Демократикунонӣ

[мини|Шумораи кишварҳое, ки дар раванди демократикунонӣ (хати зард) ва [автократия (хатҳои кабуд) қарор доранд. Тибқи арзёбии Институти V-Dem, ҳамон тавре ки байни Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ буд, аз соли 2010 инҷониб шумораи кишварҳое, ки ба автократия табдил меёбанд, боз ҳам аз шумораи ғайриавтократияҳо зиёдтар шудааст. ]]
мини|Кишварҳое, ки байни солҳои 2010 ва 2020 ба таври назаррас ва ба таври назаррас демократӣ (кабуд) ё автократӣ (сурх) шуданд. Кишварҳое, ки бо ранги хокистарӣ қайд карда шудаанд, дар ин маврид амалан бетағйир монданд.
**Демократикунонӣ ё Мардумсолорӣ шудан. Демократикунонӣ**  - истилоҳест, ки дар илми сиёсӣ ва сотсиология барои тавсифи барҳам додани ҳукмронии ғайридемократӣ қонунӣ ва густариш ва рушди мардумсолорӣ дар давлатҳо ё соҳаҳои қаблан ғайридемократӣ ё камтар демократӣ истифода мешавад.  Ҳамин тариқ, илова бар демократикунонии давлатҳо ва низомҳои сиёсӣ, демократикунонии  сиёсат, иқтисод, дин ва дигар соҳаҳо низ талаб карда мешавад. 

Ба гуфтаи Вилҳелм Ҳеннис, мардумсолорӣ шудан **(**демократикунонӣ) «мубориза бар сари марзи байни соҳаҳои сиёсӣ ва ғайрисиёсӣ» аст. Истилоҳи *демократикунонӣ* ҳам ба ҳадаф, мардумсолорӣ ва ҳам ба раванди тағйир додани зерсистемаҳои ҷамъиятӣ ишора мекунад. «Ин ҳам муайян кардани амал ва ҳам муайян кардани ҳадафи амали иҷтимоӣ аст». 

## Намудҳои демократикунонӣ

### Демократикунонӣ аз поён ё аз боло
Намунаи демократикунонӣ *аз поён* фурӯпошии Блоки Шарқӣ мебошад. Кӯшишҳо барои демократикунонии Олмон, Афғонистон ё Ироқ демократикунонии *аз боло* ҳисобида мешаванд. Сиёсатшинос Манфред Г. Шмидт изҳор медорад, ки демократикунонӣ баъзан "бо найзаҳои қудрати ғолиби демократӣ" оғоз мешавад.  Отфрид Хёффе тахмин мезанад, ки "дар ҳарду ҳолат [...] демократикунонӣ танҳо дар сурате муваффақ мешавад, ки шаҳрвандии бисёрҷанба дар баробари ниҳодҳои давлатӣ рушд кунад." 

Вазорати федералии ҳамкориҳои иқтисодӣ ва рушди Олмон се марҳиларо дар демократикунонии кишвар пас аз низоъ ҷудо мекунад: рушди фаврӣ, муколама ва барқарорсозӣ ва институтсионаликунонӣ ва муттаҳидсозӣ.  Намунаҳои чунин демократикунонии пас аз низоъ Босния ва Ҳерсеговина, Лубнон, Руанда ва Африқои Ҷанубиро дар бар мегиранд. Табдил додани кишварҳо ба демократия пас аз низоъ душвор аст. "Аз ҳаждаҳ ҷомеъаи пас аз низоъ, ки дар онҳо Созмони Милали Муттаҳид равандҳои демократикунониро байни солҳои 1988 ва 2002 дастгирӣ мекард, танҳо сездаҳ ҷомеа, сарфи назар аз бисёр беҳбудиҳои бебаҳс, натавонистанд ба шакли демократии ҳукумат ва ҷомеа ноил шаванд."  Бакли-Зистелл аз ин таҷрибаҳо хулоса мекунад, ки "ангезаи демократикунонӣ бояд аз худи ҷомеъа барояд" ва "манфиатҳои субъектҳои гуногун ва низоъҳои эҳтимолӣ бояд бодиққат пешбинӣ ва ба назар гирифта шаванд."  Як қатор муассисаҳо раванди демократикунониро тавассути пешбурди демократия дастгирӣ мекунанд.

### Роҳҳои демократикунонӣ
Тафовут байни роҳҳои гуногуни демократикунонӣ, ки дар китобҳои дарсии сиёсатшиносӣ низ истифода мешавад, байни шаш роҳ фарқ мегузорад. Роҳҳои 1 ва 2 аз ҷониби як субъекти беруна оғоз мешаванд; дар роҳи 2, субъекти беруна инчунин раванди демократикунониро назорат мекунад. Роҳҳои 3 ва 4 демократикунониро аз ҷониби режими ҳукмрон тавсиф мекунанд; дар роҳи 4, ин таҳти фишори мухолифин сурат мегирад. Роҳҳои 5 ва 6 гузаришҳои ногаҳонӣтарро дар бар мегиранд, ки аксар вақт бо зӯроварӣ ҳамроҳ мешаванд; дар роҳи 5, демократикунонӣ таҳти фишори мухолифин сурат мегирад ва дар роҳи 6, фишор тавассути корпартоиҳо, гирдиҳамоиҳои оммавӣ ва амалҳои шабеҳ ба вуҷуд меояд. 

## Мавҷҳои демократикунонӣ
Сэмюэл Ҳантингтон се мавҷи демократикунониро фарқ мекунад, ки дар онҳо низомҳои автократӣ ба демократия табдил меёбанд:  Ӯ мавҷи аввалро байни соли 1828, вақте ки аксарияти аҳолии сафедпӯсти мардона дар Иёлоти Муттаҳида бори аввал ҳуқуқҳои инсонӣ  яъне овоздиҳӣ ба даст оварданд ( *Демократияи Ҷексонӣ )* ва соли 1922, вақте ки Бенито Муссолинӣ дар Подшоҳии Итолиё (1861—1946) ба қудрат расид (" Раҳпаймоӣ ба сӯи Рим ") ҷойгир мекунад. Сэмюэл Ҳантингтон  оғози мавҷи дуюмро ба сарнагунии Муссолинӣ дар Итолиё дар тобистони соли 1943 ва анҷоми онро ба соли 1962, вақте ки Ямайка аз тоҷи Бритониё истиқлолият ба даст овард, нисбат медиҳад. Мавҷи сеюм аз соли 1974, соли " Инқилоби мехчагул " дар Португалия, оғоз ёфт ва тадриҷан дар миёнаҳои солҳои 1990 фурӯ рафт. Ба гуфтаи Волфганг Меркел, мавҷи охирини демократикунонӣ, ки «бо поёни охирин диктатураҳои ростгаро дар Аврупои Ғарбӣ (Португалия, Юнон, Испания ) дар миёнаҳои солҳои 1970 оғоз ёфта, дар солҳои 1980 дар Амрикои Лотинӣ идома ёфта, ба Осиёи Шарқӣ расида, режимҳои коммунистии Аврупои Шарқӣ ва Иттиҳоди Шӯравиро фаро гирифта, ҳатто ба баъзе кишварҳои Африқо таъсир расонидааст, […] дар таърих бесобиқа аст».  Равандҳои модернизатсияи иҷтимоию иқтисодӣ умуман ангезаҳои ин мавҷҳои демократикунонӣ ҳисобида мешаванд. Аммо, динамикаи онҳо аз заминаҳои фарҳангӣ ва марказҳои қудрати бартаридоштаи элитаҳои сиёсӣ вобаста аст.

Клаус фон Бейме таҳаввулоти пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ ва парокандагии Блоки Шарқиро ҳамчун мавҷи чоруми демократикунонӣ тавсиф кард. Ин дар маҷмӯъ 47 давлатро дар бар мегирифт, аз ҷумла на танҳо Блоки Шарқии собиқ, балки баъзе давлатҳои Африқо ва Осиё, ба монанди Бенин ва Бангладеш низ. 

Кенан Энгин дар робита ба воқеъаҳои Баҳори Араб дар бораи мавҷи панҷуми демократикунонӣ сухан мегӯяд ва ба мавҷи сеюми демократикунонӣ дар кишварҳои Амрикои Лотинӣ монандӣ дорад. Ба монанди он чизе, ки дар Ҷаҳони араб аз соли 2010 сар карда рух дод, бисёре аз диктаторҳои Амрикои Лотинӣ дар солҳои 1970 ва 80 дар натиҷаи мавҷи эътирозҳо сарнагун карда шуданд ва ҳукуматҳои интихобшуда иваз карда шуданд. 

На ҳама демократияҳое, ки пайдо шудаанд, демократияҳои либералӣ мебошанд, ки бар асоси қонуният асос ёфтаанд; бисёре аз онҳо " демократияҳои ноқис " мебошанд. Ин давлатҳо, ки аз ҷониби Хуан Линтс ва Алфред Степан низ ҳамчун " режимҳои гибридӣ " тавсиф шудаанд, мавқеъеро байни демократия ва автократия ишғол мекунанд. Ба гуфтаи Волфганг Меркел, сабаби ягонаи асосӣ вуҷуд надорад, балки маҷмӯи омилҳое вуҷуд дорад, ки бояд роҳи модернизатсия, сатҳи модернизатсия, вазъи иқтисодиёт, сармояи иҷтимоӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ, ташаккули давлат ва миллат, инчунин намуди режими пешгузаштаи иқтидоргароӣ, хусусияти гузариш, ниҳодҳои сиёсӣ ва чаҳорчӯбаи байналмилалиро ба назар гиранд.  "Демократияҳои либералӣ" дар доираи таъсири Иттиҳоди Аврупо пайдо шудаанд. "Омезиши ҷомеъаи бозорӣ аз манфиатҳо ва ҷомеъаи мардумсолрии арзишҳо Иттиҳоди Аврупоро ба модели беназир дар ҷаҳон табдил медиҳад."Ҳамаи созмонҳои дигар, ба монанди НАТО, ASEAN, Mercosur ё Созмони Милали Муттаҳид, таъсири муқоисашаванда надоштанд. Ба гуфтаи Меркел,  "демократияҳои ноқис" метавонанд режимҳои нисбатан устувор бошанд. «Ин махсусан дар ҷомеъаҳое, ки сатҳи пасти таҳсилот ва сохторҳои муштарӣ ва боқимондаҳои меросӣ доранд, ба назар мерасад.» 

## Демократикунонии [[мардумсолорӣ]]
Клаус Оффе қайд мекунад, ки ҳеҷ ду демократия ба ҳамдигар монанд нестанд ва талаботе, ки ба демократия, яъне сифати он гузошта мешаванд, гуногунанд.  Аз як тараф, байни демократияҳои баркамол (ИМА, Британияи Кабир) ва демократияҳои нопухта ҳанӯз ҳам фарқият гузошта мешавад. Аз тарафи дигар, демократияҳои баркамол рӯ ба коҳиш доранд. Клаус Оффе инро ҳамчун "дестаксияи демократияи либералӣ" меномад. 

Агар асли бебаҳси демократия «аз принсипҳои озодии шаҳрвандӣ, баробарии сиёсӣ ва ҳукумати муассир ва ҳисоботдиҳанда» иборат бошад,  пас, ба гуфтаи К. Оффе, бояд баррасӣ кард, ки чӣ гуна «демократияро метавон мардумсолорӣ кард». 

Принсипи аввал, озодии шаҳрвандӣ, айни замон аз он сабаб зери суол меравад, ки шаҳрвандон низоми сиёсиро ношаффоф мешуморанд. «Ин аз ҳад зиёд бор шудани маърифатнокии шаҳрвандон аст, ки аз сабаби мураккабӣ ва аксар вақт нав будани масъалаҳои давлатӣ, ки бояд ҳал карда шаванд […]».  Ин бо набудани ангеза дар байни шаҳрвандон мураккабтар мешавад.

Шаҳрвандон баробарии сиёсиро, ки принсипи дуюм аст, дарк намекунанд, зеро қудрати иҷтимоии онҳо дар муқоиса бо субъектҳои сиёсӣ, ки метавонанд рӯзномаи сиёсиро муайян кунанд ( лоббигарӣ ва ғайра), маҳдуд аст.

Принсипи сеюм, яъне то чӣ андоза ҳукуматҳо имрӯз ҳам метавонанд самаранок идора кунанд, зери суол аст. К. Оффе ин далелро танқид мекунад, ки ҳукуматҳои миллӣ қудрати худро ба ниҳодҳои байналмилалӣ медиҳанд. Ғайр аз ин, қарорҳои сиёсӣ дар мақомоти ғайринизомӣ, дар паси дарҳои баста қабул карда мешаванд. Ҳамин тариқ, ҳукумат метавонад аз масъулияти сиёсӣ канорагирӣ кунад ( *аз айбдоркунӣ канорагирӣ кардан*  ).

К. Оффе инчунин даъват мекунад, ки аз ҳукуматҳо «ҳисоботдиҳӣ» сурат гирад. «Ин ҳисоботдиҳӣ ду усули муошират байни сиёсат ва ҷомеаро дар бар мегирад, ки дар истилоҳоти мураккабтари англисӣ ҳамчун *ҳисоботдиҳӣ* ва *масъулият*, ҳамчун ҷанбаҳои ғайрифаъол ва фаъоли ҳисоботдиҳӣ фарқ карда мешаванд». 

К. Оффе *ҳисоботдиҳиро* ҳамчун қобилияти шаҳрвандон барои «дарки маърифатии қарорҳои сиёсӣ, нисбат додани онҳо ба субъектҳо ва ба ҷавобгарӣ кашидани ин субъектҳо дар сурати афзалиятҳои гуногун» мефаҳмад.  Баръакс бартарии элита аст.

К. Оффе  *масъулиятро* чунин мефаҳмад, ки шахсони дар қудрат буда барои сиёсати худ, аз ҷумла татбиқи роҳҳои ҳалли номатлуб, масъулиятро ба дӯш мегиранд. Баръакс, *ин вокуниш нишон додан*, амали бемасъулиятона ва популистии ҳукумат хоҳад буд.

К. Оффе роҳи ҳалли мушкилоти дар боло зикршуда ва аз ин рӯ демократикунонии демократияро дар «муоширати *аз поён ба боло* ва овоздиҳӣ, муоширати «паҳлӯӣ» байни субъектҳои намояндагӣ ва муоширати *аз боло ба поён* қабули қарорҳои иерархии ҳатмӣ дар шакли қарорҳои ҳукуматӣ, фармонҳои ҳуқуқӣ ва дастурҳои маъмурӣ» мебинад. 

Равиши муоширати *аз поён ба боло,* ки аз ҷониби Оффе пешниҳод шудааст, ба тақвияти ҷомеъаи шаҳрвандӣ ва иштироки шаҳрвандон нигаронида шудааст. Муоширати "паҳлӯӣ" барои беҳтар кардани муносибатҳо байни институти иҷтимоӣ ва субъектҳои коллективӣ (масалан, шаҳрвандон, ихтиёриён ва аъзои ҷомеъа) нигаронида шудааст.&nbsp;B. аъзои ҳизб). Масалан, тавассути ислоҳоти федерализм ё ислоҳоти системаҳои ҳизбӣ . Муоширати *аз боло ба поён* бояд «аз болои иерархияҳои қабули қарорҳо» оғоз шавад ва «тақвияти мақомоти мустақил, коршинос, дарозмуддат ва бетарафро, ки ҳадди аққал барои муддати тӯлонӣ аз низоъҳои ҳизбӣ озоданд» таъмин намояд  .

## Демократикунонии минтақаҳои дигар
Демократия, пеш аз ҳама, як низоми сиёсӣ аст ва истилоҳи "*демократикунонӣ* " ба раванде ишора мекунад, ки боиси эҷод ё тақвияти демократия дар дохили низомҳои сиёсӣ мегардад. Аммо, "демократикунонӣ"-и дигар соҳаҳои ҳаёт низ зуд-зуд талаб карда мешавад ва ин истилоҳ хусусияти шиори сиёсӣ ё шиори ҷангӣ мегирад  . Мисолҳо талабот ба демократикунонии донишгоҳҳо ва махсусан баробарӣ дар намояндагии донишҷӯёнро дар бар мегиранд. Дар соҳаи иқтисодӣ, ҷорӣ намудани демократияи иқтисодӣ ё ҳадди ақал густариши ҳаммуайянкунӣ талаб карда мешавад. Демократикунонии мактабҳо барои ба вуҷуд овардани мактабҳои демократӣ пешбинӣ шудааст. Дар байни дигар ташаббусҳо, ташаббуси "Калисо аз поён" ба демократикунонии калисои католикӣ ва калисои масеҳӣ даъват мекунад.

Сиёсатшинос Вилҳелм Ҳеннис демократикунонии соҳаҳои иҷтимоиро берун аз доираи сиёсат танқид мекунад. Дар ҳолатҳои безарартарин, калимаи маъмулии "демократикунонӣ" як ибораи холӣ аст, ки бо вуҷуди ин драмаи беасосро ба вуҷуд меорад: вазъиятҳои ҳаррӯза бо интиқоди шадиди ғайридемократӣ бор карда мешаванд. Мушкилии боз ҳам бештар ин аст, ки сохторҳои "демократикунонӣ" на аз нигоҳи вазифаи худ, балки аз нигоҳи қудрат дида мешаванд. Масалан, ҳадафи донишгоҳ таҳқиқот ва таълим аст. Ҳарду вазифа принсипи аксариятро рад мекунанд. Талабот ба "демократикунонӣ" дар ин ҷо аз қудрати воқеии профессорони донишгоҳ бармеояд. Аммо, назорат кардани ин қудрат тавассути демократикунонӣ мустақиман бо талаботе, ки аз вазифаи муассиса бармеоянд, мухолифат мекунад. Аммо, хатари бузургтарин дар истифодаи нодурусти калимаи маъмулӣ барои талаб кардани бартараф кардани ҳама шаклҳои нобаробарӣ аст. Аз нигоҳи таърихӣ, ҷудоии соҳаҳои давлатӣ ва хусусӣ дар Ғарб рух додааст ва фарҳанги Ғарбро ташкил медиҳад. Дар ҳоле ки демократия, ки дар он ҳама овози баробар доранд, дар аввал озодиро кафолат медиҳад, берун аз сиёсат одамони нобаробар озодона муошират мекунанд. Кӯшиши баробар кардани ин одамони нобаробар танҳо «бо баҳои истибдод» имконпазир аст. 

### Демократикунонии ҷойи корӣ
Демократикунонии корхона, ҷои кор аз оғози саноатикунонӣ талаботи асосии ҳаракати коргарӣ буд. Ин ҳам тавассути воситаҳои инқилобӣ ва ҳам тавассути ислоҳот амалӣ карда мешуд; охиринро консепсияҳо ба монанди кооперативҳои истеҳсолӣ ё идеяи демократияи иқтисодӣ, ки дар иттифоқҳои касабаи Олмон дар солҳои 1920 таҳия шуда буданд, мисол меоранд.  Баъзе аз ин идеяҳо аз ҷониби хайрхоҳон ё қувваи кории исёнгар, баъзан бомуваффақият амалӣ карда шуданд, ба монанди идеяҳои коммунаи Роберт Оуэн аз асри 19 ё корхонаҳои худидоракунанда, ки пас аз бӯҳрони соли 2001 дар Аргентина пайдо шуданд. Дар сатҳи миллӣ, танҳо Югославия кӯшиш кард, ки корхонаҳои иқтисоди миллиро дар саросари ҷаҳон бо консепсияи худидоракунии коргарон демократикунонӣ кунад. Ин кӯшиш бо парокандагии Югославия дар аввали солҳои 1990 ба анҷом расид.

Усулҳои идоракунӣ, ки ба роҳбарияти миёна ва олӣ бо мақсади афзоиши истеҳсолот озодии бештар медиҳанд, бояд аз ғояҳои муайяншудаи демократияи иқтисодӣ фарқ кунанд. Масалан, соҳибкори Бразилия Рикардо Семлер дар ширкатҳои худ сохторҳои демократиро тавассути арзёбии мунтазами роҳбарони худ аз ҷониби зердастон ҷорӣ кард, ки ба кормандон имкон дод, ки худашон қарор кунанд, ки чӣ гуна ҷои кор ё усулҳои кори худро ташкил кунанд ё масалан, кадом категорияи меҳмонхонаро ҳангоми сафар интихоб кунанд. Ӯ системаи идоракунии худро дар китоби *Системаи Semco* тавсиф кардааст. Аммо, бар хилофи кооперативҳо ё дигар консепсияҳо, фоидаи ширкат дар ихтиёри соҳибкори хусусӣ Semco боқӣ мемонад.

### Демократикунонии [[дониш]]
Дар асри XXI, дониш қариб барои ҳамаи дар фарҳангҳои Ғарб дастрас аст ва дигар лозим нест, ки аз китобхонаҳо, ки на ҳамеша дастрасанд, иттилоот бо заҳмат ҷамъоварӣ карда шавад. Ба шарофати Интернет ва платформаҳои Web 2.0 ба монанди Википедия, ҳама метавонанд дониш ба даст оранд.  Ҳанс-Улрих Велер қайд мекунад  бо тафаккури интиқодӣ, ки «шаҳрвандон бо сели иттилоот коре карда наметавонанд, агар онҳо тарзи коркарди онро наомӯзанд. Онҳо бояд интихоб кунанд ва маълумотро тафсир кунанд. Ин малакаҳои зеҳниро талаб мекунад, ки бо дастрасии техникӣ ба иттилоот ҳеҷ иртиботе надоранд».

## Маҳуми маъмули "демократикунонӣ" дар минтақаи ишғолнамудаи Шӯравӣ/[[Ҷумҳурии Демократии Олмон]]
Дар Минтақаи ишғоли Шӯравӣ ( SBZ) ва баъдтар дар ҶДО, мафҳуми маъмули "демократикунонӣ" барои тавсифи эвфемистии Gleichschaltung (ҳамоҳангсозии) муассисаҳои давлатӣ истифода мешуд. Қонун дар бораи демократизатсияи мактабҳои Олмон аз моҳи май/июни соли 1946 асоси ҳуқуқӣ барои табдил додани низоми мактаб дар SBZ ба низоми ягонаи мактабӣ буд, ки аз ҷониби Ҳизби ягонагии сотсиалистӣ (ҲСС ) назорат мешуд. "Демократизатсияи низоми судӣ"  боис шуд, ки низоми судии ҶДО ба абзори иҷрои иродаи ҲСС-и ҳукмрон табдил ёбад. 

## Сабабҳои демократикунонӣ

### Таъсири иқтисодӣ
Қаблан чунин умед доштанд, ки кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ қавитар қариб ҳамеша ба демократия табдил меёбанд. Ҳоло маълум аст, ки қудрати иқтисодии миллат омили ҳалкунанда нест, аммо кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ қавитар пас аз табдил шудан ба демократия эҳтимоли бозгашт ба сохторҳои авторитарӣ камтар доранд ва пас аз як нуқтаи муайян қариб ҳеҷ гоҳ чунин намешаванд.

### Таъсири фарҳангӣ
Баъзе сиёсатшиносон изҳор медоранд, ки таъсири иқтисодиро метавон ба тағйироти фарҳангие, ки он ба вуҷуд меорад, коҳиш дод ва фарҳангро омили ҳалкунанда дар демократикунонӣ шудан ё нашудани кишвар мешуморанд. 

## Инчунин нигаред

* Иштироки шаҳрвандон
* Демократияи мустақим
* Пас аз демократия
* Демократияи радикалӣ
* Ҷумҳурии шӯравӣ

## Адабиёт

* Бонет де Виола Ана Мария: *Демократикунонии дониш.* *Бархӯрдҳо байни ҳуқуқ ба хӯрокворӣ ва ҳифзи моликияти саноатӣ дар биотехнология* . Ҳамбург 2016, ISBN 978-3-8300-8816-5 .
* Майкл Бри : *Мушкилоти ҳалношудаи аср: Демократикунонии иқтисодиёт.* Дар: Солномаи тадқиқот оид ба таърихи ҳаракати меҳнатӣ, Шумора I/2015.
* Филип Дингелдей ва дигарон: *Демократизатсия: Пешниҳодҳо барои наҷоти демократия.* Иттиҳоди гуманистҳо, Берлин 2025, Онлайн= https://www.humanistische-union.de/publikationen/hu-schriften/publikation/demokratisierung-vorschlaege-zur-rettung-der-demokratie/ .
* Аксел Вайперт (таҳрир): *Демократизатсияи иқтисодиёт ва давлат.* *Таҳқиқот дар бораи робитаи байни иқтисод, давлат ва демократия аз асри 19 то имрӯз.* NoRa, Берлин 2014, ISBN 978-3-86557-331-5 .
* Кристиан Ҳерпфер, Патрик Бернҳаген, Роналд Инглеҳарт, Кристиан Велзел : *Демократикунонӣ.* Нашриёти Донишгоҳи Оксфорд, Оксфорд 2009, ISBN 0-19-923302-0
* Герт Пикел, Сюзан Пикел (ред.): *Демократизатсия дар муқоисаи байналмилалӣ.* *Андешаҳо ва дурнамои нав.* VS Verlag, Висбаден 2006, ISBN 3-531-15113-4 .
* Клаус Оффе (таҳрир): *Демократизатсияи демократия.* *Ташхисҳо ва пешниҳодҳои ислоҳот.* Кампус, Франкфурт 2003, ISBN 3-593-37286-X .
* Мартин Грейффенхаген (муҳаррир): *Демократикунонӣ дар давлат ва ҷомеа.* Пайпер, Мюнхен 1982, ISBN 3-492-02037-2
* Ҳелмут Шелский : *Рафъи низом, демократикунонӣ ва тақсимоти қудратҳо.* Бек, Мюнхен 1973, ISBN 3-406-04905-2 .
* Фриц Вилмар : *Стратегияҳои демократикунонӣ.* 2 ҷилд. Лучтерханд, Дармштадт 1973, DNB 540201987 .
* Вилли Стржелевич: *Саноатӣ ва демократикунонӣ дар ҷомеаи муосир.* Маркази давлатии Саксонияи Поён оид ба таърихи маҳаллӣ, Ҳановер 1958, DNB 454941196 .

## Пайвандҳо

* ''Демократизатсия'', Оҷонсии федералии маорифи шаҳрвандӣ
* Майкл Ҳагнер : ''Нархи ҳақиқат'' . Neue Zürcher Zeitung, 28 декабри соли 2012

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мардумсолорӣ
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ