open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чарлз Грили Аббот

**Ча́рлз Гри́ли А́ббот** (вар. *Чарлз Грили Эббот*, ; 31 майи соли 1872, , Ню-Ҳэмпшир — 17 декабри соли 1973, , Мэриленд, ИМА) — астрофизики амрикоӣ, мутахассиси физикаи Офтоб ва омӯзишу истифодаи энергияи офтобӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи технологии Массачусетс (1895).

Солҳои 1907—1944 директори расадхонаи астрофизикии Смитсонов, 1928—1944 котиби Донишкадаи Смитсонов буд. Аббот узви АИ миллии ШМА дар Вашингтон буд (1915).

Дар соҳаи радиатсияи Офтоб, физикаи Офтоб ва нурафкании ситораҳо тадқиқот бурдааст. Аббот қисми инфрасурхи спектри Офтобро таҳқиқ намуда, таърифи собитаи офтобиро додааст. Бо спектроболометр ва радиометри ихтироъкардааш тақсимоти энергияро дар спектри Офтоб таҳқиқ кардааст. Барои истифодаи энергияи гармии Офтоб асбобҳо сохтааст. Муаллифи китоби «Офтоб» аст, ки соли 1936 ба забони русӣ нашр шудааст. Дар натиҷаи мушоҳидаҳои тӯлонӣ вобастагии байни тағйирёбии афканишоти Офтоб ва боду ҳаворо дар Замин (1953) муайян намудааст.

Ба шарафи Аббот дар Моҳ яке аз танӯраҳо номгузорӣ шудааст (танӯраи Аббот).

## Китобшиносӣ
* 

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо

## Сарчашма
*
Аббревиатура (мусиқӣ)

[right|thumb|300px|[Волта (истилоҳи мусиқӣ)|Такрори садоҳо.]]
[thumb|300px|Ифодаи [тремоло.]]
**Аббревиату́ра** дар мусиқӣ — нишонаҳо, мухтасар нишон додани нотаҳо, хатҳои иловагӣ ва ибораю ҷумлаҳои мусиқӣ дар хати нотавӣ.

Аббревиатура ҳангоми якчанд бор такрор ёфтани як шакли усул гузошта мешавад. Аббревиатура бештар ҳамчун муродифи аломатҳои сегно, реприза, фонус, волта ва мелизмҳо (форшлаг, группетто, мордент, морденти хаткашида, морденти дукарата, морденти дукаратаи хаткашида) истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Вожагони мусиқӣ
Абвер

thumb|190x190px|Радисти Абвер ҳангоми кор.
**А́бвер** ( — мудофиа, инъикос, аз *Auslandsnachrichten- und Abwehramt*) — идораи разведка ва контрразведкаи Германия.

Соли 1919 таъсис гардида, соли 1938 ба Раёсати разведка ва контрразведкаи фармондеҳии олии Қувваҳои мусаллаҳи Германия табдил ёфт. Ба гирдоварии иттилооти махфии ҳарбӣ дар давлатҳои хориҷӣ, тахрибкориҳо дар ақибгоҳи душман ва амсоли инҳо машғул буд, ҳамчунин контрразведкаи дохилию хориҷии мамлакатро танзиму идора мекард. Абвер солҳои 1935 – 44 дар бисёр мамлакатҳо шабакаҳои худро дошт. Аз тирамоҳи 1940 Абвер тамоми нерӯи худро тибқи нақшаи «Барбаросса» алайҳи Иттифоқи Советӣ равона карда буд. Феврали 1944 Абвер барҳам хӯрд ва вазифаи он ба уҳдаи Сарраёсати амнияти империявӣ вогузор гардид.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Разведкаи ҳарбӣ
Абдибеки Шерозии Ҳамадонӣ

**Абдибе́ки Шерози́и Ҳамадонӣ** (1557, Ҳамадон — ?) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Ҳамадони Эрон таҳсил карда, ба камол расидааст. Аз хонадони шахсони фозилу донишманд, хоҳарзодаи шоир Ҳалокӣ ва бародари калонии шоир Рашкӣ буд. Ҳафт маротиба ба Ҳиндустон (охирин бор соли 1616) сафар карда, бо шоирону адбони ин кишвар вохӯрдааст ва дар маҳфилҳои адабӣ иштирок доштааст. Адибон Абулфазл ибни Муборак, Мирзо Абдурраҳимхони Хони Хонон ба Абдибеки ҳусни таваҷҷуҳ доштанд, ба ӯ ёрии моддӣ ва маънавӣ мерасониданд.

## Эҷодиёт
Абдибеки шоири соҳибдевон аст. Девонаш аз 3000 байт иборат буда, дар он навъҳои гуногуни шеър, махсусан ғазал, рубоӣ ва ғайра фароҳам омадаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Муаммар Қаззофӣ

**Муаммар Муҳаммад Абдуссалом Қаззофӣ** (  , *[[Передача арабского письма латиницей|Muʿammar al-Qaḏḏāfī]]*, , машҳур ба **сарҳанг Қаззофӣ**; 1940 ё 7 июни / 19 июни, ё баҳор ё ки дар моҳи сентябри 1942, , Мисрата, Либиёи Итолиё — , , Либиё) — арбоби давлатӣ ва ҳарбии либӣ, сиёсатмадор, публисист; де-факто роҳбари Либиё дар солҳои 1969—2011, Раиси Шӯрои фармондеҳии инқилобӣ (1969—1977), сарвазир ва вазири мудофиаи Либиё (1970—1972), Котиби кулли Анҷумани умумимардумӣ (1977—1979); сарҳанг (соли 1969), сарфармондеҳи олии низомиинерӯҳои мусаллаҳи Либиё (1969—2011).

## Зиндагинома
Муаммар Қаззофӣ соли 1940 ё 1942 (7 июн ё 19 июн, ё баҳор ё ки моҳи сентябр) дар Води-Жараф ҷануби шаҳри Сурт дар оилаи бадавиҳо ба дунё омад.

## Тазоҳуроти мардумӣ Феврал 2011
Пас аз тазоҳуроти мардумӣ дар моҳи январ дар Миср, мавҷи тазоҳуроти мардум ба Либии омад.

Сайфулислом, писари раҳбари Либиё Муаммар Каззофӣ, дар як суханронӣ аз тариқи телевизион гуфт, ки эътирозгарон бархе аз пойгоҳҳои низомиро забт карда, силоҳи зиёдеро мусодира кардаанд ва Либиё дар вартаи ҷанги шаҳрвандӣ қарор гирифтааст. Ба гуфтаи ӯ, ҳукумат то тири охирин барои дифоъ аз худ мубориза хоҳад бурд.

Назар ба гуфтаи шоҳидон, нирӯҳои вафодор ба раҳбари Либиё Муаммар Қаззофӣ садҳо нафар мардуми мулкиро дар чанд шаҳри дар домани эътирозҳо мондаи мисли Триполиву Бенғозӣ куштаанд.

Дар нутқи тақрибан сисониягии худ Қаззофӣ танҳо гуфт, ки дар пойтахти Либиё шаҳри Триполӣ ба сар бурда, тавре бархе расонаҳо гуфтанд, ба Венесуэла фирор накардааст. Қаззофӣ гуфт:
: *«Ман нишон додан ҳастам, ки дар Триполӣ ҳастам, на дар Венесуэла. Ба телевизионҳое, ки моли сагҳои бесоҳиб ҳастанд, бовар накунед. Ман мехостам ба ҷавонҳое, ки дар майдони Сабзи Триполӣ ҳастанд, чизе бигӯям, аммо борон меборад. Худоро шукр, ин хосияти хуб дорад»*.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Лентапедии
* Муаммар Каддафи, лидер ливийской революции «Эхо Москвы»
* Муаммар Каддафи: жизнь в фотографиях
* Libya and the U.S.: Qadhafi Unrepentant:: Middle East Quarterly
* Бесноватый полковник
* Muammar Qaddafi
* Зелёная Книга
* Зелёная Книга 
* *Гафуров С. З.* Социальная философия Муаммара Каддафи и традиция европейского анархизма
* «Социалистическая» Джамахирия, или о Ливии в зеркале теории перманентной революции 
* *Егорин А. З.* Сенусизм и каддафизм в ливийской истории: сравнительный анализ
* Плещунов Ф. О. Визит в Италию Муаммара Каддафи: ход, итоги и перспективы
* Плещунов Ф. О. Джихад против Швейцарии: чего добивается Муаммар Каддафи и что выберет Европа
* Муаммар Каддафи: «Золотые слова». Собрание ярких высказываний ливийского диктатора
* Каддафи говорит 
* Яркие наряды Муамара Каддафи
* Как я встречался с Муаммаром Каддафи Журнал «Чайка»
* Муаммар Каддафи был самым богатым человеком на Земле
; Видеомавод
* Видео, посвящённое Каддафи
* Полковник Каддафи и полковник Гамаль Абдель Насер, 1969 год
* Муаммар Каддафи в российской телепередаче «Формула власти» Михаила Гусмана
* Визит Каддафи в СССР
* Домашнее видео Муаммара Каддафи
* Ливийский лидер Муаммар Каддафи в Нью-Йорке

Гурӯҳ:Сарварони Либиё
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Либиё
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сотсиалистҳо
Аббоси III

**Аббо́си III ** (1732—1740) — (; ) — ёздаҳумин ва охирин подшоҳи Сафавиён (1732—1736).

## Зиндагинома
Аббос писари хурдии шоҳ Таҳмосби II буд. Ӯро сипаҳсолори пурқудрат Нодирқулибеки Афшор соли 1726 баъди аз салтанат барканор намудани Таҳмосби II ба тахти салтанат нишонд ва худ то соли 1736 аз номи ӯ ҳукмронӣ кард. Соли 1376 Нодирқулӣ Аббоси III-ро низ барканор намуда, худ ба тахти салтанати Эрон нишаст ва номи Ноибуссалтанаи Эронро гирифт. Соли 1740 Аббоси III ҳамроҳи бародараш Исмоил ва падараш Таҳмосби II аввал дар Сабзавор маҳбус ва сипас қатл карда шуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Savory R. M. Safavid Persia. // The Cambridge History of Islam. – Cambridge, 1970: Таърихи Эрон. 
* Давраи Сафавиён. Пажӯҳиш аз Донишгоҳи Кембриҷ. Мутарҷим Яъқуб Ожанд, Т., 1380.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Давлати Сафавиён
Абдии Гунободӣ

**Абди́и Гунободӣ** (? — 1562/64, Балх) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш Гунободи Хуросон таҳсили мадраса кард ва сипас ба Ҳирот рафта, дар муҳити адабии он ҷо ба камол расид. Хоҷа Ҳасани Нисорӣ дар тазкирааш «Музаккир-ул-аҳбоб» аз шавқу рағбати Абдии Гунободӣ ба омӯзиши илм ва шеъргӯӣ иттилоъ додааст. Мувофиқи иттилои ҳамин асар ва манбаъҳои дигар Абдии Гунободӣ дар сурудани ғазал ва маснавӣ маҳорати зиёде доштааст, вале маснавиҳояш то кунун дастрас нагаштаанд. Дар тазкираҳову баёзҳо аз ашъори Абдии Гунободӣ намунаҳо оварда шудаанд. Абдии Гунободӣ дар шеърҳояш аз вазъи замон шикоят кардааст, ишқу ошиқӣ, табиату зебоиҳои онро тараннум намудааст, андешаҳои андарзӣ иброз доштааст. Ба забони ӯзбекӣ низ шеър мегуфтааст.
;
: Замона шуму нокасу бенаво, Абдӣ,
: Ғариқи хуни ситаму пурнаво, Абдӣ.
: Умедворам, ки рӯзи нек меояд,
: Ба савти халқ мешавад ҳамнаво, Абдӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдии Зоминӣ

**Ҳаким Абди́и Зоминӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш – Зомин таҳсил карда, ба синни камолот расидааст. Ба Ҳиндустон сафар карда, бо ёрии Ҳаким Абулфатҳи Гелонӣ, ки яке аз наздикони шоҳи онвақта – Акбар буд, ба дарбор роҳ ёфт. Ба сабаби мушкилоти рӯзгор ва фақру нодорӣ ашъори шикоятомез мегуфтааст, аз ин рӯ ӯро аз дарбор дур карданд. Аз намунаҳои ашъораш, ки тавассути тазкираҳову баёзҳо расидаанд, бармеояд, ки ӯ шоири ғазалсаро будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Сайид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т., 1344 ҳ. ш.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдии Исфаҳонӣ

**Мирабдуллоҳ Абди́и Исфаҳонӣ** (асри 16) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Писари шоир Муҳаммадалии Табъии Исфаҳонӣ. Дар зодгоҳаш — Исфаҳон таҳсил намуда, илмҳои замонашро аз худ кард. Дар синни камолот ба хидмати дарбори Сафавиён дохил шуд. Шоири ғазалсаро буд. Инчунин ба қалами ӯ маснавии «Одам ва Парӣ» мансуб аст. Аз осораш намунаҳо ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Абдии Кобулӣ

**Абдуллоҳхоҷа Абдии Кобулӣ** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷик

## Зиндагинома
Шахси таҳсилкарда ва донишманд будааст. Тазкиранависи тоҷик Мутрибӣ соли 1587 дар Бухоро ба мулозимати ӯ расида, муддате дар манзилаш зистааст. Абдии Кобулӣ нисбат ба Мутрибӣ ҳаққи устодӣ дошта, ӯро барои ҷавоб гуфтан ба як қасидаи Осафии Ҳиравӣ ҳидоят намудааст. Аз ашъори Абдии Кобулӣ намунаҳои каме ба тавассути тазкираҳо боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдуллоҳхоҷа Абдӣ

**Абдуллоҳхоҷа Абдӣ** (1870, Бухоро — 1922, ҳамон ҷо) — тазкиранигор ва шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Аз оилаи шахси фозилу донишманд, мударриси мадрасаи Искандархони Бухоро Мухторхоҷасри Ин шахс дар вилоятҳои гуногуни Аморати Бухоро машғули корҳои давлатӣ буд. Абдӣ таҳсили ибтидоиро дар назди падараш гирифт ва баъдан таҳсилро дар мадрасаҳои Бухоро идома дод. Баъд аз анҷоми таҳсил ба мударрисӣ шурӯъ кард. То охири умр ба ин касб машғул буд. Аз Абдӣ асаре бо номи «Тазкират-уш-шуаро», қасидаҳо, ғазалҳо ва пораҳои ба шакли маснавӣ навишташуда, ки дар тазкираҳову баёзҳо сабт гардидаанд, боқӣ мондаанд.
;Абёти зерин аз ӯст:
: Хуршеди рухат чун зи сари кӯй барояд,
: Фарёди зану мард зи ҳар сӯй барояд.
: Афтода ба рух холи ту чун мурда аҷаб нест,
: Бар оташ агар мурдаи ҳиндуй барояд.
: Абдӣ зи хамири сухан ар мӯй ҷудо кард,
: Аз ҳар суханаш боз дусад мӯй барояд.

## Осор
* Тазкиратушшуарои Абдуллохоҷаи Абдӣ, Д., 1983.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тазкиратушшуарои Ҳоҷӣ Неъматуллоҳи Муҳтарам, Д., 1975.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдӣ, Мирзоабдуллоҳи Самарқандӣ

**Абдӣ Мирзоабдуллоҳи Самарқандӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ. Пас аз касби камол ба Самарқанд рафт ва муқими он шаҳр шуд. Дар замони салтанати Умархон (ҳукмронӣ 1809 – 1922) ба хидмати дарбори ӯ омад ва дар мансаби надимӣ хидмат мекард. Донишманди фозил, ҳозирҷавобу базлагӯй будааст. Намунаҳои ашъораш ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. 
;Ин абёт аз ӯст: 
: Баски дилсардам зи аҳли рӯзгор,
: Гӯшаи узлат аз он шуд масканам.
: Қитъае чандин, китобе чанд хуш,
: Аз матоъи даҳр дорам муғтанам.
: Кисаам гар зар надорад, нест бок,
: Симу зар – ашъор, сина – хазнаам.

## Адабиёт
* Суханварони Сайқали рӯи замин, Д., 1973.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдӣ, Мирзосафари Бухороӣ

**Абдӣ Мирзосафари Бухороӣ** (соли таваллуд номаълум – вафот 1886) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Дар «Тазкират-уш-шуаро»-и Муҳтарам чун фозилу донишманд, воқиф аз улуми мутадовилаи замон, бедилхон ва бедилфаҳм, муаммодон тавсиф шудааст. Хати хуб доштааст. Аз ин ҷост, ки дар дарбори амир Абдулаҳадхон чун муншӣ хидмат мекард. Дар сарчашмаҳо аз девон доштанаш иттилоъ надодаанд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзҳо сабт гардидаанд.

## Адабиёт
* Тазкират-ут-шуарои Муҳтарам, Д., 1975.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдол (шоир)

**Абдо́л** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 16).

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — шаҳри Балхи Афғонистон таҳсил карда, ба камол расидааст. Сипас ба мақсади сайру сафар ба Озарбойҷон рафта, ба дарбори ҳукмронони он ҷо роҳ ёфт. Пас аз муддате ба Исфаҳон рафт ва ба хидмати Исмоили Сафавӣ (ҳукмронӣ 1501—1524) дохил шуд. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо Абдол дар сурудани навъҳои гуногуни шеър, аз ҷумла ашъори мутоибавӣ ҳунарманд будааст.
;Абёти зерин, ки дар тазкираи «Маосири Балх» омадаанд, аз сурудаҳои Абдол мебошанд:

: Зи тоби май туро ҳар гуна бар рухсор гул,
: Сабзаи боғи ҷамолат андаку бисёр гул.
:: ***
: Ҳарчанд ки кори ту дар ин гунбази гардун,
: Чун қадди алиф ҳеч хаму печ надорад,
: Имрӯз макун такя бар ин ҳарф, ки фардо,
: Маълуми ту гардад, ки алиф ҳеч надорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зодагони асри XVI
Гурӯҳ:Зодагонигузаштагони асри XVI
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдол, Бобо Алишоҳи Ироқӣ

**Абдо́л Бобо Алишоҳи Ироқӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 15).

## Зиндагинома
Бо номи Алиф Абдол машҳур буда, бо тахалллуси «Мутеӣ» низ шеър месурудааст. Мувофиқи маълумоти Ризоқулихони Ҳидоят (тазкираи «Равзат-ус-сафо») Абдол шахси озодманиш буда, бо мансабдорон ва ҳукмронони замонаш душманӣ доштааст ва онҳоро сахт танқид мекардааст. Ашъораш, ки ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то имрӯз расидаанд, оҳанги сӯфиёна доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абдол

**Абдо́л** ( — ҷойнишин, ивазкунанда, халифа) — як зинаи силсилаи маротиби машоихи суфия, ки аз ҳафт тан орифони поку нексиришт иборатанд.

## Мақому манзалат
Тибқи иттилои муҳаққиқи Эронӣ Абдулҳусайни Зарринкӯб, бузургони суфия, ки иборат аз 356 нафар мебошанд, аз рӯи мақому манзалати ишғолкардаашон дар маърифати тасаввуфӣ силсилаи маротиберо ташкил медиҳанд, ки дар он қутб дар раъси ин силсила қарор дорад, сипас нақиб (сетанон), баъд абдол (ҳафттанон) ва баъд мартабаҳои дигар хоҳанд омад. Дар ин силсилаи маротиб Абдол мақоми махсуси васатӣ дорад ва дар олами улвӣ низ шомили намоди (символ) худ мебошад. Рӯзбаҳони Бақлӣ дар «Абҳар-ул-ошиқин» оварда, ки дар канори ситораи қутбӣ дар осмони бекарон ба сурати фалаки «хирс» ҳафт ҷисми мунири осмонӣ (ситораи ҳафтдодарон) вуҷуд доранд, ки ин намодест аз ҳафт машоихи бузурги суфия. Ин машоих бо дарки рамзу рози олами улвӣ ҳафт иқлими олами гетиро ба таври нопайдо ба уҳда доранд. Ба ибораи дигар, ҳафт равзанае аз олами гетӣ ба сӯи олами малакут вуҷуд дорад, ки соликони тариқат ба воситаи абзорҳои маърифати ирфонӣ ба кунгураи арши илоҳӣ мерасанд ва офаридгори худро дарк менамоянд. Агар ин матлабро боз ҳам содатар карда гӯем, абдол ё худ ҳафттанон дар мартабае аз силсилаи маротиби машоих қарор доранд, ки ба туфайли маърифати ирфонӣ ва инояти илоҳӣ асрори ҳақиқатро бевосита дарк намуда, ҳар яке аз онҳо, дар навбати худ, мақоми қутби манотиқи як иқлими олами гетиро ба уҳда доранд ва дар ҳафт гӯшаи (иқлими) олам ҳукмфармоӣ хоҳанд кард. Дар адабиёти тасаввуфӣ соҳиби иқлими аввали олам Халилуллоҳ, соҳиби иқлими дуюм Мусо, соҳиби иқлими сеюм Ҳорун, соҳиби иқлими чаҳорум Идрис, соҳиби иқлими панҷум Яъқуб, соҳиби иқлими шашум Исо ва соҳиби иқлими ҳафтум Абулбашар қаламдод шудааст. Ҳафт ё худ абдол бо мурури замон яке пас аз дигаре ҷойнишини ин пайғамбарон хоҳанд шуд. Яъне абдол ё худ яке аз ҳафттанон агар ин дунёи фониро падруд гӯяд, ҷойи ӯро яке аз даҳтанон ва ҷойи даҳтанонро яке аз чилтанон пур хоҳад кард. Ин миқдор барои ҳамеша собит хоҳад монд. Абдол маъмулан аз низоми олам бохабаранд, орифи асмоъ ва сифати илоҳианд. Дар ирфони назарӣ ин масъала зимни баҳси масоили марбут ба Инсони комил аҳамияти хосса пайдо кард.

## Адабиёт
* Абдулҳусайни Зарринкӯб, Арзиши мероси суфия, Т., 1343, ҳ. ш. 
* Абдулҳусайни Ансорӣ, Ҷавоҳири Ғайбӣ, Нувалкишур, 1898; ҳ. ш. 
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ.1, Т., 1383 ҳ. ш.

Гурӯҳ:Тасаввуф
Фуромадани бачадон

**Фуромадани бачадон** () — беҷошавии бачадон, одатан дар вақти суст шудани тонус ё ихтилоли томии (ҳангоми таваллуд) мушакҳои қаъри кос, ки узвҳои таносули занро мӯътадил нигоҳ медоранд, рӯй медиҳад. 

## Нишонаҳои беморӣ
Фуромадани бачадон (одатан якҷоя бо фуромадани маҳбал рӯй медиҳад) боиси суст гардидани узвҳои нигаҳдорандаи бачадон ва мушакҳои девораи пеши шикам мешавад. Дар аввал зан дардро ҳис намекунад, вале агар беморӣ муолиҷа нашавад, он рӯз то рӯз авҷ мегирад. Дар поёни шикам, миён ва устухони чорбанд дардҳои бардавом ба вуҷуд меоянд; пешобронӣ халал ёфта (ё кам-кам рафтани пешоб вақти сурфидан, кори вазнини ҷисмонӣ, масалан, бардоштани бори вазнин), қабзият рух менамояд. Ҳангоми фуромадагии пурраи бачадон пешобронӣ мушкил мешавад. Ҳолати умумии чунин беморон бад аст, онҳо қобилияти кориро ба муддати дароз гум мекунанд.

## Пешгирии беморӣ
Барои пешгирии фуромадани бачадон баробари пайдоиши аломатҳои аввалини поён фуромадани узвҳои таносул ба духтури гинеколог муроҷиат ва ҳамаи нишондодҳои ӯро қатъиян риоя кардан зарур аст (маҳдуд кардани кори ҷисмонӣ, машғул шудан бо варзиши шифоӣ, истифодаи шикамбанд ва ғайра). Агар бачадон ва маҳбали зани қобили таваллуд поён фарояд, ӯро ҷарроҳӣ кардан лозим аст. Пас аз он зан метавонад ҳомила шавад ва фарзанд бинад. Агар ҷарроҳӣ мумкин набошад, аз ҳалқаи бачадон истифода мекунанд; онро фақат духтур ё доя интихоб менамоянд. Сари вақт дӯхтани ҷойҳои дарида (ҳангоми таваллуд рӯй медиҳад) ва риояи тартиботи баъди таваллуд фуромадани бачадонро пешгирӣ мекунад. Аз ҷумла, кори вазнини ҷисмонӣ мумкин нест. Ғайр аз гимнастикаи умумӣ бо тавсияи духтур бо машқҳои махсуси мушакҳои қаъри кос ва девораи пеши шикам машғул шудан зарур аст.

## Сарчашма
* Энсиклопедияи мухтасари тиб. Ҷилди V. ТРИХОФОБИЯ – ЯРМА. — Душанбе: СИЭМТ, 2012. — 488 с. — ISBN 978-99947-33-47-7

Гурӯҳ:Бемориҳои ғайриуфунии узвҳои таносули занон
Аввали илм

**«Аввали илм»** — дуюмин китоби дарсии мадрасаҳои Бухоро, ки заруриёти диниро ба усули саволу ҷавоб таълим медод. «Аввали илм»-ро баъди китоби дарсии «Бидон» мехонданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Абдол Султон, Абдумалик

**Абдо́л Султо́н, Абдумалик** (? — 1580, Ҳисор) — яке аз салотини Шайбониён, фарзанди Абдуллатифхон ва набераи Кӯкунчихон.

## Зиндагинома
Абдол Султон дар аҳди Искандархон (1561—1583) ҳокими Зомин будааст. Вай дар талошҳои худ барои касби тахту тоҷ аз рақибонаш шикаст хӯрда, ба Кӯҳистон ва аз он ҷо ба Ҳисори Шодмон рафт ва дар мубориза бо ӯзбек Султон ба қатл расид. Пас аз қатлаш ҷасади ӯро ба Самарқанд оварданд ва дар мадрасаи Кӯкунчихон ба хок супурданд. Абдол Султон табъи шоирӣ дошта, бо тахаллус «Хуш» ба забонҳои форсӣ ва ӯзбекӣ шеър сурудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мухторов А., Ҳисор. Очерки таърихӣ (Охири асри XV — аввали асри XX), Д., 1995;
* Ӯзбекистон миллий энциклопедияси, 1 ж., Тошкент, 2000.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Назарбек Абдолов

**Назарбек** **Абдо́лов** (тав. 23 феврали 1947, деҳаи Вомар, Рӯшон) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (2009).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети забонҳои хориҷии Институти давлатии педагогии Душанбе (1969). Омӯзгори фанни забони франсавӣ дар УДТ (1969 — 79), тарҷумон дар Алҷазоир (1979 — 83), мудири кафедраи забони лотинии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1984 — 88), тарҷумон дар Алҷазоир (1988 — 91), корманди Вазорати корҳои хориҷии ҶТ (1992 — 93), донишҷӯи Академияи дипломатии Федератсияи Россия (1994 — 95), корманди ширкатҳову созмонҳои байналмилалӣ, Бонки ҷаҳонӣ, «Ориёнбонк» (1994—2008).

Аз соли 2008 мудири кафедраи забонҳои немисӣ ва франсавии ДМТ. Абдолов дар баробари тадриси забонҳои хориҷӣ ба тадқиқи адабиёт, аз ҷумла масъалаи достонҳои ишқӣ-романтикии адабиёти форс-тоҷик ва баррасии онҳо дар маъхазҳои адабии Шарқу Ғарб машғул аст. Дар ин бобат ӯ мақолаҳову рисолаҳо дорад, ки дар Россия, Франсия, Алҷазоир ба табъ расидаанд.

## Осор
* Достонҳои ишқӣ дар «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ, Д. 2006;
* Нигоҳе ба достонҳои ишқӣ-романтикии адабиёти форс-тоҷик. Д., 2007.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Авгурҳо

thumb|Авгур
**Авгурҳо** () — дар Руми Бостон яке аз куҳантарин ҳайати коҳинон, ки бо роҳи фолбиниву сеҳру ҷоду ва пешгӯиҳо хости худоёнро шарҳ медоданд. Ин гуна маросимҳо, одатан, пеш аз ягон воқеаи муҳими давлатӣ доир мегардиданд.

## Таърих

Мувофиқи ривоятҳои Руми Бостон ҳайати мазкурро Ромул – асосгузори Руми Бостон ва шоҳи аввалини он (753 – 716) таъсис додааст. Соли 300 то милод шумораи Авгурҳо 9 нафар, аз он 5 нафар плебейҳо (табақаи озоди аҳолӣ дар Руми Бостон) буданд. Дар аҳди Юлий Сезар шумораи аъзои Авгурҳо ба 16 нафар расид. Дар ҳамон замон Авгурҳо ба қонунгузории давлат таъсири калон дошт. Бо мурури замон фаъолияти Авгурҳо ба худ шакли сатҳӣ гирифт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Терроризм

**Терроризм** — сиёсат, бар асоси истифодаи мунтазами террор. Новобаста аз қувваи ҳуқуқии истилоҳи «терроризм», таърифи он то кунун духӯра боқӣ мемонад. Вожаи «террор» ( — ҳарос, даҳшат) дар забони форсӣ-тоҷикӣ ба унвони «ваҳшатафканӣ», «даҳшатафканӣ», ё «ҳаросафканӣ» ном бурда шудааст.

## Истилоҳ
Истилоҳоти «террор» ва «терроризм» нахустин маротиба дар Инқилоби Кабири Фаронса солҳои 1793–1797 аз тарафи якобинчиён ба кор бурда шудааст, вале гумон меравад, ки ин вожа шакли дигаргуншудаи  калимаи  арабии «таррор» аст. Таррор дар «Фарҳанги забони тоҷикӣ» ба маънои роҳзану одамкуш, кисабуру дузд ва маҷозан ба маънои ҳилагар, маккор, айёр оварда шудааст. Шояд аврупоиён калимаи «террор»-ро  ба маънои даҳшатафканӣ ва хунрезӣ аз калимаи «таррор» гирифта бошанд.

## Намудҳои терроризм
Аз рӯйи ҷуғрофия терроризм ба терроризмҳои давлатӣ, фаромиллӣ, маҳалӣ ва фардӣ тақсим мешавад, вале ин ягона тақсимбандӣ нест. Олимон боз терроризмро ба терроризми сиёсӣ, динӣ, миллигароӣ, терроризми ҷаҳонӣ,  наркотерроризм, кибертерроризм ва терроризми ҳастаӣ, кимиёвию биологӣ тақсим намудаанд.

## Кишварҳо аз терроризм бештар зарардида
Кишварҳои дар солҳои 1994—2004 аз терроризм бештар зарардида

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Пайвандҳо
* 
* 
; Сомонаҳои вижа
* Terrorizm.net — скажем «нет» терроризму. Портал, освящающий события про терроризм в мире
* Antiterror.ru Информационно-тематическая площадка по терроризму в России и за рубежом, ежедневный мониторинг российской и зарубежной прессы по теме «терроризм», правовая и справочная информация 
* Террористическая ментальность: контрмеры — официальный сайт правительства ИМА в Архиве Интернета
* Против новых угроз 

Гурӯҳ:Тероризм
Ёрмуҳаммади Сучонӣ

**Ёрмуҳаммади Сучонӣ** (*Ёрмуҳаммад Назармамадов*; 1955, деҳкадаи Сучон, ноҳияи Шуғнон, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигор, муҳаққиқи таъриху фарҳанг.

## Зиндагинома
Ёрмуҳаммади Сучонӣ соли 1955 дар деҳкадаи Сучони ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дида ба ҷаҳон кушодааст. Хатмкардаи (1977) факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин мебошад. Дар Радиои Тоҷикистон, матбуоти даврии тоҷик ва энсиклопедияи миллии тоҷик кор кардааст. Солҳои охир корманди Китобхонаи миллии Тоҷикистон аст.

## Осор
Муаллифу мураттиби «Тақвими фарҳангӣ» (2002, 2003), «Тақвими санаҳои муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2013, 2014, 2015, 2016), «Солнома — мавлудномаи ашхоси шинохташудаи Тоҷикистон», «Дорандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ дар соҳаи адабиёт», «Дорандагони Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт» мебошад. «Китобхонаи миллии Тоҷикистон. Маълумотнома», «Арбобони фарҳанги тоҷик» омодаи чопанд. Таҳияи «Соҳибунвонҳо ва ҷоизадорони Тоҷикистон» анҷом ёфтааст. Дар матбуоти даврии тоҷик беш аз 300 матолиб ба табъ расонидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2016)

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Мавҷуда Ӯрунова

**Мавҷуда Ӯрунова** — омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (1998), дотсент (2001). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2007).
## Зиндагинома
Мавҷуда Ӯрунова 4 июни соли 1947 дар ш. Самарқанд чашм ба ыащон кушодааст. Дастпарвари  мак. миёнаи № 53 (1965). Мавҷуда Ӯрунова фак. обтақсимкунӣ ва канализатсияи ИПТ (ҳоло – Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимиро бо дипломи сурх хатм кардааст (1970). Ассис. кафедраи обтақсимкунӣ ва канализатсияи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ. Соли 1998 дар мавзӯи «Ҷойгиршавии иншоотҳои ҳифзи об дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» рисолаи номз. дифоъ кардааст. Муаллифи 19 мақолаи илмӣ, 3 асару дастурамалҳои методӣ, аз ҷумла китоби дарсии «Бо об таъминкунӣ». Тӯли қариб 20 сол раиси Шӯрои занони ДТТ ба номи М. С. Осимӣ будааст. Феълан, дотсенти каф. обтаъминкунӣ ва обихроҷи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ мебошад.

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ
Гулбаҳор Авғонова

**Гулбаҳор Авғонова** (тав. 28 январи 1926, Тешиктош, ноҳияи Орҷоникидзеобод, ҶШС Тоҷикистон) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1957).

## Зиндагинома
Гулбаҳор Авғонова соли 1926 дар деҳаи Тешиктоши ноҳияи Орҷоникидзеобод ба дунё омадааст.

## Фаъолият
Колхозчӣ (1940—1947), сардори звенои колхозҳои «Гулистон» (1948—1959) ва ба номи Телмани ноҳияи Орҷоникидзеобод (1978—1982). Аз соли 1983 нафақагири шахсӣ. Звенои колхозчиёни Авғонова солҳои 1948 ва 1949 аз ҳар гектар 48-50 сентнер ҳосили пахта гирифтааст.

## Мукофоту ҷоизаҳо
* ордени Ленин,
* Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957), 
* Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1957) 
ва медалҳо ва Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Каёндашт (ноҳияи Кӯшониён)

**Каёндашт** (то 30.08.2024 — *Гагарин*; пештар *Ворошилов*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳнатободи ноҳияи Кӯшониён. Аз деҳа то маркази ҷамоат 6 км, то маркази ноҳия 5 км, то маркази вилоят 2 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1645 нафар (2013) ва 1141 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Соли 1920 ташкил шудааст. Деҳа дар ибтидои солҳои 30 садаи XX дар давраи оғози сохтмони Канали калони Вахш ва обёрии заминҳои водии Вахш бунёд гардида буд. Деҳа масҷиди панҷвақта ва нуқтаи савдо дорад. Хонандагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Элтӣ таҳсил менамоянд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 4 хоҷагии хурди деҳқонӣ вуҷуд дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Меҳнатобод
Себистон (деҳа, н. Шаҳритӯс)

**Себистон** (то 2024 — Гагарин) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Пахтаободи ноҳияи Шаҳритӯс.

## Ҷуғрофиё
Аз деҳа то маркази ноҳия 45 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 459 нафар (2013). Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди панҷвақта ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асаосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ, ғаллакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёи Кофарниҳон обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гагарин хоҷагии деҳқонии «Гагарин» ва 5 хоҷагии деҳқонии хурд мавҷуд аст.

## Таърих
Гагарин соли 1982 таъсис ёфта, аҳолиаш аз ноҳияҳои Қубодиён, Дӯстӣ ва Колхозобод (ҳозира ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ) бо мақсади обод намудани заминҳои бекорхобида ба ин деҳа кӯчидаанд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шаҳритӯс
Гурӯҳ:Ҷамоати Пахтаобод (н. Шаҳритӯс)
Галашаҳид

**Галашаҳид** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷӯра Раҳмонов ноҳияи Турсунзода.

## Ҷуғрофиё
Дар ҳудуди деҳа  Хоҷагии деҳқонии токпарварии «Боғи Сомон» ҷойгир аст. Аз Галахона то маркази ноҳия 3 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 625 нафар (2013). Нуқтаи савдои хусусӣ, нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, масҷиди панҷвақта, осиёби хусусӣ дорад. Деҳа мактаб надорад. Як қисми хонандагон дар мактаби шаҳри Турсунзода ва қисми дигарашон дар мактабҳои деҳаи Ғайрат ва Якуми Май таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғу токпарварӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дараи Қаратоғ ва наҳри Шайх Музаффар обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Турсунзода
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷӯра Раҳмонов
Абдувалӣ ибни Қозӣ Юсуф

**Абдувалӣ ибни Қозӣ Юсуф** (1461, Оббурдон, ноҳияи Кӯҳистони Масчо — 1542, ҳамон ҷо) — хаттот ва катибанависи тоҷик.

## Зиндагинома
Абдувалӣ шахси фозилу донишманд ва чанд муддат қозӣ ҳам будааст, вале бештар ҳамчун кандакори рӯи санг машҳур гардидааст. Дар катибаи санги рӯи қабраш ӯро чунин тавсиф кардаанд: *«ҳокими шаръӣ, мақбули мулук ва салотин, имомулҳумом, сайидулҳукком, афзулулайём, мураббиюлфуқаро, муқаввиуззафо»* ва ғайра.

Нахустин катибаҳои рӯисангии Абдувалӣ ба солҳои 1496 — 99 мутаалиқ буда, аз деҳоти Похут ва Шаватки ноҳияи Айнӣ ба даст омадаанд. Матни ин катибаҳо аксар мазмуни ахлоқӣ ва тарбиявӣ доранд. Масалан матни катибаи санги байни деҳоти Шамтич ва Оббурдан:

: Эй солики ин роҳ, назар бо мо кун,
: Аз фикри замона хотири худ во кун.
: Хоҳӣ, ки ба айш бигзаронӣ ҳама умр,
: Зулмат макуну хеш ба дилҳо ҷо кун.

## Катибаҳои ёдгормонда
Аз Абдувалӣ катибаҳои бисёре ба ёдгор мондаанд, ки беш аз 20-тои онҳо дар захираи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардушиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ ҶТ (таҳти рақамҳои 1, 5, 15, 49, 52, 70, 85, 95, 96, 129, 131, 147, 148, 166, 185 ва ғайра) маҳфузанд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Мавҷуда Абдувалиева

**Мавҷуда́ Абдували́ева** (*Абдувалиева Мавҷуда Мӯъминовна*; 17 октябри 1924, Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — педагог, профессор (1994). Муаллими хизматнишондодаи мактабҳои ҶШС Тоҷикистон (1962).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи давлатии педагогии Хуҷанд (1943). Муаллими Техникуми кооперативии шаҳри Хуҷанд (1943 – 46), муаллим, нозири иттифоқи касабаи вилоятии омӯзгорон (1946 – 47), муаллимаи мактаби миёна дар шаҳри Табошар (1947 – 53), муаллима ва директори мактаб дар ҷамоати деҳоти Унҷӣ (1953 – 60), директори мактаб-интернати шаҳри Хуҷанд (1960 – 62), муаллими калон, дотсент ва мудири кафедраи забони русӣ (1962 – 69), декани факултети забон ва адабиёти руси Донишкадаи давлатии педагогии Хуҷанд (1969 – 80). Аз соли 1980 нафақагири шахсӣ. Муаллифи қариб сад асару мақолаи илмӣ, методӣ ва таълимӣ оид ба масъалаҳои такмили усули таълими адабиёти рус дар мактабҳои тоҷикӣ.

## Осор
* Взаимосвязь в переподавании родной и русской летератур в восьмилетней школе, Д., 1965; 
* МПС в преподавании русской литературы, Д., 1990; 
* Совершенствование процесса обучения русской литературы на основе МПС, Д., 1991.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Мухтор Авезов

**Мухтор Умархонович Авезов** (; 28 сентябри 1897, Семипалатинск, Қазоқистон — 27 июни 1961, Маскав) — нависанда ва адабиётшиноси қазоқ, академики АИ Қазоқистон, Ходими хизматнишондодаи илми Қазоқистон (1957).

## Зиндагинома
Мухтор Умархонович Авезов 28 сентябри 1897 дар ноҳияи Абайи вилояти Семипалатински Қазоқистон ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишгоҳи Ленинград (1928).

## Фаъолияти эҷодӣ
Нахустин асари Авезов драмаи «Енлик-Кебек» (1917) мебошад. Аз солҳои 20 садаи XX Авезов ба эҷоди ҳикояҳову повестҳо ва драмаҳо шурӯъ карда, дар мавзӯъҳои рӯзи солҳои 20 — 40 асарҳои бисёре ба табъ расонд. Соли 1945 дар заминаи эпоси қадимаи қаҳрамонӣ драмаи «Қубландӣ»-ро эҷод намуд. Авезов дар романи «Роҳи Абай» ҳаёт ва эҷодиёти шоири маорифпарвари қазоқ Абай Қунанбоевро ҳаматарафа таҳқиқ намуда, номи ӯро абадӣ гардонд. Дар асар мавзӯи шоир ва халқ, ки эҷодкори ҳақиқии маданияти миллист, вуқӯъгӯёна тасвир ёфтааст.

Китоби якуми асар — романи «Абай» (ҷилди 1 — 2, 1942 — 47; тарҷумаи тоҷикӣ 1955) соли 1949 ба Мукофоти давлатии СССР ва китоби дуюмаш — «Роҳи Абай» (ҷилди 1 — 2, 1952 — 56) соли 1959 ба Мукофоти ленинӣ (баландтарин мукофот дар ИҶШС) сазовор гардид.

Асари Авезов чун «қомуси нимасраи ҳаёти халқи қазоқ» ба забонҳои халқҳои ИҶШС ва ба забонҳои хориҷӣ тарҷума шудааст. Авезов адабиётшиноси барҷаста, асосгузори абайшиносӣ, муаллифи асарҳои тадқиқӣ оид ба таърихи адабиёт ва фолклори халқҳои қазоқу қирғиз, равобити адабиётҳо буда, дар тадқиқ ва тарғиби адабиёти қазоқ ва адабиёти халқҳои ИҶШС хидмати арзандае кардааст. Авезов сармуҳаррири китоби якуми асари шашҷилдаи «Таърихи адабиёти қазоқ» буд.

## Фаъолияти илмӣ
Дар бораи эпоси халқи қирғиз — «Манас» монография таълиф намудааст. Ба қалами Авезов бобе аз китоби «Очеркҳои таърихи адабиёти қазоқ», ки дар он аз адабиёти халқҳои ИҶШС сухан меравад, тааллуқ дорад. Авезов ба адабиёти тоҷик таваҷҷуҳи хос дошт.

Дар мақолаҳои тадқиқотиаш дар бораи Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода, Ҷ. Икромӣ ва дигар адибони тоҷик фикрҳои муфид баён намуда, аз таъсири адабиёти тоҷик ва намояндагони он ба эҷодиёти шоиру нависандагони қазоқ сухан рондааст.

Авезов эҷодиёти Алишери Навоиро дар алоқамандӣ бо асарҳои Низомию Хусрави Деҳлавӣ ва Ҳофизу Ҷомӣ таҳлил намуда, аз таъсири онҳо ба эҷодиёти Навоӣ сухан кардааст.

Дар мақолаи «Рушди адабиёти халқҳои ИҶШС» мақоми С. Айнӣ ва «Ёдоштҳо»-и ӯро арзёбӣ намуда, «таъсири пурсамари эҷодиёти С. Айниро ба адабиёти халқҳои Осиёи Миёна» таъкид кардааст.

## Тарҷумонӣ
Авезов мутарҷим низ буд. Тарҷумаи «Муфаттиш»-и Н. В. Гогол, «Любов Яровая»-и К. А. Тренёв, «Оттело»-и У. Шекспир ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

## Ҷоизаҳо
* Мукофоти давлатии СССР
* Мукофоти ленинӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нависандагони Қазоқистон
Абдуқаҳҳор (дарёча)

**Абдуқаҳҳо́р** — дарёчаи кӯҳӣ, яке аз шохобҳои чапи дарёи Ванҷ дар Помири Ғарбӣ. Аз пиряхи Абдуқаҳҳор ибтидо гирифта, дар Хирсдара ҷорӣ мешавад. Дарозиаш 13 км. Давраи серобиаш июл – август, камобиаш октябр – март. Манбааш пирях ва барф. Ҳар сари чанд вақт (1937, 1951, 1963, 1973) дар натиҷаи ба пеш хазидани пиряхи Хирсон ва банд шудани маҷрои Абдуқаҳҳор дар паси пирях кӯли калони мавсимӣ пайдо мешавад.

## Кӯл
Оби ин кӯл гоҳе аз болои пирях ва гоҳи дигар зери онро рахна карда ҷорӣ мешавад ва дар ин ҳол сарфи об дар як сония то ба 2000 м3 мерасад. Дар чунин маврид маҷро соҳилҳоро хароб мегардонад. Баъд оҳиста-оҳиста маҷрои дарё ба ҳолати аввалааш бармегардад. Ҳангоми ҳаракати пирях солҳои 1963, 1973 андозаи кӯл мутаносибан чунин буд: ҳаҷмаш – 9,7 ва 17,4 млн м3, дарозиаш – 1250 ва 1500 м, ҷойи чуқуртаринаш – 82 – 105 м.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Абдуқаҳҳор (пирях)

**Абдуқаҳҳо́р** — пирях дар Помири Ғарбӣ, воқеъ дар пайвандгоҳи қаторкӯҳҳои Ванҷ ва Академияи Фанҳо (баландиаш то 3317 м). Дар натиҷаи пайваст шудани ду пирях ба вуҷуд омадааст. Дарозиаш 11,4 км, масоҳаташ 26,0 км2. Абдуқаҳҳор – сарчашмаи дарёи Абдуқаҳҳор (шохоби чапи дарёи Ванҷ). Пиряхи Абдуқаҳҳорро нахустин бор Экспедитсияи шӯравию олмонӣ омӯхтааст (1928).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Захираҳои обии Тоҷикистон
Абдулқодири Раҳим

**Абдулқодири Раҳим** (*Абдуқодир Раҳимов*; 17 январи 1963, Кафтархона, ноҳияи Восеъ, ҶШС Тоҷикистон — 12 сентябри 2025, Душанбе) — шоир, нависанда ва рӯзноманигори тоҷик. Узви Иттиҳодияи журналистони Тоҷикистон (1994) ва узви Иттиҳодияи нависандагони Тоҷикистон (1994).

## Зиндагинома
Абдулқодири Раҳим 17 январи соли 1963 дар деҳаи Кафтархонаи ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Соли 1979 Омӯзишгоҳи маданӣ-маърифатии ҷумҳуриявӣ (ҳоло Коллеҷи ҷумҳури­явии фарҳанг), соли 1984 филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст. 

## Корнома
Корманди телевизиони тоҷик (1984—1985), омӯзгори фанни забон ва адабиёти тоҷик дар ноҳияи Комсомолобод (1985—1987), хабарнигор, котиби масъули рӯзномаи «Мубориз»-и ноҳияи Восеъ (1987—1990), муҳаррири калон, мудири шуъбаи маҷаллаи «Фарҳанг» (1990—1993), мухбири газета «Ҷумҳурият» (1993—1999) буд. Аз соли 1999 мудири шуъбаи фарҳанги ҳамин нашрия буд.

Аз соли 1994 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон буд.

## Фаъолияти эҷодӣ
Фаъолияти эҷодии Абдуқодири Раҳим охири солҳои 80 садаи XX оғоз шуд. Китобҳояш бо номи «Дурӯғи шабнам» (1993), «Чароғи ошноӣ» (1997), «Ҷилваи як нола» (1998), «Нусхаи парешонӣ» (2000), «Рӯшноӣ» (2003), «Фиреби меҳр» (2003), «Хилвати оина» (2005), «Духтари афсонаҳо» (2006), «Пайванди марзҳо ва дилҳо» (2011), «Домони абр» (2014), «Ашки сари мижгон» (2014), «Назари лутф» (2014) чоп шудаанд. 

Аз соли 1994 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд.

## Даргузашт
Абдулқодири Раҳим 12 сентябри соли 2025 дар 64-солагӣ даргузашт.

## Ҷоизаҳо
Соли 1995 барандаи Ҷоизаи Созмони ҷавонони Тоҷикистон гардидааст. Соли 2010 бо медали «Хизмати шоиста» қадр шудааст. Дар соли 2018 абрандаи ҷоизаи Абулқосим Лоҳутии Иттифоқи журналистони Тоҷикистон шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдулазиз ибни Абдулваҳоб

**Абдулази́з ибни Абдулваҳоб** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — мусаввир ва хаттоти тоҷик (асри 16).

## Зиндагинома
Бино ба маълумоти муаллифи китоби «Гулистони ҳунар» Қозӣ Аҳмад Абдулазиз аслан аз Кошон будааст. Маҳсули ҳунарашро ба шоҳ Таҳмосби Сафавӣ (ҳукмронӣ 1524 −76) бахшида, асосан дар китобхонаи ин шоҳ ба мусаввирӣ машғул будааст. Тибқи баъзе аз маълумотҳо шоҳ Таҳмосб Абдулазизро барои муҳри бардурӯғ сохтанаш ҷазо дода, гӯшу биниашро буридааст. Абдулазиз чун мусаввир ва минётуранигори боистеъдод сабку услуби Беҳзодро пайравӣ менамуд ва худро дар ин ҳунар аз ҷумлаи шогирдони ӯ медонистааст. Дар китобхонаи Топкапуи Туркия (албоми рақами 47930) яке аз минётураҳои Абдулазиз мавҷуд аст, ки дар он шоҳзода дар пироҳани сиёҳ ва чакмани сурх тасвир шудааст. Дар ин наққошии Абдулазиз таъсири сабки Беҳзод возеҳ ба назар мерасад.

## Осор
Аз осори Абдулазиз минётураҳои «Шоҳ Таҳмосб», «Ҷамшед андар тахти хеш», «Завдок» (ҳар се дар Музейи миллии Париж) боқӣ мондаанд, ки барои омӯзиши сабки наққошӣ ва минётуранигории ӯ аҳамияти калон доранд. Минётураи машҳури ӯ «Султон дар қасри худ» (Музейи миллии Париж) басо нозуку табиӣ баромада, дорои таносуби устувори рангҳо ва банду басти мукаммал мебошанд. Абдулазиз дар ҳунари хаттотӣ низ муваффақ буда, навъҳои хати арабиро зебо менавиштааст.

## Эзоҳ

## Адбиёт
* Кази Ахмед, Трактат о каллиграфах и художниках, М.-Л., 1947;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д., 1988;
* Ашрафӣ М., Таджикская миниатюрасри Бухарская школа XVI—XVII вв., Д., 2011.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулазиз Махдум

**Абдулази́з Махду́м** (охири садаи XIX – ибтидои садаи XX) — хаттоти тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Абдулазиз Махдум дар хаттотӣ услуби хос дошта, шумораи асарҳои китобаткардааш ба 100 мерасад.

## Осор
Китоби «Ал-фавоид-уз-зиёия»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ аз беҳтарин намунаҳои хаттотии Абдулазиз Махдум мебошад, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Ӯзбекистон маҳфуз аст

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулазизи Мароғаӣ

**Абдулази́зи Мароғаӣ** (; нимаи дуюми садаи XV — аввали садаи XVI) — оҳангсоз, сароянда, навозанда ва мусиқишиноси форс-тоҷик, писари Нуруддин ибни Абдураҳмон.

## Зиндагинома
Дар деҳаи Нойини вилояти Исфаҳон таваллуд шуда, дар Исфаҳон фавтидааст. Набераи устоди бузурги мусиқӣ Абдулқодири Гӯянда. Асосҳои илмию амалии мусиқиро аз падараш омӯхтааст. Аз ҷавонӣ дар сурудхонӣ, сознавозӣ (барбат, най, қонун ва ғайра) маҳорати хуб пайдо намуда, сабки бобояшро идома медиҳад. ӯ муддате дар Шероз, Мароға, Исфаҳон, Ҳирот зиста, таркиботи мусиқии назариявӣ ва амалиро омӯхтааст. Поёни умр ба Рум рафта дар боргоҳи сулолаи Оли Усмон аввал чун котибу китобдор, баъд чун созандаву сароянда хидмат кардааст.

## Осор
Абдулазизи Мароғаӣ баробари такмили санъати мусиқии амалӣ, инчунин оид ба қоида, масъалаҳои муҳими иҷрокунандагӣ, тартиботи мақомҳо асари назариявие бо унвони «Нақавоту-л-адвор» иншо намуда, онро ба Султон Сулаймон (Оли Усмон) бахшидааст. Ӯ дар асараш нуқтаю андешаҳои таҳқиқии бобо ва падарашро идома дода, аз ҷумла дар таснифоти созҳо, фосилаю зарб, тартиби мақомҳо, инчунин баъзе гуфтаҳои носаҳеҳи Абулмуъмини Сафиуддинро пурра кардааст. Масалан ӯ дар асоси асарҳои бобояш Абдулқодири Гӯянда «Мақосиду-л-алҳон», «Ҷомеъу-л-алҳон», «Лаҳния», «Канзу-л-алҳон» ва рисолаи падараш «Мақосиду-л-адвор» сохт, тартиби пурраи 84 доираи Абулмуъмини Сафиуддин ва 7 доираи афзудаи бобояшро тафсир дода, нуҳ доираи дигар илова кард ва адади онро ба сад расонид. Абдулазизи Мароғаӣ дар сохти торию пардавии созҳои тории мизробӣ низ тағйироте дароварда, онро дар мисоли уд таҳқиқ намуд ва ба теъдоди торҳои он тори иловагиеро бо номи «мукаммал» афзуд. «Нақавоту-л-адвор»-и Абдулазизи Мароғаӣ дар китобхонаҳои Туркия ва Британияи Кабир маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов А., Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII—XV, Д., 1989;
* Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.

Гурӯҳ:Мусиқидонони Эрон
Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ

right|frameless|193x193px
**Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ** — унвони олӣ дар ИҶШС аз соли 1938 то1991, дараҷаи олии фарқият дар меҳнат.

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Ҷоизаҳо аз рӯи алифбо
Абдуззоҳири Котиб

**Абдуззоҳи́ри Коти́б** (садаи XIX) — хаттот ва хушнависи тоҷик.

## Зиндагинома
Аслан аз Хева. Осори классикони адабиёти форс-тоҷикро бо хати настаълиқи зебо китобат кардааст. «Ҳафт авранг»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ (соли китобаташ 1811) аз ҷумлаи асарҳои китобатнамудаи Абдуззоҳири Котиб мебошад.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
ВП:Дархости интиқол/14 Июн 2017

## [[Фурудгоҳи фурли]] → [[Форли (фурудгоҳ)]]

Ба Дустмурод Саид лутфан кучонида номи аввалаашро хазф кунед
Абдулазизи Наққош

**Абдулази́зи Наққо́ш** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва мусаввири форс-тоҷик (асри 16).

## Зиндагинома
Аслан аз Кошон будааст. Дар китобхонаҳои Исмоили Сафавӣ ва Шоҳ Таҳмосб кор кардааст. Шогирди Беҳзод. Абдулазизи Наққош дар эҷодиёти худ сабки Беҳзодро идома дода, бештар чун мусаввири манзараҳои табиат ва лаҳзаҳои разму муҳориба шуҳрат пайдо мекунад. Абдулазизи Наққош хаттоти моҳир низ будааст, вале аз осори хаттотиаш то замони мо чизе боқӣ намондааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Зодагони асри XVI
Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулазизхон

**Абдулазиз** (1614–1683, солҳои ҳукмронӣ 1645–1681) — панҷумин хони Бухоро аз сулолаи Аштархониёни ӯзбек.

## Ҳукмронӣ
Соли 1645 бекҳову феодалони аз сиёсати Нодирмуҳаммад норозӣ Абдулазизхонро хони Бухоро эълон карданд.

Нодирмуҳаммад аз Шоҳиҷаҳон ёрӣ талабид. Шоҳиҷаҳон аз ин пешниҳод истифода бурда ба Балх лашкар кашид.

Соли 1647 Абдулазизхон ба муқобили Шоҳиҷаҳон бархост ва аҷнабиёнро бартараф карда, бародараш Субҳонқулихонро ҳокими Балх таъйин намуд.

## Дасткашӣ аз ҳокимият
Дере нагузашта бародарон барои тахт бо ҳамдигар мубориза сар карданд. Аз чунин шароит хонҳои Хева Абулғозӣ ва Анӯшахон истифода бурда, ба Бухоро ҳуҷум карданд, вале соли 1657 Абдулазизхон ба Абулғозӣ зарбаи сахт зад. Тохтутози Абулғозиро Анӯшахон давом дод. 
[thumb|[Мадрасаи Абдулазизхон дар Бухоро]]
Ҷанги дуру дароз барои Хева обрӯи Абдулазизхонро паст кард ва ӯ маҷбур шуд, ки соли 1680 тахтро ба бародараш Субҳонқулихон супорад.

## Сиёсати хориҷӣ
Замони ҳукмронии Абдулазизхон муносибатҳои дипломатию тиҷоратии хонии Бухоро бо Русия, Эрон ва Ҳиндустон ривоҷ ёфтанд

Дар соли 1669 Абдулазизхон сафоратро бо сарварии мулло Фаррух ба Русия ба назди подшоҳ Алексей Михайлович фиристод.

Дар ҷавоб соли 1670 дар Бухоро сафорати Русия  бо сарварии бародарон Пазухинҳо фиристода шуд..

## Сиёсат дар соҳаи фарҳанг
Ҳангоми ҳукмронии Абдулазизхон мадраса ба номи ӯ дар Бухоро ва мадрасаи Тиллокорӣ дар Самарқанд сохта шуд.

Бухороиҳо ӯро чун «хони шуҷоъ, саховатманд, дӯстдорони илм» тавсиф кардаанд. Ӯ китобхонае аз нусхаҳои дастхатҳои зебо ҷамъоварӣ кардааст.

## Марг
Абдулазизхон соли 1683 ҳангоми адои ҳаҷ дар Макка аз дунё даргузашт.

## Эзоҳ
 

## Адабиёт
* Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов: по материалам персидского исторического сочинения Бахр ал-асрар. Спб.: издательство Санкт-Петербургского университета, 2006.
* История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я.Г.Гулямов. Ташкент, 1967.
* История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.

## Пайвандҳо
* Бату-ханиды#VI // Энциклопедический лексикон: В 17 тт.&nbsp;— СПб.: Тип. А.&nbsp;Плюшара, 1836.
* Абдуль-Азиз, государь династии Бату-ханидов // Энциклопедический лексикон: В 17 тт.&nbsp;— СПб.: Тип. А.&nbsp;Плюшара, 1835.

Гурӯҳ:Аштархониён
Гурӯҳ:Хонигарии Бухоро
Мастура Авезова

**Авезова Мастура** (*Би Мастури Авезова*; 1905, деҳаи Унҷӣ, уезди Хуҷанд — 24 марти 1978, ҳамон ҷо) — ходими давлатӣ, яке аз аввалин занҳои муборизи роҳи навини зиндагӣ.
 
## Зиндагинома
Авезова Мастура соли (1905 дар деҳаи Унҷии уезди Хуҷанд дар  оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Авезова аз зумраи нахустзанҳоест, ки фаранҷиро партофта, дар кори ҷамъиятиву ис­теҳсолии ҷумҳурии ҷавони Тоҷикистон фаъолона иштирок кардааст.

## Фаъолияти касбӣ
Баъди хатми Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии Хуҷанд (1929) фаъолияти кориашро дар фабрикаи шоҳибофии Фарғона оғоз кард. Аз соли 1930 дар Комбинати шоҳибофии Хуҷанд кор кардааст. Минбаъд аввали раиси Комитети иҷроияи вилояти Ленинобод (1936) ва баъдтар раиси Комиҷроияи шаҳри Хуҷанд буд.

Аз соли 1960 нафақагир. Авезова узви КМ ПК Тоҷикистон, чандин даъват вакили Совети Олии Иттифоқи Советӣ ва ҶШС Тоҷикистон интихоб шудааст. 
## Ҷоизаву медалҳо
Бо 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, ордени Ҷанги Бузурги  Ватанӣ (дараҷаи II), 5 ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Пайванд
* 

Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Абдулазизхон (Шайбонӣ)

**Абдулазизхон** (1513—1550) — шашумин ҳоким аз сулолаи Шайбониён дар Хонигарии Бухоро. Солҳои 1540 – 1550 ҳукмронӣ кардааст.

## Зиндагинома
Абдалазизхон, писари калонии Убайдуллохон соли 1513 дар Бухоро ба дунё омадааст.

Соли 1526-27 Абдулазизхон ҳокими Астрабод, ки аз тарафи Убайдуллохон забт шуда буд, таъйин гардид.

Баъди вафоти Абдуллоҳхони I худро хони Бухоро эълон карда, аз итоат ба ҳокимияти марказии Мовароуннаҳр сар печид ва боиси дар Мовароуннаҳр ба вуҷуд омадани дуҳокимиятӣ гардид.

## Сиёсати дохилӣ
Бо мақсади ба худ ҷалб кардани таваҷҷуҳи омма ва мустаҳкам намудани ҳокимият соли 1541 баъзе андозҳоро бекор кард.

Дар аҳди Абдулазизхон сохтмони қалъаи нави Бухоро сар шуда, дар замони Абдуллоҳхони II анҷом ёфт.

## Сиёсат дар соҳаи фарҳанг
thumb|Миниатюраи замони Шайбониён, соли 1540
Дар садаи XVI Бухоро ба яке аз марказҳои санъати меъморӣ ва илму маърифат табдил ёфт. Абдулазизхон дар ин ҷо китобхонае таъсис кард, ки ба он рассом ва хаттоти номӣ Султон Мирак сардорӣ мекард. Дар он на танҳо китобҳои нодирро ҷамъ мекарданд, балки хаттотони беҳтарин, ба монанди Миралӣ, шогирдони вай Хоҷа Маҳмуд ва Саид Аҳмади Машҳадӣ асарҳои бисёрро китобат намуда, бо минётураҳо ороиш медоданд.

Устоди Абдулазиз шайх Ҷалол буд.  Ӯ аз шоирону олимон ҳимоят мекард. Худи Абдулазизхон бо тахаллуси Азизӣ ба забони туркӣ шеърҳо навиштааст.

## Марг
Абдулазизхон дар Бухоро 16 майи соли 1550 аз олам даргузашта ва дар канори падараш дар мадрасаи Мири Араби Бухоро дафн шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990

Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Бухоро
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Самарқанд
Гурӯҳ:Шайбониён
Абдулназар Абдуласанов

**Абдулназар Абдуласа́нов** (*Абдуласанов Абдулназар Абдуназарович* тав. 21 октябри 1944, Хоруғ, ВАБК, ҶШС Тоҷикистон — 13 майи 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-майор (1997).

## Зиндагинома
Хатмкардаи курсҳои яксолаи омӯзишгоҳҳои олии умумиқӯшунии фармондеҳии шаҳрҳои Боку (1967) ва Тошканд (1968), Академияи ҳарбии ба номи М. А. Фрунзеи шаҳри Маскав (1986).

## Фаъолияти ҳарбӣ
Солҳои 1967 — 90 дар ҷузъу томҳои гуногуни Округи ҳарбии Туркистон ба сифати командири взвод, рота, баталион, сардори ситод ва коменданти ҳарбии комендатураи ҳарбии гарнизони шаҳри Самарқанд кор кардааст. Афсари калони шуъбаи қӯшуни Кумитаи мудофиаи ҶТ (1992 — 93), коменданти ҳарбии шаҳри Душанбе (1993 — 97), муовини Вазири мудофиа — фармондеҳи Қӯшунҳои хушкигарди Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ (1997—2005). Аз соли 2005 атташеи ҳарбӣ дар назди сафоратхонаи ҶТ дар Ҷумҳурии Халқии Хитой.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои «Барои хидмати Ватан дар Қувваҳои Мусаллаҳи СССР», «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Авенже

**Авенже**, **дифензокват** — навъе аз ҳербисидҳо. Моддаи сафеди кристаллист. Дар намуди маҳлули обӣ истеҳсол мешавад. Авенжеро барои нест кардани ғумой ба киштзори ҷаву гандум (ба ҳар га аз 0,8 то 3 кг) мепошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алафкушҳо
Абдулбобиён

**Абдулбобиён** — деҳа тобеъи шаҳраки Обигарми ноҳияи Роғун. Аз Абдулбобиён то маркази шаҳрак 12 км, то маркази ноҳия 30 км 25 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 111 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаби ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, обчакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз оби сой ва чашмаи Холипарак обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Роғун
Гурӯҳ:Шаҳраки Обигарм