастрас карда мешавад. Соли 2014, дар корхона 10 нафар коргар, муҳандис ва хидматчӣ машғули кор буданд.
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Корхонаҳои Тоҷикистон
Ганҷ (нашрия)

«**Ганҷ**» — нашрияи Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. 

Аз 1 майи 1967 то шумораи 367 бо номи «Геолог» ба забони русӣ нашр шудааст. Баъд чопи он қатъ гардид. Аз аввали соли 2009 бо номи «Ганҷ» ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ моҳе як бор чоп мешавад. Дар саҳифаҳои «Ганҷ» қонуну қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон марбутанд, мақолаҳо оид ба корҳои заминсозӣ дар Тоҷикистон, усулҳои нави корбарӣ ва таҷрибаи пешқадами корхонаҳои тобеи Саридораи геология ва дигар маводди марбут ба соҳаи геология ба табъ мерасанд. Адади нашраш 1000 нусха (2014).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нашрияҳои Тоҷикистон
Ганҷ нашриёт

«**Ганҷ нашриёт**», — ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд, корхонаи полиграфӣ.

Моҳи августи 2014 таъсис ёфтааст. Дорои дастгоҳҳои муосири нашриётӣ аз ширкати олмонии «Коениг энд Байер Групп» ва ширкати аврупоии «Мюллер Мартини» барои истеҳсолоти муосири полиграфӣ, аз ҷумла хатти чопи маводди нашриётии «Диамант МС35» бо иқтидори истеҳсоли 35 адад китоб дар як дақиқа (2100 адад китоб дар як соат), дастгоҳи чопи офсети СТР «Агфа Авалон» бо технологияи рақамӣ, дастгоҳи чопи офсетии «Эйҷ Пи Индиго» (истеҳсоли ИМА) ва дигар таҷҳизот мебошад. Барои истеҳсоли маҳсулоти баландсифат ашёи хом ва маводди лозимиро аз корхонаҳои машҳури соҳа аз Олмон, Испания, Туркия, Кореяи Ҷанубӣ, Русия ва Хитой мегирад. 5 сентябри 2014 корхона ба истеҳсоли маҳсулот шурӯъ намуд. Корхона дар фаъолияти истеҳсолии худ ба масъалаи таъмини талаботи истеъмолкунандагон, сифати баланди маҳсулоти истеҳсолгардида, риояи муҳлати иҷрои фармоиш ва нархҳои дастрас аҳамият медиҳад. Иқтидори истеҳсолии корхона имкон медиҳад, ки бештар аз 150 унвон маҳсулоти нашриётӣ истеҳсол карда шавад. Дар корхона беш аз 50 нафар коргар, муҳандис ва хидматчии баландихтисос фаъолият менамоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ширкатҳои Тоҷикистон
Аҳмадшоҳ Маҳмадшоҳ

**Аҳмадшоҳ Маҳмадшоҳ** (1954—2004) — ҳаҷвиянигор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1990)

## Эзоҳ
Маҷмӯъаи Ганҷалихон

**Ганҷалихон** () — маҷмӯи биноҳо дар шаҳри Кирмони Эрон марбут ба давраи Сафавиён ва ибтидои давраи Қоҷориён.

## Таърих
Дар давраи шоҳ Аббоси аввали Сафавӣ аз дасти ва ҳокими Кирмон Ганҷалихон ва писари ӯ Алимардонхон дар охири давраи Оқомуҳаммадхони Қоҷор сохта шудаанд. Маҷмӯъаи Ганҷалихон шомили як майдони бузург (дарозиаш 100 м, бараш 50 м) аст, ки дар гузашта майдони марказии шаҳр буд. Атрофи он тоқҳое монанди майдони «Нақши ҷаҳон»-и Исфаҳон ва гунбаде дошт. Намои дохилии гунбад гачкорӣ ва наққошӣ шуда буд. Дар шарқи майдон як корвонсаройи чаҳордевории дутабақа аст, ки дар намои дохилии сардари он тасвири як аждаҳо бо сабки муғулӣ дар рӯйи кошиҳои рангин наққошӣ шудааст. Дар рӯйи кошиҳои хуштарҳи он номи меъмори бино ва муқарнасҳову тазйиноти дигар — усто Султонмуҳаммади Меъмори Табрезӣ, Алиризо Аббосӣ — нависандаи катибаҳо ва таърихи 1008 ҳ. қ. (1599 м.) сабт аст. Дар гӯшаи шарқии майдон ҳамчунин мадраса, масҷид ва бинои зарробхона (ҳоло ба Музейи сикка табдил шудааст) воқеъ аст. Масҷид бисёр зебо ва олӣ буда, даруни он гачкориҳо ва наққошиҳои зарифу муқарнаскории шево дида мешаванд. Дар он катибаи олии қуръонӣ бо хатти сулси Шаҳобуддини Кирмонӣ кандакорӣ, номи устод Султонмуҳаммади Меъмори Табрезӣ ва таърихи 1008 ҳ. қ. (1599 м.) навишта шудааст. Дар шимоли майдон бозори Ганҷалихон ё арк воқеъ буд, ки имрӯз бахше аз бозори мисгарӣ мебошад. Дар ҷануби майдон, дар бозори бузург, ҳаммоми Ганҷалихон бо сардари зебои кошикорӣ ва наққошишуда қарор дорад, ки дар хонаи либоскашии ҳашткунҷаи он чанд ҳавз низ мавҷуданд. Дар ҳаммом барои ҳаммом кардани рӯҳониён, хоҷагон, ашрофон, хонҳо, бозориҳо ва омма қисматҳои махсус вуҷуд дошт. Изораҳои ғурфаҳои он то боло кошикорӣ шуда, як қисматҳои деворҳо бо санги мармар сохта ва баъзе қисматҳояш наққошӣ шудааст. Гунбади сақфи хонаи либоскашӣ низ бо наққошӣ, муқарнаскорӣ ва гачбурӣ тазйин шудааст. Гармхонаи ҳашткунҷаи ҳаммоми хон мармарӣ аст ва тоқи гунбадии он бар ҳашт сутун қарор гирифта, як шоҳнишин дорад (дар гузашта чанд фаввора ҳам доштааст). Дар сардари ҳаммом катибаи шеърие бо хатти настаълиқ навишта шудааст, ки аз моддаи таърихи он − соли 1025 ҳ. қ. (1616 м.) ба даст меояд. Ҳаммоми Маҷмӯъаи Ганҷалихон аз даҳаи охири соли 1340 ҳ. шаҳри (1962 м.) барои нишон додани тарзи ҳаммом кардани табақаҳои мухталифи иҷтимоӣ дар гузашта ба музейи мардумшиносӣ табдил дода шудааст. Дар ғарби майдони хон ва миёнаҷойи бозори хон обанбори Алимардонхон бо 40 зинапоя, чаҳор сутун ва ду бодгир воқеъ гардидааст, ки сардари кошикорӣ ва изораи сангии кандакоришуда дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Осори таърихии Кирмон
Ганҷи арӯс

«**Ганҷи арӯс**» ():

* Аз ганҷҳои ҳафтгонаи Хусрави Парвиз, ки ба ифтихори маҳбубааш номгузорӣ кардааст.
* Аз суруду оҳангҳои мавсимию маросимии куҳани тоҷикон.
* Навои хосса дар таркиби ҳафт дастони «Хусравонӣ»-и Борбад, ки барои ҷашни Хусрави Парвиз тасниф намудааст.
* Гӯшаи мусиқӣ дар таркиби парда (мақом)-и «Зерафкан» (12-парда, «Дувоздаҳмақом») аст, ки онро Мирсайид Алии Ҷурҷонӣ дар «Мақолиду-л-улум» аз таснифоти маъмул ва гӯшаи тараннумӣ дар таркиби шуъбаи «Гулистон» ном бурдааст. Аммо «Ганҷи арӯс» дар таълифоти адабию мусиқии асрҳои баъдӣ чун гӯша ва ё қитъаи мусиқӣ дар таркиботи мақомҳо ёдрас нашудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Борбаднома. Д., 1989; Нағмаи ниёкон. Д., 1989;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV—VII. Д., 2011;
* فرهنگآنندراج. کلکته٬١۸۸٧؛برهانقاطع. نولکشور٬١۸۸۹؛
* رضاقلیخانهدایت. مجمعالفصحا. چاپسنگی١۸۹٧٬
* ابومنصور ابن طاهر ابن زیله. کتاب الکافی الموسیقی. بغداد، ١۹۶۴؛
* ابن خوردادبه. کتاب اللهو و الملا هی. بیروت، ١۹٥٧؛
* محمد علی امام ششتری. شعر و موسیقی و ساز و آواز در ادبیات فارسی. تهران٬ ١۳۴۶هـ. ش؛
* نصرت الله حدادی. فرهنگنامۀ موسیقی ایران. تهران٬ ١۳٧۶هـ. ش.؛
* مهدئ ستایشگر. واژه نامۀ موسیقی ایران زمین. جلد 1. تهران، ١۳۸١ هـ. ش.ر

## Сарчашма
*
Анатолий Гантварг

**Гантварг Анатолий Абрамович** (тав. , Минск, ҶШСБ, ИҶШС) — шашкабози белорус, гроссмейстери байналмилалӣ (1976), Устоди шоистаи варзиши ИҶШС (1985), мураббии варзиш.

Чаҳор карат чемпиони ИҶШС (1969-81) дар мусобиқаи инфиродии шашкаи садчаҳоркунҷаӣ. Чемпиони Аврупо дар мусобиқаҳои дастаӣ (1971, 1980), чемпиони чандинкаратаи ҷаҳон (1978, 1980, 1984, 1985). Ғолиби олимпиадаи ҷаҳонии шашка дар соли 1992. Муаллифи китоби «50 набард дар 100 чаҳоргӯша». Солҳои 1984 ва 1985 беҳтарин варзишгари БелоРусия шинохта шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҳонтел

[right|thumb|Тамрин бо ҳонтел дар шабакаи телевизиюнии брозилӣ тавассути [w:pt:Amanda Françozo|Amanda Françozo ]]
**Ҳонтел** (), **гантел **— олати махсуси варзиш, ки аз ду кураи чӯянии бо дастаи кӯтоҳи пайваст иборат буда, барои инкишофи мушакҳои дасту бозу истифода мегардад. Муфассалтар нигар Ҳантел.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои варзишӣ
Ганҷи асрор

«**Ганҷи асрор**» — китобест дар илми боҳ. Соли 1422 аз тарафи муаллифи номаълум, ки дар аҳди Султон Муҳаммад Муътаз ибни Тоҳир ба сар бурдааст, бо забони форсӣ таълиф шудааст. Муаллиф матолиби онро аз китобҳои «ал-Эзоҳ» ва «Ҷавомеъу-л-лаззот» интихоб ва тарҷумаву танзим кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حاجی خلیفه. کشف الزنون أن اسامی الکتوب والفنون. لبنان. جلد2. 2007.ر

## Сарчашма
*
Ганҷи Бадахшон

«**Ганҷи Бадахшон**» — маҷмӯаи тазкирамонандест, ки муҳаққиқи тоҷик, адабиётшинос А. Абибов тартиб додааст (нашр ‒ Д., 1973).

Аз муқаддима ва панҷ боб иборат аст. Дар муқаддима маълумоти мухтасар оид ба таърихи Бадахшон аз замони қадим то садаи XX ва ҳаёти адабӣ дар ин минтақа дода шудааст. Вазъи ҳаёти адабӣ, анъанаҳои адабии минтақаи Бадахшон дар бобҳои асар — «Доираи адабии Бадахшон дар асри XV», «Доираи адабии асри XVI Бадахшон», «Вазъияти адабиёти асри XVII Бадахшон», «Доираи адабии асри XVIII Бадахшон», "Доираи адабии Бадахшон дар асри XIX ва ибтидои асри XX, инъикос ёфтааст.

Мувофиқи маълумоти дар ин маҷмӯа дарҷгардида то садаи XI оид ба ҳаёти адабии Бадахшон маълумоте ба дасти муҳаққиқон нарасидааст. Пайдоиши анъанаи эҷоди адабӣ-бадеӣ дар Бадахшон бо номи Ҳаким Носири Хусрав марбут аст. Вай дар дараи Юмгони Бадахшон сукунат ихтиёр кард ва ба эҷоди асарҳои илмиву динӣ, адабӣ машғул шуд. Вале боз дар ҳаёти адабии Бадахшон пас аз Носири Хусрав то садаи XV ҳеч гуна манбае иттилоъ намедиҳад. Бобҳои «Ганҷи Бадахшон» пажӯҳишианд. Баъзе шоироне, ки дар бораашон маълумот кам аст, дар дохили бобҳо омадааст. Пас аз ҳар боб оид ба якчанд шоир маълумоти шарҳиҳолӣ ва намунаҳо аз эҷодиёташон оварда шудааст. Умуман, «Ганҷи Бадахшон» маълумотро оид ба 118 нафар шоир дар бар мегирад. Манбаъҳои «Ганҷи Бадахшон» тазкираҳо, баёзҳо, ҷунгҳо, дафтарҳои ашъори шоиронанд, ки дар китобхонаҳои Душанбе, дар дасти хешовандони шоирон маҳфузанд. Ашъори баъзе шоиронро мураттиб аз сокинони минтақаи Бадахшон ҷамъ овардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абибов А. Аз таърихи адабиёти тоҷик дар Бадахшон. Д., 1971.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Ганҷи бодовар

«**Ганҷи бодовар**» — асари Ҳаким Амонуллоҳ ибни Маҳобатхони Ҷаҳонгирӣ машҳур ба Нуввобхони Замонхон. Китоб дар баёни доруҳои мураккаб буда, ба забони форсӣ таълиф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* عبدالحی الشقافة الاسلامیه فی الهند. دمشق.1983.ر 

## Сарчашма
*
Ганҷи бодовард

«**Ганҷи бодовард**» (), **ганҷбод**, **ганҷи бод**, **ганҷи бодовар**, **ганҷи шойгон**:

# Ганҷи дуюм аз ганҷҳои ҳафтгонаи Хусрави Парвиз. Ваҷҳи тасмияаш ин аст, ки Қайсари Рум аз хавфи Хусрави Парвиз чанд киштӣ аз зари сурх пур карда ба ҷазирае мефиристад. Вале боди мухолиф он киштиҳоро ба сӯйи мулки Парвиз овард. Парвиз он молро гирифт ва онро «Ганҷи бодовард» ном ниҳоданд.
# Номи тарона ва оҳанги мавсимиву маросимии бостонии тоҷикон.
# Тарона ва оҳанги силсилавии мавсимию маросимӣ, ки Борбади Марвазӣ барои ҷашни шоҳаншоҳи сосонӣ — Хусрави Парвиз, ба ифтихори пирӯзиаш бар румиён, тасниф намудааст. Дар манобеи хаттии замони Сосониён («Фарҳанги паҳлавик» — «Frahang-1 pahlavik», «Хусрав ва ридак» — Daruk-xvarsandih) бо номи суруди ҷашнӣ ба шакли «Ganjvih», «Ganjvadih») омада, дар маъхазҳои баъдии адабию мусиқӣ низ ҳамчун маҷмӯаи таснифоти мавсимию маросимӣ қаламдод шудааст. Аз ҷумла, мусиқидон Ибни Зайла (фавт 1048) дар «Китобу-л-кофӣ ал-мусиқӣ» «Ганҷи бодовард»-ро ба унвони таронаҳои устодонаи мусиқӣ ва аз ихтирооти Борбад хотирнишон кардааст.
# Номи гӯша ва лаҳни махсус дар таркиби дастон (парда, мақом)-и «Зерафкан»-и «Дувоздаҳмақом». Ин оҳанг то асрҳои 12-13 дар мусиқии тоҷикон (эрониён) маъмул будааст.
# Номи наво ва лаҳни шонздаҳум аз сӣ лаҳни Борбад, ки онро ба ифтихори ба дасти Хусрави Парвиз расидани ганҷи шойгон эҷод кардааст. Он оҳанг, суруди дуюми силсилаи сурудҳои «Хусравонӣ»-и Борбад мебошад. Амир Хусрави Деҳлавӣ чунин мефармояд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Борбаднома. Д., 1989;
* Нағмаи ниёкон. Д., 1989;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV—VII. Д., 2011;
*. ابومنصور ابن طاهر ابن زیله. کتاب الکافی الموسیقی. بغداد، ١۹۶۴؛
* ابن خوردادبه. کتاب اللهو و الملا هی. بیروت، ١۹٥٧؛
* محمد علئ امام ششتری. شعر و موسیقی و ساز و آواز در ادبیات فارسی. تهران٬ ١٣۴۶ هـ. ش؛
* نصرت الله حدادی. فرهنگنامۀ موسیقی ایران. تهران٬ ١٣٧۶هـ. ش.؛
* مهدئ ستایشگر. واژه نامۀ موسیقی ایران زمین. جلد 1. تهران، ١٣۸١ هـ. ش.ر

## Сарчашма
*
Ганҷи Вахш

«**Ганҷи Вахш**» — ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд, корхонаи истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ дар ноҳияи Кӯшониёни вилояти Хатлон.

Соли 2009 дар соҳили дар Вахш, дар ҳудуди ҷамоати шаҳраки Бохтариён ташкил ёфтааст. Маҳсулоти истеҳсолии корхона: шағал, сангреза, рег ва анвоъи дигари маҳсулоти сохтмонӣ. Корхона талаботи корхонаҳои саноатии шаҳрҳои Қӯрғонтеппа, Сарбанд ва аҳолии минтақаҳои мазкурро бо маҳсулоти сохтмонӣ қонеъ мегардонад. Соли 2014 дар корхона 15 нафар коргару мутахассис фаъолият мекарданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Корхонаҳои Тоҷикистон
Ганҷи дониш

«**Ганҷи дониш**» () — китобест ба форсӣ дар шарҳи номҳои ҷуғрофии Эрон ба тартиби алифбоӣ. 
Таълифи Муҳаммадтақихони Ҳаким — аз фузалои давраи шоҳ Носируддини Қоҷор (ҳукмр 1888-96). Аз хусусиятҳои китоб ин аст, ки дорои феҳристи муфассали манбаъ ва маъхазҳои истифодашуда мебошад. «Ганҷи дониш» соли 1936 дар Теҳрон чоп шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دایره المارف فارس جلد، بخشی اول. یحرال ۱۳۷۸ هـ. ش

## Сарчашма
*
Ганҷи гов

**Ганҷи гов** (), **Ганҷи говон**, **Ганҷи говмеш** — номи ганҷи афсонавиест, ба як ривоят, аз ганҷҳои шоҳ Ҷамшед, ба ривояти дигар, аз аҷоиботи ҳафтганҷи боргоҳи шоҳ Хусрави Парвиз, ки дар замони Баҳроми Гӯр ёфт шудааст. 

## Ривоёт
Аз рӯйи баъзе ривоятҳо, деҳқоне (кишоварзе) бо кишту кор дар заминаш машғул буд, ки ногоҳ каландаш ба кӯзаи пур аз тило бархӯрд. Ӯ дар ин бора ба дарбор хабар дод. Одамони шоҳ ба ҷойи воқеа омада, дар он мавзеъ ганҷина — садҳо кӯзаи пур аз тило ёфтанд. Бо дастури Хусрави Парвиз як кӯза тилоро ба деҳқон (кишоварз) дода, дигар кӯзаҳои пур аз тилоро ба кохаш кашонданд ва онҳоро «Ганҷи гов» номиданд. Тибқи қиссаҳои дигар, деҳқоне ҳангоми обдиҳии зироат дид, ки тамоми об ба сӯрохе мерезад ва аз он ҷо овози аҷибе бармеояд. Деҳқон ба назди шоҳ Баҳроми Гӯр омада, воқеаи мушоҳидакардаашро ба ӯ ҳикоят намуд. Бо фармони Баҳром он сӯрохро канданд, бинои басо баланде пайдо шуд. Чун мубад бо ишораи Баҳром ба даруни бино даромад, дар он ҷо ду говмеш дид, ки аз тило сохта шуда, чашмҳояшон аз анору себу амруди зарин ва даруни меваҳои зарин пур аз марворид. Дар пеши сари говмешҳо охуре аз тило ва пур аз ҷавоҳир буд. Дар тани говмешҳо номи Ҷамшед кандакорӣ шуда буд. Дар гирду атрофи говмешҳо навъҳои гуногуни ҷонварон ва парандаву чаранда меистоданд, ки аз тило сохта ва мурассаъ буданд. Бо фармони Баҳром тамоми он ганҷро ба мардуми камбизоату ниёзманди қаламрави подшоҳияш тақсим карданд. Дар адабиёти классикии форс-тоҷик Ганҷи гов ҳамчун воситаи ифодаи ормони раҳоӣ бахшидани оммаи мустаманд аз фақру нодорӣ, тарғибу ташвиқи ҳимматбаландӣ, саховат ва хайру эҳсон мавриди истифода қарор гирифтааст:

## Дар мусиқӣ
1. Суруди қадимии мардуми форс-тоҷик, ки дар аҳди Сосониён Борбади Марвазӣ тасниф кардааст. «Ганҷи гов» суруди базмӣ аз силсилаи «Хусравонӣ»-и Борбад аст.

2. Таркиби созии муҳим дар пардаи «Рост» ва дар асрҳои 12-13 шуъбае дар таркиби пардаи «Рост» (аз бами шуъбаи «Панҷгоҳ» ва зери шуъбаи «Корсоз»). Минбаъд дар осори мусиқӣ бо чунин ном шуъбае ёдрас нашудааст, шояд тағйири ном карда бошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Борбаднома. Д., 1989; Нағмаи ниёкон. Д., 1989;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV—VII. Д., 2011;
* فرهنگ آنندراج. کلکته٬ ١۸۸٧؛ برهان قاطع.٬ نول کشور٬ ١۸۸۹؛
* رضاقلی خان هدایت. مجمع الفصحا. چاپ سنگی. ١۸۹٧؛
* ابومنصور ابن طاهر ابن زیله. کتاب الکافی الموسیقی. بغداد، ١۹۶۴؛
* ابن خوردادبه. کتاب اللهو و الملا هی. بیروت، ١۹٥٧؛
* محمد علی امام ششتری.٬ شعر و موسیقی و ساز و آواز در ادبیات فارسی. تهران٬ ١٣۴۶ ش؛
* نصرت الله حدادی. فرهنگنامۀ موسیقی ایران. تهران٬ ١٣٧۶ ش.؛
* مهدئ ستایشگر. واژه نامۀ موسیقی ایران زمین٬ جلد 1. تهران، ١٣۸١ ش.ر
	 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хусрави Парвиз
Ганҷи Зарафшон

«**Ганҷи Зарафшон**» — маҷмӯаи тазкирамонанд, мураттиб ва муаллифи сарсухан А. Абибов (нашр — Д., 1991).

Дар ин маҷмӯа дар бораи 304 нафар шоире, ки дар садаи XIX — ибтидои садаи XX зиндагӣ ва эҷод кардаанд, маълумоти тарҷумаиҳолӣ ва намунаҳо аз ашъорашон дарҷ гардидааст. Шоироне, ки дар маҷмӯа номашон омадааст, марбут ба доираҳои адабии Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Панҷакент, Қӯқанд, Ӯротеппа (Истаравшан), Шаҳрисабз, Деҳнав, Бойсун мебошанд. Маъхази ин китоб баёзҳо (маҳфуз дар Душанбе, Тошканд, Санкт-Петербург), тазкираҳо («Тазкирату-ш-шуаро»-и Муҳтарам, «Туҳфату-л-аҳбоб»-и Возеҳ, «Тазкори ашъор»-и Садри Зиё), «Намунаи адабиёти тоҷик»-и С. Айнӣ мебошанд. Агар дар бораи шоире маълумот дар як тазкира бошад, маълумоти дар ҳамон тазкира омада сабт гардидааст. Маълумоти дар бораи як шахс дар тазкираҳои гуногун овардашударо мураттиб ҷамъбаст карда, ҷой додааст. Аз эҷодиёти шоирони соҳибдевон ва маъруф намунаҳои ашъор кам оварда шудаанд. Аз эҷодиёти шоироне, ки девон надоштаанд ва ё девонашон дастрас нагардидааст, намунаҳои ашъор бештар оварда шудаанд.

Тартиби ҷой додани ашхос дар «Ганҷи Зарафшон», асосан, мутобиқ ба алифбои тоҷикист, вале дар чанд маврид ба сабабҳои техникӣ тартиби алифбо риоя нашудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ганҷи сӯхта

«**Ганҷи сӯхта**» ():
 
# Панҷумин ганҷ аз ҳафт ганҷи маъмули Хусрави Парвиз.
# Номи лаҳни ҳаждаҳум аз сӣ лаҳни Борбад. Тибқи ривоятҳо ва манобеи хаттӣ, ин суруд гӯё ба муносибати ганҷе, ки дар яке аз муҳорибаҳои шоҳони сосонӣ дар кишваре сӯхта нобуд гаштааст ва Парвиз нигаҳбононро ҷазо додааст, эҷод шудааст. Ин суруд ба силсилаи сурудҳои «Хусравонӣ»-и Борбад дохил аст.
# Гӯшаи созии ҳамосӣ дар таркиби парда (мақом)-и «Рӯҳафзо» (асрҳои 12-13).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ганҷи таърих

«**Ганҷи таърих**» () — китобест ба назму насри форсӣ аз муфтӣ Ғуломсарвари Лоҳурӣ (1731-93), ки дар он муаллиф моддаи таърихи соли даргузашти ашхосро дар ҳашт ганҷ (боб, фасл) гирд овардааст.

Ганҷи аввал аз Муҳаммад (с) оғоз шуда, моддаи таърихи саҳобаҳоро фаро мегирад. Дар ганҷи дуюм машоихи киром, дар сеюм аз шайхони Чиштия, дар чаҳорум шайхони Нақшбандия, дар панҷум силсилаи Суҳравардия, дар шашум пайравони силсилаҳои гуногуни дигар, дар ҳафтум ҳамсарони пайғамбар (с) ва дигар занони муъмин, дар ҳаштум халифаҳо, шоҳони Эрон ва Темуриёни Ҳинд (то замони муаллиф) ҷой ёфтаанд. «Ганҷи таърих» бори аввал соли 1868 дар Лоҳур, сипас солҳои 1877 ва 1889 дар Лакҳнав чоп шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دانشنامۀادبفارسی. ادبفارسیدرشبهقاره (هند،پاکستان،بنگلادش). جلدچهارم،بخشسوم. تهران،۱۳۸٠ش.ر

## Сарчашма
*
Ганҷи Фаридун

«**Ганҷи Фаридун**» ():
 
# Суруду оҳанги қадимии мардуми форс-тоҷик, ки дар аҳди Сосониён Борбад ба хотири шоҳи асотирии Эронзамин — Фаридун тасниф кардааст. «Г. Ф.» аз ҷумлаи 360 оҳанги Борбад ва яке сурудҳои базмии силсилаи «Хусравонӣ»-ст.
# Гӯшаи созӣ дар таркиби пардаи «Рост»-и «Дувоздаҳмақом» (асрҳои 12-13). Дар осори мусиқии асрҳои баъдӣ ба сифати гӯша ва ё шохаи мусиқӣ дар таркиби мақомҳо зикр наёфтааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Ганҷи шойгон

«**Ганҷи шойгон**» () — унвони китобест навиштаи Мирзо Ҷаъфар Риёз Ҳамедонӣ. Асаре ба наср ва назми форсӣ аст, ки дар соли 1277 ҳ. ш. нивишта шудааст.

Мирзо Ҷаъфар Риёз Ҳамедонӣ ин асарро ба тақлид аз Гулистони Саъдӣ ва дар панҷ боб бо номҳои дар маорифи яздонӣ, дар маросими ҷаҳонбонӣ, дар тарки шаноъат, дар барги қаноъат ва дар одоби мувофиқат ва адои ҳаққи мурофаққат ба нигориш даровард. Аз вежагиҳои ин асар, вуҷуди абёти форсӣ ва арабӣ дар байни ҳикоёт аст.

## Намунае аз матни Ганҷи шойгон

## Эзоҳ

 
## Сарчашма
* *Ганҷи шойгон*, Ҳасибуддин Соҳиб, нусхаи китобхонаии донишгоҳи Теҳрон
 
Гурӯҳ:Адабиёти тасаввуф 
Гурӯҳ:Насри форсӣ
Пандномаи Бузургмеҳр

«**Пандномаи Бузургмеҳр**» () — асари адабиёти паҳлавӣ, ки аз пандҳои вазири машҳури Сосониён Бузургмеҳр фароҳам омадааст.

Суолҳои шоҳи сосонӣ Анушервон ва ҷавобҳои Бузургмеҳр композитсияи асарро ташкил додаанд. Дар суолу ҷавобҳо аз хусуси бартарии хирад ва илму дониш, некию накӯкорӣ, тарзи дурусти давлатдорӣ ва боз як қатор масъалаҳои муҳимми ҳаёт ва зиндагӣ басо шавқангез сухан меравад.

«Пандномаи Бузургмеҳр» на танҳо бо мазмуни ба­ланди худ, балки бо услуби ақиб ва мухтасарбаёниаш низ ҷолиби дидқат аст. Махсусан посухҳои Бузург­меҳр ва андешаҳои ӯ бо суханони пурмағзу ҳакимона нигориш ёфтаанд. «Пандномаи Бузургмеҳр»-ро Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» ба назм даровардааст.

Матни паҳлавии «Пандномаи Бузургмеҳр»-ро якҷоя бо тарҷумаи аингилисии он ва «Пандномаи Зардушт» соли 1885 дастур Баҳромҷӣ Сантана (яке аз порсиёни Ҳинд) бо унвони умумии «Ганҷи шойгон»  нашр кардааст. «Пандномаи Бузургмеҳр» ба забони имрӯзаи форсӣ низ тарҷума ва нашр шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Пандномаи Зардушт

«**Пандномаи Зардушт**» (; но­ми дигараш ба забони паҳлави «*Чидок андарзи паред кешон*» — «Чидаҳои андарзҳои доноёни пешгузаштаи дин») —, яке аз ёдгориҳои адабиёти паҳлавӣ, пандномаест аз таълифоти Зардушт — писари Озарбади Маҳраспандон. Тақрибан дар асрҳои 4—5 иншо шудааст.

«Пандномаи Зардушт» чунон ки аз ҷумлаҳои аввалинаш бармеояд  дастуре буд оид ба асосҳои зардуштия ва шарҳу баёни матолиби динӣ ба тарзе ки доноёни пешин (бузургони пешгузаштаи дини зардӯштӣ) истиқрор карда буданд. Хусусияти дигари «Пандномаи Зардушт» ин аст, ки дар китоб ҳаъйатҳои «бишнавед…», «гӯш фаро доред…» ва ғайра истифода шудаанд, ки суханони муаллифро пуртаъсир мекунанд. Қисмати охири «Пандномаи Зардушт» манзумаест ба забони паҳлавӣ (форсии миёна):

«Пандномаи Зардушт» ба ғайр аз матолиби динӣ, андарзу ҳикматҳои амалии барои ҳар як фарди ҷомеаи онрӯза зарурро дарбар гирифтааст. Дар асар инчунин қиссаву ривоятҳои асотирӣ, қиссаҳои паҳлавонону шоҳони Эрони қадим маҳфуз мондаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Адабиёти паҳлавӣ
Гурӯҳ:Адабиёти форсӣ
Гурӯҳ:Зардуштия
Ганҷи парешон

«**Ганҷи парешон**» — маҷмӯаи тазкирамонандест, ки дар он оид ба 63 нафар шоири доираҳои адабии Дарвоз (31 нафар), Қаротегин (9 нафар), Кӯлоб (22 нафар) маълумоти шарҳиҳолӣ дода шуда, намунаҳои эҷодиёташон дарҷ гардидааст (нашр — Д., 1984). Мураттиб доктори илмҳои филология А. Абибов.

Шоироне, ки дар бораашон маълумот фароҳам оварда шудааст, дар охири садаи XVIII, садаи XIX ва ибтидои садаи XX дар минтақаҳои номбурда зиндагӣ ва эҷод кардаанд. «Ганҷи парешон» аз муқаддима ва се қисм иборат аст. Дар «Муқаддима» мураттиб оид ба зарурати тадвини маҷмӯа изҳори назар намудааст. Масъалаи омӯзиши ҳаёт ва эҷодиёти шоирони минтақаҳои кӯҳистони Тоҷикистон соли 1940 дар мақолаи шоир ва донишманди тоҷик А. Деҳотӣ «Шоирони кӯҳистонӣ» таъкид гардида буд. Аксари шоирони ин минтақаҳо берун аз доираи адабии марказии Аморати Бухоро, дар дарбори ҳокимони маҳаллии минтақаҳо ва ё берун аз он дар маҳаллаҳову деҳаҳои ҷойи зисти хеш зиндагиву эҷод мекарданд. Ба сабаби он, ки на ҳамаи онҳо имкони таҳсил дар мадрасаҳои марказӣ доштанд, номашон дар тазкираҳои муътабари дар асрҳои 19 — ибтидои садаи XX тартибдодашуда, сабт нагардидааст. Мураттиб шарҳи ҳоли ин қабил шоиронро аз рӯйи ашъори боқимондаи онҳо дар баёзу ҷунгҳо, аз рӯйи нақлу ривоятҳои мардум, хешону ақрабои онҳо, барқарор намудааст. 12 нафар шоире, ки дар бораашон маълумот дарҷ гардидааст — Ноҷӣ, Ғармӣ, Ҳаҷрӣ, Ҳабо, Мавлавӣ, Ҳаҷрӣ, Ранҷӣ, Ғабро, Маъдум, Бухорӣ, Фитрат, Носеҳ, Ҳоҷӣ ва Абдулҳай соҳибдевонанд.

Маълумоти шарҳиҳолии овардаи мураттиб таҳқиқию таҳлилӣ аст. Аз эҷодиёти шоироне, ки соҳибдевонанд, намунаҳои ашъор кам, вале аз онҳое, ки девон надоранд, намунаҳо бештар сабт гардидаанд. Дар ҷобаҷогузории шоирон дар «Ганҷи парешон» тартиби алифбо риоя нашудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абибов А. Доираҳои адабии Бухорои Шарқӣ. Д., 1984.

## Сарчашма
*
Ганҷи корвон

«**Ганҷи корвон**» ():
# Суруду оҳанги қадимии мавсимиву маросимии форс-тоҷик, ки дар аҳди Сосониён Борбад тасниф кардааст. Оҳангу суруди хосса дар силсилаи сурудҳои «Хусравонӣ»-и Борбади Марвазӣ буда, дар рӯзи пардабардории Хусрави Парвиз аз ҳафт кохи пуршукӯҳ тасниф ва иҷро шудааст. Ин суруд аз лаҳнҳои сигонаи Борбад буда, ба силсилаи «Хусравонӣ»-и ӯ дохил мешавад.
# Гӯшаи созӣ дар таркиби парда (мақом)-и «Рост»-и «Дувоздаҳмақом» (асрҳои 12-13). Дар осори адабиву мусиқии асрҳои баъдӣ ба унвони шохаи созиву овозӣ дар маҷмӯи мақомҳо зикр нагардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1988;
* Борбаднома. Д., 1989; Нағмаи ниёкон. Д., 1989;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV—VII. Д., 2011;
* فرهنگ آنندراج. کلکته٬ ١۸۸٧؛ برهان قاطع.٬ نول کشور٬ ١۸۸۹؛
* رضاقلی خان هدایت. مجمع الفصحا. چاپ سنگی. ١۸۹٧؛
* ابومنصور ابن طاهر ابن زیله. کتاب الکافی الموسیقی. بغداد، ١۹۶۴؛
* ابن خوردادبه. کتاب اللهو و الملا هی. بیروت، ١۹٥٧؛
* محمد علی امام ششتری.٬ شعر و موسیقی و ساز و آواز در ادبیات فارسی. تهران٬ ١٣۴۶ هـ. ش؛
* نصرت الله حدادی. فرهنگنامة موسیقی ایران. تهران٬ ١٣٧۶هـ. ش.؛
* مهدئ ستایشگر. واژه نامۀ موسیقی ایران زمین٬ جلد 1. تهران، ١٣۸١ هـ. ش.ر 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ дар Эрон
Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Ганҷина (дастаи ҳунарӣ)

«**Ганҷина»** — ҳайати эҷодӣ, дастаи ҳунарии фолклориву этнографӣ, ки бо ташаббуси Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Зафар Нозимов соли 1986 дар назди Филармонияи давлатии Тоҷикистон таъсис ёфта, ҳайаташ аз 75 нафар иборат буд.

## Барномаҳо
«Ганҷина» се барномаи фолклорӣ фароҳам овардааст, ки шомили сурудҳои гуногун ва барномаи махсуси «Бозори шарқӣ» мебошад. Ҳадафи «Ганҷина» омӯхтану эҳё намудан ва ривоҷу густариш додани сарвати ҳунарии мардуми тоҷик мебошад. Таронаҳои «Қошуқтарош», «Ҳай, Сокина», «Кадудона», «Бозубанд», «Хамида мӯи сиёҳ», сюитаи дуқисмаи «Чорзарб»-и А. Ҷӯраев ва «Чорзарб»-и «Ганҷина», сюитаи кӯлобии «Фалак» ва лапарҳои «Меҳмони ман шав», «Ман доғ, майдаё», «Аз Қаратоғ омадем», «Масти мастуме», «Алла»-и помирӣ, силсилаи сурудҳои «Мавригӣ» аз беҳтарин намунаҳои ҳунари мардумии воҳаҳои Бадахшону Зарафшон, Хуҷанду Ҳисор, Кӯлобу Ғарм, Бухорову Самарқанд мебошанд, ки ҳунарпешагони «Ганҷина» аз нав эҳё намуда, ба мардум пешкаш кардаанд. 

Дар тарҳрезӣ ва таҳияи рақсу таронаҳои «Ганҷина» М. Насриддинов, Чилахон Холов, З. Ризоева, С. Саидов, Ҳ. Муъминова (сарояндагон), Р. Қурбониён (коргардон), Н. Додарбеков, Х. Тағоев, Ҳ. Ғафуров (роҳбарони мусиқӣ), Б. Мардонов, Г. Мирҷумъаева, А. Мусоев (роҳбарони гурӯҳи рақсӣ), раққосаҳо Д. Мазорова, Ф. Ҷӯраева ва Ф. Пирназарова саҳми шоиста гузоштаанд. «Ганҷина» ба Ироқ, Ҳолландия, Фаронса, Русия, Молдова, Лаҳистон ва Ҳиндустон сафарҳои ҳунарӣ карда, санъати баланди миллии тоҷиконро муаррифӣ намудааст. Ҳоло дар ҳайати «Ганҷина» 34 нафар ҳунарнамоӣ мекунанд.

## Роҳбарони пешин
Дастаро то соли 1993 Зафар Нозимов, баъдан Чилахон Холов (1994—2003), Раҳматуллоҳ Ҳошимов (2004—2009), Ҷумъахон Сафаров (2009—2010), Убайдуллоҳи Каромат (2010—2012) роҳбарӣ карда, дар ҷалби ҳунарварони хушсалиқа ва муваффақиятҳои эҷодии «Ганҷина» саҳми арзанда гузоштаанд. Роҳбарӣ бадеии «Ганҷина» М. Ғаниев мебошад (аз сентябри 2012).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дастаҳои ҳунарии Тоҷикистон
Шаҳристони Форуҷ

**Шаҳристони Форуҷ** ( ) — шаҳристон дар Устони Хуросони шимолӣ, воқеъ дар Эрон аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии ин устон 48,743 нафар будааст. Маркази шаҳристон, шаҳри Форуҷ аст. Шаҳристон соли 2004 аз Шаҳристони Шервон ҷудо карда шудааст. Дар ин шаҳристон ду бахш: Бахши марказӣ ва бахши Хабушан. Ду шаҳр дорад:Форуҷ ва Титканлу.

## Нигаред
* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Атласи Гиташенаси Устонҳои Эрон] ( *[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Атласи]*  *[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Гиташенаси Устонҳои Эрон]*)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳристони Форуҷ
Гурӯҳ:Шаҳристонҳои Устони Хуросони шимолӣ
Ганҷ

**Ганҷина**, **ганҷ** — дар ҳуқуқ, пул ё ашёи гаронбаҳое, ки дар замин гӯр ё ба таври дигар пинҳон карда шудааст ва муайян намудани соҳибаш имконнопазир аст, ё қонунан ҳуқуқи соҳибиятро гум кардааст.

Мувофиқи қонуни амалкунандаи Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 257) соҳибмулк (истифодабарандаи қитъаи замин, соҳиби иморат ва ғайра) ва ё ашхосе, ки ганҷинаро ёфтаанд, уҳдадоранд моликиятро ба давлат супоранд. Дар сурати ба давлат супоридани ганҷина соҳибмулк ва шахси дарёфткардаи моликият ба гирифтани подош (50 дарсади арзиши ашёи ёфтшуда) ҳуқуқ доранд. Подоши ганҷина байни ҷонибҳо мутобиқи созишномаи тарафҳо ва дар сурати ба мувофиқа наомаданашон аз тарафи суд тақсим карда мешавад. Шахси ганҷинаро дарёфткарда ҳуқуқ дорад, то пардохти подош моликиятро нигоҳ дорад (моддаи 388). Барои аз худ кардани ганҷина мувофиқи қонун ҷазо дода мешавад. Ганҷина бо ҷиҳатҳои мазкур аз ашёи ғайриманқули бесоҳиб ва бозёфт фарқ мекунад. Мувофиқи қонуни амалкунандаи Русия ганҷина ба таври баробар дар байни соҳибмилк ва шахси дарёфткардаи моликият тақсим карда мешавад. Агар шахс бе розигии соҳибмулк ба кофтукоби ганҷина машғул шуда бошад, моликияти дарёфтшуда ба соҳиби замин (бино) дода мешавад. Дар сурати арзиши таърихӣ ва бадеӣ доштани ашёҳо, ганҷина ба давлат супорида шуда, 50 дарсади арзиши он ба ҷонибҳо дода мешавад. Мувофиқи қонуни амалкунандаи Британияи Кабир шахси ганҷинаро пайдокарда уҳдадор аст, то 14 рӯз дар бораи дарёфташ ба ниҳодҳои давлатӣ маълумот диҳад. Давлат уҳдадор аст, ба ҷонибҳо (соҳибмилк ва шахси дарёфткарда) дар асоси хулосаи коршиноси мустақил арзиши ганҷинаро пардохт кунад. Қонунгузориҳои иёлоти ИМА дар бораи ганҷина гуногун буда, ашёи дорои таърихи беш аз садсола ҳамчун ёдгории таърихӣ ба ҳукумати иёлат супорида мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ганҷинаи масодир ва сарчашмаи наводир

«**Ганҷинаи масодир ва сарчашмаи наводир**» () — фарҳанги масдарҳо (феълҳо)-и форсист аз таълифоти мавлавӣ Сайид Абулҳасан — адиби форсигӯйи Ҳиндустон.

«Ганҷинаи масодир ва сарчашмаи наводир»-ро пас аз се соли заҳмат, соли 1923 ба итмом расонидааст. Масдарҳо дар ин китоб (4004 вожа) ба тартиби алифбои форсӣ дар сутуни аввал ҷой дода шудаанд. Дар сутуни дуюм муродифи масдарҳо, дар сутуни сеюм муодили урдуи онҳо ҷой гирифтаанд. Муаллиф масдарҳоро маънидод карда, барои тақвияти фикр аз ашъори шоирони форсу тоҷик абёт овардааст. Нусхаи дастнависи «Ганҷинаи масодир ва сарчашмаи наводир» дар китобхонаи Осафияи Ҳинд маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Ганҷинаи Нишот

«**Ганҷинаи Нишот**»  () — маҷмӯаи осори шоири эронӣ Нишоти Исфаҳонӣ.

Аз панҷ «дурҷ» (қисм) иборат аст. Дар дурҷи аввал дебочаҳо, хутбаҳо, вақфномаҳо ва аҳдномаҳои бо хатти ӯ иншошуда ҷой гирифтаанд. Дурҷи дуюм мадҳияҳо, қиболаҳо, қасидаҳо ва қитъаҳои шоирро дар бар гирифтааст. Дурҷи сеюм аз номаву фармонҳои Фатҳалишоҳи Қоҷор (ҳукмронӣ 1797–1834) таркиб ёфтааст. Ба дурҷи чорум номаҳои ба шоҳу шоҳзодагон навиштаи Нишот дохил шудаанд. Дурҷи панҷум аз шеърҳои гуногун, навиштаҳои адабиву ҳикоятҳои пандуахлоқии Нишот иборат аст ва маснавию қасидаҳо, ғазалу таркиббандҳо, фарду рубоиёт ва ҳикоёту мақомотро дар бар мегирад. 3 нусхаи «Ганҷинаи Нишот» дар китобхонаи Шуъбаи санкт-петербургии Институти шарқшиносии АИ Русия маҳфуз аст. «Ганҷинаи Нишот» 3 маротиба (1819, 1864 ва 1959) дар Эрон чоп шудааст. Дар «Ганҷинаи Нишот» асосан ашъори лирикии Нишот, ки дар онҳо ангезишҳои олами ботинии инсон, эҳсосу андешаҳои маъшуқа, лаззати висолу ранҷи ҳиҷрон, хушиву нохушиҳои рӯзгор ва амсоли инҳо тараннум шудаанд, ҷолиби диққатанд. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ганҷнома (фарҳанг)

«**Ганҷнома**» () — фарҳанги тафсирии вожаҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, ки Алӣ ибни Тайфури Бистомӣ соли 1659 таълиф кардааст. 

Чунонки муаллиф дар дебочаи асараш овардааст, ба сабаби он ки «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ «наводири ахбори салотини номдор», «ганҷнома», фарҳанге аз луғоти бостонӣ ва хазинае аз ибороти деҳқонӣ будааст, вай калимоти онро бо шавоҳид дар «Ганҷнома» шарҳу тафсир кардааст. Дар тартиби калимаҳо ҳуруфи аввалу сонӣ муроот шудааст. Тарзи хониши калимаҳо бо ҳаракатҳо ишора гардидааст. Барои тақвияти фикр аз абёти «Шоҳнома» шоҳидҳои луғавӣ омадаанд. Дар дебочаи «Ганҷнома», ки ба панҷ «Мазмун» (бахш, фасл) тақсим шудааст, муаллиф аз хусуси исми Порс, теъдоди забонҳои Порс, фасоҳати забони форсӣ, пешвандҳову пасвандҳои забони форсӣ, ҳуруфу калимоте, ки барои ороиши сухан ба кор бурда мешаванд, баҳс оростааст. Нусхаи дастнависи «Ганҷнома», ки иборат аз 405 сафҳа буда, ба дасти худи муаллиф китобат шудааст, дар Китобхонаи Осафияи Ҳайдарободи Дакан нигаҳдорӣ мешавад. 
## Эзоҳ

## Адабиёт
*شهریارنقوی. فرهنگنویسیدرهندوپاکستان،تهران،١٣٦١هـ. ش.ر

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Гурӯҳ:Шоҳнома
Ганҷнома

«**Ганҷнома**» () — ду катибаи таърихие бозмонда аз даврони ҳукмронии Дороюш ва Хашиёршоҳ.

«Ганҷнома» дар пояи кӯҳи Алванд, (наздикии шаҳри Ҳамадон) ба хотири парастиши Аҳура Маздо бо зикри номи Дориюш, Хашиёршоҳ сабт шудааст. Ҳар катибаи «Ганҷнома» ба хатти мехӣ дар се сутуни 20-сатрӣ ба се забон: форсии бостон, эломӣ ва бобилӣ навишта шудааст. Матни форсии бостон дар самти чапи ҳар ду лавҳа қарор гирифтааст. Матни бобилӣ дар сутуни миёна ва матни эломӣ дар сутуни севвум қорор доранд. Сӯрохҳои канори «Ганҷнома» гувоҳӣ онанд, ки катибаҳо тавассути рӯпӯш аз боду борон ҳифз мешудаанд. Тарҷумаи лавҳаи катибаи Доро (290х190) чунин аст: «Худои бузург Аҳура Маздо, ки бузургтарини худоён аст, ки ин заминро офарид, ки осмонро офарид, ки мардумро халқ кард, ки ба мардум шодӣ дод, ки Дориюшро шоҳ кард, ки ягона аз миёни шоҳони бисёр, ягонаи фармонраво аз миёни фармонравоён. Манам Дориюш шоҳи бузург, шоҳи шоҳон, шоҳи сарзаминҳо, ки милали бисёр доранд, шоҳи сарзамини дуру паҳновар, писари Виштоспи Ҳахоманишӣ». Дар катибаи Хашиёршоҳ (270х190) матни катибаи аввал айнан такрор ёфта, дар ҷойи исми Доро номи Хашиёршоҳ навишта шудааст. Матни «Ганҷнома» аз ҷониби муҳаққиқон Евгон Фландин ва Паскал Косте таҳқиқ ва тарҷума шуд (1842). Баъдан Ҳанри Роулинсон барои кушодани рамзҳои хатти мехӣ дар Катибаи Бесутун аз таҷрибаи муҳаққиқони «Ганҷнома» истифода намуд. 
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Оранский И. М. Введение в иранскую филологию. М., 1960;
* دانشنامه دانش گستر. جلد. ۱۴. تهران، ۱۳۸۹

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиёи Эрон
Ганҷрустоқ

**Ганҷрустоқ** — минтақаи таърихӣ дар байни Бодғис ва Марврӯд. 

Дар осори ҷуғрофиёнависони мусулмон дар шакли арабишуда — Ганҷрустоқ зикр шудааст. Ба қавли ибни Руста, масофаи байни Ганҷрустоқ то Ҳирот 31 фарсах буда, дорои чор русто ва ободиҳои сарсабз буд. Ҷуғрофинависон қасабаҳои Ганҷрустоқро бо номи Бабан (Баван), Бағшур ва Кайф зикр кардаанд, вале қиёси маҳалли ҷойгиршавии онҳо бо харобаҳои имрӯза имконнопазир аст, зеро пас аз ҳамлаи муғул ин номҳои ҷуғрофиёӣ дигар ёд нашудаанд. Баван нисбат ба дигар рустоҳои Ганҷрустоқ пурҷамъияттар, маркази ҳокимнишин буд. Оби Ганҷрустоқ аз ҷӯйбор буда, кишоварзӣ равнақ дошт. Токпарварӣ соҳаи асосии он буд. Донишмандон Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Башари Баванӣ ва Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Алии Ҳиравии Бабанӣ аз Ганҷрустоқ баромада буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* اصطخری. مسالکوممالک. بکوششایرجافشار. تهران،۱۳۴٠ش.؛
* حدودالعالم. باحواشى وتعليقات مينورسكى. كابل، ۱۳۴۲ش.؛
* حمداللهمستوفی. نزهةالقلوب. تصحیحلسترنج. تهران،۱۳۶۲ش.؛
* لسترنج. جغرافیایتاریخیسرزمینهایخلافتشرقی.ترجمةمحمودعرفان. تهران،۱۳۷۳ش.؛
* ابنرسته. الاعلاقالنفیسة. ترجمهحسینقرهچانلو. تهران،۱۳۸٠ش.ر

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минтақаҳи таърихӣ
Ганҷинаи зиндагон

«**Ганҷинаи зиндагон**» () — яке аз китобҳои Монӣ.

Монӣ ин асарро ба забони оромӣ навишта буд. Пайравонаш онро ба забонҳои дигар — қибтӣ, чинӣ, арабӣ, форсии миёна тарҷума кардаанд. Дар забони суғдӣ номи ин асар ба шакли «Самитиҳо» ёд шудааст. Дар «ал-Феҳрист»-и Ибни Надим ин асар бо номи «Сафару-л-эҳё», асарҳои Берунӣ ва Аҳмади Яъқубӣ «Канзу-л-эҳё», Масъудӣ «Канз» ва дар осори форсии миёна ба шакли «Ниёни зиндагон» («Ганҷи зиндагон») сабт гардидааст. Ба забонҳои эронӣ порае аз ин асар ба даст наёмадааст. Дар осори таърихии исломӣ мазмуни пораҳое аз он оварда шудаанд. Аз онҳо бармеояд, ки Монӣ дар ин китобаш аз равшанию торикӣ ва татбиқи ин мафҳумҳо дар ҳаёти ҷомеа сухан рондааст. Ба ақидаи ӯ фасод, корҳои пасти мардум падидаҳоеанд аз торикӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Haloun G. and Henning W. B. The Compendium of the Doctrines and Styles of the Teaching of Mani, the Budha Liqht. Asia Major III, 1952;
* بیرونیابوریحان. آثارالباقیه. لایپزیگ،۱۹۲۳؛
* همو. تحقیقماللهنر. لایپزیگ،۱۹۲٥؛
* ابنندیم. الفهرست. تهران،۱۳٥۲ش.؛
* تفضلیاحمد.تأریخادبیاتایرانپیشازاسلام. تهران،۱۳۸۶ش.؛
* دانشنامۀدانشگستر. جلد۱۴،تهران،۱۳۸۹ش.ر

## Сарчашма
*