open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вандуй

**Вандуй**, **Бандуй**, **Биндуй** () — сардори эронӣ аз хонадони Испаҳбудон, писари Шопур, бародари Вистаҳм ва тағои Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Испаҳбудон
Гурӯҳ:Сосониён
Фаррухҳурмуз

**Фаррухҳурмуз**, **Ҳурмузди V** () — шоҳзодаи эронӣ ва сипаҳбудони артиш дар давраи Соcонӣ аз хонадони Испаҳбудон, фарзанди Вандуй, падари Рустами Фаррухзод ва Фаррухзод.

Ӯ дар замони салтанати Озармидухт муддаъии тоҷу тахт шуд ва Озармидухтро ба занӣ хост ва чун Озармидухт наметавонист бо пешниҳоди ӯ ба таври ошкоро мухолифат кунад, дар ниҳон васоили қатли ӯро фароҳам овард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Испаҳбудон
Гурӯҳ:Сосониён
Фаррухзод Хусрави V

**Хуссрави V**, **Фаррухзод Хусрав** () — шоҳаншоҳи Сосонӣ (631), писари Хусрави Парвиз.

Дар соли 631 яке аз ашрофи Соcонӣ ба номи Зодуя Фаррухзоди Хусравро ба Тайсафун овард ва ӯ дар онҷо ба унвони шоҳаншоҳи Соcонӣ тоҷгузорӣ кард. Бо ин ҳол, як моҳ баъд, шӯрише алайҳи ӯ анҷом шуд, вай аз тахти шоҳӣ сарнагун ва кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Дашков С. Б.* Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — : СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — ISBN 978-5-91660-001-8.

Гурӯҳ:Сосониён
Пирӯзи Хусрав

**Пирӯзи Хусрав**, **Пирӯзон** () — ашрофзодаи қудратманди эронӣ. Назорати бисёре аз умури кишварро дар даст дошт ва саранҷом тайи ҳамлаи аъроб ба Эрон ва дар Набарди Наҳованд кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Абулӯълӯ Фирӯз

**Фирӯзи Наҳовандӣ**, **Абулӯълӯ**, **Бобошуҷоъуддин** () — шахсияти таърихии Эрон, ки ба сабаби қатли Умар ибни Хаттоб халифаи мусулмонон ба шуҳрат расидааст. 

Манобеъ ӯро бардае эронитабор гузориш кардаанд, ки дар шеваи асораташ ба дасти сарбозони араб, ихтилофҳое гузориш шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Рустами Фаррухзод

**Рустами Фаррухзод**, **Рустами Фаррухҳурмуз** () — ашрофзодаи эронӣ аз хонадони Испаҳбудон, писари Фаррухҳурмуз. Дар даврони шоҳаншоҳи Бӯрондухт ва Яздгирди III ба унвони испаҳбуди Озарбойҷон ва Хуросон гумошта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  

Гурӯҳ:Хонадони Испаҳбудон
Гурӯҳ:Сосониён
Яздгирди III

**Яздгирди III**, **Яздигурди III** () — охирин шоҳаншоҳи Эрону Анэрон аз дудмони Соcонӣ, писари Шаҳриёр ва набераи Хусрави Парвизу ҳамсараш Ширин. 

Ба қавле вай ҳангоми бар тахт нишастан 8 сол дошт ва ба муддати нуздаҳ сол подшоҳӣ кард. Ҳамлаи мусулмонон ба Эрон дар замони подшоҳии ӯ рух дод, ки ба тасхири Тайсафун ва тақрибан саросари қаламрави Соcониён ва шикасту оворагии Яздгирди III анҷомид. Яздгирд дар натиҷаи хиёнати гурӯҳе аз зердастонаш перомуни Марв дар осиёбе кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Дашков С. Б.* Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — : СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — ISBN 978-5-91660-001-8.
* *Дьяконов М. М.* Очерк истории Древнего Ирана. — : Издательство восточной литературы, 1961. — 444 с.

Гурӯҳ:Сосониён
Фаррухзод Ҳурмуз

**Фаррухзод**, **Зодфаррух** () — писари Фаррухҳурмуз ва бародари Рустами Фаррухзод. Дар замони Яздгирди III мансаби даригбез, яъне риёсати умури дарборро дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ahmad Hasan Dani, B. A. Litvinsky, Vadim Mikhaĭlovich Masson, *History of Civilizations of Central Asia: The Crossroads of Civilizations*, p. 228.
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳрбону

**Шаҳрбону**, **Ҷаҳоншоҳ** (; ) — шоҳдухти эронӣ ва духтари Яздгирди III. 

Ӯ суқути силсилаи Соcонӣ ба унвони ғанимати ҷангӣ ба асорати мусулмонон даромад. Бархе муддаӣ ҳастанд, ки Ҳусайн ибни Алӣ бо Шаҳрбону издивоҷ кардааст ва ҳосили ин издивоҷ, фарзанде ба номи Алӣ ибни Ҳусайн мулаққаб ба Саҷҷод аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Хусрави III

**Хусрави III** (; () — муддаъии шоҳаншоҳии Эроншаҳр (629—630). Вай тавонист муддати кӯтоҳе бар бахшҳое аз Хуросон ҳукумат кунад ва саранҷом тавассути волии Хуросон кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Дашков С. Б.* Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — : СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — ISBN 978-5-91660-001-8.

Гурӯҳ:Сосониён
Мейдиумоҳ

**Мейдиумоҳ** — писарамӯи Зартушт, нахустин касест, ки ба Зартушт имон овард, дар «Фарвардин-яшт» яшти 13, банди 95 аз ӯ ном бурда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* آموزگار، ژاله و تفضلی احمد. اسطورهٔ زندگی زردشت، تهران: انتشارات بابل، ۱۳۷۰
Арукку

**Арукку** (; ) — шоҳзодаи Ҳахоманишӣ, писари бузурги Куруши I ва бародари Камбуҷияи I.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Мардуния

**Мардуния**, **Мардоний** (; ) — фармондеҳи сипоҳи Эрон дар набардҳои Эрону Юнон дар аввалҳои садаи V пеш аз мелод, домоди Дориюши Бузург ва писари Гаубарува.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Хусрави V

**Хусрави V** () — мудаъии Шоҳаншоҳии Эроншаҳр (728—729), писари Баҳроми VII ва набераи Яздгирди III.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مشیری، ملک ایرج (اسفند ۱۳۵۲). «سکه‌های ساسانی». نشریه انجمن فرهنگ ایران باستان (۱۵).

Гурӯҳ:Сосониён
Хориён

**Хориён**, **Хориенес**, **Ориён** (; ) — ашрофзодаи суғдӣ, ки аз қалъае дар Суғд ба номи «Сахраи Хориен» дар муқобили артиши мақдунӣ дифоъ мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* W. Heckel, "Chorienes and Sisimithres, " Athenaeum N.S. 64, 1986, pp. 223-26.
* F. L. Holt, Alexander the Great and Bactria, Supp. to Mnemosyne 104, Leiden, 1988.

Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Абдагаси I

**Абдагас**, **Абдагаси I** () — подшоҳи Ашкониёни Ҳинд (46-60), бародарзодаи Гундуфар.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

* 

Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ашконӣ
Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Фарн-Сосон

**Фарн-Сосон** () — вопасин шоҳи Ашкониёни Ҳинд (210—226) бар сарзамини Систон. Ӯ дар соли 226 ба дасти Ардашери Бобакон шикаст хӯрд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Kalani, Reza. 2017. ''Multiple Identification Alternatives for Two Sassanid Equestrians on Fīrūzābād I Relief: A Heraldic Approach''. Tarikh Negar Monthly.
* 
* 

Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ашконӣ
Думетиюси Порсӣ

**Думетиюси Порсӣ**, **Дометий Персиянин** () — пизишк ва қиддиси масеҳии эронӣ. Ӯ дар аҳди Жулиёни Муртад ба ҳамроҳи ду тан ба кушта шуд.

## Эзоҳ
Ҷеймз Интерсисус

**Сант Ҷеймз Интерсисус**, **Иаков Персянин** (, ) — қиддиси масеҳии эронӣ. Марги ӯ ҳамроҳ бо озору азияти дигар масеҳиён дар Шоҳаншоҳии Сосонӣ, оғозгари ҷанги Эрону Рум (421—422) буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Страдание святого мученика Иакова Персянина // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — : Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. III: Ноябрь, День 27. — С. 735.
* Иаков Персянин // Православная энциклопедия. — , 2009. — Т. XX : «Зверин в честь Покрова Пресвятой Богородицы женский монастырь — Иверия». — С. 548—553. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-036-3.
Зурвондод

**Зурвондод** () — ашрофи Соcонӣ, сипаҳбад аз хонадони Сурен, писари Меҳрнарсӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Сосониён
Невандухт

**Невандухт**, **Невондухт** () — шаҳбонуи эронӣ, ҳамсари Қубоди I ва модари Хусрави Анӯшервон. Ӯ шоҳзодае аз хонадони Испаҳбудон ва хоҳари сипаҳбад Бовӣ буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* فرخ‌زاد، پوران (۱۳۸۱)، کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز)، تهران: نشر قطره، ص. ۸۷۱، شابک ۹۶۴-۳۴۱-۱۱۶-۸

Гурӯҳ:Хонадони Испаҳбудон
Гурӯҳ:Сосониён
Шопури Розӣ

**Шопури Розӣ** () — паҳлавони эронӣ ва афсари артиши Эрон аз хонадони Меҳрон, марзбони Арманистони Соcонӣ (483—484).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Пирӯздухт

**Пирӯздухт**, **Фирӯздухт** () — шоҳдухти Сосонӣ, духтари шоҳ Пирӯзи I. Пас аз шикасту асорати падараш тавассути нерӯҳои Ҳайтолиён дар соли 484, ба дарбори Хушнавоз фиристода шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  

Гурӯҳ:Сосониён
Гурӯҳ:Ҳайтолиён
Сомбика

**Сомбика**, **Занбақ** () — шоҳдухти Сосонӣ, духтари шоҳ Пирӯзи I ва хоҳари Пирӯздухту Қубоди I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Хусрави Яздгирд

**Хусрави Яздгирд** () — давлатмарди Соcонӣ ва вузург фармазори Яздгирди I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Сапенуд

**Сапенуд**, **Сапинуд**, **Сепинуд** () — шаҳбонуи Эрони бостон, ҳамсари Баҳроми Гӯр, духтари шоҳи Ҳиндустон Шингил.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сосониён
Орзу (духтари Моҳёр)

**Орзу**, **Оризуй** () — чангнавоз ва чакомасрои эронӣ, ҳамсари Баҳроми Гӯр, духтари Моҳёри гавҳарфурӯш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* پارسی نگاشتهٔ شاهنامه، نگارش: فرانک دوانلو، انتشارات آهنگ قلم، چاپ سوم، ۱۳۸۷

Гурӯҳ:Сосониён
Маҳбуд (фиристода)

**Маҳбуд** (; ) — фиристода ва фармондеҳи низомии эронӣ дар замони шоҳаншоҳ Хусрави Анӯшервон ва Ҳурмузи IV, аз хонадони Сурен писари Чеҳргушнасп ё Маҳбӯд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Сосониён
Маҳбӯд

**Маҳбӯд** (), **Маҳбуд** () — фармондеҳи низомии эронӣ дар замони шоҳаншоҳ Қубоди I аз хонадони Сурен, падар ё падарбузурги Маҳбуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳриёронбад

**Шаҳриёронбад** (; ) — фармондеҳи низомии эронӣ ва марзбони Арманистони Соcонӣ (611—613)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Поршеноздод

**Поршеноздод** () — фармондеҳи низомии эронӣ ва марзбони Арманистони Соcонӣ (613)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳрпаланг

**Шаҳрпаланг** (), **Шоҳроплокон** (; ) — сардори артиши Эрон, марзбони Арманистони Соcонӣ (619—624)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Made in Russia

**«Сделано в России»** ё **«Изготовлено в России»**, англ. **«Made in Russia»** — **«Истеҳсоли  Русия»** — тамғагузории маҳсулотҳое, ки дар Русия истеҳсол мешаванд.

Дар Русия бренди миллии «Сделано в России» сохта шуд. Презентатсияи он дар Милан, соли 2015 бо иштироки аввалин ноиби нахуствазири Ҳукумати Русия И. Шувалов баргузор гардид. Ғайр аз ин, лоиҳаи бренди миллии  Русия «Сделано в России» дар як қатор чорабиниҳо ҳамчун иттилоот ва имиҷ бо мақсади ҳамкории ширкатҳои хориҷа бо ширкатҳои содиркунандаи мол аз Русия ба кишварҳои хориҷ. Логотипи бренди миллии «Сделано в России» — бо штрих-код ва текстураҳои берест пайванд буда, вай мувофиқи қонун ба ҳама 45 классҳои *КМХ* (Классификатсияҳои молҳо ва хизматрасониҳо) ҷавобгӯ мебошад.

## Галерея

File:Made in russia by Kornilov Bros..jpg|Тамғагузории «Made in Russia»'' дар соли 1893.
File:"Made in Russia" printed on a "Raketa" shoping bag (2).jpg|Тамғагузории "Made in Russia" дар борхалта.

## Нигаред
* Made in Tajikistan
* Made in Germany
* Made in China 
* Swiss Made

## Адабиёт
## Пайвандҳо
* https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8 Аз Википедияи русӣ
* https://en.m.wikipedia.org/wiki/Made_in_Russia Аз Википедияи англисӣ 
## Ҳаволаҳо
* Official website Made in Russia
Гурӯҳ:Маркетинг
Гурӯҳ:Кишвари истеҳсолкунандаи мол
Гурӯҳ:Иқтисодиёти Русия
Гурӯҳ:Русия
Саркаш

**Саркаш**, **Саркиш** () — ромишгар, хонанда, оҳангсоз ва мусиқидони номдори даврони Соcонӣ ва дарбори Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  
Гурӯҳ:Сосониён
Озодвори Чангӣ

**Озодвори Чангӣ**, **Озод** () — чангнавози эронӣ, аз занони маъруфи мусиқидон дар даврони Сосонӣ ва подшоҳии шоҳаншоҳ Хусрави Парвиз, ҳамасри Борбаду Накисо.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сосониён
Ромтин

**Ромтин**, **Ром**, **Ромӣ**, **Ромнин** () — мусиқидон, устоди навохтани чанг дар даврони подшоҳии Сосониён, ҳамасри Борбаду Накисо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  ستایشگر، مهدی. نام‌نامهٔ موسیقی ایران‌زمین جلد سوّم. چاپ اوّل، تهران: اطلاعات، ۱۳۷۶، شابک ‎۹۶۴−۴۲۳−۳۷۷−۸ (جلد ۳)، صفحهٔ ۲۴۲.

Гурӯҳ:Сосониён
Зунгу

**Зунгу** () — фармондеҳи низомии эронӣ дар замони ҳукумати шоҳаншоҳ Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Роҳзод

**Роҳзод** (, ; ) — cипаҳбади Соcонӣ аз хонадони Меҳрон, марзбони Арманистони Сосонӣ (624—627), фармондеҳи артиши Сосониён дар набарди Ниневия (627).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Яздин

**Яздин** (; ) — ашрофи эронӣ, вазири дороӣ (востриюшонсолор)-и Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* Peter Brown: *The Rise of Western Christendom*. 2 expanded edition. Oxford 2003.
* Nina Garsoian: *Persia: The Church of the East*. In: *The history of Christianity*. Edited by Luce Pietri, inter alia, Vol 3 (431-642). Freiburg im Breisgau 2005 (special edition, original 2001), pp.&nbsp;1161–1186.
* John Martindale: *[[The Prosopography of the Later Roman Empire]]*. Bd. IIIa, Cambridge 1992, S. 612f.

Гурӯҳ:Сосониён
Шоҳин Баҳманзодагон

**Шоҳин Баҳманзодагон**, **Шоҳин Ваҳманзодагон** () — сипаҳбади Соcонӣ дар замони Ҳурмузди IV ва Хусрави Парвиз. Ӯ аз тарафи падар аз хонадони Сурен ва аз тарафи модар аз хонадони Корин буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Edward Gibbon, *[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]*, chapter 46
* Geoffrey Greatrex, Samuel N. C. Lieu, *The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars, (Part II, 363–630)* (London 2002)
* 
* Virasp Mehta, *Causes of the Downfall of the Sassanian Empire* (Palo Alto 2007)
* 

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Хонадони Корин
Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳриёр (писари Хусрави Парвиз)

**Яздин** (; ) — шоҳзодаи Сосонӣ, писари Хусрави Парвиз ва Ширин, падари Яздгирди III

## Адабиёт
* 
* 
* 
* *Дашков С. Б.* Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — : СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — ISBN 978-5-91660-001-8.
* *Дьяконов М. М.* Очерк истории Древнего Ирана. — : Издательство восточной литературы, 1961. — 444 с.
* *Мишин Д. Е.* Хосров I Ануширван (531—579), его эпоха и его жизнеописание и поучение в истории Мискавейха. — : Институт востоковедения РАН, 2014. — 696 с. — ISBN 978-5-89282-588-7.
## Нигаред низ
* Сосониён
## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Сосониён
Гурӯҳ:Шоҳзодаҳои Сосонӣ
Пусдил

**Пусдил** (; ) — шоҳзодаи Соcонӣ ва писари Хусрави Парвиз, ки дар соли 628 ба ҳамроҳи дигар бародаронаш ба дасти Шерӯя кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*

Гурӯҳ:Сосониён
Оностосиюси Порсӣ

**Оностосиюси Порсӣ**, **Могундот**, **Анастасийи Персиянин** () — қиддиси масеҳии эронӣ. Ӯ дар асл як сарбози зардушти дар артиши Соcонӣ буд, ки ба масеҳият гаравид ва дар соли 628 кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Анастасий Персиянин // Православная энциклопедия. — , 2001. — Т. II : «Алексий, человек Божий — Анфим Анхиальский». — С. 248—250. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-007-2.
* Житие и страдание святого преподобномученика Анастасия Персянина // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — : Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. V: Январь, День 22. — С. 745.
Аспод Гушнасп

**Аспод Гушнасп** (; ) — фармондеҳи эронӣ (ҳазорбад)-и горди салтанатии Соcонӣ, ки дар сарнагунии охирин подшоҳи бузурги Соcонӣ Хусрави II нақши калидӣ дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Моҳозар Гушнасп

**Моҳозар Гушнасп** (; ) — ашрофи эронӣ, вузург фармазори Шоҳаншоҳии Сосонӣ дар даврони подшоҳии шоҳи хурдсол Ардашери III.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Нарсе (фармондори Каскар)

**Нарсе**, **Нарсӣ** (; ) — наҷибзодаи эронӣ дар замони Соcонӣ ва фармондори Каскар, бародари Моҳозар Гушнасп.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Кордоригон (садаи VII)

**Кордоригон** () — фармондеҳи низомии Соcонӣ аз хонадони Сурен дар ҷанги Шоҳаншоҳии Сосонӣ ва Имперотурии Бизонс (628—602).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
*
*

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Сосониён
Мардоншоҳ

**Мардоншоҳ** (; ) — шоҳзодаи Сосонӣ ва валиаҳди Эрон (627), писари Хусрави Парвиз ва Ширин.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Шопури Шаҳрвароз

**Шопури Шаҳрбароз** (; ), **Шопури V** — шоҳаншоҳ ва аз ғосибони тоҷутахти Шоҳаншоҳии Сосонӣ (630), писари Шаҳрбароз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Никетоси Эронӣ

**Никетоси Эронӣ** () — фармондеҳи эронии артиши Бизонс дар замони имперотур Ҳероклиюс, писар ва ҷонишини Шаҳрбароз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Мунаббеҳ ибни Комил

**Мунаббеҳ ибни Комил** () — шаҳсавор ва саҳобаи эронии паёмбар Муҳаммад, падари Ваҳб ибни Мунаббеҳ ва Ҳаммом ибни Мунаббеҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Солим Мавло Абиҳузайфа

**Солим Мавло Абиҳузайфа** (; ) — саҳобаи эронии паёмбар Муҳаммад, аз ҷумлаи қориён ва ҳофизони Қуръон дар садри ислом. Ӯ нахустин касе буд, ки сураҳои Қуръонро ба шакли кунунӣ мураттаб намуд.

## Эзоҳ
Фарҳоди Кӯҳкан

**Фарҳод**, **Фарҳоди Кӯҳкан** () — муҳандиси эронӣ, ошиқи Ширин ва рақиби Хусрави Парвиз дар адабиёти порсӣ. Кори сохтани баъзе аз нақшҳо дар биноҳои даври Хусрави Парвиз ба ӯ мансуб аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Сосониён
Гурӯҳ:Муҳандисон
Аштод Яздёр

**Аштод Яздёр** () — афсари низомии эронӣ, яке аз фармондеҳони сипоҳи Соcонӣ дар даврони подшоҳии Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳролонюзон

**Шаҳролонюзон** (; ) — афсари эронӣ, ҳукмрони низомии Мисри Соcонӣ (даҳаи 620), пешгори дарбор ва қудратмандтарин эронӣ дар Миср, ки ҳамчунин ҷамъоварии молиёт дар он устонро ҳам бар уҳда дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Марям (ҳамсари Хусрави Парвиз)

**Марям**, **Мария** (; ) — ҳамсари Хусрави Парвиз, шоҳдухти румӣ ва духтари Маврикиюс имперотури Рум, модари Бӯрондухт, Озармидухт ва Шерӯя.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Озод Пирӯз

**Додафрӯзи Гушнасбон**, **Озод Пирӯз** () — аз бузургони Соcонӣ, ки дар даврони Хусрави Парвиз ба самти фармондори Баҳрайн гумошта шуда буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Андарзоғар

**Андарзоғар** () — фармондеҳи Соcонӣ, ки дар ҳамлаи арабҳо бар Эрон дар баробари мусулмонон ҷангид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Ҳурмузи Ҷодуя

**Ҳурмузи Ҷодуя** () — фармондеҳи Соcонӣ, дар ҷанги Фироз дар тайи ҳамлаи аъроб ба Эрон, ба эҳтимоли зиёд падари Баҳмани Ҷодуя.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Баҳмани Ҷодуя

**Баҳмани Ҷодуя**, **Зулҳоҷиб** () — ашрофзодаи эронӣ аз хонадони Сурен, фармондеҳи сипоҳи Эрон дар минтақаи Савод дар тайи ҳамлаи аъроб ба Эрон, эҳтимолан писари Ҳурмузи Ҷодуя.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Сосониён
Мардоншоҳ (позуспони Нимрӯз)

**Мардоншоҳ** (), **Зулҳоҷиб** (****; ) — позуспон (муовини фармондеҳи лашкар) дар Нимрӯз дар замони Ҳурмузи IV ва Хусрави Парвиз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Исфандиёз

**Исфандиёз**, **Испандиёр** (; ) — ашрофи эронӣ аз хонадони Испаҳбудон, фармонраво (марзбон)-и устони Озарбодагони Соcонӣ, писари Фаррухзод Ҳурмуз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Испаҳбудон
Гурӯҳ:Сосониён
Фирӯзи Дайламӣ

**Фирӯзи Дайламӣ** (), **Абӯабдуллоҳ Файрӯзи Дайламӣ** (; ) — cипаҳсолори эронӣ ва саҳобаи паёмбари ислом Муҳаммад. Ӯ дар аввалин футӯҳоти аъроб бар Яман ширкат дошт..

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Саҳоба
Апарвизи Сакастонӣ

**Апарвизи Сакастонӣ**,** Апарвизи Систонӣ** () — ашрофи эронӣ ва марзбони Сакастон дар замони ҳамлаи аъроб.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 
*
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Гулчеҳра Содиқ

**Гулчеҳра Содиқова** (зод. 31 октябри 1941, деҳаи Ёл, ноҳияи Шӯрообод) — овозхон ва фалаксарои тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1990), Ҳофизи халқии Тоҷикистон (2012), барандаи Ҷоизаи давлатии Рӯдакӣ (2008).

## Зиндагинома
Аз ягон мактаби махсуси ҳунарӣ нагузаштааст, тариқи худомӯзӣ нозукиҳои сарояндагиро аз худ намуда, дар дуторнавозӣ ва фалаксароӣ тавфиқ ёфтааст. Солҳои 1967—1997 сарояндаи Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Кӯлоб буд. Лаҳни хоси овозхонӣ дорад, содда, равон ва оммаписанд мехонад, ҳаққонияти роҳу равиш ва шеваи хонишашро собит сохтааст. «Фалаки Кӯлоб», «Фалаки даштӣ», «Андешаи дурӣ», «Чархи фалак», «Фарёди дил», «Зулфи мушкинат», «Навои ишқ», «Ба ҳоли хештан гирям», «Гӯл кун забонамро», «Маҳҷур медорӣ», «Ширинтар аст», «Куртачакан», «Дили дарднок», «Нафаси гарм», «Қасам хӯрдему рафтем», «Ёрам чу қадаҳ ба даст гирад», «Магар ҳеҷ», «Тоҷикистонам», «Насиҳати падар» муште аз хирвори сурудҳояш аст, ки ба дили ҳазорон роҳ ёфтаанд. Ба Эрон, Ҳиндустон, Олмон, Голландия, Фаронса, Швейтсария, Русия ва дигар кишварҳо сафари ҳунарӣ анҷом додааст.

## Хонавода
Ҳамсари ӯ Орзу Достиев ғижжакнавоз буд, аммо пас аз 25 соли зиндагӣии якҷоя вафот мекунад. Гулчеҳра Содиқ 5 писару як духтар дорад ва ҳама писарон касби волидонашонро пеша кардаанд. 

## Унвону ҷоизаҳо
Бо ордени «Дӯстии халқҳо», медали «Барои меҳнати шуҷоатнок», ифтихорномаҳо қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони мардумии Тоҷикистон
Давлаталӣ Убайдуллоев

**Давлаталӣ Убайдуллоев** (8 октябри 1954, деҳаи Ҳулбук, ноҳияи Кӯлоб) — ҳунарпеша ва коргардони театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2011), доран­даи Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ (2021)

## Зиндагиннома
Фориғуттаҳсили Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистон (1976) ва Институти давлатии театр, мусиқӣ ва кинои Ленинград (1986) аст.

## Корнома
Дар театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ, Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов ва театри «Аҳорун» кор кардааст. Ҳамчун актёр дар спектаклҳои «Вақте ки шаҳр хуфта буд», «Бозиҳои бераҳмона», «Юсуфи гумгашта…» ва ғайраҳо нақш бозидааст. Дар озмуни минтақавии театрҳои Осиёи Миёна ва Қазоқистон — «Наврӯз» (1995) беҳтарин иҷрокунандаи нақши мардона дониста шудааст. Ба ҳайси коргардон ҳам тавфиқ ёфта, чандин намоишнома, аз қабили «Мири Кабир», «Паёми Зардушт», «Дон Жуан» рӯи саҳна овардааст. Бо намоишномаҳои таҳиякардааш ба Эрон, Русия, Белгия, Лаҳистон, Фаронса ва дигар давлатҳо сафари ҳунарӣ анҷом додааст. Дар Донишкадаи давлатии санъати ба номи Мирзо Турсунзода аз маҳорати актёрӣ дарс гуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои театри Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Озарбалош

**Озарбалош**, **Озарвалош** () — шоҳзодаи эронӣ аз хонадони Корин, фармонравои Табаристону Гургон дар замони шоҳаншоҳии Яздгирди III, падарбузурги Валош.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Корин
Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳраг

**Шаҳраг** (; ) — наҷибзодаи эронӣ, фармондори Порс дар давраи Сосониён. Ӯ фармондеҳи сипоҳи аъробро дар наздики Истахр шикаст додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Валош

**Балош** (), **Валош** () — шоҳзодаи эронӣ аз хонадони Корин, фармонравои Табаристон (665–673), набераи Озарбалош.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
* 

Гурӯҳ:Хонадони Корин
Гурӯҳ:Сосониён
Арсамух

**Арсамух**, **Арсамуҳ** () — фармонравои силсилаи Офриғиёни Хоразм, ки дар замони паёмбар Муҳаммад ҳукумат мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Офриғиён
Пирӯзи III

**Пирӯзи III** () — шоҳзодаи Соcонӣ, мудаъии Шоҳаншоҳии Эроншаҳр (651—679), фармондеҳи низомии Имперотурии Тон, писари Яздгирди III ва падари Нарсӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Корин
Гурӯҳ:Сосониён
Нарсӣ

**Нарсӣ**, **Нарсия** ( *Нарсе*; ; ) — фармондеҳи эронӣ, мудаъии Шоҳаншоҳии Эроншаҳр (679—707), писари Пирӯзи III, сардори артиши яке аз подгонҳои Имперотурии Тонг.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Готифар

**ҒОТИФАР**, Готифар, подшоҳи Ҳайтолиён (тақр. солҳои 40–60 ас­ри 6). 

## Ҷанг бо туркон ва Сосониён
Дар замони ҳукм­ро­нии Ғотифар тохтутози сосониҳо ва ту­ркҳо аз ду ҷониб ба Осиёи Миёна оғоз шуда, мулкҳои ҳин­дустонии Ҳайтолиён аз даст рафтанд. Аввалан хо­қо­ни турк Истеми ташаббуси муборизаро бар зидди Ғотифар ба даст гирифта, бо мақсади ҷалби Хусрави Анӯшервон ба му­боризаи зидди Ҳай­то­лиён корвонеро ба дарбори Сосониён фиристод. Баъди огоҳии Ғотифар аз қаробатҷӯии рақи­бо­наш корвони ҳо­ми­ли ҳадяи туркҳо ҳангоми убури марзи кишвари Ҳай­толиён ғорат ва сафирону роҳбаладонаш ба қатл расиданд. Бо ву­ҷуди ин соли 560 дар байни Истеми ва Хусрави Анӯ­шервон созишномаи муборизаи муштарак бар зидди Ҳай­то­лиён ба имзо расида, аввалан сипоҳи хоқони турк аз самти Чоч ба марзи Ҳайтолиён ҳуҷум намуд. Ғотифар баъди ого­ҳӣ аз қасди тохтутози ҳоқони турк, аз мулкҳои қаламраваш лашкари зиёде ҷамъ оварда, дар Бухоро ба рақиби Ҳай­то­лиён рӯ ба рӯ гардид. Ба қавли Менандр, дар ин фурсати муносиб Хусрави Анӯшервон ба ақибгоҳи лашкари Ғотифар ҳамла оварда, баъзе мулкҳои со­би­қи қаламрави шарқии Сосониёнро бозпас гирифт. Му­ҳо­ри­баи байни Ҳайтолиён бо хоқони туркҳо дар назди теп­паҳои Насаф ҳафт рӯз идо­ма ёфта, бо шикасти Ғотифар ан­ҷо­мид. 

## Баррасиҳо дар илм
Ба қавли як гурӯҳ таърихнигорон (Э. Шаванн, А. М. Манделштам, Р. Фрай. Л. Гумилёв, Ғ. Ғоибов), муборизаи байни Ғотифар бо хоқони турк байни солҳои 560–68 ва ба қав­ли дигар муҳаққиқон баъди бастани шартномаи сулҳи бай­ни Рум ва Сосониён (562) ба амал омадааст. Ғотифар баъди шикаст хост дубора лаш­кар ҷамъ оварда муборизаро идо­ма ди­ҳад, вале ба мухолифати дарбориён рӯ ба рӯ гардид. 

## Поёни кори ҳукумат
Ниҳоят Ғотифар  аз тахт барканор карда, ба ҷояш Фиғо­ниш ба под­шо­ҳӣ нишонда шуд. 

## Тасвир дар сиккаҳо
Дар як тарафи сиккаҳои ёфтшудаи Ғотифар шоҳ тамғаи Бухоро, катибаи суғдӣ ва дар паҳлуи дигараш асп тасвир шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Гоибов Г. Ран­ние походы арабов в Среднюю Азию. Д., 1989; 
* Фирдавсӣ. Шоҳ­нома. Ҷ. 8. Д., 1991; 
* Гумилев Л. Н. Древние тюрки. М., 2004; 
* Эмо­малӣ Раҳмон. Тоҷи­кон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён. Ки­тоби 1. Д., 2009.
* Bivar, A. D. H. (2003). Hephthalites. In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume XII/2: Hedāyat al-mota'allemin–Herat VII. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 198—201. ISBN 978-0-933273-75-7
* Rezakhani, Khodadad (2017). ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity. Edinburgh University Press. pp. 1–256. ISBN 9781474400305.
* Litvinsky, B. A.; Dani, Ahmad Hasan (1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO. ISBN 9789231032110.

Гурӯҳ:Ҳайтолиён
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Давлат ва шахсият
Хутакхотун

**Хутакхотун** () — бухорхудот, ҳамсари Бидун ва модари Туғшода.

Пас аз ба қатл расидани Бидун писараш Туғшода подшоҳ эълон мешавад, вале азбаски Туғшода хурдсол буд, амалан модараш Хутакхотун фармонфармоӣ мекард. Ӯ 15 сол дар Бухоро ҳукмронӣ карда, ба ивази маблағ борҳо бо аъроб сулҳ баста, онҳоро аз Бухоро дур кардааст. Пас аз вафоти Хотун аз соли 693 писараш Туғшода соҳиби воқеии тахти Бухоро гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бухорхудотҳо
Бурзиншоҳ

**Бурзиншоҳ**, **Барзанҷоҳ** () — ашрофи эронӣ аз хонадони Корин, аз наберагони Зармеҳр, фармонравои Нишопур (651—652) дар ҳангоми подшоҳии Яздгирди III.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Корин
Гурӯҳ:Сосониён
Савори Корин

**Бурзиншоҳ**, **Барзанҷоҳ** () — фармондеҳи низомии эронӣ дар замони ҳамлаи аъроб ба Эрон. Ӯ дар канори Бурзиншоҳ дар Нишопур алайҳи Абдуллоҳ ибни Омир шӯриш кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Корин
Канодбак

**Канодбак**, **Каноро** () — наҷибзодаи эронӣ, каноранг (628—652) дар замони ҳукумати шоҳаншоҳ Хусрави Парвиз ва шоҳони пас аз ӯ то Яздгирди III, падари Шаҳриёр.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳриёр (писари Канодбак)

**Шаҳриёр**, **Шаҳриёр ибни Каноро** () — фармондеҳи артиши Соcонӣ дар замони Яздгирди III, писари Канодбак. Ӯ дар ҷараёни ҳамлаи аъроб ба Эрон ҷанги Қодисия кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Шишпир

**Шишпир** () — нахустин ихшиди Суғд (642—655).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Смирнова О. И., Сводный каталог согдийских монет, М., 1981.
* Bosworth, C. E. (1986), Ikhshīd, The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume III: H-Iram, Leiden and New York: BRILL, p. 1060, ISBN 90-04-08118-6

Гурӯҳ:Ихшидҳои Суғд
Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Вархуман

**Вархумон**, **Вархуман** (*Авархуман;* суғдӣ*: βrxwm’n’ Avarxumān*; ) — ихшиди Суғд (640—670). Номи ӯ дар таърихи Чин низ шинохта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Whitfield, Susan (2001). The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith. British Library. Serindia Publications, Inc. p. 112. ISBN 978-1-932476-13-2 .
* Grenet, Frantz (2004). «Maracanda/Samarkand, une métropole pré-mongole». Annales. Histoire, Science Sociales. 5/6

Гурӯҳ:Ишхидҳои Суғд
Файлакон

**Файлакон**, **Филкон** () — наҷибзодаи эронӣ дар замони Соcонӣ, фармондори Мешон. Ӯ дар соли 637 дар ҷараёни ҳамлаи аъроб ба Эрон кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Меҳрони Розӣ

**Меҳрони Розӣ**, **Меҳрони Баҳроми Розӣ** () — фармондеҳи эронӣ дар давраи Сосониён аз хонадони Меҳрон. Ӯ дар ҷанги Қодисия фармондеҳии боли чапи артиши Соcониро бар уҳда дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Тирӯя

**Меҳрони Розӣ**, **Меҳрони Баҳроми Розӣ** () — фармондеҳи аршади артиши Шоҳаншоҳии Сосонӣ. Ӯ дар ҷанги Қодисия ва Ҷалуло дар канори Меҳрони Розӣ бо аъроб ҷангид ва саранҷом дар ҷанги Ҷалуло кушта шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сосониён
Мешон

**Мешон** (, ) — яке аз устонҳои Шоҳаншоҳии Сосонӣ.

Ин устон шомили подшоҳиҳои дастнишондаи портии Мешон ва Кирхиниё мешуд ва дар шимол то имтидоди Арвандрӯд ва пойиндасти Даҷла идома меёфт. Сокинони он бобилиҳо, арабҳо, эрониён ва ҳатто бархе гурӯҳҳои ҳиндию молойӣ (молойиҳо эҳтимолан бардаҳое буданд, ки аз шибҳиқораи Ҳинд овардашуда буданд) буданд. Тибқи гуфтаҳои Страбон ин устон бисёр ҳосилхез ва муносиб барои кишти ҷав буд ва дар он нахлистони фаровони ёфт мешуд. Мешон ҳамчунин як маркази бозаргони дар Халиҷи Форс буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Устонҳои Шоҳаншоҳии Сосонӣ
Муто Дайламӣ

**Муто**, **Меҳто Дайламӣ** () — фармондеҳи дайламии эронӣ дар замони ҳамлаи аъроб ба Эрон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
* 

Гурӯҳ:Дайламиён
Шаҳрварози Ҷодуя

**Шаҳрварози Ҷодуя** () — сипаҳбади Соcонӣ аз хонадони Меҳрон дар замони Яздгирди III. Ӯ дар ҷанги фатҳи Исфаҳон ба дасти аъроб ба ҳамроҳи Подуспон фармондеҳи сипоҳи Исфаҳон буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Шаҳриёри Дарбандӣ

**Шаҳриёри Дарбандӣ** () — ашрофи эронӣ дар давраи Сосониён, фармондори шаҳри Кусо дар замони ҳамлаи аъроб.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Моҳуй

**Моҳуй**, **Моҳуйи Сурӣ** () — ашрофи эронӣ эҳтимолан аз хонадони Сурен, марзбони Марв дар замони Яздгирди III.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*

Гурӯҳ:Хонадони Сурен
Гурӯҳ:Сосониён
Меҳрони Баҳроми Чӯбин

**Меҳрони Баҳроми Чӯбин** () — ашрофи Соcонӣ аз хонадони Меҳрон, писари Баҳроми Чӯбин ва падари Сиёвахш. Ӯ бо ҳимояти қабоили аъроби масеҳӣ бар зидди мусулмонон дар Айну-л-тамр ҷангид, аммо шикаст хӯрд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Сиёвахш

**Сиёвахш**, **Сиёваш** () — ашрофзодаи эронӣ аз хонадони Меҳрон, ҳукмрони сосонии Рай, писари Меҳрон ва набераи Баҳроми Чӯбин.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Мардоншоҳи Дамовандӣ

**Мардоншоҳи Дамовандӣ** (; ) — ашрофи Соcонӣ аз хонадони Корин, бунёнгузори силсилаи Масмуғони Дамованд. Ӯ бар Дамованду Лориҷон ва атрофи он ҳукумат мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хонадони Корин
Гурӯҳ:Сосониён
Фаррухмард

**Фаррухмард**, **Фаррухмарди Баҳромон** () — ҳуқуқдони аҳди Сосонӣ, нависандаи китоби «Мотикони ҳазор дотистон». Ӯ писари шахсе ба номи Баҳром буд ва навиштани китобашро дар дар замони Хусрави Парвиз ба поён расонд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Алиакбари Шайдо

**Алиакбари Шайдо** (; ) — мусиқидон, , таронасаро ва хушнависи эронӣ.

## Зиндагинома
Шайдо дар солҳои авҷи ҷунбиши адабии мавсум ба «бозгашт» рушд ёфт, ки аз авоили садаи дувоздаҳуми ҳиҷрӣ оғоз шуд ва бо гароиш ба тасаввуф ва сармашқ гирифтан аз Саъдӣ ва Ҳофиз, роҳи раҷъат ба фазои фикрӣ ва мусиқоии қарнҳои ҳафтуму ҳаштум ва нуҳуми ҳиҷрӣ фароҳам гашт.

Тахаллусаш дар шеъру тарона «Шайдо» низ ба хотири пайвастагӣ бо ҳалқаи дарвешон, лақаби «Масрур Алӣ»-ро барои худ интихоб кард ва бо вуҷуди ҳимояти волии Шероз, онҷоро тарк гуфт ва дар хидмати Сафо Алишоҳ Заҳируддавла дар хонақоҳи Сафӣ Алишоҳи Теҳрон шуд ва тан ба дарвешӣ (неъматуллоҳӣ) ва фақри орифона дод.

Алиакбари Шайдо, соҳиби машҳуртарин осори мусиқии эронӣ дар сад соли гузашта аст. Таснифҳо, ашъор ва оҳангҳои ошиқонаи ӯ бахши муассире аз хотироти наслҳои эронӣ аз даҳаи 1320 ба баъд аст, ки дар родиюи Эрон бино гузошта шуд. Ин асаргузории амиқ ҳанӯз пас аз 60 сол ва бо вуҷуди сонсури густурдаи осори сохташуда бар асоси таснифҳои Шайдо, ки тавассути хонандагони зан хонда шуда ҳамчунон побарҷост.

Агар битавон давраеро ба унвони давраи муосири мусиқии Эрон донист, бешак Алиакбари Шайдо яке аз пешгомони ин давра будааст. Рӯҳуллоҳ Холиқӣ дар китоби «Саргузашти мусиқии Эрон» дар бораи Алиакбари Шайдо ин гуна гуфта, ки «танҳо шоири таснифсозест, ки қабл аз Ориф мешиносем ва Ориф ҳам ӯро бар худ муқаддам дониста ва ба некӣ зикри хайрашро гуфтааст. Шайдо марде дарвешу вораста буд. Мухтасар сеторе мезад ва хатти настаълиқро ҳам хуш менавишт. Оҳангҳову ашъораш бисёр матлубу дилнишин аст… бо ин ки акнун дар ҳудуди панҷоҳ сол аз таърихи сурудани ин оҳангҳо мегузарад, лутфу зебоии онҳо ҳанӯз побарҷост, ки ҳар кас бишнавад, беихтиёр маҷзубу мафтун мешавад. Ин аст намунаи шеъру нағмае, ки аз дил барояд…».

Аз муҳимтарин ва шинохташудатарин таснифҳои Шайдо, метавон ба «Имшаб шаби маҳтобе», «Бути Чин», «Дӯш дӯш», «Кие кие дар мезане (Ақраби зулфи каҷат бо қамар қарине)», «Новаки миҷгон» ва «Сарви хиҷил» ишора намуд.

## Даргузашт
Алиакбари Шайдо дар соли 1285 хуршедӣ, дар ҳамон соле, ки фармони машрутият ба имзо расид, дар Теҳрон даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سعید مشکین قلم (زمستان ۱۳۷۷)، تصنیف‌ها، ترانه‌ها و سرودهای ایران زمین، تهران: انتشارات خانه سبز، شابک ۹۶۴-۹۱۱۳۱-۵-۰
Ҳурмузон

**Ҳурмузон** () — ашрофзодаи эронӣ, устондори Хӯзистон дар замони Яздгирди III ва яке аз афсарони низомии Сосониён дар набарди Қодисия.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*

Гурӯҳ:Сосониён
Андарзгар (ахтаршинос)

**Андарзгар** (), **Андарзғар** () —  ва файласуфи авохири давраи Соcонӣ аввалҳои давраи исломӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  ابن قفطی:تاریخ الحکماء به کوشش لیپرت لایپزیگ 1903، صفحه ۶۲۱

Гурӯҳ:Сосониён
Меҳрони Ҳамадонӣ

**Меҳрони Ҳамадонӣ** (), **Беҳзоди Ҳамадонӣ**, **Меҳрон ибни Меҳрбундоз** (; ) — афсари артиши Сосониён аз хонадони Меҳрон дар муқобала бо ҳамалоти аъроб ба Эрон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Хонадони Меҳрон
Гурӯҳ:Сосониён
Фирӯз (волии Гелон)

**Фирӯз**, **Пирӯз** () — шоҳзодаи Соcонӣ, волии Гелон, фарзанди Нарсии Комгору набераи Ҷомосп ва падари Гелоншоҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مارکوارت، یوزف (۱۳۷۳). ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی. انتشارات اطلاعات. ص. ۲۴۰.

Гурӯҳ:Сосониён
Гелоншоҳ

**Гелоншоҳ** (; ) — шоҳзодаи Соcонӣ, волии Гелон (то соли 642), фарзанди Фирӯз ва падари Гели Говбора.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مارکوارت، یوزف (۱۳۷۳). ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی. انتشارات اطلاعات. ص. ۲۴۰.

Гурӯҳ:Сосониён
Гели Говбора

**Гели Говбора**, **Гели Гелоншоҳ** () — подшоҳ ва бунёнгузори силсилаи Добуягон (Говборагон) дар соли 642, ки то замон маргаш дар соли 660 ҳукумат кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Говбориён
Вароз Григур

**Вароз Григур** () — подшоҳи Аррон (628—637) аз хонадони эронии Меҳрон, падари Ҷувоншер.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Меҳрониён
Ҷувоншер (арроншоҳ)

**Ҷувоншер** () — подшоҳи Аррон (637—669) аз хонадони эронии Меҳрон, писари Вароз Григур.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Меҳрониён
Баҳроми VII

**Баҳроми VII** () — мудаъии Шоҳаншоҳии Эроншаҳр (707—710), писари Яздгирди III ва падари Хусрави V. Ӯ борҳо саъй кард сарзаминҳои ишғолии Эронро аз аъроб пас бигирад, аммо муваффақ нашуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Touraj Daryaee: *Sasanian Iran*. Mazda Publishers, California, 2008, , S. 91–104.
* D. N. MacKenzie: *A Concise Pahlavi Dictionary*. Routledge Curzon, , 2005.

Гурӯҳ:Сосониён
Туғшода

**Туғшода**, **Туғшодаи I** () — бухорхудот (681—739), писари Бидуну Хутакхотун ва падари Қутайба.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бухорхудотҳо
Қутайба ибни Туғшода

**Қутайба ибни Туғшода** () — бухорхудот (739—753) аз ҷониби Қутайба ибни Муслим.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бухорхудотҳо
Ҳаммом ибни Мунаббеҳ

**Ҳаммом ибни Мунаббеҳ** (; ) — донишманди мусулмони эронитабор, ровии ҳадис, аз тобеъини паёмбар Муҳаммад, писари Мунаббеҳ ибни Комил ва бародари Ваҳб ибни Мунаббеҳ.

## Эзоҳ
Вароз Тирдод

**Вароз Тирдод**, **Вароз Тирдоди I** () — подшоҳи Аррон (670—705) аз хонадони эронии Меҳрон. Пас аз марги ӯ, подшоҳии силсилаи Меҳрониён мансух шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci. Transl. by C. J. F. Dowsett. L., 1961.

Гурӯҳ:Меҳрониён
Фазанг

**Фазанг**, **Фатсан** (; ) — муҳаққиқ ва и буддоии суғдитабори чинӣ, севумин падарсолор ва бунёнгузори воқеъии мактаби буддоии Ҳуоён.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Синбӯя Асворӣ

**Синбӯя Асворӣ** (), **Абӯюнус Синбӯяи Асворӣ** () — мутакаллими эронӣ, нахустин касе, ки дар ислом дидгоҳи тавонбоварӣ (қадария)-ро матраҳ кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Browne, Edward Granville. 1929. A literary history of Persia. Cambridge [England]: The University Press. p.282.
Шерӯя Асворӣ

**Шерӯя Асворӣ**, **Шерӯяи Усворӣ** (; ) — наҷибзодаи эронӣ ва аз асворони Соcонӣ, ки баъдан аз он воҳид ҷудо шуду ба асовираи лашкари Хулафои Рошидин пайваст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Добуя

**Добуя** () — испаҳбади Табаристон (660—712), писари Гели Говбора ва падари Фаррухони Бузург.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Говбориён
Сурхоби I

**Сурхоби I**, **Суҳроби I** () — подшоҳи силсилаи Бовандиёни Табаристон (673—717), писари Бов.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*

Гурӯҳ:Бовандиён
Ҳафсуяи Марвазӣ

**Ҳафсуяи Марвазӣ** () — котиб ва у донишманди эронитабори дарбори Маъмуни аббосӣ, муаллифи «ал-Хироҷ» ва «ар-Расоил»

## Эзоҳ
Турғар

**Ғурак** () — ихшиди Суғд (738—755) дар давраи фатҳи Фарорӯд ба дасти мусулмонон, ҷонишин ва писари Ғурак.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Ихшидҳои Суғд
Гурӯҳ:Мардуми Суғд
Фаррухони Бузург

**Фаррухони Бузург** () — сипаҳбади дудмони Добуягони Табаристон (712—728), писари Добуя ва падари Додмеҳр. Ӯ пас аз марги падараш ба Табаристон омада шаҳри Сориро бунёд ниҳод ва онҷоро тахтгоҳи худ намуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Говбориён
Меҳрмардон

**Меҳрмардон**, **Меҳрмардони Бовандӣ** () — ҳокими Табаристон (717‒755) аз силсилаи Бовандиён, писар ва ҷонишини Сурхоби I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Додмеҳр

**Додмеҳр**, **Дозмеҳр**, **Дозбурзмеҳр** () — подшоҳи дудмони Добуягони Табаристон (728—740/41), писари Фаррухони Бузург.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*  
* 

Гурӯҳ:Говбориён
Рузайқ

**Рузайқ** () — ашрофи эронӣ, ниёи силсилаи Тоҳириён. Ӯ дар ибтидо зартуштӣ буд, аммо ба ислом гаравид ва ба Пӯшанг фармон ронд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Исмоил ибни Ясори Нисоӣ

**Исмоил ибни Ясори Нисоӣ** (; ) — и арабисарои эронитабор, ҳамрӯзгор бо Уммавиён ва аз нахустин шоирони шуъубӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фаррухони Хурд

**Фаррухони Хурд**, **Курболӣ**, **Фаррухони II** () — писари Фаррухони Бузург ва бародари Додмеҳр. Ӯ байни солҳои 740/41 то 747/48 ба унвони ноибуссалтанаи бародарзодаи ноболиғи худ Хуршед, бар Табаристон ҳукумат кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Говбориён
Ибни Муҳриз

**Ибни Муҳриз**, **Абулхаттоб Муслим ибни Муҳриз** () — мусиқидони эронитабори араб, аз шогирдони Нашити Форсӣ. Ибдоъи вазни рамал (аз авзони арӯз)-ро ба ӯ нисбат медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ҳабиби Аҷамӣ

**Ҳабиби Аҷамӣ** (), **Ҳабиби Форсӣ**, **Ҳабиб ибни Муҳаммади Аҷамӣ** (; ) — ориф, зоҳид ва сӯфии эронӣ, шогирд ва дӯсти Ҳасани Басрӣ. Ӯро муассиси тасаввуфи эронӣ донистаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* «HABÎB el-ACEMÎ — TDV İslâm Ansiklopedisi». TDV İslam Ansiklopedisi (in Turkish). Retrieved 2022-03-30.
Саломат (мутриба)

**Саломат** (қарни VII — қарни VIII, Бағдод) — мутриба ва раққосаи эронӣ дар замони Ҳорунаррашид. Дар қаламрави хилофат усули таронасароии эрониро хеле ривоҷ додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Абусаламаи Ҳамадонӣ

**Абусаламаи Ҳамадонӣ** (; ) —  ва нахустин вазири Аббосиён. Ӯро «Вазири оли Муҳаммад» мегуфтанд. Дар замони ислом аввалин нафарест, ки лақаби «вазир»-ро гирифт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
*
Зурора ибни Аъюн

**Зурора ибни Аъюн** (; ) —  ва адиби арабинависи эронитабор, донишманди фиқҳу ҳадис ва калому қироат. Муаллифи «Китоб фӣ-л-иститоъати ва-л-ҷабр» дар фалсафа.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Абулаббоси Аъмо

**Абулаббоси Аъмо** (; ? — тақр. 757, Макка) — и эронитабори арабизабон. Ӯ дар навъҳои анъанавии назми араб шеър мегуфт ва дар назди халифаҳои Уммавӣ ва сарони Мадина обрӯву нуфуз дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ. Донишномаи мухтасари бузургони форс-тоҷик (асрҳои VII—XV) — : «Эр-граф», 2022. — 288 с. — ISBN 978-99985-0-010-5
Маъруфи Кархӣ

**Маъруфи Кархӣ** (), **Абумаҳфӯз Маъруф ибни Фирӯзи Кӯҳӣ** () — аз мардуми Хуросон, яке аз машоихи маъруфи тасаввуфи форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Cyril Glasse, "The New Encyclopedia of Islam", Published by Rowman & Littlefield, 2008.
Ҳаммоди Ровия

**Ҳаммоди Ровия** (), **Ҳаммод ибни Шопур** () —  ва и ироқии эронитабор, арабшинос, гирдоварндаи барҷастаи мутуни арабӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Biography in William McGuckin de Slane's translation of Ibn Khallikan, vol. i. pp 470—474.
* Many stories are told of him in the *Kitab ul-Aghdni*, vol. v. pp 164—175.
Иброҳим ибни Таҳмон

**Иброҳим ибни Таҳмони Ҳиравӣ** (; ) — ҳофизи Қуръон ва муҳаддиси форс-тоҷик. Ӯ аз бузургони илми ҳадис дар рӯзгори худ дар Хуросон буд.

## Эзоҳ
Холиди Бармакӣ

**Холид ибни Бармак** () маъруф ба **Холиди Бармакӣ** (; ) — ниёи Бармакиён ва яке аз коргузорони Абумуслими Хуросонӣ, муборизи озодии эрониён аз зери султаи Уммавиён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бармакиён
Абдумалик ибни Язид

**Абдумалик ибни Язид** (; ) — фармонравои эронитабори Миср (751‒753) дар давраи хилофати Аббосиён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
*
Яҳёи Бармакӣ

**Яҳёи Бармакӣ** (), **Яҳё ибни Холид** (; ) — давлатмарди эронӣ, писари Холид ибни Бармак аз хонадони Бармакиён, вазири Озарбойҷон ва Арманистон (784).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Бармакиён
Ҷаъфари Бармакӣ

**Ҷаъфари Бармакӣ** (), **Ҷаъфар ибни Яҳё** (; ) — вазири эронии дарбори Ҳорунаррашид аз хонадони Бармакиён, писари Яҳёи Бармакӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Бармакиён
Сурхоби II

**Сурхоби II**, **Суҳроб пури Меҳрмардон** () — сипаҳсолор ва ҳокими Табаристон (755‒772) аз дудмони Бовандиён, писари Меҳрмардони Бовандӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Ҷурҷис ибни Бухтишуъ

**Ҷурҷис ибни Бухтишуъ** (; ? — 771, Гундишопур) — пизишки масеҳии эронӣ аз хонадони Бухтишуъ, раиси пизишкони бемористони Гундишопур, ва пизишки дарбори халифа Мансур. Ӯ нахустин касе буд, ки ба дархости халифа осори тиббиро ба арабӣ тарҷума кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* جورج سارتون ، 'مقدمه بر تاریخ علم، ترجمه غلامحسین صدری افشار، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
Гурӯҳ:Пизишкони эронӣ
Ибни Касири Маккӣ

**Абумаъбад Абдуллоҳ ибни Касири Маккӣ** (; ) — қории Қуръон ва донишманди эронитабори арабинавис, аз насли эрониёне буд, ки Нӯшервони Одил барои фатҳи Ҳабаша фиристода буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Josef W. Meri and Jere L. Bacharach, Quran, Reciters and Recitation, p. 660. Taken from *Medieval Islamic Civilization: L-Z*. Abingdon-on-Thames: Taylor & Francis, 2006. 
* Muhammad Ghoniem and MSM Saifullah, The Ten Readers & Their Transmitters. (c) Islamic Awareness. Updated January 8, 2002; accessed April 11, 2016.
Навбахти Аҳвозӣ

**Навбахти Аҳвозӣ** (; ) — шахсияти барҷастаи эронӣ, и халифа Мансур, ниёи хонаводаи Навбахтӣ ва падари Фазл ибни Навбахт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Матвиевская Г. П., Розенфельд Б*. А. Наубахт // Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (VIII—XVII вв.) / Отв. ред. А. П. Юшкевич. —  : Наука, 1983. — Кн. 2. Математики и астрономы, время жизни которых известно. — С. 30. — 650 с. — 2000 экз.
* 
*
Фазли Бармакӣ

**Фазли Бармакӣ** (), **Фазл ибни Яҳё** (; ) — амир ва ҳокими манотиқи шарқӣ ва шимолии хилофати Аббосиён (774‒805), вазири хилофати Аббосиён (790‒812), писари Яҳё ибни Холиди Бармакӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Бармакиён
Шарвини I

**Шарвини I**, **Шарвини Бузург** () — ҳокими Ҳазорҷариби Табаристон (772‒817) аз силсилаи Бовандиён, писари Сурхоби II. Муҳимтарин воқеоти ҳаёти ӯ шуриши Табаристон бар зидди аъроб буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Иброҳими Фазорӣ

**Иброҳими Физорӣ** (; ) — ,  ва и аҳди Аббосиён ва муосири Маъмуни Аббосӣ, муаллифи «Синдҳанати кабир», «ал-Қасида фӣ-л-илму-л-нуҷум», «Қасида фӣ-л-ҳаракот-ил-нуҷум».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Моҳон

**Алӣ ибни Исо ибни Моҳон** (; ) — амир ва фармонравои эронитабори давраи аввали ҳукумати Аббосиён, муддате аз ҷониби Ҳорунаррашид амири Хуросон буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фазл ибни Навбахт

**Абусаҳл Фазл ибни Навбахти Аҳвозӣ** (; ) — китобдор,  ва и эронитабори дарбори Ҳорунаррашид. Ӯ барои халифа осореро аз форсӣ ба арабӣ тарҷума кард ва рисолаҳои мутааддиде дар аҳкоми нуҷум навишт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Исҳоқи Турк

**Исҳоқи Турк** (; ) — мубаллиғи Абумуслими Хуросонӣ, шахсияти барҷастаи ҷунбиши Сиёҳҷомагон.

## Эзоҳ
Сафедҷомагон

**Сафедҷомагон** — пайравон ва тарафдорони Муқаннаъ. Муқаннаъ бар зидди аломати давлатии Аббосиён (яъне сиёҳпӯшӣ) тарафдорон ва пайравони худро фармуд, ки ҷомаҳои сафед пӯшанд ва баъди ин ҳамаи тарафдорони Муқаннаъ — ҷомаҳои сафед дар бар доштанд ва ба ҳамин сабаб дар таърих номи расмии пайравони Муқаннаъ Сафедҷомагон шуда монд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Айнӣ С., Куллиёт, Ҷилди 12, , 1976.
Закариё ибни Идрис Ашъарии Қумӣ

**Закариё ибни Идрис Ашъарии Қумӣ** () маъруф ба **Абуҷарир** (; ) — муҳаддис ва фақеҳи эронӣ ва яке аз донишмандони шиъимазҳаб.

## Эзоҳ
Беҳофарид

**Беҳофарид** (; ? — 748/49) — файласуфи хуросонии зартуштӣ, муддаъии паёмбарӣ ва бунёнгузори фирқаи беҳофаридия.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Устод Сис

**Устод Сис** (), **Устодсис** (; ) -равшанфикри эронии аҳли Систон, ки соли 769 дар Хуросон иддаои пайғамбарӣ кард ва алайҳи Аббосиён қиём намуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Исёни Муқаннаъ

**Ҷунбиши Сапедҷомагон** (), ё **Исёни Муқаннаъ** (776—783) — идомаи ҷунбишҳои бумуслимия ё хунхоҳони Абумуслими Хуросонӣ дар соли 777 ба раҳбарии Ҳошим ибни Ҳаким мулаққаб ба Муқаннаъ рух дод, ҳаводорони ӯ аҳли Мовароуннаҳр, Суғд, Бухоро буданд, ки барои мухолифат бо Аббосён, ки ҷомаи сиёҳ доштанд, ҷомаи сапед пӯшиданд ва ба ин ном машҳур шуданд. Бархе муътақиданд, ки ҷомаи сапед дар миёни пайравони Муқаннаъ ношӣ аз осори ақоиди монавӣ дар ойину эътиқодот онҳо будааст, зеро ҷомаи рӯҳониюни монавиён ва бархе фирқаҳои дигар дар он замон сапед будааст ё лоақал бо бар тан кардани ҷомаи сапед қасд доштаанд иттиҳод ё тааллуқи худ ба монавиёнро, ки теъдодашон дар он замон дар Мовароуннаҳр зиёд будааст, нишон бидиҳанд.

## Таърих
Соли 775 пайравони Муқаннаъ дар деҳаи Нумиҷкати Бухоро ҷой гирифта, шаб ба масҷид даромада, муаззин ва понздаҳ нафари дигарро кушта, мулки феодалон ва рўҳониёнро мусодира карданд, Ситоди исёнгарон деҳаи Наршахи наздикии Бухоро буд. Дар ин марҳила ба исён туркон низ ҳамроҳ шуданд. Соли 776 дар назди деҳаи Наршах байни қувваи ҳарбии арабҳо ва пайравони Муқаннаъ муҳорибаи хунине ба миён омад, ки дар он исёнгарон шикаст хўрда, ҳафтсад нафар аз пайравони Муқаннаъ сари худро дар роњи талаби озодӣ қурбон карданд. Вале ин ғалабаи арабҳо вазъияти харбию сиёсиро тағйир дода натавонист. Арабҳо исёни сафедҷомагонро дар Наршах суст карда, барои мубориза бурдан бо пайравони онҳо ба Самарқанду Кеш қувваи ҳарбӣ сафарбар карданд. Халифаи араб ал-Маҳдӣ (775—785) Саид-ал-Ҳарроширо амири Хуросон таъйин карда, тамоми қувваи ҳарбии арабҳоро барои пахш кардани исёни сафедҷомагон ва асир гирифтани Муқаннаъ сафарбар кард. Сафедҷомагон дар якҷоягӣ бо туркон дар Самарқанд ба муқобили арабҳо ду сол ҷангиданд ва азбаски қувваҳои ҷанги нобаробар буд, пайравони Муқаннаъ шикаст хўрда, Самарқандро ба арабҳо таслим карданд. Пас аз ин нерўи љангии арабҳо бо сарварии Саид ал-Ҳаррошӣ барои саркўб кардани сафедҷомагон ба водии Қашқадарё, ҳуҷум карданд. Дар марҳилаи охирини задухўрдҳо дар водии Кеш пайравони Муқаннаъ дар кӯҳҳо ва гирду атрофи қалъаи Сиём муттаҳид шуда, ба муқобили арабҳо ҷангиданд.

Марҳилаи нави бархӯрдҳоро дар Кеш амири нави Хуросон Мусайяб ибни Зуҳар (780—783) сарварӣ кард. Пайравони Муқаннаъ аз ҷониби арабҳо ба муҳосира гирифта мешаванд. Баъди муҳосираи дарозмуддат ва ҷангҳои тӯлонӣ арабҳо, ки қувваи бениҳоят зиёд доштанд, қалъаи дастнорас, яъне қароргоҳи Муқаннаъро ишғол намуда, исёнро шикаст медиҳанд. Бародари Муқаннаъ Қабзам бо се ҳазор нафар, фармондеҳи мудофеони қалъаи Сиём Сармоҳа бо се ҳазору сесад нафар исёнгарон ба сарлашкари араб Саид ал-Ҳаррошӣ таслим мешавад, вале Муқаннаъ ба душман зинда таслим шудан нахоста, худро ба оташи танӯри фурӯзон партофта, ба ҳалокат мерасад. Ҳамин тавр ин шӯриш соли 783 пахш карда мешавад, вале пайравони Муқаннаъ то муддатҳои тӯлонӣ зингдагӣ мекарданд ва номи пешвои худро низ зинда нигоҳ медоштанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Гурӯҳ:Шӯришҳо