open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пӯсидагии дандон

**Пӯсиш́и дандо́н**, **ка́риес** ( — пӯсиш) — бемориест, ки дар натиҷаи муттасил вайрон шудани бофтаҳои сахти дандон (сир, девтин, семент) ба вуҷуд меояд. Сабабҳои кариеси дандон гуногун буда, комилан аниқ нашудаанд.

Мувофиқи назарияи химиявию паразитари Кариеси дандон дар натиҷаи ҳал (вайрон) шудани қисми минералии дандон аз таъсири кислотаҳое, ки ҳангоми таъҷзияи карбогидрати хӯрок дар ковокии даҳон ҳосил мешаванд, ба вуҷуд меояд. Минбаъд аз таъсири микробҳо қисми органикии дандон низ вайрон мешавад. Кариеси дандон бе иштироки микробҳо ҳам пайдо шуда метавонад (масалан, дар вақти ихтилоли мубодилаи модда дар бофтаҳои дандон). Пайдоиши кариеси дандон ба истеъмоли анвои хӯрок низ вобаста аст. Масалан, дар маҳалҳое, ки обашон миқдори ками фтор доранд, Кариеси дандон бисёртар мушоҳида мешавад. Хусусияти ферментативии ҳар як организми ҷудогона, бемориҳо, низоми хӯроки модар дар вақти ҳомиладори, рахит ва ғайраҳо ҳам боиси пайдоиши Кариеси дандон мешаванд. Аз кариес асосан дандонҳои ҷоғи боло, хусусан дандонҳои ширин 5-ум ва курсии 1-ум осеб мебинанд. Кариес одатан дар рӯи дандон, дар он ҷое, ки дандонҳо ба ҳам расида меистанд, ба вуҷуд меояд. Дар ҷои кариес аввал сири дандон суда мешавад. Баъд иллат ба дентин гузашта, ба атроф ва дарунтари дандон паҳн мегардад. Ҷои суда шудаи сири дандон шахшул шуда, ҳангоми истеъмолн таоми ширину турш ва гарму хунук дандон дард мекунад. Пулпит, газаки дандон ва ғайраҳо боди Кариеси дандон мебошанд.

## Тасниф
Кариес ба 4 қисм ҷудо мешаванд:
# Доғ дар эмали дандон
# Кариеси рӯягӣ
# Кариеси миёна
# Кариеси чуқур

## Муолиҷа
Дентини нармшударо бо роҳи ҷарроҳӣ дур намуда, пломба кардани дандони иллатнок.

## Пешгирӣ
Мубодилаи мӯътадили моддаҳо ва истеъмоли бонизоми хӯрок; бо намакҳои зарурӣ (намакҳои калсий, фосфор), витаминҳо (витаминҳои Д, В, Bi) таъмин намудани организм; риоя кардани гигиенаи дандон ва ковокии даҳон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бемориҳои дандон
Кафгир

thumb|200px|Кафгир аз алюминий
**Кафгир**, **кафкгир** — асбоби рӯзгор. Кафгирро аз фузулот, бештар аз оҳану пӯлод ва мис месозанд. Кафгир аз даста(дарозиаш 30 то 70см) ва белчаи сӯрох-сӯрох (паҳноиаш тахминан 100-170см2) иборат аст. Барои пухтани оши палов, шавла ва тамоҳои сахт истифода мебаранд.

## Нигаред низ
* Кафлез
* Қошуқ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ошпазӣ
Карикатура

**Корикотур** (, аз caricare — муҳобот кардан, муболиға кардан) — тасвире, ки ҷиҳатҳои манфии мавзӯъро бо мақсади ҳаҷв намудан ва фош кардан, қасдан ё мазҳакаомез аз будааш зиёдтар нишон медиҳад; жанри санъати тасвирӣ; рассоми ва ҳайкалтарошӣ)-ро ба кор мебарад. [220px|thumb|Корикотури русӣ дар замони [Ҷанги Якуми Ҷаҳон]] Корикотурро дар мавзӯъҳои иҷтимоӣ, сиёсӣ ё маишӣ офарида, ба он матни мухтасари пурмазмун илова мекунанд. Унсурҳои Корикотур дар боқимондаҳои попирусҳои Мисри Қадим, осори муҷассамасозӣ ва зарфҳои мусаввари Юнон, фрескаҳои Руми Қадим, муҷассамаҳои ороишии маъбадҳои садаҳои миёна ва минётури китобҳо вомехӯранд. Литография барои ривоҷёбии корикотур имкон дод ва баробари пайдоиши рӯзномаю маҷаллаҳо корикотур ба воситаи тавони таблиғот табдил ёфт. Тавсеъаи корикотур бо муборизаҳои шадиди таърихӣ барои озодии миллӣ ва синфӣ алоқаи мустаҳкам дорад. Дар пешрафт ва тавсеъаи корикотур хидмати рассомон У. Ҳугорт, Ҷ. Гилрей (Инглистон), Ф. Гӯйё (Испониё) ва дигарон шуҳрати ҷаҳонӣ доранд.
Барои ташаккул ва тавсеъаи корикотур дар Тоҷикистон маҷаллаҳои ҳаҷвии «Машраб», «Мулло Мушфиқӣ», «Бигиз», «Ширинкор», «Мушфиқӣ» (солҳои 20—30-юм), «Оинаи ТоҷикТА» (дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ), «Хорпуштак» (аз солҳои баъдиҷангӣ) ҳиссаи калон гузоштаанд. Корикотурнигорони тоҷик X. Расулов, П. Гейвандов, Б. Протасов, Д. Сафоев ва дигирон дар асарҳои худ ҷиҳатҳои манфӣ ва музирри ҷамъиятиро маҳкум ва фош мекарданд.

## Нигаред
* Санъат
* 

*
Оқомалик бинни Чамолиддин Амиршоҳӣ

**Оқомалик ибни Чамолиддин Амиршоҳӣ** ё Шоҳӣ аз шоирони ғазалсарои бомаҳорати тоҷик буда, тақрибан соли 1385 (787 ҳиҷрӣ) дар Фирӯзкӯҳи Сабзавор таваллуд ёфтааст. Падари ӯ аз сулолаи Сарбадорон буд, ки дар чануби Хуросон хукумат меронданд. Вай баъди андухтани дониш ва ҳунар муддате дар Ҳирот зиста, баъдан хокими Астаробод таъйин гардида будааст. Шохи хаттоту рассом ва мусикидон низ будааст. Шохи соли 1453 (857 ҳиҷрӣ) дар Астаробод фавтидааст, аммо часади уро ба Сабзавор оварда дафн кардаанд. Аз шохи то ба замони мо як девон омада расидааст, ки дорои ғазалиёту китъаот ва рубоиёт мебошад.

## Аз [[ғазал]]иёт
: Хат бар лолаи тар мушки Чин рехт,
: Бунафша бар канори ёсумин рехт.
: Сабо гарде, ки бурд аз остонат
: Аруси гунчаро дар остин рехт.
: Ба шухи абруят зебокамонест,
: Ки чашмат хуни халқе аз камин рехт.
: Гул аз шухи хамезад бо рухат лоф,
: Чу дид аз шарми руят бар замин рехт.
: Шароби ошики то хурд Шохи,
: Ба химмат чуръа бар чархи барин рехт.

## Эзоҳ
Борнео

thumb|right
**Борнео** — калонтарин ҷазираест дар хайати галачаз. Малай. Кисми зиёди он ба Индонезия тааллук дорад. Дар Шимолу Ғарби—қисми Малайзия ва мулки британии Бруней ҷойгир аст. Масоҳаташ кариб 734 хаз. км2. Сатхи Калимантан нисбат ба ҷазираҳои дигари галачаз. Малай Хамвортар аст. Дар қисми марказиаш пуштакухҳои регсангию туфй ва поракухдо (к. Кинабали — 4101 м, куллаи баландтарини галачаз Малай) воқеанд, ки онҳо аз чинсҳои бостони кристаллӣ таркиб ёфтаанд. Кисми чан. гарбии он аз хамвориҳои теппадор ва пастиҳои наздибаҳрӣ иборатанд. Иклим экваторию субэкваторй. Х,арор. дар х,амворих,о тамо¬ми сол к,ариб 26° С. Боришоти солона 2000—3500 мм, дар кух.х.0 то 5000 мм. Дарьёҳояш пуроб. Беша^ои тропики қисми зиёди К.-ро фаро гирифтаанд, ки дарахтонашон нихоят гуногунна-муданд. Сарватҳои табий: нафт, ангишт, оҳан, тило ва алмос.
Кантатаи Қаҳвагӣ

**[[Кантата]]и Қаҳвагӣ** (BWV 211) — ин асари мусиқавии Иоганн Себастян Бах мебошад, ки ӯ ин асарро дар мобайни солҳои 1732 ва 1734 навишта буд. Аз рӯи мисраи аввалаи либретто — () «Хомӯш бошед, гап назанед» машҳур аст. Ин асарро Бах бахшида ба қаҳвахонаи Тсиммерман дар Лейптсиг навишт. Дар ин хона Бах соли 1729 кор кард ва бо хоҳиши соҳиби қаҳвахона мусиқӣ менавохт. Кантата авалин бор дар соли 1734 ба нашр бароварда шуд.

Гурӯҳ:Асарҳои Иоганн Себастян Бах
Кофир

**Кофир** (), **диннобовар** — ба касе гуфта мешавад, ки аз назари пайравони як дин, ба он дин эътиқод надошта бошад. Дар қадим, зиндиқ ҳам мегуфтанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Хамиртуруш

**Хамиртуруш** (хамирмоя) — яке аз чизҳои қадима,  ки дар хона  истифода мебаранд. Ҳазорҳо сол одамон барои пухту паз истифода мебаранд. Бостоншиносон маълум карданд, ки дар мобайни деҳаҳо ва шаҳрҳо барои нонвойхона ва барои расмҳо истифода мебурданд.

## Нигаред
* Хамир
* Нон

Гурӯҳ:Хамир
Ҷоми миллатҳои Урупо 2008

# Йенс Леманн Голкипер Олмон 
# Абу Диаби ниммуҳофизатгар Фаронса 
# Бакари Саня муҳофизатгар Фаронса 
# Франсеск Фабрегас ниммуҳофизатгар Испания 
# Коло Туре муҳофизатгар Кот д'Ивуар 
# Филипп Сендерос муҳофизатгар Швейcария 
# Томаш Роситски Ниммумуҳофизатгар Чехия 
# Фредрик Юнгберг ниммуҳофизатгар Шведсия 
# Эдуардо Да Силва ҳамлагар Бразилия 
# Вилльям Галлас муҳофизатгар Фаронса 
# Робин Ван Перси ҳамлагар Ҳолланд 
# Александр Глеб ниммуҳофизатгар Беларус 
# Денилсон ниммуҳофизатгар Бразилия 
# Мате Фламини ниммуҳофизатгар Фаронса 
# Александр Сонг ниммуҳофизатгар Камерун
# Жилберто Силва ниммуҳофизатгар Бразилия 
# Йохан Джуру муҳофизатгар Кот д'Ивуар 
# Лукаш Фабиански Голкипер Полша
# Гаэл Клиши муҳофизатгарФаронса
# Мануэл Алмуния дарвозабон Испания 
# Эммануэл Адебайор ҳамлагар Того 
# Никлас Бендтнер ҳамлагар Дания 
# Эммануэл Эбуэ  муҳофизатгар Кот д'Ивуар 
# Дҷастин Хойт муҳофизатгар Англия
# Тео Уолкотт ҳамлагар Англия
# Мэттю Коннолли муҳофизатгар Англия
# Гилберт ниммуҳофизатгар Англия 
# Марк Рэндалл ниммуҳофизатгар Англия 
# Арман Траоре муҳофизатгар Фаронса

## Нигаред
* Портал:Футбол
Мева

**Мева**, **бар** (, ) — сохторе дар гиёҳон, ки аз нумувви девораи тухмдон ҳосил мешавад ва дона ё донаҳои расидаро дар бар мегирад.

Ҳангоме, ки дар ошпазӣ баҳс аз мева ва сабзиҷот ба унвони ғизо мешавад, ин вожа маъмулан фақат ба меваи гиёҳоне гуфта мешавад, ки ширину гӯштдор ҳастанд монанди олу, себ, афлесун ва ғайра, дар ҳоле ки гурӯҳи бисёр зиёде аз сабзиҷоти маъмулӣ, мағзҳо ва ғаллот, меваи гиёҳони худ маҳсуб мешаванд. Меваҳое, ки маъмулан дар ошпазӣ ва хӯрокӣ ҷузви меваҳо ба ҳисоб намеоянд иборатанд аз кадуҳо, картошка ва филфили сабз.

## Эзоҳ
Луғати дузабона

thumb|Луғати дузабона

**Луғати дузабона** - ин як намуди луғатест, ки аз як забон ба дигар забон калимаҳо тарҷума шудаанд.

## Нигаред
*Луғат
Ҷек Николсон

**Ҷек Николсон** ( (22 апрел, 1937, Ню Ҷерси, ИМА ) — ҳунарпеша, коргардон ва продюссери синамои ИМА аст. Дорандаи се каратаи «ҷоизаи Оскар» (1976) (1984) (1998) ва ҳафт каратаи ҷоизаи «Глобуси тилоӣ» (1975, 1976, 1984, 1986. 1998, 1999, 2003)
 
 

## Манбаъ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико‎
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Кинопродюсерҳои ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Оскар
Гурӯҳ:Барандаи ҷоизаи «Глобуси тилоӣ»
Забони ишоратӣ

**Забони ишора** (баъзан **забони ношунавоён**) — забоне ки, ношунавоен бо он  гуфтугӯ менамоянд. Барои ифодаи фикру андеша дар вақти гуфтугу ишорату аломат бо дастон истифода бурда мешавад.

Дар баъзе аз кишварҳо (дар ИМА ва Канада) забони ишорати (забони ишоратии амрикоӣ, *American Sign Language*) ба унвони забони расмӣ қабул шудааст..

## Пайвандҳо
* Луғати забони ишоратии амрикоӣ
* Забони ишоратии Амрикоӣ дар Амрико 

## Нигаред
* Забон
* Андеша
*
Эдгар Зевор

**Эдгар Зевор** (}}; 1842) — нависандаи фаронсавӣ нависанда, писари Шарл Мари Зевор.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони Фаронса
Ҳорикон

Ҳорикон дар ВисКонсин ҷойгир аст

**Ҳорикон** шаҳр дар Шаҳрисони Додҷ, Висконсин, ИМА мебошад. 

## Ҷуғрофия
right|Ҷойгиршавии Ҳорикон, Висконсин

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Висконсин
Гурӯҳ:Шаҳристони Додҷ, Висконсин
Каҷакбодом

**Каҷакбодом** — навъи маҳалии бодом. Дар вилояти Суғд вомехӯрад. Оид ба каҷакбодом аввали бор А.А Рихтер маълумот додааст. Баландиаш то 8 метер, паҳншох серҳосил, мевааш аввалҳои моҳи август мепазад; мағзаш чиндори ширин (то 1.49 г). Аз 1 кг бодом (то 335 дона) 49б48% мағз ва 56 % равған гирифтан мумкин аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Навъҳои бодом
Ирғай

**Ирғай** (Cotoneaster), ҷинси бутта ва дарахт аз настараниҳо. Баландиаш дар шароити Тоҷикистон аз 20 см то 3 м; барги кӯтоҳдумчаи соддаи байзашакли эллипсӣ, гули майдаи сафед ё гулобӣ, меваи сурхи арғувонӣ ё сиёҳ дорад. Қариб 100 намуди Ирғай дар Аврупо, кӯҳсори ноҳияҳои Баҳри Миёназамин, Осиёи Пеш, Миёна ва Марказӣ, Чин, Ҳимолой ва Шарқи Дур паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон 15 намуди худрӯи Ирғай Cotoneaster zeravschanicus, Cotoneaster hissaricus, Cotoneaster suavis маълум буда, асосан дар нишебиҳои сангу регзор, шахсор, буттаву арчазор, шибляку фарқзор ва мавзеъҳои баландкӯҳ ва ғайраҳо мерӯяд.
Ирғай хусусияти хуби ороишӣ дорад.
Ирсоли масал

**Ирсоли масал** — яке аз санъатҳои маънавии шеъри форс-тоҷик. Шоир дар рафти сухан барои тақвияи фикри худ аз ҳаёти иҷтимоӣ ва амалияи зиндагии шахсӣ мисол меоварад. Ҳамин мисол овардани шоир Ирсоли масал ном дорад.
Искана

thumb|right|Искана
thumb|Кор бо искана
thumb|Клюкарза — як намуди искана
thumb|Исканаи нимдоира

**Искана** — асбоби дастӣ ё мошинии дуредгарӣ барои кандакорӣ, комаканӣ, сӯрох кардани чӯб. Искана дар кандакории устухон ва фулузот низ истифода мешавад. Нӯги исканаи дастӣ пӯлодин, дастааш аз асосан аз чӯб сохта мешавад.

## Намудҳои искана

## Адабиёт
* Резьба по дереву / Оксана ларина — М.: GELEOS Publishing House; Кэпитал Трейд Компани, 2010. — 320 с.
* Мозаика и резьба по дереву Автор: Матвеева Т. А. Издательство: Высшая школа Год: 1989
* Секреты резьбы по дереву/ Г. А. Серикова, 2011—196 с.

## Манбаъ
Испаноқ

**Испаноҷ**, **испанох**, **исфаноҷ** (номи илмӣ: *Spinacia oleracea*) — сабзавоти як ё дусолаи мансуби *шӯраиҳо*. Пояаш рост, баландиаш 25-50 см, баргаш сершираю мудаввар ё нештаршакл. Испанох моҳи апрел гул карда май мева мебандад.

## Эзоҳ
Испарак

**Испарак** - исфоринҷон (Delphinium) - ҷинси рустаниҳои бисёрсолаи алафии мансуби *чакамуғиҳо*. Баландиаш дар шароити табии Тоҷикистон аз 10 то 150 см мешавад. Пояи рост, барги панҷашакл, гули кабуд, бунафш, гулобӣ, зард, сафед ва баргмеваи бисёртума дорад. Дар дунё 250 намуди испарак маълум буда, бештар дар минтақаҳои мӯъадили нимкураи Шимолӣ ва арктикӣ, инчунин кӯҳсори тропикии Африқо паҳн шудааст.
Испурч

**Испурч ё Сипурз (ба русӣ — селезёнка, ба лотинӣ — splen ё lien)** — узви муҳими системаи иммунии инсон ва ҳайвонот буда, дар қисми чапи болоии шикам, зери қабурға ҷойгир аст. Испурч шакли дарозрӯя ва ранги сурхтоб дорад.

Функсияҳо ё вазифаҳои асосии испурч:

Филтр кардани хун: Испурч хуни организмро аз ҳуҷайраҳои пир (масалан, эритроситҳои кӯҳна) ва моддаҳои зарарнок пок мекунад.

Захирагоҳи хун: 

Дар ҳолатҳои фавқулода, испурч метавонад хуни иловагӣ (хусусан эритроситҳо ва тромбоцитҳо) ҷудо намояд.

Фаъолият дар системаи иммунӣ: Испурч лимфотситҳо ва антителоҳо тавлид мекунад, ки организмро аз микробҳо ва вирусҳо муҳофизат мекунанд.

Нест кардани ҳуҷайраҳои нолозим: Ҳуҷайраҳои шикаста, пир ва осебдидаро нобуд мекунад.

Хусусиятҳо:

Испурч ягона узви лимфавӣ аст, ки дар раванди тавлиди ҳуҷайраҳои хун (гематопоэз) иштирок мекунад, махсусан дар давраи рушди ҷанин.

Дар одамони калонсол, вазифаи тавлиди ҳуҷайраҳои хунро асосан устухонҳо иҷро мекунанд, аммо испурч то ҳол нақши муҳим дорад.

## Эзоҳ
Истар

**Истар** - (аз юнонӣ - Starter), воҳиди қадимаи вазн, ки ба 4 мисқол (20 г) баробар буд. Охири асрҳои миёна дар Бухоро баробари 4,5 мисқол (21,6 г) ҳисоб мешуд.
Косок

**Косок** - харбузаи роғӣ, харбузаи сагак Melo dudaim (Cucumis melo var. agrestis), гиёҳи яксолаи худрӯйест, аз *кадуиҳо*. Палаки сермӯйаки дароз  (30-100 см), барги мудаввар дарозиаш (3-6 см), гули як ё дуҷинса, меваи кулӯлаи сабз, зард ё зарди норанҷӣ ва арғувонии қаҳварангӣ, мағзаш талх (ҳаҷман баробари олу), тухми майдаи дарозрӯяи сафед, зард ё сурхтоб дорад.
Косонсой

**Косонсой** — шаҳр дар вилояти Намангони Ӯзбекистон. Дар соҳили дарёи Косонсой
ҷойгир аст.

## Таърих
Косонсой — шаҳри қадима аст. Калимаи «Косон» аз калимаи Кушон гирифта шудааст. Косонсой яке аз қисмҳои муҳими Кушон якҷоя бо шаҳри қадимаи Ахси буд. То ҳол қалъаи Кушониён дар тарафи шимоли ин шаҳр ба назар мерасад.

## Аҳолӣ
Бино ба сарчашмаҳои Косонсой тақрибан 43,684 аҳолӣ дорадАҳолии Косонсой. Маркази ноҳияи Косонсой шаҳри Косонсой аст. Ақалияти аҳолии Косонсой Тоҷикон мебошанд.

## Маориф
Дар Косонсой панҷ коллеҷҳои махсуси миёна ва як литсейи академикӣ фаъолият мекунанд. Ба шумораи коллеҷҳои махсуси миёна коллеҷи тиббӣ, коллеҷи нақлиёт ва алоқа, коллеҷи техникӣ, коллеҷи педагогӣ ва дигарон дохил мешаванд. Тақрибан 46 мактаби таҳсилоти ҳамагонии миёна дар Косонсой фаъолият мебаранд, ки аксарияти онҳо мактабҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ мебошанд, як мактаби русӣ низ фаолият мебарад.

## Табиат
Косонсой — минтақаи кӯҳсор аст, кӯҳ тақрибан 3 км аз маркази ноҳия мебошад. Дарёи Косонсой шаҳрро ба ду қисм ҷудо мекунад.

## Одамони машҳур
Олимони машҳури ислом Алоуддини Косонӣ (асри ХII) ва Махдуми Аъзами Косонӣ (асри XV—XVI), дар шаҳри Косон (Косонсой) таваллуд шудаанд. Як кӯча ба номи Махдуми Аъзам номгузорӣ шудааст ва як мақбара дар соҳили дарёи Косонсой гузошта шудааст, ки моҳи сентябри соли 2007 анҷом ёфтааст.
## Эзоҳ

Шаҳрҳои Ӯзбекистон
Вилояти Намангон
Иштиҳо

**Иштиҳо ** — майлу хоҳиш ба истеъмоли хӯрок. Ин ҳис аз ҷумлаи ғаризаҳои (инстинктҳои) зӯртарин ва муҳимтаринест, ки дар ҷараёни такомули тадриҷии ҳайвонот баҳри зисту фаъолият ба миён омадааст.

Иштиҳо аз гуруснагӣ миқдоран ва сифатан фарқ дорад: Иштиҳои хоҳиш ба истеъмоли хӯрокиҳои муайяни хуштаъму хушнамуд бошад, гуруснагӣ хӯрдани ҳар таом аст.

## Нигаред
*KFC
* Хӯрок
Иқлимшиносӣ

**Иқлимшиносӣ** - илм оид ба иқлим. Хелҳои иқлим, сабаби пайдоиш, тағйирёбӣ ваа паҳнашавии иқлимродар рӯи Замин меомӯзад. Иқлимшиносӣ ба илмҳои ҷуғрофӣ мансуб буда, бо метеорология зич алоқаманд аст.

## Нигаред
* Иқлим
Лутфӣ Кабирова

**Лутфӣ Раҳимҷоновна Кабирова** — овозхон ҳунарпешаи барҷастаи тоҷик (сопранои лирикӣ-драмавӣ). Ҳунарпешаи халқии СССР (1977). 
## Зиндагинома
Лутфӣ Кабирова хатмкардаи омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (1949) ва Консерваторияи Маскав (1954). Аз соли 1954 ӯ ба ҳайси солисткаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст.

Овози Лутфӣ Кабирова васеъ ва дилнишину тобишнок буда, хушифодаву таъсирбахш аст. Ҳунарпеша ҳиссиёти ботинӣ ва олами маънавии қаҳрамонони худро табиӣ ва фасеҳ ифода мекунад. Ба қавли Н. Нурҷонов: «Овозаш фораму ҷарангдор буда, услуби овозхониро дар ҳамаи регистрҳо моҳирона истифода намудааст. Ӯ тавассути овозхонӣ ҳолатҳои гуногуни қаҳрамонон ва шӯру ғалаёни ботинии онҳоро амиқу равшан ифода месозад». 
## Образҳои саҳнавӣ
Кабирова дар операҳои классикии русу Ғарб як силсила образҳои барҷаста офаридааст, ки Мария, Татяна, Лиза («Мазепа», «Евгений Онегин» ва «Модкаи қарамашшоқ»-и П. Чайковский, 1957, 1958, 1962), Дездемона, Леонора («Отелло» ва «Трубадур»-и Ҷ. Верди, 1966, 1967), Чио-чио-сан (операи ҳамноми Ҷ. Пуччинӣ, 1971) мисол шуда метавонанд. Кабирова дар операҳои тоҷик низ як силсила образҳои хуб офаридааст, ки Нисо («Бахтиёр ва Нисо»-и С. Баласанян, 1954), Гулрӯ («Пӯлод ва Гулрӯ»-и Шарофиддин Сайфиддинов, 1957), Сурма («Домоди номдор»-и С. Урбах, 1961), Малоҳат («Бозгашт»-и Я. Сабзанов, 1976) аз ҷумлаи онҳоянд. Маҳорати баланди ҳунарварӣ ба Кабирова имкон додааст, ки хулқу хислати қаҳрамононро ҳаққонӣ, ҳаётӣ ва дилчаспу хотирмон офарад. Ӯ дар операҳои композиторони шӯравии рус нақшҳои Анхела («Духтари Куба»-и К. Листов, 1963), Наталия («Дони ором»-и И. Дзержинский, 1975), Катерина («Духтари ромшуда»-и В. Шебалин, 1959, 1976) ва ғ.-ро бо маҳорати хуб иҷро карда буд.

Кабирова дар опереттаҳо низ ба бозёфтҳои эҷодӣ ноил гардид, масалан, Силва Маритса (аз опереттаи ҳамноми И. Калман). Диапазони овози Лутфӣ К. васеъ ва дилнишину тобишнок буд. Дар барномаи консерти ӯ инчунин ария аз операҳо ва сурудҳои композиторони тоҷик, рус ва дигарон низ ҷой доштанд. Кабирова ба мамлакатҳои Полша, Эрон, Олмон, Белгия, Дания, Австрия, Туркия ва ғ. сафарҳои ҳунарӣ дошт. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Президиуми Советии Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.

## Адабиёт
* Народные артисты СССР. В 2-х тт. / Авторы-составители М. В. Музалевский и В. Л. Иванов. — М.: РИЦ «Кавалер», 2007.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ИҶШС
Гурӯҳ:Феҳристи ҳунарпешагон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои театри Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ
Кабоб

thumb|Кабоб ва ё шашлик

**Кабоб** - навъи таом, ки аз гӯшти чорво ва парранда (мурғ, кабк, бедона) тайёр мекунанд. Гӯштро 25-35 грамми реза карда намак, мурч ва сирко мезанандю Сипас ба зарфе андохта дар ҷои салқин 1-2 соат нигоҳ медоранд. Думбаро майда-майда реза карда, ба деги тафсон меандозанд ва гӯштро дар он 15-20 дақиқа мепазанд. Кабоби пухтаро ба табақ кашида ба рӯи он пиёз, кабудӣ ва каме сирко мерезанд. Дар байни мардуми тоҷик навъҳои зерини кабоб маъмул аст.

* Барракабоб
* сихкабоб
* ҷигаркабоб
* гурдакабоб
* қимакабоб
* кабоби буғӣ
* мурғкабоб
* кабоби чӯпонӣ
* қавурдоғ
* кабоби кабкӣ
* кӯзакабоб
* тандуркабоб
* кулчакабоб
## Ҳамчунин нигаред
* Шашлик
* Кебаб. Видеорецепт 

## Адабиёт
* Энсиклопедияи мухтасари рўзгордорӣ. – Д., 1988. 
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.

## Нигаред
* Таомҳои миллии тоҷик 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Кавар

**Кавар**, ё **кабар**, ё **ласф** () — ҷинси рустаниҳои алафӣ, буттаву лианҳо ва дарахтони пастқад ва кавариҳо. Намудҳои кавар барги сода, гули калони яккаи дар канори барг ё дар гултӯдаи хӯшанамо нумӯъёбанда, меваи аз муддавар то дукшакл ва тухми дар гӯшти мева ҷойгиранда дорад.

## Эзоҳ
Лабпойҳо

thumb|Лабпойҳо

**Лабпойҳо** - (Chilopoda ё ки Opisthodenata), синфи бандпойҳои дарранда, мансуби бисёрпойҳо. Танашон дароз (аз якчанд мм то 25-30 см) буда, сар ва бадани ба буғумҳо тақсимшуда иборат аст ва ҳар як буғум як ҷуфт пой дорад. Дар сар як ҷуфти мӯйлабча ва тӯдаи чашмакҳои соддаи бисёр ҷойгир шудаанд.
Ихтиозаврҳо

**Ихтиозаврҳо** - (Ichthyopterygia), зерсинфи хазандаҳои мурдарафтаи давраи мезозой; дар давраи юра бештра паҳн шуда буданд. Ихтиозаврҳо як гурӯҳ (Ichthyosauria) доштанд. Ихтиозаврҳо даррандаҳои калон (то 12 м) ва аҷдодонашон ҳайвонҳои хушкигард буданд. Минбаъд Ихтиозаврҳо барои дар об ҳаёт гузаронидан мутобиқ гашта, сохти худро тағйир дода, танаи онҳо моҳишакл, нӯлашон дароз, гарданашон нест шуда, дасту пояшон ба болҳои шиноварӣ табдил ёфт.
Каду

thumb|250px|Кадуҳо
thumb|Тухмиҳои каду (камолот)
**Каду** () - ҷинси гиёҳҳои як ё бисёрсолаи полизӣ аз оилаи кадуиҳо (Cucurbitaceae); зироати маъмул. Поя, яъне палакаш дароз, баргаш соддаи яклухт ё панҷашакл, гулаш калон (диаметраш аз 6-30 см), гуногуншакл, зард, норанҷӣ, ҳосилаш калон. Дар дунё 27 намуди каду маълум аст. Асосан 3 намудашро мекоранд:

#Гаҳворакаду (Cucurbita maxima)
#Палавкаду (Cucurbita moschata)
#Ошкаду ё чӯбкаду (Cucurbita pepo)

## Сарчашма
Энсиклопедияи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҷилди 1), Душанбе—1989.

Гурӯҳ:Кадуиҳо
Кадуиҳо

**Кадуиҳо** () — оилаи рустаниҳои дупаллагӣ, рустаниҳои алафӣ, баъзан нимбутта ва дарахтии як ё духонагӣ. Гулҳои одатан якҷинсаи бештар пайвастабарги актиноморфӣ доранд. Мевааш - буттамева ё кадушакл, аксар вақт сертухм. Зиёда аз 100 ҷинс (қариб 1000 намуд)-и Кадуиҳо асосан дар минтақаҳои тропикӣ ва субтропикии ҳарду нимкура вомехӯрад. Дар Тоҷикистон қариб 10 намуди аз 6 ҷинс дучор мешавад. Зиёда аз 15 намуди кадуиҳо (*[[харбуза]], [[бодиринг]], [[дастмолкаду]], [[тарбуз]], [[каду]], [[патиссон]] ва ғайраҳо*) парвариш карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма


Гурӯҳ:Оилаҳои рустанӣ
Каланд

**Каланд** — олоти меҳнатист. Каланд олоти қадимист. Каланд аз оҳан ва пӯлоди тунук  дар шакли секунҷа, чоркунҷа ва гирдаи дамтез сохта мешавад. Асосан дар корҳои деҳқонӣ (заминканӣ, каландкорӣ ва ғайраҳо) ба кор бурда мешавад.

## Эзоҳ
Кактус

**Кактус** - (Cactaceae, оилаи рустаниҳои бисёрсолаи дупаллагист. Пояаш ғафсу сершираи курашакл, тухмшакл ва устувонашакл буда, бо хор, мӯяк ё пулакча пӯшида шудааст. Кактус метаваонад миқдори зиёди обро захира карда муддати дароз ба хушкӣ тоб оварад. Пояи Кактуc ба ғайр аз захира кардани об вазифаи фотосинтез ва бухор кардани обро низ иҷро мекунад. 
thumb|left|Гули Кактус
Гули Кактус калон-калони (баъзан диаметраш то 25 см. мешавад) тоқа буда, асосан дуҷинса аст. Мевааш ғуҷуммеваи сершираю сертухм мебошад. Қариб 85 ҷинс ва бештар аз 2000 намуди Кактус асосан дар Амрико (аз ҷумла нисфаш дар Мексика) дар биёбонҳои тропикӣ, баъзан дар бешаю даштҳои сералафи тропикӣ ва ғ. мерӯяд.
Калмоч

**Калмоч** — (Trichodesma incanum), рустании бисёрсолаест аз оилаи *шанҷариҳо*. Баландиаш то 110 см. Пояи сершохчаю барги байзашакл ё нештаршакли дарозрӯяи сермӯяки ашҳаб (дароизиаш 2-10 см, бараш 1-3 см), хӯшагули тугшакл, гули нилгун ё сафеди кабудтоб, чормағзаки мудаввар ё байзашакли дорчинии ашҳаб (дарозиаш 6.5-9 мм) дорад Моҳҳои май - октябр гул мекунад.
Ки-но Тсураюки

**Ки-но Тсураюки** (882 — 945), шоири Ҷопонӣ. Дар дарбори император вазифаҳои начандон калоне дошт. Ба кумитаи доир ба тартиб додани антологияи назми дар бораи - "Кокинвакасю" (922), ки шеьрҳои дар он ҷойгирифта барои шоирони баьдина ҳамчун сармашки классикӣ шуданд, роҳбари мекард. 440 шеьри дар жонри танка навиштаи ӯ боқӣ мондааст. Китоби "Кийдҳои сафари Тоса"

Гурӯҳ:Шоирони Ҷопон
Морфологияи рустаниҳо

**Морфологияи рустаниҳо** (ё **фитоморфология**, яке аз фаслҳои муҳими илми ботаника буда, қонунияти сохт ва протсессҳои ташаккули рустаниҳоро дар ҷараёни инкишофи фардӣ ва таърихи эволютсионӣ муомӯзад. Ба қадри инкишофи таърихии Морфологияи рустаниҳо аз он анатомияи рустаниҳо, эмбриологияи рустаниҳо ва тситология чун фанҳои мустақил ҷудо шудаанд. Муайян кардани гуногунии рустаниҳо дар табиат, омӯзиши қонунияти сохту ҷойгиршавии онҳо ва ғайраҳо проблемаҳои асосии Морфологияи рустаниҳо мебошанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шохаҳои гиёҳшиносӣ
Гаага

**Гаа́га** (, МФА:  / , МФА: ) — шаҳр дар ғарби Нидерландия, қароргоҳи шоҳ ва ҳукумат, маркази маъмурии Ҳолландияи Ҷанубӣ. Масоҳаташ 98,20 км². Аҳолиаш 510,8 ҳазор нафар (2014).

## Нақлиёт
Бандар дар соҳили баҳри Шимолӣ, маркази нақлиётии муҳим. Ба воситаи наҳрҳо, р. о. ва роҳҳои автомобилгард бо бандари Роттердам, пойтахти расмии мамлакат — Амстердам ва шаҳрҳои дигар мепайвандад.

## Таърих
Гаага бори нахуст дар сарчашмаҳои соли 1097 зикр шудааст. Дар ибтидо шикоргоҳи сарватмандони ҳолландӣ буд. Соли 1248 Виллеми Ҳолландӣ дар ин ҷо қалъае бунёд кард, ки баъдан дар атрофаш сукунатгоҳ қомат афрохт. Соли 1577 Г. ба қароргоҳи Вилгелми Оранӣ табдил дода шуд. Аз соли 1585 дар ин ҷо Иёлоти Генералии Ҷумҳурии музофоти муттаҳида ҷой гирифта Гаага бидуни ҳуқуқи шаҳр будан пойтахти он гардид. Соли 1806 пойтахти мазкур ба Амстердам интиқол ёфт ва ба Гаага ҳуқуқи шаҳр дода шуд. Соли 1813 яке аз марказҳои шӯриши зиддифаронсавӣ буд. Аз соли 1815 дар Гаага қароргоҳи монарх (шоҳ), парламенту ҳукумат, Суди олии шоҳӣ қарор доранд. Дар ин ҷо чандин конференсияи байналхалқӣ баргузор гардидааст. Бештари сокинони Гаага дар маркази маъмурӣ ва муассисаҳои ҳукуматӣ кор мекунанд. Дар Гаага қароргоҳи Суди байналмилалии СММ (трибунали ҳарбии Гаага), намояндагии СММ, Академияи байналмилалии ҳуқуқ, Суди байналхалқии ҷиноятӣ, Суди байналмилалии ҳакамӣ, қароргоҳи ширкати «Ройял Датч Шелл» воқеъ аст.

## Иқтисод
Корхонаҳои бузурги саноати истеҳсоли техникаи электронӣ, коркарди филиззот, шиша, кимиёӣ, табъу нашр ва хӯрокворӣ (бештар қаноддӣ) бисёранд. Дар Гаага осори меъмории асрҳои 12-18 боқӣ мондааст. Академияи шоҳаншоҳии саноеи нафиса, Консерваторияи шоҳаншоҳии мусиқӣ ва рақс, Донишкадаи байналмилалии таҳқиқоти иҷтимоӣ, Нигористони бадеии шоҳаншоҳии Маурисхёйс (рассомии асрҳои 15-17), Нигористони шоҳзода Виллеми V, Осорхонаи Месдаг, осорхонаи либосҳо, китобхонаи шоҳаншоҳӣ мавҷуд аст. Мадюродам осорхонаи зери осмони кушод буда, дар он дастовардҳои муҳимтарини Ҳолландия дар андозаи 1: 25 ба намоиш гузошта шудаанд. Дар канори шарқии Г. дар Схевенинген фароғатгоҳҳои соҳили баҳр мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
Сомонаи расмии Гаага


Гурӯҳ:Шаҳрҳои Нидерланд
Гурӯҳ:Ҳоландияи Ҷанубӣ
Вағнич

**Вағнич** (Cerasus verrucosa) — буттаест мансуби настараниҳо. Баландиаш 50-300 см, асосан дар Осиёи Миёна (Помиру Олой, Тиёншон) паҳн шудааст. Барги байза ё нештаршакли парра-парраи дар давраи дуюми нашваш бемӯяк, гули гулобии дурахшон, косабаргҳои секунҷаи борик ё паҳни аз дарун мӯякноку аз берун мемӯяк, меваи гулобии сершираи таъмаш нордон, донаки мудаваари байзашакл дорад. Вағнич асосан дар минтақаи арчазор, шибляк, ксерофилии камдарахт паҳн шудааст.
мини|Вағничи пӯхтарасида дар Искандаркӯл

Ба Вағнич олуболу ва олу пайванд намуда боғҳои лалмӣ бунёд кардан аз ҷиҳати иқтисодӣ фоиданок аст. Вағничзорҳо хоки соҳил ва ёнаҳои кӯҳро аз шусташавию бодхӯрдашави нигоҳ медорад.

## Эзоҳ
Баҳри Зард

**Баҳри Зард**, **Хуанхай** — баҳри нимкушод дар Уқёнуси Ором, дар соҳилҳои шарқии Осиё, дар Ғ. нимҷаз. Корея. Дар Ҷ. бо Баҳри Шарқи Хитой ҳамсарҳад аст. Масоҳ. 417 ҳазор км2.

Умқаш аз 30 то 106 м (дар Шим.) (дар канортари Ҷ. Ш.). Халиҷҳои бузургаш: Бохайван, Ляодун, Кореяи Ғарбӣ. Ба Б. З. д-ҳои Хуанхэ, Хайхэ, Ляохэ, Ялусзян мерезанд. Соҳилҳояш дар Шим. ва Ғ. асосан паст, дар Ш. баланд, шахдор ва каҷу ноҳамвор. Аз июн то окт. тез-тез тӯфон мехезад. Ҳарор. об моҳи февр. дар Шим. Ғ. аз 0°С пасттар буда, дар Ҷ. 6°–8°С; авг. дар Шим. 24°С, дар Ҷ. то 28°С аст. Шӯриаш дар Шим. Ғ. аз 30 дарсад ва камтар аз он, дар Ҷ. Ш. то 33–34 дарсад тағйир ёфта, дар резишгоҳи дарёҳо то 26 дарсад кам мешавад. Қисми шим. ғарбиаш аз ноябр то март ях мебандад. Ранги оби баҳр тағйир ёфта, аз сабзи зардчатоб то сабзранги осмонӣ мешавад. Мадди баҳр номураттаб ва нимшабонарӯзист, баландии он дар соҳилҳои Корея то 9 м, дар ноҳияҳои дигар то 3–4 м. Шикори моҳӣ (равғанмоҳӣ, мормоҳӣ, симмоҳӣ, шӯрмоҳӣ), мидия ва садафак ривоҷ ёфтааст. Б. З. аҳаммияти зиёди нақлиётӣ дорад. Бандарҳои бузургаш: дар Хитой – Синдао, Вэйхай, Янтай, Тянсзин, Инкоу, Люйшун (Порт-Артур), Далян (Далний), дар Кореяи Ҷанубӣ – Инчхон (Чемулпо), дар УХДК – Нампхо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Афсонак

**Афсонáк** (), мастӣ, мия — як навъ гиёҳест худрӯйи заҳрнок (аз ҷинси мастак), авлоди рустаниҳои бисёрсола, мансуби лӯибиёиҳо. Пояаш рост (10–30 см қад мекашад), серпашмак. Баргаш мураккаб (дарозиаш 3–8 см; думчааш кӯтоҳ – 3–8 мм), аз 3 баргча иборат аст; баргчааш байзашакл (дарозиаш 2–5 см, бараш 0,8–2 см), серпашмак. Гулаш зард (моҳи июн мешукуфад). Ғилофакаш 3–4-тухма (дарозиаш 2–6 см, бараш 1,2–1,8 см); тухмаш гурдашакл, сиёҳтоб. Афсонак гиёҳи бисёрсола буда, маъмулан, дар нишебҳои санглохи баландкӯҳ (Помири Шарқӣ, 3900–4500 метр аз сатҳи баҳр) нумӯ мекунад. Чорво афсонаки тару тозаро намехӯрад. 20 намуди он дар Ҳимолой, Амрикои Шимолӣ ва дар Русия (6 намудаш дар Сибири Шарқӣ) Дар минтақаи алъпии ноҳияҳои Помири Шарқӣ, Ҳисору Дарвоз, Зарафшону Тоҷикистони Ҷанубӣ ду намуди Афсонак (Thermopsis dolichocarpa alpina) вомехӯрад.
Намудҳои Афсонак аз сабаби термопсин, тситизинЮ пахикарпин барин алкалоидҳо доштанашон заҳрноканд. Аз барг, поя, тухм ва решаи Thermopsis dolichocarpa алкалоидҳои термопсин, тситизин ва пахикарпин, кислотаҳои органикӣ мегиранд. Ҷӯшоб ва ҷавҳари Афсонак дар тиб чун воситаи балғамовар истифода мешавад.

Афсонак дар солҳои камалафӣ мумкин аст боиси заҳролудии чорво гардад. Аломатҳои заҳролудӣ: чорво ноором, нафаскашиаш тез, пойҳои ақибаш нимфалаҷ мешаванд, ба зудӣ аз нафастангӣ (дар натиҷаи фалаҷ гардидани узвҳои нафаскашӣ) ҳалок мегардад. Дараҷаи заҳрнокии афсонак асосан ба алкалоидҳо (термопсин, пахикарпин, ситизин, алпин, аргентин ва ғайра)-и таркиби он вобаста аст. Баргу пояи афсонак (айёми ғунчабандӣ) 1,5–2% алкалоид дорад. Алкалоидҳои афсонак ба асаб ва мағзи сар таъсир карда, онҳоро зуд фалаҷ мегардонанд. Дар афсонак як миқдор дигар моддаҳои ҳаётан фаъол (гликозидҳо, сапонинҳо, флаваноидҳо, кислотаҳои органикӣ ва ғайра) низ ҳастанд. Пахикарпин ва ситизин барои тайёр кардани чандин дору истифода мешаванд. Афсонакро дар тиб низ истифода мебаранд. Моддаи таъсирбахши он алкалоидҳо мебошанд. Дар тибби халқӣ ҷӯшоби баргу пояи афсонак барои нест кардани киҷҷа, табобати грипп, бронхитҳо, пневмония тавсия мешавад. Чойи гулҳои хушкондаи он давои сурфаи сахт аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Иконников С. С. Определитель растений Памира. Д., 1963; 
* Синьковский Л. П., Сидоренко Г. Т. Основные ядовитые и вредные растения пастбищ и сенокосов Таджикистана. Д., 1968; 
* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л., 1978.

## Сарчашма
*
Анапа

**Ана́па** — шаҳр дар ҷануби Федератсияи Русия, маркази маъмурии кишвари Краснодар. Анапа аз соли 1846 шаҳр, аз 1866 – курорти иқлимӣ (асосан барои табобати бачагон).

## Ҷуғрофиё ва  аҳолӣ
Анапа дар халиҷи Анапаи соҳили Баҳри Сиёҳ ҷой гирифта, онро Қаторкӯҳи Асосии Кавказ иҳота кардааст. Аҳолиаш 55,7 ҳазор нафар (2008).

## Иқлим
Иқлимаш гарми намнок, зимистонаш нарм, ҳарор. миёнаи янв. +1°С. Тобистонаш гарми давомдор, ҳарорати миёнаи июл +23°С. Анапа шаҳри аз ҳама офтобии соҳили Баҳри Сиёҳ аст (мавсими оббозӣ аз 15 май то 15 октябр)

Лойқаи сулфат ва обҳои минералиаш дар таркиби худ гидрокарбонату хлориди натрий дошта, барои табобати бемориҳои шуш, роҳҳои нафас, системаи асаб, камхунӣ истифода мешаванд.

Дар Анапа санаторияҳо, хонаҳои истироҳат, пансионати модарону кӯдакон, инчунин ширкатҳои сайёҳӣ, муассисаҳои саноати хӯрокворӣ ва сабук мавҷуданд. Музей-мамнӯъгоҳи «Горгиппия» ва Музейи кишваршиносӣ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия
Баҳри Кайҳоннавардон

**Баҳри Кайҳоннавардон** — баҳри канорӣ дар қисми ҳиндии Уқёнуси Ҷанубӣ, байни Замини Эндерби (дар Афина) ва Баҳри Рисер-Ларсен. Масоҳ. 698,6 ҳазор км2. Умқи қисми бештараш зиёда аз 2000 м, ҷойи амиқтаринаш беш аз 5000 м. Қариб тамоми сол сатҳи баҳр бо яхпораҳои шиновар ва айсбергҳо пӯшида шудааст. Қисми зиёди соҳилҳои Б. К. асосан бо девораҳои яхини нишеб, ки баландиашон то 20–40 м аст, иҳота шудаанд. Яке аз ҷанубтарин баҳри олам буда, сардтар аз Баҳри Гренландия аст. Дар қаъри баҳр обсабзҳои сурхранг мерӯянд, он макони зисти голотурияҳо, ситораҳои баҳрӣ, тортанак ва хорпушти баҳрист. Дар соҳили Б. К. пойгоҳҳои таҳқиқотии «Молодёжная» (Россия) ва «Сёва» (Ҷопон) воқеанд. Ширкаткунандагони экспедитсияи арктикии шӯравӣ соли 1962 баҳрро ба шарафи нахустин кайҳоннавардон чунин ном гузоштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Булбул

thumb|Булбул

**Булбул** (Luscinia) - паррандаест аз оилаи дуҷиҳо, гурӯҳи гунҷишкон. 10 намуд дорад, аз он 7 намудаш дар СДМ ва 3 намудаш дар Аврупо, Осиё, Амрикои Шимолӣ паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон Luscinia pectoralis ballioni- чаманбулбул, Luscinia megaphycha hasifi - шоҳбубул ва боз 4 намуди дигар вомехӯрад. Қадаш 16-20 см, вазнаш қариб 25г. Нӯлаш борик, рангаш дорчинии хокистарӣ, ғизояш ҳашарот аст. Булбул чун паррандаи мавсимӣ зимистонро дар мамлакатҳои гарм мегузаронад. Дар буттазору ҷангалзор, боғу гулбоғоҳо, замин ва шохи рустаниҳо лона монда, 4-5 тухм мегузорад. Наринааш хушовоз аст. Дар нағмасароӣ аз 20 то 40 булбул ҳамовоз мешавад.
thumb|Булбул

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Иди пизишкони тоҷик

**Иди пизишкони тоҷик** - Тибқи гоҳшумориҳои қадимӣ 18-уми август зодрӯзи падари пизишкони тоҷик Абуалӣ ибни Сино ба шумор меравад.

## Пайвандҳо
*Зодрӯзи Сино ва иди пизишкони тоҷик 

Гурӯҳ:Идҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Идҳои касбӣ
Фарҳод Восиев

**Фарҳод Восиев** (*Восиев Фарҳод Саидҷонович*; ) — футболбози тоҷик.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Маълумот дар сомонаи расмии ФИФА 
* Пирӯзии нахустини Тоҷикистон дар Ҷоми Ҷаҳон 

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Эраҷ Раҷабов

**Эраҷ Раҷабов** () — яке аз футболбозони тоҷик ки дар Куриёи Ҷанубӣ рӯзи 20 августи соли 2007 аз болои Тими ИМА ғолиб баромад. Иштирокчии дастаи миллии футболи Тоҷикистон аз Истиқлол дар Қатар

## Пайвандҳо
* Маълумот дар сомонаи расмии ФИФА 
* Пирӯзии нахустини Тоҷикистон дар Ҷоми Ҷаҳон 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Гурӯҳ:Иштирокчиёни дастаи миллии футболи Тоҷикистон дар Қатар
Фарҳод Тоҳиров

**Фарҳод Тоҳиров** - яке аз футболбозони тоҷик ки дар Куриёи Ҷанубӣ рӯзи 20 августи соли 2007 аз болои Тими ИМА ғолиб баромад. Иштирокчӣ ва ҳамлагари дастаи миллии футболи Тоҷикистон аз Истиқлол дар Қатар

## Нигаред
*Портал:Варзиш
*Портал:Футбол

## Пайвандҳо
*Маълумот дар сомонаи расмии ФИФА 
*Пирӯзии нахустини Тоҷикистон дар Ҷоми Ҷаҳон 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон

Гурӯҳ:Иштирокчиёни дастаи миллии футболи Тоҷикистон дар Қатар
Баҳри кушод

мини|350px
**Баҳри кушод** — қисми Уқёнуси Олам, ки берун аз ҳудуди обҳои мансуби ин ё он давлат воқеъ буда, мавриди истифодаи тамоми давлатҳост.

Аз обҳои Баҳри кушод истифода бурдан тибқи қоидаи аз тарафи умум эътирофшудаи ҳуқуқи байналхалқӣ – озод будани он ба амал бароварда мешавад. Дар асоси ин қоида ҳеч як давлат ҳуқуқ надорад, ки дар Б. К. ва фазои болои он ҳукмфармоӣ кунад. Ин  қоида дар созишномаи ба Баҳри кушод бахшидашудаи Женева (1958) ва созишномаи СММ (1982) қонунӣ гардонда шудааст. Тамоми давлатҳо дар Баҳри кушод ҳуқуқи савдо ва киштигардии ҳарбӣ, моҳидорӣ, гузарондани хатти ноқил ва трубопроводҳо (хатти қубурҳо), ба роҳ мондани таҳқиқоти илмиро доранд. Нақлиёти ҳавоии ҳамаи давлатҳо дар фазои Баҳри кушод метавонанд озодона парвоз намоянд. Ҳар як киштии ба Баҳри кушод дохилшуда дар итоати ҳамон давлатест, ки зери байрақи он шино мекунад. Ҳангоми ҷанг Баҳри кушод метавонад мавриди истифода амалиёти ҳарбӣ низ қарор гирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Баҳрҳо
Манучеҳр Ҷалилов

**Манучеҳр Ҷалилов** (*Манучеҳр Насруллоевич Ҷалилов*; тав. 27 сентябри соли 1990, шаҳри Ҳисор, Тоҷикистон) — футболбози тоҷик, ҳамлагар. Беҳтарин футболбози Лигаи Олии Тоҷикистон дар солҳои 2015 ва 2016. Нишонзани беҳтарини тими миллии Тоҷикистон (20 гол).

## Зиндагинома

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Маълумот дар сомонаи расмии ФИФА 
* Пирӯзии нахустини Тоҷикистон дар Ҷоми Ҷаҳон 

Гурӯҳ:Зодагони 27 сентябр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1990
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Локомотив Маскав»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Локомотив Маскав 2»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Горняк 2»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Нефтехимик»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Истиқлол»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Шривиҷая»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Персебая»
Ион

**Ион** ( — «рафтаистода») — заррачаи заряднокшуда (атом, молекула) мебошад, ки ба воситаи  гум кардан ё часпидани як ё якчанд электронҳои атомҳо ё молекулаҳо ба вуҷуд меояд.

Заряди ион ба заряди электрон каратист. Мафҳуми ионро соли 1834 Майкл Фарадей дохил кардааст.

Ионҳои мусбат заряднокшударо, ки дар маҳлул сӯи қутби манфӣ (катод) ҳаракат мекунанд, Фарадей катион ном гузоштааст ва ионҳои манфӣ заряднокшударо, ки ба сӯи қутби мусбат (анод) ҳаракат мекунанд, анион ном гузоштааст.

## Адабиёт
* Паулинг Л. Природа химической связи. — Москва, Ленинград: Госхимиздат, 1947.
* Бокий Г.Б. Кристаллохимия. — Москва: МГУ, 1960.

## Адабиёт
* Ионҳо дар торнамои XuMuk.ru (бо забони русӣ)

## Ба ин ҷо ҳам нигаред
* Қувваи ионии маҳлул
* Моеи ионӣ
* Манбаи ионӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Химияи умумӣ
Гурӯҳ:Электродинамика
Гурӯҳ:Мафҳумҳои асосии физика
Миллат

**Миллат** ( — уммат, қабила, халқ) — шакли олии умумияти таърихую этникии одамон аст, ки дар асоси умумияти ҳаёти иқтисодӣ, умумияти забон, масоҳат, хусусиятҳои ҳаёти маданӣ, шуур ва психологияташаккул меёбад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Миллигароӣ
Лучано Флориди

**Лучано Флориди** (; 1964—) — файласуфи итолиёӣ.

### Эҷодиёт

* *Augmented Intelligence — A Guide to IT for Philosophers*. Roma: Armando, 1996.
* *Scepticism and the Foundation of Epistemology - A Study in the Metalogical Fallacies*. Leiden: Brill, 1996. 
* *Internet - An Epistemological Essay*. : Il Saggiatore, 1997.
* *Philosophy and Computing: An Introduction*. /: Routledge, 1999. 
* *Sextus Empiricus, The Recovery and Transmission of Pyrrhonism*. : Oxford University Press, 2002.
* *The Blackwell Guide to the Philosophy of Computing and Information*. : Blackwell, 2003.

## Пайвандҳо

*Сомона ва мақолаҳо
*Interview for the American Philosophical Association — ''Philosophy And Computing Newsletter'' 
*Biography, in English 
*Biography, in Italian, from ''Cervelli in Fuga'' (Roma: Accenti, 2001) 
*Where are we in the philosophy of information? The Bergen podcast 
*Floridi's Information Ethics, video of a workshop at NA-CAP 

Гурӯҳ:Файласуфони Итолиё
Гурӯҳ:Файласуфони асри XX
Гурӯҳ:Соли 1964
Пршеров над Лабем

**Пршеров над Лабем** () — шаҳрест, ки дар давлати  Чехия аст. Аҳолии ин шаҳр 1,113 ҳазор аст. Масоҳаташ 10,65 км² мебошад.


Image:Staroceska_chalupa.JPG|
Image:Zamek z jara.jpg|
Image:Zamek ze zamecke.jpg|
Image:Prerovnl kostel.jpg|
Image:Prerovnl_Bozi_muka.jpg|
Image:Prerovska skola.jpg|


Пршеров над Лабем
Кэтрин Зета-Ҷонс

**Кэтрин Зета-Ҷонс** (*Catherine Zeta-Jones*) 25 сентябри соли 1969 дар деҳаи хурдакаке дар наздикии шаҳри Суонсии Уэлс (Британияи Кабир) ба дунё омадааст.

Кэтрин аз хурдсолӣ ба санъат шавқ дошт. Ӯ ҳанӯз дар чорсолагӣ сурудхонӣ ва рақскуниро сар карда буд ва зуд – зуд дар намоишномаҳои маҳфилҳои ҳаваскорони маҳаллии назди ибодатгоҳи католикӣ буда иштирок меварзид. Дар синни 10-13 солагӣ бошад ӯ аллакай дар театри касбӣ нақшҳо меофарид.

Вақте ки Кэтрин 14-сола шуд, ба шаҳри онҳо барномаи телевизионии машҳуре омад, ки дар он наврасон иштирок мекарданд. Кэтрин дар ин барнома иштирок карда тавонист ва он қадар таҳиякунандагони онро мафтун кард, ки онҳо ӯро барои давом додани наворгирӣ ба Лондон даъват карданд. Ҳамин тавр дар синни 15-солагӣ Кэтрин зодгоҳашро тарк карда, ба ҷустуҷӯи шуҳрат ба пойтахти Англия меояд.

Дар саҳнаи театри Лондон Ҷонс бори аввал дар намоишномаи мусиқавии «42nd Street» баромад кард. Филми аввалини ҳунарпешаи ҷавон филми коргардони фаронсавӣ Филипп де Брока «1001 шаб» /Les 1001 nuits, 1990/. буд, ки дар он Кэтрин нақши Шаҳрзодаро бозида буд.

Вале шуҳрати ҳақиқӣ баъд аз баромадани силсилафилми «Darling Buds of May» ба даст омад ва он Кэтрин Зета-Ҷонсро дар кишвар хеле машҳур гардонид. Рӯзноманигорон дар пайи ӯ афтода буданд ва ҳар як қадамаш ба васоити ахбори омма мубоҳиса мешуд. Кэтрин аз ҳамаи инҳо хаста шуд ва ба худ қарор дод, ки ба ҳолливуд равад. 
Вале дар Амрико Кэтрин дарк мекунад, ки шуҳрати беандозааш дар Британия барои амрикоиён аҳамияте надорад ва маҷбур мешавад, ки “роҳи ситорашавӣ”-ро аз нав паймояд. Ӯ дар аввал нақши кӯчакеро дар филми «Христофор Колумб: завоевание Америки» /Christopher Columbus: The Discovery, 1992/ соҳиб мешавад. Сипас дар чандин силсилафилмҳои дигар бозӣ мекунад. Соли 1996 нақши асосиро дар силсилафилми телевизионии «Титаник»соҳиб мешавад.

Ҳангоми ба наворгирии ин силсилафилм Кэтринро Стивен Спилберг, ки ба омода сохтани филми «Маски Зорро» /The Mask of Zorro, 1998/ машғул буд мебинад. Коргардони филм Матин Кэмпбелл интихоби Спилбергро қабул мекунад ва Ҷонс нақши дӯстдоштаи Антонио Бандерас ва духтари Энтонӣ Ҳопкинсро меофарад. Филм аз нигоҳи молиявӣ хеле муваффақ омад ва аз тарафи мунаққидон баҳои баланд гирифт. 
Ба Кэтрин акнун нақшҳои бештареро пешниҳод мекарданд ва шуҳрати ӯ рӯз то рӯз меафзуд. Чанде пас ҳунарпеша дар филми «Западня» /Entrapment, 1999/, иштирок меварзад, ки дар он бо ҳамроҳии худи Шон Коннерӣ нақш меофарад.

Соли 2000 Кэтрин бо шавҳари ояндааш Майкл Дуглас дар филми “Трафик” нақш меофарад ва ҳамон сол онҳо хонадор мешаванд. Санъати ҳунарпеша боз ҳам такмил меёбад ва ба ӯ бештар нақшҳоро пешниҳод мекунанд. Соли 2003 Зета-ҷонс барои беҳтарин нақши дуюмдараҷа дар филми мусиқавии “Чикаго” соҳиби ҷоизаи Оскар мегардад. Яке аз филмҳои машҳуртарини ҳунарпеша дар солҳои охир филми «Легенда Зорро» (2005) мебошад, ки дар он Кэтрин боз бо Антонио Бандерас нақш офарид.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои театри Британияи Кабир
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Британияи Кабир
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Британияи Кабир
Вилояти Марказӣ-Ҷанубӣ Занзибар

**Вилояти Марқази-Ҷонуби Занзибар** () — яке аз вилоятҳои Танзания  аст.

## Таърих

## Ҷуғрофия

## Иқтисодиёт

## Инҷоро ҳам бингаред
Триллер

**Триллер** (аз  — ларза) — филме мебошад, ки ҳолати тамошобинро мушавваш месозад ва ӯ дар ҳаяҷон мемонад. Аксари вақт ба триллер филмҳои детективӣ-саргузаштӣ ва филмҳои даҳшатро дохил мекунанд.

## Таърихи пайдоиш

## Рушди триллер

Гурӯҳ:Жанрҳои адабӣ
Гурӯҳ:Жанрҳои синамо
Гурӯҳ:Жанрҳои телевизионӣ
Зевс

**Зевс** () — дар асотири Юнони Қадим худои осмон ва раъду барқ. Зевс сарвари худоёни олимпӣ ва фарзанди сеюми Кроносу Рея мебошад. Зевс бародари Аид, Гестия, Деметра ва Посейдон мебошад. Зани Зевса&nbsp;— олиҳа Гера (хоҳари худаш) мебошад, вале бисёр ба Зевс хиёнат мекунад. Мувофиқи асотир Зевс бадиву некиро дар рӯи Замин тақсим мекунад.

## Фарзандони Зевс
* аз маликаи Микея Алкмена: Геракл
* аз олиҳа Гера: Арес, Геба, Гефест, Илифия
* аз Даная: Персей
* аз океанида Диона: Афродита
* аз нимфа Каллисто: Аркад
* аз титанида Лето: дугонагӣ Аполлон ва Артемида
* аз плеяда Майя: Гермес
* аз океанида Метида, зани аввалаи Зевс: Афина (Зевс Метидаи ҳомиладорро фурӯ бурда, Афинаро худаш таваллуд кардааст)
* аз Семела: Дионис

Дар асотири Рум Юпитер ҷои Зевс мебошад.

## Пайвандҳо
* Энциклопедия античной мифологии: Зевс 

Гурӯҳ:Худоёни Юнони Қадим
Афина (асотир)

**Афина** — дар асотири Юнони Қадим илоҳаи хирадмандӣ ва ҷанги боадолат. Тибқи ривоёт Афидофагҳо мусаллаҳ аз сари Зевс пайдо шудааст. Гӯё Зевс ҳамсари худ Метидаро ҳангоми дар батни ӯ будани Афидофагҳо фурӯ бурда бошад. Афина дар муборизаи худоён бо бузургҷуссагони саҳрои Флегрей ширкат намуда, ба бисёр қаҳрамонон — Персей, Одиссей, Ҳеракл мадад расондааст. Дар баҳсе бар Посейдон ғолиб омада, ҳомии давлати Афина шуд. Дар Акрополи Афина ҳайкалҳои машҳури биринҷии Афина сохта шуда буданд. Дарахти муқаддаси Афинаҳо зайтун, ҳайвони муқаддас мор ва парандаи муқаддаси Афина бум маҳсуб мешавад.

Дар асотири Руми Бостон ба Афина Минерва мувофиқат мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Илоҳаҳои Юнони Қадим
Асотири Юнони Қадим

**Дин ва асотири [[Юнони Қадим]]** дар рушди фарҳанг ва санъати ҷаҳон таъсири амиқу гузоштааст.

### Насли аввали худоён
Дар аввал худо Хаос буд. Аз ӯ худоён— Гея (Замин), Никта (Шаб), Тартар (Зулмот), Эреб (Торикӣ), Эрос (Ишқ) пайдо шуданд; Аз Гея — [Уран ([асотир)|Уран]] (Осмон) ва Понт (Баҳри дохилӣ). Худоён намуди ҳамон қувваҳои табииро, ки ифода мекарданд доштанд.

### Насли дуюми худоён
Фарзандони Гея (падаронашон — Уран, Понт ва Тартар) — Кето (соҳиби махлуқоти баҳрӣ), Нерей (баҳри ором), Тавмант (мӯъҷизоти баҳрӣ), Форкий (посбони баҳрӣ), Эврибия (қувваи баҳрӣ), Титанҳо. Фарзандони Никта ва Эреба — Гемера (Рӯз), Гипнос (Хоб), мойрҳо (Тақдир), Мом (Бадгӯӣ ва Аҳмақӣ), Немезида (Қасос), Танатос (марг), Эрида (Ҷудоӣ), Эриния (интиқом), Эфир (Ҳаво); Апата (Фиреб).

### [[Титанҳо]]

Гиперион,
Иапет,
Кей,
Криос,
Кронос,
Океан.

Титанидаҳо:
Мнемозина,
Рея,
Тейя,
Тефида,
Феба,
Фемида.

Фарзандони титанҳо:
Астерия,
Атлас,
Гелиос,
Лето,
Менетий,
Прометей,
Селена,
Эос,
Эпиметей.

### [[Худоёни олимпӣ]]
* Ҳодис — худои зеризаминӣ
* Аполлон — худои офтоб
* Арес — худои ҷанг
* Артемида — олиҳаи шикор
* Афина — олиҳаи хирад
* Афродита — олиҳаи ишқ ва зебоӣ
* Гера — олиҳаи осмон
* Гермес — худои тиҷорат
* Гестия — олиҳаи хона
* Гефест — худои оҳангарӣ
* Деметра — худои серҳосилӣ
* Зевс — худои осмон ва раъду барқ
* Посейдон — худои баҳрҳо
* Дионис — худои шароб ва шаробпазӣ

### [[Гигантҳо]]
*(тақрибан 150)*
* Агрий
* Алкионей
* Гратион
* Ипполит
* Клитий
* Мимант
* Паллант
* Полибут
* Порфирион
* Тоон
* Эврит
* Энкелад
* Эфиалт

### Дигар худоҳо
* Персефона — зани Аид, олиҳаи олами мурдагон
* Ника
* Гелиос
* Селена
* Эос
* Эрот
* Гименей — олиҳаи ниуоҳ
* Ирида — олиҳаи тирукамон

### махлуқот
* Гарпия
* Ехидна
* Кентавр (Сентавр)
* Ламия
* Медуза
* Пегас
* Пифон
* Сирена
* Сфинкс
* Тифон
* Харибда
* Сербер (Кербер)
* Эмпуза (Эмпуса)

### [[Қаҳрамонон]]
Фарзандони мирандаи худоён ва занони миранда, баъзан — олиҳаҳо ва одамон. Одатан дорои қобилиятҳои фавқуттабиӣ ва истеъдодҳои нотакрор буданд.
* Геракл
* Одиссей
* Персей
* Тесей

## Нигаред
* Асотири Руми Бостон

## Пайвандҳо

* Асотири антиқа. (ба забони русӣ)
* асотири Юнон  (ба забони русӣ)
* Асотири Юнони Қадим (ба забони русӣ)
** Гомер. «Илиада»(ба забони русӣ)
** Гомер. «Одиссея» (ба забони русӣ)
** Эсхил. «Ҳафт кас ба муқобили Фив» (ба забони русӣ)

Гурӯҳ:Асотири Юнони Қадим
Гурӯҳ:Асотири халқҳои олам
Гурӯҳ:Динҳои асотир
Расул

**Расу́л** ( — *фиристода*), **Расулуллоҳ** (*фиристодаи Аллоҳ*) — паёмбари исломӣ (набӣ)

## Сарчашма