Заҳролудшавии музмин бо симоб

**Заҳролудшавӣ аз симоб** — ихтилоли саломатӣ, ки бо воридшавии зиёдатии бухор ё пайвастагиҳои симоб ба организм алоқаманд аст. Заҳролудшавии шадид ва музмини симобро фарқ мекунанд; охиринро *меркуриализм* (аз  — симоб) ва дар ҳолати заҳролудшавии музмин бо миқдори ками симоб — *микромеркуриализм* меноманд

## Таърих
Хусусиятҳои заҳрноки симоб аз замонҳои қадим маълуманд. Пайвастагиҳои симоб — шанг (киноварь), каломел ва сулема — барои мақсадҳои гуногун, аз ҷумла ҳамчун заҳр истифода мешуданд. Аз қадим инчунин симоби филизӣ маълум буд, гарчанде ки токсикӣ будани он дар аввал хеле ночиз шумурда мешуд.

Симоб ва пайвастагиҳои он махсусан дар Асрҳои миёна, аз ҷумла ҳангоми истеҳсоли тилло ва оинаҳои нуқрагин (дар шакли амалгама), инчунин ҳангоми сохтани намад барои кулоҳҳо васеъ истифода мешуданд, ки ин боиси заҳролудшавии зиёди касбӣ гардид. Заҳролудшавии музмини симобро дар он вақт «бемории кулоҳдӯзи куҳна» меномиданд. Симобро инчунин барои мақсадҳои антисептикӣ ва ҳатто барои заҳролудкунии қасдона истифода мебурданд.

## Манбаъҳои заҳролудшавӣ аз симоб
Дар муҳити зист, ба истиснои минтақаҳои нодири геологӣ, миқдори симоб кам аст, аммо пайвастагиҳои заҳрноки он хеле зуд ҳаракат мекунанд. Бояд ба назар гирифт, ки манбаи асосии воридшавии симоб ба муҳити зист равандҳои геологӣ ва геохимиявӣ дар қишри замин мебошанд, на фаъолияти инсон.

Тақрибан 60%-и партовҳои симоб аз ҳисоби фаъолияти вулканӣ ва бухоршавӣ аз қабатҳои амиқи литосфера ба амал меояд. Аз соли 1971 то 2006 истеҳсоли ҷаҳонии симоб кам шуд, аммо аз соли 2006 боз афзоиш ёфта, дар соли 2018 ба 4080 тонна расид.

### Манбаъҳои рӯзгории симоб

* Термометри симобӣ (ҳудуди 2 г).
* Лампаҳои люминессентии каммасраф ва лампаҳои симобӣ (ДРЛ, ДРШ).
Заҳролудшавӣ метавонад дар ҷойҳои ҷамъоварии партовҳо бинобар риоя накардани қоидаҳои утилизатсия ба амал ояд.

### Манбаъҳои тиббӣ ва ғизоӣ
* **Тиб:** Ваксинаҳо ва доруҳо бо консерванти тиомерсал (ба миқдори кам); пломбаҳои амалгамавӣ.
* **Ғизо:** Симоб дар ҷонварони баҳрӣ ҷамъ мешавад. Истеъмоли моҳии заҳролудшуда барои занони ҳомила хатарнок буда, метавонад ба плод таъсири тератогенӣ расонад (нигаред ба Бемории Минамата).

## Симоб ва таъсири заҳролудкунандаи он

Бухори симоб бӯй надорад. Ҳангоми нафаскашӣ он дар шушҳо ҷамъ шуда, ба хун мегузарад. Симоб инчунин тавассути пӯсти солим ҷаббида мешавад. Занҳо ва кӯдакон ҳассостаранд.

### Заҳролудшавии шадид
Пас аз чанд соат зоҳир мешавад: сустии умумӣ, беиштиҳоӣ, дарди сар, таъми филиз дар даҳон, оби даҳон рафтан, варами милки дандон, дилбеҳузурӣ ва қайкунӣ. Дарди сахти шикам ва дарунравӣ (баъзан бо хун) пайдо мешавад. Ҳарорат то 38-40 °C боло меравад.

### Заҳролудшавии музмин (Меркуриализм)
* **Ихтилолоти соматикӣ:** Дарди меъда, кам шудани бӯйфаҳмӣ, хунравии милки дандон, вайроншавии ритми дил ва паст шудани фишори хун.
* **Бемориҳои асаб:** Хастагии зиёд, асабоният, бехобӣ, ларзиши (тремор) ангуштон ва дастҳо. Тағйирёбии рафтор: зудранҷӣ, тарсуӣ, паст шудани хотира ва диққат. Дар ҳолатҳои вазнин деменсия ба вуҷуд меояд.

## Методикаи тайёр кардани коғазҳои индикаторӣ
**Методикаи 1:**
Коғази филтрро бо маҳлули 5%-и сулфати мис (II) тар карда, дар ҳаво хушк мекунанд. Сипас бо маҳлули 10%-и иодиди калий мепошанд. Коғази бӯршударо дар маҳлули тиосулфати натрий коркард мекунанд, то сафед шавад.

**Методикаи 2:**
Ранги коғази реактивӣ дар ҳавои дорои симоб аз қаймоқӣ ба гулобӣ тағйир меёбад.

## Табобат
Бо мақсади пешгирӣ даҳонро бо маҳлули хлорати калий ё перманганати калий шустан лозим аст.
* **Антидотҳои муосир (Хелаттерапия):** Унитиол, Пенисилламин, Димеркапрол, DMSA.
* **Доруҳо:** Тиосулфати натрий, Таурин, Метионин.

## Ҳолатҳои маълум
* **Бемории Минамата:** Заҳролудшавии оммавӣ дар Ҷопон (префектураи Кумамото).
* **Ироқ (1971):** Заҳролудшавӣ аз ғалладонае, ки бо метилсимоб коркард шуда буд.

## Эзоҳ ва Пайвандҳо

## Адабиёт
* Захаров Л. Н. Техника безопасности в химических лабораториях. — Ленинград: Химия, 1991.

Гурӯҳ:Токсикология
Гурӯҳ:Симоб