Метагонимоз

**Метагонимоз** — бемориест, ки аз ҷониби трематодаҳои рӯда, бештар аз ҳама *Metagonimus yokagawai*, ва баъзан аз ҷониби *M. takashii* ё *M. miyatai* ба вуҷуд меояд. Кирмҳои ҷигари (flukes) ба вуҷудкунандаи метагонимоз яке аз ду кирмҳои майдаи ҷигар мебошанд, ки гетерофиидҳо (heterophyids) номида мешаванд. Метагонимоз аз ҷониби Катсураса (Katsurasa) дар солҳои 1911–1913, вақте ки ӯ бори аввал тухмҳои *M. yokagawai*-ро дар наҷосат мушоҳида кард, тавсиф шудааст (сана дар тадқиқотҳои гуногун мавриди баҳс аст). *M. takahashii* бори аввал аз ҷониби Сузуки дар соли 1930 ва сипас *M. miyatai* дар соли 1984 аз ҷониби Сайто тавсиф шудаанд.

## Нишонаҳо ва симптомҳо
Симптомҳои асосӣ дарунравӣ ва дарди шикам (колика) мебошанд. Азбаски симптомҳо аксар вақт сабук мебошанд, сироятҳоро ба осонӣ нодида гирифтан мумкин аст, аммо ташхис муҳим аст. Кирмҳои ҷигар ба девори рӯдаи борик часпида мешаванд, аммо аксар вақт то даме ки шумораи онҳо зиёд нашавад, беаломат мебошанд. Сироят метавонад ҳангоми истеъмоли як моҳии сироятёфта ба амал ояд. Эозинофилияи периферикӣ хусусан дар марҳалаи аввал мушоҳида мешавад. Ҳангоми зиёд будани шумораи онҳо, метавонад боиси дарунравии музмини фосилагӣ, дилбеҳузурӣ ва дарди номуайяни шикам гардад. Шикоятҳои клиникӣ инчунин метавонанд беҳолӣ ва анорексияро дар бар гиранд. Дар метагонимози шадид, зуҳуроти клиникӣ танҳо 5-7 рӯз пас аз сироят инкишоф меёбанд. Сирояти вазнин инчунин бо нороҳатӣ дар соҳаи эпигастралӣ, хастагӣ ва лоҳасӣ алоқаманд аст.

Баъзан кирмҳои ҷигар ба пардаи луобӣ ворид мешаванд ва тухмҳои дар бофтаҳо гузошташуда метавонанд ба гардиши хун ворид шаванд. Ин метавонад боиси эмболияи тухмҳо дар мағзи сар, мағзи ҳароммағз ё дил гардад. Дар атрофи тухмҳо грануломаҳо пайдо шуда метавонанд, ки боиси хуруҷҳо (seizures), нуқсонҳои неврологӣ ё норасоии дил мегарданд.

Як ҳолати ҷолиб дар Ҷопон нишон дод, ки диабети қанд (DM) метавонад нишонаи сирояти музмин бо хунрезиҳои дохили мағзи сар ҳамчун аломати шадиди авҷгирӣ бошад. Ду моҳ пас аз истифодаи празиквантел, хунрезиҳо ва инчунин диабети қанд аз байн рафтанд. Ин ҳолати беназир потенсиали симптомҳои иловагии марбут ба метагонимозро нишон медиҳад, ки ҳанӯз номаълуманд.
## Этиология. Эпидемиология
Ангезандааш трематодаи *Metagonimus yokogawai* (Yokogawa, 1911) буда, дарозиаш 1-2,5 мм ва бараш 0,4-0,7 мм мебошад. Баданаш бо хорҳои хурд пӯшида шудааст, макандаи шикам бо макандаи даҳон якҷоя шудааст. Тухмҳо андозаи 0,023—0,029 х 0,014—0,018 мм дошта, дар як нӯгаш сарпӯш ва дар нӯги дигараш ғафсшавии пӯст доранд. Паразитҳои болиғ дар рӯдаи борики инсон, саг ва гурба ҷойгир мешаванд. Инкишофи онҳо бо иваз шудани ду мизбон — моллюскҳои оби ширин ва намудҳои гуногуни моҳиҳо (гулмоҳӣ, сиги уссуриягӣ, лаққамоҳии амурӣ, зағорамоҳӣ, сафедмоҳӣ ва ғайра) сурат мегирад.

Сироятёбии инсон ҳангоми истеъмоли моҳии хом ва тасодуфан фурӯ бурдани пулакчаҳои он ба амал меояд. Беморӣ дар Чин, Корея, Ҷопон, дар ҳавзаи дарёи Амур, инчунин дар Сахалин паҳн шудааст.

## Патогенез
Сенсибилизатсияи организм бо антигенҳои гелминт ва зарар дидани пардаи луобии рӯдаи борик аз ҷониби кирминаҳо ва паразитҳои болиғ нақш мебозанд.

Дар марҳалаи аввал барои шахси ба метагонимоз гирифторшуда табларза, хориши пӯст ва эозинофилия хос аст. Каме дертар энтерит инкишоф меёбад, ки бо дард дар қисми болоии шикам, дилбеҳузурӣ ва исҳоли тӯлонӣ зоҳир мегардад. Давомнокии инвазия тақрибан 1 сол аст.

мини|Марҳалаи ҳаётии метагонимоз
### Резервуарҳо
Резервуарҳо ширхӯрони моҳихор ба монанди сагҳо, гурбаҳо ва хукҳо, инчунин паррандаҳои моҳихорро дар бар мегиранд. Мавҷудияти сирояти гетерофиидӣ дар инсон одатан аз сабаби набудани «махсусияти мизбон» (host specificity) аз ҷониби паразитҳо ба амал меояд, ки ин дар бисёр резервуарҳои ғайриинсонии метагонимоз дида мешавад. Мавҷудияти резервуарҳои зиёд инчунин ба самаранокии кӯшишҳои пешгирӣ ва нест кардани беморӣ таъсири манфӣ мерасонад.

### Давраи инкубатсионӣ
Давраи инкубатсионӣ тақрибан 14 рӯзро ташкил медиҳад ва сироят (инвазия) метавонад зиёда аз як сол давом кунад.

### Морфология

Пешгӯӣ (прогноз) мусоид аст.
#### Тухмҳо
Морфологияи тухмҳо барои ташхис хеле муҳим аст, аммо аз сабаби хеле хурд будани онҳо душвор мебошад. Тухмҳо пӯсти ҳамвор ва сахт доранд, ки шаффоф ва зард-қаҳваранг буда, шакли байзашакл (Овоид) доранд. Андозаи онҳо тақрибан ба андозаи тухмҳои *Heterophyes* ва *Clonorchis* баробар буда, одатан дарозиашон 26-28 мкм ва барашон 15-17 мкм мебошад. Тухм инчунин дорои «китфи оперкулярии» хеле ноаён аст, ки хати ҷудошавии байни пӯст ва сарпӯш (operculum) — «даричаи хуруҷ» барои Миратсидий мебошад. *Clonorchis* дорои борикшавии бештар ва сарпӯши нишаста мебошад, ки онро аз намудҳои *Metagonimus* ба осонӣ фарқ мекунад.

#### Кирмҳои ҷигари болиғ
Бадани ангезандаи болиғи метагонимоз одатан баргшакл тавсиф мешавад, ки ба аксари трематодаҳо монанд аст. Он яке аз хурдтарин кирмҳои ҷигарии рӯда ба шумор меравад ва танҳо каме аз *Heteropheres* калонтар аст. Хусусияти барҷастаи он дар он аст, ки макандаи шикамаш ба тарафи рости хати миёна майл кардааст ва бо сӯрохии узвҳои ҷинсӣ зич алоқаманд мебошад. Бизаҳо (testes) калон ва нисбат ба ҳамдигар диагоналӣ ҷойгир шудаанд, дар ҳоле ки тухмдони хурдтар дар пеши (anterior) бизаҳо ҷойгир аст ва бачадон аз тухмҳо пур мебошад. Бачадон ба пеш ба тарафи сӯрохии ҷинсӣ мепечад ва калонтарин узв дар бадани кирм ба шумор меравад. Андозаи кирми болиғ аз 2,5 мм дарозӣ ва 0,75 мм бар зиёд нест.

## Ташхис
Метагонимоз тавассути дидани тухмҳо дар наҷосат ташхис карда мешавад. Танҳо пас аз табобати зиддигелминтӣ кирмҳои болиғ дар наҷосат дида мешаванд ва он гоҳ метавонанд ҳамчун як қисми раванди ташхис истифода шаванд. Таҳлили соли 1993 оид ба самаранокии тестҳои ELISA барои ташхиси метагонимоз нишон дод, ки скрининги ҳамзамони антителоҳои махсус ба чанд омили паразитӣ дар ташхиси серологии бемориҳои шадиди паразитӣ муҳим аст.

Ташхис метавонад душвор бошад, зеро қобилияти тухмгузории гетерофиидҳо маҳдуд аст, бинобар ин метавонад усулҳои консентратсияи таҳшиншавӣ барои ошкор кардани тухмҳо дар сироятҳои сабук лозим шавад. Муайян кардани дақиқи намуд низ душвор аст, зеро тухмҳои аксари кирмҳои ҷигар аз ҷиҳати андоза ва морфология ба ҳам монанданд, хусусан тухмҳои *Heterophyes heterophyes*, *Clonorchis* ва *Opisthorchis*. Пурсидан муҳим аст, ки шахс дар куҷо метавонист ба беморӣ гирифтор шавад ва оё ӯ дар минтақаи эндемикӣ буд ё на.

## Пешгирӣ
Чанд стратегияи пешгирии тандурустии ҷамъиятӣ метавонад ба коҳиш додани сатҳи метагонимоз кумак кунад. Яке аз онҳо назорат кардани мизбони мобайнӣ (гӯшмоҳиҳо) мебошад. Инро тавассути истифодаи моллюскитсидҳо анҷом додан мумкин аст. Дигаре истифодаи таълим барои таъмини он аст, ки ҳамаи одамон, хусусан дар минтақаҳои паҳншудаи беморӣ, моҳиро пурра пазанд. Ин метавонад душвор бошад, зеро бисёре аз одамон дар ин минтақаҳо истеъмоли моҳии хом ё шӯркардашударо ҳамчун як қисми анъанаи ғизоии худ меҳисобанд. Илова бар ин, ҷорӣ намудани шароити беҳтари санитарии об боиси коҳиши воридшавии тухмҳо ба манбаъҳои об мегардад. Назорати пурраи метагонимоз мушкил аст, зеро он резервуарҳои зиёди ҳайвонот дорад, бинобар ин нест кардани пуррааш камэҳтимол аст.

## Табобат
Празиквантел ҳам дар ҳолатҳои калонсолон ва ҳам кӯдакон бо вояи 75 мг/кг/рӯз дар 3 воя барои 1 рӯз тавсия дода мешавад. Празиквантел ҳосилаи празиниозохинолин мебошад, ки ҷараёни калсийро тавассути тегументи паразит тағйир дода, боиси фалаҷи мушакҳо ва ҷудошавии кирм мегардад. Празиквантелро бояд бо моеъ ҳангоми хӯрок истеъмол кард. Празиквантел аз ҷониби Идораи маводи ғизоӣ ва дорувории ИМА (FDA) махсус барои табобати метагонимоз тасдиқ нашудааст, аммо барои истифода дар дигар сироятҳои паразитӣ иҷозат дода шудааст.

Празиквантел баъзе таъсироти ҷонибӣ дорад, аммо онҳо одатан сабук ва зудгузаранд. Таъсироти эҳтимолии ҷонибӣ Дарди шикам, Аллергия, Исҳол, Сардард, Мушкилоти ҷигар, Дилбеҳузурӣ ё қайкунӣ, хориш, раш, хоболудӣ ва чарх задани сарро дар бар мегиранд. Дар соли 2002, Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ истифодаи Празиквантелро барои занони ҳомила ва ширдеҳ тавсия дод.

Интихоби дигари доругӣ Тетахлорэтилен (Tetrachloroethylene) мебошад, аммо истифодаи он бо доруҳои нави зиддигелминтӣ (мисли Празиквантел) иваз карда шудааст.

## Эпидемиология
Сироятҳои метагонимоз дар 19 кишвар, аз ҷумла Ҷопон, Корея, Чин, Тайван, Балкан, Испания, Индонезия, Филиппин ва Русия эндемикӣ ё эҳтимолан эндемикӣ мебошанд. Сироятҳои одамон берун аз минтақаҳои эндемикӣ метавонанд аз истеъмоли моҳии шӯркардашуда ё суши, ки аз минтақаҳои эндемикӣ ворид шудаанд, сар зананд.

### Корея
Трематодозҳои тавассути ғизо гузаранда айни замон муҳимтарин сироятҳои паразитӣ дар Корея мебошанд ва тақрибан 240,000 кореягиҳо сироятёфта ҳисобида мешаванд. Сатҳи миллии сироят дар соли 1981 1,2% буд ва дар соли 2004 то 0,5% коҳиш ёфт. Сироятҳои *M. yokagawai* асосан дар атрофи ҷӯйборҳои калон ва хурд, ки дар онҳо моҳии ширин (sweetfish) зиндагӣ мекунанд, пайдо мешаванд.

### Ҷопон
Метагонимоз дар Ҷопон низ маъмул аст ва дар атрофи дарёҳои калон сатҳи паҳншавӣ 10-15%-ро ташкил медиҳад. Трематодозҳо бештар дар минтақаҳои деҳот, ки одатҳои ғизоии анъанавӣ (истеъмоли моҳии оби ширини хом) нигоҳ дошта шудаанд, маъмуланд.

### Ҳиндустон
Ба наздикӣ дар Ҳиндустон ду ҳолати сироят гузориш дода шуд, ки дар он ҷо ин беморӣ қариб номаълум буд. Ҳолати дуюм дар соли 2005 дар як бемори 6-сола ошкор гардид.

## Инчунин нигаред
* Рӯйхати паразитҳои инсон

## Пайвандҳои беруна
* Metagonimiasis (CDC)
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Болезни животных, опасные для человека. М. 1997 г.
* Гельминтозы человека, под ред. Ф.Ф. Сопрунова, с 124, М., 1985; 
* Озерецковская Н.Н., Зальнова Н.С. и Тумольская Н.И. Клиника и лечение гельминтозов, с. 113, М., 1984.

## Инчунин нигаред
* Кирмҳои паҳн
* Инвазия
* Гелминтҳо.

Гурӯҳ:Гелминтозҳо
Гурӯҳ:Трематодозҳо