open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Замзам (Занд)

**«Замзам»** – номи китоби сурудҳои аввалин паёмбари ростин Зардушт; 
2. дар асотири Аҷаму Араб номи чашма ва ё чоҳест дар наздикии Каъба (Макка); 
3. образи бадеӣ дар адабиёти форс-тоҷик.

«Замзам» аввалин китоби ҷомеъи сурудҳои ситоишии мавсимию маросимӣ, ки Зардушт тадвину таҳия намудааст.
Дар сурудҳои «Замзам» тавсифи оламу коинот, табиат, ситоиши хирад, андешаи нек, пиндори нек ва волотарин армонҳои инсон таҷассум ёфта, назди ниёкони мо дар маросимҳои ниёишӣ, ёдбуди дӯстону наздикон суруда мешудаанд. Сурудаҳои «Замзам» таркибан силсилавӣ буда, дар ҷараёни иҷро вобаста ба мавзӯъ, ҷараёнгири воқеот дар чанд қисм суруда мешудаанд. Минбаъд ин сабк, равияи эҷоду иҷрои сурудҳои мавимию маросимии силсилавӣ дар замони Сосониён (222-651) маҷмӯи нави асарҳои таркибан мураккаби ҳирфаии «Каркукӣ», «Ласкавӣ», «Ароманӣ»-ро рӯи саҳна овард. Устоди ромишгарон Борбади Марвазӣ маҷмӯи силсилавии усодонаи мусиқии «Срот-и Хусравоник» («Хусравони воч»- «Сурудҳои Хусравонӣ»)-ро дар заминаи сурдҳои «Замзам» тартиб додааст.

## Адабиёт
Ризоқулихони Ҳидоят, Маҷмаъу-л-фусаҳо., Теҳрон, 1295; Ҳумоиҷ, Таърихи адабиёт дар Эрон, Табриз, 1348; Кристенсен А. Эрон дар замони Сосониён, Теҳрон, 1333; Диншоҳи Эронӣ, Ахлоқи Эрони бостонӣ, Бомбай, 1930; Муҳаммад Муъин, Мазди Ясно ва адаби порсӣ, Теҳрон, 1338; Таърихи Сиистон, Теҳ-рон, 1314; Баҳром Фараҳвашӣ, Фарҳанги Паҳлавик, Теҳрон, 1346; Ибни Зайла, Китоб-ал-кофӣ-ал-мусиқӣ, Бағдод, 1964; Берунӣ, Осору-л-боқия..., Теҳрон, 1341; Розонӣ, шеъру мусиқӣ ва созу овоз..., Теҳрон, 1342.
## Нигаред низ
* Шашмақом
## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Шашмақом
Гурӯҳ:Авесто
Фитри рӯза

**Фитри рӯза**, **закоти фитр** () — он чӣ аз садақот, ки рӯзадорон ба рӯзи Иди фитр ба муҳтоҷон бидиҳанд.

## Дар луғат
Закот дар луғати араб ба маънои зиёдат ва нашъу намо ва салоҳу некӯӣ ва сафову покизагӣ ояд ва  он  чизест,  ки  аз  амволи  худ  барои  покиза намуданаш ихроҷ кунанд. Ва аз маъонии фитр шикофу рахна ва тарк аст, ки дар мавриди рӯза низ ба ҳамин маъност. Ифтор кардани рӯзадор, яъне кушодани даҳонаш ва фориғ шудан аз рузадорӣ. 

Ва изофа кардани «закот» ба «фитр» бад-ин аст, ки воҷиб гаштани он ба сабаби фориғ шудан аз рӯзадорӣ бувад... Ва  закоти  фитр  дар  истилоҳи  шаръӣ, садақаест ба сабаби итмом расондани рӯзаи Рамазон,

яъне фитри он воҷиб гардад.

## Аҳком
Закоти фитр бар ҳар мусалмоне, ки дар шабу рӯзи ид, молики як соъ маводи ғизои изофӣ аз хуроки худ ва хонаводааш бошад, воҷиб аст. Барои закоти фитрдиҳанда лозим аст, то закоти фитри худ, ҳамсар ва касонеро, ки нафақаашон бар вай мебошад. Агар чӣ ҷанин дар шиками модараш бошад, низ бипардозад. Ва далели воҷиб буданаш, ривояте аз Абдуллоҳ бин Умар (р) аст, ки фармуд:

*Расули Аллоҳ (с) закоти фитрро як соъ хурмо ва ё як соъ ҷав бар барда ва озод, марду зан, кӯчаку бузурги мусалмон, фарз гардонида, ва амр кардаанд, ки пеш аз рафтан ба намози ид, пардохт шавад*.

## Замон
Беҳтарин вақти додани закоти фитр, рӯзи ид аст, ки пас аз тулуъи фаҷр ва пеш аз адои намози ид, дода шавад ва тақдими он як рӯз ва ё ду рӯз қабл аз ид, низ ҷоиз аст, зеро, ки Саҳобаи киром чунин кардаанд ва таъхир карданаш то баъд аз намози ид, ҷавоз надорад, ба далели ҳадиси зикр шуда аз Ибни Умар (р): 

*Ва амр кардаанд, ки пеш аз рафтан ба намози ид, пардохт шавад*

ва низ дар ҳадиси Ибни Аббос (р) омадааст: 

*Касе, ки баъд аз намози ид, адо кунад, садақае аз садақот мебошад*.

## Миқдор
Аз ҳар фард, як соъ аст, ки аз маводи ғизоии инсонҳо бошад, монанди биринҷ, хурмо, гандум ва ғайра, ба далели ҳадиси Абӯсаиди Хузрӣ (р), ки фармуд:

*Дар замони Расули Аллоҳ (с) дар рӯзи иди фитр, як соъе аз хурокаро медодем), ва Абӯсаид (р) дар идома фармуд: (ва хурокаи мо, ҷав, кишмиш ва қурут (кишк) ва хурмо буд*.

## Ба чӣ касоне фитр бидиҳанд
Садақаи фитр барои гуруҳҳои ҳаштгонае пардохт мешавад, ки закоти мол ба онҳо дода мешавад, садақаи фитр дар ин фармудаи Аллоҳи мутаъол: (садақот барои фуқаро...), низ шомил мебошад.

## Ҳикмат

# Пок кардани рӯза аз суханони беҷо ва беҳудааст, ба далели ривояти Ибни Аббос (р), ки фармуд: *Расули Аллоҳ (с) закоти фитрро фарз кард барои покии рӯза аз суханони беҷо ва беҳуда ва барои ғизо додани масокин*, зеро ки рӯзадор ҳеҷгоҳе аз суханони беҷо ва беҳуда, холӣ нест, бинобарин закоти фитр барои рӯзадор ончиро, ки дар ҳангоми рӯза доштан аз суханони муҳаррам ва макрӯҳ, сар зада, пок месозад ва бидуни тардид, суханони ёдшуда боиси нуқсони савоби аъмолаш мегардад ва ба рӯзаи ӯ осеб ворид мекунад.
# Вусъат ва фарохист, бар масокин ва фуқаро ва мустағнӣ гардониндаи онҳост аз зиллату хории гадои ва такаддӣ дар рӯзи ид, ки рӯзи хушӣ ва фарҳат буда, то бо мардум дар ин хушӣ ва шодмонӣ, мушорикат кунанд.



## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Рамазон
Ғусл

**Ғусл** () — шустушӯи тамоми бадан, оббозӣ.

## Ғусл дар Қуръон
Дар ояти 6-уми сураи Моида чунин навишта шудааст:

## Эзоҳ

## Сарчашма
Сураи МОИДА (Дастархон) — islamtv.ru
Навшодир

**Навшодир** – моддаи сахти маълум ва монанди шӯра ва намак сафед аст. Миҷозаш дар охири дараҷаи саввум гарм ва дар аввали дараҷаи саввум хушк аст. Хислатҳои шифобахши он: навшодирро маҳин ос карда, чун сурма ба чашм кашанд, захми онро ба ҳам меоварад, обравии чашмро, ки аз хунукӣ бошад, дафъа мекунад. 
Агар инро дар оби судоб ҳал карда, бо он об ғар-ғара кунанд, зулуки дар ҳалқ часпидаро дафъ менамояд. Агар навшодирро бихӯранд, чирк ва рими узвҳои даруни синаро дафъ мекунад. Чун инро бимоланд, дарди гулӯро шифо мебахшад. Навшодирро бо мисли он саргини инсон якҷо намуда, дар оташ гарм карда, муқаттари бухори онро ҳосил намуда, аз он моеъ 4,5 грам бинӯшанд, тамоми заҳрҳои қотилро аз бадан дафъ мекунад, ки инро аз асрори махфӣ шумориданд.
Хӯрдани навшодир сипурзро ба дараҷае пок мегардонад, ки ҳатто ёфтани он душвор мегардад.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Моддаҳо
Гурӯҳ:Моддаҳои сахт
Расм

**Расм** (арабӣ: **رسم**) урфу одат, қоида, тартиб, оин, равиш; нақш, тасвир.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ.2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 124

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Анъанаҳои халқи тоҷик
Ёрии Ҳофиз

**Ёрии Ҳофиз**, ё **Устод Ёрии Хонанда** (?, Ҳирот — 1503/07, Ҳирот) — хонанда, навозанда, мусанниф, хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодаи Ҳирот. Нозукиҳои санъати мусиқӣ, сарояндагиву навозандагиро аввал дар назди падараш ва баъдан аз Устод Шодӣ, Ғулом Шодӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Амир Муртоз, Хоҷа Юсуфи Бурҳон омӯхтааст. Ёрии Ҳофиз дар муддати кӯтоҳ илми мусиқӣ, хусусан қисматҳои мураккаби мақомҳоро аз худ намуда, зимни онҳо як силсила асарҳои созию овозӣ офаридааст. Аз таснифоти Ёрии Ҳофиз бахусус «Куллиёт» ба мақоми «Ҳусайнӣ», «Амали дилошӯб» ба мақоми «Ушшоқ» дар байни мардум машҳур гардида буданд. Ӯ ҳамчунин дар шаклу навъҳои санъати мусиқии «Қавл», «Амал» «Савт», «Пешрав», «Кор», «Рехта», «Кор бо Усул» ва ғ. таснифоти зиёд дорад. Ёрии Ҳофиз ба ашъори Абдурраҳмони Ҷомӣ дилбастагии зиёд дошта, матнҳои таснифоташ бештар бар ғазалиёти ӯ мебошанд. Ӯ ба ғазалҳои зиёди Ҷомӣ дар шаклу навъҳои «тарона», «қавл», «амал», «нақш» чандин тасниф офарида, асарҳои назарияш «Нақши Мавлавӣ», «Нақши Ситамкаш» (бар ғазали Ҷомӣ) дар ҳаёти мусиқии Ҳироту Самарқанд шуҳрати хосса касб намуда буданд. Хаттотиро аз Султоналии Машҳадӣ омӯхта, дар хатти настаълиқ, ҳунари муқовасозӣ ва зарҳалкорӣ устоди моҳир буд. Ёрии Ҳофиз шоири соҳибдевон аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 70. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Лайлатулфитр

**Лайлатулфитр** (арабӣ: **ليلةالفطر**) шаби иди рӯзакушоӣ, шаби Иди Фитр, шаби арафаи рӯзакушоӣ.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ.1 А–О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.591

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Зайнулъобидини Ҳусайнӣ

**Зайналобуддин ибни Муҳаммад ибни Маҳмуди Ҳусайнӣ** (1436, Ҳирот; 1502, ҳамон ҷо) — мусиқидон, оҳангсоз, хонанда,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ».

## Зиндагинома
Зайнулобиддини Ҳусайнӣ илмҳои замонашро аз падараш, ки олим, шоир ва мударриси мадрасаи «Ихлосия»-и Ҳирот буд, омӯхтааст. Баъдан аз донишмандону устодони созу овози Ҳирот, Самарқанд, аз ҷумла Амир Муртоз, Хоҷа Юсуфи Бурҳон, Устод Шодӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид доир ба илми мусиқӣ сабақ гирифтааст. Дар илми бадеъ ва назарияи мусиқӣ шуҳрати зиёд пайдо карда буд. Зайнулобиддини Ҳусайнӣ дар мадрасаи «Ихлосия» аз фанҳои риёзиёт, фалсафа, назарияи мусиқӣ ва бадеъ дарс гуфта, бо хоҳиши Абдурраҳмони Ҷомӣ ва Алишер Навоӣ рисолаеро бо номи «Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ» (нусхаи ягонаи он таҳти № 42 дар Ганҷинаи дастнависҳои Ин-ти шарқшиносии АИ Ӯзбекистон маҳфуз аст) таълиф намуда, ба устодаш Алишер Навоӣ бахшидааст. Ӯ бо ин асари таҳқиқии худ дар ҳаёти фарҳангии Эронзамин саҳифаи нав боз намуд. Дар рисолаи зикршуда «нағма», «буъд», «иқоъ», «ҷамъ», «алҳон» маънидод гардида, истилоҳу мафҳумҳои мусиқӣ, аз ҷумла «Дувоздаҳмақом», «овоза», «шуъба» ва тарзи ҳосилшавии овозҳои пасту баланд шарҳ дода шудаанд. Зайнулобиддини Ҳусайнӣ «буъд»-ҳо ва муносибати нисбии онҳоро бо рақамҳо возеҳ маънидод кардааст. Дар ин асар ҳамчунин оид ба сози дутор, тарзи сохтан, ҷӯр кардан ва «қаторовоз»-ҳои он маълумоти фаровон додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 71. — ISBN 978-99947-49-13-3.
* Ҳусайнӣ, Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ, Р:42 ИРАН Уз. ССР;
* Ражабов И. Ноёб мусиқий манбаи, Известия ООН АН Уз. ССР, № 8-9, 1969;
* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир,Тош., 1963;
* Зайнулобуддин Маҳмуди Ҳусайнӣ, Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ, таҳия ва таҳқиқи А. Раҷабов, Душ., 1987;
* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас. 12-15, Душ., 1989.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик]
Зайнулъобидини Румӣ

**Мавлоно Зайнулъобуддини Румӣ** (? — 1475, Ҳирот) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда,  ва донишманди форс-тоҷик, китобдори дарбори Темуриёни Ҳирот.

## Зиндагинома
Асосҳои назарию амалии мусиқиро дар зодгоҳаш омӯхта, сипас барои аз худ кардани нозукиҳои илми мусиқӣ ба Рум рафтааст. Баъди бозгашт аз Рум дар дарбори ҳокимони Ҳирот ба сифати китобдор ва масъули меҳтархона хидмат кард. Бо Абдурраҳмони Ҷомӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид ва дигар устодони шеъру мусиқии замони худ робитаи наздик дошт. Зайнулъобидини Румӣ дар илмҳои дақиқ, адабиёту фалсафа, илоҳиёт, мусиқӣ, ахлоқу мантиқ, ҳунарҳои бадеӣ (хаттотӣ, китобат, ороишгарӣ, ҳалкорию хотамкорӣ) ва санъати шоҳмот истеъдоду дониши баланд дошт. Дар мусиқии илмию амалӣ яке аз чеҳраҳои номдори ҳавзаи ҳунарии Ҳирот маҳсуб мешуд. Бо устодони мусиқии ҳавзаи ҳунарии Ҳироту Самарқанд Хоҷа Юсуфи Бурҳон, Хоҷа Исҳоқи Шиҳобӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Амир Муртоз, Устод Шодӣ, Ҳофизи Басир, Хоҷа Абдулқодир ва дигарон аз наздик ошноӣ дошт. Дар мусиқии амалӣ аз донандагону устодони комили санъати мақом ва мақомсароӣ буд. Зайнулъобидини Румӣ бо такя ба сохтори зарбию авзонӣ, суннатҳои устодонаи эҷодию иҷроии мақомҳо дар жанру шаклҳои «нақш», «қавл», «амал», «пешрав», «кор» таснифоти зиёд ва ба зарбу навоҳои мақомҳои «Ҳусайнӣ», «Ироқ», «Бузург», «Зерафканд» савтҳои рангин тасниф кардааст. Асарҳои офаридаи Зайнулъобидини Румӣ «Пешрави фаръ», «Нақши хоҷагон», «Амали моҳрӯён», «Пешрави афшон» ва ғ. назди устодони ҳавзаҳои ҳунарии Ҳироту Рум, Самарқанду Бухоро шуҳрати зиёд доштанд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 72 ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Зайтуни Ғижакӣ

**Зайтуни Ғижжакӣ** (*Мавлоно Зайтуни Ҳиротӣ*; ? — 1512, Ҳирот) — навозанда, мусанниф,  ва оҳангсози форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз овони ҷавонӣ ба шеъргӯӣ, ҳунарҳои бадеӣ (хаттотӣ, лавоҳӣ, ҳалкорӣ ва ороиши китоб) шуғл намуд. Қавонини ибтидоии шеъру мусиқиро аз падараш Хоҷа Исои Ҳиротӣ омӯхт. Барои фарогирии комили асосҳои амалию назарии мусиқӣ назди Хоҷа Юсуфи Бурҳон, Исҳоқи Шиҳобӣ, Хоҷа Мавлуди Дуторӣ ва дигарон дониш андӯхт. Дар сознавозӣ камолот (ғижжакнавозӣ) ёфта, дар ҳавзаи ҳунарии Ҳирот номвар шуд. Муддате дар хидмати хон Аҳмади Гелонӣ ба сифати мутриб ва хаттот адои вазифа намуда ва аз ӯ мусиқиро (сознавозӣ, мусаннифӣ) комилтар омӯхт. Барои хон Аҳмади Гелонӣ дар тазмини зарбу усулҳои мақомҳои «Рост», «Наво», «Ушшоқ» дар шаклу анвои мусиқӣ («амал», «савт», «пешрав», «нақш», «кор», «қавл») таснифоти рангине бар ғазалиёти Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ сохтааст. Асарҳои ӯ «Пешрави Рост» (бар усули сақил) «Нақши чӯбон ва рама», «Нақши Рост», «Амали Ҳусайнӣ» ва ғ. дар ҳаёти мадании Ҳирот шуҳрати зиёд доштаанд. Зайтуни Ғижжакӣ шеърро (ғазал, рубоӣ) некӯ мегуфта, девони ашъор мураттаб намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 72. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Мансури Залзал

**Мансури Залзал** (), **Залзали Розӣ** () — навозанда, мусиқидон ва оҳангсози эронитабори араб. Шуҳрати вай ба хотири ибдоъи пардае дар куки созҳои мусиқии эронӣ аст, ки ба «Вустои Залзал» маъруф аст.

## Зиндагинома
Зодаи Рай. Мусиқиро дар зодгоҳаш аз падараш, ки аз донандагони мусиқии замони Сосониён (222—651) омӯхт. Барбатнавозиро аз навозандагони Хуросону Мовароуннаҳр омӯхта ва дар сози барбат (уд) ба мартабаи устоди барбат, таҷдидгари ин соз ва ихтироъкори пардаи Залзал (дар уд) шуҳрат дорад. Равия, сабки бостонии барбатнавозиро аз Ҷавонияи Форс (672—761) омӯхта, бештар дар замина ва такяи анъаноти иҷроию эҷодии қадимаи мардумони эронӣ кор ва эҷод мекард, дар мактаби ҳунарии Бағдод ҳам сабк, усули пешиниёнро бо тозакориҳои иҷроию эҷодӣ идомаю таълим медодааст. Арабҳо сабки ӯро «ат-тарикат-ал-қадимат», «Ат-тарикат-ал-аҷамия», «Ат-тарикат-ал-фаҳлизӣ» (Борбадӣ) ном бурдаанд. Дар манобеи хаттии арабизабон (Исфаҳонӣ, «Китоб-ал-оғонӣ» ва ғайра) низ аз ноқилони ба устувори сабки бостонӣ (эронӣ) будани З. Р. ахбори зиёде собит шудааст. Залзали Розӣ бародар-зодаи завҷаи Исҳоқи Мавсилӣ (эронитабор, муассиси Фарҳангистони ҳунари Бағдод 742—804) буд, ба маркази хилофати Аббосиён Бағдод даъват шуда, дар боргоҳи Ҳоррунаррашид (786—804), ал-Маъмун (813—833) хидмат кардааст. Дар ҳамкорӣ бо Иброҳими Мавсулӣ зумраи зиёди ромишгарони эронитабору ғайраро дар фарҳангистони Бағдод тарбия намуда, Иброҳим ба ҳунари нотакрори барбатнавозиаш рашк мебурд. Сабки эҷодию иҷроии Залзали Розӣ дар маркази хилофат тарафдорони зиёде пайдо карда (Юнуси Форс, Муҳризи Форс, Нашити Форс, Исҳоқи Мавсилӣ ва ғайра) ва идома ёфт. Ӯ ашъори форсиро ба арабӣ баргардонида, рӯи онҳо оҳангҳо месохта, дар сози барбат (уд) тағйироти ҷиддии торию пардавӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:7005-111, ИВАН Уз. ССР;
* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар садаи XII-15, Душанбе, 1989;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душанбе, 1988.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Зерафканд

**Зерафканд** – ба поён ҷаҳидан, майл ба поён; Номи наво, парда, Мақомот (дар мусиқӣ), лаҳни мусиқӣ; Аз суруд, таронаҳои Борбади Марвазӣ (589-90-628-38), ки барои ҷашну маросимоти дарбории Хусрави Парвиз (590- 628) эҷод намудааст. 
Дар манобеи хаттии мусиқию адабӣ Зерафканд бо номи Кучак ҳам сабт шудааст. Зерафканд доираи 63 дар табақоти адвори маъмула буда ва мусиқидон Маҳмуди Ҳусайнӣ онро дар радифи доираи 59 табақоти адвор хотирнишон	 кардааст. Тартиби истихроҷи қаторовозҳои Зерафканд дар
пардаҳои сози уд ба чунин аст:	 А+Ҷ+Ҳ+ҲЙ+ЙБ+ЙҶ+ЙВ+ЙҲ=Ҷ-Ҷ-Т-Ҷ-Ҷ-Б-Т-Ҷ
## Нигаред низ
* Шашмақом
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шашмақом
Зарпарда

**Зарпарда** (пардаи асосӣ, пардаи ҷарангӣ) 

Зарпарда — пардае, ки дар ҳамовозии торҳои кушодаи сози танбӯр «ҷаранг» (консонанс) ҳосил мекунад. Дар дастони овозии сози танбӯр ду навъи чунин парда амал менамояд. Дар асоси мизроби «Рост» ин пардаҳо нотаҳои «до» ва «сол» ва дар мизроби «Бузург» нотаҳои «ре» ва «сол» мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зарбулфатҳ

«**Зарбулфатҳ**» — вазн ва зарб (давр)-и ҳафтдаҳгонаи маъмули мусиқӣ дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқии классикии форс-тоҷик, ки таснифи онро ба мусиқидони номӣ Хоҷа Абдулқодири Гӯянда нисбат медиҳанд. Хоҷа Абдулқодир дар асараш «Мақосиду-л-алҳон» навиштааст, ки «Зарбулфатҳ»-ро бо дастури Шоҳзода Шайхалӣ ибни Султон Увайс пас аз фатҳ гардидани Шероз тасниф кардааст ва Шоҳзода онро «Зарбу-л-фатҳ» ном ниҳодааст;

Зарбулфатҳ навъе аз сабки навозиш дар созҳои зарбӣ (кӯс, нақораҳои хурду бузург), ки дар ҷашну маросимҳо, майдони ҷанг менавохтанд ва аз таркибҳои авзонию зарбии шодиёна ва фатҳӣ иборат буд. Хоҷа Абдулқодир таркиботи онро аз 50 зарб иборат донистааст, ки танини он «танан танан тананан танан танан танан тананан танан танан тананан тананан тананан тананан тананан» мебошад;

Зарбулфатҳ вазн ва зарби махсус дар навохтани созҳои зарбии мусиқӣ, ки муаллифи рисолаи мусиқии «Баҳҷату-р-руҳ» («Болидагии руҳ») таркиботи зарбии онро аз 24 зарб (12 зарби гарон ва 12 зарби сабук) иборат донистааст:

«Зарбулфатҳ» бар муқобили усули «Сақил» буда, барои нақоранавозон ва ҳарбиён тасниф шудааст ва онро «Зарби шодиёна» ё «Зарби нақоранавозон» низ мегӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Қобил Зарифов

**Қобил Зарифов** — сароянда-таронасаро, намояндаи ҳавзаи иҷроии Зарафшон, хонандаи боҳунари мероси мусиқии мардумӣ ва классикии тоҷик. Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011), бародари овозхони тоҷик Хурсандмурод Зарифов

## Зиндагинома
Қобил Зарифов фориғуттаҳсили мактаби ҳамагонии ноҳияи Айнӣ (1983), шуъбаи мусиқии анъанавии (сароянда) факултаи мусиқии тоҷики Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1989, таҳти раҳнамоии устодон Барно Исҳоқова, Боймаҳмад Ниёзов) буда, дар иҷрои мусиқии мардумӣ ва классикии тоҷик салиқаи хубихонандагӣ дорад. Қобил Зарифов баъди хатми донишгоҳи ҳунар фаъолияти иҷроияшро дар дастаи тарона ва рақси Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев (1989) оғоз намуда, то имрӯз дар ин боргоҳ ҳунарнамоӣ мекунад. Қобил Зарифов дар сурудани қисм, шохаҳои ҷудогонаи мақомҳо: «Сарахбори Ороми ҷон», «Қашқарчаи Савти Наво», «Муғулчаи Дугоҳ», «Сегоҳ» , «Чоргоҳ» ва ғ. завқу салиқаи нафиси иҷроӣ ба харҷ дода, иштирокдори симпозиум ва фестивалҳои байналмилалии мусиқӣ (Самарқанд-1987, Душанбе-2002, 2006) буда, барандаи озмуни ҳунарии «Ситораи сол» (2001) аст.
Қобил Зарифов барои маҳорати баланди иҷроӣ ва тарғиби мероси мусиқии тоҷик бо нишони «Хидмати шоиста» (2002), «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2001) ва ифтихорномаҳои Вазорати фарҳанги ҶТ мушарраф шудааст.
## Ҳамчунин нигаред
*Шашмақом

## Сарчашма

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Хурсандмурод Зарифов

**Хурсандмурод Зарифов** —   сароянда-таронасаро, Ҳунарманди шоистаи ҶТ (1996), барандаи озмунҳои ҷумҳуриявии шашмақомхонони ҷавони ҶТ (1989), бародари овозхони тоҷик Қобил Зарифов

## Зиндагинома
Хурсандмурод Зарифов фориғуттаҳсили мактаби ҳамагонии ноҳияиАйнӣ (1978), факултаи мусиқӣ ва иҷрокунандагии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (шуъбаи мусиқии Шарқ, таҳти сарварии Артисткаи халқии ҶШС Тоҷикистон Б.Исҳоқова,1984). 
Хурсандмурод Зарифов баъди хатми донишкадаи мазкур фаъолияти эҷодию иҷроияшро дар дастаи «Зарафшон» (таҳти раҳнамоии Артисти халқии СССР Ҷӯрабек Муродов) Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев оғоз намуда, то имрӯз дар дар ин боргоҳи ҳунар ба фаъолият машғул аст. Маҳорати иҷроияшро Хурсандмурод Зарифов таҳти раҳнамоии устодаш Ҷ. Муродов сайқал дода, дар иҷрои таронаҳо аз шохаҳои овозии мақомҳо»Муғулчаи Дугоҳ», «Сарахбори Ороми ҷон», «Уфари Ороми ҷон», «Чапандози Гулёр», «Сарахбори Наво» (бо таронаҳояш), «Талқинчаи Савти калон»(ба тариқи силсила), «Ироқи Бухоро», «Нимчӯпонӣ» ва ғ.ро бо маҳорати хоси иҷроӣ ба субут расонидааст.Зимни ин Хурсандмурод Зарифов дар иҷрои таснифоти оҳангсозони тоҷик ҳам салиқаи хуби иҷроӣ ба харҷ дода, иштирокдори симпозиумҳои байналмилалии мусиқӣ (Самарқанд 1983, 1987, Хива, 1980, Душанбе, 1990), фестивали байналмилалии мусиқӣ (Душанбе, 2002), рӯзҳои фарҳанги ш.Душанбе дар Маскав (1996), Ӯзбекистон (Тошканд, 1998) ва озмуни мақомхонон (Тошканд,1988) ва ғ. аст. Хурсандмурод Зарифов дар ҳайати ҳунармандони тоҷик ба мамолики Олмон (1983), Яман (1990), Афғонистон (2006) ва ғ. сафарҳои ҳунарӣ намуда, барои хидматҳои шоиста ва маҳорати баланди иҷроӣ дар тарғиби мероси мусиқии тоҷик бо ифтихорномаҳои Вазорати фарҳанги ҶТ (2001,2004) мушарраф шудааст
## Ҳамчунин нигаред
*Шашмақом
## Сарчашма

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Зебопарӣ

**Зебопарӣ** (тахал. ҳунарӣ, номи аслиаш Абдурраҳмони Хонанда, с. тав. 1847 Исфара, 1918-1920 Исфара), сароянда, навозандаи тоҷик, зодаи Исфара. Аз овони ҷавонӣ ба мусиқӣ, санъати овозхонӣ, сознавозӣ шӯру шавқ дошта, бештар аз тариқи худомӯзӣ ба олами созу овоз ворид шуд. Дар иҷрои суруду таронаҳои ирфонию мавсимӣ, маросимӣ ном бароварда, дар маъракаю ҷашнҳои мардумони Водии Фарғона, зодгоҳаш овозхонӣ менамуд. Зиндагии вазнин ӯро маҷбур кард муддате ба шаҳрҳои Қӯқанду Андиҷон рафта мардикорӣ намояд. Шабҳо ҳангоми кор суруд мехонда, аз овозии хуши ӯ хони Қӯқанд Худоёрхон (1845-1876) огаҳ шуда, ба надимонаш дастур медиҳад, ба дарбор оранд. Зебопарӣ сурати хуб надошт, аз дидани ӯ хон дар ҳайрат шуда ва нидо мекунад: «Зебопарӣ» будаастку. Аз он замон ӯро «Зебопарӣ» лақаб мекунанд ва номи аслиаш (Абдурраҳмон) аз забони мардум дур меафтад. Зебопарӣ чанд муддат дар дарбори хони Қӯқанд ба сифати мутриб хидмат карда, сониян ба зодгоҳаш бармегардад ва то интиҳои умр дар хидмати ҳамдиёронаш будааст. Дар иҷрои таронаҳои берун аз маҷмӯи «Шашмақом» авҷҳои рангинро истифода менамудааст. Сарояндаю донандагони «Шашмақом» дар фаъолияти хеш аз усули иҷроии (ифодаҳои авҷии) Зебопарӣ бо таҷдиду такмил истифода намудаанд ва ин рӯ қисмати авҷии баъзе аз шохаҳои овозии мақомҳоро бо ин ном («Авҷи Зебопарӣ») номгузорӣ кардаанд. Авҷҳои Зебопариро бисёр устодони мусиқӣ дар иҷрои шохаҳои ҷудогонаи мақомҳо, таснифоти хеш истифода намудаанд.
## Адабиёт
Алимбаева К., Ахмедов М. Народные музыканты Ӯзбекистана, Таш., 1959; Таджикская музыка, Душ., 2003; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати
тоҷик, ҷ.1, Душ., 1988.
## Ҳамчунин нигаред
*Шашмақом
## Сарчашма

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Зангула (оҳанг)

**Зангула** – номи наво ва оҳанги маъмул дар мусиқии классикии тоҷик; 
Мақоми ҳаштум дар маҷмӯъи «Дувоздаҳмақом» буда, дар табақоти адвор доираи 45 аст (Маҳмуди Ҳусайнӣ,ас.15, «Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ» Зангуларо доираи 42-и табақоти адвор дониста). Фосила ва равиши эҷоди қаторовозҳои Зангула дар сози уд чунин аст: А+Д+В+Ҳ+Й+ЙҶ+ЙҲ+ЙҲ=Т-Ҷ-Ҷ-Т-Ҷ-Т

Дар маҷмӯъи «Шашмақом» бо номи Зангула шоха, гӯшаи созию овозӣ амал надорад.

## Адабиёт
* Фарҳанги Рашидӣ, Теҳрон, 1958; 
* Фарҳанги форсӣ, Теҳрон, 1961; 
* Фарҳанги Амид, Теҳрон, 1966; 
* Абдулқодири Мароғӣ, Мақосиду-л-алҳон, Теҳрон, 1356; 
* Маҳмуди Ҳусайнӣ, Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ,таҳия ва таҳқиқи Аскаралӣ Раҷабов, Душ., 1987; Дарвешалии Чангӣ, Тӯҳфату-с-сурур, Р:468-1 (ИВАН Узб.ССР); 
* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир, Тош.-т, 1963; 
* Вожаномаи мусиқии Эронзамин, Теҳрон, 1375.
## Нигаред низ
* Шашмақом

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шашмақом
Абӯбакр Зубайдов

**Абӯбакр Зубайдов** (1 июли 1958, ноҳияи Панҷакент — 15 майи 2020, ноҳияи Панҷакент) — сароянда, мутриб-таронасаро, номзади илмҳои таърих (2005). Барандаи ҷоизаи фестивал-конкурси телевизионии эҷодиёти халқ «Андалеб-96» (1996), Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (1997).

## Зиндагинома
Абӯбакр Зубайдов баъди хатми мактаби таҳсилоти ҳамагонӣ (1975) таҳсилро дар шуъбаи суруд ва мусиқии факултаи корҳои маданию фароғатии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1975—1979) идома дода, онро бо дипломи имтиёзнок хатм намудааст. Дар институти зикршуда ба сифати омӯзгор (1979) ба кор монд. Дар Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ба ҳайси омӯзгор (1979—1988), омӯзгори калон (1988-93), мудири кафедраи созҳои мусиқӣ (1993—1998), мудири кафедраи «Тарбияи мусиқӣ» (1998—2003), мудири кафедраи созҳои мусиқӣ (2004—2006), декани факултаи мусиқӣ-омӯзгорӣ (2006 — то имрӯз), дотсент (2006) хидмат намуда, зимни ин дар тарғибу иҷрои осори мусиқии мардумӣ, махсусан мақомӣ корҳои ҳунарӣ анҷом додааст. Ӯ то даргузашташ муовиини директори Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот буд. Абӯбакр Зубайдов дар мавзӯъи: «Таърихи фаъолияти ҳунармандони Тоҷикистон дар солҳои 30 — 80 — уми асри XX» рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Абӯбакр Зубайдов шоха, гӯшаҳои мусиқии устодона «Кӯчабоғи ду», «Талқини Бухоро», «Қашқарчаи талқини Бухоро», «Уфари Талқини Бухоро» ва сурудҳои зиёдро бо сабки хосаиҷро намуда, дар хазинаи тилоии радио ва телевизиони ҷумҳурӣ сабт намудааст. Муаллифи зиёда аз 20-мақолаҳои таҳқиқӣ оид ба анъаноти эҷодию иҷроии мусиқии тоҷик аст.

Абӯбакр Зубайдов инчунин дар тарбияи насли иҷрогарони ҷавони мусиқии мардумию устодона саҳми хоса гузошта, шогирдонаш имрӯз дар дастаҳои ҳунарии Тоҷикистону Ӯзбекистон ҳунарварӣ менамоянд.
## Пайвандҳо
* Ёдбуди Абӯбакр Зубайдов – сароянда, навозанда ва олиме, ки қурбони COVID-19 шуд 
* Абӯбакр Зубайдов. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М). —  Душанбе, 2015. —  668 с.  ISBN 978-99947-33-79-8
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Садақа

**Садақа** (арабӣ: **صدقه**) пул ва чизе, ки ба фақирон ва бенавоён чун хайрот дода мешавад.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 174

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Анъанаҳои халқи тоҷик
Фақир

**Фақир** () камбағал, қашшоқ, нодор, мӯҳтоҷ, он кӣ фақат дорои қути лоямут мебошад; муқобили **ғанӣ**.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 428
Бенаво

**Бенаво** () — бетӯша, фақир; мискин, нотавон, бечора.

## Сарчашма
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А–О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М.,1969, - С. 173

Гурӯҳ:Истилоҳи луғатшиносӣ
Фаришта

**Фаришта** (форсӣ: **فرشته**) — малак, сурӯш, дар Қуръони карим в дигар манбаъҳои исломӣ гуфта шудааст,ки дар осмон дар хидмати Худо (Оллоҳ) буда, аз ҷиҳати адад бешуморанд.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 434

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Тафсир

**Тафсир** () — илмест, ки маонии оятҳо, ҳолатҳои гуногуни онҳо ва ҳамин тавр, маҷмӯаи улумеро, ки ба омӯзиши паҳлӯҳои гуногуни Қуръон сару кор доранд, мавриди омӯзиш қарор медиҳанд.

## Вожашиносии тафсир
Тафсир бинобар роҷеҳтарин таърифҳо ба маънои баён намудани маонӣ ва ҳолатҳои гуногуни оятҳои Қуръон дар чорчубаи меъёрҳои шариат ва ба андозаи тавоноии илми инсон мебошад.

## Нигаред низ
* Муфассир

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Абдушарифи Боқизода. Тафсири навини Қуръони карим, ҷилди якум — Душанбе: «ЭР-граф», 2012. — 880с.

Гурӯҳ:Тафсир
Оиша бинти Абубакр

**Уммулмуъминин Оиша бинти Абубакри Сиддиқ** (;
,  — , Мадина) — савумин ҳамсари паёмбар Муҳаммад, духтари халифаи Рошид Абубакри Сиддиқ, фақеҳтарин ва огоҳтарин занони мусалмон дар бораи дин ва адаб.

## Кӯдакӣ
Нӯҳ сол пеш аз ҳиҷрат дар соли 613-уми милодӣ дар Макка ба дунё омадааст. Уммулмуъминин Оиша (р) соли 58-и ҳиҷрӣ (678) дар синни 67-солагӣ дар Мадина аз дунё гузашт ва дар гуристони Бақеъ ба хок супорида шуд.

## Издивоҷ бо паёмбар

Муҳаммад соли дуюми пас аз ҳиҷрат ӯро ба хонаи худ овард. Вай маҳбубтарин ҳамсари Муҳаммад ва дар ривояти ҳадис аз ҳама занони он Ҳазрат серривояттар мебошад.

### Синни Оиша ҳангоми издивоҷ
Дар мавриди синни Оиша дар замони издивоҷ назароти мухталифе вуҷуд дорад. Аксари манобеъи мусулмон мегӯянд, ки ӯ шашсола ва дар замони шурӯъи воқеъии издивоҷ нуҳ сол син дошт. Бар асоси таърихнигории Ибни Халликон, Оиша ҳангоми ақд 9 сол син ва ҳангоми арӯсӣ 12 сол син дошт. Достонҳое вуҷуд дорад, ки Оиша баъд аз оғози зиндагӣ бо Муҳаммад бо дугонаҳову лухтакҳояш бозӣ мекард. 

## Мактаби Оиша
Бузургони саҳоба дар бораи фароиз ва аҳкоми дин аз вай суол мекарданд ва онҳоро ҷавоб медод. Масрук вақте аз номи ӯ ривоят мекард, мегуфт: Сиддиқа бинти Сиддиқ ва ба ман гуфт. Аз ӯ 2210 ҳадис ривоят кардаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Абдушарифи Боқизода. Тафсири навини Қуръони карим, ҷилди якум — Душанбе: «ЭР-граф», 2012. — 880с.
 

Гурӯҳ:Шахсиятҳои ислом аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳамсарони Муҳаммад
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Хилофати Араб
Гурӯҳ:Саҳоба
Азроил

[right|Фариштаи Марг, [Эвелин де Морган, 1881. |240px|thumb]]
**Азроил** (арабӣ: **عزرائيل**) — як аз чор фариштаи муқарраби Аллоҳ, малакулмавт, фариштаи марг.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А-О./Дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ. — Москва 1969, — c. 48

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Фариштаҳо дар ислом
Гурӯҳ:Фариштагони муқарраб
Зайниддин Зидон

**Зайнидди́н Язи́д Зидон** (; ; 23 июни 1972, Марсел, Фаронса) — собиқ футболбоз, мураббии фаронсавӣ.

Коршиносон аксар бар ин боваранд, ки Зидон як нобиға ва яке аз беҳтарин бозикунони таърихи футбол аст. Ӯ дар бошгоҳҳои «Ювентус», «Реал Мадрид» ва тими миллии футболи Фаронса (1994–2006) 108 бор дар мусобиқаҳо ширкат намуда, 31 гол ва дар чемпионатҳои ҷаҳон дар 20 бозӣ ширкат карда, 10 гол задааст. Дар мақоми бозикуни хатти миёна (миёнмайдони ҳуҷумкор) ҳунарнамоӣ мекард.

Зидон дар тӯли умри ҳирфаии худ се бор ба унвони беҳтарин бозикуни ҷаҳон аз сӯи ФИФА дар солҳои 1998, 2000 ва 2003 интихоб шуд. Ӯ як бор ҷоизаи беҳтарин бозикуни соли Урупо, як бор ҷоизаи боарзиштарин бозигари Лигаи Қаҳрамонҳои Урупо ва боре ҳам ҷоизаи беҳтарини бозигари Ҷоми ҷаҳониро дарёфт кардааст ва ба қаҳрамони Ҷоми ҷаҳонӣ, Ҷоми миллатҳои Урупо, Лигаи Қаҳрамонҳои Урупо, силсилаи Итолиё ва лигаи Испониё ноил шудааст. Аз ин рӯ метавон ӯро аз пурифтихортарин бозигари таърих донист.

Зидон ҳамчунин се бор дар дидорҳои ниҳоии Ҷоми ҷаҳонию Лигаи Қаҳрамонҳои Урупо гол задааст. Ӯ дар Фаронса радаи аввали беҳтарини футболбози таърихи Фаронсаро ба худ ихтисос додааст. Зидон пас аз мусобиқоти ҷоми ҷаҳонии 2006 аз футбол худоҳофизӣ кард. Бад-ин тартиб «Реал Мадрид» охирин тими бошгоҳӣ ва финали Ҷоми ҷаҳонии 2006 охирин бозии ҳирфаии ӯ буд.

## Зиндагинома
thumb|220px|left|Хонаи волидайни Зидон дар Алҷазоир
Зидон 23 июни соли 1972 дар Марсел ба дунё омадааст. Ӯ панҷумин фарзанди хонавода аст. Падару модараш, Исмоилу Малика алҷазоирӣ буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Футболбозони Фаронса
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Фаронса
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Канн»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Бордо»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ювентус»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»
Гурӯҳ:Қаҳрамонҳои ҷаҳон оид ба футбол
Гурӯҳ:Қаҳрамонҳои Аврупо оид ба футбол
Гурӯҳ:Дорандагони «Тӯби тиллоӣ»
Амри маъруф

**Амри маъруф** (арабӣ: **امر معروف**) фармудани корҳои шоиставу раво дар шариат.
## Сарчашма
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М.,1969, - С. 65
* 
 

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳи исломӣ‎
Ибни Амин

**Ибни Амин** (Асомиддин Ибни Амин, с.тав. 1898, ш.Исфара, с.ваф. 1992, ш.Исфара), мутриб (танбӯрӣ), донандаи суннатҳои дерини ҳавзаи иҷроии Исфара («Шашмақом»). Ба мусиқӣ, шеър аз овони ҷавонӣ ворид шуда, таҳсилро дар мад-расаи Хӯқанд (1906-1917) идома дода, аз муасси-сони сохттори нав дар Тоҷикистон буда, фаъолияти кориаш дар вазифаҳои котиби ҳизбӣ, котиби комсомол, сардори идораи корҳои дохилии ш. Исфара (1921-1924) сурат гирифта, он солҳо бо Айнӣ С., Лоҳутӣ, Ҳ.Карим, Ш.Ҳусейнзода ва диг. робитаи эҷодӣ дошта, шеърро хуб мегуфт. И.А. муддате сармуҳаррири «Коммунисти Исфара» (1932-1934), аз муассисони театри халқии Исфара буда, дар танзими барномаҳои ҳунарии он саҳ-ми хоса дорад. И.А. баробари танбӯрии соҳибҳунар будан, инчунин донандаи суннатҳои таърихии шеъру мусиқӣ («Шашмақом») аст.

## Адабиёт
Тадж. искусство, М., 2002; Таджикская музыка, Душ., 2003; Ҳакимов Н. «Шашмақом» дар қарни ХХ, Хуҷанд, 2006.
## Ҳамчунин нигаред
*Шашмақом
## Сарчашма

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Ибни Сурайё

**Ибни Сурайё** (), **Сурайҷ** (670, Макка — 726, Мадина) — овозхон, мусиқидон ва ва оҳангсози эронитабори аҳди уммавӣ.

## Зиндагинома
Асосҳои сознавозӣ ва овозхониро аз падараш Абуляҳё пури Убайд, ки аз ғуломони эронии ба Макка овардашуда ва марди донишандӯхта буд, омӯхтааст. Аз ҷавонӣ ба сознавозӣ ва овозхонии мардуми эронинажод тақлид мекард. Ибни Сурайё дар барбатнавозӣ тарз ва шеваи ғайриарабиро пеш гирифта, сози ӯ дар сохт ва тартиби тору пардаи барбати маъмулии эрониён танзим ёфта буд. Сабк ва дониши мусиқиашро дар заминаи мусиқӣ ва фарҳанги ниёконаш тадвин ва ҷӯрсозии созашро ҳам мувозини ҷӯрсозии бостонӣ мураттаб мекардааст. Аз мубаллиғон, пайравон ва идомадиҳандагони сабки иҷроии бостон (ал-қадимату-л-аҷамия) буда, бар ин равиши эҷоду иҷро ҳунарнамоӣ мекард. Ибни Сурайё бештар дар тарғибу идомаи сабки қадимии эронӣ шуҳрат ёфта, арабҳо ӯро «ал-муғаннин ила-т-тариқату-л-аҷамия» номидаанд. Дар мусиқии аҳди хилофат низоми иҷрои (вақт, замон)-ро гурӯҳбандӣ карда, бештар дар маросимҳо сознавозӣ ва овозхонӣ мекард, асарҳояшро вобаста ва пайваста бо маросимҳои мардумӣ эҷод кардааст. Дар марсияхонӣ шуҳрати зиёд дошт. Таснифоташро бар пояи сурудҳои ниёишии бостон сохта, дар ҳавзаҳо ва дастаҳои ҳунарии Макка, Мадина, Бағдод ин анвои мусиқиро паҳн кардааст. 

Дар тазмини дастони «Сроти Хусравоник»-и Борбади Марвазӣ бо номи «Сабъу-л-ағонӣ» («Ҳафт суруд») маҷмӯа ва китоб таълиф намудааст. Бино ба гуфтаи Абулфараҷи Исфаҳонӣ, асари мазкур тақлиде ба андешаҳои назарии мусиқии аҳди Сосониён аст. Ибни Сурайё дар ин асараш оид ба «ҳафтдастон»-и Борбад нуктаҳои ҷолиб баён намуда, ояндагонро ба омӯзиши ин сабки устодона ташвиқ кардааст. Дар сознавозӣ ва овозхонӣ муътақидону пайравони зиёд доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 82 — ISBN 978-99947-49-13-3;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ., 1988;
* Farmer H. A. *History of Arabian Music.* London, 1945;
* ششتری. ایران گهواره دانش و هنر. تهران، ۱٣۴٦؛
* نامنامه موسیقی ایران زمین. جلد اول، تهران، ۱٣۷٦

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Ибни Ҷомеъ

**Исмоил ибни Абдуллоҳ ибни Мутталиб**, маъруф ба **Ибни Ҷомеъ** (; 762, Рай, — 812, Андалус) — мусиқидон, хонанда, навозанда ва мусаннифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Сознавозӣ ва овозхониро аз падар омӯхта, баъдан барои такмили касб ба марказҳои мадании он давр — Макка, Мадина, Димишқ, Бағдод, Мавасил сафар кардааст. Ибни Ҷомеъ бештар ба сабки қадимӣ пайравӣ намуда, ба матнҳои арабӣ оҳанги форсӣ мебаст. Ӯ бо хонадони ромишгарони эронитабор Залзали Розӣ, Иброҳим ва Исҳоқи Мавсилӣ, Нашити Форсӣ ва дигарон ошноӣ пайдо карда, дониши мусиқӣ ва адабиву назариашро такмил дод. 

Дар ҳунари овозхонӣ ба Иброҳими Мавсилӣ ва Исҳоқи Мавсилӣ ихлосу иродати ҳунарӣ дошт ва сабки иҷроии онҳоро бо таҷдид идома медод. Ӯ бо сулолаи ромишгарони эронитабори Бағдод рақобати ҳунарӣ ҳам дошт ва охируламр рӯ ба Андалусия оварда, ба дарбори Абдурраҳмони Доҳилӣ дохил шуд ва то охири умр он ҷо монд. Ибни Ҷомеъ дар мактаби Андалусия (Қуртуба) муштариёни бисёре пайдо карда, сабки анъанавии Хуросониро ба сабки мусиқии ҳамондавраи маҳаллӣ омезиш дод.

## Таълифот
Ибни Ҷомеъ дар илми мусиқӣ рисолае бо номи «Китобу-л-мунтахабу-л-ағонӣ» («Мунтахаби сурудҳо») таълиф намудааст, ки роҷеъ ба сурудҳои он давр ва санъати иҷрокунандагӣ маълумоти муҳим медиҳад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Деҳоти Қадиоб

**Қадиоб** — ҷамоатест дар ноҳияи Роғуни Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

## Деҳаҳои ҷамоат

## Эзоҳ

*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Роғун
Ибни Масеҳо

**Ибни Масеҳо** (), **Масеҳои Хонанда** (655, Исфаҳон — 715, Бағдод) — овозхон, оҳангсоз, мусанниф, мусиқидон ва шоири арабинависи эронӣ.

## Зиндагинома
Асосҳои мусиқӣ, шеър, сознавозӣ ва овозхониро асосан аз падараш омӯхта, муддате назди устодони мусиқии Хуросону Мовароуннаҳр сабақ гирифтааст. Ибни Масеҳо дар Мовароуннаҳру Хуросон намунаҳои зиёди фаҳлавиёт — таронаҳои мардумиро гирдоварӣ намуда, бо номи «Китобу-л-ағонӣ» маҷмӯае таҳия кардааст. Баъдан ба Бағдод рафта, бо дастаҳои мутрибони эронитабор ҳамкорӣ намудааст ва дар заминаи дастону навоҳои «Хусравонӣ»-и Борбад ва сабки бостонӣ-аҷамӣ, инчунин бо такя ба мероси мусиқии ниёкон таронаву оҳангҳои тоза эҷод кардааст. Ибни Масеҳо дар Бағдод баробари ромишгарӣ бо таҳқиқи мусиқӣ машғул шуда, осори мусиқидонони юнониро тарҷумаву тафсир ва тасҳеҳ намудааст. Дар натиҷаи таҳқиқот бо номи «Китобу мухтори-л-ағони-л-Аҷам ва-л-Араб», «Китобу мунтахаботи-л-ағонӣ» рисолаҳо нигоштааст. Ибни Масеҳо дар заминаи донишҳои амаливу назарии мусиқии Шаҳдаи Форс, Сулаймони Форс ва дигарон роҷеъ ба мусиқии замони Сосониён (222—651) низ корҳои амаливу назарӣ анҷом додааст. Дар эҷод ва иҷрои мусиқӣ асосан ба суннатҳои эҷодиву иҷроии тоисломии мардуми эронӣ такя намуда, пайравону муқаллидони зиёд пайдо карда буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 79 ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Зуҳуруддин Бурҳони Танбӯрӣ

**Зуҳуруддин  Бурҳони Танбӯрӣ** (с.тав. 1891, Бухоро, с.ваф.1934 ), мутриб-оҳангсоз. 
Аз намояндагони машҳури мактаби иҷроии Бухоро буда, мусиқиро назди Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ (1851-1906) омӯхта, аз беҳтарин иҷрокунандагони шохаҳои «мушкилот» – «гардун», «тасниф», «тарҷеъ» буда, муддате дар мактаби мусиқии Шарқи Бухоро (1923-1930) асосҳои мусиқии анъанавиро тадрис намуда, соли 1929 ба Душанбе омада, дар таъсиси дастаҳои ҳунарӣ хидмати шоиста кардааст. Аз с.1929 то 1934 роҳбарии дастаи мутрибони Театри давлатии ба номи Лоҳутиро ба уҳда дошт. З.Б. дар рушди мусиқии мақомӣ, идомаи анъанаҳои асили он нақши муассир дорад. С. 1934 қурбони воқеоти солҳои 30-ӯм шудааст.

## Адабиёт
Таджикская музыка, Душанбе, 2003. Ҳакимов Н. Шашмақом дар асри ХХ, Хуҷанд, 2006.
## Ҳамчунин нигаред
*Шашмақом
## Сарчашма

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Иброҳими Карминӣ

**Амир Иброҳими Карминӣ** (номи аслиаш **Амир Иброҳим**; 1490, Кармина — 1561, Бухоро) — мусиқидон, хонанда, навозанда, оҳангсоз ва суханвари форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Нозукиҳои санъати мусиқиро аз падараш омӯхтааст. Сипас барои такмили маҳорат ва дониши мусиқии худ ба ш-ҳои Марв, Ҳирот, Балх, Самарқанд ва Бухоро сафар карда, бо донандагону нухбагони созу овоз (Хоҷа Нисорӣ, Кавкабии Бухороӣ, Хоҷа Ҷаъфари Қонунӣ, Устод Султонмуҳаммади Удӣ ва дигарон) аз наздик шинос шуда, аз онҳо сабақ гирифтааст. Чанд муддат дар дарбори Шайбониён (1500-99) чун мутриб хидмат карда, аз ҳунари Кавкабии Бухороӣ баҳраманд гардидааст. Иброҳими Карминӣ дар овозхонӣ ва сознавозӣ сабки хосса дошта, пайрави сабки мусиқии бостонӣ буд. Суннатҳои мусиқии мардумиро идома дода, корҳои зиёди ҳунарӣ кардааст. Дар шаклу навъҳои мусиқии «савт», «амал», «қавл», «нақш», «рехта» ва «сунбулӣ» асарҳо эҷод ва дар тазмини усули мақомҳои «Ҳусайнӣ», «Исфаҳон», «Рост» таснифоти зиёд кардааст. Ғазалро неку мегуфт ва бад-ин сабаб дар ҳавзаҳои ҳунарии Бухорову Самарқанд бо номи «Булбули карминӣ» машҳур буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — С. 83. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Ташбеҳ

**Ташбеҳ** монандкунӣ мебошад. Нависанда барои равшантар тасвир кардани чизе гоҳо онро ба ягон чизи дигар монанд мекунад. Вале дар миёни монандшаванда ва монандкунанда аз рӯйи сифат, хусусият, кирдору атвор бояд як навъ монандии куллӣ мавҷуд бошад. Ташбеҳ дар роҳи барҷаста, равшан ва зебо ифода намудани ягон лавҳаи бадеӣ хидмат мекунад.

Дар мисраи дуюми ин байт **ташбеҳ** ҳаст, шоир тани худ, нотавонӣ ва афтодагии онро ба **сари зулф** монанд кардааст.
Дар забони тоҷикӣ ёридиҳандаи монандӣ инҳоянд: **чун, ҳамчун, мисли, монанди, монанди он ки, чунон ки, гӯё, гӯиё, пиндорӣ** ва пасояндҳои **-осо, -сон, -ваш, -вор, барин** ва ғ.

## Сарчашма
Зеҳнӣ Т.Санъатҳои бадеӣ дар шеъри тоҷикӣ.-Душанбе:Нашрдавтоҷ,1960.- с.47-49

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Илёси Нойӣ

**Илёси Нойӣ** (? — 1543, Ҳирот) — мусиқидон, навозанда ва хонандаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодаи Ҳирот. Мусиқӣ (сознавозӣ, овозхонӣ), шеър ва дигар илмҳои замонаашро аз падараш (Муҳаммадхоҷаи Мусанниф), ки аз фозилони Ҳирот буд, омӯхтааст. Сипас такмили мусиқиро назди мусиқидонон Мавлоно Дарвеши Шайхии Қаландарӣ, Устод Ғулом Шодӣ, Устод Мӯмаи Дуторӣ, Исҳоқи Шиҳобӣ фаро гирифта, аз Атоуллоҳи Ҳусайнӣ асосҳои илми арӯзро (илми бадеъ) андӯхт. Дар найнавозӣ, таснифоти мусиқӣ барои ин соз аз аҳли ҳунар ҳампояаш набудааст. Барои сози най ва овоз дар шаклу анвои мусиқии «пешрав», «кор», «амал», «савт», «қавл», «сунбулӣ», «рехта» ва ғ. асарҳои рангомези созию овозӣ сохтааст. Масалан, дар шаклу навъи «Куллиёт», «Миаттайн», «Усул ба кор», «Савту-л-амал» дар мақомҳои «Наво», «Бусалик», «Рост», «Кучак», «Зангула» ва ғ. дар ҳаёти мусиқии Ҳирот, Самарқанду Бухоро шуҳрати зиёд кардаанд. Илёси Ноӣ дар ҳавзаҳои ҳунарии Ҳироту Бухоро бо номҳои ифтихории Устоди Нойӣ, Хоҷаи Нойӣ ва ғ. маълуму машҳур буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. — С. 85. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Иброҳими Қонунӣ

**Амир Иброҳими Қонунӣ** (1478, Хуросон — 1542, ҳамонҷо) — мусиқидон, навозанда, хонанда,  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома

Дар зодгоҳаш — Ҳирот камол ёфта, барои такмили ҳунар ба Сабзвор, Табрез, Рай рафт ва дар мусиқӣ (қонуннавозӣ), хаттотӣ ва сурудани асарҳои мусиқии тасаввуфӣ ва ҳамосӣ ном баровард. Азбаски сози қонунро хуб менавохт, «Қонунӣ» тахаллус кардааст. Ӯ дар дарбори Сафавиён ва Шайбониён ба сифати котиб, дафтардори наққорахона, ромишгар (навозанда ва сароянда) хидмат кардааст. Дар шаклу анвои шеърию мусиқии «савт», «нақш», «амал», «қавл», «кор», «сунбулӣ», «рехта» таснифоти рангини созию овозӣ сохтааст. Дар усули мақомҳои «Бузург» ва «Рост» нақши «Лаъли ту»-ро сохта, дар ҳаёти мусиқӣ шуҳрати зиёд пайдо кардааст. Матни ин нақш ба қалами худи Иброҳими Қонунӣ тааллуқ дорад. Дар шеъру шоирӣ табъи равон дошта, бо тахаллуси «Қонунӣ» ғазалу рубоиёт гуфтааст.

Рубоии зер аз ӯст:

Бино ба маълумоти «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишер Навоӣ ва «Туҳфаи Сомӣ»-и Сом Мирзои Сафавӣ, Иброҳими Қонунӣ аз аксари фазоилу фунун баҳраманд буда, хатти зебое доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 85. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Илёси Танбӯрии Самарқандӣ

**Илёси Танбӯрии Самарқандӣ** (; 1867, Самарқанд — 1915, ҳамон ҷо) — мусиқидон, навозанда, сароянда ва и тоҷик, устоди «Шашмақом».

## Зиндагинома
Асосҳои назарӣ ва амалии мусиқиро дар Самарқанд омӯхта, ҳунари танбӯрнавозию сарояндагиро назди Раҳими Танбӯрӣ ва Мардонқули Танбӯрӣ такмил додааст. Баъдан барои такмили касб ва шиносоӣ бо доираҳои адабӣ ба Бухоро рафта, анъана ва сабки классикии санъати мақомхонӣ, бахусус танбӯрнавозиро аз Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ омӯхтааст. Ӯ дар иҷрои мақомҳо завқи баланд дошт ва анъанаҳои классикии мусиқидонони Бухороро дар Самарқанд ривоҷ додааст. Дар иҷрои қисмҳои мураккаби созии «Шашмақом», аз қабили «Савт», «Талқин», «Намуд», «Тарҷеъ», «Сақил», «Тасниф», «Мухаммас», «Пешрав», инчунин қисмҳои овозии мақомҳо — «Талқин», «Наср», «Қашқарча», «Муғулча», «Тарона» ва ороиши қисмҳои «Авҷи Турк» маҳорати баланд зоҳир кардааст. Илёси Танбӯрии Самарқандӣ дар навохтани танбӯр шуҳрат пайдо кард ва ба унвони «Илёси Нохунтило» мушарраф гардид. Дар охири умр ба Ҳоҷӣ Абдулазиз сабақ додааст.

Бо тахаллуси «Илёсӣ» ғазал, рубоӣ ва мухаммасҳо низ гуфтааст. Дар авзону усули мақомҳо асарҳои созию овозӣ тасниф кардааст, ки маъруфтаринашон «Дили осуда», «Дидаи гирён», «Савти бедилон» ва «Баёти дилангезон» мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Имом Фахруддини Товусӣ

**Имом Фахруддини Товусӣ** (?, Рай — 1245/46, Рум)— мусиқидон, оҳангсоз ва навозанда, муфассир ва мусаннифи мусиқӣ.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш илм ва ҳунар андӯхт. Дар улуми фалсафӣ, адаб ва мусиқӣ (бештар мусиқии назарӣ) донишашро такмил медиҳад. Муддате дар дарбори Баҳромшоҳи Салҷуқӣ (1167—1168), Кайковуси дуввум (1245—1257) ба сифати муфассир ва дафтардор хидмат менамояд. Ба осори мусиқидонони юнонӣ шарҳҳо навиштааст ва барои такмили дониши тасаввуфӣ ба Туркия (Рум) сафар мекунад. Бинобар ба тавсифи манобеи хаттӣ Фахруддини Товусӣ дар мусиқии илмӣ асаре бо номи «Китоб-ал-маърифат ал-шеър вал мусиқӣ» нигошта ва муҳимтарин таълифоти назарӣ шуморидаанд (ин асар то имрӯз боқӣ намонда). Абдулқодири Мароғӣ дар «Шарҳи адвор», «Завоид алфавоид» аз ин асари ӯ ёд намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 86 ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Тавсиф (санъати бадеӣ)

Нависанда барои тасвир кардани ягон воқеа, касе ё чизе гоҳо сифатеро меорад, ки яке аз муҳимтарин хусусиятҳои он воқеа, он касе ё чизеро хеле барҷаста нишон медиҳад. Ҳамин гуна муайянкунандаи бадеӣ, ки муҳимтарин хусусияти ҳодисаро таъкид менамояд, **тавсиф** номида мешавад.

## Сарчашма
Зеҳнӣ Т.Санъатҳои бадеӣ дар шеъри тоҷикӣ. Душанбе:Нашрдавтоҷ,1960.-с.79-80

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Тазод ва муқобила

Яке аз пуртаъсиртарин воситаҳои тасвироти бадеӣ ҳамоно муқобил гузоштани ду фикр ба ҳамдигар, яъне сифат ва хислатҳои ду кас ва ё ду чизро ба таври муқоиса ба ҳам муқобил гузоштан мебошад, ки санъати **тазод ва муқобила** ном дорад.

## Сарчашма
Зеҳнӣ Т.Санъатҳои бадеӣ дар шеъри тоҷикӣ. Душанбе:Нашрдавтоҷ,1960.-с.82-83

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Иброҳими Мавсилӣ

**Иброҳими Мавсилӣ** (*Иброҳим ибни Моҳон ибни Баҳман ибни Наск*, ; ) — навозанда, овозхон,  ва мусиқидони эронитабори аҳди хилофати араб, асосгузори Фарҳангистони ҳунари Бағдод.

## Зиндагинома
Падараш Маймун пури Моҳон (зардуштӣ) аз аҳли Рай буда, сарварони Хилофат ӯро чун ғанимати маънавӣ ба Куфа овардаанд ва то охири умр он ҷо зиндагӣ кардааст. Иброҳими Мавсилӣ асосҳои шеъру мусиқиро аз падару модараш омӯхтааст. Инчунин дар шаҳри Мавасил аз устодони мусиқӣ — Шаҳдаи Форс, Ҷавонияи Форс, Сулаймони Форс сознавозӣ ва овозхониро аз худ кардааст. Дар барбатнавозӣ беназир буд. Тахаллуси «Мавсилӣ»-ро ба ӯ устодонаш додаан. Иброҳими Мавсилӣ аз Мавасил ба Бағдод омада, дар дарбори Ҳорунуррашид (786—809) сарварии мутрибони хилофатро ба уҳда дошт. Бо кӯшиши ӯ Фарҳангистони ҳунари Бағдод таъсис ёфт (798), ки он монанди Фарҳангистони Гунди Шопури Сосониён (222—651) буд ва ба он бештар мусиқидонони эронитабор (Залзали Розӣ, Муҳризи Форс, Нашити Форс, Соҳиби Хинсир ва дигарон) шомил будан. Иброҳими Мавсилӣ дар ҳунари иҷроӣ бештар ба сабки қадимӣ («ат-тариқату-л-қадима», «ат-тариқату-л-аҷамӣ») такя намуда, дар фаъолияти эҷодиву иҷроии мактаби Бағдод ин равияро ҷорӣ намуд. Гурӯҳе аз ромишгарони Бағдод (Зарёби Басрӣ) хилофи ин сабк буданд, лекин Иброҳими Мавсилӣ ва пайравонаш анъанаҳои мусиқии бостони (сосонӣ)-ро идома додаанд. Дар таҳким ва рушди сабки иҷроии Иброҳими Мавсилӣ бародарзанаш Мансури Залзал (721—791), ки ромишгар ва мусиқидон буд, мусоидат кардааст. Мактаб, сабки эҷодиву иҷроӣ ва таҳқиқотии Иброҳими Мавсилӣ, ки заминаҳои устувор доштанд, сарфи назар аз зиддияти дигар гурӯҳҳои ҳунарӣ дар Бағдод ва берун аз он (дар ҳавзаҳои ҳунарии Мовароуннаҳру Хуросон) дар ҳаёти мадании хилофати Аббосиён (750—1258) эътибори шоиста пайдо кар.

Иброҳими Мавсилӣ чун мусанниф зиёда аз 900 суруду оҳанг эҷод намуда, бо номи «Китобу мухтори-л-ағонӣ» асар нигоштааст. Ӯ дар санъати сарояндагӣ тағйирот ба вуҷуд оварда, ба ҷои дубайтӣ таронаву рубоӣ тасниф ва оҳанги «рамал»-ро эҷод кардааст. Табъи баланди шеъргӯӣ дошт ва матни аксари асарҳояшро худаш эҷод кардааст. Баъдан мактаби Иброҳими Мавасилиро писараш Исҳоқи Мавсилӣ (767—850) бо тозакориҳои эҷодиву иҷроӣ ва таҳқиқотӣ идома дода, дар Бағдод ва берун аз он як равияи устувори ҳунариву таҳқиқи мусиқиро ба вуҷуд овард. Инчунин осори мусиқии Иброҳими Мавасилиро дар «Китобу-л-ағонии Иброҳим ал-Мавсилӣ» гирдовариву таҳқиқ намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — С. 85. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик