open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халтадорҳо

**Халтадорҳо** () — як навъ ҳайвоноти ширхӯри нисбатан соддаро гӯянд.

## Тасвнифот
Халтадорҳо бино бо таснифоти зоологӣ ба қатори мӯҳрадорҳо мансубанд. 9 оилаашон маълум аст: опоссумҳо, халтадорҳои дарранда, мӯрчахӯрҳои халтадор, қашқалдоқҳои халтадор, кӯрмушҳои халтадор, оппоссумҳои калламушшакл, поссумҳо, вомбатҳо ва кенгуруиҳо ё халтадорҳои ҷаҳанда. Опоссумҳо (Didelfidae) дар бешазори Америкаи Шимолӣ ва Америкаи Ҷанубӣ зиндагӣ мекунанд. Дарозии танашон 8—50 см, думашон 9— 53 см. Барои гӯшт шикор мекунанд. Халтадорҳои дарранда (Dasuiridae) дар Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав ва ҷазираҳои ба онҳо наздик маскунанд. Дарозиашон аз 8 то 130 см. Мӯрчахӯрҳои халтадор як намуд дорад — Муrmecobius fasciatus. Дарозии танаш 17—27 см, думаш 13—17 cм. Рангаш хокистарии сиёҳтоб, тахтапушташ рахҳои кӯндаланги сафед дорад. Дар Австралигяи Ғарбӣ ва Ҷанубу Ғарбӣ паҳн шудааст. Хӯрокаш асосан термитҳост.

## Ҳаёт
Қашқалдоқи халтадор ё бандикутҳо (Реramelidae) дар Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав ва ҷазираҳои ба онҳо наздик зиндагӣ мекунанд. Дарозии баданашон 17—50 см, думашон 9—26 см, вазнашон то 4,7 кг. Кӯрмушҳои халтадор (Notorustidae) дар Австралия Ҷанубӣ Марказӣ ва Ғарбӣ паҳн шудаанд. Дарозии танашон 15—18 см, думашон 1—2 см. Рангашон сафед ва сурхи зардча. Опоссумҳои калламушшакл (Саеnolectidae) дар ғарби Америкаи Ҷанубӣ зиндагӣ мекунанд. Зоҳиран ба калламуш монанд буда, дарозии танашон 9—14 см, думашон 6—13 см аст.

Ғизояшон ҷонварони бемуҳра мебошад. Поссумҳо (Рhalangerdiae) дар бешазори Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав, галаҷазираҳои Малай, Бисмарк, ҷазираҳои Соломон маскунанд. Дарозиашон 12—120 см. Бештар ҷои зисташон дарахт аст. Хӯрокашон асосан рустанӣ мебошад. Вомбатҳо (Bombatidae) дарозиашон кариб 1 м. Гурӯҳ шуда дар зери замин (бештар дар бешазор) зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон наботот аст. 2 ҷинс доранд, ки дар Австралия ва Тасмания паҳн шудаанд. Кенгуруиҳо (Масгороtidae), дарозии танашон аз 23 см то 1,6 м, думашон аз 13 см то 1,1 м. Пои қафояшон ннсбат ба нои пеш дароз ва боқувват аст. Дар Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав, галаҷазираи Бисмарк ва ғайра зиндатӣ мекунанд.
Халтадорҳо зоҳиран гуногунанд. Думи аксарашон нағз инкишоф ёфтааст. Пашми халтадорҳо зичи мулоим, одатан якранга ва баъзан холдор ё рах-рах мебошанд. Шакл ва дараҷаи инкишофи халтаи бисёр намудҳои халтадорҳои модина гуногуд аст. Халта ба пеш (кенгуру, вомбатҳо ва ғайра) ё ақиб (қашқалдоқи халтадор, баъзе халтадорҳои дарранда) кушода мешавад; дар дохили халта 2—6 пистон ҳаст. Аксар халтадорҳо тез ҳаракат мекунанд. Xалтадорҳое, ки дар ҷойҳои кушод зиндагӣ мекунанд, ҷаҳида-ҷаҳида (баъзан то 55 м) роҳ мераванд. Ҳамлашон 8—40 шаборӯз. Бачаҳои инкишофнаёфта (дарозиашон 0,5—3 см) мезоянд, ки баробари таваллуд ба халта даромада, то 8 моҳ меистанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ханҷариҳо

**Ханҷариҳо** () — як оилаи гиёҳҳои бисёрсолаи қадбаланди дарахтмонандро гӯянд.

10 ҷинс (қариб 450 намуд)-и ханҷариҳо асосан дар ноҳияҳои камбориши тропикиву субтропикии Африқои Шимолӣ ва Марказӣ, шимоли Америкаи Ҷанубӣ, ҷазираҳои ҳавзаи баҳри Кариб ва Осиёи Шарқӣ меруянд. Вале намудҳои асосии ханҷариҳо дар Мексика ва ҷануби. ШМА месабзанд. Ханҷариҳои худрӯй дар олами набототи СССР вонамехӯранд, танҳо баъзе намуди онҳоро чун рустании ороишӣ ба шароити маҳал мутобиқ кардаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ар

**Ар** (ишораи тоҷикӣ: **а**; байналмилалӣ: **а**; аз  аз  «майдон, сатҳ», гуфт. **сотих**) — воҳиди андозагирии ғайрисистемавии масоҳат, мураббаъи бо бар ва дарозии 10 метр.

: 1 а = 100 м² = 0,01 га
 
Дар бархе кишварҳо ҳамчун Индонезия, Ҳинд ва кишварҳои бо забонҳои фаронсавӣ, португолиёӣ, словакӣ, сербӣ, чикӣ, полшаӣ, нидерландӣ ва олмонӣ истифода аз он маъмул аст.
 
Дар Русия ва кишварҳои Иттиҳоди ҷамоҳири собиқ Шӯравӣ воҳиди ар, ки **сотка** хонда мешавад, дар ташреҳ ва тавсифи хонаҳои яйлоқӣ ва рустоӣ ва паркҳои кӯчак истифода мешавад. Воҳиди ар маъмулан дар гуфтори мардуми Тоҷикистон **сотих** ва **садяк** гуфта мешавад.

## Нигаред низ
* Гектар
* Сантиар
* Акр
* Дунам

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 1 ар (сотка) соответствует … (таблица коэффициентов)

Гурӯҳ:Воҳидҳои ченаки масоҳат
Инч

thumb|Андозаи тақрибии дюйм
**Инч** (байналмилалӣ: **inch**, **in** ё **″**), **дюйм** (аз  — ангушти бузург) — воҳиди андозагирии дарозӣ баробар ба 2,54 сантиметр.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Воҳидҳои ченаки дарозӣ
Хаскашаки тракторӣ

thumb|John Deere 4020 бо хаскашаки чархзананда
**Хаскашаки тракторӣ** — мошини кишоварзӣ барои ҷамъ овардан ва банд бастани алафи даравшуда.

Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ бештар хаскашаки васеъбари ГП-14, ки хасбедаи қитъаи паҳноияш 14 метрро меғундорад, маъмул буд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Тракторные грабли *Фермер знает*
* Тракторные грабли  *Большая Российская энциклопедия онлайн*

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзоролоти кишоварзӣ
Хингоб

**Хингоб**, **Хингов**, **Обихингов** — дарёест дар Тоҷикистон, шохоби чапи дарёи Вахш.

Аз якшавии дарёҳои Гармо ва Қирғизоб ба вуҷуд омадааст. Дарё аз пиряхи Гармо ибтидо ёфта, дар наздикии деҳаи Лабиҷар ба дарёи Вахш мерезад. Тулаш 196 км, масоҳати ҳавзааш 6660 км2. Шохобҳои калонаш: Рагнов, Сариоб, Сурхоб, Бохуд ва Оби мазор. Xингоб ширмоҳӣ ва баъзе шохобҳояш гулмоҳӣ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Дастгоҳи аккосӣ

thumb|380px

**Дастгоҳи аккосӣ** (*дастгоҳи аксбардорӣ, дурбини аккосӣ*), **фотоаппарат** — асбоби оптикию механикиест барои дар фотонавор ё фотолавҳа сабт кардани тасвири ягон чиз.

Фотоаппаратҳо асосан аз қисмҳои зерин иборатанд: камераи рӯшноиногузар (ҳамчун корпуси асос ва ҷои кассетаҳои фотонавор таъйин шудааст); объектив (барои офаридани тасвири оптикии объект); затвор (барои таъмин кардани муҳлати экспононӣ дар экспозисияи интихобшуда); видоискател (барои муқаррар кардани ҳудудҳои тасвири объект дар кадр ва интиҳои нуқтаи суратгирӣ); механизм барои танзими объектив. Баъзе фотоаппаратҳо фотоэкспонометр, си нхроконтракт, автопуск низ доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таҷҳизоти аккосӣ
Термостат

thumb|300px|right|Термостати FLZ 541
thumb|Термостати худравҳо
[thumb|Термостати бози [Honeywell]]
**Термоста́т** — (аз термо… ва юнонӣ statos— ноҷунбон, беҳаракат), **дамопо** () — асбобест барои доимӣ нигоҳ доштани ҳарорат;

Термостатҳои моеъӣ (аз —60 то 500°С), спиртӣ (—60—100°С), обӣ 10—95°С), равғанӣ (100—30000), намакӣ (300—500°С)-ро истифода мебаранд. Ҳарорати аз 300 то 1200°С-ро бо ёрии кӯраҳои электрӣ танзим мекунанд. Термостате, ки ҳаророраташ аз О°С поёнро доимӣ медорад криостат ном дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Термодинамика
Локомотиви дизелӣ

thumb|Тепловози ТЭП70-0254

**Локомотиви дизелӣ**, **теплово́з** — локомотивест, ки муҳаррики дарунсӯз дорад; қувваи муҳаррик тавассути таҳвили қувваи (механикӣ, гидромеосаникӣ ё электрӣ) ба чархҳо дода мешавад.

Ғояи истифодаи муҳаррики ҳароратӣ дар локомотив охири садаи XIX пайдо шуд. Муҳаррики намунавии дарунсӯзро инженери рус В. И. Гриневесклӣ солҳои 1908—1912 сохт. Инженери советӣ А. Н. Шелест соли 1922 тепловози конструкцияаш хеле хубро бо генератори механикии газӣ пеш ниҳод (ин ғоя фақат солҳои 50 садаи XX дар Швеция амалӣ гардид). Нахустин тепловози магистрали дар ИҶШС соли 1924 аз рӯи нақшаи Я. М. Гаккел сохта шуд. Тепловозҳои таҳвили электрӣ, ки дар онҳо зонунаварди муҳаррики асосӣ лангари генератори асосии электриро ба гардиш меорад, бештар маъмул гардиданд.

Гардиши лангарҳои муҳаррикҳои электрии кашанда тавассути таҳвили дандонадор ба ҷуфти чархҳо дода мешавад. Ба қисми экипажии тепловози рақам асосӣ ва аробача (тележка)-и ду, се ё чормеҳвара бо ҷуфти чархҳо, буксаҳо ва овезаҳои рессорӣ дохиланд. Дар рамаи асосӣ кузови тепловози ҷойгир мешавад. Тепловозҳо як, ду ё секузовӣ (я)к, ду ё сесексиягӣ) мешаванд. Тепловози аз кабилаи мошинист (дар кузов) идора мешавад. Мошинист тавассути наззора (контроллёр) бассомади гардиши наварди муҳаррикро муқаррар мекунад. Тартиби кории генераторҳои электрӣ ва муҳаррикҳои электрии кашанда бошанд, вобаста ба профили роҳи оҳан автоматй тағйир меёбанд. Кабинаро аз қисми мошинӣ одатан камераи аппаратҳо ҷудо мекунад, ки дар он асбоб ва дастгоҳҳои пайвасткунандаи занҷирҳои қуввагии тепловози ҷойгир мешаванд. Дар қисми мошинӣ, ба ғайр аз муҳаррик, генератори асосӣ, компрессор, батареяи аккумуляторӣ, филтрҳо ва ғайра ҷойгиранд. Дар тепловози энергияи сузишворӣ назар ба паровоз тақрибан 6 маротиба самараноктар истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Локомотивҳо
Телемеханика

**Телемеханика** (аз теле… ва …механика), — як соҳаи илму техникаи ирсолу қабули иттилоот (сигнал)-и идора ва назорати фосилавиро меомӯзад.

Телемеханика аз дигар соҳаҳои илм ва техника (телефония, телеграфия, телевизион ва ғайра), ки услуб ва амалҳои ба масофа ирсол намудани информацияро дар бар мегиранд, бо чунин хосиятҳояш фарқ мекунад: ирсоли маълумоти хеле суст тағйирёбанда, зарурияти ирсоли саҳеҳтари бузургиҳои ченшаванда (то 0,1%), ирсоли боэътимоди амрҳои идора (эҳтимолияти пайдоиши амри хато бояд аз 10-6-10-10–10 калон набошад); зудкорӣ, савияи баланди автоматонии процессҳои гирдоварӣ ва истифодаи информация; мутамарказии коркарди информация.

Системаҳои телемеханика дар саноати атом, баъзе корконаҳои саноати химия ва идораи объектҳои кайҳонӣ (ракета, луноход ва ғайра) истифода мешаванд. Одатан, тавассути телемеханика агрегатҳо, мошинҳо, дастгоҳҳо ва дигар объектҳоеро, ки аз якдигар дар масофаи дур ҷой мегиранд (масалан, водопровод, газопровод, нефтепровод, системаҳои энергетикӣ, нақлиёти роҳи оҳан, стансияҳои метеорологӣ) аз пунктҳои идора (ПИ) ё пункти диспетчерӣ (ПД) идора ва назорат менамоянд. Масофаи байни пункти назоратӣ ва ПИ аз даҳҳо м(масалан, идораи крани бинокорӣ) то садҳо ҳазор км (масалан, идораи станцияи автоматии байнисайёравӣ) мешавад. Барои интиқоли сигнали телемеханика хатҳои алоқа (симин ва кабелӣ), радиоканалҳо, каналҳои оптикӣ, гидравликӣ ва акустикӣ ва хатҳои электр истифода мешаванд. Маҷмӯи олотҳоеро, кн тавассути онҳо одам объектро идора ва назорат мекунад, системаи телемеханики (СТМ) меноманд. СТМ-е, ки фақат барои идора ё назорати объект истифода мешавад, мувофиқан телеидора (ТИ) ё теленазорат (ТИ) ном дорад.

## Таърих
Истилоҳи телемеханикаро олими франсавӣ Э. Бранли соли 1905 пешниҳод. Аввалҳо бо радио идора намудани объектҳои сайёри ҳарбиро телемеханика номиданд. Солҳои 20 садаи XX телемеханика бори аввал бо мақсадҳои осоишта дар нақлиёти роҳи оҳан истифода гардид. Соли 1930 дар ИҶШС нахустин дар ҷаҳон радиозонде сар дода шуд, ки бо олатҳои телеандозагирӣ ҷиҳозонида шуда буд. Истеҳсоли воситаҳои телемеханика бори аавал соли 1950 дар заводи «Электропулт» ба роҳ монда шуд. Солҳои 1965—56 дар ИҶШС нахустин системаи электронии телеандозагирӣ таҳия шуд.

Телемеханика дар тадқиқоти кайҳон роли калон мебозад. Ба воситаҳои телемеханика объектҳои кайҳонӣ (радифҳои маснӯи Замин, стансияи автоматии байнисайёравӣ, аппаратҳои париши кайҳонӣ ва ғайра аз Замин идора мешаванд. ТИ ва телеандозагирӣ, ки дар авиация, техникаи ракетӣ ва киштиҳои кайҳонӣ истифода мешаванд, радиоидора ва радиотелеметрия ном гирифтаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Хирман

**Хирман**, **харман** — қитъаи тахту ҳамворест, ки барои кӯфтани зироати ғалладона (гандум, ҷав, ҷуворӣ, арзан, мош ва ғайра) сохтаанд. Пештар деҳқонон ҳосили галлаи ғундоштаашонро дар хирман бо ёрии гов, аспу хар мекуфтанд ва бод карда, донро аз коҳ ҷудо мекарданд.

Ҳоло хирманҳо бо мошину асбобҳои ғаллакӯбӣ ва ғайра таҷҳизонида шудаанд ва барои кӯфтани ғалла, зағир, юнучқа ва дигар зироати хоҷагии қишлоқ истифода мешаванд. Колхозу совхозҳое, ки 800—1000 га киштзор доранд, хирманҳои калон (дарозиашон 70— 80 м барашон 45—-60 м) месозанд. Хирманро барои ғаллахушконӣ низ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Телевизор

thumb|288x288px|LED-телевизори замонавӣ**Телеви́зор** ( «дурнамо»; аз  «дур» +  «биниш; дид») — абзорест барои тақвия ва ба тасвиру овоз табдил додани радиомавҷҳои барномаҳои шабакаҳои телевизионӣ.

## Навъҳо
* Телевизорҳои механикӣ
* Телевизорҳои электроншуоъӣ
* Телевизорҳои LCD
* Проекторҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* В. Маковеев — Технические аспекты развития телевидения в России. 
* На смену ЖК-телевизорам придет QD TV | Информационно-справочный портал Беларуси — interfax.by
Таксӣ

[thumb| Токсии [лондонии «Austin FX4»]]
[thumb|[ГАЗ-24 «таксӣ»]]
**Таксӣ** (аз  — «шуморгари арзиш», сипас номи худи мошин) — худрави кирояе, ки дар дохили шаҳр кор мекунад ва мусофиронро аз маҳалле ба маҳалли дигар мебарад. Таксӣ маъмулан як худрави дорои иҷозатнома барои ҳамлунақли мардум аст, ки бо ранги фарқкунанда ё як нишон бар болои он мушаххас мешавад.

Дар такси киропулӣ аз рӯи нишондоди таксометр дода мешавад.

## Таърих
Таксӣ бори аввал дар Лондон соли 1903 ва дар Петербург соли 1907 пайдо шуд.

Ба сифати такси хударвҳои сабукрав, боркаш ва махсус истифода мешаванд. Таксиҳоеро, ки фақат ба тарафҳои муайян аз рӯи фосилаҳои муқарраршуда мусофир мекашонанду киропулиашон якборист, таксиҳои маршрутӣ меноманд.

## Таксӣ дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон солҳои охир хадамоти таксӣ дар ҳоли рушд буда, сол то сол дар пойтахти Тоҷикистон ширкатҳое ки ба ин хадамот сарукор доранд меафзояд. Аввали соли 2019 Ҳукумати шаҳри Душанбе намуди ягонаи таксиҳоро тасдиқ кард, ки бар асоси ин тарҳ, қисмати болоии таксӣ зард ва қисмати поёниаш сафед аст. Дар паҳлӯи он нуқтаҳои сиёҳ ва, инчунин, ҷойи навиштани телефонҳои хадамоти таксӣ ва таблиғот вуҷуд дорад.

Таксӣ дар Душанбе яке аз нақлиёти пуркорбуд ба шумор меравад. Дар гузашта дар пойтахти Тоҷикистон таксиҳои маъруф ба “3 сомонӣ” фаъол буд, ки сокинонро аз як гӯша ба гӯшаи дигари шаҳр, яъне дар хатсайрҳои муайян, ба ивази се сомонӣ мерасонд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

*
Релс

thumb|right

**Релсҳо** (*аз шакли ҷамъи*  — аз  — калтаки рост) — болорҳои тасмашаклеро гӯянд, ки ба болосохти роҳ хобонда мешаванд ва барои ҳаракати қатораҳои роҳи оҳану метро, трамвай, аробачаҳои даруни кон ва заводҳо, кранҳои борбардор ва ғайра пешбинӣ шудаанд; бо роҳи прокатонидани пӯлод ҳосил карда мешаванд.

## Таърих
Аввалин релсҳои металлӣ соли 1767 дар Англия, релсҳои чӯянӣ соли 1788 дар Россия тайёр карда шудаанд. Аз нимаи дуюми садаи XIX истеҳсоли релсҳои пӯлодӣ оғоз гардид. Дар истеҳсолоти прокати замонавӣ релсҳоро аз пулоди махсус тайёр мекунанд, ки таркиби химиявии он бо стандарти давлатӣ муайян гардидааст. Аз ибтидои солҳои 70 истифодаи релсҳои дарозиашон 25 метр вусъ-ат ёфт. Дарозии релсҳои трамвай 15— 18 метр буда, ҳангоми хобондан онҳо ба ҳам кафшер карда мешаванд. Барои нақлиёти кон, кранҳои борбардор ва механизмҳои онҳо, агрегатҳои тобхӯрандаю чархзананда ва ғайра релсҳои нисбатан сабук, дар баъзе мавридҳо релсҳои тарҳашон махсусро истифода мебаранд.


Wieslauterbahn-Bahntechnik-02-2005-gje.jpg
Wieslauterbahn-Bahntechnik-30-2005-gje.jpg
Wieslauterbahn-Bahntechnik-52-2005-gje.jpg
Wieslauterbahn-Bahntechnik-62-2005-gje.jpg
Wieslauterbahn-Bahntechnik-68-2005-gje.jpg


## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* История рельса  глава из книги Н. А. Мезенина «Занимательно о железе».

## Сарчашма
*
Владимир Капранов

**Капранов Владимир Александрович** (2 декабри 1927, шаҳри Прикумск, кишвари Ставропол) — луғатшинос, доктори илмҳои филологӣ (1974), яке аз муаллифони фаъоли СИЭСТ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи шарқшиносии Университети давлатии Ленинград (1953). Ходими илмӣ (1953–62), мудири шуъбаи лексикография (1962–86), сарходими илмии ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶШС Тоҷикистон (1987–90). Муаллифи беш аз 50 китобу мақолаи илмӣ оид ба таърихи лексикология, забони осори классикони адабиёти форс-тоҷик – Рӯдакӣ, Умари Хайём, Ҳофизи Шерозӣ, ҳамчунин яке аз муаллифони китоби дарсии «Забони адабии ҳозираи тоҷик» (барои мактабҳои олӣ) ва яке аз мураттибону муҳаррирони «Фарҳанги забони тоҷикӣ» мебошад. Зиёда аз 100 мақолаи марбут ба забон дар 8 ҷилди «Энциклопедияи Советии Тоҷик» ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

## Осор
* «Луғати фурс» Асадии Туси и его место в истории таджикской лексикографии. Д., 1964;
* Фарсиязычная (таджикско-персидская) лексикография в Индии XVI–XIX вв. Д., 1973;
* Лексическая контаминация в таджикском языке. Д., 1979.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Рошак

**Рошак** () — гиёҳи бисёрсолаест аз ҷинси камол мансуби оилаи чатргулҳо.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш ғафс, сершохи бунафш, то 1 – 1,5 м қад мекашад. Баргаш мураккаби пармонанд, сабз ва каме дандонадор. Хӯшагулаш чатршакл (диаметраш 7 – 10 см), гулаш майдаи зардтоб, мевааш байзашакл (дарозиаш 1,3 – 1,7 см, бараш 5 – 7 мм). Моҳҳои май – июн гул карда, июл – август мева мебандад. Дар тамоми ҳаёташ як бор гулу мева мекунад.

## Густариш
Рошак фақат дар Тоҷикистон (дар баландиҳои 1000 – 1900 м аз сатҳи баҳр) мерӯяд. Асосан дар бешазори гармсер, дарахтони паҳнбарг, алафзори нимсаванна, бодому пистазор, мавзеъҳои регу санглох, нишебии кӯҳҳо месабзад. Бештар дар Тоҷикистони Марказӣ ва Ҷанубӣ (қаторкӯҳҳои Ҳисор, Дарвоз, Ҳазратишоҳ, Вахш ва ғайра) вомехӯрад.

## Корбурдҳо
Пояи наврустаи рошакро чун сабзавоти иштиҳоовар, сервитамин ва доруӣ истеъмол мекунанд. Барги онро чорво мехӯрад. Рошак рустании асаловар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора СССР, т. 17, М.—Л., 1951;
* Флора Узбекистана, т. 4, Ташкент, 1959.

## Сарчашма
*
Раҳдавак

**Раҳдавак**, **роҳдавак**, **айкнас**, **барсиёндору**, **батбот**, **парсиёндору**, **персиёндору**, **садпайванд**, **садпайвандак** () — гиёҳи яксолаи доруиест аз оилаи торониҳо.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Пояаш одатан дар рӯи замин мехобад (дарозиаш то 60 см), баргаш нештаршакл ё гирдаи дарозрӯя, белча ё забончашакл ва ғайра мешавад. Гулаш майдаи сабзтоб, канораш сафедча 6 гулобӣ, 1— 5-тоӣ дар қадди шохчаҳо баробар ҷойгир аст. «Чормағзак»-аш сеқирраи сиёҳтоби холдор (вазни 1000 донааш 1,3—1,4 г). Давраи гулшукуфту мевабандиаш тӯлонист (май-ноябр). Раҳдавак дар бисёр кишварҳо (Амрико, Африқо, Устуролиё, Авруосиё) маъмул аст. Раҳдавак дар аксар ноҳияҳои Тоҷикистон (аз доманакӯҳ то баландкӯҳ) мерӯяд. Дар канори роҳ, замини бекорхобида, боғу саҳро ва чун алафи бегона дар киштзор месабзад.

## Хосияти шифоӣ
Раҳдавак гиёҳи қадимаи доруист. Табибони атиқа Буқрот ва Ҷолинус раҳдавакро чун давои хунбанд истифода бурдаанд. Дисқуридус (Диоскорид) раҳдавакро давои усрулбавл хондааст. Давоии раҳдавакро ҳакимони бузурги Шарқ Закариёи Розӣ, Абӯрайҳони Берунӣ ва Абуалии Сино низ қайд кардаанд. Бӯалӣ шираи раҳдавакро барои рафъи хунпартоӣ тавсия медод. Бо он захми рӯдаро низ даво мекард.

Аз раҳдавак марҳаме тайёр карда ба омос мебаст. Раҳдавак дар тибби халқӣ низ хеле маъмул шудааст. Дар тибби халқии РАСС Коми ва Ёқутистон ҷӯшоби баргу пояи раҳдавакро барои табобати илтиҳоби шуш, санги гурда, газаки меъда тавсия медиҳанд. Дар Бело¬руссия бо ҷӯшоби он иллати ҷигар, меъда, буғумдард ва бавосирро муолиҷа мекунанд, баргу пояи раҳдавакро дар шир ҷӯшонда обашро аз рагкашӣ менӯшанд. Ақидаи илмие низ даст, ки санги гурдаро ба peг табдил дода, бо пешоб меронад. Ба ин мақсад аз ҳаҷми баробари баргу пояи раҳдавак барги ҷуворимакка, пӯсти ғилофаки лӯбиё, решаи алафи гунҷишк ва бар¬ги бусир омехтае тайёр мекунанд.

Ба болои 15 г чунин омехта 200 мл оби ҷӯш рехта муддате ором мегузоранд ва онро баъди софкорӣ дар давоми рӯз (ҳар дафъа 2 чумчагӣ) менӯшанд. Табибони халқии Оси¬ёи Миёна ва аз ҷумла Тоҷикистон раҳдавакро барои табобати касалиҳои безгак, узвҳои ҳозима (газак ва захми меъда), сил ва сулфакабутак исти-фода мебурданд. Аз баргу пояи тари раҳдавак бо равғани зард марҳаме тайёр карда ба қубо (лишай), омос ва дунбал мебанданд. Дар тибби муосир доруҳои обакӣ ва «авикуларен» — Avicularenum, ки аз раҳдавак тайёр мекунанд, давои дарди занҳост. Баргу пояи раҳдавак ҷузъи таркибии микстураи Здренко (воситаест барои ошкор сохтани саратон) мебошад.

## Корбурдҳо
Раҳдавак хӯроки хуби чорво аст. Хошоки онро, ки ба монанди лӯбиёиҳо ва хӯшадорҳо серғизост, гов, бузу гӯсфанд нағз мехӯранд. Баргу пояи раҳдавак 7 % оҳар, 14 % протеин, 12,2 % сафеда, 5,23 % равған, 7,2 % қанди ҳалшаванда, қариб 3 % моддаҳои даббоғӣ, 100—127 мг% витамини С, 13—40 мг% каротин, витамини К, гликозидҳои авикуларии, гиперозид, квертсетин ва ғайра дорад. Аз решаи раҳдавак ран¬ги кабуд ва зард мегирифтанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора Таджикской ССР, т. 3, Л., 1968;
* Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976.

## Сарчашма
*
Ҷовид Карим

**Ҷовид Карим** (тав. , Мерзебург, ҶДО) — соҳибкори амрикоӣ, яке аз бунёнгузорони хадамоти YouTube, пештар дар таҳияи сомонаи пардохтии PayPal  саҳм доштааст.

## Зиндагинома
Ҷовид Карим  28 октябри соли 1979 дар Мерзбурги Олмони Шарқӣ ба дунё омадааст. Падараш Ноймул Карим асолати бангладешӣ дорад ва ба унвони як муҳаққиқи дар ширкати 3M кор мекунад. Модараш Кристин олмонӣ аст ва дар Донишгоҳи Миннесота донишманд ва пажӯҳишгари зистшимӣ (biochemistry) аст. Хонаводаи Карим дар соли 1981 ба сахтӣ ва махфёна аз девори Берлин гузаштанд ва худро ба Олмони Ғарбӣ расонданд. Ҷовид ҳамонҷо бузург шуд. Хонавода барои фароҳам кардани масири рушди беҳтар барои фарзандшон дубора тасмим ба тарки ватан гирифт ва дар соли 1992 ба Иёлоти Муттаҳидаи Амрико муҳоҷират кард. Онҳо дар иёлати Минсуто ва шаҳри «суннат повл» мустақар шуданд. 

Ҷовид дипломшро дар дабиристони марказии шаҳр дарёфт кард. Барои таҳсилоти олӣ ба Донишгоҳи Илинуи» рафт ва улуми роёна хонд. Қабл аз фориғуттаҳсилӣ муддате донишгоҳро канор гузошт то ба тими аввалияи ширкати PayPal бипайвандад, аммо каме баъд воҳидҳои боқимондаро гузаронд ва лисонс гирифт. Барои фавқи лисонс роҳии Стэнфорд, Донишгоҳи корофаринони Амрико шуд ва таҳсилоти худро дар ҳамон риштаи улуми роёна ба поён расонд.

Соли 2005 ҳамроҳ бо Чад Ҳурлӣ ва Стив Чэн YouTube-ро таъсис дод — аввалин навор 23 апрели соли 2005 ба ин сомона бор карда шуд.

## Эзоҳ
Соли дувуми донишкадаи ман

**Соли дувуми донишкадаи ман** () — филми маҳсули соли 2018 бо коргардонии Расули Садромилӣ. 

Ин филм бар асос филмномае аз Парвизи Шаҳбозӣ аст ва аз 900 нафар тест гирифта шуд, ки дар ниҳоят 22 нафар бозигар ва 2 чеҳраи ҷадид ба синамо муаррифӣ шуданд. Ин филм барои нахустин бор дар Сиву ҳафтумин давраи ҷашнвораи филми Фаҷр ба намоиш даромад. 
 
## Хулосаи достон
Маҳтоб (Суҳо Ниёстӣ) ва Ово (Фаришта Арастуӣ) донишҷуёни соли дувуми донишкадаи меъморӣ ҳастанд, ки ба иттифоқ теъдоде дигар аз ҳамкурсҳояшон барои як сафари чандрӯзаи донишҷӯӣ аз Теҳрон ба Исфаҳон мераванду...
 
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Дар Сурасинамо 
* Дар Саломсинамо 

Гурӯҳ:Филмҳои форсизабон
Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ

**Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ** (; ) — ҳаким, сӯфӣ, ориф,  ва и форс-тоҷик, муассиси тариқати неъматуллоҳия.

## Зиндагинома
Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ, ки шаҷарааш ба имоми панҷӯми шиа Му­ҳаммад Боҷир мерасад. Дар давраи ҷавонӣ дар Самарқанд, Ҳирот ва Язд зиндагӣ карда, 25 соли охири ҳаёти дарвешонаи худро дар деҳаи Моҳо­ни Кирмон гузаронида, дар ҳамон ҷо мадфун аст. Дар дарбори темуриён, махсусан Шоҳрух эътабори зиёде дошт. Аҳмадшоҳ низ ӯро ба дарбори худ даъват карда буд.

Ба Шоҳ Неъматуллои Валӣ рисолаҳои бисёри тасаввуфиро нисбат медиҳанд, вале асари асосии ӯ «Девони ашъор» аст, ки дар байни аҳли мутасаввифа маълуму машҳур аст. Мазмуни ашъори сӯфиёнаи ӯро бештар масъалаҳои ваҳдати вуҷуд, марҳилаҳои тараққиёти солик ва ғайра дар бар мегиранд. Ғазалҳои ӯ аксар мазмуни ирфонӣ доранд. Мувофиқи маълумоти муаллифи «Силсилат-ул- орифин» Ҳофизи Шерозӣ дар ғазалсарой пайрави Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ будааст. Ҳамчунин дар баъзе маъхазҳо омадааст, ки шатҳиёт дар ашъори сӯфиён, аз қабили Ҷалолуддин Румӣ ва девони Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ хеле ривоҷ ёфтааст.

## Силсилаи неъматуллоҳия
Дар садаи XIV баъд аз ба ҳавзаи илмҳои расмӣ даромадани тасоввуф на низоҳои фирқаҳои мухталифи шиа­ву суннӣ осори манзуму мансури сӯфиёна, ки рӯҳи сулҳталабӣ дошт, аҳамияти махсус пайдо кард ва тарғиби осори сӯфиёни намоёни ин давра васеъ ривоҷ ёфт. Бино ба маълумоти муҳаққиқони асрҳои миёна баъд аз ғалабаи мазҳаби шиа дар Эрон, баробари нуфузи зиёд пайдо кардани осори тасаввуфӣ аз фирқаҳои он бештар силсилаи Неъматуллоҳия ҳайдария ҳамчун ифодакунандаи манфиатҳои табақаи миёнаи аҳолӣ, хусусан тоҷирон ва косибон дар Эрон ва Ҳиндустон интишор меёбад. Бисёр муҳаққиқони муосири тасаввуф 6а мисли Қосим Ғанӣ, Абулҳусайни Заринкӯб ва ғайра дар асоси таҳлили ташаккул ва ннкишофи тасаввуф мӯътақиданд, ки дар Эрон пас аз садаи XIV силсилаи Неъматуллоҳия ва заҳабия на фақат ривоҷ ёфтааст, балки аз ин силсилаҳо бисёр фирқаҳои дигари тасаввуфӣ низ ба вуҷуд омадаанд.

## Даргузашт
Дар аксари сарчашмаҳо омадааст, ки Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ 103 сол умр дида, соли 1431 аз олам даргузаштаст.

## Оромгоҳ
Оромгоҳи Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Сафар Амиршоеви ноҳияи Балҷувон ҷойгир мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Руморан

**Руморан**, **розмарин** () — буттаи сершохаи ҳамешасабзест аз оилаи лабгулҳо.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
То 2 метр қад мекашад. Баргаш дарозрӯяи дурушт (дарозиаш 3—3,5 см, бараш 2—4 мм), гулаш майдаи сафед ё бунафш, 5—10-тоӣ дар нӯги шохчаҳо ҷойгир аст. Мевааш аз 4 чормағзаки бӯртоб иборат. Навбаҳорон ва тирамоҳ гул мекунад.

Pуморани худрӯй дар кишварҳои соҳили баҳри Миёназамин мерӯяд. Дар Кишварҳои пасошӯравӣ руморанро дар Қрим, Қафқоз ва Осиёи Миёна мепарваранд. Руморанро аз қаламча ва баъзан аз тухм зиёд мекунанд.

## Корбурдҳо
Руморан бӯй ва таъми махсус дорад. Шохчаву барги тару тоза ва хушки Руморанро барои хушбӯю хуштаъм кардани нон, чой, нӯшокиҳо ва таомҳои гуногун истифода мебаранд. Аз баргу гули руморан равғани эфир мегиранд, ки дар атриёт аҳамияти калон дорад. Равғани эфири Руморан моеъи соф, беранг ё зардча аст ва аз он бӯи кофур меояд; 30% пинен, 20% камфен, 10% синеол, 10% борнеол, 7% кофур ва ғайра дорад. Баргу шохчаи гули руморанро баъди 2—3 соли кӯчат шуданаш ҷамъ меоранд. Аз дар га 1—3 т ашёи хом меғундоранд (1,5—2,5% равғани эфир дорад).

## Хосияти шифоӣ
Руморан аа қадимулайём чун рустании доруӣ маъмул аст. Махсусан «оби руморан» муддати дароз доруи машҳур буд. Шарбати баргашро ҳоло ҳам дар як қатор кишварҳои дунё дар амалияи момоӣ, ҳангоми неврози дил, заифӣ, сарчархзанӣ, нисён ва ғайра истифода меборанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Деревья и кустарники СССР, т. 5, М.—Л., 1960;
* Скляревский Л. Я., Целебные свойства пищевых растений, М., 1972.

## Сарчашма
*
Садафакҳо

**Садафакҳо** () — як ҷинси нармбаданҳои дутабақаи оби ширинро гӯянд, ки ба оилаи садафиҳо мансубанд,

Гӯшмоҳияшон аз ду табақаи дарозрӯя ё байзошакл (дарозиаш то 13,7 см), ки дар пеш дандонаҳои кӯтоҳ (2-тогӣ), дар ақиб дандоиаҳои дароз (1-то дар тарафи рост ва 2-ю дар тарафи чап) доранд, иборат аст. Дар қаъри обанборҳо бо ёрии пойҳои фонашакл ҳаракат мекунагд. Садафакҳо ҳайвони ҷудоҷинсаанд. Садафакҳои модина тухмҳои бордоршударо (миқдорашон то 400 ҳазор) дар ғалсомаашон гирифта мегарданд. Аз тухм кирмина — глохидия инкишоф меёбад.

Кирминаи садафакҳо дар ғалсама, шиноварҳо ва пӯсти моҳиҳо паразитӣ мекунад. Дар айни замон зиёда аз 60 намуду зернамудҳои Садафак дар Европа, Африка ва Осиё паҳн шудаанд. Дар СССР (аз рӯи маълумотҳои гуногун) аз 2 то 7 (дар Тоҷикистон 6) намуди садафакҳо маълуманд. Се намуди онҳо намояндаҳои ҷинси Sinanoaonta буда, аз Осиёи Ҷанубу Шарқӣ оварда шудаанд. Намудҳои боқимонда муқимӣ буда, ба ҷинси Anodonta мансубанд. Як намуди онҳо — бедандонаки бохтарӣ (A. bactriena) ба қатори ҳайвонҳои нодир ва барҳамхӯрандаи Тоҷикистон дохил мешавад. Гӯшти бедандопакҳоро хӯрдан мумкин аст. Гӯшмоҳии онҳоро чун иловаи оҳаки ба хӯроки паррандаҳои хонагӣ ҳамроҳ мекунанд. Аз гушмоҳиҳои калон-калон ва ғафси садафак тугма месозанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Сайдак

**Сайдак**, **сайга́**, **сайга́к** () — як ҷонвари ҷуфтсумеро гӯянд, ки ба ковокшохҳо мансуб аст.

## Тавсифот
Дарозии танаи наринаашон то 140 см, қадаш то 80 см, вазнаш то 40 кг ва модинааш хурдтар аст. Биниаш дарози Хартумшакл. Шохаш зардтоб (дарозиаш қариб 40 см); модинааш бешохири Мӯи тахтапушташ зардча ва шикамаш сафед.

## Паҳншавӣ
Дар Муғулистон, Xитойи Ғарбӣ, СССР (Кавкази Пеш, даштҳои Қалмоқ, соҳили чапи поёноби дарёи Волга, Казоқистон ва қисми шимолии Осиёи Миёна) вомехӯрад. Сайдакҳо асосан дар дашту нимбиёбонҳо пода-пода зиндагӣ мекунанд. Сайдак ҳайвони алафхӯр аст. Баҳорон ба тарафҳои Шимол кӯчида, зимистон боз Ҷануб бармегардад. Ниҳоят тез мдавад (72 км/c.). Дар зимистони сербарфу хунук бисёр нобуд мешавад. Моҳи декабр ба гуши омада, баъди 5 моҳ 2 бача мезояд. Сайдак аҳамияти саноатӣ дорад; пӯст ва гӯшташро истифода мебаранд. Аввали садаи XX саршумори Сайдак хеле кам шуда буд 344 ва аз соли 1919 шикори сайдакро тамоман манъ карданд. Алҳол саршумори асос қариб ба 2 млн расидааст. Аз соли 1951 сайдакро бо иҷозати махсус шикор мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Рессора

thumb|250px|Рессораҳои варақаи нимбайзаӣ
**Рессо́ра** ( — чандирӣ) — ҷиҳози чандире дар мошинҳои боркашон, ки таконҳои аз ноҳамвориҳои роҳ пайдошударо фурӯ менишонад ва таъсири борро ба узвҳои гашт (ғилдирак, тасмачарх ва ғайра) мегузаронад.

## Навъҳои рессора
Рессораҳои металлӣ, гидравликӣ ва пневматикӣ мавҷуданд.

### Рессораҳои филлизӣ
Рессораҳои металлӣ маъмултаранд ва дар навбати худ ба рессораҳои варақа, торсионӣ ва пружинӣ ҷудо мешаванд. Рессораи варақа аз дастаи варақаҳои пӯлодии обутобёфтаи дарозиашон гуногун иборат аст, ки ҳангоми таъсири бор чун болори чандир хам мешаванд. Рессораи пружинӣ аз як ё чанд пружинаҳои винтии дарун ба дарун ё болоиҳам сохта шудааст.

Рессораи торсионӣ аз милаи пӯлодии чандири дароз иборат буда, асосан ба чархҳои пе-ши автомобил гузошта мешавад. Аксаран рессораҳои муштарак (варақа ва пружинӣ)-ро ба кор мебаранд.

### Рессораҳои гидравликӣ
Дар рессораҳои гидравликӣ моеъ аз комаи як силиндр ба қомаи силиндри дигар тавассути сӯрохҳои калибронидашуда мегузарад.

### Рессораҳои пневматикӣ
Дар рессораҳои пневматикӣ бошад, хусусиятҳои чандирии газ ё ҳаво истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Механизмҳо
Садтумонӣ

**Садтумонӣ**, **гули кофар**, **гули маҷаҳ**, **саллагул**, **пио́н** () — ҷинси гиёҳҳои бисёрсола ё буттаҳои қадпасти ҳамешасабзест аз оилаи маҷаҳиҳо (Paconiaceae).

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Барги пармованди чок-чок ё себарга, гули калон-калону (бараш 6—12 см) серопулбарг (гули намудҳои худрӯл Садтумонӣ 5—8-барга)-и зард, сафед, сурх, гулобӣ ва тухми сиёҳи ҷилодор, меваи «баргак» дорад. Дар дунё 35— 47 намуди Садтумонӣ (ноҳияҳои мӯътадил ва кӯҳсори Евросиё, инчунин 2 намуд дар Америкаи Шимолӣ) месабзад. Дар СССР (Қисми аврупоӣ, Кавказ, Сибир, Шарқи Дур, Осиёи Миёна) қариб 20 ва аз ҷумла дар Тоҷикистон 1 намуди Садтумонӣ — гули мачоҳ (Paeonia intermedia) мерӯяд.

Садтумонӣ гули маъмул аст. Аз он (*Paeonia lactiflora*) навъҳои гуногуни боғиро рӯёнидаанд. Навъҳои боғии Садтумонӣ гулҳои базеб буда, боғу чорбоғ, хиёбону гулгаштҳоро оро медиҳанд. Чанд намуди Садтумонӣ (*Paeonia suffruxicosa*, *Paeonia iutea*, *Paeonia delavay*i, ва ғайра)-ро дар Боғи ботаникии Институти ботаникаи АФ ҶШС Тоҷикистон мепарваранд. Баъзе намудҳои садтумонӣ — *[[Paeonia intermedia]]*, *Paeonia officinale*, *Paeonia anomaia* шифобахшанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Краснова Н. С., Пионы, М., 1971;
* Флора Таджикской ССР, т. 4, Л., 1973.

## Сарчашма
*
Windows 10

Windows 10 — системаи оператсионии тавсеашуда аз тарафи ширкати Microsoft дар доираи хонаводаи Windows NT барои роёнаҳои шахсӣ ва истгоҳҳои корӣ мебошад. Пас аз Windows 8.1 система шумораи 10-ро ба худ гирифт. Шабеҳи серверии Windows 10 — Windows Server 2016 мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Windows 10
Гурӯҳ:Системаҳои оператсионии проприетарӣ
Гурӯҳ:Windows NT
Гурӯҳ:Системаҳои оператсионии IA-32
Гурӯҳ:Системаҳои оператсионии ARM
Гурӯҳ:Системаҳои оператсионии X86-64
Гурӯҳ:Нармафзори 2015
Windows 8

**Windows 8** — нусхаи системъомили Windows аз ширкати Майкрософт, ки дар 26 октябри 2012 ба бозор арза шуд. Windows 8 барои истифода дар роёнаҳои шахсӣ, роёнаҳои ҳамроҳ ва таблетҳо тавлид шудааст.

## Эзоҳ
Windows 8.1

**Windows 8.1** — системъомил аз хонаводаи Windows NT-и ширкати Майкрософт, ки нусхаи баъдии Windows 8 буда ва бо фосилаи замонии каме аз он мунташир шудааст. Windows 8.1 ба сурати ройгон барои Windows 8 ва RT аз роҳи фурӯшгоҳи Windows Store дастрас аст ва монанди нусхаҳои қаблии в-индуз аз Windows Update наметавон ин нусхаро ба даст овард ба ин маънӣ, ки монанди бастаи хадамотӣ (Service Pack) нест.

## Эзоҳ
Windows 10 Mobile

**Windows 10 Mobile** —  навтарин нусха аз системомили телефони ҳамроҳи ширкати Майкрософт мебошад. Ин системомил тавассути Майкрософт тавсеа ёфта ва пас аз муваффақиятҳои системомили Windows Phone 8.1 ҷонишини он шуд. Майкрософт нусхаи мубойлро ба унвони нусхае аз Windows 10, системомили компютерҳои шахсии Майкрософт, дар натиҷа қисмате аз тарҳҳои Майкрософт барои муттаҳидсозии эпликешнҳои платформаи Windows дар қисмҳои дастгоҳҳои гуногун арза кард.

## Эзоҳ
Windows Phone

**Windows Phone** — системъомил, ки тавассути ширкати Майкрософт барои гӯшиҳои ҳушманд сохта шуда ва ҷонишини платформаи Windows Mobile аст. Windows Phone 7 дар ноябри 2010 муаррифӣ шуд. Дар системомили Windows Phone бар хилофи Windows Mobile, Майкрософт ба ҷои нишона гирифтани бозори ширкатҳои бузург, бозори масрафкунандагонро нишона гирифтааст. Дар ин системомил ба ҷойи истифода аз шакли барномаҳои мубтанӣ бар Windows (файлҳои exe) аз барномаҳои Microsoft Silverlight истифода шудааст. Windows Phone 8 дар октябри 2012 муаррифӣ шуд. Пас аз он Windows Phone 8.1 дар апрели 2014 ва сипас Windows 10 Mobile дар ноябри 2015 муаррифӣ шуданд.

## Эзоҳ
Муносибатҳои Тоҷикистон бо Олмон

**Муносибатҳои Тоҷикистон бо Олмон** робитаи дуҷонибаи байни ин ду кишварро мефаҳмонад. Тоҷикистон ва Олмон аз соли 1992 муносибатҳои дипломатӣ бунёд кардаанд. Аллакай дар ҳамон сол Сафорати Олмон дар Душанбе ва баръакс Сафорати Тоҷикистон дар Берлин фаъолияти кории худро шурӯъ намуданд. То декабри соли 2001 Олмон узви нахустини Иттиҳоди Аврупо бо сафораташ дар пойтахти ҷумҳур ҳисобида мешуд. Ҷомеаи Олмониён-Тоҷикон аз соли 2001 вуҷуд дорад ва дар Берлин маркази худро дорост.

Гурӯҳ:Муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Муносибатҳои дуҷонибаи Олмон
Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Бирса Мунда

**Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Бирса Мунда** () (маҳаллӣ: बिरसा मुंडा अंतर्राष्ट्रीय हवाई-अड्डा) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  бо Коди ИОТОи IXR аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 3200 метр аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри рончи кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико қарор дорад, ва дар баландии 655 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
## Ҷусторҳои вобаста
*Коди ИОТО
*Коди ИКАО
*Феҳристи фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
## Манобеъ


* World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013  
* Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013 

Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Хол Ғуломов

**Ғуломов Хол Сафарович** (15 июли 1929 ноҳияи Данғара, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 20 июли 2017, шаҳри Твер, Русия) — ходими фарҳанг. Корманди хидматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1964).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Техникуми маданӣ-равшаннамоии Куктош (ҳоло Коллеҷи фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи П. Буйдоқов; 1949), Институти давлатии китобхонашиносии Маскав (ҳоло Институти давлатии фарҳанги Маскав; 1953). Фаъолияти кориашро дар наврасӣ аз к-зи «Ситораи Сурх»-и шӯрои деҳоти Ёхсуи н. Данғара оғоз кардааст. Табелчии колхозизи «НКВД»-и шаҳри Норак (1944-46), муовини сардор (1953-57), сардори раёсати муассисаҳои маданиву маърифатии Вазорати маданияти ҶШС Тоҷикистон (1957-64), директори Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ (1964-67), Осорхонаи муттаҳидаи ҷумҳуриявии таъриху кишваршиносӣ ва санъати тасвирии Тоҷикистон ба номи К. Беҳзод (1967-89). Аз соли 1989 дар нафақа буд. Дар эҳё, таъсис ва сохтмони театрҳо, хонаҳои маданият, китобхонаҳои пойтахт ва шаҳру навоҳии ҷумҳурӣ бевосита ширкат кардааст.

Ба шеъру шоирӣ низ шуғл варзида (аз 1950), бо тахаллуси «Рамзӣ» ва «Ниҳонӣ» шеър мегуфт. Намунаи ашъораш аз солҳои 70 садаи XX дар матбуоти даврӣ («Маориф ва маданият», «Ҷавонони Тоҷикистон») чоп шудаанд. Доираи мавзӯъҳои ашъораш меҳру садоқат ба ватан, ваҳдат, муҳаббат ва ғ-ро дар бар мегиранд. Яке аз шеърҳояшро («Соҳили дарё хуш аст») Иброҳим Кобулиев оҳанг баста, сурудааст. Дар ҳайати Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ ба Афғонистон (1964), Ӯзбекистон (1966) сафари ҳунарӣ кардааст. Депутати Шӯрои депутатҳои халқи шаҳри Душанбе (1965).

## Ҷоизаву медалҳо
Аълочии маданияти ИҶШС (1964). Бо Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1954, 1957, 1960, 1963), Шӯрои Олии ҶШС Туркманистон (1959), Грамотаи Фахрии КМ ҲК ҶШС Ӯзбекистон (1966), медалҳои «Барои наҷоти ғарқшаванда» (1959), «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» (1970), «Барои меҳнати шоиста», «Ветерани меҳнат» ва чандин ифтихорномаи ҷумҳуриҳои шӯравӣ сарфароз гардидаст.

## Осор
* Шукуфаҳои умедбахш. Д.,1973;
* Боли ишқ. Д., 2009, 2010.
Назира Ғуломова

**Назира Минҳоҷовна Ғуломова** (Тав. 25.05.1962, шаҳри Душанбе) —  олим, пизишки бемориҳои сироятӣ. Номзади илмҳои тиб (1991). 
## Зиндагинома
Назира Минҳоҷовна Ғуломова 25 майи соли 1962 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Фарзанди академик Минҳоҷ Ғуломов. Дастпарвари мактаби № 35 шаҳри Душанбе (1978). Факултаи муолиҷавии ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Синоро хатм кардааст (1984). Ординатори клиникӣ (1984-86), аспирант (1986-90), ассистенти кафедраи бемориҳои сироятии ДДТТ (1991-2000). Пизишки мушовири ҶДММ «РАН» (2000- 09). Аз. с. 2009 – ассис. ва дотсенти кафедраи бемориҳои сироятии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Дар мавзӯи «Клиника, баъзе ҷанбаҳои пардоишу инкишофи тадриҷӣ ва табобати фастсиолёзи музмин» рисолаи номз. дифоъ кардааст. Муаллифи 2 тавсияи методӣ, аз ҷумла «Использование показателей перекисного окисления липидов и антиоксидантной системы для диагностики и лечения хронического фасциолёза» (Д, 1990); «Особенности нарушений клеточно-гуморального иммунитета у больных хроническим фасциолёзом и пути их коррекции» (Д,, 1990).
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи А. Сино
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Иридий

**Ири́дий** () — унсури кимиёвӣ бо шумораи атомии 77 дар системаи даврии унсурҳои кимиёвии Д. И. Менделеев. Иридий — металли ниҳоят сахт, душворгудохташаванда ва сафеди нуқрагуни гурӯҳи платина. Иридий зичии баланди танҳо бо унсури кимиёвии осмий муқоисашаванда дорад. Яъне металли вазнинтарин ба шумор меравад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Осмий

**О́смий** () —  унсури кимиёвӣ бо шумораи атомии 76 дар системаи даврии унсурҳои кимиёвии Д. И. Менделеев. Бо аломати Os ишора карда мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Барноманависии шайъгаро

**Барноманависии шайъгаро** (, OOP) — шеваи барноманависиест, ки сохтор ё блоки аслии ҷузъҳои он, шайъҳо мебошанд. Дар воқеъ дар ин шеваи барноманависӣ, барнома ба шайъ гароиш пайдо мекунад. Ба ин маъно, ки додаҳо ва тобеъҳое, ки қарор аст бар рӯйи ин додаҳо амал кунанд, то ҳадди имкон дар қолабе ба номи шайъ дар канори якдигар қарор гирифта, ҷамъбандӣ шуда ва як воҳид (шайъ)-ро ташкил дода нисбат ба муҳити берунии худ, капсула мешаванд ва аз ин тариқ, тобеъҳои бегонаи хориҷ аз он шайъ, дигар имкони эҷоди тағйир дар додаҳои даруни он шайъро надоранд. 
 
Ба унвони мисол ҳисоби бонкии шумо, ки шомили мушаххасоти фардии шумо ва мизони супурдаи шумо дар бонк аст, ташкили як шайъро медиҳанд ва ба далели доро будани вежагии капсула, имкони дасткорӣ дар мизони супурда ё мушаххасоти шумо, тавассути дигарон вуҷуд надорад. Аз дигар вежагиҳои барноманависии шайъгаро, печидагии кам, ҳазинаи кам, имкони густариши сареъи барнома бо хатои камтар нисбат ба соири породоимҳои барноманависӣ аст.

## Эзоҳ
Забони барноманависии сатҳи боло

**Забони барноманависии сатҳи боло** () — забонест, ки нисбат ба забони барноманависии сатҳи поин роҳаттар қобили истифода ва қобили ҳамл байни системҳои мутафовит ва дорои интизоъи бештаре ҳастанд. Чунин забонҳое умуман аз амалиёти CPU монанди моделҳои дастрасӣ ба ҳофиза ва мудирияти ҳавзаи дур ҳастанд.

## Нигаред низ
* Забони барноманависии сатҳи поин

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Радабандии забонҳои барноманависӣ
Забони барноманависии сатҳи поин

**Забони барноманависии сатҳи поин** () — забонест, ки ба миқдори кам ё ҳеч интизоъе нисбат ба резпардозанда фароҳам наменамояд. Ибораи сатҳи поин ба ин маънӣ нест, ки ин забон нисбат ба забони барноманависии сатҳи боло арзиши камтаре доранд, балки ба маънои адами вуҷуд интизоъ байни ин забон ва сохтори резпардозанда аст аз ин ҷиҳат гоҳе ин забонҳоро наздик ба сахтафзор низ меноманд. Сатҳи боло ва сатҳи поин нисбӣ ҳастанд ва як барноманависи Ҷава мумкин аст забони Сиро сатҳи поин бидонад дар ҳоле як барноманависи Сӣ забони мошинро дар сатҳи поинтар аз худ медонад. 
 
Забонҳои сатҳи поинро гоҳе ба ду даста насли аввал ва насли дувум тақсим менамоянд.

## Нигаред низ
* Забони барноманависии сатҳи боло

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Радабандии забонҳои барноманависӣ
Сардхунҳо

**Сардхунҳо**, **ҳайвонҳои пойкилотермӣ** (аз юнонӣ — гуногун, тағйирёбанда ва шегте — гармӣ) — як гурӯҳ ҷонваронеро гӯянд, ки ҳарорати баданашон вобаста ба ҳарорати муҳити беруна тағйир ёфта меистад. Ба сардхунҳо ҳамаи бемуҳраҳо, моҳиҳо, обхокиҳо ва хазандаҳо мансубанд. Ҳарорати бадани сардхунҳо одатан ба ҳарорати муҳити беруна баробар ё аз он ҳамагӣ 1—2°С баланд аст. Дар натиҷаи фурӯбурди гармии офтоб ё кори мушакҳо ҳарорати бадани аксари онҳо баланд мешавад.

Масалан, харорати бадани говзанбӯр дар вақти парвоз ҳангоми 4—8°С будани ҳарорати ҳаво ба 38—44°С мерасад, вале баъди ба охир расидани парвоз зуд хунук шуда, ба ҳарорати муҳити беруна баробар мешавад. Аз ҳад зиёд баланд ва ё паст шудани ҳарорати муҳити атроф Сардхунҳоро карахт мекунад ё онҳоро ба ҳалокат меорад. Аксари онҳо қисми зиёди сол карахт мебошанд. Масалан, сангпушти даштӣ соле ҳамагӣ 3 моҳ фаъол мебошаду халос. Ба туфайли суст инкишоф ёфтани системаи асаби марказӣ ва паст будани мубодилаи моддаҳо Сардхунҳо механизмҳои танзими ҳарорат надоранд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Физиология
Самовор

thumb|243x243px|Самовари «Дулей гравированный»
**Самовор**, **самовар** (аз русии *сам* — худ ва *вар* — ҷӯш) — зарфест барои ҷӯшонидани об.

Иборат аз тана (обдон), сарпӯш, кампирак, нӯл, ду даста ва поя. Асосан аз мис ва руҳ месозанд. Ду хели самовор маъмул аст: аловӣ ва электрӣ, ки шаклан фарқ надоранд. Самоворҳо ҳастанд, ки 0,5 л ва аз 40 то 80 л об мебарад.
Самовори аловӣ ва электрӣ.

Пеш дар Осиёи Миёна аз чойҷӯшҳои калони аловӣ истифода мебурданд. Сонӣ дар байни мисгарони мазаллӣ мисли самовори русӣ аз мис самовор сохтан расм шуд. Самовор ба Осиёи Миёна дар нимаи дуюми садаи XIX оварда шуд. Аввалин устохонаҳои самоворсозӣ охири садаи XVIII дар шаҳри Тула сохта шуда буданд. Сонитар дар Петербург, Урал ва дигар ҷойҳо устохонаҳо пайдо шуданд. Ҳозир дар аксарияти шаҳрҳои мамлакатамон корхонаҳои самоворсозӣ ҳаст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чойафзор
Саратони рустанӣ

**Саратони рустанӣ** — як навъ касалии рустаниро гӯянд, ки асосан занбӯруғу бактераяҳо ба вуҷуд меоранд. Аз саратони рустанӣ бештар картошка, помидор, буттаву дарахтон зарар мебинанд. Дар бех, шоху танаи рустании касал омосу бузғунҷҳо ҳосил мешаванд. 

## Нигаред низ
* Касалиҳои бактериявии рустанӣ
* Касалиҳои занбӯруғии рустанӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Касалиҳои рустанӣ
Санҷидиҳо

**Санҷидиҳо**, **ҷигдаиҳо** () — як оилаи буттаву дарахтони ҳазонрез ё ҳамешасабз.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Шоху барги санҷидиҳоро пулакчаҳо ё мӯякҳои ситорашакли нуқрагун пушидаанд. Барги онҳо дар 1 охчаву навда паи ҳам ё рӯ ба рӯи якдигар ҷой гирифтааст. Гули санҷидиҳо асосан дуҷинса, бе гулбарг, косабарги гулҳои дуҷинсаву модина як қадар найчашакл, косабарги гулҳои нарина паҳн ва одатая 4-парра, баъзан 2-парра ё 6-парра аст. Меваи Санҷидиҳо «чормағзак»-и хушк ва кушоданашаванда аст, қисми сершираву сермағзи он аз найчаи косабарг ба вуҷуд меояд.

## Ҷинсҳо
Санҷидиҳо 3 ҷинс ва қариб 65 намудро, ки асосан дар ноҳияҳои иқлимашоп мӯътадил ва субтропикии Нимкураи шимолӣ мерӯянд, муттаҳид мекунанд. Фақат баъзе намудҳои санҷид (қариб 60 намуд ) дар ноҳияҳои тропикии Осиё месабзанд. Дар кишварҳои пасошӯравӣ 2 ҷинсу 6 намуди санҷидиҳо маълуманд. Дар Тоҷикистон 4 намуди санҷидиҳо дар водии дарёҳо ва туғайзор месабзапд. Баъзеи онҳоро чун дарахти мева, доруӣ ё ороишӣ мепарваранд. Гули онҳо хушбӯю сершахд, меваашон сервитамин ва доруист (масалан, ангат).
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора СССР. Том 15, Москва—Ленинград. 1949;
* Вотаничесиий атлас, Москва—Ленинград. 1963;
* Запригаева В. И, Дикорастущие плодовые Таджикистана, Москва—Ленинград, 1964.
* 

## Пайвандҳо
*
Psiphon

**Сойфун** () — проксии ройгони веб барои кумак ба корбарони интернет аст то аз системҳои филтринги муҳтаво, ки барои сонсури интернет тавассути давлатҳо истифода мешаванд, убур кунанд. Тарроҳии аввалияи Psiphon тавассути Озмоишгоҳи Ситизен (Citizen Lab) дар Донишгоҳи Торонто сурат гирифтааст, вале аз соли 2008 тавассути ширкати конодоии ба номи Psiphon тавсеа дода мешавад. 
 
Ин фанноварӣ ба корбарони интернети сокини кишварҳои озод иҷоза медиҳад интернети озодро аз тариқи роёнаи хеш дар ихтиёр корбароне, ки интернет дар кишвари онҳо сонсур (филтр) мешавад аз ҷумла: Беларус, Миёнмор, Чин, Куба, Миср, Эрон, Кореяи Шимолӣ, Арабистон, Сурия, Тунис, Туркманистон, Ӯзбекистон, ва Ветнам қарор диҳанд.
 
## Таърихча
Тарҳи мафҳумии аввалияи Psiphon, як проксии интернетии сабук ва роҳатро мадди назар дошт, ки барои истифодаи корбарони ниҳоӣ ва дур задани сонсури интернет тарроҳӣ шуда буд. 
 
Аввалин нусхаи ин нармафзор 1 декабри соли 2006 мунташир шуд.
 
Соли 2007, ширкати Psiphon дар қолаби як ширкат мустақил аз Озмоишгоҳи Ситизен ва Донишгоҳи Торонто таъсис шуд. Коди аввалия (нусхаи 1.6) таҳти парвонаи умумии ҳамагонии ГНУ мунташир шуд. Дар соли 2008, Psiphon ҷоизаи *Netexplorateur*-ро аз Сенати Фаронса дарёфт кард. Соли 2009 Psiphon тавассути The Economist дар шохиси сонсур ҷоизаи *Best Media Award*-ро дарёфт кард. Соли 2011 Psiphon нусхаи 1 ба сурати расмӣ бознишаста шуд. 
 
Соли 2012, Psiphon нусхаи Андроидро низ ироа дод. 

## Нигаред низ

* Филтршикан 
* Филтринг 
* Интернет 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
*  

Гурӯҳ:Донишгоҳи Торонто 
Гурӯҳ:Сонсури интернет
Прокси-сервер

thumb|350px|Намунае аз наҳваи амалкарди прокси, ки дар он роёнае корсози прокси байни ду роёнаи дигар нақши корсози проксиро ифо мекунад.
**Пешкор** (), **прокси-сервер** (аз  — «намоянда»), **сервер-миёнарав** — барномаи воситаии байни корбари дохилии шабака ва интернет аст, ки қобилиятҳои фаровоне дар ростои ҳифзи амният, назорати мудириятӣ, контроли корбарон ва сервисҳои захирасозӣ дорад. Прокси-сервер имкони эҷоди филтрҳои хосро барои амнияти бештар дар шабака фароҳам мекунад, қобилияти захирасозӣ, суръати дастёбӣ ба иттилоотро боло мебарад. Бо системҳои тасдиқи ҳувият ва тағйири ҳувият, зомини амният дар шабакаи дохилии созмон аст ва низ имкони сабти гузориши комили коркардашро дорад. Ҳамчунин қобилияти масдуд кардани муҳтавиёти осебрасон ва баррасии табаият аз қавонини барқароршуда дар шабакаро доро мебошад. Прокси-сервер имкони истифода аз аксар протоколҳои маҳаллиро фароҳам меовард ва имкони рамз кардани додаҳоро низ дорад. Проксиҳо анвоъи мухталифе доранд, ки ҳар як кори хоссеро анҷом медиҳад, ки аз он ҷумла метавон FTP, HTTP, SMTP ва DNS-ро ном бурд.

## Эзоҳ
Маҳбуба Турсунова

**Маҳбуба Турсунова** - адиба, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.
Адибаи хушсалиқаи ҳаҷвнигори тоҷик Маҳбуба Турсунова ҳамчун гули худрӯйи боғи адабиёт дар деҳаи Миронқули ноҳияи Самарқанд ба воя расидааст.

## Сарчашма

http://ovozisamarqand.uz/wp/5177/ 

## Эзоҳ
Ресивер

**Реси́вер** (, аз  — «гирифтан, қабул кардан, дар худ ҷой додан»):
* Ресивер — зарф барои ҷамъ кардани газ, буғ ё моеъ.
* Ресивер — яъне радиоприёмник.
* Ресивери телевизиони рақамӣ — афзоре, ки сигнали телевизиони рақамиро қабул мекунад ва ба экрани телевизор интиқол медиҳад.
* AV-ресивер — қувватдиҳандаи бисёрканалаи садо бо декодерҳои аудиосигнали рақамӣ, ТВ-тюнер ва мултиплексори аудио ва видеосигналҳо, ки дар системаҳои кинотеатри хонагӣ ба кор бурда мешавад.
* Ресивер — ҳаммаънои қуттии тиркаш дар яроқи тирандоз.
* ва ғ.

## Сарчашма
## Эзоҳ
Поҷома

thumb|Ин духтар (ва арӯсакаш) пайжома (пойҷома) пӯшидаанд. 
**Пижома** ё **поҷома** ё **пойҷома** — шалвори роҳатиест, ки ҷузви танпӯши хоб буда, тарҷеҳан ҳангоми хоб ва гоҳе ба унвони либоси зер пӯшида мешавад.  

Ин либос бештар тавассути кӯдакон истифода мешавад. Бузургсолон бештар ба сурати фаслӣ аз он истифода мекунанд, ки мавориди он дар фаслҳои сарди сол аст. 
## Решашиносӣ
Вожаи порсии «пойҷома», барои пӯшиши поинтана, дар Ҳинд ба забони англисӣ роҳ ёфт ва табдил шуд ба «pajamas» ва баъдҳо муҷаддадан ба шакли пайжомо в ё пайжома, (ва дар гуфтор аҳоли форс = пирҷома) ба форсӣ бозгашт.  

Дар порсии қадим ба он (пешҷома) мегуфтанд ба маънии ҷома ва либоси аввалия, ки дар зери либос аслӣ мепушиданд ва дар хона фақат аз ҳамон пешҷома ба унвони либоси роҳатӣ истифода микрданд, ки рафта рафта бо вожаи фаронсавии он тағйир ёфтааст. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пӯшок
The Mr. Potato Head Show

**The Mr. Potato Head Show** — силсилафилми телевизионии истеҳсоли ИМА барои бачаҳои томактаби, ва яке аз пешравони стандарти барномаои таълимию фарҳангии телевизиони, ки дар бар якчоя таълим ва тарбия ва маориф мегирад.

## Сарчашмаҳо