open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иди асал

«**Иди асал**» — ҷашнвораест, ки ҳамасола охирҳои моҳи август бо мақсади амалӣ гардондани Барномаи рушди занбӯрпарварӣ ва намоиши комёбиҳои соҳа таҷлил карда мешавад.

Баргузории «Иди асал» аз 3 сентябри соли 2010, баъди қабули Барномаи рушди соҳаи занбӯрпаварӣ ба ҳукми анъана даромадааст. То ин дам дастовардҳои соҳа танҳо дар доираи чорабиниҳои ноҳиявию ҷумҳуриявӣ ва намоишҳои байналмилалии кишоварзон пешниҳод мегардид. Даври аввали «Иди асал» тариқи озмун тобистон ва тирамоҳ дар якҷоягӣ бо масъулони Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳру ноҳияҳо баргузор мегардад. Дастовардҳои занбӯрпарварони пешқадам, инчунин маҳсулоти соҳа — асал, мум, гарди гул, шири модарзанбӯр, давоҳои гуногуни аз асал тайёршуда ба озмун пешниҳод ва ба фурӯш бароварда мешаванд. Баъди ҷамъбасти озмун занбӯрпарварони беҳтарин ба озмуни ҷумҳуриявӣ роҳхат мегиранд. Даври ҷамъбастии «Иди асал» охирҳои моҳи август дар ш. Душанбе баргузор мегардад. Ҳар нафар иштирокдори озмун миқдори муайяни маҳсулоти хушсифати худро ба комиссияи озмун пешниҳод мекунад. Ғолибони «Иди асал» бо ифтихорнома ва туҳфаҳои хотиравии Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида мешаванд. «Иди асал» баъди соҳибистиқлол шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳукми анъана даромад. Ҳадаф аз баргузории «Иди асал» намоиши дастовардҳо ва тарғиби рушди соҳаи занбӯрпарварист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Волтер Шелленберг

**Волтер Фридрих Шелленберг** (; ) — низомии олмонӣ, охирин раиси Созмони иттилооти Олмони Нозӣ.

## Эзоҳ
Идиоплазма

**Идиоплазма** (аз юн. idios — махсус, хос ва плазма) — моддаи фарзӣ, ҳомили ирсият.

Истилоҳи «идиоплазма»-ро соли 1884 олими олмонӣ К. Негели ба илм ворид кардааст. Ӯ дар ҳама ҳуҷайраҳо вуҷуд доштани сохторҳои мураттаби хосса — «митселияҳо»-ро тахмин карда буд. Онҳо хусусиятҳои ирсии андомгонро муқаррар ва ҳуҷайраҳои ҷисмиро бо ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, ки аз онҳо ахбори ирсӣ мегиранд, пайваст мекунанд. Негели маҷмӯи митселлаҳоро идиоплазма номидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ситология
Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Озарбойҷон

**Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Озарбойҷон** () — яке аз вазоратхонаҳои Ҷумҳурии Озарбойҷон.

## Эзоҳ
Ринат Идиятуллин

**Идиятуллин Ринат Гайсович** (5.5.1941, Тошканд) — энергетик, доктори илмҳои техникӣ, профессор (1991). Ходими хизматнишондодаи илм ва техникаи Ҷумҳурии Тотористон.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти муҳандисони р. о. ш. Тошканд (1970). Аз соли 1966 дар донишкадаҳои Тошканд ба корҳои илмию педагогӣ машғул буд. Аз соли 1990 мудири кафедраи мошинсозии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур), аз соли 1992 ноиби ректори Институти бозомӯзии кадрҳо ва агробизнеси Тотористони Федератсияи Русия, аз соли 1995 муаллими Донишгоҳи давлатии энергетикии Тотористон дар ш. Қазон. Асарҳои илмии Идиятуллин ба назария ва усулҳои ҳисобу китоби эътимоднокии таҷҳизоти электрӣ (барқӣ)-и мошинҳои энергетикӣ бахшида шудаанд.

Муаллифи зиёда аз 45 мақолаи илмӣ.

## Осор
* Рациональное электропотребление силового электрооборудования предприятий. Қазон, 2004.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Идиосинкразия

**Идиосинкразия** (аз юн. idios ‒ худӣ ва synkrasis ‒ омехта, махлут), **мизоҷвайронӣ** — ҳассосияти ирсии андомгон ба баъзе хӯрокворию доруҳо (мас., моҳӣ, тухми моҳӣ, тухм, харчанги баҳрӣ, шоҳтути заминӣ, доруҳои амидопирин, антибиотикҳо, сулфаниламидҳо, бӯи баъзе ҷонварон ва ғ.).

Идиосинкразия нишонаҳои гармбодро дошта, бо паст шудани фишори хун, осеби девораи рагҳо, таровидани хун ба зери пӯсту луобпарда, маҳв шудани эритротситу лейкотситҳо, ихтилоли кори меъдаю рӯда ва узвҳои дигар ҷараён мегирад. Сабаби ин ҳама норасоии ферментҳо аст. Агар ферментҳои шираи меъдаю рӯда кам бошанд, хӯрок ҳазм нашуда, кори узви гувориш халал меёбад. Мас., ҳангоми дар рӯда нарасидани ферменти лактаза одам аз истеъмоли шир дарунрав мешавад. Идиосинкразия аз вокуниши гармбодӣ нисбат ба ғизо ва доруҳо тафовут дорад. Бо мақсади пешгирии идиосинкразия аз истеъмоли хӯрокворӣ ва доруҳое, ки ҳассосияти андомгонро меангезанд, худдорӣ бояд кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Иммунология
Идомаи таҳлилӣ

**Идомаи таҳлилии функсия**, **идомаи аналитикӣ** — паҳн кардани функсияи таҳлилӣ аз соҳаи D ба ягон соҳаи васеътар. Агар функсияи f1(z) дар ягон соҳаи D1 таҳлилӣ буда, соҳаи D2 якҷо бо соҳаи D1 қисми умумии S-ро ташкил диҳанд, он гоҳ дар соҳаи D2 функсияи таҳлилии ягонаи f2 (z) мавҷуд аст, ки метавонад дар соҳаи S айнан ҳамон қиматҳои қабулкардаи f1(z)-ро қабул намояд, яъне баробарии f1(z) = f2 (z) барои ҳамаи қиматҳои z ϵ S иҷро мешавад.

Функсияи f2 (z) идомаи таҳлилиии функсияи f1(z) аз соҳаи D1 ба соҳаи D2 ё ки баръакс, функсияи f1(z) идомаи таҳлилии функсияи f2 (z) аз соҳаи D2 ба соҳаи D1 номида мешаванд. Бо ибораи дигар, функсияи f1(z) ва f2 (z)-ро ҳамчун қисмҳои функсияи ягонаи f(z) дар соҳаи D1 U D2 таҳлилӣ ҳисобидан мумкин аст, ки он дар соҳаи D1 бо функсияи f1(z) ва дар соҳаи D2 бо функсияи f2 (z) ҳамҷоя меафтад; ин функсияи f(z) идомаи таҳлилиии функсияи f1(z) дар соҳаи васеътари D1 U D2 номида шуда, бо рамзи f1(z) ишора мешаванд.

Агар f2 (z) — идомаи таҳлилиии функсияи f1 (z) ба соҳаи D2 f3(z) — идомаи таҳлилиии функсияи f2(z) ба соҳаи D3, f4(z) — И.т.-и функсияи f3(z) ба соҳаи D4 бошанд, ин занҷири пайвастаро дар маҷмӯъ идомаи таҳлилиии функсияи f1(z) ба соҳаи васеътари D1 U D2 U D3 U D4 таъмин менамояд; соҳаи D4 (ҳатто D3 низ) метавонад бо D1 дорои қисми умумии S1 бошад, вале қиматҳои f4(z) дар соҳаи S4 шарт нест, ки бо қиматҳои f1(z) баробар бошанд. Бинобар ин Идомаи таҳлилиии функсияи f1(z) ба мафҳуми «функсияи таҳлилии бисёрқимата» оварда мерасонад, зеро идомаи таҳлилиии функсияи f1(z) дар соҳаи S4 метавонад дуқимата бошад. Ҳангоми идомаи минбаъдааш вай ҳатто метавонад беохирқимата гардад.

Идомаи таҳлилиии функсияи f(z) ин тавр амалӣ карда мешавад: бигузор унсур (элемент)-и функсияи таҳлилии f(z), яъне қатори дараҷагии a0 + a1(z — z1) + a2(z — z1)2 + … + an(z — z1)n + … дар доираи K1 ин функсияро муаррифӣ карда бошад. Функсияи f(z) дар атрофи ягон нуқтаи дохилии z2ϵ K1 ба қатори дараҷагии b0 + b1(z — z2) + b2(z — z2)2 + … + bn(z — z2) n + … паҳн карда мешавад. Бигузор доираи наздикшавии он K2 бошад (доираи K2 метавонад пурра дар доираи K1 ҷойгир набошад) ва идомаи таҳлилиии функсияи f(z)-ро ба доираи K2 таъмин кунад; ин қатори дараҷагӣ идомаи таҳлилиии қатори додашуда ном дорад.
 
Унсури ибтидоии f(z) шумораи беохири унсурҳои нав ба навро, ки марказҳояшон дар дохили K1 ҷойгиранд, муайян мекунад. Ҳар яки ин унсурҳоро дар навбати худ ҳамчун унсури ибтидоӣ барои идомаи минбаъдаи f(z) қабул кардан мумкин аст. Дар ҳолати номаҳдуд идома додани ин раванд, функсияи таҳлилии комилан ба фаҳмиши Вейерштрасс мувофиқро ҳосил кардан мумкин аст. Умуман, функсияи дар ягон соҳаи D муайяншудаи бисёрқимата функсияи пурраи таҳлилӣ f(z) номида мешавад.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Привалов И. И. Введение в теорию функций комплексного переменного. М., 1954;
* Маркушевич А. И. Теория аналитических функций. М., 1968.

Гурӯҳ:Риёзиёт
Калтакдорон

**Калтакдорон**, **[[Калтакдорони сурх]]** — истилоҳест, ки нисбати деҳқонони мард дар байни аҳолии хоҷагидорони соҳаи кишоварзӣ дар асрҳои миёна ва солҳо ҷанги шаҳрвадӣ маъмул буд.

Дар давраи босмачиҳо **Калтакдорон** деҳқонони мард буданд, ки ба кисмхои низомӣ иҷборан сафарбар карда шуда, бо асбобҳои худсохтаи хоҷагии кишоварзӣ (табар, дос, корд, сандал ва ғайра) ва ҳатто чӯбҳои оддӣ (аз ҳамин сабаб ном гирифта шудаанд) мусаллаҳ мешуданд.

**Калтакдорони сурх** — деҳқононе буданд, ки аз рӯи ҳамин нишона ташкил карда шуда, Ҳокимияти Шӯравиро ҳифз мекарданд ва баъзан ҳамчун дастаҳои худмудофиаи маҳаллӣ адои химатро иҷро менамуданд  .

## Ёддошт
* Аз соли 1971 то тағйири номи он кӯчаи Байзакови Алмаато - Деҳқонӣ номида мешуд.
* Дар Самарқанд ҳам айни замон як кӯчаи Деҳқонӣ мавҷуд аст.
* Пйесаи адиби тоҷик Сотим Улуғзода «Калтакдорони сурх»  дар Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ (1941) ба намоиш гузошта шуда буд.
## Пайвандҳо
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осиёи Миёна
Гурӯҳ:Деҳқонон
Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода

**Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода** — осорхона дар ноҳияи Темурмалик.

## Таърихи таъсис
Осорхона соли 2015 таъсис шуд, ки дар он 1 ҳазору 859 нигораи нодири таърихӣ ҳифз мешаванд.

## Нигористон

Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода, ноҳияи Темурмалик (1).jpg|
Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода, ноҳияи Темурмалик (2).jpg|
Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода, ноҳияи Темурмалик (3).jpg|
Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода, ноҳияи Темурмалик (4).jpg|
Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии Бобоюнус Худойдодзода, ноҳияи Темурмалик (5).jpg|


## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Темурмалик
Гурӯҳ:Осорхонаҳои таърихии Тоҷикистон
Осорхонаи ноҳияи Муъминобод

**Осорхонаи ноҳияи Муъминобод** — осорхона дар ноҳияи Муъминобод.

## Таърихи таъсис
Осорхона соли 2021 таъсис шуда, дуошёна буда, дар ошёнаи якуми он 3 толори нигоҳдории нигораҳои таърихӣ ва ҳунарҳоии мардумӣ мавҷуд аст, ки давраҳои гуногуни таърихи ноҳияи Муъминободро бозгӯ мекунанд.

Дар ошёнаи якуми иншоот толори калон дар масоҳати 256 метри мураббаъ, хазина, ҷойи посбонон ва даҳлез ҷойгир карда шудааст.

Ошёнаи дуюми осорхона аз толори намоишӣ дар масоҳати 256 метри мураббаъ иборат буда, дар он ҷои нигоҳдории нигораҳо, утоқҳои корӣ, ҳуҷраи карантинӣ, ҳуҷраи нигоҳдории либос, ташхисгоҳ ва дигар иншооти хизматрасонӣ мавҷуд аст.

Нигораҳо ва тасвирҳо дар осорхонаи мазкур аз гузаштаи таърихи куҳани ноҳияи Муъминобод шаҳодат дода, дар муаррифии ёдгориҳои он нақши муҳим дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Муъминобод
Гурӯҳ:Осорхонаҳои таърихии Тоҷикистон
Деҳқонон

[мини|300x300пкс| Хоҷагии деҳқонии маъмулии [Ӯзбекистон ( вилояти Хоразм ): хонаи оилавӣ, 0,3-0,4 гектар замини корами обӣ, биноҳои ёрирасон барои чорво]]
**Деҳқон** ( , , , туркм. дайхан,   ,   "фермер") - вожаҳои деҳқонони Осиёи Миёна .

Дар ибтидо дар Шоҳаншоҳии Сосонӣ деҳқонон деҳқонони сарватманд буданд, ки аз маҳалла баромада, хоҷагии шахсии худро пеш мебаранд, ки баъдан як қисми онҳо ба феодалҳо (заминдорон, соҳибмулкон) ва баъзан арбобони деҳа табдил ёфтанд. Дар асрхои VII—XII деҳқонон заминдорони феодалӣ аз ашрофони қадими эронитабор буданд, ки дар асоси ҳуқуқи мулкдорӣ соҳиби замин буданд; Баъзан деҳқононеро, ки замин доштанд, деҳқон низ меномиданд. Азбаски заминдорони махаллӣ дар Эрон ва Осиёи Миёна дар давоми асрхои XI — XIII ба вассалхои туркию муғул (иқтадор) роҳ доданд, истилоҳи «деҳқон» ҳамчун феодалҳо (заминдорон, соҳибмулкон) тадриҷан аз байн рафт. Пас аз асри XIII  мафҳуми «деҳқон» барои деҳқонон (ҳамаи табақаҳо) истифода мешуд.

Дар  солҳои 1990-ум, дар марҳалаҳои аввали гузаштани ҷумҳуриҳои собиқ шӯравӣ ба иқтисоди бозорӣ дар қонунгузории кишварҳои Осиёи Марказӣ ибораи *“хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)”* ҳамчун истилоҳи аслии  *“хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)”,* ки дар Тоҷикстон қабул гардида, истифода мешуд. Ин истилоҳот то имрӯз дар Тоҷикистон барои хоҷагиҳои нисбатан калони хусусӣ, ки шахси ҳуқуқӣ мебошанд (хоҷагии шахсони воқеии *«хоҷагӣ»* номида мешавад) истифода мешавад  . Дар Ӯзбекистон, баръакс, феълан мафҳуми *«фермерҳои деҳқонӣ»* барои хоҷагиҳои хурди аҳолӣ ( хоҷагиҳои шахсии ёрирасон) истифода мешавад ва хоҷагиҳои нисбатан калони шахсиро танҳо *«фермерҳо»* ё *«хоҷагиҳои фермрӣ»* меноманд  .

## [[Калтакдорон]] ва калтакдорони сурх
Дар давраи босмачиҳо **калтакдорон** деҳқонони мард буданд, ки ба кисмхои низомӣ иҷборан сафарбар карда шуда, бо асбобҳои худсохтаи хоҷагии кишоварзӣ (табар, дос, корд, сандал ва ғайра) ва ҳатто чӯбҳои оддӣ (аз ҳамин сабаб ном гирифта шудаанд) мусаллаҳ мешуданд. **Калтакдорони сурх** деҳқононе буданд, ки аз рӯи ҳамин нишона ташкил карда шуда, Ҳокимияти Шӯравиро ҳифз мекарданд ва баъзан ҳамчун дастаҳои худмудофиаи маҳаллӣ адои химатро иҷро менамуданд  .

## Хотираҳо

* Аз соли 1971 то тағйири номи он кӯчаи Байзакови Алмаато  Деҳқонӣ номида мешуд.
* Дар Самарқанд ҳам айни замон як кӯчаи Деҳқонӣ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осиёи Миёна
Ислом дар Осиё

**Ислом дар Осиё** соли 610 дар наздикии Макка ба шарофати фаъолияти пайғамбари мусалмон Муҳаммад пайдо шудааст .

Солт 2022 шумораи умумии мусалмонони Осиё тақрибан 1,5 миллиард нафарро ташкил мекард. Тақрибан 62% мусулмонони ҷаҳон дар Осиё зиндагӣ мекунанд.

Бузургтарин миқдори аҳолии мусулмон дар ҷаҳон дар Индонезия, Покистон ва Бангладеш зиндагӣ мекунанд .

Дар Осиё макони аксари ҷойҳои муқаддаси мусулмонон, аз ҷумла ҷойҳои асосӣ: Каъба, Масҷиди Набавӣ, Масҷиди Ал-Ақсо, Масҷиди Умавиён ва ғ.

## Шумораи [[мусалмонон]]

### [[Осиёи Марказӣ]]
[мини|250x250пкс| [Регистон ва се мадрасаи он, Самарқанд, Ӯзбекистон]]

### [[Осиёи Шарқӣ]]
[мини| Масҷиди Ҳуайшен дар [Гуанчжоу, қадимтарин масҷиди Чин]]

### [[Осиёи Ҷанубӣ]]
[мини| Масҷиди Бадшоҳӣ дар [Лоҳур|Лоҳури Покистон дар рӯзи Иди Фитр . Ин як масҷиди таърихӣ ва дуввумин масҷиди калонтарин дар Осиёи Ҷанубӣ мебошад.]]

### [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]]

### [[Осиёи Ғарбӣ]]
[мини| [Каъба. Масҷиди ҷомеи Макка, Арабистони Саудӣ, бо зоирони ҳаҷ. Каъба - самти дуои мусалмонон ба сӯи Аллоҳ]]
[мини|[Масҷиди Набавӣ|Масҷиди ан-Набавӣ, Мадина ]]

## Ҳамчунин нигаред

* Ислом дар Аврупо
* Ислом дар Африқо
* Кишварҳои мусулмоннишин
* Еврабия

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Таърихи қабули ислом аз ҷониби халқҳои Осиё // Islam.ru.
* Густерин П. Рейтинги давлатҳои исломӣ // Осиёи Марказӣ.

Гурӯҳ:Ислом аз рӯи минтақаҳо
Гурӯҳ:Ислом дар Осиё аз рӯи кишвар
Ҷуғрофияи нақлиёт

**Ҷуғрофияи нақлиёт** - фанни илмӣ, бахши ҷуғрофияи иқтисодӣ буда, равандҳои нақлиётӣ ва ҷуғрофӣ, сохтори нақлиёт, хусусиятҳои ҷойгиршавии он ва сатҳи таъминоти нақлиётро меомӯзад  .

Объектҳои Ҷуғрофияи нақлиёт  системаҳои нақлиётии ҳудудӣ ва минтақавӣ, ҷараёни нақлиёт, тақсимоти намудҳои алоҳидаи нақлиёт, таъсири равандҳои нақлиёт ба рушди хоҷагии халқ аз ҷиҳати ҳудудӣ мебошанд  .

Мавзӯи омӯзиши Ҷуғрофияи нақлиёт таъсири мутақобилаи фазоии унсурҳои гуногуни системаи нақлиёти ҳудудӣ мебошад, ки дар шакли муносибатҳои нақлиётӣ-ҷуғрофӣ (ҷалбшавии нақлиёт, дурии фазоӣ, мавқеи нақлиётӣ-ҷуғрофӣ, дастрасии нақлиёт, пайвастшавӣ ва гузариши қаламрав) зоҳир мегардад  .

## Таърихи пайдоиш
Пешгузаштагони ҷуғрофияи муосири нақлиёт асарҳои И.Коль, Л.Лаланн, Ф.Ратцел, А.Хетнер буданд .

Ҷуғрофияи нақлиётро А.Гетнер (1894) ҳамчун омўзиши тақсимоти ҷуғрофии объектҳои нақлиётӣ ва тафовути онҳо дар қитъаҳои гуногуни фазои замин муайян кардааст.

Дар корҳои минбаъдаи К.Дов (1905) ва К.Гассерт (1913) зичии шабакаи нақлиёти кишварҳои гуногун ҳисоб карда шуда, дар дигар корҳои дигар самтҳо ва бузургии ҷараёни нақлиёт омӯхта шуда, дастрасии нақлиёт ба назар гирифта шудааст.

Машҳуртарин ҷуғрофияшиносни нақлиёти ватанӣ (шӯравӣ ва русӣ): С.В.Бернштейн-Коган, Л.И.Василевский, И.В.Николский, Н.Н.Казанский, С.Б. Шлихтер, С. А. Тархов, В. Н. Бугроменко, Б. Л Раднаев, Г А Голтс.

Э. Улман (1954) вазифахои ҷуғрофияи наклиётро таҳлили алоқаҳои наклиётии байни ҳудудҳои гуногун (таъсири мутақобилаи фазои онҳо) тавассути омӯзиши самт ва андозаи ҷараёни нақлиёт, таҳлили тарифхои нақлиёт, омӯзиши таъсири шароити табии ба ташаккул ва фаъолияти системаҳои нақлиётӣ ва таъсири наклиёт ба рушди иктисодиёти минтақаҳо ва кишварҳо ҳисоб кардааст. *Улман* мафҳуми *сегонаро* ҷорӣ намуд: мукаммалӣ, имкониятҳои мусоиди мобайнӣ, интиқолпазирӣ  .

Дар солҳои 1960 ва 1970 самтҳои пешбари тадқиқот дар ҷуғрофияи нақлиёт инҳо буданд: 

* таҳлили конфигуратсияҳои шабакаи нақлиёт (таҳлили шабака),
* моделсозӣ ва тақлид кардани ҷараёнҳои трафик ва вазнинии трафик,
* таҳлили зинабандии пайвандҳои нақлиёт.

Солхои 80—90 ҷуғрофияи  иҷтимоии нақлиёт ташаккул ёфт, ки ҷиҳатҳои рафтор ва иҷтимоии ҳаракати одамон, аз ҷумла хусусиятҳои интихоби инфиродии навъҳои нақлиёт ва роҳҳои сафар, баҳодиҳии инфиродии масофаро меомӯзад; равандҳои қабули қарорҳо оид ба ҷойгиркунии воситаҳои нақлиёт; хусусиятҳои фазоии ҳаракати аҳолӣ  .

Аз ибтидои солҳои 90-ум – таҳлили таъмини инфрасохтори лоиҳаҳои нақлиётӣ, ҳаракати нақлиётии одамон.

Дар ҷуғрофияи нақлиёт самти нав пайдо шуд:   *ҷуғрофияи нақлиёти шаҳр* . Дар чорроҳаи ҷуғрофияи соҳаи хизматрасонӣ хусусиятҳои ҷойгиркунии системаҳои телекоммуникатсионӣ омӯхта мешаванд.

Ҷуғрофияи нақлиёт ба таҳияи нақшаҳо ва тавсияҳо оид ба беҳтар намудани ҷойгиркунии истеҳсолот ва сукунати аҳолӣ аз нуқтаи назари кам кардани хароҷоти нақлиёт, оптимизатсияи ҷараёни нақлиёт дар дохили системаҳои мавҷудаи нақлиёти ҳудудӣ ва рушди системаҳои нақлиётї дар ҳама сатҳҳо машғул аст  .

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *[[:en:Jean-Paul Rodrigue|Жан-Пол Родриге]] .* Географияи системаҳои нақлиёт, нашри 3. - Ню Йорк : Routledge, 2013. - ISBN 978-0-415-48324-7
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи нақлиёт
Ислом дар Уммон

Ислом дини давлатии Уммон аст  .

## Таркиби динии аҳолӣ
Тақрибан 95% аҳолии Уммон мусулмонанд. Тақрибан 50 % аҳолӣ  —  сунниҳоянд, тақрибан 45% аҳолӣ  —  Ибозия, тақрибан 5 % - аҳолӣ — шиъа .

## Таърих
Дар ин чо ислом дар солҳои аввали мавҷудияти хеш паҳн шудааст.

Пайравони хориҷӣ (Ибозия) пас аз фирор аз Басра дар садаи VII дар ин кишвар маскан гирифтанд.

## Пайвандҳо

* УММОН  // БРЭ.
* Густерин П. Рейтинги давлатҳои исломӣ // Осиёи Марказӣ.
Гурӯҳ:Ислом дар Осиё
Гурӯҳ:Ислом дар Уммон
Ислом дар Арабистони Саудӣ

Ислом дини давлатии Арабистони Саудӣ аст.

Дар ин ҷо шаҳрҳои Макка ва Мадина ҷойгиранд. Подшоҳӣ ҳамасола миллионҳо зоирони мусалмонро, ки ҳаҷ мекунанд, инчунин ҳазорон рӯҳониён ва донишҷӯёнро, ки аз саросари Кишварҳои мусулмоннишин барои таҳсил меоянд, ҷалб мекунад.

Унвони расмии шоҳи Арабистони Саудӣ "Ҳомии ду масҷиди муқаддас" - Масҷидулҳаром дар Макка ва Масҷиди Набавӣ дар Мадина аст.

Дар асри XVIII паймон байни воизи исломӣ Муҳаммад бин Абдулваҳҳоб ва амири минтақа Муҳаммад бин Сауд як шакли нави ислом, яъне салафияро аввал ба минтақаи Наҷд ва сипас ба дигар нимҷазираи Араб овард. Ин тафсири ислом, ки аз ҷониби пайравонаш "салафия" ва дигарон "ваҳҳобӣ" номида мешавад, ба дини давлатӣ ва тафсири Ислом табдил ёфт, ки Муҳаммад бин Сауд ва ворисони ӯ (оилаи Ал-Сауд), ки билохира дар соли 1932 Шоҳигарии муосири Арабистони Саудиро таъсис доданд. Давлати Арабистони Саудӣ даҳҳо миллиард доллари даромади содироти нафти худро дар саросари ҷаҳони исломӣ ва дигар ҷойҳо барои бунёди масҷидҳо, нашри китобҳо, бурсияҳо, мизбони созмонҳои байналмилалии исломӣ ва таблиғи шакли ислом харҷ кардааст. Ваҳҳобия дар Наҷд дусад сол ҳукмрон буд, аммо дар аксари манотиқи дигари кишвар - Ҳиҷоз, вилояти шарқӣ, Наҷрон - танҳо дар байни солҳои 1913 ва 1925 ҳукмрон буд.

Аксари шаҳрвандони Арабистони Саудӣ суннимазҳаб ҳастанд, дар ҳоле ки дар манотиқи шарқӣ асосан шиъаи дувоздаҳимомӣ ва дар манотиқи ҷанубӣ шиъаҳои зайдӣ зиндагӣ мекунанд.

Ибодати оммавӣ  аз ҷониби ғайримусулмонон дар Арабистони Саудӣ, аз ҷумла паҳн кардани маводи динии ғайри мусулмонӣ, ғайри қонунӣ аст.

Аз соли 2017 дар замони валиаҳд Муҳаммад бин Салмон дар сиёсати динӣ тағйироти ҷиддие ба амал омад, аз ҷумла лағви полиси динӣ ва лағви мамнӯъиятҳои ронандагии занон.

## Пайвандҳо

* АРАБИСТОНИ САУДӢ // БРЭ.
* *Густерин П.* Рейтинги давлатҳои исломӣ // Осиёи Марказӣ.
Гурӯҳ:Ислом дар Арабистони Саудӣ
Гурӯҳ:Дин дар Осиё
Гурӯҳ:Ислом дар Осиё
Ислом дар Кувайт

Ислом —  дини аксарияти шаҳрвандони Кувайт аст.

## Ҳайати аҳолӣ
Мусулмонон аксарияти аҳолӣ, тақрибан 85%, аз ҷумла сунниҳо —тақрибан 65 % ташкил медиҳанд  шиъаён — 35 %  ҳастанд. 

Зиёда аз 100 масҷиди суннӣ ва беш аз 40 масҷиди шиъа сабти ном шудаанд.

Дар ҷомеъаи Кувайт боз чанд маҳзабҳои хурди мусулмонӣ низ мавҷуданд.

## Пайвандҳо

* КУВАЙТ  // БРЭ.
* Густерин П. Рейтинги давлатҳои исломӣ // Осиёи Марказӣ.
Гурӯҳ:Ислом аз рӯи кишвар
Гурӯҳ:Ислом дар Осиё
Гурӯҳ:Ислом дар Кувайт
Фотимиён

**Фотимиён** ( араб. (ал-Фотимиён; الفاطميون   ) — як сулолаи араби халифа ва имомони шиъа ( исмоилия ) буда, аз соли 909 то 1171 дар Хилофати Фотимиён ҳукмронӣ мекарданд. Аз авлоди Фотима, духтари паёмбари ислом Муҳаммад, пешвоёни қонунии ҷамъияти мусалмонон ба ҳисоб мерафтанд.

Болоравии фотимиён ба сабаби шӯриши халқии  Барбарҳо қабилаи Кутама буд. Онҳо зери шиори зуҳури Имом Маҳдӣ омада давлати Ағлобиёни сунниро дар Ифриқия шикаст доданд . Моҳи январи соли 910 имоми исмоилия Убайдулоҳ Маҳдӣ эълон шуда, унвони халифаро гирифт. Фотимиён сарзамини Африқои Шимолй, Ситсилия, Шом), сохили Бахри Сурхро ба тасарруфи худ дароварда, муборизаро барои барқарор намудани хукмронӣ Уммати ислом давом доданд. Артиши Фотимиён аз зархаридони мамоликҳо иборат буд. Пас аз марги халифаи Фотимиён ал-Адид ва ба сари қудрат омадани вазири курд аз сулолаи Айюбиён Салоҳуддин, ин сулола аз байн рафт  .

## Феҳристи халифаҳои Фотимӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Фотимиён
Гурӯҳ:Сулолаҳои асримиёнагии Осиё
Фрагмент

мини| Порчаи папирус
**Фрагмент** ( — пора, ҷузъ) — як пора ё қисм аз комил.

## Семантикаи таърихӣ
Дар лотинӣ ба маънои аслии худ ин вожа барои номи порчаҳои сафолии шикаста истифода мешуд, вале баъдтар порчаҳо барои истинод ба боқимондаҳои ёдгориҳои адабӣ, осори санъат (дастхатҳо, ҳайкалҳо, иншооти меъморӣ  истифода мешуданд.

Ин вожа ба бисёр забонҳои муосир ворид шудааст, ки ҳамчун синоними *қисм* (порчаи филм, порчаи бадан, порчаи хоб) истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ночлин Л. Бадан пора-пора: пора ҳамчун истиораи муосир. Лондон: Темза ва Ҳудсон, 1990 (аз нав нашр 1994, 1995)
* Энсиклопедияи адабии истилоҳот ва мафҳумҳо.  .: Intelvac, 2001. Сах. 1152-1153

## Пайвандҳо
* Бланхот М.Ницше ва Мактуби порчахо
* К Кобрин. Мулоҳиза дар бораи порча // Гипотезаҳо дар бораи таърих. – М.: 2002. Сах. 51-63
* Дубин Б. Беохирӣ ҳамчун имконнопазирӣ: пора-пора ва такрор дар номаи Эмил Сиоран // Шарҳи нави адабӣ, 2002, No 54 (2). Сах. 251-261

Гурӯҳ:Китобҳо
Салтанати Мамолик

**Салтанати Мамолик** (< , *Салтанати Миср ал-Мамолик* )&nbsp;— давлати пошоҳии исломии Миср, ки аз ҷониби ҷанговарони касбии ғулом, мамоликҳо таъсис дода шудааст. Он аз соли 1250 то 1517 вуҷуд дошт. Он сарзаминҳои Мисри муосир, Фаластин, Исроил, Урдун, Шом, Сурия ва ҳамчунин қисмате аз Либиё, Туркия, Арабистони Саудӣ ва Судонро ишғол мекард. Салтанат пас аз ба даст овардани ҳокимияти давлатӣ дар Қоҳира аз ҷониби мамоликҳо, ки сулолаи Айюбиёнро сарнагун карданд, ба вуҷуд омадааст. Аз соли 1261 зиёратгоҳҳои исломии Арабистонро — Макка ва Мадина назорат мекард. Дар соли 1382 мамолукҳо табаддулот ба амал оварда, Барқуқ зодаи Черкесро султон таъин карданд. Сулолаи Бурҷитҳои Черкес, ки онро Барқуқ таъсис додааст, то охири мавҷудияти худ дар салтанат ҳукмронӣ мекард. Дар соли 1517 он аз ҷониби Имперотурии Усмонӣ хароб карда шуд, ки қаламрави Мисрро ба як Иёлати Миср табдил дод.

## Номгузориҳои таърихӣ

* *Давлати туркӣ/туркӣ* ( , *Давлат ат-Туркия* )&nbsp;— дар маъхазҳои имрӯзаи араб.
* *Салтанати* *Мамолики Миср* ( , *Салтанати Миср ал-Мамолик* )
* *Салтанати Миср*&nbsp;— барои фарқ кардани он аз Салтанати Дехлй.
* *Салтанати Қоҳира*&nbsp;— аз Салтанати Мисри солҳои 1914—1922 фарқ карда шавад.

## Таърих

* Тохтутозҳои Салибдорон.
* Ҷанги Усмонӣ-Мамоликӣ (1485-1491)&nbsp;— ғалабаи *Салтанати* *Мамоликикҳо.*
* Ҷанги Усмонӣ-Мамоликӣ (1516-1517)&nbsp;— торумор ва хароб шудани *Салтанати* *Мамолик*ҳо.

## Султонҳо

### Сулолаи Бурҷитҳо

* Шаҷар ад-Дурр (1250)
* ал-Муизз Иззиддин Айбек (1250—1257)
* ал-Мансур Нураддин Алӣ (1257-1259)
* ал-Музаффар Сайф ад-дини Кутуз (1259—1260)
* аз-Зоҳир Рукн ад-Дин Байбарси I ал-Бундукдорӣ (1260-1277)
* ас-Сайид Носириддин Баракахон (1277-1280)
* ал-Одил Бадриддин Саламиш (1280)
* ал-Мансур Сайф ад-Дин Калъун ал-Алфй (1280—1290)
* ал-Ашраф Салоҳ ад-Дин Халил (1290-1294)
* ан-Носири Носириддин Мухаммад (1294–1295, 1299–1309, 1309–1340)
* ал-Одил Зайн ад-Дин Китбуга (1295-1297)
* ал-Мансур Ҳусамад-дини Лоҷин (1297—1299)
* ал-Музаффар Рукнуддини Байбарси II ал-Чашонкир (1309)
* ал-Мансур Сайф ад-дин Абубакр (1340—1341)
* ал-Ашраф Ала ад-дини Кучук (1341—1342)
* ан-Носири Шиҳобиддин Аҳмад (1342)
* ас-Солиҳ Имодиддин Исмоил (1342-1345)
* ал-Комил Сайф ад-дини Шабони I (1345—1346)
* ал-Музаффар Сайфуддин Ҳоҷи I (1346—1347)
* ан-Носири Носириддин ал-Хасан (1347—1351, 1354—1361)
* ас-Солиҳ Салоҳ ад-Дин Солеҳ (1351-1354)
* ал-Мансур Салоҳиддин Муҳаммад (1361-1363)
* ал-Ашраф Насириддини Шабони II (1363—1376)
* ал-Мансур Ала ад-дин Алй (1376-1382)
* ас-Солиҳ Салоҳиддин Ҳоҷӣ II (1382, 1389-1390)

### Сулолаи Бурҷитҳо

## Нигаред низ

* Миср аз пошхӯрии Хилофат то Имперутории Усмонӣ
* Салибдорон
* Муҳосираи Акра
* Таърихи Миср
* Таърихи Туркия

## Эзоҳ

## Манбаъ

* Иналжик, Г. ''Империяи Усмонӣ: асри классикӣ 1300–1600'' [Бойгонӣ 7 июни 2015, дар мошини Wayback .] / Trans. аз англисӣ АТ. Галенко; илмҳо. ред. ДАР. Остапчук; Институти шарқшиносии АИ Украина.&nbsp;- Киев: Критика, 1998.&nbsp;— 286 с.

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Собиқ кишварҳои подшоҳии Африқо
Гурӯҳ:Салтанати Мамолик
Ислом дар Қатар

[thumb|Масҷиди Ҳамза дар [Ал-Вакра (шаҳр)|Ал-Вакра]]

Ислом дини асосӣ ва давлатии Қатар аст.
Дар соли 2010 67,7% аҳолии кишвар мусулмон буданд, ки аксари онҳо сунниҳо (тақрибан 90%), боқимонда шиъа буданд. Дар Қатар шумораи зиёди коргарони хориҷии дигар динҳо, асосан аз Осиёи Ҷанубӣ ҳастанд.

Ҳукумати Қатар дар соҳаи маорифи динӣ кӯшишҳои зиёд ба харҷ медиҳад. 

Дар охири соли 2013 дар кишвар 1848 масҷид фаъолият мекард.
## Пайвандҳо
* Густерин П. Рейтинги давлатҳои исломӣ // Осиёи Марказӣ.
* ҚАТАР // Энсиклопедияи бузурги русӣ.
Гурӯҳ:Ислом дар Осиё
Гурӯҳ:Ислом дар Қатар
Ислом дар Давлати Фаластин

Ислом бузургтарин дин дар Давлати Фаластин аст ва дини аксарияти аҳолии араб мебошад.

## Ҳайат
Мусулмонон тақрибан 85 % дарсади аҳолии соҳили Ғарби дарёи Урдун, аз ҷумла муҳоҷирини исроилӣ ва тақрибан 99 % дарсади аҳолии Навори Ғаззаро ташкил медиҳанд. Бузургтарин мазҳаб дар байни мусулмонони Фаластин сунниҳо мебошанд, ки 98-99% тамоми аҳолии мусалмонро ташкил медиҳанд.

## Таърих
Дар тӯли таърих Фаластин бисёр таҳаввулоти демографиро аз сар гузаронидааст. Дар асри IV, яҳудиён, ки қаблан дар Фаластин аксариятро ташкил медоданд, ба ақаллият табдил ёфтанд. Аҳолии яҳудиёни Уршалим ва гирду атрофи он дар Яҳудо ва Самораҳ дар давоми ҷангҳои яҳудӣ - румӣ (66-135) шикасти сахт гирифтанд, ки ҳеҷ гоҳ пурра барқарор карда нашуд. Дар асрҳои минбаъда бисёр яҳудиён ба марказҳои шукуфоии диаспора муҳоҷират карданд. Дигарон дар ин минтақа, махсусан дар Ҷалил (Галилея) ва ҳамвории соҳилӣ зиндагӣ мекарданд ва дигарон ба дини насронӣ пазируфта шуданд. Баъдтар, барбод рафтани шӯришҳои самариён (дар Яҳудо ва Самораҳ) бар зидди Византия (484–573) боиси кам шудани шумораи аҳолии самариён гардид. Табдил додани аҳолии маҳаллӣ дар якҷоягӣ бо муҳоҷирати масеҳиён боиси таъсиси аксарияти аҳолии насронӣ дар охири маҷудияти Рум ва Фаластини Византия гардид.

Дар асри VII Халифаҳои Рошидуни араб Шомро забт карданд. Баъдтар ба ҷои онҳо сулолаҳои дигари мусулмони арабзабон, аз ҷумла Уммавиён, Аббосиён ва Фотимиён иваз шуданд. Бо гузашти вақт, аксари аҳолии мавҷудаи Фаластин фарҳанг ва забони арабиро пазируфтанд ва исломро қабул карданд. Гумон меравад, ки шаҳракҳои арабҳо ҳарчанд аз ҷиҳати ҳаҷм хурд бошанд ҳам, дар ҳар сурат  ба раванди исломишавӣ низ нақш бозидаанд. Тағйироти сохтори иҷтимоъӣ ва заъиф шудани мақомоти маҳаллии насронӣ, ки дар натиҷаи раванди ғайри урбанизатсия дар зери ҳукмронии исломӣ ба вуҷуд омад, низ аз омили муҳим дониста мешавад. Бархе аз пажӯҳишгарон бар ин назаранд, ки то замони омадани салибдорони насронӣ Фаластин аллакай аксарият мусалмон буд, дар ҳоле ки дигарон бар ин назаранд, ки танҳо пас аз ҷангҳои салибӣ дини насронӣ дар ин макон шумори аксарияташро аз даст дод ва раванди исломишавии оммавӣ хеле дертар, шояд дар давраи давлати Мамлукҳо рух дод.

## Пайвандҳо

* Давлати Фаластин // BRE.
* *Густерин П.* Рейтинги давлатҳои исломӣ // Осиёи Марказӣ.
Гурӯҳ:Ислом дар Осиё
Гурӯҳ:Ислом дар Давлати Фаластин
Идораи автоматӣ

**Идораи автоматӣ** — маҷмӯи амалиёте, ки барои нигаҳдорӣ ё беҳтар кардани кори объекти идорашаванда (мошин, асбоб, система, раванд) мувофиқи мақсади идоракунӣ ва барномаи муайян бе иштироки бевоситаи инсон анҷом дода мешавад.

Идораи автоматӣ тавассути воситаҳои техникӣ, ки ҷамъоварӣ, ҳифз, интиқол ва коркарди иттилоотро дар муддати кӯтоҳ таъмин мекунанд (датчикҳо, таҳлилгарҳо, табдилдиҳандаҳо, ҳисобмошинҳои электронӣ ва ғ.), инчунин ташаккули таъсироти идоракунӣ (сигналҳо)-ро ба объекти идора (тақвиятдиҳандаҳо, табдилдиҳандаҳо, танзимгарон, механизмҳои иҷрокунанда ва ғ.) анҷом медиҳанд, амалӣ карда мешавад. Моҳияти идораи автоматӣ, сохтори иҷрокунандаи он аз се гурӯҳи амалҳо иборат аст: ҷамъоварии иттилоот дар бораи ҳадафи идоракунӣ, ҳолати объекти идорашаванда ва таъсироти беруна; қабули тасмим (ташаккули таъсироти идоракунанда); амалисозии таъсироти идоракунӣ. Намудҳои идораи автоматӣ дар назарияи идоракунӣ, асосан, аз рӯи мақсади идоракунӣ ва усулҳои ташаккули таъсироти идоракунанда ба объекти идорашаванда тасниф карда мешаванд. Аз рӯи мақсади идоракунӣ идораи автоматӣ собиткунанда, барномавӣ, ҳамоҳангсоз, зиддисадамавӣ, барқароркунанда ва ғ. мешавад.

идораи автоматӣ дар аксар системаҳои техникӣ ва биотехникӣ барои иҷро кардани амалиёте, ки инсон анҷом дода наметавонад ё барои баланд бардоштани маҳсулнокии меҳнат, сифат ва саҳеҳии танзим зарур аст. идораи автоматӣ барои идора кардани системаҳои ба инсон дастнорас ё барои саломатиаш хавфнок низ фаровон истифода мешавад. Мисолҳои идораи автоматӣ: идораи автоматии сатҳи об дар деги буғӣ ба воситаи танзимдеҳ, идораи суръати гардиши чарх (турбина) тавассути танзимдеҳ, парвози ҳавопаймо бо автопилот ва ғ.

## Нигаред низ
* Худкорсозӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Александров А. Г. Методы построения систем автоматического управления. М., 2008.

Гурӯҳ:Таҷҳизот
Идораи барномавии рақамӣ

**Идораи барномавии рақамии дастгоҳ** - система (низом)-и технологияи олии маъмулан компютеришуда, ки дар он абзори иҷрокунанда (ҳаракатоварҳо) ба таври автоматӣ идора карда шуда, амалеро бо масолеҳи нимтайёр аз рӯи барномаи махсус анҷом медиҳанд.

Нахустин дастгоҳҳо бо идораи барномавии рақамӣ «мантиқи қавӣ» (доимӣ) (анг. Numerical control, NC) доштанд, яъне барои тағйири реҷаи коркард тарҳи нави идоракуниро таҳия кардан лозим буд (мас., пешниҳод кардани барнома бо ёрии штекерҳо ё васлакҳо). Дар дастгоҳҳои муосири дорои идораи барномавии рақамӣ (анг. Computer numerical control, CNC) низоми идоракунӣ барои истифода кардани воситаҳои барномавӣ (барои тағйир додани барномаҳои мавҷуда ё барои таҳияи барномаҳои нав) имкон медиҳад. Замина барои сохтани CNC-ҳо микронозирак (микроконтроллер), нозирак (контроллер) бо мантиқи барномавӣ ё компютери идоракунанда дар асоси микропротсессор мебошанд. Амалисозии амсила (модел)-и ҷои кории марказиаш автоматонидашуда имонпазир аст [мас., Microsoft Robotics Developer Studio – Windows – муҳити ба самти муайян тамоюлдошта барои идоракунии роботҳо ва сохтакории онҳо (тақлиди идоракунии ягон раванд ё дастгоҳ) бо минбаъд бакорандозии барнома тавассути интиқоли он ба воситаи шабакаи саноатӣ]. Ба идораи барномавии рақамӣ инчунин дохил мешаванд: пулти оператор (ё консоли воридот-содирот), ки барои ворид кардани барномаи идоракунанда, дастӣ анҷом додани амалиёт имкон медиҳад; дисплей (ё тахтаи операторӣ) барои назорати аёнии реҷаи кор ва барномаи идоракунандаи таҳриркунанда (дар намуди абзори алоҳида барои идораи масофавии таҷҳизот); ҳофиза (амалиётӣ ва доимӣ); механизмҳои иҷрокунанда (ҳаракатоварҳои сервер, муҳаррикҳои қадамӣ ва ғ.). Нахустин дастгоҳи пешгузаштаи дастгоҳ бо идораи барномавии рақамиро Ж. М. Жаккар соли 1804 сохтааст (кортҳои перфоратсиониро барои идора кардани дастгоҳи гулдӯзӣ истифода кардааст). Ихтироъкори аввалин дастгоҳи фрезерии дорои идораи барномавии рақамӣ Ҷ. Парсонс (ИМА) мебошад. Ӯ соли 1945 бори нахуст барои рандакории контурии парраҳои чархбол истифода бурдани дастгоҳеро пешниҳод кард, ки аз рӯи барнома бо перфокортҳо (кортҳои перфоратсионӣ)-и воридшаванда кор мекард. Соли 1950 Институти технологии Массачусетс якҷо бо ширкати Hydro-Tel (ки дастгоҳи рандакорӣ истеҳсол мекард) дастгоҳи нави дорои идораи барномавии рақамиро сохтанд, ки тавассути перфокортҳо идора карда мешуд ва соли 1952 кори онро намоиш доданд. Нахустин дастгоҳҳои бо идораи барномавии рақамӣ, ки дар саноати Русия истифода мешаванд, дастгоҳҳои харротию печбарории 1К62ПУ ва харротии баландпояи 1541П мебошанд, ки дар нимаи аввали солҳои 1960 сохта шудаанд. 
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Худкорсозии санъатӣ
Лана Дел Рай

**Лана Дел Рей** (, МФА: ; номи аслӣ — **Эли́забет Ву́лридж Грант**, ; ) — овозхон, таронасаро ва и амрикоӣ.

## Зиндагинома

### Кӯдакӣ ва таҳсилот
Элизабет Вулридж Грант 21 июни 1985 дар Манҳеттен, Ню-Йорк таваллуд шудааст. Вай дар деҳаи Лейк-Плэсид, иёлати Ню-Йорк, ки дар кӯҳҳои Адирондак ҷойгир аст, ба воя расидааст. Падару модараш — Роберт Грант ва Патрисия Ҳилл — пас аз таваллуди вай аз Ню-Йорк ба Лейк-Плэсид кӯчиданд. Роберт Грант дар соҳаи сармоягузорӣ ва тиҷорати онлайн машғул буд, дар ҳоле ки Патрисия Ҳилл ҳамчун омӯзгор кор мекард.

Лана дар синни 11-солагӣ дар хори калисо суруд мехонд. Дар ҷавонӣ бо мушкилоти вобастагӣ ба машрубот рӯ ба рӯ шуд ва дар синни 14-солагӣ ба мактаби интернатӣ дар Коннектикут фиристода шуд, то ин мушкилотро паси сар кунад.

Пас аз хатми таҳсил, вай дар Донишгоҳи Фордҳам дар Бронкс фалсафаро омӯхт.

### Ҳаёти шахсӣ
Лана Дел Рей бо чанд шахсияти маъруф, аз ҷумла Ҷеймс Франко ва Аксел Роуз, муносибатҳои ошиқона дошт.

## Фаъолияти мусиқӣ
Лана Дел Рей фаъолияти мусиқии худро дар синни 18-солагӣ оғоз кард, вақте ки аз амакаш гитара навохтанро омӯхт ва ба навиштани сурудҳо шурӯъ намуд. Вай дар клубҳои зеризаминии Ню-Йорк баромад мекард.&#x20;

Соли 2010, бо номи саҳнавии «Лана Дел Рей A.K.A. Lizzy Grant», аввалин албоми рақамии худро нашр кард.

### Шуҳрати ҷаҳонӣ
Соли 2011, бо нашри суруди «Video Games», ки дар интернет паҳн шуд, шуҳрати ҷаҳонӣ ба даст овард. Ин муваффақият ба нашри албоми «Born to Die» дар соли 2012 оварда расонд, ки дар саросари ҷаҳон маъруфият пайдо кард.

Мусиқии Лана Дел Рей бо мавзӯъҳои меланхолия, романтикаи фоҷиавӣ ва ишораҳо ба фарҳанги попи солҳои 1950—1960 маъруф аст.

## Ҷоизаҳо
Вай барои 11 ҷоизаи «Грэмми» номзад шудааст ва ҷоизаҳои «Brit Award» ва «ECHO Award»-ро ба даст овардааст.

## Дискография
* 2010: *Lana Del Ray*
* 2012: *Born to Die*
* 2014: *Ultraviolence*
* 2015: *Honeymoon*
* 2017: *Lust for Life*
* 2019: *Norman Fucking Rockwell!*
* 2021: *Chemtrails Over the Country Club*
* 2021: *Blue Banisters*
* 2023: *Did You Know That There’s a Tunnel Under Ocean Blvd*
* 2025: *The Right Person Will Stay*

## Эзоҳ
Танбалии гурӯҳӣ

**Танбалии гурӯҳӣ** () — ба падидае гуфта мешавад, ки фард ҳангоми дар як кори гурӯҳи нисбат ба замоне, ки танҳоӣ кор мекунад, талоши камтаре барои расидан ба ҳадаф мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Равоншиносии иҷтимоӣ
Ғиҷҷаки Падарам

**Ғиҷҷаки Падарам** () — филми туркӣ соли барориш 2022 аст, ки коргардон Андач Ҳазнедароғлӣ ва дар нақши асосӣ Гулизор Нисо Урай, Энгин Алтан Дузятан ва Белчим Билгин. Филм 21 январи соли 2022 дар Netflix бароварда шуд.

## Бозигарони филм
* Ангин Алтан Дузятон дар нақши Моҳир Меҳмет
* Белчим Билгин ҳамчун Суна
* Гулизар Нисо Урай дар нақши Озлем
* Салим Урдуғон дар нақши Али Ризо
* Айфер Донмез
* Йигит Чақир
* Йенер Сезгин
* Эрдем Баш

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

* My Father's Violin on Netflix  
*
Идомат

**Идомат** ( — давом додан, пайваста гардонидан, ҳамешагӣ, бақо) — иртиботи байни давраҳо дар раванди инкишофи табиат, ҷамъият ва маърифат, ҳангоме ки унсур (арзиш)-ҳои нав баъзе унсур (арзиш)-ҳои куҳнаро иваз карда, бархе унсурҳои куҳнаи муфидро дар худ нигоҳ медорад.

Идомат ҳамчун яке аз муҳимтарин ҷанбаҳои қонуни инкори инкор амал мекунад. Дар маърифати илмӣ идомат бар он асос меёбад, ки дар ҳар як ҳақиқати нисбӣ моҳияту ҳақиқати мутлақ нуҳуфтааст. Дар фалсафа идомат дар устувории нисбии усулҳои асосии ҳалли масъалаҳои бунёдии назарияҳои ҳастишиносӣ, маърифат, ҷамъиятшиносӣ, ахлоқ ва зебоишиносӣ ифода меёбад. Назарияи муфассали таҳлили идомат дар иртибот бо назарияи инкишоф аввалин бор аз ҷониби Ҳегел пешниҳод гардид, ки идоматро ба унвони як паҳлуи муҳимми қонуни инкори инкор баррасӣ кардааст. Материализми диалектикӣ раванди идоматро дар тағйироти сифатӣ таъкид дошта, моҳияти асосии онро дар худи сохтор ё ботини мудрак (мас., таҷдиди биологӣ дар доираи як навъ) баррасӣ мекунад. Дар илми ҷамъиятшиносӣ идомат маънии интиқолу азхудкунии арзишҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ аз як насл ба насли дигар, аз як давраи иҷтимоӣ ба дигар давраи иҷтимоиро дорад. Яке аз масъалаҳои асосӣ дар ин ҷода масъалаи вобастагии тарафайни идомати шаклҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоӣ мебошад. Аз як тараф таърих чизе ҷуз ивазшавии пайдарҳами наслҳои алоҳида нест ва ҳар яки онҳо мавод, маблағ ва неруҳои истеҳсолиеро истифода мекунанд, ки аз наслҳои пешин барояшон расидаанд. Аз ин рӯ, муҳимтарин унсури рушду равнақи ҷомеа идомати истеҳсолоти моддӣ мебошад, ки идомати шаклҳои гуногуни ҳаёти маънавиро муайян мекунад. Аз ҷониби дигар, ҳаёти маънавӣ, бо таваҷҷуҳ ба сатҳи рушди иқтисодӣ ба ганҷинаи андешаҳое вобаста аст, ки наслҳои гузашта анбоштаанд. Вобаста ба он, ки мураккаботу тазодди дохилии рушди иҷтимоӣ ва муносибату муҳтавои он ба тараққиёти иҷтимоӣ чӣ гуна аст, идомат метавонад табиати пешраванда ва ё иртиҷоӣ дошта бошад. Мубориза бо идомати бинишҳои манфии суннатӣ, анъанаҳо ва одатҳои зарарнок шарти муҳимми роҳбарии пурсамари ҷамъият мебошад. Масъалаи асосӣ таносуби идомат ва табақаҳои иҷтимоӣ дар раванди тараққиёти ҳаёти маънавии ҷамъият ба шумор меравад.
 
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Балле Э. А. Преемственность в развитии культуры. М., 1979;
* Философский словарь. М., 1981;
* Сагатовский В. Н. Философия развивающейся гармониидомат СПб., 1999.

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
Шоҳрух Саидзода

**Шоҳрух Саидзода** (зод. 30 августи 1986, ҶШС Тоҷикистон) — генерал-майори милитсия.

## Зиндагинома
Шоҳрух Саидзода 30 августи соли 1986 дар хонадони Абдулфаттоҳи Ғоиб ба дунё омадааст. Соли 2019 факултети № 1-и Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳайати роҳбарикунандаро хатм намудааст.

## Корнома
Шоҳрух Саидзода аз соли 2012 дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ дар вазифаҳои гуногун фаъолият намудааст. Аз он ҷумла, ба вазифаи муовини сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз 19 апрели соли 2017 ба ҳайси иҷрокунандаи вазифаи сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз 12 декабри соли 2017 ба вазифаи сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардида, фаъолият намудааст. 7 июни соли 2024 дар мувофиқа бо Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Шоҳрух Саидзода ба вазифаи сардори Раёсати Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Душанбе таъйин гардидааст.

## Фаъолияти варзишӣ
Шоҳрух Саидзода дар баробари фаъолияти хидматӣ дар мақомоти корҳои дохилӣ дар корҳои ҷамъиятии кишвар фаъолона иштирок намуда, дар рушду нумӯи соҳаи варзиш, аз он ҷумла футбол ва якҳарбаҳои шарқӣ саҳми назаррас мегузорад.

## Ҷоизаҳо
* медали «Хидмати шоиста»;
* нишони сарисинагии «Корманди беҳтарини оперативӣ».

## Эзоҳ
Ҳасан Асоев

**Асоев Ҳасан Мирзоевич** (20.05.1964, ноҳияи Москва — 10.10.2024, Душанбе) — муҳаққиқ, эколог, публисисти тоҷик. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2019).

## Зиндагинома
Асоев Ҳасан Мирзоевич 20 майи 1964 дар ноҳияи Москва ба дунё омадааст. Соли 1987 Институти педагогии шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ва соли 2011 Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизматро хатм намудааст.

## Корнома
Фаъолияти кории худро аз омӯзгори фанни биология ва химияи мактаби миёнаи № 25-и ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ оғоз намуда, сипас ба ҳайси лаборанти калони шуъбаи генетикаи пахтаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, аспиранти рӯзонаи лобораторияи экофизиологияи шуъбаи генетикаи пахтаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, саркотиби илмии Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири шуъбаи мамнуъгоҳ ва парваришгоҳҳои Пажуҳишгоҳи илмию тадқиқотии хоҷагии ҷангал, роҳбари таҷрибаомӯзии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат ва устоди экология дар кафедраи тарбияи ҷисмонӣ ва ҳифзи муҳити зист, сармутахассиси шуъбаи иттилоот, машварат ва тадбиқи дастовардҳои илмии Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон идома ёфтааст.

## Фаъолияти илмӣ
Ҳасан Асоев дар миқёси ҷумҳурӣ ҳамчун коршиноси варзида дар масоили муҳити зист, камбуди об, тағйирёбии иқлим ва сиёсати экологӣ шинохта шудааст. Ӯ беш аз 250 мақолаи илмӣ ва илмию оммавӣ, аз ҷумла 11 монография таълиф кардааст.

## Осор
* Роғун — машъалафрӯзи минтақа. Ҷилди 1. — Душанбе: «Дониш», 2018. — 136 с.
* НБО-и «Роғун» — кафолати рушди устувори минтақа минтақа. Ҷилди 2. — Душанбе: «Дониш», 2019. — 215 с.
* НБО-и «Роғун» — намунае аз иқтисоди сабзи минтақа. Ҷилди 3. — Душанбе: «Дониш», 2022. — 262 с.

## Эзоҳ
Кӯчаи Раҳимӣ

**Кӯчаи Раҳимӣ** — кӯча дар ноҳияи Синои шаҳри Душанбе. Дар ғарб аз кӯчаи Маяковский оғоз ёфта ба самти шарқ меравад ва дар шарқ бо кӯчаи Н. Ҳувайдуллоев мепайванд.

Ба шарафи Муҳаммадҷон Раҳимӣ номида шудааст. 

Номи пешина — *гузаргоҳи 2-юми кӯчаи Маяковский*.

Дарозӣ — 1, 2 км. 

Бо кӯчаҳои Маяковский, Ҳувайдуллоев, Камонгарон, гузаргоҳи кӯчаҳои А. Ғуломов, Яккачинор, хиёбони А. Сино пайваст аст.

Сарҳади табии байни шаҳраки 11 ва маҳаллаи Камонгарон,  шаҳракҳои 13 ва 14 мебошад. 

Танҳо 5 бино дар суроғаи худ номи ин кӯчаро доранд - Раҳимӣ 1 (Маркази тиббии шаҳрии рақами 2), Раҳимӣ - 12, Раҳимӣ 11А 11Б, 11В. 

Аз ҷанубу ғарб - Боғи ба номи Мироненко, баъди он Маркази Ош, дар рӯ ба рӯяш Суди ноҳияи Сино (кӯч. Маяковский 32В), Филармонияи давлатӣ (х. Сино 43), бинои Прокуратураи Генералӣ (х. Сино 126), Масҷиди маҳаллаи Камонгарон (2-юм гузаргоҳи кӯчаи Н. Ҳувайдуллоев 95/1), дар шафати кӯча ҷойгир мебошанд.
Раҳимӣ
Ғаффор Каримов

**Ғаффор Каримов** (27 майи 1938, ноҳияи Муъминобод — 4 декабри 2018, Кӯлоб) — таблакнавози шинохтаи тоҷик ва ҳунарпешаи театру синамо.

## Зиндагинома
Солҳои 1956 чун узви дастаи ҳаваскорони санъати Хонаи маданияти ноҳияи Мӯъминобод дар маҳфилу чорабиниҳои мусиқии вилоятию ҷумҳуриявӣ ширкат варзида, аз соли 1958 то 1998 театри Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Кӯлоб буд.

Ғаффор Каримов солҳои охир дар Қасри фарҳанги шаҳри Кӯлоб кор мекард ва ҳамзамон дар Коллеҷи санъати шаҳри Кӯлоб дарс медод.

### Таблнавозӣ
Ӯ бо навохтани таблак ҳамзамон рақси хосеро анҷом медод, ки пажӯҳишгарони соҳа онро «зарби ғаффорӣ» унвон додаанд. Эҷоди «шаш зарб» ва «нӯҳ зарб» дар таблнавозиро ба ӯ мансуб медонанд. Ӯ то соли 2013 дар ҳамаи чорабиниҳои давлатӣ иштирок карда, ҳунари таблнавозиро намоиш медод.

### Театр
Давоми сӣ соли фаъолият дар зиёда аз ҳафтод намоишномаи театр нақшҳои хурду калон бозидааст. «Се нафар хушдор», «Робиаи Балхӣ», «Орзу», «Шартҳои никоҳ», «Нон, хун ва одамон», «Бой ва Тайғуншоҳ», «Оинаи махмалпеч», «Шаш зиндаю як мурда», «Иллоанта», «Қарзи виҷдон», «Дузди боғдодӣ» аз ҷумлаи чунин спетаклҳоанд.

### Синамо
Ғаффор Каримов дар филмҳои маъруфи сохти Тоҷикистон, мисли «Хати парвоз» (1970), «Айёми туманҳои замистон» (1982) «Паррандаи лойӣ», «Бухорои шариф», «Гирдбод», «Ҷӯра-шикорчӣ аз Мин-Архар» (1985), «Ситораҳои сари танӯр», «Марди мутааллиқи ду зан», «Сайёд» ва  нақш офаридааст.

## Даргузашт
Ғаффор Каримов рӯзи 4 декабри 2018 дар синни 80-солагӣ дар шаҳри Кӯлоб даргузашт.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Дӯстӣ» мушарраф гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
Ҳакимҷон Саидов

**Ҳакимҷон Саидов** (28 майи 1920, Хуҷанд — 1993, ҳамон ҷо) — рассом, наққош, Рассоми халқии Тоҷикистон (1986), Корманди шоистаи маданияти ҷумҳурӣ (1974).

## Зиндагинома
Соли 1941 Омӯзишгоҳи бадеии шаҳри Самарқандро хатм карда, дар артели рассомии зодгоҳ фаъолият менамояд, солҳои 1946—1958 узви колхози ба номи Фрунзеи ноҳияи Хуҷанд буд. Аз соли 1958 то нафақа (1981) чун рассоми фонди бадеии вилояти Суғд заҳмат кашидааст. Асосан ба нақшу нигори иншооти меъморӣ машғул шудааст. Аз ҷумла чойхонаҳои «Роҳат», «Фароғат» дар Душанбе, чойхонаҳои «Панҷшанбе» ва «Сирдарё» дар Хуҷанд, хонаи маданияти колхози ба номи С. Урунхоҷаев, осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилоятии Хуҷанд, осорхонаи Рӯдакӣ дар Панҷакант, театри халқии ноҳияи Нов ва дигар иншооти маъмурию фарҳангиро бо маҳорати баланд оро додааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Рассомони халқии Тоҷикистон
Кӯчаи Варзоб

**Кӯчаи Варзоб** — кӯча дар маҳаллаи Гулистон, ноҳияи Исмоили Сомонӣ, шаҳри Душанбе. 

Ба шарафи дарёи Варзоб номида шудааст. 

## Намо
Кӯча аз шарқ аз сероҳа бо **кӯчаи Ҳамза Ҳакимзода** (каме болотар аз гардиш ба сӯи кӯчаи Гагарин) оғоз ёфта ба самти шарқ меравад (аз пушти бозори Варзоб), **кӯчаи Охунбобоев**ро, бурида мегузарад. Дар охир ба самти ҷануб (65 метр) қад-қади канали Варзоб хам мешавад. Дар онҷо бо як пули хурде аз болои канал бо **кӯчаи Муҳаммад Осимӣ** (пешина Проектная) мепайвандад. То гардиш ба ҷануб боз як тангкӯча ба самти ҷануб медиҳад. 

Дарозии умумӣ (бо тангкӯчаҳо) – ±430 м, кӯчаи асосӣ — ±300 м.

## Таърих
То соли 2018 номи кӯча – *Варзобская* буд.

## Хонаҳо
Ҳамаи хонаҳо истиқоматии ҳавлидор мебошанд.

Рақамҳои хонаҳо – 1, 3, 5, 7, 9, 10, 10/1, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 16А, 17, 18.

## Нигаред

* Феҳристи кӯчаҳои Душанбе
## Эзоҳ

Варзоб
Идораи бесарусомонӣ

«**Идораи бесарусомонӣ**», «**назарияи ошӯб**», «**назм дар беназмӣ**» — назарияест, ки мувофиқи он барои идора кардани ҷомеа аз усулҳои зӯроварию истибдод истифода мешавад.

Дар он мубориза бар зидди низом ва қоидаҳои ҳуқуқие аст, ки дар рафти он кафолат барои моликият ва озодиҳои инсон вуҷуд надорад. Баъзе аз назарияпардозон мубориза ба муқобили бесарусомониро дастгирӣ ва бархе аз онҳо хусусиятҳои манфии муборизаи мардум ва низоми истибдодии ҳокимиятро дуруст тавсиф мекунанд. Онҳо амалҳои ғайримутташакилонаро зидди тамаддун мегузоранд, ки оқибат бар зарари инкишофи ҷомеа мебошанд. Аз ин рӯ, тавсия медиҳанд, ки ҳолати назоратӣ тавассути таҳияи қонунҳои алоҳида пурзӯр гардонида шавад. Танҳо бо ҳамин роҳ инкишофи муътадили ҷомеа имконпазир аст. Амалан исёнро ҳамчун бетартибӣ эътироф кардан хато аст, зеро он ба таври мақсаднок ва мутташакилона амалӣ шуда, кӯшиши аз зери назорат баромадан ва татбиқ кардани иродаи исёнгарон мебошад.
	
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зокиров Г. Донишномаи сиёсӣ. Ҷ. 1. Д., 2016.

Гурӯҳ:Истилоҳоти сиёсӣ
Идораи давлатӣ

**Идораи давлатӣ** — шакли маъмурию ҳуқуқии ифодаи зоҳирии фаъолияти мақомоти ҳокимияти иҷроия, ки бо меъёрҳои ҳуқуқи маъмурӣ ба танзим дароварда мешавад.

Ба маънии васеъ идораи давлатӣ чун фаъолияти ҳама рукнҳои ҳокимияти давлатӣ оид ба таъсиррасонии муташаккил ба муносибатҳои ҷомеа фаҳмида мешавад. Ба маънии маҳдуд, идораи давлатӣ чун фаъолияти марбут ба амалисозии роҳбарии бевосита дар соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва маъмурию сиёсӣ тавсиф меёбад. Тавассути идораи давлатӣ ҳокимияти иҷроия вазифаҳои идоракуниро амалӣ мекунад. Идораи давлатӣ хусусияти амрдиҳӣ ва иҷроия дошта, роҳбарони мақомоти ҳокимияти давлатӣ барои иҷрои қонунҳо амр ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқии маъмурӣ қабул мекунанд. Фаъолияти идорӣ ё роҳбарӣ тавассути вазифаҳои ҳокимиятии идораи давлатӣ амалӣ гардида, хусусияти фаврӣ дорад.

Унсурҳои идораи давлатӣ: мавҷудияти ваколатҳои давлатӣ-ҳокимиятӣ, фарогирии тамоми ҷомеа ва соҳаҳои ҳаёти он, низомнокӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Чиркин В. Е. Государственное управление. М., 2001;
* Козлов Ю. М. Админстративное право. М. 2005;
* Раззоков Б. Х. Идораи давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон: проблемаҳои ҳуқуқии назария ва амалия. Д., 2007.

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Идораи диспетчерии системаи энергетикӣ

**Идораи диспетчерии системаи энергетикӣ** — ташкили идоракунии реҷаҳои технологии корӣ, ҳолати ба истифода додани системаи энергетикӣ (объектҳои энергетикаи электрӣ), ки ҳангоми он реҷаҳои технологии кор ё ҳолати баистифодадиҳии ин объектҳо, ё тағйири реҷаи кории тамоми унсурҳои система танҳо бо амри фаврии диспетчер (танзимгар)-и маркази диспетчерии дахлдор анҷом дода мешаванд.

Ҳангоми идораи диспетчерии системаи энергетикӣ диспетчер (танзимгар) равандҳои технологии истеҳсолиро тавассути маҷмӯи барномавӣ-техникӣ бо истифодаи воситаҳои алоқа назорат ва идора мекунад.

Ба замми ин идораи диспетчерии системаи энергетикӣ амалҳои зеринро дар бар мегирад:
* тақсими иқтидори фаъол ва реактивии байни неругоҳҳои алоҳидаи системаи энергетикӣ;
* танзими басомад дар тамоми системаи энергетикӣ ва шиддат дар нуктаҳои асосии он;
* танзими селҳои тавоноӣ дар қитъаҳои алоҳидаи шабакаи электрӣ;
* амалӣ кардани ҳамаи таъвизҳо (ивазкуниҳо)-и коммутатсионӣ дар шабакаҳои асосии система ва дар неругоҳҳо;
* ба кор андохтан ва аз кор боздоштани агрегатҳои алоҳидаи неругоҳҳо ва шабакаҳо;
* бартарафсозии садамаҳо дар неругоҳҳо ва дар шабакаҳои асосии системаи энергетикӣ;
* танзими реҷа ва ҷоришавии об аз неругоҳҳои обӣ;
* тағйир додани ҷӯрии ҳимояи релеӣ ва амсоли инҳо.

Ба диспетчери системаи энергетикӣ ҳамаи ҳайати кормандони зудамали неругоҳҳо ва шабакаҳои электрӣ итоат мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Калентионок Е. В., Прокопенко В. Г., Федин В. Т. Оперативное управление в энергосистемах. Минск, 2007;
* Скрябин Н. П. Оперативное управление распределительными электрическими сетями. Вологда, 2011

Гурӯҳ:Энергетика