open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боғи ботаникии Кӯлоб

**Боғи ботаникии Кӯлоб** — муассисаи илмию таҷрибавии АИ ҶТ. Соли 1985 дар қисми шимолу шарқии шаҳри Кӯлоб таъсис ёфтааст. Баландиаш аз с. б. 630—647 м.

Масоҳати боғ сараввал 6,8 га буд. Феълан он дар 16 га доман густурдааст (2012). Б. б. К. бо мақсади омӯзиши хусусиятҳои биоэкологӣ, ҳифз ва зиёд кардани набототи маҳаллӣ, мазрӯъ гардондани рустаниҳои худрӯйи манфиатбахш ва ғ. таъсис ёфтааст. Ба он зиёда аз 2450 намуд, навъ ва хелҳои дарахту бутта оварда шудаанд, ки мансуби 49 оила ва 137 ҷинс мебошанд. Ҳоло дар боғ зиёда аз 150 намуди рустанӣ парвариш меёбад, ки 25 намуди онҳо ба «Китоби сурхи Тоҷикистон» ворид гардидаанд (2012). Кормандони боғ зиёда аз 300 намуди гулро санҷида, барои сабзкории шаҳр тавсия додаанд. Дар боғ оид ба рустаниҳои доруӣ низ таҳқиқот анҷом дода мешавад. Ҳамчунин роҳҳои аз тухму пиёзак сабзондани зира, гули лола (8 намуд), пиёзи кӯҳӣ (15 намуд), сичак (13 намуд), савсан (4 намуд), сиёҳгӯш (5 намуд), субинак, ҷамбилак, пудина, маҳмил, ҳолмон ва ров
дарёфт шудаанд. Хусусан таҷрибаҳо оид ба парвариши зираи форсӣ, субинак, ҷамбилаки кӯҳӣ, аҷик ва ҳазориспанд ҷолиби диққат мебошанд. Боғ бо Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон, коллеҷҳои тиббӣ ва омӯзгорӣ робитаи зич дорад. Натиҷаҳои таҳқиқоти ходимони боғ дар рӯзномаю маҷаллаҳо ба табъ мерасанд.

## Нигаред низ
* Боғи ботаникии Помир
* Боғи ботаникии Хуҷанд
* Боғи ботаникии Академияи илмҳои Тоҷикистон

## Адабиёт
* Бобоев Т. Бӯстони Кӯлоб. Кӯлоб, 1992;
* Бобоев Т., Бобоев М. Кабудизоркунии муҳити зист. Д., 2007;
* Бобоев Т., Бобоев М. Ниҳолхона (Питомник). Д., 2008;
* Бобоев Т., Бобоев М. Роҳҳои парвариши зираи форсӣ. Д., 2010;
* Бобоев Т., Бобоев М. Рустаниҳои нодиру камёфтро ҳифз менамоем. Д., 2010.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Боғҳои ботаникии Тоҷикистон
Боғи Ирам

**Гулзори Ирам**, **Боғи Ирам**, **Гулистони Ирам**, **Бӯстони Ирам**, **Ирами Шаддод**, **Ирамазоталимод** (Қуръон, сураи Фаҷр, ояи 7) — яке аз образҳои маъмулӣ ва серистифода дар адабиёти форс-тоҷик, ки маъниҳои мармузи боғи мусаффо, манзили роҳатафзо, кишвари ободон, биҳишти мавъуд ва мазҳари тамомияту камоли зебоиро ифода мекунад. Ин образ аз қиссаву ривоятҳои таърихӣ, динӣ ва адабии мардуми соминажод маншаъ гирифтааст.

## Ривоят
Мутобиқи қиссаву ривоятҳои мазкур Боғи Ирам — Боғ ё боғшаҳр, ҳисоре будааст, ки малике бо номи Шаддод ибни Од дар Арабистони Ҷанубӣ байни шаҳрҳои Санъо ва Ҳазармавт, ё дар Димишқ, дар баъзе манбаъҳо Яман низ гуфтаанд, бино карда буд. Масоҳати Боғи Ирам 12 х 12 фарсанг, иртифои девораш 300 газ будааст. Шаддод барои эъмори ин боғ мардумро 500 сол кор фармудааст. Дару деворҳо, хонаҳои ин ҳисор қасрҳои дохили он ҳама бо симу зар, ёқуту зумуррад, ҷавоҳирот ва ғ. музайян гардида буданд; наҳрҳои гуворову дарахтони боровар дошт. Сохтмони Боғи Ирам ба охир расид, вале Шаддод ба он ворид нагардида вафот кард. Баъд аз ин Боғи Ирам аз назарҳо ғоиб шуд ва баъзан гӯё ба чашми баъзеҳо дар биёбон аён мегаштааст. Дар қиссаву ривоёт, достонҳои мардуми эронинажод Вари Ҷамкард, шаҳри ободкардаи Сиёвуш (Сиёвушгард), қасри дар зери кӯҳ сохтаи Афросиёб ҳаммонанди Боғи Ирам мебошанд. Дар ин навъ боғҳо, ҳисорҳо, шаҳрҳо орзуву омоли мардум оид ба кишвари хаёлии ободу зебо, минтақаҳои баробариву бародарӣ ва ғайра ифода ёфтааст.

## Дар адбиёт
Ба сабили талмеҳ суханварони форсизабон дар ашъорашон ба Боғи Ирам ишора кардаанд:

## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. М., 1969

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Боғҳо
Барид (ченак)

**Барид** — бузургтарин ва яке аз муҳимтарин воҳидҳои андозагирии дарозӣ дар мамолики исломии асрҳои миёна, ки баъзан ба маънои «марҳила», «манзил» меояд.

Андозаи он вобаста ба макону замон гуногун буд. Дар шаҳрҳои Эрон 2 фарсах (6 мил) ва дар мамлакатҳои ғарбии исломӣ 4 фарсах (12 мил) зикр гардидааст. Ба гуфтаи Мақдисӣ барид дар бодия ва Ироқ 12 мил ва дар Шому Хуросон 6 мил буд. Хоразмӣ фосилаи тақрибии ду истгоҳи хабаррасониро 2 фарсах ё 1 барид донистааст. Аксари фуқаҳо ва ҷуғрофинависон баридро 4 фарсах ва ҳар фарсахро 3 мил ва ҳар милро 3000 зирои ҳошимӣ донистаанд. Ва чун ҳар зирои ҳошимӣ 61,6 см аст, миқдори барид 22,176 км хоҳад шуд. Дар сарчашмаҳо инчунин «зироъу-л-барид» ёд мешавад, ки он ба зирои шаръӣ (49,875 см) баробар буд. Бо ин намуди зироъ барид ба 17,955 км баробар мешавад. Ибни Батута низ баридро 4 фарсах қайд мекунад. Ибни Хурдодбеҳ дар аҳди Аббосиён аз коркунони идораи барид буда, худ фосилаи баридро паймудааст ва қимати миёнаи онро 4 фарсах ё 48000 зироъ навиштааст, ки бо ҳисоби зирои шаръӣ барид 28,728 км мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ченакҳои дарозӣ
Баринштейн Леон Аврамович

**Баринштейн Леон Аврамович** (1893, Житомир — 1976, Киев) — ҷарроҳ, доктори иилмҳои тиб (1939), профессор (1935).

## Зиндагинома
Донишкадаи тиббии шаҳри Одессаро хатм намуда, (соли 1922), дар ҳамон ҷо ассистент, дотсент, мудири кафедраи ҷарроҳӣ буд. Соли 1939 ба Тоҷикистон даъват шуда, дар Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба фаъолият пардохт, чун асосгузори кафедраи ҷарроҳии факултавӣ дар тарбияи нахустдухтурони касбии Тоҷикистон ҳисса гузошт. Баринштейн муассиси Бунгоҳ (стансия)-и ҷумҳуриявии хунгузаронӣ (ҳоло Маркази илмии ҷумҳуриявии хун) мебошад. Аз мутахассисони барҷастаи бахши осебшиносӣ буда, оид ба усулҳои ғайриҷарроҳии ҷо ба ҷо кардани устухонпораҳо, ба ҷояшон андохтани устухонҳои баромада ва ғ. пажӯҳишҳо анҷом додааст. Аз соли 1946 то ох. умр дар донишкадаҳои тиббии шаҳрҳои Житомиру Киев фаъолият доштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Барион

**Барионҳо** (аз  — вазнин) — оилаи зарраҳои бунёдӣ, фермионҳои таъсири мутақобилаашон зӯр, ки аз се кварк иборатанд (мавҷуд будани бариони дорои 5 кварк ва аз он зиёд тахмин карда мешавад, вале ҳоло исбот нашудаааст). барион якҷоя бо мезонҳо (охирӣ аз ду кварк иборат мебошанд) гурӯҳи зарраҳои бунёдиеро ташкил медиҳанд, ки дар таъсири мутақобилаи зӯр иштирок мекунанд ва адронҳо номида мешаванд. Ба барионҳои асосӣ дохил мешаванд (бо мурури афзоиши масса): протон, нейтрон, лямбда-гиперон, сигма-гиперон, кси-гиперон, омега-гиперон. Массаи омега-гиперон (3278 массаи электрон) аз массаи протон қариб 1,8 маротиба калон аст. Барионҳои нисбатан устувор протону нейтрон буда, якҷоя нуклонҳоро ташкил медиҳанд. Протон мутлақ устувор буда, нейтрон бета-коҳиш мешавад, ки умраш ба 1000 с наздик аст. Бариони нисбатан вазнин дар муддати аз 10-23 то 10-10 с коҳиш меёбад. Спини кварку антикваркҳо ба 1/2 баробар аст, аз ин рӯ спини барион низ нимбутун шуда метавонад. Дар ҳама реаксияҳо бо иштироки барион ва коҳиши онҳо ҷамъи адади барион доимӣ мемонад. Яъне миқдори барион дар ҳама гуна таъсири мутақобил бетағйир аст. Барионҳо фақат дар вақти бархӯрд бо антибарион «маҳв мегарданд». Якҷоя бо ҳолатҳои ангезишёфтаи кӯтоҳумри нуклонҳо ба гурӯҳи N-барионҳо дохил мешаванд. Бариони дорои ақаллан як кварки аҷиб гиперон номида мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Вяльцев А. Р. Открытие элементарных частиц. Нуклоны и антинуклоны. М., 1984.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Барионҳо
Гурӯҳ:Фермионҳо
Гурӯҳ:Адронҳо
Баритон (сози торӣ)

**Баритон** (, , , ) — сози мусиқии виоламонанд, ки дар байни мардуми мамлакатҳои Аврупо маъмул аст. Ғайр аз 6-7 тори (зеҳи) асосӣ, ки бо камон менавозанд, боз 7-20 тори резонаторӣ (иловагии мавҷдиҳанда) дорад ва ин торҳо одатан бо ангушти калони дасти чап навохта мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Баритон (сози нафасӣ)

**Баритон** — сози нафасии мундштукдори шабеҳи валторна, ки як октава пасттар аз труба садо медиҳад. Он одатан дар оркестрҳои нафасӣ истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Баркаган Зиновий Соломонович

**Баркаган Зиновий Соломонович** (25 апрели 1925, Одесса — 27 декабри 2006, Барнаул) — терапевт, доктори илми тиб (1965), профессор (1966), Корманди шоистаи илми Федератсияи Россия (1982), Дорандаи мукофоти давлатии ИҶШС (1987).

## Зиндагинома
Баъди хатми Донишкадаи тиббии шаҳри Одесса (1946) дар клиникаи терапияи госпиталӣ кор кардааст. Соли 1949 ба Тоҷикистон омада, дар Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино ба сифати ассистент, дотсент, мудири кафедраи касалиҳои дарунӣ ифои вазифа намудааст (1956). Баъди аз Тоҷикистон кӯч бастанаш дар Донишгоҳи давлатии тиббии Олтой ба сифати мудири кафедраи таълими бемориҳои дарунӣ (1956-97) заҳмат кашидааст. Самти фаъолияти илмии Б. ба тибби тропикӣ мансуб буда, с-ҳои дар Тоҷикистон буданаш оид ба ин масъала як силсила таҳқиқот анҷом додааст. Дар водии Вахш, дараҳои Анзобу Тагоб таҷрибаҳо гузаронда, роҳҳои безарар гардондани заҳри мор, каждуму ғунда, ҳазорпо ва дигар ҷонваронро муайян намуд. Муаллифи зиёда аз 500 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла 15 монография. Зери роҳбарии Б. 27 нафар рисолаи докторӣ ва 76 нафар рисолаи номзади илмро ҳимоя кардаанд. Бо ордену медалҳо сарфароз гаштааст.

## Осор
* Опыт лечения фенамином крапивницы. Сталинабад, 1950;
* Применение фенамина при бронхиальной астме. Сталинабад, 1951;
* Болезнь Боткина. Сталинабад, 1959; Кровь и жизнь. Барнаул, 1969;
* Геморрагические заболевания и синдромы. М., 1988.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Баркаган Соломон Лвович

**Баркаган Соломон Лвович** (1890, Романовка — 1973, Киев) — терапевт, доктори илми тиб (1947), профессор (1950).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи тиббии шаҳри Одесса (1926). Солҳои 1926-41 аспирант, ассистент ва дотсенти ҳамин донишкада буд. Духтури госпитали ҳарбӣ дар шаҳри Чимкент (1941-45), дотсенти Донишкадаи тиббии Одесса (1945-49), мудири кафедраи терапеяи госпиталии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1949-59), сартерапевти раёсати тандурустии шаҳри Душанбе (1959-69). Оид ба роҳҳои муолиҷаю пешгирии тарбод, тарбоди банду буғум, ғалаёни хун, иллати дил, инчунин ташхиси узвҳои дарунӣ, электрокардиография, фармакотерапия зиёда аз 60 китобу мақолаҳои илмӣ навиштааст.

## Осор
* Диагностическое значение реакции формолжелатинации сыворотки крови в клинике внутренних болезней. Одесса, 1947;
* О климатотерапии гипертонической болезни. Сталинабад, 1950.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Баркас

thumb|Баркас барои мусофиркашонӣ
**Барка́с**, **барка́з** ( — заврақи калон, )
# киштии худгарди андозааш начандон калон, ки барои боркашонӣ ва мусофиркшонӣ дар бандар ва лангаргоҳҳо таъйин шудааст
# заврақи баҳргарди калони 14-22 белдор, ки дарозиаш 12,2 м, бараш то 3,66 м, ғунҷоиши обаш 4-5 т буда, ду бодбон дорад.

Дар замони истифодаи киштиҳои бодбондор барои кашонидани об ё хӯрокворӣ ба кор бурда мешуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заврақҳо
Чарлз Гловер Баркла

**Чарлз Гловер Ба́ркла** (; 1877—1944) — физикдони англис.

## Зиндагинома
Чарлз Гловер Баркла хатмкардаи Донишгоҳи Ливерпул (1899). Солҳои 1899 −1902 таҳти роҳбарии Ҷ. Ҷ. Томсон дар Донишгоҳи Кембриҷ кор кардааст. Солҳои 1909-13 профессор физикаи Коллеҷи шоҳии Донишгоҳи Лондон ва аз соли 1913 то охири умр мудири кафедраи натурфалсафаи Донишгоҳи Эдинбург буд. Дар соҳаи физикаи атом, физикаи ядро ва афканишоти рентгенӣ таҳқиқот гузарондааст. Чарлз Гловер афканишоти тавсифии рентгении унсурҳои кимиёӣ ва таркиби флюуорессентии афканишоти парокандаи рентгениро кашф кард. Барои кашф ва таҳқиқоти афканишоти тавсифии рентгенӣ сазовори Чарлз Гловер Баркла Ҷоизаи Нобел дар бахши физика гардид (1917). Ӯ инчунин қутбнокшавии афканишоти рентгениро ошкор намуд, ки барои тавсифи нурҳои рентгенӣ ҳамчун афканишоти электромагнитӣ аҳаммияти калон дошт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Британиёи Кабир
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Баритон

**Барито́н** (, аз  — вазнинсадо, аз  — вазнин  — сад) — овози мардона байни овозҳои бас ва тенор, ки мизонаш аз «ля» ё «си-бемол»-и октаваи калон то «сол» ё «ля-бемол»-и октаваи якум (А, В то Р1, as 1) мерасад. 

Нотаҳои овози баритон дар калид (мифтоҳ)-и бас («фа») навишта мешавад. Баритон ду навъ мешавад: баритони лирикӣ, ки аз ҷиҳати хусусияти овозиаш ба тенори драмавӣ наздик аст ва баритони драмавӣ, ки каме боқувват буда, дар регистри поён ба овози бас шабоҳат дорад. Баъзан онро баси баритонӣ низ мегӯянд. Дар ҳамсароӣ (хор) аксар ба ҷойи овозҳои поёни тенор (драмавӣ) баритони лирикӣ ва ба ҷойи партияи аввали бас баритони драмавиро истифода мебаранд. 
Композиторони зиёде дар операҳояшон ба ин ду хели овоз сароишҳо (партияҳо) эҷод кардаанд. Дар операҳои «Евгений Онегин»-и П. Чайковский (сароиши Онегин), «Фауст»-и Ш. Гуно (сароиши Вапентин) барои овози баритони лирикӣ ва «Алеко»-и С. Рахманинов (сароиши Алеко) барои овози баритони драматикӣ навишта шудаанд.
Яқуб Ғолибов (баритони драмавӣ), Рафаэл Толмасов (баритони лирикӣ), Авнер Муллоқандов (баритони лирикӣ-драмавӣ), Адҳам Холиқов (баритони лирикӣ-драмавӣ), Миралӣ Достиев (баритони лирикӣ) ва дигар аз зумраи сарояндагоне мебошанд, ки бо ин сифати овоз (баритон) ҳунарнамоӣ мекардаанд. 

2. Сози мисини нафасие низ бо унвони баритон маъмул аст. Сози номбурда аз труба дида, як октава паст садо мебарорад ва дар оркестрҳои нафасӣ ҳамчун сози ҷӯршаванда истифода бурда мешавад.

## Нигаред
* Бас
* Тенор

## Сарчашма
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Барит

**Бари́т** (аз  — вазнин), **шпати вазнин** — минерали барий аз синфи сулфатҳо, формулаи шимиаш  BaSO4.

## Хосият
Дар силсилаи ромбӣ кристалл мебандад. Ба намуди массаи кристаллии яклухт, друза ва агрегатҳои зичи донадор бештар вомехӯрад. Ранги он вобаста ба моддаҳои таркибаш сафед, хокистарӣ, сурх, бӯр, кабудтоб мешавад. Сахтиаш 3-3,5; зичиаш 4300-4700 кг/м3, нишондиҳандаи шикаст 1,63, ҷилояш шишагун. Дар конҳои ҳидротермалӣ бо галенит, сфалерит, халкопирит, флюорит, кварс, калсит ёфт шуда, ҳамчун кони алоҳида низ дучор меояд. Дар ҷинсҳои таҳшинӣ ҳамроҳи калсит, доломит, ангидрит ва ғ. вомехӯрад. Кристаллҳои шаффофи барит барои асбобҳои оптикӣ, муҳофизат аз афканишоти рентгенӣ, рӯпӯш кардани изолятсия дар истеҳсолоти кимиёӣ (барои устувории кимиёияш, хусусан ба кислотаи сулфат), дар саноати кимиё, хӯрокворӣ, коғаз, резина, кулолӣ ва ғ. истифода мешаванд. Конҳои хурди барит дар ҶТ ёфт шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои барий
Гурӯҳ:Сулфатҳо (минералҳо)
Эрнст Генрих Барлах

**Эрнст Ба́рлах** (, 2 январи 1870, Ведел, Голштейн — 24 октябри 1938, Росток) — пайкарасоз, график, нависандаи олмонӣ, яке аз ашхоси барҷастаи равияи экспрессионизм.

## Зиндагинома
Дар мактаби бадеиву саноатии Гамбург (1888-91), АР Дрезден (аз с 1891), инчунин Париж таҳсил кардааст (1895-96). Эрнст Барлах баъди ташрифаш ба Россия (1906) аз чӯб бо номи «Силсилаи русӣ» пайкараҳо сохт, ки шуҳрати ҷаҳонӣ доранд. Соли 1909 ба Флоренсия сафар кард. Аз соли 1910 дар Гюстров доимӣ умр ба сар бурд. Аз соли 1919 узви АР Пруссия дар Берлин. Эрнст Барлах дар муҷассамаҳояш таъсири санъати пайкарасозии асримиёнагии олмониро бо экспрессионизм ва символизм даромехт. Ӯ санъати пайкарасозиро бо диди нав ва истифодаи таъсирбахши тобишҳои биринҷӣ ва чӯб ғанӣ гардонд («Ҳайкали қурбоншудагон» дар калисои ҷомеи Магдебург ва «Фариштаи паррон» дар Гюстров намунаҳои ансамбли меъмории нав мебошанд). Муаллифи якчанд асарҳои драмавии дорои хусусияти фалсафию тасаввуфист, ки бо тасвирҳои эҷодкардаи худаш ба табъ расидаанд. Китобҳои худаш ва нависандагони дигарро оро додааст. Ба асари «Фауст»-и И. В. Гёте тасвирҳо кашидааст (кандакорӣ дар чӯб, 1923). Бо барқарор гардидани низоми фашистӣ (1933) Эрнст Барлах гирифтори таъқиб гардид, асарҳояшро аз осорхонаҳо гирифтанд, пайкараҳо ва муҷассамаҳояшро аз байн бурданд. Ӯ нигораҳои бисёре ба равиши графикӣ ва ҳаккокии рӯи чӯб сохтааст. «Марде, ки шамшер мекашад» (1911), «Зани деҳқон» (1930) аз ҷумлаи осори пайкарасозии ӯ мебошанд.

## Намунаҳо аз осор

Акс:Барлах Э. Русская любовная пара +.jpg|Барлах Э. Ҷуфти ошиқи рус
Акс:Нищенка с чашкой.jpg|Гадо бо коса
Акс:Лежащий.jpg| Дарозкашида 
Акс:Слепой нищий.jpg|Гадои нобино
Акс:Сидящая.jpg|Нишаста


## Эзоҳ

## Адабиёт
* Маркин Ю., П. Э. Барлах. Пластические произведения. М., 1976;
* Новая российская энциклопедия. Т. 2. М., 2005.
*.دائرةالمعارف هنر. تهران، ۱۳۹۰

## Сарчашма
*
Бармакӣ, Муҳаммад ибни Ҷаҳм

**Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ** (? — 833) — мутарҷими осори паҳлавӣ ба арабӣ, и арабизабони эронинажод. 

## Зиндагинома
Дар китобҳои муътабари таърихии арабиву форсӣ, аз ҷумла «ал-Феҳрист»-и Ибни Надим, «Тарҷумаи Таърихи Табарӣ», «ал-Бадъ ва-т-таърих»-и Муқаддасӣ, «Муҷмал-ут-таворих ва-л-қисас» (муаллифаш номаълум), «Китобу-л-ағонӣ»-и Ҳамзаи Исфаҳонӣ аз Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ чун шоири тавоно ва мутарҷими хушсалиқа ёд шудааст. Ривояте ҳаст, ки гӯё халифа Маъмун (ҳукмр. 813-88) аз ӯ се байт дар мадҳ, ҳаҷв, рисо хостааст ва барои ҳар як байт бахшидани як вилоятро ваъда кардааст. Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ ин шартро иҷро кард ва соҳиби вил-ҳои Динавару Ҳамадон гардид. Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ «Худойнома»-и паҳлавиро бо номи «Сияр мулук ал-фурс» ба арабӣ тарҷума кардааст. Ҷиҳати ҷолиби диққат дар тарҷумаи Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ он аст, ки вай мутобиқи ҳодисаву воқеаҳои дар асар омада, аз эҷодиёти худ пораҳои манзум овардааст (19 байти Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ дар китоби Муқаддасӣ сабт гардидаанд). Ҳамин тарзи нигориши Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ дар оянда мавриди истиқболи таърихнависони Арабу Аҷам қарор гирифт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Сомониён. Ҷ 1. Х., 2008. Н. Зоҳидов.

## Сарчашма
*
Боғи Парчами Миллӣ

thumb|Маркази боғ бо Парчами Миллӣ (баландиаш 165 м.)

**Боғи Парчами Миллӣ** — боғи фарҳангиву фароғатӣ дар Душанбе, дар маркази ш. Душанбе, рӯ ба рӯи «Амфитеатр» ва Осорхонаи миллии Тоҷикистон воқеъ аст.

## Таъсис
Боғ соли 2012 бунёд шуда, масоҳати он 16,68 га. аст. Боғ бо тарроҳӣ ва меъмориҳои вижааш аз дигар боғҳои шаҳр фарқ мекунад. Боғ ду дарвозаи мунаққаш дорад − яке аз самти «Қасри Миллат» ва дигаре аз кӯчаи Исмоили Сомонӣ. Маркази боғро Парчами Миллӣ (баландиаш 165 м.) оро медиҳад. Дар ҳошияи Парчами Миллӣ кӯли бузургест, ки дар миёнҷояш буфету қаҳвахона дорад ва дар соҳилаш 10 қаиқча барои ҳавасмандони шиноварӣ омодааст. Дар атрофу дохили боғ, аз ҷумла, дар назди Парчами Миллӣ фаввораҳо сар мекашанд; дар атрофи парчам чароғҳои баландшиддат гузошта шудаанд, ки шабона тобиши ҷолибе доранд. Дар боғ майдони варзишие низ муҳайёст, ки дар миёнҷояш муҷассамаи уқоби болкушода устувор аст. Дар паҳлуи майдони варзишӣ барои саргармии наврасон 5 теппачаи бо ҳам васлшаванда ва 8 манораи кандакорӣ низ сохта шудааст. Барои баргузории мулоқотҳову бозиҳову ҷашнҳо дар боғ майдончаи мудаввар мавҷуд аст. Дар боғ беш аз 10 ҳазор бех (аз 50 намуд) дарахтони сояафкану гулбар шинонда шудааст. Роҳраву гулгаштҳои боғ то 4 км тӯл кашидаанд. Дар атрофи гулгашти бузурги боғ, дар назди Осорхонаи миллӣ 31 муҷассамаи номоварони таърихи миллат, ба монанди Куруши Кабир, Ҷамшед, Шоҳи Каёниён, Шоҳи Кушониён, Низомулмулк, Сарлашкари Суғд — Шоҳ Ҳусейн, Шоҳи Хатлон, Рӯдакӣ, Абуалии Сино, Исмоили Сомонӣ, Темурмалик, Восеъ ва диг. қомат афрохтаанд. Барои сайругашти меҳмонон мошинҳои махсус омодаанд. Дар боғ 8 ҳавз мавҷуданд, ки дар миёнҷойи ҳар кадом қаҳвахона сохта шудааст.

## Нигористон

Vid-iz-vertoleta.jpg|Намо аз чархбол
Flagshtok.jpg|Парчам дар рӯз
Flagshtok-nochu2.jpg|Парчам дар шом


## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Боғҳои Душанбе
Гурӯҳ:Сутуни парчам
Гурӯҳ:Боғҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Боғҳо, асосгузошташуда дар соли 2012
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Душанбе
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2011 дар Тоҷикистон
Вавилон-Мобайл

**Вавилон-Мобайл** (Babilon-Mobile) — ҷамъияти саҳомии пӯшида, бузургтарин оператори алоқаи мобилии ҷумҳурӣ.

## Таърих
Дар Тоҷикистон аз январи 2003 фаъолият дорад. Барои таъмини алоқаи босифати мобилӣ аз рӯйи стандартҳои GSM 900/1800, 3G-UMTS/3 ва 5G-HSDPA/ 4G-LTE кор мебарад. Ширкати Вавилон-Мобайл яке аз бузургтарин ширкатҳои мобилӣ дар Тоҷикистон мебошад. Дар айни замон пойгоҳи муштариёни ширкат зиёда аз 3 000 000-ро ташкил медихад Дар ҳудуди ИДМ бори аввал стандарти нави тиҷоратии 3G-UMTS-ро истифода кард.

Анвои хадамоти Вавилон-Мобайл: зангҳои видеоӣ, Интернет, SMS, MMS, Voice-mail, Call register, WAP, GPRS, Prepaid card, Call Center, SMS — Деньги, ICO-SMS, Роуминг, контент-хидматрасонӣ, бозӣ ва ғ. «В.-М.» феълан бахши радиоии шабакаи G-SMS/UMTS/HSPA-ро дар пойгоҳи ширкати Huawei Technologies муҷаҳҳаз мегардонад. Қарордоди Huawei EnerG GSM ба Вавилон-Мобайл имкон дод, ки самараи шабакаи радиоиро афзуда, имкониятҳои хидматрасонии шабакаҳои GSM/GPRS, UMTS/HSDPA ва муқаррариро зиёдтар намояд. Дар робита ба ин муштариёни Вавилон-Мобайл аз хадамоти GSM, CRBT, ирсоли маълумоти GPRS/HSDPA, SMS/MMS, видеотелефон ва ғ. бархурдор гаштанд. Бо таҷҳизоти замонавӣ муҷаҳҳаз гардондани Вавилон-Мобайл (хосса технологияи ҷадиди HSDPA) барои истифодаи Интернети баландсуръат (то 7,2 Мб/с) мусоидат кард. Ширкат дар Тоҷикистон аввалин бор шабакаи мобилии стандарти LTE-ро ба истифода дод (суръаташ то 40 Мб/с). Шабакаи Вавилон-Мобайл бештар аз 300 маҳалли аҳолинишини Тоҷикистонро фаро гирифтааст.

## Донистаниҳои ҷолиб
Соли 2014 ширкати мобилии Вавилон-Мобайл дастрасии ройгон ба ҳамаи бахшҳои Википедиаро барои мизоҷонаш эълон кард.

## Сарчашма
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Операторони алоқаи мобилӣ дар Тоҷикистон
Вавилон-Т

**Вавилон-Т** (ҶММ «Вавилон-Т») — ширкати хидматрасониҳои телекоммуникатсиявӣ ва телематикӣ дар Тоҷикистон. Соли 2000 ба фаъолият оғоз намуда, намояндагиҳои он дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон амал мекунанд. Трафики берунаи ширкат бо шабакаҳои зеризаминӣ 389 Мб/с-ро ташкил медиҳад. Он бо истеҳсолкунандагони таҷҳизоти телекоммуникатсиявии HUAWEI, SAF, Cisco Systems, IBM, NEC, ERICSSON, RAD data communications ҳамкорӣ дорад. Вавилон-Т дар шаҳри Душанбе ба масофаи зиёда аз 350 км симҳои нахию нурӣ ва дар саросари ҷумҳурӣ, аз ҷумла дар Хоруғ, хатҳои радиорелеӣ гузаронидааст.
 
Соли 2005 Вавилон-Т шабакаи стандарти NGN-ро (Next Generation Network) ҷорӣ намуд, ки ташкилкунандаи як қисми шабакаи CyberNet мебошад. Он шабакаи насли нав, зудамал, бисёрҷабҳа, умумӣ, камхарҷ ва барои истифодаи намудҳои гуногуни ирсоли маълумот зарур аст.

Шабакаи CyberNet Интернети баландсуръат (суръати ирсоли маълумот аз 512Кб/с то 1Гб/с), интранет (шабакаи корпоративии пӯшидаи таҳвилдиҳандаи маълумот), VPN (шабакаи шахсии виртуалӣ), WI-FI (шабакаи баландсуръати даст расии радио), алоқаи телефонӣ (NGN), аз ҷумла телефони анъанавӣ, IP-телефония (алоқаи байналмилалӣ) ва дигар хидматрасониҳоро амалӣ менамояд. Таъсиси шабакаи алоқаи телефонии корпоративии миқёси LAN (маҳаллӣ, дар ҳудуди шаҳри Душанбе), MAN (байнишаҳрӣ, дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон), WAN (байналмилалӣ) низ аз ҷумлаи хидматрасониҳои ширкат мебошанд. Соли 2007 Вавилон-Т бори нахуст дар Осиёи Миёна технологияи навтарини WiMAX-ро ба истифода дод. WiMAX 4G-интернет технологияи навтарини бесим аст. Пойгоҳҳои базавии WiMAX дар ш.-ҳои Душанбе, Хуҷанд, Хоруғ, Турсунзода ва вилояти Хатлон насб шудаанд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ширкатҳои телекоммуникатсиявӣ дар Тоҷикистон
Сергей Иванович Вавилов

**Сергей Иванович Вавилов** (24.03.1891, Маскав – 25. 01.1951, ҳамон ҷо), физик, ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ, акад. АИ ИҶШС (1932) ва узви Президиуми АИ ИҶШС (1935–38).
## Зиндагинома
Вавилов С.И. баъди хатми Университети Маскав (1914) дар хидмати ҳарбӣ (1914–18) буд. Солҳои 1918–32 муаллим ва мудири кафедраи физикаи умумии Университети Маскав (аз 1929 профессор), сипас, директори Институти физикаи АИ ИҶШС (1932) ва роҳбари илмии Институти давлатии оптика (1932–45), президенти АИ ИҶШС (1945–51) ва раиси Шӯрои ҳамоҳангсозии кори АИ ҷумҳуриҳои иттифоқӣ буд. Корҳои илмии Вавилов С.И. ба оптика (люминессенсия, флуорессенсия, хосияти квантии рӯшноӣ ва ғайра), фалсафаи табиатшиносӣ ва таърихи физика бахшида шудаанд. Бо роҳбарии ӯ П. А. Черенков шуоъафкании моеоти софро таҳти таъсири β ва γ – шуоъафкании моддаҳои радиофаъол (нигар Шуоъафкании Черенков – Вавилов) кашф кард (1934). Вавилов С.И. дар китоби «Микросохтори рӯшноӣ» (1950) ба соҳаи нави оптика – микрооптика асос гузошт. В. инчунин асосгузори оптикаи ғайрихаттӣ, ташкилкунандаи чандин мактабҳои физикҳо мебошад. Дар фаъолияти Вавилов С.И. тарғиби донишҳои илмӣ дар байни омма мавқеи хосса дорад. Ӯ яке аз ташаббускорони ташкил кардани ҷамъияти умумииттифоқии «Дониш» ва аввалин раиси ин ҷамъият (1947), инчунин (аз соли 1949) сармуҳаррири нашри 2-юми «Большая Советская Энциклопедия» (Энсиклопедияи Бузурги Шӯравӣ) буд. Солҳои ҶБВ (1941–45) Вавилов С.И. вакили фавқулодаи Комитети давлатии мудофиа таъйин мешавад. Бо роҳбарии ӯ асбобҳои наве сохта шуданд, ки бо онҳо Артиш ва Флоти Шӯравӣ мусаллаҳ гардид. Депутати Совети Олии ИҶШС (1946, 1950). Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1943, 1946 ва 1951 баъди вафот). Бо 2 ордени Ленин ва ордени Байрақи Сурхи Меҳнат сарфароз гардидааст. Ба Институти давлатии оптика (дар Санкт-Петербург) номи Вавилов С.И. дода шудааст. Ба номи Вавилов С.И. инчунин медали тило таъсис ёфтааст (1951), ки ҳар сол барои корҳои барҷастаи илмии соҳаи физика дода мешавад.
## Осор
* Вавилов С.И.Собрание сочинений, М., 1952–1956.
## Адабиёт
* Левшин Л. В., С. И. Вавилов, М., 1960.
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Русия
Бароз

**Бароз** — чӯбе, ки дар кафшдӯзӣ байни қолаби кафш мегузоранд; чӯбак барои устувории қолаби кафш.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кафшдӯзӣ
Барои адабиёти сотсиалистӣ

«**Барои адабиёти сотсиалистӣ**» («**БАС**») — маҷаллаи ҳармоҳаи адабии нависандагони Тоҷикистон.

## Таърих
Маҷалла аз августи 1935 то октябри 1937 дар заминаи маҷаллаи  «Раҳбари дониш» (1927-1932) нашр шудааст. Аз соли 1938 «Шарқи сурх» ном гирифт. Нашри «Барои адабиёти сотсиалистӣ» мувофиқи қарори КМ ВКП (б) аз 23 апрели соли 1932 «Дар бораи азнавсозии ташкилотҳои адабӣ-бадеӣ» ба роҳ монда шуда буд. Дар шумораи 1-уми «Барои адабиёти сотсиалистӣ» қарори зикршуда, манзумаи Пайрав Сулаймонӣ «Ба миллитаристони Япония», мақолаи Ғанӣ Абдулло «Барои танқиди болшевикона» ва шеъру мақолаҳои дигар адибони тоҷик ба табъ расиданд. Соли 1934 ба муносибати ҳазораи Ҳаким Фирдавсӣ дар «Барои адабиёти сотсиалистӣ» мақолаҳои пурмӯҳтавои Садриддин Айнӣ («Фирдавсӣ ва „Шоҳнома“-и ӯ»), Бектош («Абдулқосими Фирдавсӣ»), Фитрат («Фирдавсӣ») чоп шуданд. «Барои адабиёти сотсиалистӣ» чун минбари боэътимоди адибони Тоҷикистон барои пешрафти адабиёти шӯравии тоҷик, муттаҳид гардидани адибон, шиносонидани адибони маъруфи дунё ба хонандаи тоҷик ва ғ. хидмати арзандаеро ба ҷо овард. Ба ҳайати таҳририяи «Барои адабиёти сотсиалистӣ» А. Лоҳутӣ (сармуҳаррир), С. Айнӣ, С. Улуғзода, Б. Азизӣ, Р. Абдулло ва диг. шомил буданд.
## Адабиёт
* Усмонов И., Давронов Д. Таърихи журналистикаи тоҷик. Д., 2009. 
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ
Бароқхон

**Бароқхон**, **Буроқхон** — хони муғул аз дудмони ҷағатоӣ дар Осиёи Марказӣ, абераи Чағатой, писари Мутегин. Солҳои ҳукуматаш 1264 — августи 1271). 

## Зиндагинома
Падараш дар воқеаи маъруфи с. 1252 мустақиман ширкат дошт (ниг. ба «Ботухон»). Бароқхон дар Муғулистон тарбият гирифт ва баъд аз камол аз тарафи хоқони бузург Хубилой (1260—1294) ба Мовароуннаҳр фиристода шуд то волигии Чағониёнро бар уҳда дошта бошад. Аммо то расидани Бароқхон ба Мовароуннаҳр бародарзодаи ӯ ба исми Муборакшоҳ, ки каме паштар исломро пазируфта буд, бар тахти улуси Чағатоиён нишаста буд. Бароқхон ярлиғи қоонро ба Мубаракшоҳ нишон надод ва ба Чағониён рафт ва алайҳи Муборакшоҳ сипоҳ ҷамъ намуд, ки дар натиҷа Муборакшоҳ ночор таслими Бароқхон шуд. Бароқхон пас аз ин пирӯзӣ алайҳи қоони бузург Уктойқоон низ қиём кард ва зимни ҳарб Хутанро тороҷ намуд. Аммо дар баробари шоҳзода Хайду, ки аз тарафи қоон ба Туркистон фиристода шуда буд, шикаст хӯрд. Хайду пешниҳоди сулҳ кард ва дар қурултойи с. 1269 бар он шуданд, ки аз ин ба пас улуси мустақили Чағатоӣ таъсис дода ва дигар тобеи қоони бузург нахоҳад шуд ва хони ин мамлакати ҷадид Хайду аст. Тибқи фармони Хайду амир Масъудбек ба қасди ҷамъоварии хироҷ ба Эрон рафт. Аммо ҳадафи аслии амир Масъудбек баррасии авзои сиёсии улуси Ҳулогухон буд. Пас аз баррасии авзои давлати Ҳулогуиён, Бароқхон (1270) ба Хуросон лашкар кашид, вале дар ҷанги зидди Абоқохон шикаст хӯрд. Пас аз ин воқеа, Абоқохон (с. 1270/71) ба Бухоро лашкар кашида, ин шаҳрро тороҷ кард ва ҳазорон шаҳриён ба қатл расиданд.

Бароқхон дар авохири умраш исломро пазируфт ва ба худ номи султон Ғиёсуддинро интихоб намуд. Вай қабл аз маргаш қасди юриш ба Сиистон кард, вале ин нақшаи ӯ амалӣ нашуд. Сипас Бароқхон хост то шоҳзадогониро танбеҳ бидиҳад ва бо ин ҳадаф ба назди Хайду рафт, вале ӯ Бароқхонро масмум кард. Аммо ба гуфтаи Рашидуддин, Бароқхон дар ин ҷанг пирӯз шуд ва пас аз пирӯзӣ аз Хайду хост, ки бо сипоҳаш ба юрти хеш баргардад, вале Хайду ба Мовароуннаҳр баргашт. Ба гуфтаи Рашидуддин, Хайдухон бо сипоҳаш ба Тошканд расид ва фармон дод то сипоҳи Бароқхонро ба муҳосира бигиранд. Бароқхон гӯё аз тарс фавтид. Хайду таъзияи Бароқхонро тибқи Ёсои Чингизхон бо тамоми эҳтиром ба ҷо овард ва сипас ба юрти хеш баргашт. Тибқи навиштаи Вассоф, Бароқхон с. 668 ҳ. / 1270 вафот кардааст, вале ба гуфтаи Ҷамолуддини Қаршӣ, вафоти Бароқхон дар ибт. с. 670 қ. / 1271 иттифоқ афтод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бартольд. В. В. Борак-хан. // Бартольд В. В. Сочинения. Т. II. (2). Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии. — М., 1964;
* Бойматов Л. Д. Баракхан. Х. — Д., 1999;
* Бойматов Л. Д. Социально-экономическое положение Центральной Азии в XIII—XIV вв. Д., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷағатоиҳо
Боғи ҳайвонот

**Боғи ҳайвонот** — муассисаи илмию маърифатӣ, ки дар он ҳайвоноти хонагӣ дар қафасҳо ва нимозод (дар майдонҳои васеи ба шароити табиӣ наздик) бо мақсади парвариш, омӯзиш ва тамошо нигоҳ дошта мешаванд.

Боғҳои ҳайвоноти муосир дар баробари намоиши олами ҳайвонот, омӯзиши намояндагони он, тарғиби ғояҳои муҳофизати табиат ба ҳифз ва зиёд намудани насли ҳайвоноти ваҳшии нодир ва нестшаванда машғуланд. Зубр, гавазни Довудӣ, аспи Пржевалский, казаркаи гавайӣ ва бисёр диг. намудҳои ҳайвоноту парандагон маҳз ба туфайли боғҳои ҳайвонот аз нестшавӣ наҷот дода шудаанд. Дар як қатор боғҳои ҳайвонот ҷиҳати ба шароити маҳал мутобиқ намудани ҳайвонот таҳқиқоти илмӣ мебаранд, касалиҳои ҳайвонот, усулҳои пешгирӣ ва табобати онҳо, роҳҳои зиёд кардани насли ҳайвонот ва парвариши онҳо дар қафасҳо омӯхта мешаванд. Онҳо барои мактаббачагон саёҳатҳо, дар мавзӯъҳои биологӣ намоишҳо, маърӯзаҳо ташкил мекунанд, кинофилмҳо намоиш медиҳанд ва дигар чорабиниҳо мегузаронанд.

## Таърих
Сароғози Боғи ҳайвонот вуҳушхонаҳо буданд. Вуҳушхонаи бузург дар Миср тақр. 1500 сол то м. мавҷуд буд. Беш аз 1000 сол то м. дар Хитой Боғи ҳайвоноте бо номи «Боғи дониш» фаъолият дошт. Нахустин боғҳои ҳайвонот дар Аврупо дар а. 18 дар Вена (1752), Мадрид (1774), Париж (1793) ба вуҷуд омаданд. Дар а. 19 дар Лондон (1828), Амстердам (1838), Берлин (1844), Мадрас (1855), Мелбурн (1857), Париж (1858), Франкфурти лаби Майн (1858), Копенгаген (1859), Гамбург (1863), Ню-Йорк (1865), Будапешт (1866), Калкутта (1875) боғҳои ҳайвонот ташкил карда шуданд. Баъзе шаҳрҳои калони ҷаҳон чандтоӣ Боғи ҳайвонот доранд: Токио ва Чикаго — 2-то, Париж — 3-то, Лондон — 3-то, Ню-Йорк — 4-то. Дар Россия нахустин боғҳои ҳайвонот дар нимаи дуюми садаи XIX пайдо шуданд, ки бузургтарини онҳо Боғи ҳайвоноти ш. Маскав буд. Дар даврони шӯравӣ дар пойтахти ҷумҳуриҳо ва шаҳрҳои калони собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла дар ш. Душанбе (ниг. Боғи ҳайвонот (Душанбе)) боғҳои ҳайвонот ташкил карда шуданд. Боғи ҳайвоноти Берлини Ғарбӣ, Ню-Йорк, Анверпен, Лондон, Сан-Диего, Амстердам аз ҷиҳати фарогирии намуд ва саршумори ҳайвонот бузургтарин боғҳои ҳайвоноти ҷаҳон мебошанд. Бисёр боғҳои ҳайвонот маҷаллаҳои илмию оммавӣ, брошюраҳо ва асарҳо нашр мекунанд.

## Сарчашма
*
Баробарии иҷтимоӣ

**Баробарӣ дар ҷамъият** — баробарии ҳуқуқу вазифаҳои шаҳрвандӣ дар ҷомеъа.

## Таърих
Дар таърихи халқи тоҷик ва диг. халқҳои Шарқи Наздику Осиёи Миёна мубориза барои баробарии иҷтимоӣ аз аҳди қадим шурӯъ шудааст. Яке аз ҳаракатҳои мардумӣ дар аҳди қадим барои бартараф намудани нобаробарии иҷтимоӣ шӯриши Маздак дар давраи Сосониён буд. Мувофиқи таълимоти иҷтимоии маздакия замин, об, чарогоҳҳо ва диг. сарватҳои табиӣ ба афроди ҷомеъа баробар мансубанд. Аз ин рӯ, яке ҳақ надорад, ки нисбати дигаре қисми бештареро ғасб намояд. Пайравони маздакия таъкид мекарданд, ки ҷоиз набошад то яке чандин зан ва сарвати зиёд дошта, дигаре аз онҳо маҳрум бошад. Дар асрҳои миёна дини ислом дар Қуръон баробарии ҳамаи мусулмононро эълон кард, вале пас аз вафоти Муҳаммад (с) дар хилофат ин усул риоят нагардид ва бар ҳамин мабно наҳзатҳои гуногуни иҷтимоию фарҳангӣ аз қабили шуубияву тасаввуф пайдо шуданд. Онҳо баробарии аҳли ҷомеъаро тарғиб менамуданд. Аксари намояндагони тасаввуф, аз ҷумла Аттору Ҷалолуддини Румӣ таъкид мекарданд, ки ҳамаи одамон, аз дарвеш то султон, дар назди офаридгор баробаранд ва аз як гил сиришта шудаанд, аз ин рӯ бояд яке ба дигаре мутеъ набошанд. Роҷеъ ба масъалаи баробарӣ Форобӣ дар «Ороу аҳл-ил-мадинат-ил-фозила», Насируддини Тусӣ дар «Ахлоқи Носирӣ», Даввонӣ дар «Ахлоқи Ҷалолӣ» аҳли ҷомеъаро баробару озод эълон намуда, вазифаи муқаддаси ҳокимонро дар хидмати халқ медиданд.

Ғояи баробарии иҷтимоӣ дар осори дигар мутафаккирони асрҳои миёна низ дида мешавад. Мутафаккирону файласуфони Ғарб низ нисбат ба ҷорӣ шудани нобаробарии иҷтимоӣ дар давраҳои гуногуни таърихӣ сабабҳои чунин нобаробариро таҳқиқ ва роҳҳои бартараф намудани онро ҷустуҷӯ намудаанд. Т. Мор ва Т. Кампанелла моликияти хусусӣ ба воситаҳои истеҳсолотро сабаби асосии нобаробарии иҷтимоӣ ба қалам додаанд. Ин алоқамандиро Ж. Ж. Руссо дар асараш «Дар бораи шартномаи ҷамъиятӣ» равшан нишон дод. Ин мутафаккирон баробариро ба инсофу адолату некӣ вобаста мекарданд, ки он ба назарияи дигар намояндагони сотсиализми хаёлӣ (Ж. С. Моле, Г. Мабли ва Морелли) обу ранги дигар медод. Ғояи баробарӣ дар таълимоти Сен-Симон, Ш. Фурйе ва Р. Оуэн боз ҳам инкишоф ёфт, вале онҳо низ камбудиҳои ақидаҳои салафони ғоявии худро бартараф карда натавонистанд. Бо вуҷуди ин ақидаҳои сотсиалистони хаёлӣ ва маорифпарварон барои тарғиби баробарӣ дар амалияи ҷамъиятӣ таъсири калон расонданд. Дар инқилоби буржуазии Англия (асри 17) ва Инқилоби кабири Фаронса ҷараёнҳои Левеллер (баробарихоҳон дар Англия) ва бабувиҳо (пайравони Бабёф дар Фаронса) мақсади ҷорӣ намудани баробарии иҷтимоии умумиҷамъиятиро доштанд. Инқилоби буржуазӣ дар Аврупо ба як силсила тағйирот дар муносибатҳои ҷамъиятӣ оварда расонд. Бори аввал ба имтиёзҳои тоифавию табақавӣ хотима дода шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Курилов А. К., Ильяшенко Ф. И. К полному сотсиальному равенству. М., 1965;
* Шарипов А. Маздакия, Таърихи фалсафаи тоҷик. Ҷ. 1. Фалсафаи аҳди бостон. Д., 2011.

Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ
Гурӯҳ:Либерализм
Шаби Барот

**Барот**, **Шаби Барот** () — шаби понздаҳуми моҳи Шаъбон, ки онро «шаби раҳмат» «шаби муборак» низ меноманд. Аҳли суннат ва ҷамоат, аз ҷумла аксари фирқаҳои тасаввуфӣ дар ин шаб хондани намоз, тиловати Қуръон, зикр намудан, тасбеҳ гардондан ва рӯза гирифтани фардои он шабро аз амалҳои нек ҳисоб мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. М., 1969;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.ج ۱۳. تهران، ۱۳۸۳؛
* فرهنگ معین. تهران، ۱۹۹۶.

## Сарчашма
*
Барот (мазмунҳо)

**Барот** ( — гувоҳнома, ваколатнома, ҳуҷҷат)

* **[[Барот]]**— яке аз санадҳои муҳимми соҳаи тиҷорат.
* **[[Шаби Барот|Барот]]** — шаби понздаҳуми моҳи Шаъбон, ки онро «шаби раҳмат» «шаби муборак» низ меноманд.
* **Барот** — хатти озодӣ ва бахшоиш ҳуҷҷатест, ки афви гуноҳро тасдиқ мекунад. Ҳамчунин гувоҳномае, ки масъулияти шахсеро барои ситондани андоз ва ё ҷиҳати озод будан аз ягон навъи андоз тасдиқ мекунад.
Боғи маъонӣ

**«Боғи маонӣ»** — тазкираест аз таълифоти Нақши Алӣ ном шахс, ки дар Ҳиндустон таълифаш соли 1760/61 шурӯъ шуда, соли 1776 ба анҷом расидааст. Аз ин тазкира
нусхаҳои дастнависи ноқис, танҳо ҷ-ҳои 2 ва 3 боқӣ мондаанд. Аз бахшҳои боқимондаи асар бармеояд, ки он зиндагӣ ва осори шоирони гузашта (аз оғози адабиёти форсии дарӣ) ва муосири муаллифро дар бар мегирифтааст. Тақсимбандии пораҳо (фаслҳо)-и тазкира «чаман» ном доранд. Ному насаби шоирон мутобиқи алифбои арабиасоси форсии тоҷикӣ омадааст. Шарҳи ҳоли шоирон ва намунаҳои ашъорашон мухтасаран дода шудааст. Фаслҳои шашуму ҳафтуми ҷ. 3 шарҳи ҳолу намунаҳои осори шоирони садаҳои 15-18-ро, ки дар Ҳиндустон зиндагӣ ва эҷод кардаанд, дар бар мегирад. Дар баъзе фаслҳои тазкира аз подшоҳону вазироне сухан меравад, ки ба шеъру шоирӣ майл доштаанд. «Боғи Маонӣ» барои омӯхтани адабиёти форсизабони Ҳиндустон (садаҳои 15-18) арзишманд аст.
 
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Барот Қосим

**Барот Қосим** (; нимаи дуюми садаи XIX) — хаттоти тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Самарқанд. Дар навиштани хатти насх ва настаълиқ устод будааст. Ба саҳҳофӣ, заргарӣ, муҳрканӣ низ шуғл варзидааст. Лавҳаҳои ёдгориҳои меъмории Самарқандро хаттотӣ намудааст. «Самария» ном асари доир ба таърихи Самарқанд офаридаи Абутоҳирхоҷаи Самаркандиро аз тоҷикӣ ба ӯзбекӣ тарҷума намуда, онро бо хатти настаълиқи хоно ва зебо китобат кардааст, ки ҳоло дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Барот Сайид

**Барот Сайид** (тав. 15 июни 1930, деҳаи Билисуфи ноҳияи Данғара) — шоир — омӯзгор ва рӯзноманигори тоҷик. Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон. 29.07.2016 дар дехаи К.Гулови нохияи Кушониен вафот кардааст.

## Зиндагинома
Хатмкардаи омӯзишгоҳи педагогии Қӯрғонтеппа (1948) ва Институти давлатии педагогии Душанбе (1955). Омӯзгор, нозири Вазорати маорифи Тоҷикистон (1955-60), методист ва омӯзгори мактаб-интернати Лучоб (1960-68), директори мактаби миёнаи № 30 ноҳияи Бохтар (1968-88), корманди бахши хатлонии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶШС Тоҷикистон (1988-89). Аз соли 1989 нафақагир, машғули кори эҷодӣ мебошад. Асарҳои мансури Барот Сайид дар романи чорҷилдаи «Дуд дар осмони Билисуф» (2003—2006), повестҳои «Эҳё» (2007), «Нерӯи ишқ» (2008), романи «Ёрони Восеъ» (дар 2 ҷилд, 2008—2010), «Сояҳои тирашаб» (2011) фароҳам омадаанд. Б. С. муаллифи маҷмӯаҳои ашъор, аз қабили «Рангоранг» (1997), «Рози дил» (1998), «Доллар» (1999), «Нишона» (2000), достони «Ҷаласаи иқбол» (2002), «Кошонаи меҳр» (2008) мебошад. Ба тарҷумаи осори бадеӣ (аз русӣ ба тоҷикӣ) низ машғул шудааст.

## Мукофоту медалҳо
Бо медали «10-солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2002) сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 2004.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Юлдошбек Баротбеков

**Юлдошбек Баротбеков** (1890, ш. Ӯротеппа — 1969, ҳамон ҷо) — наққош ва кандакори тоҷик. Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1946).

## Зиндагинома
Ҳаёт ва фаъолияти Юлдошбек Баротбеков дар Ӯротеппа гузаштааст. Устодони аввалини ӯ Муҳаммад Рауф (Рауфи Шайтон) ва кандакор Ашӯр Ғафуров (Ашӯри Фарангӣ, Ашӯри Мурғак) будаанд. Ширкатдори намоиши байналмилалӣ дар Париж (1936), Даҳаи санъати тоҷик (1941) ва Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик (1957) дар ш. Маскав.

## Корҳо
Ӯ сақф ва дарҳои кандакории павилони «Тоҷикистон»-ро дар НКХХ (1938), дарвозаи кандакории осорхонаи ба номи Рӯдакиро дар ш. Панҷакент (1959) ороиш додааст. Ба Б. услуби гулпартоии мавзуну мутаносиб ва амиқ кандани нақшҳо хос аст. Юлдошбек Баротбеков анъанаҳои санъати кандакории халқиро эҷодкорона идома дода, дар шаклу мазмун ва унсурҳои гуногуни кандакорӣ ба бозёфтҳои эҷодӣ ноил гаштааст. Нақшҳои кандакории ӯро себаргаю панҷбаргаҳо, гиреҳҳои дилшакл, эмблемаҳои муосир (досу болға, герб, ситораи панҷгӯша ва ғайра) оро медиҳанд.

## Мукофоту медалҳо
Юлдошбек Баротбеков депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 5) буд. Бо орденҳои Ленин ва «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст. Узви ИР Тоҷикистон (1943).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Барот

**Барот** ( — гувоҳнома, ваколатнома, ҳуҷҷат) — яке аз санадҳои муҳимми соҳаи тиҷорат.

Ба воситаи барот касе ба дигаре дастур медиҳад, ки маблағи муайянеро дар замони мушаххас дар ваҷҳ ё ба ҳаволакарди шахси сеюм пардохт намояд Дастурдиҳандаро бароткаш, баротдиҳанда ё содиркунанда, касе ки ба ӯ дастур дода шудааст, баротгир ва шахси сеюмиро доранда меноманд. Баротро чун шаҳодатнома барои аз андозе озод кардани шахс низ медоданд. Ин санад масъулияти касро барои ситондани андоз низ далолат менамуд ва ин қабил шахсонро давотдор ҳам меномиданд. Дар барот ном, мансабу вазифа ва сабаби додани он зикр меёфт. Салоҳияти он бо нишон ва муҳри давлатӣ тасдиқ карда мешуд. Тоҷирони мамлакатҳои мусулмонӣ аз садаҳои нахустини интишори ислом аз ин санад фаровон истифода мекарданд ва шахсони алоҳида, ки «котиби барот» унвон доштанд, хеле бомаҳорату шуҳратёфта буданд. Барои мувассаҳии ин санад бар изофаи имзо ва муҳр риоя намудани чанд шарту нукта муҳим ва зарур буд: зикри калимаи «Барот», таърихи таҳрир, номи баротгиранда, маблағи барот, таърихи пардохт, макони пардохт, шумораи нусха (ба шарте, ки агар санад дар чандин нусха тартиб дода шуда бошад). Дар муомилоти тиҷоратии дохилӣ ва байналмилалӣ аз ин санад, ки воситаи муҳимми пардохт мебошад, дар замони мо низ васеъ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. М., 1969;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.ج ۱۳. تهران، ۱۳۸۳؛
* فرهنگ معین. تهران، ۱۹۹۶.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ
Наврӯзаҳмадхон

**Бароқхон** ё **Наврӯзаҳмадхон** (; 1510—1556) — хони ӯзбек аз сулолаи Шайбониён.

## Зиндагинома
Дар миёнаҳои аср 16 Муҳаммадраҳим, ки аз хешовандони наздики Шайбонихон буд, барои ғасби Бухоро фиристода шуд, аммо ногаҳонӣ дар роҳ вафот кард. Писараш Бурҳон бо мулозимону низомиёни падараш ба Бухоро расида меояд. Дар ҳамин ҳолат Б. аз самти Тошканду Абдуллатифхон аз ҷониби Самарқанд ба Бухоро лашкар кашида, соли 1540 онро ба тобеияти худ дароварданд. Султон Муҳаммадёр, ки ҳокими муваққатии Бухоро буд, Б. султон Бурҳонро низ ба ҳокимияти муваққатии ӯ шарик намуд. Б. ва Абдуллатифхон, ки бо ҳам аҳд баста буданд, султон Бурҳонро низ ба аҳди худ шарик намуда, ба муқобили ҳокимони Миёнкол — Искандархону Абдуллоҳхон лашкар кашиданд. Абдуллоҳхон маҷбуран Миёнколро ба Б. супурда, худаш ба Балх рафт. Баъдан аз Балх бо ёрии амакаш Пирмуҳаммадхон ба муқобили Б. се маротиба (с-ҳои 1553, 1554, 1555) лашкар кашид, вале ҳар бор мағлуб мегардид. Соли 1551 Абдуллатифхон вафот кард. Пас аз он Б. Самарқандро низ ба тасарруфи худ дароварда, аз соли 1551 то 1556 сарварии Мовароуннаҳрро бар уҳда дошт. Дар шаҳрҳои Мовароуннаҳр ба номи ӯ хутба хонда мешуд. Ҳамчунин, Б. бо номи худ сикка зарб карда, дар Тошканд мадраса сохт, ки бо номи «Мадрасаи Бароқхон» машҳур аст. Тибқи маълумоти таърихнигорон, дар наздикии сойи Дарғом, дар минтақае ба номи Работи Хоҷа (байни Панҷакенту Боғи Зоғон) ногаҳон аз олам даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ғафуров Б. Ғ. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Ҷ. 1-2. Д., 1998;
* Ҳофизи Таниши Бухороӣ. Абдуллоҳнома. Тошкент, 1966.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шайбониён
Бедонаи кевронӣ

**Бедонаи кевронӣ**  — навъи маҳаллии ангур, селексияи халқист. 

Асосан дар деҳаи Кеврони ноҳияи Дарвоз ва ҳаволии он мепарваранд. Токаш сустсабз, навдаҳояш камҳосил, баргаш калон-калони гирда, 5-гӯша, дандонадор; гулаш дуҷинса. Мевааш охири авг. мепазад; хӯшааш миёнаҳаҷми камғуҷум. Ғужбаш лӯнда, сабзи зардчатоб, 2–3 тухми норасида дорад; ғужмаш ғафс, мағзаш сершира ва хуштаъм. Дар таркибаш 20–23% қанд ва 4–4,3 г/л туршӣ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*   

 
Гурӯҳ:Ангурҳо
Бедонаи майдамева

**Бедонаи майдамева** — навъе аз тутҳои маҳаллӣ.

Дарахташ сустсабз, баргаш миёнаҳаҷми байзашакл (дарозиаш 3-5 ва бараш 3-4 см), дандонадор. Мевааш майда, бедона, сафеди тира, серобу ширин ва хуштаъм, 9,6 — 10,4 % қанд дорад; аз нимаи май то охири июл пасопеш мепазад. Меваашро асосан тар мехӯранд, тутмавиз мекунанд,

аз он ширинӣ мепазанд. Борварияш миёна. Асосан дар деҳаҳои баландкӯҳи водии Зарафшон маъмул аст. Дарахтони пайвандӣ ва хасаки онро бештар дар деҳаҳои Дардар, Рарз, Искодару Хушекати ноҳияи Айнӣ, инчунин аксар деҳаҳои Кӯҳистони Мастчоҳ мепарваранд. Дарахташ бештар аз кирмаки комсток ва баргхӯраки тут зарар мебинад.

## Адабиёт
* Смолский Н. В. Культура тутового дерева в Зеравшанской долине// Плодовые Среднего Таджикистана. Д., 1935.

## Сарчашма
* 

 
Гурӯҳ:Навъҳои тут
Бедона (навъи тут)

**Бедона** — номи умумии чанд навъ тути маҳаллӣ, масалан, тути балхӣ, бедонаи тоҷикӣ, бедонаи майдамева, бедонаи шаваткӣ, марворидак, мавизӣ, алигӣ, регистонӣ, ҷилҷилак, мармаринчак, рақсонак, рахшак, боғӣ ва ғ.

Меваи тути бедонаро асосан тар мехӯранд, аз он тутмавиз ва тутпист тайёр мекунанд, ширинӣ мепазанд. Дар Тоҷикистон ба кирми пила додани барги тути Бедона манъ шудааст. Як навъ тути холдорро низ Бедона меноманд, ки дар назари аввал донадор менамояд, вале дар ҳақиқат бедона аст.

## Адабиёт
* Смолский Н. В. Культура тутового дерева в Зеравшанской долине// Плодовые Среднего Таджикистана. Д., 1935.

## Сарчашма
* 

 
Гурӯҳ:Навъҳои тут
Бедона (навъи мавиз)

**Бедона** — як навъи мавиз, ки аз навъҳои ангури бедона, кишмиши сафед, кишмиши сиёҳ, кишмиши сурх ва кишмиши зарафшонӣ тайёр мекунанд.

Ангурро чида, аз донаҳои пӯсида ва осебёфта тоза мекунанд, баъд шуста дар маҳлули ҷӯшони ишқор тар менамоянд ё бо гази сулфур дам медиҳанд. Сипас хӯшаҳои онро ба рӯйи тахта чида, дар офтоб мехушконанд. Ранги мавизи Бедона тирагун бошад ҳам, таъм ва бӯйи гуворо дорад.

## Сарчашма
* 

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Мавизҳо
Холбобо Баротов

**Холбобо Баротов** (тав. 1906, деҳаи Селбури ноҳияи Ҳисор — 1959, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон. (1956).

## Зиндагинома
Солҳои 1921—1928 подабон, 1929—1942 колхозчӣ, ҳисобчӣ, мудири минтақа, 1943—1948 раиси к-зи «Ленинград»-и ноҳияи Шаҳринав, 1949—1951 раиси ҷамоати деҳоти Қадди Ҷӯйбор ва 1952—1959 бори дуввум раиси хоҷагии «Ленингради»-и ноҳияи Ҳисор буд. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 3).

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Холбобо Баратов, Герои страны

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Қобиламоҳ Баротова

**Қобиламоҳ Баротова** (1907, деҳаи Вишхарви ноҳияи Ванҷ — 7 ноябри 1983, ҳамон ҷо) — аз ҷумлаи аввалин занони фаъоли барпокунандагони сохти нави хоҷагидории колхозӣ.

## Зиндагинома
Аз оилаи деҳқон. Фаъолияти кориаш барвақт оғоз ёфтааст. Дар баробари барпо шудани аввалин колхозҳо (1920-30), Қобиламоҳ Баротова аз ташкилотчиёни хоҷагидор маҳсуб гардид. Солҳои 1943—1957 раиси Правленияи Колхози ба номи И. В. Сталин интихоб шуда буд. Колхоз, таҳти сарварии ӯ дар муддати кӯтоҳ ба пешқадамтарин хоҷагии вилоят табдил ёфт. Солҳои 1946—1954 дар ду даъват депутати Шӯрои Олии ИҶШС интихоб гардид. Чун фаъолтарин сарварони хоҷагӣ дар миқёси умумииттифоқ ба обрӯю эътибори хосса соҳиб шуда, аъзои Бюрои КМ ҲК (б) Тоҷикистон, вакили съездҳои XVIII—XIX КПСС буд.

## Ордену ҷоизаҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ» ва чандин медалу ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдуҳомид Баротов

**Абдуҳомид Баротов** (тав. 1910, шаҳри Хуҷанд — 1994, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокдори ҶБВ (1941-45).

## Зиндагинома
Солҳои 1931-70 колхозчӣ, сардори звенои колхози ба номи Фрунзе, обмони колхози  «40 солагии Октябр»-и ноҳияи Хуҷанд. Звенои Абдуҳомид Баротов ҳосили фаровони пахта рӯёндааст.

## Ордену медалҳо
Бо ордени Ленин, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Гурӯҳ:Иштирокдорони Ҷанги Бузурги Ватанӣ
Бедонаи сиёҳ (навъи ангур)

**Бедонаи сиёҳ** — навъе аз ангурҳои маҳаллии миёнсолӣ; селексияи халқист.

Баргаш калон, 5-7-парраи серчок. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (дарозиаш 20 см, бараш 14-16 см, вазнаш 250—360 г), махрутшакл, шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд; ғужбаш (вазни 100-тоаш 195—222 г) миёнаҳаҷми лунда, сиёҳи сурхтоб,
ғужмаш тунук, мумпардааш ғафс. Дилааш хамирак, карсосӣ, ширин, хуштаъм ва хушбӯй. Ҳангоми пурра пухтан25-27 % қанд ва 6-7 г/л туршӣ дорад. Меваашро тару тоза истеъмол мекунанд, инчунин мехушконанд (аз 100 кг ангур 25-27 кг мавиз ҳосил мешавад). Токаш зудсабз, ниҳолаш баъди 2-3 соли шинондан самар меорад. Навдаҳояш сабзи сурхтоб, 33-37-дарсадашон ҳосилдеҳ. Даври нашви бедонаи сиёҳ 130—142 рӯз аст; нимаи авв. май гул карда, авг. мевааш мепазад. Аз ҳар га 80-120 сентнер ҳосил меғундоранд. Дар заминҳои лалмӣ низ хуб месабзад. Бедонаи сиёҳро саҳван Кишмиши сиёҳ низ меноманд. Токи бедонаи сиёҳ аз навъи Кишмиши сиёҳ бо шакли барг, ҳаҷми хӯша ва ранги навда фарқ мекунад. Бештар дар ноҳияҳои водии Ҳисор мепарваранд. Ба касалиҳои гарда ва қарасон хеле тобовар буда, аз ҳашароти зараррасон (мас., баргпечаки хӯшаи ток) каме зарар мебинад.

## Адабиёт
* Ампелография СССР, Малораспространённые сорта винограда. Т. 1. М., 1963;
* Рубан Н. Г. Сорта винограда Средней Азии. Ташкент, 1972;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1984.

## Сарчашма
* 

 
Гурӯҳ:Ангурҳо
Муқаддас Баротова

**Муқаддас Баротова** (1909, ноҳияи Турсунзода — 1950, деҳшӯрои Пахтаободи ноҳияи Регар) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокдори ҶБВ (1941-45).

## Зиндагинома
Солҳои 1934-1950 колхозчӣ, сардори як бахши к-зи ба номи Крупскаяи ноҳ. Турсунзода буд.

## Ордену медалҳо
Барои рӯёндани ҳосили баланди пахта бо ордени Ленин, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС