open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шаъбон

**Шаъбон** (аз ) моҳи ҳаштум дар Тақвими Ҳиҷри қамарӣ (Исломӣ) ва 29 / (30) Рӯз аст.

## Воқеа
## Таваллуд
## Воқеа

## Эзоҳ

* Википедиаи Форсӣ

8
Гурӯҳ:Гоҳшумори Ҳиҷри қамарӣ
Зулқаъда

**Зулқаъда**, **Зулқиъда**, **Зилқаъда**, **Зиқаъда** (аз  — соҳиби нишастан ё сулҳ) — моҳи ёздаҳуми тақвими ҳиҷрии қамарӣ, ки миёни моҳҳои шаввол ва зулҳиҷҷа аст; яке аз чаҳор «моҳи ҳаром» дар канори раҷаб, зулҳиҷҷа ва муҳаррам.

## Ном
Тақринбан соли 412 дар аҳди Килоб ибни Мурра чунин ном гирифт. Дар сабаби номгузориаш омада, ки арабҳо дар ин моҳ дар манзилҳои худ нишаста, аз ҷангидан, сафар барои фароҳам овардани маводди рӯзгузаронӣ ва рафтан аз пайи чорво ба чарогоҳ худдорӣ карда, барои ҳаҷ омодагӣ мегирифтанд. Зулқаъда пеш аз ислом дар байни қавму қабилаҳои гуногуни нимҷазулқаъда Арабистон бо номҳое, аз қабили варна, ҳарф, ҳувоъ, ҳайфал, муҳлис ва ранна хонда мешуд. Зулқаъда 30 рӯз аст, вале гоҳе 29 рӯз низ меояд. Баъзе муфассирон дар тафсири қавли Худованд дар мавриди рафтани Мусо (а) ба миодгоҳ (Қуръон, 7:142) гуфтаанд, ки ин миоди сишаба дар зулқаъда иттифоқ афтода, 10 шаби дар идомаи оят зикршуда ба 10 рӯзи аввали *зулҳиҷҷа* баробар аст. Ба қавли Абурайҳони Берунӣ, «мақсуд аз сӣ шаб шабҳои моҳи зулқаъда ва мақсуд аз даҳ рӯз ҳамин даҳи мазкур аст» аз зулҳиҷҷа («Осору-л-боқия», саҳ. 385).

Дар давраи ҷоҳилият арабҳо маросиму маносики ҳаҷро ду сол дар зулқаъда ва ду сол дар зулҳиҷҷа барпо мекарданд. Ин равишро, ки ҳурмат (ҳаром будан)-и ҷанг ба таъхир андохта, ба ҷои моҳи муҳаррам моҳи сафар ҳаром хонда мешуд (нигар насӣ), Қуръон (9: 37) қотеъона рад кард. Паёмбар (с) дар ҳаҷҷатулвадоъ аз бакоргирии он наҳй кард ва моҳҳои ҳаҷ дар шаввол, зулқаъда ва зулҳиҷҷа муқаррар шуданд. Пеш аз ислом ва пас аз зуҳури он баъзе қабилаҳои араб, ба як ривоят, 20 рӯзи аввали зулқаъда, ба ривояти дигар, дар нимаи дуввуми зулқаъда дар Макка бозори Укозро барои тиҷорат, шеър ва табодули манфиатҳо барпо мекарданд ва баробари дидани ҳилоли зулҳиҷҷа ба бозори Зилмаҷоз мерафтанд, ки он то рӯзи ҳаштуми моҳи мазкур тӯл мекашид. Дар ин бозорҳо агар нафаре қотили падар ё бародарашро медид, бинобар ҳурмати зулқаъда, ошуфта намегашт ва бо ӯ даргир намешуд.

## Рӯйдодҳо
Аз ҷумлаи ҳодисаҳои воқеъшуда дар зулқаъда хурӯҷи паёмбар (с) дар соли 628 барои умра аст, ки мухолифонаш монеи он шуданд. Сипас сулҳи Ҳудайбия баста шуд, ки дар он, аз ҷумла, умраи қазо дар зулқаъда-и соли оянда (629) дар назар дошта шуд. Рӯзи шанбеи 25-уми зулқаъда-и соли 632 паёмбар (с) барои адои ҳаҷ (ҳаҷҷатулвадоъ) аз Мадина ба сӯи Макка раҳсипор шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

11
Гурӯҳ:Гоҳшумори Ҳиҷри қамарӣ
Зулҳиҷҷа

**Зулҳиҷҷа**, **Зулҳаҷҷа** (), **Зилҳиҷҷа**, **Залҳиҷҷа**, **Зиҳиҷҷа** — моҳи дувоздаҳуми солшумории ҳиҷрии қамарӣ, ки миёни зулқаъда ва муҳаррам аст; охирин моҳ аз «моҳҳои маълум» — «ашҳурун маълумот» (Қуръон, 2:197), ки рӯзи аввали шаввол оғоз ва 10-уми зулҳиҷҷа анҷом меёбанд. Зулҳиҷҷа 29 рӯз аст, магар дар соли кабиса ба он як рӯз афзуда, 30 рӯз мешавад. 

Пеш аз ислом бо номҳои Мусбил, Наъас ва Бурак низ маълум буд. Дар исми ахир ишораест ба бурук (сина ба замин гузошта хобидан)-и шутур барои наҳр (қурбонӣ). Тақрибан соли 412 дар аҳди Килоб ибни Мурра, бинобар баргузории ҳаҷ ҳар сол дар он, чунин номгузорӣ шуд. Зулҳиҷҷа дар рӯзгори ҷоҳилият дуввумин моҳ аз чаҳор «моҳи ҳаром» дар канори раҷаб, зулқаъда ва муҳаррам ба шумор мерафт, ки ҷанг кардан дар онҳо манъ буд. Дар ислом низ ин расм, бо истинод ба оятҳои Қуръон (аз ҷумла, 2:217; 9:5), пазируфта шуд. Ба гуфтаи Берунӣ, «араб хостанд, ки ҳаҷҷи эшон ҳам ба зилҳиҷҷа бошад ва ҳам ба хуштарин вақте аз сол ва фарохтарин гоҳе аз неъмат ва зи ҷой наҷунбад, то тиҷорат ва сафар бар эшон осон бувад» («Китобу-т-тафҳим ли авоили синоати-т-танҷим», саҳ. 133). Бо ин мақсад аз ҷуҳудон, ки дар Ясриб (Мадина) ҳамсояашон буданд, кабисаро омӯхта, моҳҳоро ба таъхир меандохтанд ва ҷои онҳоро иваз мекарданд (нигар *насӣ*), то ин ки соли 631 ислом амали мазкури онҳоро ботил кард.

Дар рӯзҳои муайян аз зулҳиҷҷа аҳкому воҷиботи маносики ҳаҷ анҷом дода мешаванд. Чунончи, аз шартҳои сиҳҳати ҳаҷ ба қасди ҳаҷ эҳром бастани ҳаҷгузор рӯзи 8-уми зулҳиҷҷа аз Макка ва яке аз фарзҳои ҳаҷ вуқуфи ҳаҷгузор дар Арафот рӯзи 9-уми зулҳиҷҷа аст. Рӯзҳои адои маносики ҳаҷ дар моҳи зулҳиҷҷа номҳои хос доранд, аз ҷумла, рӯзи тарвия — 8-уми зулҳиҷҷа, рӯзи Арафа — 9-уми зулҳиҷҷа, иди Қурбон (гӯспандкушон, рӯзи наҳр) — 10-уми зулҳиҷҷа, айёми ташриқ (айёми Мино) — 11, 12 ва 13-уми зулҳиҷҷа, рӯзи қарр (осоиш) — рӯзи истиқрори ҳоҷиён дар Мино ва даранг карданашон дар он ҷо барои рамйи ҷимор (андохтани сангрезаҳо) — рӯзи 11-ум, рӯзи нафр ва нафри аввал (парокандашавӣ — аз Мино ба Макка омадани мардум) — рӯзи 12-ум, рӯзи нафри ахир (садар, ҳасба) — рӯзи 13-уми зулҳиҷҷа

Баъзе муфассирон таъбири «айёмун маъдудот» — «рӯзҳои башумор» (Қуръон, 2:203)-ро даҳаи аввали зулҳиҷҷа донистаанд, вале ба назари қисми дигар ин даҳа дар таъбири «айёмун маълумот» — «рӯзҳои донисташуда» (Қуръон, 22, 28) манзур аст. Тибқи маълумоти Берунӣ, «даҳаи аввали ин моҳро айёмун маълумот ва ҳурум гӯянд. Ва мегӯянд, он даҳ рӯзе, ки Худованд ваъдаи Худро бо Мусо итмом намуд, ҳамин даҳ рӯз аст» («Осору-л-боқия», саҳ. 384—385). Ҳамчунин тибқи андешаи иддае, мурод аз таъбири «лаёлин ашр» — «шабҳои даҳгона» (Қуръон, 89:2), ки Худованд ба онҳо савганд ёд кардааст, 10 рӯзи аввали зулҳиҷҷа аст.

Фақеҳони ҳамаи мазҳабҳои исломӣ рӯза гирифтан дар 8 рӯзи нахустини моҳи зулҳиҷҷа (барои ҳаҷгузорону ғайри онон), нуҳуми зулҳиҷҷа (барои ғайриҳаҷгузорон), ҳама ё бахше аз рӯзҳои «моҳҳои ҳаром»-ро мустаҳаб ва дар рӯзи даҳуми зулҳиҷҷа (гӯспандкушон) ва ду рӯзи баъди онро ҳаром шумурдаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

12
Гурӯҳ:Гоҳшумори Ҳиҷри қамарӣ
Яхдон

thumb|Яхдони хонагии муосир
**Яхдон**  — дастгоҳе мебошад, ки ҳарорати пастро дар хоначаи гарминогузар нигоҳ медорад. Асосан барои нигоҳдории ғизо ва дигар чизҳо, ки дар сард нигоҳдориро талаб мекунанд, истифода мешавад. Дар кишварҳои пешрафта, қариб ҳамаи оилаҳо дорои яхдон мебошанд. Кори яхдон ба истифодаи таҷҳизоти хунуккунанда, ки гармиро аз хоначаи кории яхдон ба берун интиқол мекунад, асоснок карда мешавад. Инчунин яхдонҳои тиҷоратӣ вуҷуд доранд, ки сардии бештар мебароранд. Ин намуди яхдонҳо дар ширкатҳои ғизои ҷамъиятӣ ва мағозаю фурӯшгоҳҳо истифода бурда мешаванд. Яхдонҳои саноатӣ, ки ҳаҷми хоначаи кориашон ба даҳҳо, садҳо метри мураббаъ мерасад, дар комбинатҳои гӯштбарорӣ ва истеҳсолоти саноатӣ истифода бурда мешаванд. Яхдонҳо метавонанд ба ду намуд ҷудо карда шаванд: хоначаҳои ҳарораташон миёна барои нигоҳдории маҳсулот ва сармодони дорои ҳарорати паст. 
Сармодон - дастгоҳи алоҳида ё қисм, хоначаи махсуси яхдон барои ях кунондани озуқаҳои зуд вайроншаванда, мас. гӯшт, моҳӣ ва ғайра) кор бурда мешавад. Одатан ҳарорати сардмодон то ба -18°С мерасад. Дар вақтҳои охир яхдонҳои духоначадор бо ҳар ду қисмат паҳн шуданд. Бори аввал яхдонҳои духоначадорро корхонаи **General Electric** пешкаши ҳамагон намуданд.

## Таърих
thumb|Яхдони бо як пуркардашуда

## Намудҳои агрегатҳои яхдон вобаста ба корашон
## Хусусиятҳои техникӣ
Фирӯза (маҷалла)

**«Фирӯза»** — маҷаллаи ҷамъиятиву фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон  аст.

Нашрияи расмии Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. 
* Ношир  - редаксияи маҷаллаи «Фирӯза» ва муассис - Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон аст. 
* Сармуҳаррир – Мавҷуда Саид
* Мавзӯъҳои маҷалла – шарҳу тавзеҳи  воқеаҳо дар бораи бонувони Тоҷикистон. Таҳлил ва шарҳи масъалаҳои  ҳаёти иҷтимоии занон  ва духтарон, саҳми бонувон дар илму маориф ва фарҳанги мамлакат мебошад.
* Маҷалла ба андозаи  А - 4, 4 ҷ.ч. ба забонҳои тоҷикӣ  нашр мешавад.  
* Даврият - 12 шумора дар як сол.
* Маҷалла дар хаҷми 28 саҳифа бо теъдоди бештар аз 1,5 ҳазор нусха нашр мешавад. 
## Таърих
1 майи соли 1932 шумораи нахустини маҷалла барои занони коргару деҳқон бо унвони «Бо роҳи ленинӣ» бо теъдоди 4000 нусха бо хати лотинӣ нашр шудааст. Ин маҷалла дар тӯли солҳои мавҷудияташ бо номҳои «Занони Тоҷикистони советӣ» ва «Занони Тоҷикистон» низ чоп мешуд.
Аз оғози солҳои навадуми асри гузашта маҷалла бо ибтикори сардабири он шоира Мавҷуда Ҳакимова номи «Фирӯза»-ро гирифт.
Имрӯз Муассисаи давлатии Маҷаллаи «Фирӯза» нашрияи сиёсию иқтисодӣ ва фарҳангӣ буда, бештар аз ҳаёт ва фаъолияти бонувон матолиб чоп мекунад. Муассиси маҷалла Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Мувофиқи ойиннома маҷалла метавонад бо забонҳои русӣ ва англисӣ низ матолиби худро нашр созад. Имрӯз «Фирӯза» яке аз нашрияҳои бонуфузи кишвар буда, дар тамоми манотиқи кишвар хонандагони худро дорад.
 
## Нигаред
* Мавҷуда Ҳакимова
* Зулфия Атоӣ

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Маҷаллаҳо
Гурӯҳ:Маҷаллаҳо ба забони тоҷикӣ
Замин (мазмунҳо)

**Замин** — истилоҳи сермаъно.

*Замин — сайёраи сеюми Системаи Офтобӣ.

## Ҳамчун модда

* Замин — худи хок аст, яъне сатҳи болоии ҳосилхези Замин.

* Замин — хушкии муқобили баҳр ҳамчун сатҳи обӣ низ меноманд. 

* Замин — яке аз қувваҳои табиӣ дар илми кимиё ва симиё.

## Ҳамчун сарҳад (мулк)

*Заминҳои Олмон — субъекти иттиффоқҳои Олмон (заминҳои федералӣ)
*Замин — Ватан. ("Хоки Ватан")
*Замин (лаҳҷавӣ): қитъаҳои замин, майдон, боғ, ҳавлӣ. ("Аз ин ҷӯй то ҳамон дарахти тут замини ман аст")

*'''Замини Оташӣ''' вилоят дар Аргентина.
Таърихи Бухоро (китоб)

«**Таърихи Бухоро**» (, «**Ахбори Бухоро**» ), «**Таърихи Наршахӣ**» — асари таърихӣ, таълифи Абӯбакр Муҳаммад ибни Ҷаъфар Наршахӣ ба забони арабӣ (943—944).

## Таърих
«Таърихи Бухоро» борҳо аз тарафи котибон рӯйбардор шудааст. Муаллифи он Абӯбакр Муҳаммад бинни Ҷаъфар ан-Наршахӣ дар Наршах ном деҳаи назди Бухоро ба дунё омада, дар асри Х дар дарбори Сомониён ҳаёт ба сар бурдааст.

«Таърихи Бухоро» ба забони арабӣ солҳои 943—944 (аз рӯи дигар маълумотҳо 948—949) таълиф шудааст ва якчанд маротиба таҳрир карда шудааст. Соли 1128 Абунасри Қубовӣ асари Абӯбакр Наршахиро ба забони форсӣ гардонидааст. Баъд аз ним аср Муҳаммад ибни Зуфар ин асарро таҳрир кардааст. Бори охир «Таърихи Бухоро» дар асри XIII таҳрир карда шудааст.

Назар ба маълумоте, ки дар сарсухани китоб оварда шудааст, Наршахӣ асарашро дар солҳои 943—944 навишта ба амири замон, Абӯмуҳаммад Нӯҳ бинни Наср бинни Аҳмад бинни Исмоил Сомонӣ пешкаш намудааст.

Бори нахуст ба алифбои кирилии тоҷикӣ китоби Абубакр Муҳаммад бинни Ҷаъфар Наршахӣ. Таърихи Бухоро. — Душанбе: Дониш, 1979 нашр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Таърихи Бухоро
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014

**Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014** (, ) — 20-ум ҷоми ҷаҳонии ФИФА, аз таърихи 12 июн то 13 июли соли 2014 дар кишвари Бразилия баргузор шуд.

Унвони қаҳрамонӣ бори чорумин дар таърихи худ ба дастаи мунтахаби Олмон насиб гардид, ки дар бозии ниҳоӣ дастаи мунтахаби Аргентинаро бо ҳисоби 1:0 шикаст дод. Медали биринҷиро дастаи мунтахаби Нидерланд ба даст овард, ки дар бозӣ барои ҷойи сеюм дастаи мунтахаби Бразилияро бо ҳисоби 3:0 мағлуб кард.

## Интихоби мизбон

## Иштирокчиён

## Шаҳрҳо ва варзишгоҳҳо

## Нигаред
* Ҷоми ҷаҳонии футбол 1950

## Эзоҳ

## Қайдҳо

Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014
Гурӯҳ:2014 дар футбол
Гурӯҳ:Мусобиқаҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол
Маблағгузорӣ

**Маблағгузорӣ** — сарфи меҳнат, захираҳои моддию техникӣ ва воситаҳои пулӣ барои такрористеҳсоли фондҳои асосӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Суринам

**Суринам** () бо номи расмии **Ҷумҳурии Суринам** () кишваре дар шимоли Амрикои Ҷанубӣ аст. Пойтахт он Парамарибо аст. Аҳолии Суринам 632,638 нафар ва масоҳати он 163,821 километри мураббаъ аст. Суринам бо Шарк бо Гвианаи Фаронса, бо Ғарб бо Гайана ва Жануб бо Бразилия ҳамсарҳад аст. Суринам дар минтақаи баҳри Кариб ҷойгир буда, дар шимоли он Уқёнуси Атлас ҷойгир аст. Суринам инчунин бо 13,5% бештарин фоизи аҳолии мусулмон дар Амрикои Ҷанубӣ дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Амрикои Ҷанубӣ 
Гурӯҳ:Суринам
Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
Skype

**Skype** — барномаи VoIP барои занги овозӣ, видеоӣ ва паёмрасонӣ буд, ки аз соли 2003 то 5 майи 2025 фаъолият кард. Дар авҷи маъмулияти худ Skype зиёда аз **300 миллион корбари фаъоли моҳона** дошт ва яке аз аввалин хидматҳои занги интернетии маъмул дар ҷаҳон буд. Microsoft дар майи 2025 Skype-ро пӯшид ва корбаронро ба Microsoft Teams кӯчонд.

## Таърих

### Таъсис (2003)
Skype аз ҷониби Никлас Зеннстрём (Шветсия) ва Янус Фриис (Дания) таъсис ёфт — ҳамон муаллифоне, ки пеш аз ин барномаи мубодилаи файли KaZaA-ро сохта буданд. Барномаи Skype дар соли 2003 таҳия шуд ва дар августи 2003 расман нашр гардид.

Skype яке аз аввалин хидматҳое буд, ки занги видеоӣ ва овозии байналмилалии ройгон (байни корбарони Skype) медод. То соли 2005 Skype 50 миллион корбар ба даст овард.

### Харидории eBay ва Microsoft
Дар соли 2005 eBay Skype-ро ба маблағи **2,6 миллиард доллар** харид, аммо ин харидорӣ натиҷаи дилхоҳ надод ва дар соли 2009 eBay 70%-и Skype-ро ба гурӯҳи сармоягузорон фурӯхт.

Дар майи 2011 Microsoft Skype-ро ба маблағи **8,5 миллиард доллар** харид — яке аз гаронтарин харидориҳои Microsoft. Skype ба зергурӯҳи Microsoft табдил ёфт ва ба хидматҳои Office 365 (ҳоло Microsoft 365) дохил карда шуд.

### Пӯшида шудан (2025)
Дар феврали 2025 Microsoft эълон кард, ки Skype-ро дар **5 майи 2025** мепӯшад. Сабаб — муваффақияти Microsoft Teams, ки дар давраи пандемияи COVID-19 (2020–2022) ба платформаи пешрафтаи кории Microsoft табдил ёфт. Корбарони Skype метавонистанд тавассути аккаунти Microsoft ба Teams кӯчанд.

Бо ин қарор таърихи 22-солаи Skype — аз хидмати инқилобии интернет то платформаи таназзулёфта — поён ёфт.

## Хусусиятҳо (дар давраи фаъолияташ)

### Занги овозӣ ва видеоӣ
Skype занги овозӣ ва видеоии ройгон байни корбарон, инчунин занги пулакӣ ба телефонҳои оддии тамоми ҷаҳон (Skype Out) пешниҳод мекард. Сифати занги Skype дар он вақт нисбат ба рақибон баланд буд.

### Skype for Business
Microsoft нусхаи корпоративии **Skype for Business** (пешин Lync)-ро пешниҳод мекард, ки баъдан ба Microsoft Teams табдил ёфт.

### Паёмрасонӣ
Skype дорои имкони паёмрасонӣ, мубодилаи файл ва расм, ва дар охир — паёмҳои видеоии кӯтоҳ буд.

## Ҳамчунин нигаред
* Microsoft Teams
* Zoom
* Viber
* Discord
* Microsoft

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Skype (бойгонӣ)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нармафзорҳои Андроид
Гурӯҳ:Нармафзорҳои iOS
Гурӯҳ:Паёмрасонҳои фаврӣ
Гурӯҳ:Нармафзорҳои Microsoft
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 2003
Гурӯҳ:Ихтирооти Шветсия
Моҳ (мазмунҳо)

Мазмунҳо:

* Моҳ — радифи сайёраи Замин
* Моҳ — воҳиди ченаки вақт, ки ба гардиши Моҳ дар гирди Замин вобастагӣ дорад.
 
Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ
IPTV

**IPTV** ё ин ки **Телевизион тибқи протоколи интернет** () (*IP-TV*, *IP-телевидение*) — ин технологияи телевизиони рақамӣ бо доду гирифти додаҳо аз рӯи протоколи IP буда, насли муосири телевизион ба шумор меравад. Рӯзҳои охир IPTV-ро аз технологияи ОТТ фарқ намекунанд, ки он дар навбати худ зергурӯҳи IPTV дар соҳаи паҳнкунии муҳтавои видеоӣ мебошад.

## Таърих

## Нигаред низ
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Телевизион
Гурӯҳ:Телевизиони рақамӣ
Трояни

thumb|250px|right|Трояни

**** () деҳаест дар Лаҳистон.

## Ҷуғрофия

## Мардум

## Манбаъ
Литсей-интернати Президентӣ

Литсей як намуди нави мактаби миёнаи таҳсилоти умумӣ буда, ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандро дар бораи гирифтани маълумоти миёнаи асосӣ ва таълимоти миёнаи умумӣ таъмин менамояд.

## Таърихи
14 январи соли 1992 литсейи №1-и шаҳри Душанбе таъсисёфта, тибқи фармони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 феврали соли 1998, №60 ба литсей-интернати Президентӣ барои кӯдакони болаёқати Ҷумҳурии Тоҷикистон номгузорӣ шудааст. Аз 17.08.2020 ба "Литсейи Президентӣ барои хонандагони болаёқати Тоҷикистон" номгузорӣ шуд.

Литсей-интернатӣ Президентӣ мақоми ҷумҳуриявӣ дошта, дар он кӯдакони лаёқатманди Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сезабон (тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ) таҳсил карда, соҳиби маълумоти миёнаи умумӣ мешаванд.

Литсей-интернат фаъолияти худро дар асоси Конститутсяи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонуни Ҷумурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф», Консепсияи миллии таҳсилот, Стандарти давлатии таҳсилоти умумӣ, Низомномаи мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, қарору фармонҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Оиннома ва Низомномаи хеш ба роҳ мемонад.

Муассиси литсей Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, сарпарасти он Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

## Сарварони литсей

## Унвонҷуёни илмӣ

Дар тӯли мавҷудияти литсей Суяров Қ,- номзади илмҳои химия, Наҷмиева Ҳ,- номзади илмҳои педагогика, Элбоев В,- номзади илмҳои филология кору фаъолият кардаанд.

## Муаллимони шодравон

Номи омӯзгорони шодравон: муалимаи география дорандаи ордени «Дӯстӣ» Ҷумаева Истода ва аъзои Иттифоқи рассомони Тоҷикистон, муаллими расм ва нақша Очилдиев Олимҷон дар таърихи литсей абадан нақш баста аст.

Омӯзгорони литсей – интернати Президентӣ дар фаъолияти ҳама рӯзаи хеш баҳри баланд бардоштани сифати таълиму тарбия заҳмати зиёд мекашанд.

Кӯшишҳои аҳли литсей маҳз баҳри иҷрои дастуру супоришҳои Президенти мамлакат, Ҳукумати Ҷумҳури Тоҷикистон, Вазорати маориф равона карда шудааст. Сифати таълиму тарбия ва сатҳи донишу маърифати хонандагон дар тарзи ба роҳ мондани кори таълиму тарбия зоҳир мегардад.

Аз ҷумла, иштироки хонандагон дар Олимпиадаҳои фаннӣ, байналмилалӣ, фосилавӣ дохил шудани хатмкунандагон ба мактабҳои олӣ яке аз меъёрҳои иҷрои стандарти давлатии таълим ба шумор рафта, аз такомули тафаккури мантиқии хонандагон, бедории шавқу завқи хонандагон дар омӯзиши фанҳои дӯстдоштаи онҳо дарак медиҳад.

## Сарчашмаҳо
Сайти Литсей-интернати Президентӣ http://lip.tj
Донишгоҳи Кушоди Вавасан

thumbnail
**Донишгоҳи Кушоди Вавасан** () мухтасар (**WOU**; малайӣ: University Terbuka Wawasan) — як донишгоҳи шахсӣ дар Малазия буда ба таълимӣ фосилавӣ машҳур аст.

## Факултаҳо
Донишгоҳ дорои чаҳор факулта (мактаб) ва ду марказ мебошад:

* Факултаи Илм ва Фанноварӣ (School of Science and Technology)
* Факултаи Омӯзгорӣ, Забонҳо ва Алоқа (School of Education, Languages and Communications)
* Факултаи Тиҷорат ва Маъмурият (School of Business and Administration)
* Факултаи Асос ва Улуми Либералӣ (School of Foundation and Liberal Studies)
* Маркази Пасаздипломӣ (Centre for Graduate Studies)
* Маркази Такмили Ихтисос ва Таълими Бардавом (Centre for Professional Development and Continuing Education (PACE))

## Манобеъ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Донишгоҳи Кушоди Вавасан Official Wawasan Open University(WOU) Website

Гурӯҳ:Донишгоҳҳои хусусӣ дар Малайзия
Гурӯҳ:Созмонҳои таълимии соли 2006 таъсисёфта
Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Малайзия
Гурӯҳ:Донишгоҳҳо дар Пенанг
Гурӯҳ:Макотиби тоҷирӣ дар Малайзия
Гурӯҳ:Макотиби фанновариҳо дар Малайзия
Гурӯҳ:Донишгоҳҳои кушод дар Малайзия
Гурӯҳ:Биноҳо ва сохтумонҳо дар Ҷорҷ Таун, Пенанг
Евгений Павловский

**Павловский Евгений Никанорович** (5 марти 1884 — 27 майи 1965) — олими зоолог, паразитолог, энтомолог, Академики АИ ИҶШС (1939), академики АИТ ИҶШС (1944). Академики ифтихории Фарҳангистони улуми Тоҷикистон (АИ ҶШС Тоҷикистон) (1951), генерал-лейтенанти хидмати тиббӣ (1943).

## Зиндагинома
Академияи ҳарбиву тиббии Петербургро хатм кардааст (1908). Доктори илми тиб (1913), магистри зоология ва анатомияи муқоисавӣ (1917), доктори илмҳои биологӣ (1934). Мудири Шуъбаи паразитологияи ЗИН АИ ИҶШС (1930), мудири шуъбаи паразитологияи Институти умумииттифоқии тибби таҷрибавӣ (1933—1944), мудири бахши паразитологияи шуъбаи тоҷикистонии АИ ИҶШС (1933—1951), директори Институти зоологияи АИ ИҶШС (1944—1962), асосгузори Институти зоология ва паразитологияи Шуъбаи тоҷикистонии АИ ИҶШС (1941).
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: морфология, систематика, биология, канаҳои гузаронандаи ангезандаҳои бемориҳои инсон ва ҳайвонот, таълимот дар бораи манбаъҳои табиии бемориҳои гузарандаи инсон ва ҳайвонот.

## Ҷоизаҳо
* Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1964),
* панҷ ордени Ленин,
* ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат,
* ордени Ситораи Сурх тақдир шудааст.
* Арбоби шоистаи илми ИҶШС (1935).
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1943),
* Медали тилои бо номи И. И. Мечникови АИ ИҶШС (1949),
* медали Бузурги Анҷумани ҷуғрофии ИҶШС (1954) сарфароз гардидааст.
* Ҷоизаи ба номи В. И. Ленин (1965),
* Ҷоизаи давлатии ИҶШС (1941, 1950).

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Биография на сайте biografija.ru
* Павловский Е. Н. дар Википедияи руси https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зоологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик

«**Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик**» — донишнома дар бораи адабиёт ва ҳунару фарҳанги Тоҷикистон, ки дар 3 ҷилд ва бо фарогирифтани бештар аз нуҳ ҳазор мақола дар солҳои 1988—2004 ба нашр расидааст.

Аз соли 1986 сар карда таълифу тадвини «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик», дар Тоҷикистон шурӯъ шуда буд. Сармуҳаририри донишнома А. К. Қурбонов мебошад. Ҷилди аввали энсиклопедия аз ҳарфи «А»-и калимаи «АБАЙ» шурӯъ шуда, бо ҳарфи «К» -и калимаи «КАЛИМ» хотима ёфтааст ва соли 1988 аз нашр баромадааст. Ҷилди дуввум аз калимаи «КАЛИМ» шурӯъ шуда, бо калимаи «РАБОТ» хотима ёфтааст ва соли 1989 аз нашр баромадааст. Ҷилди сеюм аз калимаи «РАВЗАНА» шурӯъ шуда, бо калимаи «ҶӮРАЕВ» хотима ёфтааст ва соли 2004 аз нашр баромадааст.

## Мундариҷа
Донишномаи «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» ҷанбаи илмию оммавӣ дошта нахуст донишномаи фарҳангист, ки ба забони муосири тоҷикӣ табъу тадвин шудааст.
Қомуси «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» тавсифи давраҳои мухталиф — адабиёт ва санъати қадим, асрҳои миёна ва советии тоҷик, равияву ҷараёнҳои адабӣ, жанр, сабк, истилоҳот ва чехраҳои барҷастаи адабиёту санъат, фолклор, мусиқии халқӣ ва классикӣ, ҳунари тасвирию меъморӣ, театр, сирк ва кино, назария ва фарҳанги комусҳои адабии ниёгон ва соҳаҳои ба санъат барои бостоншиносӣ (археология) ва мардумшиносӣ (этнография)-ро дар бар мегирад. Дар донишнома оид ба олимону адабиётшиносон, адибону мутарҷимон аҳли санъату фарҳанги халқҳои ИҶШС (СССР) ва хориҷӣ, ки дар тарғиби осори гаронбаҳои адабиёту санъати тоҷик саҳм гузоштаанд низ мақолаҳо дарҷ шудаанд. Инчунин барои ташкилотҳою иттиходияҳои эҷодӣ, марказҳои таълимӣ, илмию тадқиқотӣ, театру муассисаҳои фарҳангӣ, осорхонаю китобхонаҳо, нашрияҳои адабӣ ва ғайра, ки дар тӯли мавҷудият барои инкишофи адабиёт ва санъати тоҷик ҳисса гузоштаанд мақолаҳо ба табъ расидаанд.

## Ҷилдҳои донишнома
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди I (АБАЙ — КАЛИМ)
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди II(КАЛИМ — РАБОТ)
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди III(РАВЗАНА — ҶӮРАЕВ)

## Нигаред низ
* Энциклопедияи советии тоҷик
* Энсиклопедияи Миллии Тоҷик

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Донишномаҳои тоҷикӣ
Гурӯҳ:Донишномаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Донишномаҳои шӯравӣ
Таърихи инқилоби Бухоро (китоб)

**С. Айнӣ. Таърихи инқилоби Бухоро**. - Душанбе:Адиб,1987.

## Мундариҷа
Дар ин китоб асосгузори адабиёти советӣ ва қаҳрамони халқи тоҷик Садриддин Айнӣ  оид ба саршавии ҳаракати маорифпарварӣ ва зидди ҳукуматдории амирӣ дар Бухоро, сабабҳо , қувваҳо ва иштирокчиҳои асосии  инқилоби Бухоро  -  халқи гуногунмиллат маълумоти таърихии мустанад ва муфид додааст.

## Мутолиаи ройгон
* Хонандагон ройгон дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон китоби номбурдаро мутолиа карда метавонанд. Нусхаи электронии он дар сомонаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон - kmt.tj гузошта шудааст.
* Дар ин ҷо низ гузошта шудааст.

## Нигаред
* Садриддин Айнӣ
## Эзоҳ

## Адабиёт
* С. Айнӣ. Таърихи инқилоби Бухоро  http://kmt.tj/index.php?book_id=67

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Феҳристи номгузориҳои навини шаҳрҳои Тоҷикистон

Дар поён номгузориҳои навини шаҳрҳои Тоҷикистон оварда шудаанд:
 
* Душанбе → Душанбе-Бозор → Душанбе  (Дюшамбе) → Сталинобод  (1929) → Душанбе(1961)
* Хуҷанд  (Хоҷент) → Ленинобод  (1939) → Хуҷанд (1991) 
* Исфисор → Стансияи Ленинобод (1936) → Советобод  (1962-1964) → Хуҷанд  (1964) → Советобод (1964-1978) → Ғафуров
* Устуршана → Ӯротеппа  →Истаравшан  (2000)
* Янгибозор → Орҷонекидзеобод  (1936) → Кофарниҳон  (1992) → Ваҳдат  (2003)
* Табошар  → Истиқлол  (2012) 
* Регар  → Турсунзода (1978)     
* Сотсгород 6 (1941) → Чкалов (1944) → Чкаловск  (1956) → Бӯстон (шаҳр) (2016)
* Калининобод  → Сарбанд  (1996) → Леваканд (2018)
* Хуҷанд (1957—1962) → Қайроққум → Ориёнкант  (2015) → Гулистон (2016)
* Аҷинатеппа (Лоғмон) → Қурғонтеппа → Бохтар
* Ноҳияи Ҳисор → шаҳри Ҳисор (2016)
## Собиқ шаҳрҳо
* Ғафуров — шаҳр то соли 1978, шаҳрак ва аз соли 1999 боз шаҳр.
* Ҳисор — шаҳр 1993—2005, холо шаҳрак.
* Навобод — шаҳр 1950—1959, холо шаҳрак.
* Панҷ — шаҳр то соли 1953, холо шаҳрак.
* Шӯроб — шаҳр 1952—2007, холо шаҳрак.
## Нигаред низ
* Шаҳрҳои Тоҷикистон

## Манобеъ


Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Феҳрист:Тоҷикистон
Гурӯҳ:Феҳристи шаҳрҳои Тоҷикистон‎
Гурӯҳ:Феҳристи шаҳрҳо
Боди шикам

**Боди шикам** (Метеоризм) (боди меъда, тез в дар адабиёти оммиёна гӯз (бо садо) ва чис (бе садо) ҳам гуфта мешавад) ба гӯзҳое тавлид шуда дар дастгоҳ гуориш аз мақъад гуфта мешавад.
Ҷалидия

thumbnail
**Ҷалидия** (), булӯраки чашм, ҷисми дутарафа барҷастаи шаффофест, ки дар паси гавҳараки чашм ҷойгир шудааст. Ҷалидия ба эпителияи пеш ва пайкар, ки аз бофтаҳою моддаҳои байниҳуҷайравӣ иборатанд, ҷудо мешавад. Ҷалидияро аз берун пардаи эластикӣ (капсула) пӯшонидааст. Ҷалидия дар давраи инкишофи ҷаниниаш аз пардаи эпителӣ (зери таъсири индуксияи мабдаи чашм) ҳосил мешавад. 65%-и Ҷалидия аз об ва 35%-аш аз сафедаҳо иборат аст.

## Эзоҳ
Лагофталм

**Лагофталм** () юн. lagoos – заргӯшӣ ва ophthalmos – чашм), заргӯшчашмӣ, пурра ҷафс нашудани пилки чашмон, ки дар натиҷа қарния ва мултаҳима хушкида, дучори илтиҳоб мегарданд. Сабаби Лагофталм мумкин аст фалаҷи асаби рӯй, кӯтоҳии модарзодии пилк ё сӯхтану чаппа тоб хӯрдани он, захмдорӣ, экзофталм ва диг. омилҳо бошанд.

Муолиҷаи Лагофталм ба рафъ сохтани сабаби он нигаронда шудааст; аз доруҳои гуногун, мас., марҳаму чакраҳо низ истифода мекунанд (онҳо хушкидани қарнияро пешгирӣ менамоянд).

## Эзоҳ
Роҳила

**Роҳил** ё **Роҳила** ( ) ҳамсари дувум ва маҳбуби Ёқуб, ва модари Юсуф ва Бинёмин, пайёмбарони Бини Исроил буд, ки дар китоби муқаддас аз ӯ борҳо ёд шудааст. Номи ӯ дар сафари пайдоиши бахши нахустини Таврот зикр гаштааст. 

## Дар [[Ислом]]
Бомбгузории Лондон (2005)

thumbnail
7 июл 2005 Инфиҷори 4 бомб дар системи ҳамлу нақли Лондон дар соати пуррафтуомади субҳ мавҷуби кушташудани дастикам 56 нафар аз ҷумла 4 бомбгузор шуд. 700 нафар дар ҷараёни ин инфиҷорҳо захмӣ шудандю. Ин бомбҳо дар қатори зеризаминӣ ва як автобуси дутабақа рух дод.

## Нигаред

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 2005
Ҷамилак

**Ҷамилак** (Ziziphora brevicalyx), бодранҷбуя, пудинаи кӯҳӣ, фаранҷмушк, гиёҳест маъмул. Аз 15 то 45 см қад мекашад. Баргаш нештаршакл, байзашакл ё мудаввар. Гулаш гулобӣ ё бунафш. Май – авг. гул карда, июл – сент. мева мебандад. Дар бешазори дарахтони паҳнбарг, бурсзор, нишебиҳои серсангу шағал ва регзори қ-кӯҳҳои Қурама, Мевағул, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, мавзеъҳои Сирдарё ва Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 900 – 2600 м аз с.б.) мерӯяд.

Буқрот ва Абӯалии Сино Ҷамилак-ро барои муолиҷаи захмҳо истифода бурдаанд. Дар тибби халқии тоҷикон ҷӯшоби барги Ҷамилак дар мавриди бемориҳои гулӯ, иллати узвҳои меъдаву рӯда, дилбеҳузурӣ, амрози олати таносул истифода мешавад. Чойи гулу барги Ҷамилак давои иштиҳоовар, пешоброн ва арақрон аст. Нақеъи Ҷамилак-ро барои тақвияти кори дил, ҳангоми ғалаёни хун, заъфи асаб, амрози меъдаву рӯда, исҳол ва бемориҳои рӯдаи ғафс истифода мебаранд. Марҳами баргу гули Ҷамилак-ро ба захму омосҳо мебанданд. Бо ҷӯшоби Ҷамилак ҳангоми касалиҳои пӯст оббозӣ мекунанд. Дар тибби муосир доруҳои аз Ҷамилак тайёршударо барои муолиҷаи ғалаёни хун, атеросклерози баъдисактавӣ ва диг. бемориҳои дилу рагҳо, инчунин ҳангоми заъфи меъдаву рӯда (дарди меъда, дилбеҳузурӣ, заъфи иштиҳо) тавсия медиҳанд.

Ба ақидаи табибони халқӣ агар Ҷамилак-ро бихӯранд, фараҳ меоварад, гиреҳҳоро дар узвҳои бадан мекушояд, узвҳои даруни шикам ва синаро қувват мебахшад, бӯйҳои бадро аз бадан дафъ мекунад, пешоб ва ҳайзро равон месозад, кирмҳои шикамро хориҷ мегардонад. Барои равон кардани пешоби бандшуда ва ҳайз Ҷамилак-ро дар об ҷӯшонда, дар он об то ноф даромада нишинанд, кофист. Агар кӯфтаи Ҷамилак-ро бо шароб фурӯ баранд, қай ва беҳузур шудани дилро таскин медиҳад. Кӯфтаи онро бо чой ё об фурӯ баранд, барои дарди узвҳои даруни сина ва меъда, варами ҷигар ва сипурз даво мешавад ва агар бо асал бихӯранд, газидани каждумро безарар мегардонад. Ҷамилакро дар об ҷӯшонида, он обро биёшоманд, оруғ ва чакмезакро дафъ мекунад, санги масонаро майда карда мерезонад, арақи бадбӯйро ислоҳ мекунад.
 

## Нигаред

## Адабиёт
* Ковалёва Н.Г., Лечение растениями, М., 1972; 
* Турова А.Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974; 
* Гаммерман А.Ф., Гром И.И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976; 
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.
Рамазон Қодиров

**Қодиров Рамзан Аҳмадович** (; ) — сиёсатмадор ва давлатмарди рус, сарвари Ҷумҳурии Чеченистон, узви шӯрои олии бюрои ҳизби «Русияи Воҳид»[4], Қаҳрамони Федератсия Русия (2004). Писари якумин раиси ҷумҳури Ҷумҳурии Чеченистон дар Федератсияи Русия Аҳмад Қодиров.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Информационный сервер Главы и Правительства ЧР 
* Официальный сайт Рамзана Кадырова 
* Аналитический меморандум посла США в России У.Бернса о Р.Кадырове, 2007 г. (публикация Wikileaks)
Осорхонаи мероси хаттӣ ва адабии Мир Саиди Ҳамадонӣ (Кӯлоб)

**Осорхонаи мероси хаттӣ ва адабии Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ (Кӯлоб)**   -  соли 2005 дар Кӯлоб таъсис ёфтааст. Осорхона тобеъи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон аст.
## Нигаред низ
*Осорхонаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
*Феҳристи осорхонаҳои Тоҷикистон
*Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи алифбо
Субҳон Кошонов

**Субҳон Кошонов** () — фалайсуф, рӯзноманигори тоҷик, номзади илмҳои сиёсатшиносӣ (1982), дотсент, раиси кумитаи иҷроияи Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон «Пайванд» (2014—2020).

## Зиндагинома
Субҳон Кошонов соли 1953 таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултаи таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1975).

## Корнома
коромӯз ва аспиранти Пажӯҳишгоҳи фалсафаи Академияи Илмҳои ИҶШС (1976—1982) буд. Солҳо дар Донишгоҳи омӯзгории Қӯрғонтеппа ба сифати муаллими калон, мудири кафедраи фалсафа, ноиби ректор оид ба корҳои илмӣ (1984—1993) фаъолият доштааст. Аз соли 1993 дар вазифаҳои мудири бахши сиёсатшиносӣ ва фарҳангшиносии Институти иқтисоди ҷаҳонӣ ва муносибатҳои байналмилалии АИ ҶТ (1993—1996), машваратчии калони хадамоти матбуоти Президенти ҶТ (1996—1997), Ёрдамчии Президенти ҶТ (1997—2000), сармуҳаррири нашрияи расмии ҶТ «Ҷумҳурият» (2000—2005), Мушовири Президенти ҶТ оид ба сиёсати кадрҳо (2005—2007), Мушовири калони Президенти ҶТ оид ба рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа (2007—2014) ифои вазифа намудааст.

Субҳон Кошонов аз моҳи феврали соли 2014 то охири умр ба ҳайси Раиси Кумитаи иҷроияи Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон — Пайванд кор мекард.

## Фаъолияти илмӣ
Субҳон Кошонов муаллифи чанд рисола, мақолаҳои зиёди илмӣ ва оммавӣ аст. Ба таври мунтазам оид ба ин ё он масъалаҳои ҷомеашиносӣ, ба хусус роҷеъ ба «Ташаккули зиёиёни тоҷик ва муносибати байни миллатҳо», «Тарбияи интернатсионалии ҷавонони деҳот» асарҳо таълиф намуда, дар чандин конфронсу семинарҳои байналмилалӣ дар кишварҳои Австрия, Булѓория, Қазоқистон, Қирғизистон, Лаҳистон, Олмон, Россия, Туркия, Фаронса ва ШМА иштирок ва сухаронӣ кардааст.

## Даргузашт
Субҳон Кошонов 22январи 2020 дар синни 66-солагӣ даргузашт.

## Эзоҳ
Аъзами Яздонӣ

**Аъзами Яздонӣ** адабиётшиноси тоҷик

## Зиндагинома

## Сарчашма


Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Муҳиба Яқубова

**Муҳиба Яқубова ** () — зистшиноси тоҷик, доктори илмҳои биологӣ, профессор, академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1959). Солҳои 1961—1968 ходими илмии Пажӯҳишгоҳи физиология ва биофизикаи рустаниҳои АИ Тоҷикистон, солҳои 1968—1973 дотсенти кафедраи физиологияи рустаниҳои Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин ва мудири кафедраи биохимияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1974—2008) буд. Аз соли 2008 вазифаи ноиби Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ро иҷро кардааст.

## Фаъолияти илмӣ
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ:биохимия, биофизика, физиология ва генетикаи рустаниҳои кишоварзӣ.
Оид ба масоили танзими реаксияҳои биохимиявӣ ҳангоми фотосинтез (вобаста ба ҳосилнокии рустанӣ) таҳқиқот анҷом дода, бобати биохимияи рустаниҳо, тавсифи сохторӣ-вазифавии хлоропластҳои пахта, фотосинтез ва монандшавии азот дар пахта ва ғайра беш аз дусад кори илмӣ, методӣ, таълимӣ ба хидмат овардааст. Иштирокдори чандин симпозиуму конфаронси байналмилалии биохимикҳо мебошад.

## Осор
* К вопросу о биосинтезе пластидных пигментов в листьях хлопчатника. — Д., 1965;
* Методические разработки по биохимии. — Д., 1976 (соавтор);
* Физиолого-биохимические аспекты фотосинтетической продуктивности. — Д., 1983;
* Функциональные особенности и структурная организация фотосинтетического аппарата с высокой активностью: Дисс… доктора биолог. наук. — М., 1984;
* Руководство по написанию дипломных и курсовых работ по биохимии. — Д., 1988 (соавтор);
* Малый практикум по биофизике. — Д., 1990 (соавтор);
* Дарсҳои амалӣ аз биофизика. — Д., 1990 (ҳаммуаллиф);
* Сравнительная характеристика фотосинтетического аппарата перспективных сортов и линий хлопчатника. — Д., 1995 (соавтор);
* Фотосинтез и метаболизм углерода ӯ перспективных форм хлопчатника. — Д., 1999 (соавтор);
* Структурно-функциональная характеристика хлоропластов хлопчатника. — Д., 2000;
* Функциональная активность фотосинтетического аппарата арабидопсиса. — Д., 2002 (соавтор);
* Белки теплового шока в клетках спирулины. — Д., 2003;
* Биохимия растений. Учебное пособия. — Д., 2008 (соавтор);
* Физиолого-биохимические и молекулярно-генетические аспекты продукционного процесса хлопчатника. — Д., 2013;
* Фотосинтез и ассимиляция азота ӯ хлопчатника. — Д., 2015 (соавтор); Китоби сурхи Тоҷикистон. — Д., 2015 (ҳаммуаллиф).

## Ҷоизаҳо
* Бо медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»,
* Аълочии маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1976),
* Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон (1995),
* Дорандаи Ҷоизаи ба номи Е. Н. Павловскийи АИ ҶТ (2007).

## Адабиёт
* Мухиба Мухсиновна Якубова. Материалы к библиографии ученных Таджикистана. — Д., 1997;
* Якубова Мухиба Мухсиновна. Библиография. — Д., 2008.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Арбобони шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Зариф Раҷабов

**Зариф Шарифович Раҷабов** () — муаррих, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон(1962), доктори илми таърих (1959), профессор (1960), Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1964), Дорандаи Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1967), узви вобастаи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1951). Бародари академики Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон Солеҳ Раҷабов.

## Зиндагинома
Соли 1932 Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносовро бо ихтисоси «таърихи ИҶШС» ба поён расондааст.

## Корнома
Мудири қисми илмии Академияи омӯзгории Душанбе (1932), мудири кафедраи таърихи ИҶШС дар Институти омӯзгории тоҷик (Тошканд), мудири шуъба, котиби илмии Институти забон, адабиёт ва таърихи Пойгоҳи Ӯзбекистонии Академияи илмҳои ИҶШС (1937—1943), директори Институти таърих ва бостоншиносии АИ ҶШС Ӯзбекистон (1943—1945), ректори аввалини Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1948—1954), мудири кафедраи таърихи ИҶШС Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1954—1959), директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1959—1962), академик-котиби Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносии Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1962—1971).

## Фаъолияти илмӣ
Таҳти роҳбариаш зиёда аз 50 нафар рисолаҳои докторӣ ва номзадӣ дифоъ намудаанд. Дар байни онҳо академик Ҳ.Н. Саидмуродов, узви вобастаи АИ ҶТ Ҳ. Назаров, профессорон М. Б. Бобохонов, С. Мухторов, дотсентон Ҷ. Усмонов, С. Пулотов ва дигарон буданд. Дар пешрафти илми Тоҷикистон саҳми арзанда гузошатааст. Асарҳояш ба масъалаҳои гуногуни баҳсталаб бахшида шудаанд, вале дар таҷлил ва тадқиқи ҳаракати маорифпарварӣ, ҷадидия, масъалаи афкори ҷамъиятию сиёсии халқи тоҷик яке аз аввалин муҳаққиқон ба шумор меравад. Дар конференсияҳои ҷумҳуриявӣ, умумиитифоқӣ ва чандин симпозиумҳои байналхалқии Осиёи Марказӣ, Конгресси XIII байналхалқии таърихшиносон (Москва,1976), дар Франсия, Италия, Белгия, Канада, Дания, ИМА ва дигар давлатҳо ширкат варзида, суханронӣ кардааст.

## Осор
* Из истории общественно-политической мысли таджикского народа во второй половине XIX и в начале XX в., Сталинабад, 1957;
* Аз таърихи афкори ҷамъиятӣ- сиёсии халқи тоҷик, Д., 1959;
* Таджикский государственный Университет-фарзандонще Великого Октября, Д., 1967;
* К вопросу об исторических корнях дружбы народов Средней Азии с великим русским народом, Д., 1954;
* О политическом трактате Ахмада Дониша, Д., 1976.

## Ҷоизаҳо
* Бо орденҳои Ленин,
* Байрақи Сурхи Меҳнат,
* «Нишони Фахрӣ»,
* медали «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945»,
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1964),
* Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1967),
* Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Ӯзбекистон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Арбобони шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Хуҷанд
Баҳодур Искандаров

**Баҳодур Искандарович Искандаров** (1912-2004) – олим, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1973), доктори илмҳои таърих (1959), профессор (1966), Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1967), Дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1974).

## Зиндагинома
Баҳодур Искандаров Институти таърих, фалсафа, адабиёт ва забоншиносии Ленинградро хатм кардааст (1936), ихтисос – «таърихи ИҶШС». соли 1940 ӯ ба аспирантураи Институти таърихи Академияи илмҳои ИҶШС дохил шудааст, вале бо сабаби саршавии Ҷанги Бузурги Ватанӣ таҳсилашро ба охир нарасонидааст. Ӯ иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945 буд ва ҳамчун комиссари сиёсии қисмҳои низомии дивизияҳои 20 кавказӣ, 113 тирандозӣ дар мудофиаи Ватан ҳисса гузошта то рутбаи капитан расидааст. Баҳодур Искандаров барои қаҳрамониаш бо ордени "Ҷанги Ватанӣ" дараҷаи 1 (1944) ва дигарҳо мукофотонида шудааст. Хидмати низомии ӯ то соли 1947 давом кардааст.

Ӯ баъди хидмат таҳсилашро дар аспирантураи Институти таърихи АИ СССР давом дода баъд аз хатми он ба Тоҷикистон баргаштааст. Дар давоми солҳои минбаъда дар ҷодаи илми таърих фаъолият намуда, дорои унвонҳои доктори илмҳои таърих (1959), узви вобастаи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1966) ва академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1973) гардидааст. Директори Институти таърихи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1962-1988). Директори ифтихории Институти таърих, бостоншиносӣ ва этнографияи ба номи А. Дониши Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1994-2004).

Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: таърих, шарқшиносӣ, таърихи Бухорои Шарқӣ ва Помир ва кишварҳои ҳамҷавор дар асрҳои ХIХ - ибтидои қарни ХХ.

## Мукофот ва Ҷоизаҳо
* орденҳои Ситораи Сурх, 
* Ҷанги Ватанӣ дараҷаи 1, 
* Байрақи Сурхи Меҳнат, 
* медалҳои «Барои Ғалаба бар Германия дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945», 
* «Барои меҳнати шоён», 
* Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В,И.Ленин», 
* Ифтихорномаи Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон  
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1967).
* Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1974).
## Нигаред
* Академияи илмҳои Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Академикҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Арбобони шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Ӯлмас Мирсаидов

**Ӯлмас Мирсаидович Мирсаидов** () — кимиёдони тоҷик, доктори илми химия (1985), профессор (1988), академики АМИТ (1993). Барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (2009), барандаи Ҷоизаи Фонди исломии рушди илм, технология ва фарҳанг (ISESCO) (2010). Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон (2023)

## Зиндагинома
Институти химияву технологияи ба номи Д. И. Менделееви Москваро хатм кардааст (1967). Доктори илми химия (1985), профессор (1988). Академик (1993, ихтисос — «химия», узви вобаста, 1987).
Директори Институти химияи ба номи В.И. Никитини АИ ҶТ (1988—2002), директори Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи АИ ҶТ, директори Агентии амнияти ядроӣ ва радиатсионӣ АИ ҶТ аз (2005 .

Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: химияи моддаҳои энергиядор, технологияи коркарди ашёи хоми маъданӣ, амнияти радиоэкологӣ, экологияи химиявӣ. 
.

## Таълифот
Муаллифи беш 450 мақола, 15 монография, 75 шаҳодатномаи ҳуқуқи муаллиф ва патент мебошад. Натиҷаҳои таҳқиқоти бунёдии ӯ бо хулосаҳои мусбӣ дар заводҳои гидрометаллургии Исфара (ҶШС Тоҷикистон) ва ТҶ "Навоиазот" (ҶШС Узбакистон) санҷида ва татбиқ карда шуданд ва аз ҷониби Комиссияи Академияи илмҳои ИҶШС баҳои баланд гирифтанд.

## Унвону ҷоизаҳо
* ордени «Дӯстӣ»,
* медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»,
* Ихтироъкори ИҶШС (1982),
* Ихтироъкори шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1997).
* Бо медали тилои Академияи илмҳои Миллии Арманистон,
* медали нуқраи Ассотсиатсияи байналмилалии академияҳои илмҳо «Барои ҳамкории рушди илм»
* Ҷоизаи Комсомоли ленинии Тоҷикистон (1980),
* Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (2009),
* Ҷоизаи Фонди исломии рушди илм, технология ва фарҳанг (ISESCO) (2010).
* Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон (2023)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Аъзои пайвасти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. 
* ПРЕЗИДЕНТОНИ АКАДЕМИЯИ ИЛМҲОИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 
* Ураниуми Тоҷикистон: захираҳо ва нақшаҳо (30.04.2008)
* «Ҳанӯз зуболаҳои родиюоктив хатарзо ҳастанд»

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Президентҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино
Иброҳим Кобулӣ

**Иброҳим Кобулиев** (10 июли 1926, ноҳияи Тоҷикобод — 19 ноябри 2000, Тоҷикистон) — сарояндаи шинохтаи тоҷик. Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1960). Аълочии маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1961). Дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат.

## Зиндагинома
Иброҳим Кобулӣ соли 1926 дар деҳаи Кичикизии ноҳияи Тоҷикобод ба дунё омадааст. Зиёда аз 40 сол муаллим буд. Дар мусобиқаҳои ҳунарии ноҳия ва ҷумҳуриявии истеъдодҳои халқ мунтазам иштирок мекард. Мавзӯи сурудҳои К. ватан, меҳнат, табиати дилрабо, ишқу ҷавонӣ ва ғ. Аз мусиқии анъанавии халқӣ моҳирона истифода бурда, ба бисёр сурудҳо оҳанг бастааст, ки «Марҳабо» (ш. М. Ҳакимова), «Тоҷикистон» (А. Шарифӣ), «Баҳр» (Б. Раҳимзода), «Ба пахтакори номдор» (Б. Расо), «Вохӯрем», «Эй ҷӯраи дуторӣ» (шеърҳои халқӣ) ва ғ.

## Ҷоизаҳо
Соли 1960 ӯро сазовори унвони «Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон» ва соли 1961 «Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон» гаштааст. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, чандин маротиба ба ифтихорномаҳои Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардид. Соли 1999 бо амри Президенти ҷумҳурӣ Эмомалӣ Раҳмон бо ордери «Дӯстӣ» сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Пулпит

**Пулпит** (; лот. pulpa – лаҳм), газаки мағз (пулпа)-и дандон; дар натиҷаи кариеси дандон, инчунин осеби рагҳое, ки дандонро бо хун таъмин мекунанд, паридани сир, луч шудани мағз ва шикастани дандон пайдо мешавад.

Пулпит, одатан, бемории шадид аст. Дарди он хусусан шабонгоҳ худ аз худ (сарфи назар аз ҳоидани хӯрок ва таъсири ғизои гарму сард) авҷ мегирад. Баъзан дард хело тоқатфарсо гашта, аз таъсири он пушти сар, гӯш, чака, дандонҳои ҳамшафат низ дард мекунанд. Газаки пулпаи дандон ва варами бофтаҳои он, ки дар ҷавфи дандон паҳн шуда, ба бофтаҳои сахт ва асаби пулпа фишор меорад, сабаби дарди тоқатфарсо мегардад.

Одатан, дар натиҷаи газак гирифтан, мағзи дандон нобуд шуда, дард тадриҷан қатъ мегардад, вале баъд аз чанд вақт (ин муҳлат хеле гуногун аст) микроорганизмҳои пулпаи нобудшуда ба тавассути канали дандон ба решаи он гузашта, боиси периодонтит мегарданд.

Азбаски дандонҳои тифлӣ ва доимии кӯдак хеле зуд мепӯсанд, мағзи дандони онҳо газак гирифта, мадда мекунад. Решаи дандони кӯдакон нағз инкишоф наёфтааст, бинобар ин, бофтаҳои атрофи он низ газак мегиранд. Ин боиси нобуд шудани решаи дандони доимии кӯдак мегардад. Беморро духтури дандон муолиҷа мекунад. 
Агар ҳангоми дард кардани мағзи дандон дарҳол ба духтур муроҷиат карда натавонед (мас., шабона), он гоҳ доруи аналгин хӯред; баъзан оби хунук низ дардро суст мекунад. Ҳангоми сахт дард кардани дандон ба ковокии он чанд чакра маҳлули гарми 2-фоизаи амидопирин (пирамидон) чаконед. Ин дору ба луобпардаи даҳон зарар надорад, вале таъсири он хеле зудгузар аст. Бинобар ин, ба паст шудани шиддати дард нигоҳ накарда, ҳар чи зудтар ба духтур муроҷиат намоед. 
Барои пешгирии Пулпит дандони иллатёфтаро сари вақт табобат кунед. Соле камаш ду маротиба барои муоина ба назди духтури дандон равед. Волидайн ҳангоми дард кардани дандони кӯдак бепарвоӣ накарда, ӯро ҳатман бояд ба назди духтур баранд.

## Эзоҳ
Пулмонология

**Пулмонология** ( аз лот. pulmo, pulmonis – шуш ва …логия), соҳаи тибби клиникиест, ки бемориҳои узвҳои нафас (хирной, бронхҳо, шуш, пардаи шуш)-ро меомӯзад. Сили шуш мавзӯи тадқиқи фтизиатрия аст. П. чун соҳаи мустақили тиб дар нимаи дуюми а. 20 аз терапия, ҷарроҳия ва педиатрия ҷудо шудааст. П. аз як қатор усулҳои махсуси тадқиқот – рентгенологӣ (томография, бронҳография, ангиопулмонография), эндоскопӣ (трахеобронҳоскопия, плевроскопия) ва ғ. истифода мебарад. Пулмонологҳои тоҷик оид ба ҳалли масъалаҳои муолиҷаи бемориҳои узвҳои нафас ва бемориҳое, ки дар шароити баландкӯҳ пайдо мешаванд, пажӯҳишҳои назаррас анҷом доданд. С. 1968 дар беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии № 3 (ҳозира Маркази миллии тиббии Тоҷикистон) шуъбаи махсуси пулмонологӣ ташкил карда шуд.
thumbnail|Пулмонологист
Протромбин

thumbnail
**Протромбин**, сафедаи плазмаи хун. Зери таъсири Протромбин сафедаи дар хун ҳалшуда – фибриноген ба лахтаи фибрин табдил меёбад, ки рагҳоро мебандад. Протромбин мисли диг. омилҳои лахтабандии хун (VII, IX, X) зери таъсири витамини К дар ҷигар ҳосил мешавад. Дар таркиби хун коҳиш ёфтани омилҳои мазкур боиси хуншорӣ мегардад. Сабаби коҳиши омилҳо асосан бемориҳои вазнини ҷигар, дар организм нарасидани витамини К ё ихтилоли ҷаббиши он дар рӯда, заҳролудӣ аз антикоагулянтҳо (дикумарин, пелентан, синкумар, фенилин ва ғайра) мебошанд. Бо мақсади пешгирӣ ва табобати хуншории марбут ба Протромбин ба мушак ё вена викасол (доруи дар об ҳалшавандаи витамини К) мефиристанд, баъзан хуни тозаи донорӣ мегузаронанд.

## Эзоҳ
Прото

**Прото** (аз  – аввалин, якум), қисми аввали калимаҳои мураккаб, ки ибтидо, асоси ягона ё марҳилаи пешинаи инкишофи ягон чиз (мас., протоплазма)-ро ифода мекунад.
Пуэрто-Рико

**Пуэрто-Рико** (, тарҷумааш — «бандари бой»), расман — **Кишвари озоди Пуэрто-Рико**, ё **Кишвари озодона ҳамроҳшудаи Пуэрто-Рико** (), ё **Пуэрто-Рикои Муштарак** (), дар Баҳри Кариб ҷойгир аст ва иборат аз ҷазираи Пуэрто-Рико аз гурӯҳи Ҷазоири Бузурги Антилӣ ва як қатор ҷазоири хурд аст. Пуэрто-Рико — воҳиди маъмуриест, ки ба ИМА ниёз дорад ва дорои мақоми «қаламрави муташаккилӣ ҳамроҳнабуда» (''Unincorporated'' ''organized territory'') мебошад, ки мазмунаш қаламрави мазкур таҳти идораи ИМА қарор дорад (аммо як қисми ҷудонашавандаи он ба ҳисоб намеравад). Дар ин қаламрав истифодаи Сарқонуни ИМА маҳдуд аст; ҳукумати олӣ ба Конгресси ИМА таалуқ дорад, аммо Пуэрто-Рико сохтори худидоракунии худро дорост.
Маркази маъмурӣ — шаҳри Сан Ҳуан 
## Таърих

## Ҷуғрофия ва иқлим

## Аҳолӣ
Аҳолӣ — 3,615,086 нафар (2013).

## Иқтисод

## Фарҳанг ва маориф

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ
Гурӯҳ:Иёлати ИМА
Равшанфикр

**Равшанфикр** (), **зиёӣ** () — нафареро гӯянд ки донишу малакаи худро барои кор, омӯзишу пажӯҳиш, ва ҷустуҷӯи посух ба саволи барои ҳамагуна афкору мавзӯъ, машғул аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳо