open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аҳмади Касравӣ

**Аҳмади Касравӣ** () Сайид Аҳмади Ҳукмободии Табрезӣ (; ) — , назарияпардоз, забоншинос, ҳуқуқдон ва мунаққиди эронии озаритабор.

## Зиндагинома
Аҳмади Касравӣ муҳассили мадрасаи Толибия ва мадрасаи амрикоии Табрез (American Memorial School in Tabriz) буд, ба омӯзиши илмҳои динӣ ва фалсафа, риёзӣ, таърих ва забон таваҷҷуҳ дошт. Соли 1916 ба Қафқоз сафар карда, ба демократҳои Озарбойҷон пайваст. Аҳмади Касравӣ баъди сафарҳои тӯлонӣ ва пажӯҳиш дар Мозандарон, Дамованд, Занҷон, Хузистон дар аҳди Паҳлавиён (1926-79) барои кор ба додгоҳи адлия ва ҷиноӣ ҷалб гардид. Сипас, аз кори додгоҳ дур шуда, дар шаҳрҳои Хуросон, ғарби Эрон (Ҳамадон, Қазвин ва ғ.) ба корҳои маъмурӣ машғул шуд. Аҳмади Касравӣ зимни сафарҳояш бо шахсиятҳои маъруфи замон ошно шуда, барои мубориза бар зидди боварҳои нодурусти динии мардум ва хурофот дар ҷомеа ҷунбиши сиёсӣ-иҷтимоии «покдинӣ»-ро бунёд гузошт. 11.3.1946 дар утоқи бозпурсии Кохи додгустарии Теҳрон аз ҷониби гурӯҳи «фидоиёни ислом» ба қатл расид. Аҳмади Касравӣ ҷонибдори ҷомеаи мутамаддини дунявӣ ва тақвияти ваҳдати миллии эрониён буд. Ба назари ӯ ихтилофоти мазҳабӣ, қавмӣ, забонӣ ва лаҳҷаӣ ваҳдати миллӣ ва якпорчагиро дар Эрон халалдор мекунанд. Муаллифи зиёда 70 китобу рисола. Дар миёни китобҳояш «Таърихи машрутияти Эрон» (1940-42) ва «Таърихи ҳаждаҳсолаи Озарбойҷон» (1934—1940), «Таърихи понсадсолаи Хузистон» (1933) ва «Озарӣ ё забони бостони Озарбойҷон» (1925), «Шиигарӣ» (1943) машҳур мебошанд. Аҳмади Касравӣ дар китобҳои «Баҳоигарӣ», «Суфигарӣ» ва «Ҳоҷиҳои анбордор чӣ дине доранд?» аз боварҳои баҳоӣ, тасаввуф, дар «Хароботгарӣ» аз ашъори Ҳофиз, Саъдӣ ва дигарон интиқод кардааст. Ӯ дар миёни шарқшиносон нахустин нафарест, ки дар бораи Темурмалик рисолаи илмӣ-пажӯҳишӣ таълиф намуда, ӯро ҳамчун қаҳрамони ҳақиқии Эрони Бузург муаррифӣ кардаааст. Назари таърихӣ-фалсафии Аҳмади Касравӣ дар бораи Темурмалик беназир аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иноятуллоҳ Камбуҳ

**Иноятуллоҳ Канбу** (; тақр. 1606, Бурҳонпур — 1671, Деҳлӣ) — ,  ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Гузаштагони Канбу аслан аз Лоҳур буданд. Бародари Канбу — Муҳаммадсолеҳи Канбу, муаллифи асари таърихии «Амали Солеҳ» (таълифаш 1660) мебошад, ки дар он маълумот дар бораи шарҳи ҳоли Канбу низ мавҷуд аст. Ҷавонии Канбу дар аҳди Ҷаҳонгир (ҳукмронӣ 1605-28) ва давраи камолоташ дар замони ҳукмронии Шоҳҷаҳон (ҳукмронӣ 1628-58) гузаштааст. Муддате котиби ҳокими Лоҳур ва муншии девони Шоҳҷаҳон буд. Канбу аз корҳои расмӣ даст кашида, дар наздикии мазори Қутбуддин Бахтиёри Кокӣ хонақоҳе бино кард ва бақияи зиндагиашро дар гӯшанишинӣ гузаронд. Асари нахустини ӯ такмилаи «Акбарнома»-и Абулфазли ибни Муборак мебошад, ки дар бораи исён ва хурӯҷи Ҷаҳонгир бар падараш — Акбар, қатли хоинонаи Абулфазли ибни Муборак бо мусоидати Ҷаҳонгир, таъқиб ва муҷозоти қотилони Абулфазли ибни Муборак бо фармони Акбар, ҷангҳои Дакан ва шарҳи беморӣ ва марги Акбар иттилоъ додааст. Асари дигари Канбу «Таърихи дилкушо» (ягона нусхаи дастнависи он дар Лондон маҳфуз аст) оид ба воқеаҳои замони салтанати Шоҳҷаҳон ва баъзе рухдодҳои солҳои аввали аҳди Аврангзеб маълумот медиҳад. Дар китоби «Гулшани иноят» (нусхаи китобхонаи Ганҷбахш, 1197) номаҳои Канбу ба дӯстон ва бузургон гирдоварӣ шудааст, ки он соли 1662 бо эҳтимоми бародараш Муҳаммадсолеҳи Канбу тадвин гардидааст. Ҳамчунин аз Канбу китоби «Шоракнома» — дар боби ҳикматомӯзӣ (нусхаи Ганҷинаи дастхатҳои Донишгоҳи Панҷоби Лоҳур, № 2242/2) ва дебоча бар «Саводи аъзам»-и Мулломир (нусхаи китобхонаи умумишарқии Бонкипур, № 87) мерос мондаанд. Муҳимтарин асари бадеии Канбу китоби «Баҳори дониш» дар мавзӯи ишқи шоҳзодаи Ҳиндустон Ҷаҳондорсултон ва духтари подшоҳи мулки Минусавод Баҳраварбону мебошад, ки соли 1651 таълиф ва ба Шоҳҷаҳон бахшида шудааст. Ин асар яке аз пурхонандатарин китобҳои бадеӣ ба шумор рафта, беш аз 300 нусхаи дастнавис ва чандин фарҳангу шарҳи он то замони мо расидаанд. «Баҳори дониш» чанд аср ҳамчун сармашқи ҳунари нависандагии муншиён ва китоби дарсӣ барои омӯзандагони забони форсӣ дар мадрасаҳо истифода мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад Алихон

**Муҳаммад Алихон** (1810—1842, Хӯқанд) — хони Хӯқанд (1822—1842).

## Зиндагинома
Баъди вафоти падараш Умархон ба тахт нишаст. Бо мақсади васеъ кардани ҳудуди хонии Хӯқанд соли 1829 ба Қошғар лашкар кашид. Мусулмонони Қошғар аз ин истифода бурда, ба муқобили Хитой сар бардоштанд. 70 ҳазор уйгурҳои мағлубгардида ҳамроҳи Муҳаммад баргашта, дар Шаҳрихон ва атрофи он маскан гирифтанд. Муҳаммад дар натиҷаи ҳуҷумҳои пай дар пай ба Қошғар ба ҳуқуқи аз шаҳрҳои Туркистони Шарқӣ ситонидани боҷ соҳиб гардид. Дар аҳди Муҳаммад корҳои обёрӣ хеле хуб ба роҳ монда шуданд. Дар наздикиии Тошканд ҷӯй бори Хонариқ кушода шуд. Робитаҳоиди пломатӣ ва тиҷоратӣ бо Рос­сия беҳтар гашт. Муҳаммад дар ҷанги байни Бухоро ва Хӯқанд мағлуб гашта, Хуҷандро ба Насруллоҳ супурд ва вассали ӯ шуд. Баъди ду соли ин воқеа дар Хӯқанд ба муқобили зулмиҳои шӯриши халқ сар зад. Насруллоҳ аз ин ҳодиса хабар ёфта, Хӯқандро зери даст кард, Муҳаммад ва хешовандони наздиктарини ӯро ба қатл расонд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Кашфии Самарқандӣ

**Кашфии Самарқандӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Осори парокандааш дар маъхазҳои адабӣ маҳфуз аст. Кашфии Самарқандӣ аз шоирони хушбаёни замон буда, илми фиқҳро низ аз худ карда будааст.

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Кашфии Тирмизӣ

**Мирмуҳаммадсолеҳ Кашфии Тирмизӣ** (; ? — 1650) — муҳаддис,  ва хушнависи форсизабон, аз орифони силсилаи қодирияи Ҳинд.

## Зиндагинома
Падари ӯ шоир ва хушнависи машҳури дарбори Акбар ва писараш Ҷаҳонгир аз машоихи маъруфи силсилаи неъматуллоҳия дар шаҳри Деҳлӣ будааст. Силсилаи насаби Кашфӣ ба чанд восита ба Шоҳнеъматуллоҳи Валӣ мерасад. Кашфӣ ба забонҳои форсӣ ва урду шеър месуруд. Дар ашъори форсии худ Кашфӣ ва дар сурудаҳои урдуияш Субҳонӣ (ё Субҳон) тахаллус мекард. Хатти настаълиқро ба хубӣ менавишт ва дар мусиқии ҳиндӣ маҳорат дошт. Муддате дар китобхонаи Шоҳҷаҳон (ҳукмронӣ 1628‒1658) ба ҳайси нозир ва посбон хидмат карда, сипас волии яке аз вилоятҳо ва фармондеҳи сипоҳи 500-нафара гардид.

## Осор
«Маноқиби муртазавӣ» (дар бораи Алӣ ибни Абитолиб), «Эъҷози мустафавӣ» (дар сираи паёмбар (с) ва хулафои рошидин), «Девон» (шомили ғазалиёт, қасоид, рубоиёт ва маснавиҳо) ва «Маҷмӯаи роз» (тарҷеъбанди орифонаи иборат аз 270 байт).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Козим Масеҳулбаёни Ҳаким

**Козим Масеҳулбаёни Ҳаким** (; ? — 1763) —  ва пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Пас аз касби камол дар Эрон муддате дар дарбори шоҳи Ҳиндустон Аврангзеб (ҳукмронӣ 1658—1707) хидмат кардааст. Дар тақлиди «Маснавӣ»-и Ҷалолуддини Балхӣ бо унвони «Оинахона», «Парихона», «Малоҳати Аҳмадӣ», «Сабоҳати Юсуфӣ», «Гули Муҳаммадӣ» ва «Авсофи Масеҳӣ» манзумаҳо навиштааст. Ашъори Козим дар девонҳояш фароҳам омадааст. Дастнависҳои осори Козим дар китобхонаҳои ҷаҳон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муртазо Мушфиқи Козимӣ

**Муртазо Мушфиқи Козимӣ** (; ) — , яке аз поягузорони румони иҷтимоӣ дар адабиёти муосири Эрон.

## Зиндагинома
Падараш Мирзо Ризо дар тарбияти шахсияти ӯ нақши муассир дошт. Козимӣ нахуст дар хона, назди муаллимони хусусӣ сипас, дар Дорулфунун ва дигар мактабҳои Теҳрон таҳсили илм кардааст. Ҳангоми таҳсил ӯ ба достонҳои пурмоҷарои мардумӣ ва румонҳои таърихии ба форсӣ тарҷумашуда таваҷҷуҳ зоҳир мекард. Барои идомаи таҳсил ба Олмон (1920) сипас, ба Фаронса муҳоҷират карда, ба омӯзиши илмҳои ҳуқуқ ва сиёсат пардохт. Дар Берлин ба узвияти ҳайати таҳририяи маҷаллаҳои «Эроншаҳр» ва «Фарангистон» дохил шуд. Козимӣ баъди бозгашт аз Аврупо (1927) сармуҳаррири маҷаллаҳои «Эрони ҷавон» ва «Фалоҳат ва тиҷорат» буд. Баъдан дар вазоратҳои адлия ва корҳои хориҷӣ ба кор даромад. Соли 1934 муовини вазири корҳои хориҷии Эрон ва чанде вазири мухтори Эрон дар Сурия, сафири Эрон дар Миср, Ҳинд ва чанд кишвари Аврупо буд. 

## Таълифот
Козимӣ ҳангоми мактабхонӣ ба сурудани шеър оғоз карда, тахаллуси «Мушфиқ»-ро баргузид, аммо дар назм муваффақ нашуд ва ба румоннависӣ рӯ овард. Дар 18-солагӣ (1922) китоби якуми румони «Теҳрони махуф»-ро навишт. Ӯ барои нашри ин китоб маблағ надошт ва онро барои чоп ба рӯзномаи «Ситораи Эрон» фиристод. Сардабири ин нашрия пас аз хондан, ин асарро бо осори В. Ҳуго ва А. Франс муқоиса кард ва онро дар рӯзнома ба сурати поварақӣ чоп кард. Он танҳо соли 1927 ба шакли китоб нашр гардид. Дар насри достонии навини форсӣ бори нахуст тавассути ин асар сохти иҷтимоӣ, фисқу фуҷури табақаи ҳоким ва беҳуқуқиву хору забунии зан дар ҷомеаи Эрони ибтидои қарни XX маҳаки тасвири бадеӣ қарор гирифта, таназзули ахлоқии занон матраҳ шудааст. «Теҳрони махуф» бо равияи реализми интиқодӣ иншо гардида, барои рушди баъдии жанри румон (ба мафҳуми аврупоии он) дар адабиёти муосири форсӣ замина фароҳам овард. Баъдан, чопи ин асар дар Эрон манъ карда шуд. Аз ин рӯ, китоби дуввуми он бо номи «Ёдгории як шаб» соли 1924 дар Берлин ба нашр расид. «Теҳрони махуф» ба чандин забон, аз ҷумла русӣ, озарӣ, узбекӣ, литвонӣ, туркӣ, ҳиндӣ ва урду тарҷума ва чоп шудааст. Қисми аввали онро соли 1940 Ҷ. Икромӣ барои хонандагони тоҷик ба хатти кириллӣ таҳия ва нашр намуд. Ду румони дигари Козимӣ, «Гули пажмурда» (1929) ва «Рашки пурбаҳо» (1930) натавонистанд ҳамчун «Теҳрони махуф» ба муаллиф шуҳрат оранд. Козимӣ солҳои охири зиндагиаш асари ёддоштии худ «Рӯзгор ва андешаҳо» (солҳои 1971 ва 1973)-ро дар ду ҷилд ба табъ расонд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирмуҳаммадкозим Каримии Ҳусайнӣ

**Мирмуҳаммадкозим Каримии Ҳусайнӣ** (қарни XVII) —  ва насрнависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аслаш аз Ироқи Аҷам. Падараш Фикрии Ироқӣ шоир ва олими суфӣ буд. Каримӣ дар назди падар илм омӯхт ва дар синни камолот ба Ҳиндустон сафар карда, ба хидмати ҳокими ш. Гулканда Абдуллоҳи Қутбшоҳ роҳ ёфт. Асарҳои назмии «Рубоиёти Карим» (4080 рубоӣ, ки аксарашон дар мавзӯъҳои динӣ гуфта шудаанд), қасидаи «Ганҷнома» (иборат аз ҳазор байт), маснавии ирфонии «Гулшани дидор» (дар пайравӣ аз «Махзану-л-асрор»-и Низомии Ганҷавӣ иншо шудааст) ва насрии қиссаи «Комрупу Комлат», «Равоқи шавқ» (маҷмӯаи номаҳои шахсӣ) ба қалами Каримӣ тааллуқ доранд. Дар қасидаи «Ганҷнома» ба ғайр аз байтҳои хеш, аз Низомӣ, Саъдӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва дигарон вобаста ба мазмуну мундариҷаи қасида, барои ибрози андешаҳояш пораҳои шеърӣ иқтибос кардааст. Дар ин қасида Каримӣ ба Абдуллоҳи Қутбшоҳ оид ба давлату давлатдорӣ, рафъи беадолатӣ андарз додааст ва аз мушкилоти зиндагии худ шикоят кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Касрати Намангонӣ

**Касрати Намангонӣ** (қарни XIX) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Касрат аз Марғелони Фарғона буда, пас аз таҳсили илм ва касби камол ба хидмати дарбори Умархони Амирӣ роҳ ёфт. Ӯ табъи хуби шоирӣ дошт ва аз нозукиҳои шеър огоҳ буд. Дар бадоҳатан гуфтани шеър низ маҳорат дошт. Аз Касратғазалҳо, рубоиҳо, қитъаҳо ва абёти пароканда боқӣ мондаанд, ки дар тазкираҳо («Туҳфату-л-аҳбоб»-и Возеҳ, «Маҷмӯату-ш-шуаро»-и Фазлии Намангонӣ ва ғ.) ва баёзҳои қарни XIX сабт шудаанд. Мавзӯи ашъори Касрат: ишқу муҳаббат, тасвири манзараҳои табиат ва мадҳ. Касрат ҳунари хаттотӣ дошта, махсусан дар навиштани хатти насх моҳир будааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комии Қазвинӣ

**Мир Алоуддавла Комии Қазвинӣ** (; нимаи дуввуми қарни XVI — ибтидои қарни XVII) —  ва адиби форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагиома
Зодгоҳаш Қазвин. Аз таъқиби шоҳ Таҳмоспи Сафавӣ (ҳукмронӣ 1524-76) ба Ҳиндустон фирор кард. Комии Қазвинӣ мисли бародаронаш Абдуллатиф ва Сафиюддини Исо, ки донишманду адиб буданд, дар Ҳиндустон соҳиби обрӯ ва эҳтиром гардид.
 
Ба қалами  Комии Қазвинӣ асари «Саҳифату-л-арқом» (дар фани хаттотӣ), рисолае оид ба санъатҳои шеър ва тазкираи «Нафоису-л-маосир» тааллуқ доранд. Аз осори ӯ ҳоло «Нафоису-л-маосир» дастрас гардидааст. Ин асар доир ба вазъи сиёсию ҳаёти адабии давраи ҳукмронии Темуриёни Ҳинд ва шоирони форсизабони он давра маълумот дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комии Сабзаворӣ

**Мулло Комии Сабзворӣ** (; ? — 1605) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Падараш — Хоҷа Яҳё табъи шоирӣ дошт ва ба баққолӣ машғул буд. Ҳангоми истилои Шайбониён аз Ҳирот ба Ҳиндустон фирор кард. Комии Сабзаворӣ дар назди яке аз наздиконаш дар Сабзвор монд. Аз 12-солагӣ бо аҳли адаб ошно гардид. Ба Сиистон омада, дар дарбори ҳукмрони он ҷо хидмат кард. Соли 1548 ба Ҳиндустон рафт ва ба хидмати Абдурраҳими Хони Хонон (Раҳимӣ) дохил шуд. Дар дарбори Акбар ва ҷонишини ӯ Ҷаҳонгир низ хидмат кардааст. Дар васфи ин ҳукмронон ғазалу қасидаҳо сурудааст. Пас аз 20 соли хидмат ба Ҳирот омад. Шоири тозагӯй ва хуштабъ буд. Аҳли адаби Хуросон ба эҷоди ӯ таваҷҷуҳи хосса доштанд. Дар ҳаққи баъзе шоирони Хуросон ҳаҷвияву мутоибаҳо низ гуфтааст. Ҳангоми аз Ҳирот ба Сабзвор ҳаракат кардан ба дасти роҳзанон кушта шуд. Аз осори Комии Сабзаворӣ то замони мо якчанд қасидаи мадҳӣ ва ғазал, ҳамчунин абёти пароканда расидааст. 

Ин шеър аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммадалӣ Комил

**Муҳаммадалӣ Комил** (; — 1719, Бадахшон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бадахшон. Баъди таҳсил дар Бухоро ба Ҳиндустон, Туркистон ва Хитой сафарҳо кардааст. Сипас ба зодгоҳаш баргашта, ба мударрисӣ ва деҳқонӣ машғул шудааст. Дар адабиёт, хаттотӣ ва фалсафа дониши амиқ дошта, дар бораи илми руҳшиносӣ гӯё рисолае навиштааст. Ашъораш хеле хушобуранг аст.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комии Қундузӣ

**Имомалӣ Комии Қундузӣ** (; ? — 1856/57) —  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Қундузи Афғонистон. Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Ба шаҳрҳои гуногун — Кобул, Ёрканд, Оқсу, Кошғар, Бухоро, Фарғона, Хӯқанд, Намангон, Тошканд, Хуҷанд, Истаравшан (Ӯротеппа) ва ғ. сафар кардааст. Аз ӯ асари таърихиву адабии «Таворихи манзума» боқӣ мондааст (маҳфуз дар Маркази мероси хаттии АМИ Тоҷикистон). Аз рӯйи ҳамин асар дар бораи ҳунари шоирии Комии Қундузӣ дар офаридани моддаи таърих (697 адад, беш аз 5 ҳазор байт) метавон хулоса кард. Шеърҳо ба забони форсӣ (тоҷикӣ), воқеаҳои таърихӣ ба забони узбекӣ навишта шудаанд (Комии Қундузӣ шоири зуллисонайн будааст). Ҳамчунин, маълумоти мухтасари овардаи Комии Қундузӣ дар бораи чанде аз шоирони қарни XIX (Вазир, Дабир, Ҳозиқ, Махмур, Ҳотиф ва дигарон, зикри таърихи фавти онҳо) ҷолибаст ва асари ӯро чун маъхази муҳимми адабӣ ҷилвагар мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комилаи Деҳлавӣ

**Комилаи Деҳлавӣ** (), **Комилабегим** (қарни XVI) — аи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз хонадони аҳли савод буда, дар замони ҳукмронии Акбар, дар доираи адабии Деҳлӣ ба камол расидааст. Дар маъхазҳои адабӣ чун шахси бомаърифат, дӯстдори илму фазл, шоири закитабъ ва фасеҳбаён ёдовар шудааст. Файзии Даканӣ чаҳор моҳ пеш аз фавташ рубоии зерро гуфта буд:

Комилаи Деҳлавӣ рубоие дорад, ки он ҳам ҷавоб ба ин рубоӣ ва ҳам дар марсияи Файзии Даканӣ мебошад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комили Дарвозӣ

**Комили Дарвозӣ** (; қарни XIX — ибтидои қарни XX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Дарвоз зиндагӣ ва эҷод карда, чанд муддат дар Бухоро низ зистааст. Маълумоти ҳасбиҳолӣ дар бораи ин шахс хеле кам аст. Дар баъзе баёзҳои қарни XIX (мас., баёзи Шарифхоҷаи Кӯҳистонӣ) аз ӯ як мухаммас оварда шудааст. Дар он Комили Дарвозӣ аз соли нав — Наврӯз, сайру гашт дар Бухоро, дар замони ҳукмронии амирон хароб шудани Бухорову Самарқанд ва даъват ба обод кардани онҳо сухан кардааст.

Мухаммаси зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комили Хоразмӣ

**Комили Хоразмӣ** (), номи аслияш **Паҳлавон Ниёзмуҳаммад Мирзобошӣ** (1825, Хева — 1899, ҳамон ҷо) — , мусиқидон, хонанда, танбӯрӣ, хаттот ва мутарҷими узбектабори Хоразм.

## Зиндагинома
Адабиёт, фалсафа, илоҳиёт, забонҳои форсию арабиро дар мадрасаи Хева ва асосҳои назарию амалии мусиқии классикӣ (мақом)-ро дар Бухоро фаро гирифтааст (танбӯрнавозиро аз Дилкаши Танбӯрӣ ва шеъру фалсафаро аз Аҳмади Дониш омӯхтааст). Комили Хоразмӣ дар заминаи адвори 18-хаттаи барои танбӯр ихтироъкардааш мақомҳои хоразмиро сабт кардааст. Ин низоми нави Комили Хоразмӣ дар таҷрибаи мусиқӣ васеъ истифода нашуда бошад ҳам, дар таҳқиқи сохтори пардаии мақомҳои замонаш манбаи муътамад маҳсуб мешавад. Комили Хоразмӣ бо ҳамин усул қисми аввали мақоми «Рост» ва баъди вафоти ӯ писараш Муҳаммадрасул Мирзобошӣ (1870—1916) қисми боқимондаи мақомҳои хоразмиро ба нота гирифтааст. Нотанавиштаҳои писараш нусхабардорӣ шуда, дар хазинаи дастнависҳои АИ Ҷумҳурии Узбекистон (Р: 1199) маҳфузанд. Комили Хоразмӣ дар мақоми «Рост» шохаҳои «Мураббаи Комил», «Пешрави Фирӯз»-ро тасниф кардааст. Соҳибдевон буд, ғазал, мухаммас, маснавӣ ва рубоию қасидаро некӯ мегуфт.

Дастнависи девони Комили Хоразмӣ дар Институти шарқшиносии АИ Узбекистон маҳфуз аст. Дар рассомию хаттотӣ низ маҳорат дошт. Котиб ва раҳбари девони ҳокими Хева (Сайид Муҳаммад ва Муҳаммад Раҳимхони II) буд ва беш аз 50 котибу мусиқишиносро таълим додааст. Ба Маскав, Санкт-Петербург (1873, 1883), Тошканд (1891, 1896) сафар кардааст. Чанд асар («Маҳбубу-л-қулуб»"-и Маҳмуди Фароҳӣ, «Латоифу-т-тавоиф»-и Фахруддин Алии Сафӣ, «Калила ва Димна»)-ро аз форсӣ ба узбекӣ баргардондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комили Ҳисорӣ

**Мулло Муҳаммад Комили Ҳисорӣ** (; 1831, Файзобод — 1915, Бухоро) — қозӣ ва и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар 12-солагӣ ба Хуҷанд рафта, таҳсилоти ибтидоиро ҳамон ҷо гирифтааст. Сипас дар мадрасаҳои Бухоро таҳсил кардааст. Ҳангоми ҳокими Кармина будани амир Абдулаҳад ба хидмати ӯ қабул шуд. Дар васфи Абдулаҳад ғазалҳову қасидаҳо менавишт, дар дарбор обрӯ ва эътибор доштааст. Муддате қозӣ таъйин гардида буд.

Дар бораи Комили Ҳисорӣ дар баёзе, ки писараш Муҳаммадҳасан тартиб дода буд, 56 ғазал, 7 мухаммас, 3 қасида, 2 наът, як рубоӣ сабт шудааст. Ба ғайр аз ин девони Комили Ҳисорӣ то замони мо расидааст, ки дар захираи дастхатҳои АИ Ҷумҳурии Узбекистон (зери рақами 5329) маҳфуз аст. Мавзуи асосии ашъори Комили Ҳисорӣ ба ғайр аз ғазалу қасидаҳои мадҳӣ дар васфи Абдулаҳад, ишқ, рафтори нек ва хушиҳои зиндагӣ мебошад.

Абёти зер намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комили Ҷаҳрумӣ

**Қивомуддин Абдуллоҳ Комили Ҷаҳрумӣ** (; ? — 1619) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Ҷаҳруми Эрон ба дунё омадааст. Дар синни камолот ба Шероз рафта, дар назди Малик Сайиди Халхолӣ, мутахаллис ба «Комил» улуми диниро омӯхтааст. Малик Сайид ба ӯ тахаллуси худро бахшидааст. Дар 25-солагӣ ба Ҳиндустон сафар ва муддате дар шаҳрҳои Гулканда ва Беҷопур зиндагӣ кардааст. Аз ҳисоби ҳадяву инъомҳои ҳукмронони ин мавзеъҳо рӯз мегузаронд. Баъд ба хидмати Мирзо Абдурраҳими Хони Хонон рафт, ӯро дар ғазалҳову қасоидаш мадҳ кардааст. Ба сабаби низоъҳо бо баъзе дарбориён аз хидмат дур карда шуд ва ба Агра ба хидмати шоҳзода Султон Хуррам (Шоҳиҷаҳон) даромад. Пас аз ду сол ба Кашмир кӯчид ва дар он ҷо то охири умр ба тиҷорат машғул шуд. Аз айёми дарс хондан дар назди Халхолӣ ба тасаввуф майл кардааст.

Асари тазкирамонанди «Муршиди комил» (маҷмуаи ашъори тасаввуфии шоирони гузашта), соқиномаи тарҷеъбанди «Маҳмуд ва Аёз» ва девони ашъори қасидаҳову ғазалиёт (5 ҳазор байт) аз навиштаҳои ӯ мебошанд. Дар тазкираҳо чун шоири тавоно ёд шудааст ва намунаҳои ашъораш сабт гардидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комии Бухороӣ

**Комӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Комӣ аз табақаи аҳли ҳунар буд ва бо дастмузде аз бофандагӣ рӯз мегузаронд. Ашъораш бисёр равон, тарзи адояш сода ва ба эҷодиёти шифоҳии мардум наздик аст.

Ин ғазал намунаи шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Комрон Мирзо

**Комрон-Мирзо** (), **Комрони Гӯраконӣ** () — шоҳзодаи хонадони Темуриёни Ҳинд, сиёсатмадор, шоир, писари Бобур ва шоира Гулрухбегим.

## Зиндагинома
Дар наврасӣ оини ҳарб, улуми динию адабиро дар назди уламои дарбор ва падараш омӯхта, чанд муддат волии Кобулу Қандаҳор буд. Пас аз фавти Бобур, муборизаи Ҳумоюн бар зидди Шершоҳи Сурӣ дар Бангола тезутунд шуда, Комрон-Мирзо дар иттиҳод бо бародараш — Ҳиндол-мирзо дар ш. Агра ба мухолифат бархост (1538). Соли 1539 дар муқобили Ҳумоюн оҷиз омада, ба ҳукумати иёлати Лоҳур иктифо кард. Пас аз нокомии Ҳумоюн дар муқобили Шершоҳ (1540) ва паноҳ бурданаш ба дарбори Сафавиён Комрон-Мирзо дар Кобул соҳибихтиёр гардид. Ҳумоюн соли 1545 бо ёрии Сафавиён Кобулро фатҳ ва Комрон-Мирзо-ро ҳокими Кӯлоб таъйин кард. Ӯ баъди як сол дубора дар Балх бар зидди бародараш қиём намуд. Баъди ба асорат афтодани бародараш — Аскарӣ-мирзо ба Ҳиндустон паноҳ бурд. Оқибат, ӯ бо хиёнати сарвари қабоили афғон — Одам Каҳкар ба дасти Ҳумоюн гирифтор шуд. Соли 1553 бо фармони Ҳумоюн ба чашмони Комрон-Мирзо мил кашиданд ва ӯ баъди адои ҳаҷ дар Макка аз олам даргузашт. Дар вафоти Комрон-Мирзо шоирон Коҳӣ, Вайсӣ ва дигарон марсияҳо гуфтаанд.

Дар таърих чун шоҳи дӯстодори аҳли илму адаб шуҳрат ёфта, донишмандону шоирони бисёр, аз қабили Маҳмуд ибни Исҳоқи Шиҳобӣ, Баҳром Саққоии Бухороӣ ва дигарон дар рикоби ӯ қарор доштанд. Ба забони форсӣ (26 ғазал, 22 фард, 4 рубоӣ, 3 қитъа, 4 маснавӣ) ва туркӣ (40 ғазал, 21 фард, 26 рубоӣ, 3 қитъа, 9 маснавӣ ва таркиббанд) шеър мегуфт. Мавзӯи ашъораш: тасаввуф, ирфон, андарз, масоили иҷтимоӣ ва ахлоқӣ. Нусхаҳои девонаш дар китобхонаҳои Худобахш (ш. Патна), Ризои Ромпур, Анҷумани осиёии Бангол, шаҳри Ҳамбурги Олмон маҳфузанд; соли 1929 дар Калкатта чоп шуд. Шеърҳои туркияш дар маҷ. «Мерос» (1986) ва дар шакли алоҳида соли 1994 нашр гардиданд. Давомаш ба англисӣ тарҷума ва чоп шудааст. Маснавии назму насрии ӯ дар мавзуи ахлоқ ва маниши нек бо номи «Мирзонома» машҳур аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Манучеҳрии Самарқандӣ

**Манучеҳрии Самарқандӣ** (; ?, Самарқанд — қарни XVI, Ҳирот) — мусаввир, наққош ва музаҳҳиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Самарқанд, дар Ҳирот вафот кардааст. Дар наққошӣ, ҷадвалкашӣ ва тазҳиб устод буд. Санъати наққоширо дар Самарқанд омӯхта, барои такмили хунар ба Табрез, Бухоро ва Ҳирот рафтааст. Девонҳои Навой ва Ҳотифиро оро додааст. Аз мусаввараҳои машҳури ӯ «Шикори паланг» то замони мо расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Машриқии Машҳадӣ

**Мирзомалик Машриқии Машҳадӣ** (; ? — 1640/42) — донишманд ва и форс-тоҷик, муншӣ ва надими Шоҳ Аббос.

## Зиндагинома
Аз олимон ва фозилони номвари за монаш буда, сарфу наҳви арабӣ, мантиқ, илмҳои диния ва адабро хуб медонист. Аз илми мусиқӣ низ бохабар будааст. Муддате дар Хуросон зиндагй ва бо шоирони ин ҷо ҳамкорӣ дошт. Пас ба Исфаҳон рафта, ба хидмати Шоҳ Аббос даромад. Бино бар маълумоти муаллифи «Ништари ишқ» ашъорашро 11 ҳазор байт шумурдаанд, ки аз ғазалу қасида ва рубоию китъаҳо иборат будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Машриқӣ (шоир)

**Машриқӣ** (; қарни XV) —  ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз ҷумлаи фозилон ва олимони барҷастаи аҳди Темуриён будааст. Дар зодгоҳаш шащри Ҳирот зиндагь ва эҷод кардааст. Илмҳои расмии замонро аз бар карда, дар фанни шеъру адаб машщури умум гардид. Ба маълумоти тазкираи Навоӣ («Маҷолису-н-нафоис») Машриқӣ дар хушнависӣ, низ даст дошт; «маншаташ аз ҳусни хат таъмин мешуд». Ба анвои ои мухталифи назм шеър мегуфта, алалхусус ғазалро.

Ин байт аз ст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Мухлиси Кошонӣ

**Мирзо Муҳаммад Нароқии Кошонӣ**, ё **Мухлиси Кошонӣ** (; ? — 1772) — и форс-тоҷики пайрави сабки ҳиндӣ.

## Зиндагинома
Ӯ аз шоирони авохири аҳди Сафавӣ ва ҳамдавр бо Шоҳ Султон Ҳусайн буд. Вай аҳли сайру сафар буда ва дар девонаш аз Табрез, Каъба, Наҷаф ва Карбало ёд мекунад. Мухлис ба шеъри Соиби Табрезӣ инояти бисёр дошт ва бо Ҳазини Лоҳиҷӣ муосир будааст. Ӯ дар авохири умр ба иллати шуҳраташ мавриди таваҷҷӯҳи бузургон қарор гирифт ва ба Исфаҳон рафт ва дар соли 1772 дар Исфаҳон даргузашт.

Девони шоир соли 2001 аз тарафи Ҳасан Отифӣ гирд оварда шудааст, ки шомили 403 ғазал 47 рубоӣ,  қасида ва байтҳои пароканда мебошад

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دیوان مخلص کاشانی، میراث مکتوب، تهران، ۱۳۷۹
Муҳаммадисмоили Доро

**Хоҷа Муҳаммадисмоили Доро** (; қарни XVIII) — и порсигӯ ва аз пайравони сабки ҳиндӣ.

## Зиндагинома
Таърихи зодашудан ва марги Муҳаммадисмоили Доро ба дурустӣ дониста нест. Ӯ аз аҳолии рустои Занги Сабоа аз тавобеъи Ғӯриён дар Афғонистони кунунӣ буд ва дар ҳамин ҷо ҳам ба хок супурда шудааст. Муҳаммадисмоил сӯфимаслак ва пайрави тариқати нақшбандия буд ва дар замони ҳаёташ дар гумномӣ ба сар мебурд.

Доро аз шоирони сабки ҳиндӣ аст. Ӯ шефта ва пайрави Соиби Табрезӣ буд ва аз ин рӯ худро «Соиби сонӣ» хондааст:

Девони ашъори Доро нахустин бор дар соли 1957 ба кӯшиши Муҳаммад Аълами Ғаввос ба чоп расид ва сипас дар давраи Ҷумҳурии Исломии Афғонистон аз сӯи интишороти «Тавоно» дар Ҳирот муҷаддадан чоп шуд.

## Эзоҳ
Таъсири Табрезӣ

**Мирзо Муҳсин Таъсири Табрезӣ** (; ) — и порсигӯи дарбори Сафавиён.

## Зиндагинома
Ӯ дар дарбори Шоҳ Сулаймон ва Шоҳ Султон Ҳусайн мадеҳасароӣ мекардааст. Аз Таъсир ашъоре ба туркии озарбойҷонӣ низ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* «تأثیر تبریزی». دانشنامه بزرگ اسلامی. ج. ۱۴. مرکز دانشنامه بزرگ اسلامی. ۲۰۱۹. صص. ۵۶۴۵.
Малолӣ (шоир)

**Малолӣ** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, аз дӯстони шоир Қотилӣ.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Бино ба маълумоти тазкираи Нисорӣ «Музаккиру-л-аҳбоб», Малолӣ ба шеъру адабиёт рағбати зиёд дошта, дар синни чавонӣ фавтидааст. Ба дарбори Убайдуллоҳхони Шайбонӣ наздикӣ доштааст. Ба хотираи дӯсти шоираш Қотилӣ шеърҳо дорад.

Ин байт аз уст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад Фозил Мискинии Самарқандӣ

**Муҳаммад Фозил Мискинии Самарқандӣ** (; ? — қарни XVI) — донишманди улуми ақлӣ, надими дарбори Ҳумоюн, муаллифи асари донишномаии «Ҷавоҳиру-л-улуми Ҳумоюнӣ».

## Эзоҳ
Котиби Бухороӣ

**Мулло Абдуссамад Котиби Бухороӣ** (қарни XIX) — и форс-то­ҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Бино ба маълумоти возеҳ («Туҳфату­л­аҳбоб»), Котиб аз шоирони маълум буда, шеърро равон мегуфтааст. Мактабдор буда­аст. Ба маснавигӯӣ майли тамом дошта, қиссаи «Юсуф ва Зулайхо»­ро ба риштаи назм кашидааст. Ашъораш дар баё­зу тазкираҳо дучор меояд.

Намунае аз осори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Котиби Дарвозӣ

**Қурбон писари Назаралихон Котиби Дарвозӣ** (; қарни XIX) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилдида, воқиф аз улуми динӣ ва адабӣ будааст. Соҳибдевон. Мувофиқи маълумоти баъзе манбаъҳои адабӣ, беш аз 70 ҳазор байт, қасидаҳо, ғазалҳо, рубоию қитъаҳо ва дар шаклҳои шеърии мухаммасу мусаддас асарҳо эҷод кардааст. Бо асарҳои арабии «Мухтасару-л-виқоя» ва «Мафотеҳу-л-эъҷоз» ба назм ва забони форсӣ шарҳ навишта буд. Сабаби «Котиб» тахаллус гирифтанаш дар он аст, ки ӯ хатҳои арабии насху настаълиқро хуб менавишт. Беш аз 50 нусха Қуръонро китобат кардааст. Дар охири умр аз биноӣ маҳрум шуд.

Дар як рубоияш мегӯяд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф

**Муҳаммадаминхоҷа ибни Бузургхоҷаи Кошиф** (1825, Хуҷанд — 1888, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар мадрасаи Намозгоҳи Хуҷанд аз Абдурраҳими Хуҷандӣ ва донишмандони дигар илмҳои гуногун замонашро омӯхт. Ба ки дар хонаи падари Кошиф ҷамъ меомаданд, оғоз кард. 15 сол дар Кошғар зиста, сипас ба ватан баргашт.

Аз Кошиф девоне боқист, ки худаш мураттаб сохтааст. Девони Кошиф тақрибан 3500 байтро дар бар мегирад. Миқдори ғазалҳояш дар баёзҳо дучор меоянд. Ба ғайр аз ғазалҳо дар девон 48 рубоӣ, 22 мухаммас, 8 қасида, 2 марсия ҷой дода шудааст. Ӯ дар ашъори худ ишқи поку самимиро васф кардааст. Баъзе шеърҳояш аз ҷиҳати содагӣ ба забони гуфтугӯӣ наздиканд. Кошиф яке аз пайравони Мирзо Абдулқодири Бедил буд. Ба ғазалҳои Ҳофиз, Қассоб Урфӣ, Толиб, Нозим, Калим ва дигарон мухаммас бастааст. Кошиф дар шеърҳояш хулқу атвори хуб, поквиҷдонӣ, мардумдӯстию одамгарӣ ва саховатмандиро талқин кардааст. Шоир дар баъзе ғазалҳои ишқияш бар зидди беадолатӣ, зулму тааддӣ эътироз баён карда, шахсони мутаассиб ва зоҳидони ҷоҳилу фиребгарро мазаммат намудааст. Баъзе шеърҳояш оҳанги иҷтимоӣ доранд. Ӯ ба мусиқӣ низ майл дошта, дар навохтани танбӯру рубоб моҳир будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Котиби Анқаравӣ

**Муҳаммад ибни Валӣ ибни Разиюддин Котиби Анқаравӣ** (; қарни XV) —  ва луғатнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз навиштаҳояш маснавие бо номи «Котибия» (таълифаш соли 1447; иборат аз 500 байт) дар шакли луға­ти манзум ва ашъори парокандааш дар манбаъҳои адабӣ боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Кошифи Хуҷандӣ

**Кошифи Хуҷандӣ** (; қарни XVIII — қарни XIX) — и форс-тоҷик, писари Равнақи Хуҷандӣ.

## Зиндагинома
Кошифи Хуҷандӣ аввал дар назди падар, сипас дар мадрасаҳои Хуҷанду Бухоро таҳсил кардааст. Аз осори боқимондааш дар манбаъҳо («Маҷмуаи шоирон»-и Фазлии Намангонӣ ва баёзҳо) бармеояд, ки ӯ шоири ғазалсаро будааст. Ташбиби қасидаҳояш дар васфи иди Наврӯз ва баҳоранд (баҳория).

Фазлӣ Кошифи Хуҷандиро чун шоири муқтадир тавсиф кардааст.

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Кошифи Шерозӣ

**Кошифи Шерозӣ** (), **Кошифи Кумайт** (1592, Карбало — 1650, Рай) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мир Муҳаммадшариф, Қозӣ Шарифуддин ибни Шамсуддин Муҳаммади Шерозӣ, мутахаллис ба «Кошиф». Бо тахаллуси «Теҳронӣ» низ машҳур буд. Соли 1597 падараш ба Исфаҳон кӯчид. Кошифи Шерозӣ дар Исфаҳон илмҳои расмии замон — адабиёт, мантиқ ва каломро омӯхт. Аз соли 1621 то соли 1629 дар Хуросон ва аз соли 1629 то охири умр дар Рай зист. Падар ва ду бародари бузургаш низ шоир ва аҳли адабу донишмандони давр ба шумор мерафтанд. Кошифи Шерозӣ пас аз хатми мадраса дар деҳоти Тарашти назди ш. Рай қозӣ буд. Мувофиқи маълумоти тазкиранавис Муҳаммадтоҳири Насрободӣ «дар назму наср соҳибқудрат будааст». Кошифи Шерозӣ дар пайравии Низомии Ганҷавӣ ва дар идомаи анъанаҳои эҷодии ӯ асарҳо офаридааст, ки номи сетои онҳо: «Лайлӣ ва Маҷнун», «Ҳафт пайкар», «Аббоснома» аст. Дар мавзуъҳои динӣ, фалсафӣ асарҳои «Сироҷу-л-мунир» (1645), «ад-Дуррату-л-макнуна», «Хазон ва Баҳор» (1636), «Ҳаводису-л-ботин», «Муншаоти мутафарриқ»-ро навиштааст. Соҳибдевон будааст. Ашъори шоирро ғазалиёт, қасоид, рубоиёт, қитъаҳо, таркиббанду тарҷеъбандҳо ташкил медиҳанд. Алӣ Иброҳимхони Халил дар тазкираи «Суҳуфи Иброҳим» девони ашъори ӯро иборат аз 10 ҳазор байт гуфтааст. Аз байни осори шоир китоби «Хазон ва Баҳор» машҳур аст, ки нусхаҳои хаттии он дар китобхонаҳои ҷаҳон маҳфузанд. Аз китоби «Сироҷу-л-мунир» нусхае дар Китобхонаи марказии Донишгоҳи Теҳрон ва чанд ҳикоят дар китобхонаи Остони қудси Машҳад маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Нодими Истаравшанӣ

**Муҳаммадсолеҳ Нодими Истаравшанӣ** (; 1783, Истаравшан — 1841/42, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик, фарзанди Ҳоҷӣ Муҳаммади Шаҳдӣ.

## Зиндагинома
Нодими Истаравшанӣ ба шеъргӯӣ а хурдсолӣ cap кардааст. Пас аз хатми таҳсил Нодими Истаравшанӣ ҳамчун шоир шуҳрат пайдо кард. Баъдтар ӯ ба чанде аз шаҳрҳои Мовароуннаҳру Осиёи Хурд сафар пеш гирифт. Аз Нодими Истаравшанӣ девоне боқист ки аз ғазалиёт, муҳаммасот, қитъаот, рубоиб ва фардиёту сокиномаҳо иборат буда, бештар аэ 1200 байтро фаро мегирад.

Қисми зиёди девони Нодими Истаравшаниро ғазал ташкил медиҳад. Дар ғазалҳояш мавзӯи ишқ, аҳволи баду зиндагии сахт, азобу уқубати тоқатфарсо, меҳнати душвору нодинҷор, беқадрию беҳуқуқии аҳли заҳмат ва орзую омоли онҳоро сурудааст. Нодими Истаравшанӣ дар ғазалсароӣ давомдиҳандаи анъанаи Ҳофиз буда, аз ғазалҳои Ҳофиз илҳом гирифтааст. Ғазалҳои дар оҳанги ға­залҳои Ҳофиз гуфтан ӯ мавзӯъ ва мундариҷаи нав, дофияву радифи тоза ва обуранги хоса дошта, ба рӯҳияи замон мувофиқат мекунанд. Дар як силсила шеърҳои ӯ аз худсарию тороҷгариҳои хону амирон ва амалдорони феодалӣ ва ба дод омадани мардум сухан меравад. Қаламрави шод дар назари шоир харобазор аст:

Нодими Истаравшанӣ аҳволи иҷтимоӣ, дунёи маънавӣ, зиндагонии мардуми оддӣ ва рӯҳияи онҳоро аёну барҷаста ба ка­лам додааст, чунки худи шоир аз ин табака ҷамъиятӣ баромада шуд. За­бони ашъори Нодими Истаравшанӣ соддаву равои, тасвирҳои ӯ ҷозибу дилнишинанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳоҷӣ Муҳаммади Шаҳдӣ

**Ҳоҷӣ Муҳаммади Шаҳдӣ** (1760, Истаравшан — 1839, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик, фарзанди Кӯчаки Истаравшанӣ.

## Зиндаинома
Аз оилаи ҳалвогар. Маълумоти ибтидоиро дар оила ва назди мактабдори гузар гирифта, таҳсили минбаъдаашро дар мадрасаи Кукгунбази Истаравшан идома дод. Аз хурдӣ эҷодиёти Ҷалолуддини Румӣ, Саъдии Шерозӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва дигарро аз худ намуда, дар ҳамон давра ба шеъргуӣ cap кардааст.

## Мероси адабӣ
Аз Шаҳдӣ девоне боқӣ мондааст, ки 987 ғазал, 38 мухаммас, як соқинома — ҳамагӣ 18 ҳазору 629 мисраъро дарбар мегирад. Шаҳдӣ достони ҷангие низ доштааст, вале он то замони мо нарасидааст. Дар эҷодиёти Шаҳдӣ ғазал мавқеи асосӣ дорад. Дар шеърҳои ишқии Шаҳдӣ таъсири тасаввуф дида мешавад. Дар чанде аз шеърҳояш ӯ аз ҷабру зулми хони Хуқанд Умархон нолидааст. Барои ошкоро гуфтани ашъори танқидӣ ва дучори таъқиб нагардидан Шаҳдӣ худро ба девонаги мезад:

Аз девони Шаҳдӣ 30 нусхаи дастнавис то замони мо боқӣ мондааст, ки онҳо дар Ганҷинаи дастнависҳои Ин-ти шарқшиносии АИ Тоҷикистон. Институти шарқшиносии АИ Узбекистон, Китобхонаи ба номи Ибни Синои Бухоро маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Нодими Ҳисорӣ

**Нодими Ҳисорӣ** (; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд зиндагӣ ва эҷод кардааст. Чанд муддат дар Ҳиндустон ҳам иқомат дошт. Нодими Ҳисорӣ шоири қаландарваше буда, умри худро бо сайру саёдат гузаронидааст. Малеҳои Самарқандӣ хабар медиҳад, ки Нодими Ҳисорӣ ба камбағалону бенавоён таваҷҷӯҳи зиёд дошт, ҳамеша бо эшон буд, барояшон шеър мегуфт, дар он чи аз пулу моли дунё ба даст меовард, ба онҳо тақдим мекард. Аз ин рӯ дар шеъри ӯ тасвир ёфтани зиндагии душвори фақирон ва умеду орзуи онҳо як ҳодисаи табиӣ менамояд

Чигунагии осор ва миқдори ашъори шоир маълум нест. Аз осори ӯ дар тазкираи Малеҳо танҳо як ғазал оварда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сарвазири Бритониё

Сарвазири Шоҳигарии Муттаҳидаи Британияи Кабир ва Ирландияи Шимолӣ сардори ҳукумати Британияи Кабир ва раиси Девони Вазирон, кумитаи мансабдорони баландпояи давлатӣ мебошад. Ҳамчун сардори ҳукумат, Сарвазир бисёр вазифаҳои иҷроияро аз номи Суверен, ки сардори давлат ва соҳиби олии ҳокимияти иҷроия ҳамчун Монарх дар Шӯро мебошад, иҷро мекунад.
Аз рӯи одат, ҳам Сарвазир ва ҳам дафтар аз аъзои порлумони Британияи Кабир иборатанд ва барои амалҳои худ дар назди он масъуланд.
Сарвазири феълии Британияи Кабир Риши Сунак (аз 25 октябри соли 2022), раҳбари Ҳизби консервативии Британияи Кабир (аз 24 октябри соли 2022) мебошад.
Тавре ки аз унвони вазифа бармеояд, Сарвазир мушовири асосии монарх мебошад. Таърихан, Вазири аввал метавонад ҳама гуна идораҳои баландпояи давлатиро, ба монанди вазифаҳои лорд-канслер, архиепископи Кентербери, лорд Стюард, канслери хазина, мӯҳри лорд ва ё котиби давлатиро ишғол кунад. Бо пайдоиши ҳукумати кабинетӣ дар асри 18, сардори он «нахуствазир» номида шуд (баъзан «нахуствазир» ё «вазири аввал»); Сарвазир то имрӯз ҳамеша яке аз курсиҳои вазириро ишғол мекунад (одатан вазифаи лордҳои аввали хазинадор, вазифаҳои лорд хазинадорро якҷоя бо канслери хазина ва котиби парлумонии хазина иҷро мекунад). Ҷаноби Роберт Волпол умуман ба маънои муосири калима аввалин сарвазир ҳисобида мешавад.
Ризоии Бухороӣ

**Ризоии Бухороӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти Малеҳо («Музаккиру-л-асҳоб») аз Бухоро буда, дар ҳамон ҷо камол ёфтааст. Ӯ дар шеъру шоирӣ асосан пайрави классикони адабиёти форс-тоҷик буда, чунонки Малеҳо низ таъкид мекунад, «ба тарзи қудамо» ва аксаран дар татаббӯи ашъори Соиб шеърҳои хубу дидписанд месурудааст. Дар ашъораш оҳангҳои рӯҳафтодагию сӯфиёна ҳам дида мешавад. Намунаҳои ашъори Ризоии Бухороӣ дар тазкираи Малеҳо ва маҷмӯаю баёзҳо ба назар мерасанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Халили Бухороӣ

**Мирак Амириброҳим Халили Бухороӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти «Музаккиру-л-асҳоб» дар мадраса таҳсил кард ва аз ғояти камоли ақлу дониш аз ҳамсолони худ пеш рафта, баробари таҳсил ба тадриси толибилмон низ шуғл дошт. Халили Бухороӣ дар сурудани муаммо, инчунин шарҳу тафсири «Шабистон»-и Фаттоҳии Нишопурӣ табъу салиқаи баланд доштааст. Забони ашъори Халили Бухороӣ содаву равон, ороста бо санъатҳои бадеӣ ва қофияҳои қавӣ мебошад. Намунаҳои осори ӯ дар тазкираи Малеҳо оварда шудаанд.

Ӯ гуфтааст:

Маҷмӯаи шеърҳо ва 6 девони Халили Бухороӣ ба даст наёмадааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Сайид Абдуллоҳ Сайидхокии Самарқандӣ

**Сайид Абдуллоҳ Сайидхокии Самарқандӣ** (? — 1690, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи ахбори Малеҳои Самарқандӣ Сайид Абдуллоҳ аз хурдсолӣ ба омӯзиши илму адаб камар баста будааст; баъдтар дар бозори Самарқанд бо ҷамъоварӣ ва фурӯши китоб машғул шудааст. Дар ибтидо «Сайидо» тахаллус мекардааст, вале баъди он, ки Сайидои Насафӣ низ бо ин тахаллус шеър эҷод мекунад, байни онҳо дар Самарқанд баҳсе баргузор гардид ва Сайид Абдуллоҳ «Сайид» тахаллус мекунад.

## Мероси адабӣ
Аз Сайид Абдуллоҳ мероси зиёде боқӣ намондааст. Дар бораи девонаш сарчашмаҳои адабӣ иттилое надодаанд. Абдулғанӣ Мирзоев муътақид аст, ки ду нусхаи дастнависи девоне, ки яке дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон ва дигаре дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Узбекистон маҳфузанд, моли Сайид Абдуллоҳ мебошанд. Ба қавли Малеҳо маҳорати шоирии Сайид Абдуллоҳ баланд набудааст. Асарҳои ӯ асосан дар пайравии осори гузаштагон иншо шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Ягонаи Насафӣ

**Ягонаи Насафӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ягонаи Насафӣ дар доираи адабии Бухоро камол ёфт. Малеҳои Самарқандӣ ашъори Ягонаи Насафиро бисёр матин ва афкорашро натиҷаи доноию хирадмандӣ гуфта, ба санъати сухани ӯ баҳои баланд додааст. Бино ба қавли ӯ шеърҳои Ягонаи Насафӣ «аз матлаъ то мақтаъ ба бадоеи саноеъ музайян ва аз аввал то ба охир ба наводири мавзунӣ мулавван» будаанд. Ягонаи Насафӣ махсусан маснавӣ ва таъриху муамморо неку месурудааст. 

## Мероси адабӣ
Ӯ қиссаи ишқии «Сайфулмулук ва Бадеъулкамол»-ро, ки дар байни мардум ба шакли наср машҳур буд, тақрибан дар ҳаҷми 4000 байт бо камоли ҳунармандӣ ба риштаи назм кашидааст. Ягонаи Насафӣ инчунин илмҳои арӯзу қофияро хуб медонистааст. Ашъораш нам боқӣ мондаанд. Малеҳо дар тазкирааш аз як ғазали ӯ ин се байтро намуна овардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Хоҷа Самеъи Содот

**Хоҷа Самеъи Содот** (; қарни XVII) —  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд касби камол кард. Як муддат дар Ҳиндустон зист, боз ба зодгоҳаш баргашт ва ниҳоят, дар Бухоро манзил гузид. Содот шоири ҳунарманд ва пурмаҳсуле будааст. Малеҳои Самарқандӣ ба ҷуз девони комили ғазалиёт боз асари мансури «Авранги ҳикмат» (дар ҷавоби «Нузҳату-л-арвоҳ»-и Мирҳусайни Содоти Ҳиротӣ), маснавии «Чор фасл» (дар ҷавоби «Туҳфату-л-Ироқайн»-и Хоқонии Шервонӣ) ва як маснавии дигар дар васфи Боғи баланди Самарқанд доштани ӯро хотирнишон месозад. Вале ин асарҳо ҳоло номаълуманд. Танҳо 34 байти маснавии васфи Боғи баланд, 13 рубоӣ ва як ғазали Содот ба воситаи «Музаккиру-л-асҳоб»-и Малеҳо боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Куништ

**Каниса**, ё **куништ** (, дар паҳлавӣ: книшё), **синаго́га** (аз   — «ҷамъомад»;   — «ҷои ҷамъомад») —  сохтмони мазҳабӣ барои ниёиши яҳудиён ё маҳалли иҷтимоъоти динии онҳо.

## Таърих
Куништ тақрибан 2500 сол қабл, баъди хароб кардани нахустин маъбади яҳудӣ дар Уршалим ва оғози бо роҳи зӯр ба Бобил кӯчонидини яҳудиён пайдо шудааст. Яҳудиёни ба Бобил рондашуда дар хонаҳои ҳамдигар ҷамъ меомаданд, то ҳамроҳ ибодат кунанд ва Тавротро омӯзанд. Баъдтар барои ибодат биноҳои махсус — нахустин куништҳо сохта шуданд. Намои куништ ҳамеша ба самти Уршалим нигаронида шуда, яҳудиён рӯ ба сӯи он ибодат мекунанд. Куништ маъмулан шакли росткунҷа дорад. Утоқҳои ибодат барои мардону занон алоҳида буда, бо пардаи махсус аз ҳамдигар ҷудо карда шудаанд. Дар назди даромадгоҳ барои шустани дастҳо қабл аз ибодат дастшӯ гузошта шудааст. Дар куништ ҷевони бузурги бо парда пӯшонида гузошта мешавад, ки «тобути куништ» ном дошта, рамзи тобути аҳд дар маъбади Уршалим аст. Дар ҷевон дастнависҳои Таврот — муқаддастарин дороии куништ маҳфузанд. Дар маркази куништ суфраест, ки дар рӯи он миз барои дастнавис гузошта шудааст. Он ҷо Таврот хонда мешавад. Дар болои тобути аҳд «чароғи ҳамешафурӯзон» ҷойгир аст. Дар бари чароғ маъмулан лавҳи сангӣ ё биринҷӣ гузошта мешавад, ки бар рӯи он фармони даҳгона ҳаккокӣ шудааст. Вақти ибодат дар куништ мутобиқ бо замони қурбониҳои ҳаррӯза дар маъбад аст, вале ибодат ҷойгузини қурбонӣ нест. Бар хилофи калисои масеҳӣ, куништ на маъбад, балки танҳо биное барои ибодати дастаҷамъист. Дар аҳди маъбади дуввум куништ вазифаи дастгирии робитаи зичи байни яҳудиёнро, дар ҳар куҷое бошанд, бо маъбади Уршалим ба уҳда дошт. Баъди хароб кардани маъбад куништ вазифаи эҳёи рӯҳи маъбадро дар тамоми ҷамоаҳои яҳудӣ анҷом медиҳад. Дар назди куништҳо мактабҳо фаъолият мекунанд, ки дар онҳо кӯдакону наврасон Тавротро меомӯзанд. Ба ривояти Талмуд, дар Уршалим 480 куништ ва дар назди ҳар куништ ду мактаб — ибтидоӣ (бейт-сефер) ва миёна (бейт-талмуд) буд. Дар бейт-сефер Танах ва дар бейт-талмуд Мишна таълим дода мешуд. Маросимҳои динии хатна, булуғ, харидани нахустфарзанд ва ғ. дар куништ баргузор мешаванд. Дар куништ додгоҳи динии маҳаллӣ (бейт-дин) низ мурофиа анҷом дода метавонад. Роҳбаронро барои идораи куништ худи муътақидон интихоб мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бейзер М. Синагоги СНГ в прошлом и настоящем. М.-Иерусалим, 2002.

Гурӯҳ:Биноҳои динӣ
Шокирҷон Ҳакимов

**Шокирҷон Ҳакимов**— сиёсатмадори маъруфи тоҷик, ҳуқуқшинос, доктори илмҳои ҳуқуқ, профессор, муовини раиси Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Шокирҷон Ҳакимов 19 апрели 1966 дар шаҳри Конибодом ба дунё омадааст. Соли 1990 Донишгоҳи техникии Тоҷикистонро хатм намудааст. Баъд аз хатми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон аз рӯи ихтисоси иқтисод (1998) дар аспирантураи Пажуҳишгоҳи фалсафа ва ҳуқуқ таҳсил кардааст (1998-2002). Мудири кафедраи ҳуқуқ ва муносибатҳои байнулмилалии Донишкадаи технологияи инноватсионӣ ва коммуникатсионии Тоҷикистон буд. Муаллифи зиёда аз 120 таълифоти илмӣ ва илмӣ-методӣ аст.

### Ҳаёти оилавӣ
Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*  (Ozodivideo)

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Куфрии Турбатӣ

**Мирҳусайн Куфрии Турбатӣ** (; ? — 1607, Бурҳонпур, Ҳиндустон) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар баъзе манбаъҳо нисбаашро Ҳиравӣ гуфтаанд. Аз мардуми Турбати Хуросон. Дар ҷавонӣ ҳамроҳи шоири маъруф Навъии Хабӯшонӣ ба Ҳиндустон рафта, ба хидмати наввоб Сайидюсуфи Машҳадӣ роҳ ёфт. Дар назди шоҳзода Дониёл, сипас дар даргоҳи Абдурраҳими Хони хонон (Раҳимӣ) хидмат кардааст, дар васфи онҳо қасидаҳо сурудааст. Дар бораи Навъӣ ва Куфрӣ шоире бо номи Рустам Қаландарӣ чунин гуфтааст:

Куфрии Турбатӣ дар бадеҳатан гуфтани шеър, навиштани хатти шикаста маҳорат доштааст. Дар тазкираҳои «Маосири Раҳимӣ», «Ҳафт иқлим», «Хайру-л-баён», «Махзану-л-ғароиб» ва ғ. тарҷумаи ҳоли мухтасар ва намунаҳо аз ашъораш, ки аксаран хусусияти ҳасбиҳолӣ доранд, оварда шудаанд. Байти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Умаралӣ Қувватов

**Умаралӣ Қувватов** (26 ноябри 1967, Душанбе, ноҳияи Шоҳмансур, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС - 5 марти  соли 2015, Истамбул, Туркия) — сиёсатмадори тоҷик, соҳибкор, асосгузор ва роҳбари Гурӯҳи 24 (аз соли 2012), яке аз мухолифони сарсахти Эмомалӣ Раҳмон.

## Зиндагинома
Умаралӣ Қувватов 26 ноябри соли 1967 дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе, дар маҳаллаи маъруф бо номи “Док”, ба дунё омадааст. Дар 5-солагӣ аз падар ва ба дунбол аз модар маҳрум шудааст. Ба ин сабаб дар хонаи ятимони шаҳри Душанбе бузург шудааст. Баъд аз хатми мактаби миёна шомили факултаи иқтисодии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мегардад. Солҳои 2001–2012 яке аз шарикони тиҷоратии атрофиёни Эмомалӣ Раҳмон буд. Шаби 5 ба 6 март дар Истамбул бо зарби тир ба сараш кушта шуд. Мақомоти Туркия тасдиқ карданд, Умаралӣ Қувватов дар минтақаи Фотеҳи шаҳри Истамбул бо истифода аз силоҳи оташфишон кушта шудааст.

Додоҷони Атовуллоҳ дар бораи қатли Умаралӣ Қувватов ба РБК гуфт:

### Ҳаёти оилавӣ
Ҳамсари Умаралӣ Қувватов  Қумриннисо Ҳафизова буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

## Пайвандҳои беруна
*  (Ozodivideo)
*  (Ozodivideo)

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Соҳибкорон
Мулломаҳмуд Муллоаҳмади Кӯҳӣ

**Мулломаҳмуди Муллоаҳмади Кӯҳӣ** (1857, Панҷакент — 1914, ҳамон ҷо) —  ва хаттоти тоҷик, хатти настаълиқ ва шикастаро хуб менавиштааст.

## Зиндагинома
Аз оилаи косиби сангу чархи осиёбтарош. Кӯҳӣ аз табори шоир Саййидиброҳим Қосим буда, гузаштагонаш ашхоси хирадманду муътабари диёр маҳсуб мешуданд. Маълумоти ибтидоиро дар назди падараш гирифта, дар мадрасаҳои Самарқанд низ таҳсил кардааст. Аз эҷодиёти Кӯҳӣ тақр. 1500 мисраъ (дар як дафтари дастнависи худи ӯ ва дар ҳошияи китобҳои рӯйнавис ё мутолиакардааш) боқӣ мондаанд. Кӯҳӣ табъи равон ва истеъдоди баланди шеъргӯӣ дошта, бар ашъори баъзе адибони форсу тоҷик, хусусан Сайидо мухаммас бастааст. Баъзан ба ғазалиёти Ҳофиз пайравӣ кардааст. Забони ашъори Кӯҳӣ содаву равон буда, ӯ аз калимаву ибораҳои гуфтугӯӣ ва таъбирҳои рехтаи мардум фаровон истифода бурдааст. Ашъори Кӯҳӣ ба назми фолклорӣ наздик буда, масъалаҳои иҷтимоӣ ва ахлоқии мардуми деҳот дар он инъикос ёфтаанд. Маҷмуаи ашъораш, ки бар асари ҳаводиси рӯзгор пароканда шуда буд, тавассути яке аз пайвандонаш Зиндадили Саҳронишин (иборат аз 4 ғазал, 4 мухаммас, 100 байт) дастрас гардид. Намунаи зер аз абёти ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Кӯчаки Истаравшанӣ

**Кӯчаки Истаравшанӣ** (, **Кӯчаки Баққол**; қарни XVIII) — и форс-тоҷик, падари Ҳоҷӣ Муҳаммади Шаҳдӣ.

## Зиндагинома
Аз оилаи косиб, дар гузари Масҷиди Сафеди Истаравшан зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аз муҳтавои осораш бармеояд, ки аз илмҳои роиҷи замон бархурдор будааст. Бино бар маълумоти маъхазҳои адабӣ, Кӯчаки Истаравшанӣ соҳибдевон буд, девонаш то замони мо дастрас нашудааст. Забони ашъори Кӯчаки Истаравшанӣ содаву равон буда, мавзӯъҳои иҷтимоиро дар бар гирифтааст. Кӯчаки Истаравшанӣ аз табақаи ҳунармандон буда, бо ҳалвопазӣ рӯз мегузаронидааст.

Байти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Султон Саидумар. Таърихи доираи адабии Истаравшан дар нимаи дуввуми асри ХVIII ва аввали асри ХIХ. Д., 2002.
Қаблонбеки Мовароуннаҳрӣ

**Қаблонбеки Мовароуннаҳрӣ** (; қарни XVI — қарни XVII) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Падараш — Шербек, дар ҷавонӣ ба Ҳиндустон кӯчид. Қаблонбеки Мовароуннаҳрӣ дар Ҳиндустон ба дунё омад. Дар даргоҳи Абдураҳими Хонихонон ба сипоҳигарӣ машғул шуд. Ба шеъру шоирӣ шавқу рағбат пайдо кард, улуми адабиро омӯхт. Дар тазкираҳо, масалан, дар «Маосири Раҳимӣ» ин ҳунари ӯ ситуда шудааст. Қаблонбеки Мовароуннаҳрӣ бештар қасидаҳои мадҳӣ (дар васфи хоҷааш) гуфтааст. Маснавие бо номи «Моҳу Дастон» (дар ишқварзии Золу Рӯдоба) аз ӯ боқӣ мондааст. Байтҳои зер намунае аз шеъри Қаблонбеки Мовароуннаҳрӣ аз достони мазкур:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Туркманқалъа

**Туркманқалъа** (туркм. Туркмангала) — шаҳр, маркази маъмурии этрапи (ноҳияи) Туркманқалъа, вилояти Марви Туркманистон аст.

## Таърих
Аз соли 1939 он мақоми шаҳракро дошт. То соли 1993 он Туркман-қалъа (Туркмен-Кала) ном дошт. Соли 2016 ба он мақоми шаҳрӣ дода шуд  .

## Ҷуғрофия
Дар масофаи 16 км аз истгоҳи роҳи оҳани Ёлётен (дар хати Марв — Сарҳадобод) воқеъ аст.

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон
Қаландари Қабоӣ

**Қаландар Қабоиии Бухороӣ**(; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Қабоӣ худро шогирди Сайидои Насафӣ медонист. Мувофиқи маълумоти тазкираи Малеҳои Самарқандӣ Қабоӣ «Воҳидулайн буд, ки чашм аз баду неки дунё акнун мепӯшид ва бар кори уқбо қасди кӯшидан дошт. Асоси қаландарияш; аз жанда ва кулоҳу алафу намад… Ба ҳамин либос ба Самарқанд омад». Ба гумони муаллифи ин тазкира, гоҳе шомгоҳон ҳамроҳи мавзунон ва зурафои Самарқанд дар маҳфилҳои ворастагон пайдо мешуд.

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қабулии Қундузӣ

**Қабулии Қундузӣ** (; қарни XV) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз мардуми Қундуз (Афғонистони Шимолӣ). Навоӣ дар маҷлиси севвуми «Маҷолису-н-нафоис» зикр кардааст, ки: «Ба сабаби таҳсили илм ба тарафи Хуросон омад ва зоҳиран дар ҳамон ҷо даргузашт». Қабулии Қундузӣ андаке ошуфтагии димоғ дошта, ҳамеша аз саломатӣ шиква мекардааст. Аз ин рӯ, натавонист таҳсилоташро ба анҷом расонад. Навоӣ ин байти ӯро дар тазкирааш овардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*