open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абзорҳои заминсанҷӣ

thumb|Теодолити соли 1840
**Афзори геодезӣ**, **асбобҳои геодезӣ** — ҷиҳози механикӣ, оптикию механикӣ, барқию оптикӣ ва радиоэлектроние, ки барои андозагирии дарозии хатҳо, кунҷҳо, нақшбардории тарҳҳо, дар сохтмон ва иншооти муҳандисӣ ва ғайра истифода мешавад.

Ба афзори геодезӣ асбобҳое, ки барои ченкуниҳои ахтаршиносӣ ҳангоми анҷомдиҳии корҳои геодезӣ истифода мешаванд ва олоти маркшейдерӣ низ дохил мешаванд.Барои андоза кардани дарозии хатҳо тасмаметри пӯлодиро (дарозиаш 20 ё 50 м) ба кор мебаранд. Носаҳеҳии нисбии андозакунӣ бо тасмаметр ба шароити маҳал вобаста буда, маъмулан, баробари 1:2000 аст. Дар андозакуниҳои саҳеҳ тасмаметрҳои инварӣ истифода мешаванд, ки онҳоро ба динамометр васл карда мекашанд. Дар ин сурат носаҳеҳии нисбии он 1:2000-1:50000 мешавад. Дар андозакуниҳои боз ҳам дақиқтар (асосан барои муайян кардани мабно бо усули триангулятсия) асбобҳои мабноиро истифода мебаранд, ки носаҳеҳии нисбии онҳо хеле кам (1:100000) аст.Дар геодезия масофасанҷро ба кор мебаранд. Бо ин асбоб дарозии андозашавандаро аз ҳалли секунҷае муайян мекунанд, ки қуллааш дар қонуни асосии қисми пеши объективи дурбини афзор мехобад. Масофасанҷи электрооптикӣ ва радиомасофасанҷ низ мавҷуданд. Масофаи андозашавандаро бо ин асбобҳо аз рӯйи фосилаи вақти рафтуомади мавҷи рӯшноӣ ё радиомавҷ (ки суръати паҳншавии онҳо маълум аст) муайян мекунанд.Одитарин асбоби муайянкунандаи самт нисбат ба меридиан буссол аст. Дар геодезия барои дақиқ андозагирӣ кардани самт ва кунҷҳо афзори гуногунро истифода мебаранд. Устурлоб, ки пеш аз мелод ихтироъ шудааст, аввалин афзори геодезӣ ба шумор мерафт ва он дар Шарқи Наздик ва Осиёи Марказӣ асбоби маъмул буд. Нимаи дуюми садаи XVI афзори геодезии нав, масалан, пантометр пайдо шуд. Аз садаи XVII дар афзори зовиясанҷ дурбин (1608), микроскоп (1609), верниер (1631), обтарозу (1660) ва ғайра истифода мешуданд, ки онҳо боиси ихтирои афзори асосии зовиясанҷ — теодолит гардиданд. Олими форс-тоҷик Бадеи Устурлобӣ (асри 12) устурлобе сохта буд, ки он асоси афзори геодезӣ — теодолити муосир аст. Яке аз навъҳои теодолит — теодолити Рамсден (1783) мебошад.Теодолитро дар штатив ё мизи аломати геодезӣ насб карда, андозагирӣ мекунанд. Солҳои 60 садаи XX барои муайян кардани меридиани ҷуғрофиёӣ ба истилоҳ «гиротеодолит» ва олатҳои ёридиҳандаи гироскопиро бо теодолит истифода мебурданд. Носаҳеҳии муайян кардани самтҳо бо гиротеодолит 5-10-ро ташкил медиҳад.*<br>*Барои нивелиронӣ асосан нивелирҳои оптикию механикии шуои визирониашон уфуқиро кор мефармоянд. Нахустин бор нивелирро Герони Искандарӣ ва меъмори румӣ Марк Витрувий (асри 1 то мелод) истифода бурдаанд.

thumb|Афзори муосири зовиясанҷи тӯлёб, ки онро «дурбини муҳандисӣ» ҳам мегӯянд.
Барои аксбардории тарҳҳо сарфи назар аз инкишофи усулҳои аксбардории стереограмметрӣ аксбардории тарҳӣ ё мензулӣ истифода карда мешавад, ки асбоби андозакунандаи асосӣ дар ин маврид мензула ё кипрегел мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Федотов Г. А. Инженерная геодезия. М., 2004;
* Яковлев Н. В. Высшая геодезия. М., 1989.
*
Афзори суфтагарӣ

**Афзори суфтагарӣ** — асбобест, ки барои коркарди механикии филиз, чӯб, шиша, ҷинсҳои куҳӣ, пластмасса истифода мешавад. Онро аз маводди суфтагарӣ месозанд. Истеҳсоли саноатии Афзори суфтагарӣ аз нимаи дуюми садаи XIX шурӯъ гардид. Афзори суфтагарӣ ба ду навъи асосӣ – дурушт (доираҳои суфтагарӣ, милаи суфтагарӣ ва ғайра) ва нарм ё чандир (чилбур ва маснуоти аз он тайёркардашуда, тасмаҳо, қурсҳо ва ғайра) тақсим мешавад. Барои тайёр кардани Афзори суфтагарӣ аз сунбода (корунд)-и барқӣ, карбиди силитсий (сабз ва сиёҳ), алмоси табиӣ ва сунъӣ истифода мебаранд. Афзори суфтагариро аз маводи сафолӣ, бакелитӣ, вулканӣ ва баъзан силикатӣ, глифталӣ ва магнезиалӣ, ки ба онҳо зарраҳои суфтагарӣ мечаспонанд, истеҳсол мекунанд. Қариб 12000 намуди Афзори суфтагарӣ мавҷуд аст. Доираҳои суфтагариро аз сунбодаи барқӣ ва карбиди силитсий бо қутри 3–1100 мм, ғафсии 0,5–200 мм ва қутри насбкунии 1–305 мм; аз зарраҳои алмос (бо афзори бакелитӣ, филиззӣ ва сафолӣ) бо қутри 6–300 мм, ғафсии ҳалқаи кории 1,5–5 мм ва бари 3–20 мм месозанд. Нишондиҳандаи муҳимми Афзори суфтагарӣ тарокуми алмос (миқдори зарраҳои алмос дар 1 мм3) мебошад (ҳангоми 100% будани тарокум дар 1 мм3 сатҳи афзор 0,878 мг донаҳои алмос мавҷуданд). Тарокуми алмос дар доираи алмосӣ аз 25 то 200 % мешавад.
## Адабиёт
* Эльбор в машиностроении. Л., 1978;
* Кремень З. И., Юрьев В. Г., Бабошкин А. Д. Технология шлифования в машиностроении. М., 2007;
* Эфрос М. Г., Миронюк В. С. Современные абразивные инструменты. Л., 1987;
* Коробко В. Н., Кузнецов А. И., Сычев М. М. Абразивные инструменты и шлифование. СПб., 2001.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Асбоби суфтагарӣ
Соат Чалишев

**Соат Чалишев** —  омӯзгор, адабиётшинос, фолклоршинос, Корманди шоистаи Тоҷикистон, аълочии мактаби олии Иттиҳоди Шӯравӣ, доктори илмҳои филологӣ, профессор

## Зиндагинома
Соат Чалишев  20 апрели соли 1933  дар деҳаи Шаҳидони собиқ ноҳияи Сари Хосор (ҳоло ноҳияи Балҷувон) ба дунё омадааст. Донишгоҳи давлатии педагогии Кӯлобро соли 1958 хатм карда, аз соли 1958 то соли 2005 дар вазифаҳои муаллим, муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи адабиёти тоҷик, декани факулта ва профессори кафедраи адабиёти тоҷики Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ фаъолият кардааст.
Аз соли 2005 дар департаменти забонҳои Донишгоҳи байналмилалии гуманитарии Тоҷикистон то охири умр кор кард. Ӯ 14 январи соли 2015 даргузашт ва дар оромгоҳи «Ҳазоро»-и шаҳри Кӯлоб ба хок супурда шуд.
## Фаъолияти илмӣ
Соат Чалишев яке аз муҳаққиқони осори шоири маъруф Саидалӣ Вализода мебошад. 4 монография ва беш аз 100 асари илмию дастурҳои таълимӣ доир ба фолклоршиносӣ, эҷодиёти шоирону адибони тоҷик, гӯишҳо ва эҷоди шифоҳии мардум таълиф намудааст.   
## Сарчашма


Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи А. Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Балҷувон
Афзори челонгарию васлкунӣ

**Афзори челонгарию васлкунӣ** — асбоби дастӣ ё механикӣ ва олоти гуногун барои челонгарию васлкунӣ. Масалан, барои устувор нигоҳ доштани маснуот шиканҷа ва дигар афзори насбию гиро хидмат мекунанд; бо ёрии пармаи дастӣ ва барқӣ маснуот сӯрох карда мешавад; пайвастҳои винтиро ба воситаи калиди печмуҳра ва винттоб муҳкам мекунанд. Барои қат кардан, буридан, тарошидан ва сайқал додани маснуоти филиззӣ афзори гуногуни челонгарӣ: арраи оҳанбур, сӯҳон, афзори суфтагарӣ (абразивӣ), ҳак ва ғайра мавҷуд аст. Ба мақсади афзун кардани ҳосили кор ва беҳтар намудани шароити он бештар воситаҳои механикиро истифода мебаранд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Таҷҳизот ва лавозимот
Афидан

**Афидáн**, C9H21O3PS3 — як навъи инсектитсид. Моеи шаффофи бадбӯй. Афиданро бар зидди зараррасонҳои картошка ва дигар сабзавот, махсусан ширинча (ба ҳар бех рустанӣ ба ҳисоби миёна 100 мг) мепошанд. Муддати таъсираш 4 шабонарӯз. Дар як ҳафта пурра таҷзия мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Гиёҳшиносӣ
Гурӯҳ:Химия
Гурӯҳ:Ҳашаракушҳо
Афидиидҳо

**АФИДИЍДҲО** (Aphidiidae), як навъи ҳашарот. Дар организми ширинчаҳо зиндагӣ мекунанд. Афидийҳо ҳашароти майда (4–5 мм) буда, ду ҷуфт бол, мӯйлабча ва шиками борик доранд. Тухмашон майдаи дарозрӯя, беранг ва шаффоф аст. Кирминаашон сафеди ҷилодор, аз 13 банд иборат аст. Ғумбаки (зочаи) Афидийҳо сафеди зардча буда, маъмулан, дар пилае, ки дар дохили ширинчаи мурда ё зери шиками он танида шудааст, ҷойгир мебошад. Кирминаҳои афидийҳо баъди аз сар гузарондани зимистон ба зоча табдил ёфта, охири март ва аввали апрел аз пила мебароянд. Афидийҳои модина ширинчаҳоро аз рӯйи бӯяшон ёфта, ба организми онҳо тухм мегузорад. Ҳар як афидииди модина аз 50 то 300 тухм мегузорад. Дар ноҳияҳои пахтакори ҷумҳурӣ афидийҳо 5–7 маротиба насл медиҳад. Онҳо вобаста ба ҳомил дар минтақаҳои гуногун паҳн мешаванд. Дар ширинчаҳои пахта, юнучқа ва дигар зироат асосан навъҳои Aphidius ervi, A. funebris, Praon voluere, P. dorsale ва ғайра паразитӣ мекунанд. Афидийҳо барои кам кардани миқдори ширинчаи пахтазор ва дигар зироат аҳаммияти фаровон доранд.
## Адабиёт
*  
* Давидьян Е. М. К познанию афидиид в государственном природном заповеднике “Белогоры”. Тула, 2001; 
* Ҳамон. Новые и малоизвестные виды афидиид фауны России и сопредельных стран. М., 2004.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ботаника
Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Афзори наҷҷорӣ

**Афзори наҷҷорӣ** — асбобҳо барои коркарду пардози чӯб ва аз он сохтани маснуоти гуногун, ки мувофиқи иҷрои амал ва таъйинот ба навъҳои зерин ҷудо мешавад: Афзори назоратию андозкунандаи бурандаи дастӣ (масалан, навъҳои гуногуни арра – дастарра, ғӯлабур ё дусара, дандонкалон, маҳинбур, шаддабур ва ғайра; ранда – кафранда, лабранда, нақшсоза, нонранда, пардозранда, ҷафсранда ва ғайра; искана, парма ва ғайра); Афзори назоратию андозкунандаи нишонагузорӣ ва андозакунӣ (хаткаш, гунё, паргор ва ғайра); фаръӣ (болға, анбӯр, винттоб, теша ва ғайра). Баробари пешрафти илм ва техника дар чӯббурӣ ва коркарди чӯб арраҳои мудаввар ва занҷирии электрикӣ, ранда, парма ва афзори сайқалдиҳандаи барқӣ, дастгоҳ ва хатҳои худкор истифода мешаванд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Асбобҳо
Афзори назоратию андозкунанда

**Афзори назоратию андозакунанда** — воситаи андозакунӣ барои ба даст овардани қиматҳои муайян дар фосилаи муқарраршудаи бузургии физикавии андозашаванда. Афзори назоратию андозкунандаро аз рӯйи чанд бузургӣ ва воситаҳои пешниҳоди маълумот, усули андозакунӣ ва шакли пешниҳоди нишондиҳандаҳо тасниф мекунанд. Аз рӯйи пешниҳоди маълумот афзори назоратию андозкунанда нишондиҳанда (қиматҳои бузургиҳои ченшавандаро нишон медиҳад) ва сабткунанда (нишондиҳандаҳоро сабт мекунад) мешавад. Аз рӯйи усули андозакунӣ афзори назоратию андозкунандаро ба асбобҳои амали мустақим (бузургии андозашавандаро як ё якчанд маротиба табдил медиҳад) ва муқоисавӣ (бузургиҳои андозакунандаро бо нишондиҳандаи маълум муқоиса мекунад) ҷудо мекунанд. Шакли пешни­ҳоди нишондиҳанда яке аз меъёрҳои муҳимми афзори назоратию андозкунанда мебошад. Афзори назоратию андозкунандаи қиёсӣ амалҳои бефосилаи тағйирёбии бузургии андозашавандаро нишон медиҳад; нишондиҳандаҳои афзори назоратию андозкунандаи рақамӣ танҳо дар шакли рақам пешниҳод карда мешаванд. Афзори назоратию андозкунандаро аз рӯйи фосилаи андозакунӣ, ҳадди ҳассосият, саҳеҳият ва устуворӣ интихоб мекунанд. Намунаҳои афзори назоратию андозкунанда: асбобҳои радиометрӣ, волтметр, таҳлилгари спектр, басомадсанҷ ва ғайра.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Физика
Афидофагҳо

**Афидофагҳо** (аз  — ширинча ва юнонӣ phagos — мехӯрам) — як навъе аз ҳашарот.

Ғизои афидофагҳо ширинчаҳо мебошанд. Асосан дар ноҳияҳои пахтакор дучор меоянд. Барои маҳв кардани ширинчаҳои пахтазор какана, тилочашмак, сирфидҳо, трипсу кайкҳои даранда ва ғайра аҳаммият доранд. Дар кам кардани миқдори зараррасонҳои табиат хусусан аҳаммияти какана ва тилочашмак назаррас аст. Онҳо дар баробари ширинча тортанаккана, тухм ва кирминаи пулакчаболҳои ноболиғ, инчунин кирминаи фитономусро низ нест менамоянд. Дар организми ширинчаи рустаниҳое, ки бо мақсади киштгардони пахта кошта шудаанд, бисёр навъҳои афидофагҳо (аз оилаи Aphidiidae, Aphelinidae, Miscogasteridae, Cynipidae ва ғайра) сукунат ихтиёр мекунанд. Ин навъ афидофагҳо эндопаразит (паразитҳои махсуси дохилӣ) буда, дар бадани ширинча тухм мегу­зоранд. Аз тухм афидофагҳо ба вуҷуд меоянд ва дар натиҷаи инкишоф ёфтани онҳо ширинча нобуд мешавад. Барои нобуд кардани зараррасонҳои зироат хусусан афидиидҳо аҳаммияти фаровон доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Исанчев В. В. Защита растений от вредителей. М., 2002.

Гурӯҳ:Ботаника
Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Бемориҳои кӯдакон

**Бемориҳои кӯдакон** — гурӯҳи бемориҳое, ки бештар дар кӯдакон дучор меоянд.

Ба ҳар синни кӯдак бемориҳои муайян хос мебошанд. Дар давраи навзодӣ организми тифл ба шароити нави ҳаёт мувофиқ мешавад. Дар ин давра фаъолияти узвҳои ӯ ноустувор буда, зуд халал меёбад. Бинобар ин, дар организми кӯдак тағйироте ба амал меоянд, ки сабаби он­ҳо ноҷӯриҳои инкишофи ҷа­нин дар батн (бемориҳои модар, амрози ирсӣ ва ғайра) мебошанд. Ба сирояти микробҳо ҳассос будани кӯдакони навзод боиси тез-тез ба бемориҳои римнок, уфунии пӯст ва ноф, амрози шадиди вирусӣ ва бактериявии роҳи нафас гирифтор шудани онҳо мегардад. Дар давраи ширхорагӣ аз сабаби зиёд шудани талаботи кӯдак ба ғизо фаъолияти узвҳои ҳозима, ки ҳанӯз пурра такмил наёф­таанд, якбора меафзояд. Аз ин рӯ, кӯдаки ин синну сол тез-тез ба бе­мориҳои аъзои ҳозима (диспепсия, исҳоли хунин, дистрофия ва ғайра) гирифтор мешавад. Дар ҳамин синну сол бемориҳои илтиҳобии шуш (вирусӣ ва ба­териявӣ) ва рахит (дар натиҷаи тағзияи номураттаб ва нарасидани ҳавои тозаю нури офтоб) низ авҷ мегиранд. Дар давраи аз 1 то 3-солагӣ ва аз 3 то 7-солагӣ бинобар паст шудани титри подтанҳо, ки кӯдак аз модар гирифтааст, инчунин бо зиёд гаштани тамоси кӯдак бо ҳамсолон ва калонсолон бемориҳои сироятии шадид (сурхча, сурфакабудак, махмалак ва тарбод) зиёд мешаванд, бемориҳои марбут ба аллергия тез-тез сар зада меистанд. Дар кӯдакони аз 7 то 12-сола, ғайр аз бемориҳои шадиди си­роятӣ, ихтилоли фаъолияти усораи дарунӣ, бемориҳои дил, системаи асаб ва ғайра рух менамоянд. Дар бачагони 12-15-сола ва 15-17-сола дар давраи ба балоғат расидани онҳо имкон дорад инҳирофи узвҳои ҷинсӣ ба вуҷуд ояд; дар ин синну сол тарбод, асабоният, бемориҳои дилу раг бештар вомехӯранд.

Муҳофизати ҷанин ҳангоми ҳомилагӣ, ваксинатсия бар зидди бемориҳои сироятӣ (сил, гулӯзиндонак, нағзак, сурхча ва ғайра), машғулиятҳои ҷисмонӣ, обутоби организми кӯдак ва ғайра барои пешгирии бемориҳои кӯдакон аҳаммияти калон доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Бемориҳо
Афинаи Қадим

**Афинаи қадим** — шаҳри асосии Аттика дар 5 километрии соҳили баҳр. Дар ин мавзеъ одамон ҳанӯз аз давраи неолит зиндагӣ доштанд. Дар ҳазораи 2 то мелод дар Акропол – сахраи дар маркази шаҳр ҷойгирифта нахустин қалъаҳои қабоили пеласгҳо сохта шуда буданд. Ҳамчунин баъдтар дар садаи VI то мелод дар ин ҷо маъбади илоҳа Афина эъмор шуд. Дар даврони ҷангҳои Юнону Форс (480 ва 479 то мелод) форсҳо ду маротиба Афинаро вайрон карданд. Пас аз ронда шудани форсҳо аз Юнон бо ибтикори Фемистокл (сипаҳсолори машҳури юнонӣ) гирдогирди шаҳр девори муҳофизатӣ сохта шуд. Асосан сохтмони минбаъдаи шаҳр дар давраи Перикл (нимаи дуюми садаи V то мелод) авҷ гирифт. Таҳти роҳбарии меъмори бузург Фидий дар Акропол ансамбли классикии афинӣ бунёд ёфт. Дар нимаи дуюми садаи IV то мелод бо ташаббуси Ликург дар Афина варзишгоҳ, театр (аз санг) ва ҷойи баргузории маҷлиси ом сохта шуданд. Соли 86 то мелод сипаҳсолори румӣ Сулла Афинаро забт ва ғорат кард.Аксари иншооти маъруфи минбаъдаи шаҳр бо фармони император Адриан сохта шуданд; аз ҷумла таҷдиди маъбади Зевси Олимпӣ ба ин давра мансуб аст. Соли 262 мелодӣ аз тохтутози қабилаҳои барбарии готҳо ва герулҳо хеле хароб гардид. Баъди бо фармони Юстинини 1 баста шудани мактаби фалсафӣ (529) ва таҳкими масеҳият инқирози тадриҷии Афина оғоз гардида, ба як шаҳри музофотии империяи Руми Шимолӣ табдил ёфт. Нигаред низ Юнони Қадим
## Адабиёт
*  / *Б. Раҳматов.*

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Таърих
Бемориҳои пӯст

**Бемориҳои пӯст**, **дерматозҳо** (аз  маънояш «пӯст») — номи умумии бемориҳое, ки дар сатҳи бадан ва андомҳо пайдо мешаванд.

## Сабаб
Бемориҳои пӯст сабабҳои гуногун доранд. Такрибан 2 ҳазор бемориҳои пӯст мавҷуданд. Хусусан псориаз, экзема, нейродермит бештар паҳн шудаанд. Бемориҳои пӯст таснифи ягона надоранд. Ҳангоми тартиб додани як таснифот аз нишонаҳои пайдоиш ё ҷараёни бемориҳо истифода мекунанд (масалан, фотодерматозҳо, аллергодерматозҳо, бемориҳои занбӯруғӣ); дар мавриди таҳияи таснифоти дигар аломатҳои морфологии ҳасба (доначаҳое, ки дар пӯст медаманд) ба назар гирифта мешаванд. Дар робита ба ин, бемориҳои обилачадор (буллозӣ), кератозҳо ва ғайра мавҷуданд. Гурӯҳи нисбатан калонро бемориҳои аллергии пӯст ташкил медиҳанд (ниг. Аллергия). Онҳо зери таъсири омилҳои аллергияовари берунӣ ба вуҷуд меоянд (масалан, дерматитҳои аллергӣ, токсидермия, экземаи касбӣ ва ғайра). Омилҳои аллергияовари дохилӣ ба пайдоиши экзема, нейродермит, хоришак ва дигарон. бемориҳо мусоидат мекунанд. Аз бемориҳои сироятии пӯст бештар бемориҳои фасоддор (пиодермияҳо) ба мушоҳида мерасанд. Бемориҳои занбӯруғии пӯст низ маъмуланд (масалан, микроспория, трихофития, ҷараб). Гурӯҳи ҷудогонаи бемориҳои пӯстро бемориҳое ташкил медиҳанд, ки занбӯруғҳои хамирмояшакл ба вуҷуд меоваранд (масалан, кандидозҳо); ба ин гурӯҳ бемориҳои занбӯруғӣ (онихомикоз, эпидермофития, шукуфа) низ дохил карда мешаванд. Сабаби пайдоиши онҳо серарақӣ, кори вазнини ҷисмонӣ, риоя накардани беҳдошти шахсӣ, пӯшидани либоси номувофиқ ва ғайра мебошанд. Ба ин гуна бемориҳо дар ҳаммом, душ, ҳавзу кӯлҳо сироят ёфтан мумкин аст. Аз бемориҳои сироятии пӯст хусусан озах, моллюски сироятӣ, табхол бештар густариш ёфтаанд. Хоришак ва лейшманиоз бемориҳои маъмули ангалии пӯст мебошанд. Лейшманиоз дар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ бисёр дучор меояд.

Пӯст дар мавриди баъзе бемориҳои дигар, масалан, сил, склеродермия, диабети қандӣ ва ғайра низ осеб меёбад. Баъзе бемориҳои пӯст бадфарҷом буда, то ҳол табобати онҳо ёфт нашудааст (масалан, меланома, саратон, лимфосаркома ва ғайра).

## Ттабобатии бемориҳои пӯст дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон аввалин муассисаҳои табобатии бемориҳои пӯст дар шаҳри Душанбе (1930) ва Хуҷанд таъсис ёфта будаанд. Дар таҳқиқи бемориҳои пӯст саҳми олимони ҷумҳурӣ И. И. Бондарев, А. И. Горожанина, Б. Р. Раҳматов, Исоева Е. Т., Зоиров П. Т., Исоева М. С. ва дигарон арзанда аст.

## Нигаред низ
* Дерматология.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Зоиров П. Т. Бемориҳои пӯст. Душанбе, 1999;
* Зоиров П. Т. Болезни кожи. Душанбе, 2002;
* Зоиров П. Т. Частная дерматология и венерология. Душанбе, 2007.

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Бемориҳо
Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон

**Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон** (ё ин ки «Артисти хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон») — унвони фахрии кормандони ҳунару фарҳанг, ки бо Укази Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон 28 марти 1939 таъсис ёфтааст. Мувофиқи низомнома ин унвон ба ҳунармандон, ҳунарпешаву коргардонҳои театру синамо, раҳбарони мусиқӣ, оҳангсозону мутрибон, кормандони эҷодии сирк ва намояндагони дигар бахшҳои фарҳанг, ки бо маҳорати баланд ва фаъолияти пурсамари эҷодиашон ба рушди ҳунари Тоҷикистон мусоидат намудаанд, эҳдо мегардид.

Соли 1990 ба ҷойи Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон унвони Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон ҷорӣ карда шуд*.*

## Нигаред низ
* Феҳристи Ҳунарпешаҳои хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
* Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Санъати Тоҷикистон

Гурӯҳ:Феҳрист:Тоҷикистон
Гурӯҳ:Феҳристи ҳунарпешагон
Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Бемориҳои вирусӣ

**Бемориҳои вирусӣ** — бемориҳое, ки онҳоро вирусҳо меангезанд. Нағзак, табхол, сурхча, обакон, грипп, полиомиелит, энсефалитҳо, трахома, зардпарвин, СПИД, ханозир, гепатити вирусӣ, ҳорӣ ва ғайра аз қабили бемориҳои вирусии одам мебошанд.

Тартиби инкишоф ва зуҳуроти бемориҳои вирусӣ ба табиати вирус ва роҳҳои ба организм ворид гаштани он, инчунин муҳофизати табиӣ ва садди организм (пӯст, пардаи луобӣ, ҳуҷайра ва узвҳои дохилии он) вобаста аст. Бемориҳои вирусӣ ба воситаи ҳаво, хӯрок, нӯшокӣ, газидани пашшаву кана ва ғайра низ сироят мекунанд. Омили асосии ҳифзи табиии ҳуҷайра аз вирус интерферон аст (муқовимати ҳуҷайраро нисбат ба таъсири вирус афзун мегардонад).

Солҳои 50-60 садаи XX вирусҳои парагрипп, зукоми сиро­я­тӣ, сироятҳои аденовирусӣ, бронхити шадид ва ғайра ошкор карда шуданд. Баъзе бемориҳои роҳи нафасро вирусҳои рӯда, ки айни замон ангезандаи сарсом ва ихтилоли меъдаю рӯда низ мебошанд, ба вуҷуд меоваранд. Бемориҳои ҳорӣ, оқсил, энсефалити вогир, табларзаи хунрез ба одам аз чорво, орнитоз ва пситтакоз аз мурғон мегузаранд. Давраи ниҳонии бемориҳои вирусӣ аз 2-3 (масалан, грипп) то 30 рӯз (масалан, ҳорӣ) ва бештар мебошад. Роҳи асосии пешгирӣ аз бемориҳои вирусӣ ташхиси саривақтӣ ва дар беморхона бистарӣ кунонидани бемор аст. Бемориҳои вирусиро асосан бо подзаҳр ва давоҳои зидди илтиҳоб муолиҷа мекунанд. Антибиотикҳо ба вирус таъсир намерасонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Қамардинов Х. Қ. Бемориҳои сироятӣ. Душанбе, 2000;
* Қамардинов Х. Қ. Инфекционные болезни человека. Душанбе, 2005;
* Қамардинов Х. Қ. Инфекционные и паразитарные болезни человека. Душанбе, 2009.

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Бемориҳо
Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ
Бемориҳои чашм

**Бемориҳои чашм** — бемориҳои узвҳои чашм (пилк, аъзои ашк, косаи чашм). Тарбод, сил, сифилис, вараҷа, брутселлёз ва ғайра, инчунин ихтилоли мубодилаи моддаҳо, бемориҳои силсилаи асаб ва рагҳо, авитаминоз ва ғайра мумкин аст муҷиби бемориҳои чашм шаванд. Ин гуна бемориҳо аз таъ­сири механикӣ (зарбу лат), кимиёӣ (кислотаҳо, ишқорҳо) ва физикӣ (гармӣ, рӯшноӣ, афканишоти радиоактив) низ сар мезананд. Ихтилоли фаъолияти босира — наздикбинӣ, дурбинӣ ва астигматизм низ ба бемориҳои чашм тааллуқ доранд. Баъзе бемориҳои чашм, масалан, глаукома, кӯчидани тӯрпарда, харобии асаби босира, трахома ва ғайра мумкин аст боиси нобиноӣ гарданд. Бемориҳои чашмро соҳаи махсуси тиб — офталмология меомӯзад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Чашмпизишкӣ
Гурӯҳ:Бемориҳо
Бемуҳраҳо

**Бемуҳраҳо** () — як гурӯҳи калони ҳайвоноте, ки муҳра надоранд. Ба бемуҳраҳо соддатаринҳо, исфанҷҳо, рӯдаковокҳо, нармбаданҳо, бандпойҳо, сӯзанпӯстҳо ва ғайра мансубанд. Бемуҳраҳо ҳамагӣ 16 типро дар бар мегиранд. Олами ҳайвонотро ба бемуҳраҳо ва муҳрадорон бори аввал соли 1801 биологи фаронсавӣ Ж. Б. Ламарк ҷудо карда буд, вале он дар таснифот истифода нагашт. Бо вуҷуди ин истилоҳи «бемуҳраҳо» дар адабиёти илмӣ ва таълимӣ мавриди корбаст қарор дорад. Бемуҳраҳо дар тамоми рӯйи замин паҳн шудаанд. Тақрибан 1 млн 260 ҳазор намуди бемуҳраҳо маълум буда, зиёда аз 1 милиони онҳо (дар асл на кам аз 2 млн) ҳашарот мебошанд; содатаринҳо 25, исфанҷҳо 5, рӯдаковокҳо 9 ҳазор, кирмҳо 20, нармба­данҳо 107, бандпойҳо (бе ҳашарот) тақрибан 79 ҳазор намудро ташкил медиҳанд. Бемуҳраҳо дар обҳои ширин, баҳру уқёнус, хушкӣ, қабати хок паҳн шудаанд; бисёрии онҳо паразити ҳайвоноту наботот мебошанд. Аҳаммияти бемуҳраҳо дар табиат хеле калон аст. Боқимондаи бемуҳраҳои қадимӣ ба таркиби ҷинсҳои таҳшинӣ дохил мешаванд. Баъзан онҳо қисми асосии ҷинси таҳшинро ташкил медиҳанд (масалан, оҳаксанг қариб пурра аз скелети бемуҳраҳои мунқариз иборат аст). Қисме аз бемуҳраҳо ё маҳсуле, ки онҳо ҳосил мекунанд, чун озуқаи инсон (масалан, асал, харчангшаклҳо, нармбаданҳо ва ғайра), хӯроки ҳайвонот, паран­даҳо ва моҳиҳо, ашёи техникӣ (пиллаи кирмаки абрешим, марворид, скелети марҷонҳо ва ғайра) муҳим аст. Барои мубориза бар зидди ҷонварони зараррасон аз бемуҳраҳои паразит ва даранда истифода мекунанд. Дар байни бемуҳраҳо паразити одаму ҳайвонот низ бисёранд. Баъзе бемуҳраҳо ангезандаҳои бемориҳои сироятӣ ва паразитиро паҳн мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Горностаев Г. Н. Насекомые. Москва, 1998;
* Рупперт Э. Э. Зоологиябеспозвоночных: функциональные и эволюционные аспекты. Москва, 2008.
Хасинто Бенавенте-и-Мартинес

**Хасинто Бенавенте-и-Мартинес** (; ) — драматурги испониёӣ.

## Таълифот
Зиёда аз 150 пйеса дар жанрҳои гуногун: маишӣ, психологӣ, ахлоқӣ-фалсафӣ, рамзӣ ва ғайра офаридааст. Дар баъзе асар­ҳояш («Шахсони маъруф», 1896; «Ғизои ҳайвоноти ваҳшӣ», 1898) нисбат ба ашрофияи ҷамъияти буржуазӣ назари манфӣ, мазамматкунанда дорад, вале дар баробари ин Бенавенте-и-Мартинес нисбат ба халқ маъюсо­на сухан мегӯяд, қобилияту фаъо­лияти онро инкор менамояд. Дар пйесаҳои беҳтаринаш — мазҳакаҳои «Манфиатҷӯйҳо» (1907) ва идомаи он «Шаҳри хушҳолу фориғбол» (1916), ки ба танқиди тамаъкории табақаи буржуазия нигаронда шудаанд, бо тарғиби такомули ахлоқӣ иктифо намудааст. Пйесаҳои дар мавзӯъҳои ахлоқӣ-фалсафӣ нигоштаи ӯ «Кадбону» (1908), «Бадбахт» (1913) ҳамин гуна хусусиятро дороянд. Солҳои 40-50 садаи XX бештар мазҳакаҳои дилхушкунанда эҷод намудааст. Дар соҳаи адабиёт сазовори Мукофоти Нобел гаштааст (1922).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдурауф Бенаво

**Абдурауф Бенаво** (, 23 августи 1913, Қандаҳор —1987) — , публисист, олим, ходими ҷамъиятии Афғонистон.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро дар хонавода ва мактаби маҳаллӣ гирифт. Ба забонҳои пашту ва дарӣ (форсии кобулӣ) менавишт. Шеърҳои нахустинаш соли 1934 дар рӯзномаи «Тулӯи афғон» ва маҷмӯаи «Пашту» ба табъ расидаанд. Ба ғайр аз тахаллуси «Бенаво», ки бо он шуҳрат дошт, боз бо тахаллусҳои «Ятим», «Барён» ва ғайра асар эҷод мекард. Бенаво солҳои 1947—1951 Президенти Академияи илмҳои Афғонистон, аз соли 1949 муҳаррири рӯзномаи «Ҳивод» («Ватан») ва маҷаллаи илмии «Кобул» буд. Ӯ соли 1987 аз олам даргузаштааст.
Осори манзум (маҷм. «Афкори парешон», 1957; «Хушҳол ва Псарлай», 1958), ҳикояҳо ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Китобҳои «Назарияи адабиёт» (1946), «Нависандагони муосир» (1957) осори илмӣ-адабиётшиносии Бенаво мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсизабон
Гурӯҳ:Шоирони Афғонистон
Гурӯҳ:Олимони Афғонистон
Муслима Боқиева

**Муслима Боқиева** (зод. 7 ноябри 1933, Бухоро — 22 ноябри 2016) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1971).

## Зиндагинома
Санъати сознавозӣ ва сарояндагиро аз падараш — ҳофиз ва танбӯрнавози машҳур Солеҳ Боқиев омӯхтааст. Аз соли 1946 дар Душанбе зиндагӣ мекард. Сарояндагиро ибтидо дар дастаи ҳунармандони Раёсати радиошунавонии Тоҷикистон оғоз намуда, аз устодони мусиқӣ Фазлиддин Шаҳобов, Фозил Солиев, Зиёдулло Шаҳидӣ ва дигарон дарси маҳорат омӯхтааст. Аз соли 1953 сароянда ва баъд роҳбари Ансамбли рубобчизанони Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев (ансамбли «Чаман») буд.

## Эҷодиёт
Боқиева сарояндаи пурэҳсос ва соҳибзавқ буд. истеъдоди хуб ва овози софу ширадор дошт. Дар иҷрои сурудҳои халқию классикии тоҷикӣ маҳорати тамом дошта, сурудҳои русӣ, озарӣ, туркманӣ, ӯзбекӣ, украинӣ, молдавӣ, қирғизӣ, афғонӣ, эронӣ, арабӣ ва туркиро хуб мехонд. Сурудҳои «Эй машъали Шарқ» (шеъри М. Турсунзода, оҳанги халқ), «Пойтахти ман» (шеъри Б. Раҳимзода, оҳанги З. Шаҳидӣ), «Духтари самарқандӣ» (шеъри Б. Фаррух, оҳанги С. Ҳамроев), «Ба Ватан» (шеъри Ҳ. Юсуфӣ, оҳанги халқ), «Ёрӣ надорӣ» (шеъри Воқиф, оҳанги Ф. Одинаев), «Гул ба боғ» (шеъри Зебуннисо, оҳанги Ф. Солеҳов), «Сабзинаранг» (халқӣ) ва ғ. аз беҳтарин сурудаҳои ӯ мебошанд. «Қӯшчинор» (ғазалиТуғрал), «Баёти 5» (ғазали Рӯдакӣ), «Қашқарчаи Савти Наво» (ғазали Ҳилолӣ), «Чоргоҳ» (ғазали Камоли Хуҷандӣ) ва дигар сурудҳои классикӣ дар иҷрои ӯ садо додаанд. Боқиева дар сурудҳояш Ватан, меҳнату суботкориҳо ва бахту саодати мардумро тараннум кардааст. Дар ҳайати Ансамбли рубобчизанон ба ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, Эрон (1957), Афғонистон (1963, 1973) ва Австрия (1961) сафарҳои ҳунарӣ намудааст. Боқиева иштирокчии Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1957) ва Фестивали 6-уми умумиҷаҳонии ҷавонон ва донишҷӯён дар Москва (1957) мебошад.

## Ҷоизаҳо
Барои хидматҳои шоёнаш дар рушди мусиқии тоҷик бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев
Шоҳхалил Бенаво

**Бенаво** (), **Шоҳхалил ибни Иброҳими Бадахшонӣ** (қарни XVI) — шоири форс-тоҷик (асри XVI).

## Зиндагинома
Дар Ҳиндустон ба дунё омадааст. Пас аз касби камол ба Хоразм омад. Аз Хоразм ба Бадахшон сафар карда, то охири умр дар ин ҷо зиндагӣ ва эҷод намуд. Мувофиқи маълумоти тазкиранигори тоҷик Нисории Бухороӣ («Музаккиру-л-аҳбоб») Бенаво шоири хуштабъ буд. Бо Нисорӣ дӯстӣ доштааст. Намунаҳои осораш ба тавассути тазкираҳо расидаанд. Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Ҳабибов А. Ганҷи Бадахшон. Душанбе, 1972.

Гурӯҳ:Зодагони асри XVI
Гурӯҳ:Даргузаштагони асри XVI
Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Беназир

alt=Бодиринги муқаррарӣ|thumb|270x270px|Бодиринги муқаррарӣ
**Беназир** — навъи бодиринг.

Дар Институти таҳқиқоти илмии «Боғпарвар» дар натиҷаи дурага кардани навъҳои Марғелонӣ 822 ва Дамаскус рӯёнда шудааст (М. Т. Потапова). Дар ҷумҳурӣ аз соли 1994 мепарваранд (асосан дар ноҳияҳои Тоҷикистони Марказӣ). Беназир навъи намидӯст аст. Ҳосилаш ангуштшакли дарозрӯя, сабзи баланд, вазнаш 85-118 грамм. Давраи нашваш — 87 рӯз. Барои кишти Б. фасли баҳор ва тобистон мувофиқ аст (меъё­ри кишти тухмӣ — 5-6 кг/га). Аз ҳар га 350 сентнер ҳосил медиҳад. Дар таркиби беназир 5,3 % моддаҳои хушк, 2,9 % қанд, 11,3 мг% витамини С, 68,1 мг/кг нитрат мав­
ҷуд аст. Ба беназир тортанаккана осеб намерасонад. Ҳосили беназир барои таҳияи консерв ва очоронидан мувофиқ мебошад.

## Адабиёт
* *

Гурӯҳ:Навъҳои бодиринг
Беназир (мазмунҳо)

* Беназир — навъи бодиринг
* Беназир Бҳутто — ходими давлатии Покистон
Барух Бенасерраф

**Барух Бенасерраф** (; 29 октябри 1920, Каракас, Венесуэла — 2 августи 2011, Бостон) — духтур-иммунологи амрикоӣ.

Хатмкардаи Донишгоҳи Колумбия (1942) ва коллеҷи тиббии Вирҷиния (1946). Баъди хидмат дар сафи қувваҳои мусаллаҳ (1946-48) корманди Институти нейрологияи Донишгоҳи Колумбия (1948-49), духтури госпитали Брессеи Париж (1949-55) буд. Соли 1956 ба ИМА баргашта, дар мактаби тиббии Донишгоҳи Ню-Йорк оид ба механизми ҳасоссияти баланди ҳуҷайравӣ ва хилтӣ тадқиқот анҷом дод. Барои кашфи мутобиқати гистологии генҳое, ки масъули шинохти моддаҳои ғайр ва инкишофи ҷавоби масунӣ мебошанд, сазовори Ҷоизаи Нобел гардид (1980; ҳамроҳи Жан Досс ва Ҷорҷ Снелл).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Табибони асри XX
Бенаслии чорво

thumb
**Бенаслии чорво** — насл дода натавонистани чорвои калон ва моли майда.

## Сабабҳо
Сабаби бенаслии чорво ғизои нокифоя ва пастсифат, нигоҳубини нодуруст, риоя накардани қоидаҳои бордоркунии сунъӣ ва табиӣ, касалиҳои узвҳои ҷинсӣ, сирояти ангезандаҳои трихомоноз, вибриоз, бруселлёз, аз ҳад зиёд кор фармудани ҳайвони корӣ ва ғайра мебошад. Бенаслии чорво ба синну сол ва тағйироти узвҳои ҷинсии ҳайвон низ вобаста аст, масалан, модиён баъди 17-25, модагов 14-15, бузу гӯсфанд 6-8, ва харгӯш 4-5-солагӣ дигар насл намеорАд. Нутфаи ҳайвоноти бенасл қобили бордоркунӣ нест. Сабаби бенаслии наринаи чорво бештар ғизои пастсифат, бад будани шароити парвариш, кам ба гардиш баровардани чорво ва ғайра мебошад. Барои муқаррар кардани сабабҳои бенаслии чорво. организми ҳайвон, узвҳои ҷинсӣ, нутфа, шароити парвариш, ғизодиҳӣ ва ғайраро санҷидан лозим аст.

## Пешгирӣ
Тамоми сол ба чорво додани хӯроки хушсифат, парвариши хуб, сари вақт ва дуруст ҷуфтӣ кардани чорво (фақат пас аз болиғ шудан), дуруст санҷидани бордорӣ (дар модагов баъди 2-3 моҳи бордор кардан), расондани ёрии ветеринарӣ ҳангоми зоидан ва ғайра.

### Муолиҷа
Табобат кардани касалии узвҳои ҷинсӣ. Ба чорвои модинае, ки майли ҷуфт шуданро надорад ё пеш чандин бор ҷуфт гашта, вале бордор нашудааст, доруҳои махсус (проверин, карбаҳолин, фолликулин, питуитрин, синэстрол, пролан) мефармоянд. Ба бачадони модагов­ҳои бенасл фиристодани 1-1,5 мл нутфа; бо маҳлули гарми (40-430С) глюкозаю сода (глюкоза 15 грамм, сода 3-5 грамм, об 500 мл) шустани маҳбал ва гарданаи бачадон. Ба наринаи чорвое, ки бенасл гардидааст, хӯроки серғизо, тухми мурғ, шир, равғани моҳӣ, майсаи ҷаву гандум, хамиртуруш, сабзии сурх, орди устухон, консентрати витаминҳои А, Е, Д медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зоология
Анатолий Бенедиктов

**Анатолий Андреевич Бенедиктов** (18 сентябри 1915, губернияи Нижненовгород — 1976) — яке аз муаррихони даврони шӯравӣ, доктори илми таърих (1965), профессор (1966).

## Зиндагинома
Солҳои 1939—1941 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Ленинград таҳсил кардааст. Соли 1948 Институти педагогии Горкийро хатм намуд. Муаллими Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (аз соли 1951). Ширкаткунандаи ҶБВ (1941—1945). Бенедиктов дар ҳудуди 10 рисолаи илмӣ ба чоп расондааст. Бештари таҳқиқотҳояш ба мавзӯи вазъи деҳқонони Ҳинди садаи XIX, инкишофи истеҳсолоти истихроҷии Ҳиндустон дар солҳои 1870—1920 ва муборизаи ҳиндухи­тойиҳо ба муқобили истилогарони Фаронса дар садаи XIX бахшида шудаанд.

## Осор
* Индийское крестьянство в 70-х годах XIX в. (Экономическое положение и борьба против феодального и колониального гнета). Сталинабад, 1953;
* Развитие добывающей капиталистической промышленности Индии в новые время. Душанбе, 1963.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Биобиблиографический словарь советских Востоковедов. Москва, 1977.
Бенефитсиар

**Бенефитсиар ** () — шахс ё муассисае (масалан муассисаи хайриявӣ ё далеле барои ҳақ доштан), ки аз амале, полиси бимавӣ ё қарордод даромад мегирад; гирандаи даромад аз рӯйи суғурта; шахсе, ки аккредитив ба фоидаи ӯ пешниҳод карда шудааст; гирандаи маблағ аз рӯйи супоришномаи пардохт.

## Намудҳои бенафитсиар
Бенефитсиар навъҳои зерин дорад:
* Бенефитсиари аввала
* Бенефитсиари тавофуқӣ (шартӣ)
* Бенефитсиари мустақим
* Бенефитсиари тасодуфӣ
Бенефитсиари аввала аз амвол дар доираи ваколатҳояш ё аз тариқи полиси бимавӣ даромад мегирад. Бенефитсиари тавофуқӣ дар натиҷаи рух додани ҳодисае (чун фавти Бенефитсиари аввала) соҳиби фоида мегардад. Бенефитсиари мустақим шахси сеюм аст, ки ашхоси байни худ мувофиқатномабаста тибқи қарордод даромад муқаррар менамоянд. Бенефитсиари тасодуфӣ тавре манфиатдор мешавад, ки тарафҳои қарордод баста мадди назар надоштанд.

## Адабиёт
* 
* Оймаҳмадов М., Раҳимов Ш., Раҳматова Г. Фарҳанги истилоҳоти байналмилалии бонкдорӣ. Душанбе, 1999;
* Britanica. Настольная энциклопедия. Москва, 2009.

Гурӯҳ:Бонкдорӣ
Бенефитсий

**БЕНЕФЍТСИЙ** ( ***beneficium*** – *накӯкорӣ, эҳсон*), 1) дар ҳуқуқи давраи атиқаи Рум имтиёз ва ихтиёроти император барои ба ягон корманди зердасти худ додани замин ё дигар манбаи даромад ҷиҳати истифодаи якумраро меноманд. Дар Шоҳии Франки асрҳои 8–9 бенефитсий, пеш аз ҳама, мулке ба ҳисоб мерафт, ки сенёр (феодали калон) ба вассал (саворанизом)-и худ медод, ки барои истифода дар муҳлати муайян ва ё барои истифодаи якумра буд, баъдтар ба он ҳуқуқи меросӣ дода шуд. Дар сурати иҷро накардани вазифаю супоришҳои низомӣ (маъмурӣ) соҳибмулк бенефитсийи додаашро кашида мегирифт. Бенефитсий, аслан, барои таъминоти моддии ҳаёти саворанизом, харидорию таъмини абзорҳои асп ва дигар воситаҳои ҷангии саворанизом пешбинӣ шуда буд. Ин корҳоро саворанизом (бенефитсийгиранда) аз тариқи дарёфти даромад аз фаъолияти кории афрод (сокинон)-и аз ҷиҳати иҷтисодию ҳуқуқӣ ба ӯ вобаста амалӣ мекард. Иттисоли бенефитсий бо вассал ба ташаккули табақаҳои феодалӣ мусоидат мекард. Ин истилоҳ дар садаи IX аз истифода хориҷ шуда, ба ҷояш истилоҳҳои феодаливу крепостнойӣ мавриди истифода қарор гирифтанд. 
2). Дар кодекси ҳуқуқи шаръии қонунии калисои католикии Рум ҳуқуқи гирифтани даромад аз вазифаи калисо ва худи вазифаи калисоро меноманд, ки аз садаи II то соли 1983 идома дошт. Дар дувумин ҷаласаи калисои ҷомеи Ватикан (1962–1965) низоми бенефитсийро анахронизм (мансух) эълон намуданд, ки бояд ислоҳ ё бекор карда мешуд. Аз ин рӯ, дар кодекси амалкунандаи ҳуқуқи шаръии калисо аз соли 1984 бенефитсий вуҷуд надорад. Дар он таҳвили амвол ва даромад аз бенефитсий ба фонди махсуси эпархидӣ барои нигаҳдории рӯҳониён пешбинӣ шудааст. Дар баъзе давлатҳо, масалан, Австрия, дар асоси қарори конференсияи эпископӣ ва иҷозати Ватикан, низоми бенефитсий маҳфуз дошта мешавад.

## Адабиёт
*  
*

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
Гурӯҳ:Таърих
Бензидин

**Бензидин**. 4,41–диаменодифенил, як навъ пайвасти органикӣ, филиззоти беранги тобон, дар ҳаво зери таъсири рушноӣ тира мешавад. Ҳарорати гудозишаш **128°С,** ҳарорати ҷӯшишаш **401,7°С**; дар спирт ва эфир ҳал мегардад. Бензидин бо маҳлули кислотаҳои органикӣ ва ғайри­органикӣ намак ҳосил мекунад. Масалан, бо **HCl** – дихлоргидрат, бо **H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>** – моносулфат).

Бензидинро аз гидразобензол зери таъсири кислотаҳои қавии минералӣ, дар натиҷаи аз нав гурӯҳбандии бензидинӣ ҳосил мекунанд:
* Гидразобензол
* Бензидин
Бензидинро бо ин роҳ аввалин шуда Н. Н. Зинин (1845) ҳо­сил намудааст. Бензидин барои ҳосил кардани рангҳои субстантивӣ (мустақим) истифода мегардад. Масалан, яке аз чунин рангҳо индикатори конгои сурх мебошад. Бензидин дар кимиёи таҳлилӣ барои таҳлили сифатӣ ва миқдории баъзе катионҳо ва анионҳо, масалан, **Cr<sup>4+</sup>Cu<sup>2+</sup>**, **Pb<sup>4+</sup>**, **NO<sup>2-</sup>** ва ғайра кор фармуда мешавад. Моддаи заҳрнок аст.

## Адабиёт
*  
* 
	

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Бензилселлюлоза

**БЕНЗИЛСЕЛЛЮЛÓЗА**, эфири содаи селлюлоза ва спирти бензил, ки дар натиҷаи таъсири ҳамдигарии селлюлозаи ишқорӣ (селлюлозае, ки бо маҳлули 18%-аи **NaOH** кор карда шудааст) ва бензилхлорид ҳосил мешавад. Бензилселлюлоза хокаи зардтоб аст. Хосияти физикавӣ ва кимиёии он аз дараҷаи часпакиаш вобастагӣ дорад. Ба таъсири об устувор буда, ба гармӣ ва хунукӣ тоб намеоварад. Дар бисёр ҳалкунандаҳо ҳал мешавад. Аз бензилселлюлоза кабел, масолеҳи рӯйпӯш, лок, маснуоти гуногуни ба обу ишқор тобовар истеҳсол мекунанд. Маҳлули бензилселлюлозаро барои ба даст овардани зардеворӣ ва дигар коғазҳои ороишии шусташаванда низ кор мефармоянд.

## Адабиёт
*  
* 
	

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Блок (сохтмон)

**Блок** — ҷузъи меъморию монтажкорӣ, қисми бинои сохташаванда.

Блокҳо дар сохтмони биноҳои маъмурию маданӣ, истиқоматӣ ва хонаҳои махсус кор фармуда мешаванд. Блокҳои девор ваблокҳои насбшудаи бузург бештар маъмуланд. Блоки девор шакли параллелепипед (шакли шашрӯя, ки ҳама рӯяҳои ба якдигар муқобили он ба ҳам баробар ва мувозианд)-и росткунҷаро дорад. Инчунин блокҳо дарунхолию пур мешаванд, аз бетони сабук, вазнин ва ғ. таркиб меёбанд. Блокҳои сафолӣ ва силикатию бетонӣ низ мавҷуданд. Блокҳои девор дар навбати худ ду хел мешаванд: Блокҳои хурд (хиштҳои бузург) ба андозаи 19 х 19 х 38 см, ки бештар барои сохтмони биноҳои 2-3-ошёна ва блокҳои калон, ки барои биноҳои серошёна таъйин шудаанд. Блокҳои насбшудаи бузург аксаран дар сохтмони манзилгоҳҳо истифода мешаванд. Чунин блокҳо суръати сохтмонро метезонанд, зеро 75-80 дарсади кор дар худи заводҳо ба анҷом расонда мешавад. Блокҳои бузург аз оҳану бетон, филизз, чӯб, пластмасса сох­та мешаванд. Блокҳои оҳану бетонӣ аз ҳама маъмултаранд. Андозаи блокҳоро вобаста ба калонӣ ё хурдии бино муайян мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Николас Бломберген

**Николас Бломберген** (; )— физикдони амрикоии ҳоландитабор. Барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши физика (1981).

## Зиндагинома
Соли 1945 ба ИМА муҳоҷират кардааст. Узви АИ ИМА (1960), доктори илм (1948). Соли 1946 Ф. Блох ва Э. М. Парселл ҳодисаи резонанси магнитии ядроиро дар моеъҳо ва ҷисмҳои сахт ошкор намуданд. Ҳамон сол Бломбергенро барои коркарди дастгоҳи нахустини татбиқи ин ҳодиса ба Университети Гарвард ба кор қабул карданд. Бломберген дар соҳаи спектроскопияи лазерӣ шакли нави мазери Чарлз — Таунсро сохт. Аз с. 2006 дар Университети Аризона кор мекунад. Бломберген узви фахрии якчанд академияҳои ҷаҳон аст. Барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши физика (1981), якҷоя бо Артур Шавлов дар соҳаи физика, ҷоизаҳои Оливер Бакли (1958), Моррис Либман (1959), Медали илмии миллии ИМА (1974) ва дигар медалу ҷоизаҳо.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони ИМА
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Франсуа Блондел

thumb|Cours d’Architecture
**Никола Франсуа Блондел** (, 15 июни 1618, Рибмон — 21 январи 1686, Порис) — меъмори фаронсавӣ, аз поягузорони равияи класситсизм дар санъати меъморӣ.

## Зиндагинома
Аз с. 1672 то поёни умр директори Академияи меъмории Париж буд. Дар Париж ва дигар шарҳои Фаронса аз рӯйи лоиҳаи Блондел бисёр биноҳои муҳташаму равоқпӯш бунёд ёфтаанд, ки дар таърихи меъмории замон саҳифаҳои дурахшон кушода, вобаста ба талаботи давр усулҳои меъмории классикиро равнақ бахшидаанд. Нуқтаи баландтарини эҷодаш дарвозаҳои Сен-Дени дар Париж ҳастанд, ки солҳои 1672-73 сохта шудаанд. Дар ин маҷмаа ва дигар иншооти меъморӣ Блондел аз услубҳои нави бадеӣ бо маҳорати баланд истифода бурда, ба рушди минбаъдаи иморатсозӣ мусоидат намудааст. Онҳо бо бандубасти мукаммал, зебоӣ, салобат, шаҳомату назокат ҷолиб ва беназиранд. Муаллифи чандин китоби назариявӣ оид ба меъморист, ки муҳимтаринашон «Курси меъ­морӣ» мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Феликс Блох

**Феликс Блох** (; , Зюрих — , ҳамон ҷо) — физикдони швейсарӣ, ки асосан дар ИМА кор кардааст. Барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши физика (1952).

## Зиндагинома
Аз соли 1961 профессори Университети Стэнфорд. Блох аввал ба шуъбаи муҳандисии Мактаби олии техникии Сюрих дохил шуда, сипас ба шуъбаи физика гузашт ва онро соли 1927 хатм кард. Ӯ омӯзишро дар Университети Лейпсиг идома дода, дараҷаи докториро соҳиб шуд (1928). Дар Олмон ба таҳқиқоти илмӣ якҷо бо Ҳайзенберг, Паули, Бор ва Ферми машғул буд. Соли 1933 ба ИМА кӯч баст. Аз соли 1934 дар Университети Стэенфорд кор кардааст. Дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ дар лоиҳаи атомии ИМА дар Лаб. миллии Лос-Аламос кор карда, сипас дар лоиҳаи омӯзиши радарҳои Университети Гарвард, пас аз ҷанг дар соҳаи индуксияи ҳастаӣ ва резонанси магнитии ҳастаӣ — принсипҳои бунёдии томографияи магнитии ҳастаӣ таҳқиқот анҷом додааст. Соли 1952 Феликс Блох як­ҷо бо Э. М. Пёрселл «барои инкишофи усулҳои нави андозагириҳои саҳеҳи магнитии ҳастаӣ ва кашфиётҳои ба онҳо марбут» сазовори Ҷоизаи Нобел гашт. Солҳои 1954—1955 директори генералии Ташкилоти аврупоӣ оид ба таҳқиқоти ҳастаӣ (СERN)-бузургтарин дар ҷаҳон лаб. физикаи энергияҳои баланд буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони ИМА
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Бенвенист, Эмил

**Бенвенист Эмил** (; 27 марти 1902, Ҳалаб, Сурия — 3 марти 1976, Париж), забоншиноси фаронсавӣ. 
## Зиндагинома
Дар донишгоҳи Сорбонна ва дар Мактаби олии пажӯҳишҳои амалии Париж дар назди А. Мейе таҳсил кардааст. Аз соли 1937 профессор Коллеж де Франс (ба ҷойи устодаш А. Мейе мудири кафедра шуд). Аз соли 1959 то охири умр котиби илмии Ҷамъияти забоншиносони Париж буд. Бенвенист ба таҳқиқи забонҳои ҳиндуаврупоӣ (аз нуқтаи назари структурализм, ки онро яке аз равияҳои муҳим дар забоншиносӣ медонист), забоншиносии умумӣ (китоби «Масъалаҳои забоншиносии умумӣ». М.,1966; таснифи забонҳо, сохти сатҳҳои забон, сох­тори ҷумла ва ғайра), таносуби тафаккур ва забон (мақолаи «Категорияҳои тафаккур ва категорияҳои забон», 1958), семантика, робитаи забон ва маданият, синтаксис (наҳв)-и муқоисавӣ ва ғайра машғул шудааст.
Аксар пажӯҳишҳои Бенвенист ба масъалаҳои забонҳои гурӯҳи эронии ҳиндуориёӣ, Авесто, осори адабиёти паҳлавӣ (форсии миёна), осори буддоия бахшида шудаанд. Аз таҳлилу баррасии боби якуми «Вандидод»-и Авесто, ки дар он аз 16 кишвари Эронзамин дар замони бостон сухан меравад, Бенвенист ба хулоса омадааст, ки ватани Авесто Хуросону Мовароуннаҳр аст, чунки ҳамаи кишварҳои дар ин ҷо ном­баршуда кишварҳову шаҳрҳои ҳамин минтақаҳоянд. Бенвенист ба омӯзиши забони авестоӣ («Масдар дар Авесто». М., 1935), забони яғнобӣ («Лексикаи яғнобӣ». М., 1955), забони суғдӣ («Феъли форсии «нам» дар забони суғдӣ». М.,1967) ва ғайра низ машғул шудааст. Аз осори адабии форсии миёна Бенвенист «Дарахти асурик» ва «Ёдгори Зарирон»-ро таҳқиқ карда, ба хулоса омадааст, ки ин асарҳои манзум ба забони паҳлавии ашконӣ таълиф ва баъдан ба форсии миёна (паҳлавӣ) баргардон шудаанд. Яке аз асарҳои динии будоия – «Вессантра ҷатака»-ро (1946) бо тарҷумаву тафсир чоп кардааст. Бенвенист узви чанде аз академияҳо ва ҷамъиятҳои илмии ҷаҳон буд. 
## Осор
* Масдар дар Авесто. - М., 1935;
* Индоевропейское словообразование. - М., 1955; 
* Лексикаи яғнобӣ. - М., 1955;
* Очерки по осетинскому языку. М., "Наука", 1965.
* Масъалаҳои забоншиносии умумӣ. - М.,1966; 
* Феъли форсии «нам» дар забони суғдӣ. - М.,1967;
* Общая лингвистика. М., "Прогресс".1974. Изд.3
## Адабиёт
*Степанов Ю. С. Эмиль Бенвенист и лингвистика на пути преобразований ⁄⁄ Бенвенист Э. Общая лингвистика. - М., 1974

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Забоншиносони Фаронса
Дмитрий Иванович Блохинсев

**Дми́трий Ива́нович Блохи́нцев** (29 декабри 1907 (11 январи 1908), Маскав — 27 январи 1979, Дубна) — и шӯравӣ, узви вобастаи АИ ИҶШС (1958) ва АИ ҶШС Украина (1939), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1956).

## Зиндагинома
Университетидавлатии Маскавро хатм карда (1930), дар ҳамон ҷо дарс гуфтааст, профессориессор (1936). Солҳои 1935-47 инчунин дар Институти физикаи АИ ИҶШС кор кардааст. Аз соли 1947 сарвари лабараторияи илмию таҳқиқотии Обнинск, ки дар асоси он бо ташаббуси вай Институти физика ва энергетика таъсис ёфт. Солҳои 1956-65 директори Институти муттаҳидаи таҳқиқоти ҳаста (Дубна), аз соли 1965 директори лабараторияи физикаи назариявии ҳамин институти Корҳои илмии Блохинсев асосан ба назарияи ҷисми сахт, физикаи нимноқилҳо, оптика, акустика, механикаи квантӣ ва электроникаи квантӣ, физикаи ҳаста, назарияи реакторҳои ҳастаӣ, назарияи квантии майдон, физикаи зарраҳои бунёдӣ, масъалаҳои фалсафӣ ва методологии физика бахшида шудаанд. Блохинсев дар рушди илм ва техникаи атомӣ саҳми калон гузошта. роҳбари лоиҳакашӣ ва сохтмони нахустин дар ҷаҳон нерӯгоҳи электрикии атомӣ буд (1954) Бо дастгирии С. П. Королёв барои ба энергияи атомӣ гузаронидани кори муҳаррикҳои киштиҳои кайҳонӣ ташаббус нишон додааст. Блохинсев. муаллифи нахустин китоби дарсӣ оид ба механикаи квантӣ аст. Аз 1967 мушовири Шӯрои илмии котиби генералии СММ буд. Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1957), Мукофоти сталинӣ (1952), Мукофоти давлатии СССР (1971). Бо 4 ордени Ленин, орденҳои Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Китобшиносӣ
### Китобҳо
* Блохинцев Д. И. Теория относительности Эйнштейна. — М.; Л.: Гостехиздат, 1940.
* Блохинцев Д. И. Акустика неоднородной и движущейся среды. (1-е изд. — 1946 год) — 2-е изд., М.: Наука, 1981.
* Блохинцев Д. И. Принципиальные вопросы квантовой механики. — М.: Наука, 1966.
* Блохинцев Д. И. Рождение мирного атома. — Дубна, 1970.
* Блохинцев Д. И. Стохастические пространства. — Дубна, 1971.
* Блохинцев Д. И. Основы квантовой механики. Учебное пособие. — 5-е изд., М.: Наука, 1976.
* Блохинцев Д. И. Квантовая механика (лекции по избранным вопросам)". 1981.
* Блохинцев Д. И. Квантовая механика. — М.: Атомиздат, 1981.
* Блохинцев Д. И. Пространство и время в микромире. — 2-е изд., М.:Наука, 1982.
* Блохинцев Д. И. Что такое теория относительности?
* Блохинцев Д. И. Труды по методологическим проблемам физики. — М.: Изд-во МГУ, 1993. — 237 с. — ISBN 5-211-01605-X
* Блохинцев Д. И. Избранные труды. Т. 1-2. — М.: Физматлит, 2009.
* Блохинцев Д. И. Основы квантовой механики. Учебное пособие. — М., 2015.

### Дигарҳо
* Статьи Дмитрия Ивановича Блохинцева (и о нём) в журнале «Успехи физических наук»
* Блохинцев Д. И. Актуальные вопросы современной науки — в центр внимания философов // Методологические проблемы науки. — М., Наука, 1964. — с. 269—271..

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Блохман

**Блохман Ҳайнриш (Ҳенри) Фердинанд ** (8.1.1838, Дрезден — 13.6.1878, Калкутта) — шарқшиноси олмонӣ.

## Зиндагинома
Солҳои 1855-57 дар Донишгоҳи Лейпсиг забонҳои шар­қиро омӯхт. Ба Париж ва аз он ҷо ба Лондон рафта ба қасди сафар ба Ҳиндустон ба хидмати артиши Англия дохил шуд. Соли 1858 ба Ҳиндустон расид. Дар ин ҷо хидмати аскариро тарк кард ва дар мадрасаи Калкатта ба тадриси забонҳои форсӣ ва урду машғул шуд (1862-65). Соли 1865 Донишгоҳи Калкуттаро хатм намуда, боз ба мадраса омад ва с. 1875 мудирии онро ба уҳда гирифт. Ба ғайр аз кори мудирӣ Блохман. дар Анҷумани осиёии Бангола дабири бахши филология ва матншиносӣ буд.

Блохман ба масъалаҳои фарҳангнигорӣ (рисолаи «Навиш­таҳое дар бораи фарҳангнигории форсӣ», дар «Нашрияи анҷумани осиёии Бангола», шумораи 73, с. 1869, саҳ. 1- 72), гӯишҳои форсӣ дар Ҳиндустон, арӯзу қофияи форсӣ (китоби «Арӯзи эрониён» дар асоси навиштаҳои Сайфии Арӯзӣ ва Абдурраҳмони Ҷомӣ омода гардида буд, китобҳои ононро с. 1872 дар Калкатта бо тасҳеҳот ба табъ расонида буд) ва ғ.-ро таҳқиқу баррасӣ менамуд.

Яке аз корҳои бениҳоят муҳим ва арзишманди Блохман тасҳеҳ ва чопи матни форсии «Оини Акбарӣ»-и Абулфазли Алломӣ (Калкутта, 1867-77) ва баргардони ҷ. 1 он ба забони англисӣ бо ҳошияҳо ва таълиқоти олимона (Калкутта, 1879) мебошад. Блохман оид ба таъриху ҷуғрофиёи Бангола мақолаҳои фаровон ва рисолае бо номи «Муқаддимае бар таърих ва ҷуғрофиёи Бангола» (Калкатта, 1868) нигош­тааст. Блохман бо донишманди Ҳиндустон Оқо Аҳмадалӣ (1839-73)робитаи дӯстӣ дошт. Пас аз вафоти ин шахс тазкираи нотамоми ӯ — «Ҳафт осмон»-ро ба табъ расонид.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*