open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ахтал

**Ахтал** (*Абумолик ибни Ғавс ибни Салт*; , 640, Ҳира — 710) — шоири араб, аз қабилаи Тағлиби гурӯҳи қабилаҳои Рабиъа мебошад.

## Зиндагинома
Абумолик ибни Ғавс ибни Салт соли 649 таваллуд ёфтааст. Ахтал диёнати насронӣ дошта аз ҷавонӣ чун шоири ҳаҷвгӯ маъруф буд. Пас аз дарёфти робита бо дарбори сулолаи Умавиён шуҳрати бештар пайдо кард, зеро таҳти ҳимояти халифаҳои умавӣ қарор гирифта, душманони онҳоро ҳаҷву интиқод мекард. Аз ин рӯ, лақаби «шоири Умавиён»-ро касб кард.

Ахтал шоири бадавӣ буд ва дар ашъори худ, ки аҳдофи сиёсӣ дошт, манфиатҳои қабилаи худро низ дифоъ менамуд. Вале, асосан, Умавиёнро ҷонибдорӣ карда, онҳоро таърифу тавсиф менамуд ва мухолифонашонро зери тозиёнаи истеҳзову танқид мегирифт.

## Эҷодиёт
Дар эҷодиёти ӯ навъҳои гуногуни адабӣ мадҳ, ҳаҷв, фахр, васф, марсия, тааззул ва хамриёт ба чашм мерасанд. Хамриёти Ахтал хеле устодона навишта шудаанд. Дар ин гуна шеърҳо ӯ аз киштукори токистони ангур сар карда, сипас тарзи тавлиди май ва нигаҳдории онро дар хум<nowiki/>ҳо тавсиф менамояд. Пас рангу бӯйи май, тарзи нӯшидан ва таъсири онро моҳирона тасвир мекунад. Хамриёти дар асрҳои баъдӣ навиштаи шоири арабизабони эронӣ Абунувос ва устод Рӯдакӣ маҳз ҳамин гуна шеърҳои Ахталро ба ёд меоваранд.

## Осор
Аз Ахтал маҷмӯаи бузурги ашъор то ба имрӯз боқӣ мондааст, ки якчанд маротиба дар кишварҳои арабӣ ба чоп расидааст. Муҳаққиқони араб дар бораи ҳаёт ва эҷодиёти ӯ асарҳои таҳқиқотӣ навиштаанд ва аз онҳо бармеояд, ки вай дар адабиёти қадимии араб мақоми сазовореро ишғол менамояд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ахталь — Краткая литературная энциклопедия
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони Ироқ
Tg.Wikipedia

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__


Гурӯҳ:Порталҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Рӯйдодҳои кунунӣ
Гурӯҳ:Википедия:Муҳтавои Википедиа
Вешист

**Вешист**— деҳа дар ҷамоати деҳоти Ёрии ноҳияи Панҷакент.

## Ҷуғрофиё
Аз Вешист то маркази ноҳия 38 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 1361 нафар (2013). Мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, дорухона, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, 3 нуқтаи савдои хусусӣ, осиёб ва обҷувози хусусӣ, масҷиди қадимӣ (асри 14) ва масҷиди панҷвақта дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, боғдорӣ, чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо обӣ мебошанд. Ҳоло дар ҳудуди Вешист хоҷагии деҳқонии «Вешист» ва 10 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ мавҷуданд.

## Таърих
Вешист деҳаи куҳан буда, зимни ҳафриёти бостоншиносӣ аз мавзеи баландии деҳа сағонаҳои мансуб ба даврони суғдӣ (замони салтанати Деваштич) пайдо шудаанд. Дар он айём дар Вешист Қалъаи Дарун (ҳокимнишин) мавҷуд буда, дидбонгоҳ доштааст ва аз тарафи офтобрӯя атрофро назорат мекардаанд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Панҷакент
Гурӯҳ:Ҷамоати Панҷакент
Сайёфи Мизроб

**Сайёфи Мизроб** (*Сайф Достиев*; тав. 25 апрели 1966, Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигори тоҷик. Муассис, молик ва сардабири ҳафтаномаи «СССР».

## Зиндагинома
Сайф Достиев 25 апрели соли 1966 дар шаҳри Кӯлоб таваллуд шудааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи № 6, ба номи А. Рӯдакӣ дар соли 1983 ба факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуда, солҳои 1984—1986 дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Пас аз хидмати ҳарбӣ ба донишгоҳ баргашта, дар соли 1988 ба факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии Ленинград (Санкт-Петербург) шомил шуда, соли 1991 онро бо ихтисоси журналист хатм кардааст.

Оиладор. Соҳиби 5 фарзанд.

## Фаъолияти корӣ
Солҳои 1991—1992 хабарнигори ҳафтаномаи «Оинаи Зиндагӣ», 1992—1993 хабарнигори ҳафтавори "Тоҷикистон, 1993—1996 хабарнигори «Ҷавонони Тоҷикистон», 1996—1998 хабарнигори «Чархи Гардун», 1998—1999 сардабири ҳафтаномаи «Самар», 1999—2001 муовини сардабири «Ҷавонони Тоҷикистон», 2001—2006 муассис ва директори генералии Маркази информатсионии «Хатлон-Пресс» ва солҳои 1998—2008 хабарнигори Радиои Озодӣ дар Тоҷикистон буд.

Аз соли 2008 инҷониб муассис ва сардабири ҳафтаномаи «СССР» аст.

## Китобҳо
* «Муштҳои бедорӣ» (2011)
* «Сафардидаи Маккавӣ» (2012)
* «Терори ғурур» (2016)

## Ҷоизаҳо
Барандаи Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, ба номи А. Лоҳутӣ дар соли 2012. Дар Рӯзи 100-солагии матбуоти Тоҷик, 12 марти 2012 аз тарафи Президенти ҶТ бо ҷоизаи давлатӣ — медали «Барои Хидмати шоиста» қадрдонӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Сайёфи Мизроб: Ман аз журналист шудани худ пушаймонам!  // «Фараж» — 23 апрели 2016.
* Сайёфи Мизроб
Варзобқалъа

**Варзобқалъа** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Варзобқалъаи ноҳияи Варзоб. Аз Варзобқалъа  то маркази ноҳия 2 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 1132 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Дар деҳа Комбинати таълимии Вазорати мелиоратсия ва хоҷагии оби Тоҷикистон, нуқтаҳои хидмати маишӣ ва 7 нуқтаи савдои хусусӣ мавҷуд аст. Деҳа мактаб надорад. Хонандагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Варзоб ва Зимчуруд таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёи Зимчуруд ва чашмаи Шоҳбибӣ обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2013. — 332 с. — ISBN 978-99947-33-54-5

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Варзоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Варзобқалъа
Вибист

**Вибист** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навободи ноҳияи Шуғнон.

## Ҷуғрофиё
Аз Вибист то маркази ноҳия 36 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 315 нафар (2012), тоҷикон. Вибист мактаби таҳсилоти ибтидоӣ ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз оби Вибистдара обёрӣ мешаванд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шуғнон
Гурӯҳ:Ҷамоати Навобод (н. Шуғнон)
Варсиқ

**Варсиқ** — деҳа дар ҷамоати Деҳоти Чорбоғи ноҳияи Истаравшан. Аз Варсиқ то маркази ҷамоат 1 км², то маркази ноҳия 9 км² роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 3427 нафар (2017).

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, 2 нуқтаи савдои хусусӣ, 2 чойхона дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо тавассути чоҳҳо обёрӣ мешаванд. Тибқи иттилои маъхазҳо Варсиқ аз вожаи суғдии варзик — кишоварз гирифта шудааст. Мувофиқи манобеъҳои дигар аз калимаи васиқа мустақ шудааст.

## Таърих
Тақрибан дар асрҳои 18 (то забти мулки Ӯротеппа (Истаравшан) аз тарафи артиши Руссияи подшоҳӣ) замини Варсиқ аз тарафи ҳокимони он замон ба масҷиди «Ҳазрати шоҳ»-и шаҳр васиқа гардида, замини вақфи масҷид ба ҳисоб мерафт ва Варсиқ ном бурда мешуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Истаравшан
Гурӯҳ:Ҷамоати Чорбоғ (н. Истаравшан)
Аҷмир

**Аҷмир** (, , ) — шаҳр дар шимолу ғарби Ҳиндустон, иёлати Раҷастхон, маркази маъмурии музофоти Аҷмир.

## Ҷуғрофиё
Аҷмир дар доманаи қаторкӯҳҳои Аравалли ва кӯли Ана Сагар воқеъ аст. Аҳолии Аҷмир 551,3 ҳазор нафарро ташкил медиҳад(2011).

## Таърих
Аҷмир аз тарафи ҳокимони сулолаи Чауханҳо дар садаи VII бунёд шуда, то садаи XI таҳти итоати ин сулола қарор доштааст. Султонигарии Деҳлӣ (князигарии Раҷпут) низ Аҷмирро то соли 1365 зери тасарруфи худ нигоҳ доштаст. Соли 1556 ба он Империяи Темуриёни Ҳинд таҳти роҳбарии Акбаршоҳ фармонравоӣ кардааст ва дар ин давра наҳрҳо ва қасру кӯшкҳо бунёд гаштаанд. Аз соли 1818  Аҷмир зери мустамликаи англисҳо қарор гирифт.

## Замони муосир
Айни замон  шаҳри Аҷмир маркази зиёратгоҳи мусулмонон буда, дар он мақбараи  шайхи бузурги равияи суфия Муинуддини Чиштӣ (1143–1235)  маҳфуз мондааст. Миё­ни мусулмонони Ҳиндустон зиёрати ҳафткаратаи ин мақ­бара ба ҳаҷҷи Макатуллоҳ баробар дониста мешавад. Дар Аҷмир мадфани бузургони аҳли илму дини тоҷикон  низ мав­ҷуд аст.

## Ёдгориҳои меъморӣ
Аз ёдгорҳои меъмории милии Аҷмир маъбади ҷай­ниҳо (1153, дертар масҷид шудааст), Қасри мармарини Акбаршоҳ (асри 16, ҳоло осорхона) ва Қасри Шоҳиҷаҳон (ҳол­о дар ҳолати валангор) боқӣ мондаанд. Айни замон Аҷмир маркази муҳимми тиҷорат, нақлиёт ва ҳунармандии мамлакат мебошад.

Дар Аҷмир корхонаҳои саноати кашбофӣ, дору­со­зӣ ва собунпазӣ фаъолият мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
*
Вармоник

**Вармоник**— деҳа дар ҷамоати деҳоти Деҳмалики ноҳияи Варзоб.

## Ҷуғрофиё
Аз Вармоник то маркази ноҳия 30 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 515 нафар (2013), тоҷикон. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: зироаткорӣ, чорводорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёи Варзоб обёрӣ мешаванд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Варзоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Деҳмалик
Сомонашиносӣ

**Система́тика** — дар биология илмест, ки гуногунии ҳамаи организмҳои мавҷуда ва мунқариз, муносибати байни ҳамдигарӣ ва алоқаи хешии байни гурӯҳҳои (таксонҳои) гуногуни онҳо — популятсия, намуд, ҷинс (авлод), оила, қатор (барои рустаниҳо *тартиб*), синф, тип (барои рустаниҳо *шуъба*) ва ғайраро тавсиф менамояд. Дар баъзе ҳолатҳо гурӯҳҳои таксономии иловагӣ: зероила, зерқатор, зерсинф, зертип, рӯиолам (забаролам), зеролам ва истифода бурда мешаванд.

## Мақсад ва принсипҳои систематика
Мақсади асосии систематика бо роҳи муқоиса муайян карданиҷиҳатҳои хоси ҳар як намуд ва ҳар як таксони дарафаи нисбатан баланд ва ошкор намудани ҷиҳатҳои муштараки онҳо мебошад. Систематика ҳангоми бунёд намудани (таснифоти) пурраи олами органикӣ ба принсипҳои эволютсионӣ ва маълумоти ҳамаи илмҳои биологӣ такя мекунад. Систематика аҳамияти калони илмӣ ва амалӣ дорад. Вай баробари дар системаи олами органикӣ муайян кардани ҷойи ҳар як организм имон медиҳад, ки кас ба гуногунии мавҷудоти зинда шинос шавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 

## Пайвандҳо
* Введение в таксономию в английском Викиверситете
* Основы систематики
* Систематика органического мира

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Табақабандии биологӣ
Ҷанобат

**Ҷанобат** ( — нопокӣ) — дар истилоҳи фиқҳ ба маънои ҷунуб ва нопок шудан, ки ба он ҳадаси акбар низ гӯянд ва касе, ки ӯро ҷанобат расида, ***ҷунуб*** номанд ва дар порсӣ бо лафзи шудан ва бардоштан корбурд шавад.

Ҷанобат барои шахс бо анҷоми ҳамхобагӣ (инзол ҳам нашавад), хуруҷи манӣ бо дафқу шаҳват ва эҳтилом ба вуҷуд меояд ва бо шустушӯи хоссе бо номи ғусли ҷанобат ва дар ҳолати набудани об ва ё адами қудрат ба истифодаи он бо таяммум зоил — бартараф сохта мешавад. Он аз назари шаръ наҷосати ҳукмӣ — ғайри ҳақиқӣ аст, ки одамӣ бо он ба таври ҳақиқӣ нопок нагардад. Бинобар ин, ҳамнишинӣ ва муошират бо шахси ҷунуб, гашту гузори вай дар кӯчаву бозор ва анҷоми дигар муомилоти ғайри ибодатӣ боке надорад, ҳамчунин пас аз шустани шармгоҳ ва вузӯ хобидани вай ва то охири шаб ба таъхир андохтани ғусли ҷанобат низ ҷоиз аст, ҳарчанд дуру дароз бо он ҳол боқӣ мондан хуб нест.

## Аммалҳои мамнуъ дар ҳоли ҷанобат
Дар вақти ҷанобат анҷоми корҳои зерин шаръан ҷоиз нестанд:
* намоз гузоридан
* ламс кардан ва қапидани китоби Қуръон бе ғилоф
* қироати Қуръон, чи аз рӯи мусҳаф ва чи аз ёд
* бе зарурат дохил шудан ба масҷид

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Djanāba / Juynboll, Th.W. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Охунд

thumb|330x330px
**Охунд** () — олим, устод, раҳбар ва пешвои динии мусалмонон, тақрибан муродифи мулло ва ё домулло.

## Корбурди ин вожа

Вожаи охунд маъмулан аз замони ҳукмронии темуриён барои ифодаи намои динӣ ва мақоми иҷтимоии олимони баландпоя, пешвоён ва раҳбарони динии дорои маносиби иҷтимоӣ роиҷ гашта, баъдҳо корбурди васеътаре ба худ гирифт ва ба тамоми аҳли илм, таҳсилкардагони мадориси динӣ, устодон ва ҳатто муаллимони мактабҳои ибтидойӣ низ итлоқ мешуд. Дар ибтидо танҳо дар сарзаминҳои Хуросон — Эрон, Афғонистон ва Осиёи Марказӣ аз он истифода мешуда, вале бо мурури замон корбурди он аз қаламрави адабу гуфтори тоҷикон ва порсигӯён фаротар рафта, дар байни ақвоми туркзабон аз Сибирия ва Урал то Озарбойҷон ва Туркия ва ҳамин тавр дар байни нависандагони ғарбӣ маъмул гаштааст.

Вожаи охунд дар замони ҳукмронии сулолаҳои Темуриён, Сафавиён ва Қоҷориён дар Эрон ва даврони иморати хонигариҳои гуногуни пас аз темуриён дар Осиёи Марказӣ ва атрофи он ҳамчунон ба унвони рутбаи ифтихоромез барои нухбагони фикрӣ ва пешвоёни динӣ ба кор мерафт. Ба таври мисол, вазир ва шоҳзодаи темурӣ Мир Алишери Навойӣ устодаш Мавлоно Фасеҳуддини Низомиро, ки дар улуми ақлӣ ва нақлӣ табаҳҳур ва ҳамзамон идораи мадрасаҳои диниро ба уҳда дошта, охунд хитоб мекард.

## Решаёбии асли калимаи охунд
Коршиносони риштаи этимулужӣ дар ирҷоъ ва решаёбии асли калимаи охунд бо ҳам ихтилофи назар дошта, баъзеҳо онро аз решаи хунд (خوند) бархоста аз вожаи хондан (خواندن) донистаанд, забоншинос ва донишноманигори эронӣ Алиакбари Деҳхудо дар Луғатномаи худ эҳтимол додааст, ки он тахфифшуда аз вожаи оғо ва хундгор (آغا+خوندگار) ба маънои Худовандгор (خداوندگار) бошад. Вай калимаи хундро аслан ба маънои худованд гуфта, ки ба таври муқаддам ва ё муаххар дар исмҳо барои ифодаи эҳтиром ва бузургдошт ба кор меравад, чун Мирхунд, Хундмир ва Хундхотун (номи духтари Муинуддин ва завҷаи Салоҳуддин). Муҳаққиқ ва шарқшиноси турки бошқирӣ Туғон (Аҳмад Закӣ Валидӣ) бошад, решаёбии форсии вожаро комилан рад намуда, онро тағйирёфта аз калимаи юнонии аркун ва ё аргун (arkun or argun) донистааст, ки пеш аз зуҳури ислом ба таври умумӣ барои руҳониёни настурии навоҳии гуногуни Осиё ба кор мерафтааст.

Пас аз нуфузи фарҳангу таммаддуни Ғарб ба кишварҳои исломӣ ва рукуди фарогири миллатҳои мусалмон калимаи охунд тобиши манфӣ ба худ гирифт ва аз сӯйи баъзе ба истилоҳ равшанфикрон ва намояндагони ҳокимони вақт дар ин кишварҳо, бахусус дар замони ҳокимияти Паҳлавӣ дар Эрон, ба нишонаи ақибафтодагӣ, бесаводӣ, ифодаи иртиҷоӣ ва зидди навгароӣ будани намо¬яндагони дин ба сурати тавҳиномезе ба онҳо итлоқ мешуд. Ҳанӯз ҳам дар маҳофили мардумии он кишвар охунд ба ҳамон маънои манфӣ ва тавҳиномезаш корбурди васеъ дорад, вале дар маҳофили расмӣ ва илмӣ ҷои худро ба вожаи руҳонӣ, риҷоли дин ва амсоли онҳо супоридааст.

Дар кишваарҳои Осиёи Марказӣ ва перомуни он аз асри нуздаҳ ба баъд калимаи мулло ба ҷои он корбурди васеътаре пайдо карда ва он ҷуз дар байни баъзе машоихи суфия, навсоликон ва аз сӯйи баъзе аҳли илм ба нудрат истифода шудааст.

## Ҳамчунин нигаред
* Мулло

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Абуҳурайра

**Абдурраҳмон ибни Сахри Давсии Яманӣ**, маъруф ба **Абуҳурайра** (; 21 сол пеш аз ҳиҷ­рат/602 м., Давс, Яман — 58-59 ҳ./678-679 м., Мадина) — аз бузургони саҳоба ва серривояттарини онҳо дар ҳадис.

## Биография
Давсӣ за­мони ҷанги Хайбар ба соли 6 ҳиҷрӣ (629 милодӣ) ба Мадина омад ва дар авоили соли 7-ум ислом овард, пас аз он ба суҳбати Паём­бар (с) мулоза­мат варзид ва ба саҳобагони аҳли Суффа шомил гардид. Чун боре гурбабачаи саҳрои (ҳурайра)-еро ёфт ва ба остинаш гирифт ё натиҷаи майл ва дилбастагие, ки ба гурбаҳо дошта, бо Абуҳурайра — падари гурбача мулаққаб гардид. Давсӣ мансуб ба қабилае бо ҳамин ном аст, ки дар сарзамини Яман дар навоҳии Ҳиҷоз ва Уммон сукунат дошта.

## Аҳодис
Абуҳурайра бинобар ҳофизаи неруманд ва мудовамате, ки бар сӯҳба­ти Паёмбар (с) дошт, 5374 ҳадис аз он Ҳазрат (с) ривоят кардааст, ки бештар аз ҳашт­сад тан са­ҳоба ва тобеӣ онҳоро аз вай ривоят ва ба наслҳои баъдӣ расонидаанд ва шуҳрати азими вай ба хотири бисёрии ривояти ҳадис аст. Бухорӣ ва Муслим дар сиҳоҳи худ 326 ҳадиси муштарак ва Бухорӣ 93 ва Муслим 98 ҳадиси ғайри муштарак аз вай ривоят кардаанд ва аҳодиси ривоятшуда аз вай 213 сафҳаи Муснади Аҳмад (ҷ. 2. — с. 228—541)-ро ба худ ихтисос додаанд.

Абуҳурайра дар замони Умар муддате волӣ ва коргузори Баҳрайн ва дар давраи Усмон қазои Маккаро ба уҳда доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдушариф Боқизода, Тафсири навини Қуръони карим. Лоҳур, 2011;
* Алмавсуату-л-арабияту-л-оламия (الموسوعة العربیة العالمیة) [Global Arabic Encyclopedia]. Ривояти электронӣ. — Риёз. 2004.

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Саҳоба
Доиратулмаорифи форсӣ

**Доиратулмаорифи форсӣ** () — донишномаи сеҷил­дие, ки ба ибтикори муассисаи интишоротии Фронклин бо сарпарастии Ғуломҳусайни Мусоҳиб ва бо мушоракати гурӯҳе аз муаллифон ва веросто­рон ба забони форсӣ ва дар Эрон тадвин шуда. Он бо равиши донишно­манигории муосир тадвин гардида, аз нахустин ва чомеътарин донишнома­ҳои умумӣ ба забони форсӣ аст ва имрӯз аз марҷаъҳои поя дар ин замина ба шумор меравад.

## Манобеи донишнома
Соли 1335 шамсӣ (соли 1955 милодӣ) муассисаи интишротии Фронклин воқеъ дар Теҳрон бо роҳбарии Хумоюн Санъатизода тасмим ба таҳия ва тарҷимаи форсии Доиратулмаорифи якҷилдии Колумбия Войкинг (чопи Нью-йорк) гирифт ва сарпарастии ин корро ба Ғуломҳусайни Мусоҳиб вогузор намуд. Вай пас аз баррасии Доиратулмаорифи амрикоӣ тарҷимаи комили онро ҷавобгӯӣ ниёзҳои ҷомеаи эронӣ ва порсизабонон надонист ва тарҳи наве пешниҳод кард, ки бар асоси он беш аз 10 000 мақолаи тоза дар бораи ҷанбаҳои мухталифи таърих ва фарҳанги Ирон ва ислом таълиф шуд ва шуморе аз мақолаҳои Донишномаи Ислом низ айнан тарҷима ва дар он ҷой дода шуданд. Дар шиносномаи Доиратулмаорифи форсӣ ин кор талоши муштараки Теҳрон ва Ню-йорк муаррифӣ шудааст.

## Нашри донишнома
Ҷилди аввали Доиратулмаорифи форсӣ аз ҳарфи алиф то син-ро дар бар гирифта, ба соли 1345 шамсӣ (соли 1965 милодӣ) мунташир гардид. Соли 1350 шамсӣ (соли 1970 милодӣ) вақте қисмати бузурге аз мақолаҳои ҷилди дуюм то ҳарфи айн ҳуруфчинӣ ва омодаи чоп мешуд, Ғуломҳусани Мусоҳиб аз вазифаи сарпарастии он канора гирифт ва сарпарастии Доиратулмаорифи форсӣ аз он ба баъд ба Ризо Ақсо вогузор гардид ва бахши аввали ҷилди дуюм аз ҳарфи шин то ҳарфи лом соли 1356 шамсӣ (соли 1976 милодӣ) ба чоп расид ва бахши дуюми ҷилди дуюми он бо порае ислоҳот ва таҷдиди назар соли 1374 шамсӣ (соли 1994 милодӣ) нашр шуд. Итмоми комили Доиратулмаорифи форсӣ дар умум ба муддати наздик ба 40 сол тӯл кашид.

## Сохтор
Аз оғози кор қавоиди дақиқ ва меъёрҳои мушахаасе барои интихоби мадхалҳо ва ҳаҷми онҳо, танзими мақолаҳо, муодилгузории истилоҳот, тар­зи сабт ва овонигории номҳо ва истилоҳоти хос, сабти аломатҳои ихтисорӣ, ирҷоъҳо (ҳаволаҳо), расмулхатти форсӣ ва аломатҳои нуқтагузорӣ дар Доиратулмаорифи форсӣ вазъ шуд ва дар саросари он риоя гардид. Ин гуна равишмандӣ дар до­нишноманигории форсӣ бесобиқо буд ва мин баъд барои таҳиякунандагони осори марҷаъ ба забони форсӣ сармашқ қарор гирифт.

Доиратулмаорифи форсӣ шомили муқаддиммаи муфассалест, ки дар он усул, равиши кор ва тарзи истифода аз донишнома бо тафсил тавзеҳ дода шудааст. ба тавр иумумӣ дар он 43 000 мадхал дарҷ гардида, ки 23 00 мадхали он хориҷӣ, 11 00 мадхал дар бораи Ирон ва Ислом ва бақияи мадхалҳо ирҷоъӣ ҳастанд. мадхалҳои хориҷӣ аслан тарҷима ва иқтибос ва мадхалҳои марбут ба Ирон ва Ислом таълифӣ ҳастанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* نخستین فرهنگ‌نامه‌ی نوین ایران 
* غلام‌حسین مصاحب: پدر فرهنگنامه‌نویسی نوین ایران 
* مقدمه‌ی مصاحب بر دایرةالمعارف فارسی 
* پدیدآورندگان دایرةالمعارف فارسی 

## Сарчашма
* Доиратулмаъорифи форсӣ. Ҷилди аввал, Дебоча. Навиштаи Ғуломҳусайни Мусоҳиб

Гурӯҳ:Донишномаҳои форсӣ
Гурӯҳ:Китобҳои форсӣ
Абуюсуф

**Абуюсу́ф Яъқу́би Ансорӣ ибни Иброҳим ибни Ҳабиб ибни Асъади Куфӣ**, бештар маъруф ба **Абуюсу́ф Ансорӣ** (; 731, Куфа — 798, Бағдод) — фақеҳ ва донишманди бузурги ислом. Шогирди содиқи Абуҳанифа. Аз хурдӣ дар назди Абуҳанифа дарс омӯхтааст. ӯ дар давраи хилофати Ҳорунуррашид қозии Бағдод буд ва 18 сол ин вазифаи пурмасъулро адо кардааст. Вай аввалин фақеҳест, ки соҳиби унвони қозиюлқузот гардидааст.

## Осор
Абуюсуф мусаннифи осори фаровонест, ки китобҳои зерин аз намунаи онҳоянд: 
* «Китобу-с-салот»
* «Китобу-з-закот»
* «Китобу-с-сиём»
* «Китобу-л-фароиз»
* «Китобу-л-ваколат»
* «Китобу-л-васоё»
* «Китобу-с-сайд ва-з-забоеҳ»
* «Китобу-л-ҷавомеъ»
Баъзе муҳаққиқон китобҳои ӯро аз 36 то 40 ҷилд номбар кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  
*  — (существует репринт: 1993, ISBN 90-04-09787-2).
*  
*  
*  
*  

## Пайвандҳо
* 
* 
* 
*
Забоншиносии компютерӣ

**Забоншиносии компютерӣ** () — самти илмӣ дар соҳаи моделсозии математикию компютерии равадҳои зеҳнӣ дар инсон ва ҳайвон сохтани низоми зеҳни сунъӣ...
Варшез (деҳа)

**Варшез** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ванқалъаии ноҳияи Шуғнон.

## Ҷуғрофиё
Аз Варшез то маркази ноҳия 93 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 137 нафар (2012), тоҷикон. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, клуб ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз оби Варшездара ва ба воситаи наҳр аз рӯди Турумтайқул обёрӣ мешаванд.
## Мардум

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шуғнон
Гурӯҳ:Ҷамоати Ванқалъаи
Болта Азимов

**Болта Азимов** (тав. соли 1934, ноҳияи Данғара — 5. 6. 1981, Душанбе) — кимиёшиноси тоҷик, номзади илмҳои химия (1973), дотсент (1980). 
## Зиндагинома
Соли 1958 факултети табиатшиносӣ ва химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Кировро хатм кардааст. Солҳои 1958–1960 муаллими табиатшиносиву химияи мактаби миёнаи ба номи Титов дар ноҳияи Ленин, 1960–1967 ассистент, муаллими кафедраи химия, 1968– 1971 аспиранти кафедраи химия, 1972–1981 муаллими калони кафедраи химия, дотсенти кафедраи химияи органикӣ ва биологии Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко    буд. Муаллифи як қатор мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Дар конференсияҳои илмию назариявии донишкада ва АИ Тоҷикистон бо маърӯзаҳо баромад кардааст.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Абдураҳим Акбаров

**Абдураҳим Ахмедович Акбаров** (тав. 10.02.1944, ш. Қурғонтеппа) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (1973), дотсент (1985). 
## Зиндагинома
Солҳои 1961–1966 дар факултети иқтисодии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинтаҳсил намудааст. Солҳои 1966–1968 коромӯзи илмии Институти иқтисодиёти Академияи илмҳои ИҶШС дар ш. Москва, 1968– 1973 аспиранти институти мазкур, 1971–1972 афсари Артиши  Шӯравӣ буд. Солҳои 1973–1975 ҳамчун корманди илмии Институти иқтисодиёти Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон, 1975–1980 мудири шуъбаи Тоҷикистонии Институти умумииттифоқии тадқиқоти сифат ва стандарт, 1981–1984 сариқтисодчии совхози «Навбаҳор»-и ноҳияи Коммунистӣ (имрӯза Бохтар), 1985–1986 корманди калони илмии филиали  Институти илмӣ-тадқиқотии умумииттифоқии  истеъмолӣ  ва копператсия (ВНИИПК), 1986–1991 мудири шуъбаи ояндабинии филиали Тоҷикистонии институти номбурда, 1991–1993 сардори шуъбаи Вазорати робитаҳои иқтисоди хориҷии Тоҷикистон, 1993–2008 сармутахассиси шуъбаи иқтисодӣ, шуъбаи сохтмон ва шуъбаи экология ва ҳолатҳои фавқулодаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2008–2009 сардори Раёсати макроиқтисодии Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли 2010 дотсенти кафедраи иқтисодиёт дар соҳаи маориф ва муовини декани факултети иқтисодиёт дар соҳаи маорифи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ оид ба корҳои илмӣ мебошад. Оид ба масъалаҳои талаботи аҳолӣ, истеъмоли молҳо, идораву мудирияти қарзҳои беруниву дохилӣ ва дигар масъалаҳои муҳими иқтисодӣ кори илмӣ анҷом додааст. Муаллифи зиёда аз 15 таълифотҳои илмӣ аз ҷумлаи рисолаҳо ва мақолаҳои илмӣ мебошад.

 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Шосафар Акобиров

**Шосафар Зулфиёрович Акобиров** (тав. 3. 05. 1968, деҳаи Камчаки ноҳияи Дарвоз) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (2007). 
## Зиндагинома
Солҳои 1989–1995 дар факултети географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраевтаҳсил карда, онро бо дипломи аъло хатм намудааст. Солҳои 1986–1988 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1996–1999 аспирант ва муаллими кафедраи географияи умумии донишгоҳи омӯзгорӣ буд. Аз соли 1999 то имрӯз ҳамчун ассистент, муаллими калон ва мудири кафедраи географияи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Солҳои 2000–2005 вазифаи муовини декани факултети география оид ба тарбияро ба уҳда дошт. Муаллифи зиёда аз 28 мақолаи илмӣ, брошюраҳо ва китобҳои дарсӣ мебошад. Дар тадқиқотҳои худ масъалаҳои ташкили ҳудудии истеҳсолоти кишоварзӣ ва самҳои рушди онро дар Тоҷикистон баррасӣ кардааст. 
## Осор
* Природные ресурсы верхного течения реки Амударьи: вопросы охрана и рационального использования, Д., 2002. 
* Территориальная организация сельскохозяйственного производства (на материалах Республики Таджикистан), Д., 2007; 
* 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Хатича Акрамова

**Хатича Файзиевна Акрамова** (тав. 18.02.1932, Хуҷанд) — муаррихи тоҷик, номзади илмҳои таърих (1970), дотсент (1973).

## Зиндагинома
Соли 1956 факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Солҳои 1956—1959 муаллими фанни таърихи техникуми хоҷагии қишлоқи шаҳри Ленинобод, 1959—1964 мудири кабинети кафедраи иқтисоди сиёсӣ, 1965—1968 аспиранти кафедраи таърихи ИҶШС-и Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1969—1994 дотсенти кафедраи таърихи ИҶШС, таърихи халқи тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ.Ҷӯраев буд. Аз соли 1995 ба ҳайси дотсенти кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Хуҷанд ба номи Б. Ғафуров фаъолият дорад. Муаллифи 6 асари илмӣ ва зиёда аз 30 мақолаи илмию методӣ мебошад. Оид ба ҳаёт ва фаъолияти илмии шарқшиносони рус М. С. Андреев, А. А. Семёнов ва дигар шарқшиносони машҳури шӯравӣ корҳои илмӣ бурдааст.

## Осор
* Выдающийся советский востоковед (к 90-летию со дня рождения А. А. Семенова), Д., 1963;
* М. С. Андреев — как инспектор народных училищ, Д., 1968;
* Из эпистолярного наследия М. С. Андреева, Д., 1969;
* М. С. Андреев как археолог, Д., 1969;
* Об этнографическом наследии М. С. Андреева, Д., 1969;
* Жизнь и научная деятельность члена-корреспондента АН СССР М. С. Андреева, Д., 1969;
* И стал батрак учёным, Д., 1970;
* Таджиковед М. С. Андреев, Д., 1970;
* Михаил Степанович Андреев (к 100-летию со дня рождения), Д., 1973.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Бахшидод Алидодов

**Бахшидод Алидодович Алидодов** (15 августи 1942, ноҳияи Шуғнон — 17 августи 2022) — ҷуғрофиёдони тоҷик, номзади илмҳои геология ва минералогия (1981), дотсент (1984).

## Зиндагинома
Солҳои 1959—1965 дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил намуда, онро бо ихтисоси муҳандис-геолог хатм намудааст. Солҳои 1965—1981 ходими илмии Институти геологияи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1981—1984 муаллими калони кафедраи заминшиносии умумӣ ва геология, 1984—2001 мудири кафедраи номбурда дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ.Ҷӯраев буд. Солҳои 2001—2003 ҳамчун дотсенти кафедраи иншооти зеризаминӣ ва таҳкурсиҳои Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва ҳамзамон раиси Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳои маъдании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2003—2005 дотсенти кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок ва муовини декани факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба корҳои илмӣ, 2005—2009 мудири кафедраи минерология ва петрографияи донишгоҳи номбурда ва озмоишгоҳи илмию тадқиқотии «Минералофлюидология» Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 130 таълифотҳои илмӣ ва илмию методӣ, аз ҷумла 4 монография ва 3 китоби дарсӣ мебошад, ки дар онҳо шароитҳои геологию геохимиявии пайдоишу ҷойгиршавии конҳои тилою волфрами Тоҷикистонро мавриди омӯзишу тадқиқ қарор додааст. Барои хидматҳояш бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1987) ва якчанд ифтихорномаҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Осор
* Высококонцентрированные флюидные включения и некоторые вопросы генезиса эндогенных месторождений Таджикистана // Материалы международного симпозиума «Термобарогеохимия эндогенных систем», Д., 1998;
* Термобарогеохимические условия образования шеелитоносных метасомотитов Таджикистана // В сб. Вопросы геологии и технологии минерального сырья Республики Таджикистана, Д., 1999.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Шоҳиддин Авлоев

**Шоҳиддин Ҳайдарович Авлоев** (тав. 14. 12. 1978, ноҳияи Китоби ҶШС Ӯзбекистон), – кимиёшиноси тоҷик, номзади илмҳои химия (2007), дотсент (2010). 
## Зиндагинома
Солҳои 1996–2000 дар факултети химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Қ. Ҷӯраев  таҳсил кардааст. 
Солҳои 2000–2002 муаллими фанни химияи гимназияи ба номи Н. Ганҷавии Душанбе, 2002–2004 магистри кафедраи химияи умумӣ ва ғайриорганикӣ, 2005–2007 аспиранти кафедраи химияи умумӣ ва ғайриорганикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  буд. Аз соли 2007 то ба имрӯз ҳамчун муаллими калон, дотсенти кафедраи номбурда кор карда истодааст. Ҳамзамон муовини декани факултети химия оид ба корҳои илмӣ мебошад. 
## Фаъолияти илмӣ
Оид ба мувозинатҳои фазагӣ   ва   ҳалшавандагӣ   дар   системаи   аз   сулфатҳо, карбонатҳо   ва фторидҳои натрий ва калий иборат буда, инчунин мувозинатҳои фазагӣ дар системаҳои бисёркомпонентаи обӣ-намакӣ тадқиқоти илмӣ мебарад. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқотҳояш дар конференсияҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва байналхалқӣ (Конференсияи байналхалқии Ломоносов 2009, 2010, ш. Москва) бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаи илмӣ, илмию оммавӣ ва 8 барномаи таълимӣ мебошад. Соли 2009 бо ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.

## Осор
* Фазовые равновесия в системы Na, K//CO3, F-H2O при 250C // Доклады АН РТ, 2005, Т. 38, №2; 
* Фазовые равновесия в системе Na//SO4, CO3, F-H2O при 0 и 25 0C // Вестник ТГНУ, 2006, №5 (31); 
* Фазовые равновесия в системе Na, K//SO4, CO3, F–H2O при 25 0C // Журнал неорганической химии РАН, 2007, Т.52, №10; 
* Фазовые равновесия в системе Na, K//SO4, CO3, HCO3, F-H2O при 250C, на уровне четырёхкомпонентного состава // Вестник ТГПУ (серия естественных наук), 2008, №1 (29); 
* Фазовые равновесия в системе Na, K//SO4, CO3, HCO3, F–H2O при 0 0C на уровне четырёхкомпонентного состава //  Вестник  ТГПУ (серия естественных наук), 2008, №3 (31); 
* Фазовые равновесия в системе Na, K//SO4, CO3, F– H2O при 0 0C. // Журнал неорганической химии РАН, 2009, Т.54, №6; 
* Ҳалшавандагӣ дар системаи Na2SO4-К2CO3-H2O дар ҳарорати 500C // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, 2009, №2; Ҳалшавандагии намакҳои магний дар об вобаста ба ҳарорат // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, 2009, №2.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Муҳаммад Акрамов

**Муҳаммад Бозорович Акрамов** (тав. 1. 07. 1960, деҳаи Ҳазораи ноҳияи Ленин (имрӯза Рӯдакӣ)), физик, номзади илмҳои физика ва математика (1989). 
## Зиндагинома
Солҳои 1977–1981 дар факултети физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко  таҳсил намудааст. Солҳои 1981–1985 муаллими мактаби миёнаи №42 ноҳияи Ленин, 1985–1988 лаборанти калон ва аспиранти кафедраи методикаи таълими физика, 1988–1995 ассистенти кафедраи физикаи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Соли 1995 ба дигар муаассиса ба кор гузаштааст. Муаллифи зиёда аз 20 номгуи корҳои илмию методӣ мебошад.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Ҷалол Алиев

**Ҷалол Раҷабович Алиев** (тав. 15.03.1939, ноҳияи Кофарниҳон (имрӯза Ваҳдат) — 30.07.2005, ноҳияи Ваҳдат), кимиёшиноси тоҷик, номзади илми химия (1972), дотсент. 
## Зиндагинома
Солҳои 1956–1957 муаллими мактаби миёнаи ба номи Белинскии шаҳри Норак буд. Солҳои 1957–1962 дар шуъбаи биология-химияи факултети табиатшиносӣ ва географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко  таҳсил кардааст. Солҳои 1962–1964 ҳамчун ассистенти кафедраи зоологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко   кор кардааст. Солҳои 1964–1965 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат намудааст. Солҳои 1965–1967 ассистенти кафедраи химияи Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, 1967–1970 аспиранти Институти химияи умумӣ ва ғайриорганикии АИ ИҶШС, 1970–1973 ходими хурди илмии озмоишгоҳи моддаҳои фториддори холиси Институти химияи АИ Тоҷикистон буд. Солҳои 1973–2005 дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев ҳамчун муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи химияи органикӣ ва биологӣ, ҷонишини декан ва и. в. декани факултети химия кор кардааст. Аз соли 2002 то даргузашташ и. в. мудири кафедраи технология ва экологияи химиявии факултети химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  номбурда буд. Муаллифи 5 китоб ва зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Мавзӯи тадқиқотҳои ӯро рафтори 3d элементҳо дар маҳлули фториди ҳидроген ва фториди ҳидрогени моеъ, коррозияи 3d филизот ва хӯлаҳои он дар маҳлули кислотаи фториди ҳидроген ва фториди ҳидрогени моеъ, ҳамчунин ҳимояи онҳо аз коррозия дар муҳити мазкур ташкил медиҳад. Барои хидматҳояш бо ду ифтихорномаи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.
## Осор
* Химияи  умумӣ  ва  ғайриорганикӣ. Қисми  1  (бо  ҳаммуаллифӣ), Д., 1992; 
* Химияи  умумӣ  ва  ғайриорганикӣ. Қисми  2  (бо  ҳаммуаллифӣ), Д., 1992;  
* Химияи умумӣ ва ғайриорганикӣ. Қисми 3 (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1996; 
* Пайдоиш ва миқдори об   дар   сайёраи   Замин   (бо   ҳаммуаллифӣ), Д., 2003;   
* Роҳнамои   муаллим   (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1992;   
* Таъмини  химиявии  бехатарии  экологӣ  (бо  ҳаммуаллифӣ), Д., 2004; 
* Система H2O – CuF – HF при 0оС, Д., 1970; 
* Исследование системы металл – НҒ – Н2О, Д., 1970.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Ғафор Алимов

**Ғафор Яҳёевич Алимов** (тав. соли 1917, ш. Ленинобод – ваф. маълум нест), муаллими фанни ботаника. «Аълочии маорифи Тоҷикистон»
## Зиндагинома
Соли 1939 факултети агрономии Донишкадаи давлатии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро хатм кардааст. Солҳои 1939–1940 агрономи калони истгоҳи мошин ва трактори (МТС) ноҳияи Ҳисор буд. Солҳои 1941–1945 дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок намудааст. Солҳои 1946–1948 ҳамчун назоратчии калони Вазорати назорати давлатии ш. Сталинобод, 1949–1957 муовини директор оид ба таълими мактаби коркунони хоҷагии қишлоқ, 1957–1979 ба ҳайси муаллими калони кафедраи ботаникаи факултети географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко  фаъолият намудааст. Дар муддати 22 соли фаъолияти омӯзгориаш дар донишкадаи омӯзгории пойтахт дар тарбияи ҳазорҳо мутахассисон саҳм гузоштааст. Оид ба ихтисосаш корҳои илмӣ ва маводҳои таълимӣ  ба нашр расонидааст. 
## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Байрақи сурх», «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи   дуюм, «Нишони   фахрӣ», нишони   сарисинагии   «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва 6 медал мукофотонида шудааст.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Марҳабо Алимова

**Марҳабо Латифовна Алимова** (тав. 29.10.1961, шаҳри Душанбе), муаллими забон ва адабиёти рус. 
## Зиндагинома
Солҳои 1979–1984 дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1984– 1991 ассистент, 1991–2006 муаллими калони кафедраи умумидонишгоҳии забони русии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи   Қ. Ҷӯраев буд. Солҳои 2006–2007 ҳамчун мудири кафедраи забони русии факултетҳои гуманитарӣ, соли 2008 мудири кафедраи умумидонишгоҳии забони русии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор кардааст. Аз соли 2008 то ба имрӯз муовини ректори донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба корҳои тарбиявӣ мебошад. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмӣ, илмию методӣ, дастурҳои таълимию методӣ ва барномаҳои таълимӣ аст.
## Осор
* О месте аудирования в работе над материалами по  общественно-политической  лексике // дар кит. Тайёр кардани мутахассисони омӯзгорӣ тибқи  таълими  бисёрзина, Д., 1998; 
* Причины речевых ошибок студентов национальных групп при изучении общественно- политической лексики // В кн. Совершенствование преподавания практического курса русского языка в неязыковых вузах. Часть 1, Д., 2001; 
* Программа практического курса русского языка для вузов с таджикским языком обучения, Д., 2002; 
* Речевые умения и навыки в условиях обучения второму (неродному) языку // В кн. Совершенствование преподавания практического курса русского языка в неязыковых вузах. Часть 2, Д., 2003.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Атобек Амирбеков

**Атобек Амирбеков** (зод. 10 январи 1950, Хоруғ) — сиёсатмадор, омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ (1985), дотсент (1991).

## Зиндагинома
Солҳои 1966—1971 дар факултети математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1970—1971 муаллими математикаи мактаб-интернати № 2 Душанбе, 1971—1972 муаллими математика ва нақшакашии мактаби миёнаи № 15 Душанбе, 1972—1973 афсари Артиши Шӯравӣ, 1973—1975 муаллими математика ва нақшакашии мактаби миёнаи № 2 ш. Хоруғ, 1975—1978 лаборанти калон ва ассистенти кафедраи алгебра ва математикаи ҳисоббарории Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1978—1992 ҳамчун муаллими калон, дотсенти кафедраи методикаи таълими математика ва муовини декани факултети математикаи донишкадаи омӯзгории пойтахт кор кардааст. Ҳамзамон солҳои 1980—1984 дар аспирантураи донишкадаи омӯзгорӣ таҳсил дошт. Оид ба инкишофи саводи графикии талабагони синфҳои 6-8 дар дарсҳои геометрия ва нақшакашӣ кори илмӣ анҷом додааст. Муаллифи зиёда аз 16 мақола ва китобчаҳои илмию методӣ аст. Дар тӯли фаъолияти корияш ҳамчун вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ интихоб шудааст.

## Ҷоизаҳо

* 1999 — ордени «Спитамен»

## Осор
* Масъалаҳо барои ташаккули графикии талабагони синфҳои 6-8, Д., 1982 (6 китоб бо ҳамин ном);
* Корҳои мустақилона аз математикаи мактабӣ, Д., 1987;
* Омӯзиши тарзҳои проексиякунӣ дар синфи 7 // Мактаби советӣ, 1983, № 11.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Бегиҷон Амонов

**Бегиҷон Пулодович Амонов** (тав. 8.12.1967, ноҳияи Рашт), биолог, номзади илмҳои биология (2006). 
## Зиндагинома
Солҳои 1985–1987 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1988–1994 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко  таҳсил намудааст. Солҳои 1994–1998 директори мактаби миёнаи рақами №5 ноҳияи Рашт, 1999–2002 аспиранти кафедраи химияи биологӣ, 2000–2003 ассистенти кафедраи химияи биологӣ, 2003–2006 ассисенти кафедраи технология ва экологияи химиявии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2006 инҷониб муаллими калони кафедраи технология ва экологияи химиявии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  мебошад. Муаллифи 10 мақолаи илмӣ ва воситаҳои таълимию методӣ аст. Оид ба баҳодиҳии биохимиявии навъҳои гандум вобаста ба иқлими гуногуни Тоҷикистон кори илмӣ бурдааст.
## Осор
Белок зерна пшеницы, возделываемой в условиях Таджикистана, Д., 2010; 
* Ферментҳо ва витаминҳо (Дастури методӣ), Д., 2010; 
* Влияние экологических факторов на уровень переваримости муки зерна различных сортов пшеницы ферментами  пишеварительного  тракта животных // Материалы второй Центрально-Азиатской конференции по зерновым культурам, г.Чолпон-Ата, Иссык-кул.2006; 
* Биохимическая оценка качества зерна некоторых сортов пшеницы вырашенных в разных агроклиматических зонах Таджикистана // Известия АН.РТ, Отд. биол. и мед. наук, № 1 (154), 2006; Белок зерна пшеницы возделываемой в условиях Таджикистана // Дар маводҳои конференсияи ҷумҳуриявии «Тадқиқотҳои навини назариявӣ ва амалии химиявӣ дар мактабҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Д., 2010.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Ширин Амонзода

**Ширин Амонзода** (*Амонова Ширин Шодиевна*; тав. 5 феврали 1978, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — забоншинос, номзади илмҳои филология (2004). Барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ (2008).

## Зиндагинома
Ширин Амонзода солҳои 1994—1999 дар факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев таҳсил намуда, онро бо дипломи аъло хатм намудааст.

## Фаъолияти корӣ
Фаъолияти кориашро соли 1999 дар кафедраи методикаи таълими забони хориҷии донишгоҳи омӯзгорӣ шурӯъ намудааст. Солҳои 1999—2001 аспиранти донишгоҳи номбурда буд. Солҳои 2001—2002 дар Созмони Байналмилалии Муҳоҷирати СММ, 2002—2004 дар Кумитаи Шветсиягӣ оид ба Афғонистон, 2004 дар Комиссарияти Олии кор бо паноҳандагони СММ, 2005 дар Намоишгоҳи Байналмилалии ЭКСПО-2005 Ҷопон ва аз соли 2006 инҷониб дар Раёсати робитаҳои иқтисодии хориҷии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор мекунад. То ба имрӯз дар кафедраи типологияи муқоисавӣ ва забони англисии факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба ҳайси ҳамкор фаъолият мекунад. Аз 3 ноябри 2020 то 5 январи 2023 дар вазифаи Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. 

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ ва як монография мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои равобити адабиёти тоҷик бо адабиёти ғарб, бахусус адабиёти англисро мавриди тадқиқ ва омӯзиш қарор додааст.

## Ҷоизаҳо
Барандаи ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ (2008) мебошад.

## Осор
* Фирдавсӣ ва «Шоҳнома»-и ӯ дар Англия ва Амрико, Д., 2009.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Ефим Бляхер

**Ефим Давидович Бляхер** (тав. 27. 03. 1931, ш. Гомели ҶШС Белорусия — маълум нест) —  файласуф, номзади илмҳои фалсафа (1970), дотсент (1973). 
## Зиндагинома
Соли 1954 шуъбаи забон ва адабиёти факултети таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин ро хатм кардааст. Солҳои 1954–1958 муаллими мактаби миёнаи № 1 ноҳияи Шаҳринав, 1958–1964 муаллими омӯзишгоҳи рассомии Душанбе буд. Солҳои 1958–1962 дар шӯбаи ғоибонаи Донишкадаи фарҳангшиносии ш. Ленинград, 1964–1967 дар аспирантураи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе таҳсил намудааст. Солҳои 1967–1976 ба ҳайси муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи фалсафаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко  кор кардааст. Аз соли 1976 ба Донишкадаи санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ба кор гузашт ва фаъолияти омӯзгориашро   ҳамчун   муаллими   ҳамкор   дар   донишкадаи   омӯзгорӣ давом дод. 
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 20 корҳои илмӣ, илмию оммавӣ мебошад. Дар конференсияҳои илмию назариявии ҷумҳуриявӣ ва умумииттифоқӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо унвони фахрии «Ходими хизматнишондодаи маорифи ҶШС Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадр карда шудааст.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Одилҷон Алиев

**Одилҷон Алиев** (зод. 28 декабри 1952, Конибодом) — забоншинос, номзади илмҳои филологӣ (1985), дотсент (1996). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1996)

## Зиндагинома
Солҳои 1969—1974 дар шуъбаи забон ва адабиёти тоҷики факултети филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С. М. Киров таҳсил намудааст. Солҳои 1975—1976 афсари Артиши Шӯравӣ, 1976—1981 ходими илмии Институти забон ва адабиёти АИ ҶТ, 1981—1984 аспиранти Институти забоншиносии Академияи илмҳои ИҶШС, 1985—1989 ходими калони илмии Институти забон ва адабиёти АИ ҶТ, 1989—1991 муаллими калон, 1991—2009 дотсент ва мудири кафедраи забонҳои Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимӣ буд. Аз соли 2009 ҳамчун дотсенти кафедраи забони тоҷикӣ ва аз соли 2010 мудири кафедраи байнифакултетии забонҳои Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Оид ба забону услуби «Гурӯғлӣ» ва масъалаҳои дигари забоншиносӣ корҳои илмӣ бурдааст. Аъзои комиссияи татбиқи Қонуни забони тоҷикии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1996) сарфароз карда шудааст.

## Осор
* Дастури методӣ аз забони тоҷикӣ барои донишҷӯёни факултетҳои ғайрифилологӣ, Д., 2009;
* Дастури методӣ аз забони тоҷикӣ барои донишҷӯёни факултетҳои нақлиёт, соҳибкорӣ ва менеҷмент, Д., 2009.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимӣ
Сӯҳбатхон Атоев

**Сӯҳбатхон Каримович Атоев** (тав. 15. 01. 1970, ноҳияи Шуробод), сиёсатшинос, номзади илмҳои сиёсӣ (2001). 
## Зиндагинома
Соли 1995 факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраевро хатм намудааст. Солҳои 1995–1996 ассисенти кафедраи тарҷума ва услубшиносии забони англисии донишгоҳи мазкур буд. Солҳои  1997–1998  дар  Донишкадаи  рушди  илму  маориф  дар назди Донишгоҳи Оғохон (Тоҷикистон) ба ҳайси коромӯз оид ба омӯзиши методологияи забони англисӣ таҳсил намудааст. Солҳои 1999–2000 дар кишварҳои Англия ва Олмон дар сафари хизматӣ буд. Солҳои 2000–2005 ба ҳайси декани факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев адои вазифа намудааст. Айни ҳол мутахассиси пешбари Идораи робитаҳои байналмилалии Вазорати маорифи Тоҷикистон мебошад. Муаллифи 2 китоб ва 8 мақолаи илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Дар конференсияҳои бунёди Оғохон, Сорос ва созмони ТАСИС бо маърӯзаҳо баромад кардааст.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ