open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҳофизи Ӯбаҳӣ

**Ҳофиз Султоналии Ӯбаҳӣ** (; ? — қарни XVI) — , , луғатнигор ва хушнависи форс-тоҷик, муаллифи фарҳанги «Туҳфату-л-аҳбоб».

## Эзоҳ
Сиёҳчаи Ҳофиз

**Сиёҳчаи Ҳофиз**, ё **Ҳофизи Сиёҳча** (? — қарни XV) — мусиқидон, хонанда, навозанда ва оҳангсози форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот ба дунё омада, санъати мусиқиро аз падараш Саиди Ҳофиз омӯхтааст. Cиëҳчаи Ҳофиз дар машшоқӣ ва сурудани соқиномаю ҷангномаҳо бо бузургтарин ҳофизони давраш Султонмуҳаммади Айшӣ, Ҳофизи Ӯбаҳӣ, Ҳофизи Ҳасаналӣ ва дигарон ҳамсоя будааст.

Сиëҳчаи Ҳофиз чандин савту амал, нақш, пешрав ва таронаҳоро ба зарбу усули мақомҳои «Ироқ», «Ушшоқ», «Рост» тасниф намудааст, ки «Савти Сиёҳча», «Амали Сиёҳча», «Нақши Ҳофиз», «Пешрави Сиёҳча» ва ғайра аз ҷумлаи онҳост. Сиëҳчаи Ҳофиз барои шогирдаш Шоҳҳусайни Ҳофиз ду асар бо номи «Нақши Ҳусайнӣ», «Амали Ҳусайнӣ» тасниф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Девонаи Нишопурӣ

**Девонаи Нишопурӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зигндагинома
Дар Нишопур ба воя расида, таҳсили илм кардааст. Ашъораш дар байни шоирон ва мардуми Мовароуннаҳр шуҳрат дошт. Васфи ишқ, шикоят аз замона, ҳидоят ба вафодориву ростиву дӯстӣ, бебаҳра набудан аз лаззати умр ва ғайра мавзӯъҳои асосии ашъори ӯст. Девонаи Нишопурӣ соҳибдевон аст. Оромгоҳаш дар шаҳри Нишопур зиёратгоҳ аст.

Намунае аз мероси ӯ: 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муъинуддини Натанзӣ

**Муъинуддини Натанзӣ** (; ? — 1414) — , ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Мунтахабу-т-таворих».

## Зиндагинома
Дар бораи ҳаёту фаъ- олияти ӯ маълумоти пурра нест. Мувофиқи маълумоти баъзе тазкиранависон, аз ҷумла Давлатшоҳи Самарқандӣ, Муинуддини Натанзӣ аслан аз Систон буда, дар Форс зиндагӣ кардааст. Соли 1413 дар Шероз асари машҳури худ «Мунтахабу-т-таворих»-ро таълиф намуда, ба набераи Темур — Искандар ибни Умаршайх бахшидааст. Дар асар дар бораи таърихи сулолаҳои Чағатоиён, Чобаниён, Инҷуиён, Музаффариён, инчунин вилоятҳои ҷануби Эрон (Шубанҳор, Ҳурмузд, Кирмон, Язд, Луристон) ва Осиёи Миёна маълумоти гуногун гирд оварда шудааст. Нусхаҳои алоҳидаи асар дар китобхонаҳои Теҳрон, Порис ва Санкт-Петербург маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Стори Ч. А., Персидская ли­тература. Биобиблиографический обзор, том 1, Москва, 1972.
Султонмаҳмуди Ҳиравӣ

**Султонмаҳмуди Ҳиравӣ** (? — қарни XVI) — хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Баъзе тазкиранависон ӯро Бухороӣ номидаанд. Фарзанди хаттоти номӣ Иброҳими Астарободист. Султонмаҳмуди Ҳиравӣ аслан аз Ҳирот аст. Шояд ӯ низ ҳамроҳи устодаш Миралии Ҳиравӣ ба Бухоро рафта, он ҷо муқим шуда, нисбати Бухороиро гирифта бошад. Аз рӯи маълумоти Мустафо Алии Чалабӣ дар «Маноқиби ҳунарварон» Султонмаҳмуди Ҳиравӣ дар хати настаълиқ ҳунарманд буда, дар тазҳиб низ маҳорат доштааст. Аз осори хаттотии ӯ «Маснавӣ»-и Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Иброҳими Астарободӣ

**Иброҳими Астарободӣ** (; ) — муншӣ, хаттот ва и форс-тоҷик, падари Султонмаҳмуди Ҳиравӣ.

## Зиндагинома
Настаълиқро хуб ва таълиқро устодона менавиштааст. Ба қавли Қозӣ Аҳмади Қумӣ, вай таълиқро «бағоят нозук ва соф сохт», ки ӯро устодони хатти таълиқ Савмихоҷа Абдулҳай ва Дарвеш Абдуллоҳ эътироф кардаанд. Иброҳими Астарободӣ муддате котиби девони дарбори Разавӣ дар Машҳад буда, замоне дар Қум ба китобат машғул шудааст. 

Тазкиранависони мутааххир аҳвол ва осори Иброҳими Астарободӣ-ро аз сабаби он ки нисбаи «Астарободӣ»-ро дар осори худ истифода намебурдааст, бо аҳвол ва осори хушнависони ҳамноми ӯ даромехтаанд. Масалан, он чи Мирзо Ҳабиби Исфаҳонӣ зери номи Иброҳими Муншӣ овардааст, баргардони нодурусте аз шарҳи аҳвол ва осори Иброҳими Астарободӣ дар китоби «Гулистони ҳунар» аст, ки баъдан ба ҳамон гуна дар «Аҳвол ва осори хушнависон» омадааст. Нусхаи «Искандарнома»-и туркӣ, ки дар Китобхонаи миллии Эрон таҳти унвони «ал-Фақир Иброҳим ал-Муншӣ ал-Ҳазрати-р-Разавӣ бо таърихи шаҳр (моҳ)-и рамазони мубораки 937» вуҷуд дорад, ба қалами Иброҳими Астарободӣ марбут аст. Ду қитъаи хатти мавҷуд дар мураққаъи Баҳром Мирзоро, ки ҳар ду дар Китобхонаи Авқофи Истанбул нигоҳдорӣ мешаванд, низ бо сабаби ҳамсонии шеваи рақам ва наздикии замон бо «Искандарнома»-и ёдшуда метавон ба Иброҳими Астарободӣ мансуб донист. Иброҳими Астарободӣ шеър низ мегуфт.

Фарзандонаш Исмоил ва Султон Маҳмуди Наҷот низ аз хушнависони хатти таълиқ буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Меҳнатии Ҳисорӣ

**Меҳнатии Ҳисорӣ** (), мутахаллис ба **Муҳаббатӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳисор ба камол расида, бо тахаллуси «Муҳаббатӣ» шеър мегуфтааст. Баъдтар ба Ҳиндустон сафар карда ба дарбори Акбар роҳ ёфт. Акбар ба шоир тахаллуси «Меҳнатӣ»-ро дода, ӯро қозии шаҳри Сарҳинд таъйин намуд. Меҳнатии Ҳисорӣ дар ҳамин шаҳр вафот кардааст. Ӯ шоири ғазалсаро буд. Девонаш ба даст наомадааст. Дар тазкираву маъхазҳои адабӣ байту порчаҳои ҷудогонаи Меҳнатии Ҳисорӣ ба назар мерасанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ

**Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ** (қарни XV — қарни XVI) — мусиқидон, навозанда, оҳангсоз ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд ба дунё омада, аксари илмҳои замонро аз падараш омухтааст. Дар санъати хаттотӣ ҳунарманд буд ва ҳафт навъи хатро некӯ менавишт. Baй дар санъати мусиқии амалӣ ва назарӣ шуҳрат дошт, қонунро бо маҳорати баланд менавохт. Дар мусиқии сози даврааш сабку услуби нави иҷрокунандагӣ ҷорӣ намудааст. Хоҷа шогирдони зиёде дошт. Қабраш дар гузари Мӯлиёни Самарқанд воқест.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шӯхии Бухороӣ

**Шӯхии Бухороӣ** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷики доираи адабии Бухоро.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ кардааст. Намояндаи аҳли кору ҳунар аст. Муаллифи «Музаккиру-л-аҳбоб» дар бори Шӯхии Бухороӣ гуфтааст: «Мавлоно Шухӣ ба кафшдузӣ машҳур аст ва дар шухтабъӣ ҳамто надошта, қадам дар майдони балоғат ниҳода, ба ҷавгони фасоҳатгуӣ суханро мерабуда…». Шоир дар маҳфилҳои адабии аҳли ҳунар фаъолона ширкат дошта, бештар ашъори ҳазломез гуфтааст. Дар ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғайра ҳунарманд будааст. Дар ашъори парокандааш оҳангҳои шикваомез ба назар мерасанд.

Намунаи ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қабулии Бухороӣ

**Қабулии Бухороӣ** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷики доираи адабии Бухоро.

## Зиндагинома
Дар Бухоро ба камол расидааст. Пас аз таҳсили улуми расмии давр ба хидмати Шайбонихон дохил шудааст. Дар тазкираи «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисории Бухороӣ андар мушоираи ӯ ба Аллоҷа ном шоирае сухан меравад. Нисорӣ ду байти дар ҷавоби шоира гуфтаи Қабулии Бухороиро овардааст (абёти гуфтаи шоира дар тазкира нестанд):

Намунаи ашъори ӯ:

Аз Қабулии Бухороӣ ашъори пароканда дар тазкираҳову баёзҳо боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шуурии Кошонӣ

**Шуъурии Кошонӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, шогирди Муҳташами Кошонӣ.

## Зиндагинома
Девони ашъори Шуурии Кошонӣ шомили 6 ҳазор байт (ғазалҳо, рубоиҳо ва қитъаҳо) боқӣ мондааст. Мавзӯи асосии ашъори Шуурии Кошонӣ ишқ аст. Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қипчоқҳо

**Қипчоқҳо** — мардуми туркзабоне, ки садаи 11 дар даштҳои ҷануби Рус зиндагӣ мекарданд.

Қипчоқҳо асосан ба чорводорӣ ва ҳунармандӣ машғул будаанд. Аз соли 1055 то ибтидои сади 13 онҳо ба давлати қадимаи Рус борҳо ҳуҷумҳои ғоратгарона кардаанд. Ин ҳуҷумҳо баъди зарбаи князҳои рус (1103—1116) хотима ёфтаанд. Дар нимаи дуюми садаи 12 боа cap шуданд. Дар садаи 13 қипчоқҳоро муғулҳо торумор ва тобеъи худ гардонданд (як қисмашон ба Маҷористон рафтанд).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Султонмуҳаммади Айшӣ

**Султонмуҳаммади Айшӣ** (? — қарни XV) — мусиқидон, навозанда, хонанда, оҳангсоз ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот ба дунё омадааст. Султонмуҳаммади Айшӣ барои амӯзиши таркиботи илмию амалии мусиқӣ ба Усто Шодӣ, Ҳофизи Басир шогирд истода, дар саройядагию навозандагӣ маҳорати баланд пайдо кард. Вай махсусан дар сурудани таранаҳои ишқӣ шуҳрат дошт. 

Ӯ муаллифи чандин асари мусиқӣ буда, «Савти Айшӣ», «Таронаи ушшоқ», «Пешрави Айшӣ», «Нақши Сабо» ва ғайра аз таснифоти машҳури ӯ мебошанд. Султонмуҳаммади Айшӣ бо тахаллуси Айшӣ шеър ва ғазалҳои шӯрантез навишта, ба онҳо оҳанг бастааст. Султонмуҳаммади Айшӣ дар Ҳирот аз олам гузаштааст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қатилии Бухороӣ

**Мавлоно Қатилии Бухороӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, муаллифи «Вомиқу Азро».

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш маълумот гирифта, илмҳои нуҷум, ҳайат ва мусиқиро хуб омухтааст. Девонаш то ҳол ба даст наомадааст. Аз ӯ достони «Вомиқу Азро» (зиёда аз 5 ҳаз. байт) боқист, ки дар китобхонаи Музеи Бритониё таҳти рақами OR 9037 маҳфуз аст. Қатилии Бухороӣ дар ин асар зимни ҳикояти ишқу муҳаббати Вомиқу Азро кушишу мубориза, сабру тоқат, дӯстию ҳамдастӣ, илму дониш, ахлоқи некро сутурда, ноҷавонмардӣ, маккорӣ, бемурувватӣ,золимӣ ва диг. хислатҳои манфурро мазаммат кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шавқии Бухороӣ

**Шавқии Бухороӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ кардааст. Бино ба маълумоти «Музаккиру-л-аҳбоб» Шавқии Бухороӣ дар доираи адабии Бухоро мавқеи намоён доштааст. Ӯ ғазал, рубоӣ, муаммо, хусусан мувашшаҳ (зубаҳрайни мустазод)-ро ҳунармандона суруда, дӯстӣ, садоқат, ишқ, табиат, баҳор, мурғони чаман, рӯзгорро васф кардааст ва аҳкоми дину фиребу найранги диндоронро танқид намудааст. Ашъори парокандааш қобили таваҷҷӯҳ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шакархонум

**Шакархонум бинти Зиёмуҳаммад** (қарни XV — қарни XVI, Бухоро) — мутриба ва раққосаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро ба дунё омадааст. Ӯ аз ҷавонӣ ба созу овоз ва рақс майли зиёд пайдо карда, бештар дар иҷрои таронаҳои ирфонию ахлоқӣ ном баровардааст. Аввал аз падараш ва сипас аз устодони мусиқии зодгоҳаш ҳунар омухтааст. Ӯ бо ҳунари рақс ва маҳорати баланди мутрибӣ дар зодгоҳаш ва берун аз он шуҳрат пайдо намуда, чанд муддат дар Ҳирот низ ҳунарнамоӣ кардааст. Шакархонум охири умр ба зодгоҳаш баргашта, он ҷо вафот кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Раққосаҳо
Хонзодаи Булбул

**Хонзодаи Булбул** (? — қарни XV) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда ва хонандаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот таваллуд шудааст. Xонзода Булбул ҳунари мусиқиро дар зодгоҳаш омӯхта, баъдтар ба Самарқанду Бухоро омада, бо аҳли мусиқии ин шаҳрҳо ҳамкорӣ кардааст. Xонзода Булбул дар санъати рақсу ширинкорӣ низ маҳорати баланд дошта, ашхоси гуногуни давраашро ҳаҷв кардааст. Мусаннифи оҳангу таронаҳои «Пешрави Булбул», «Савти Булбул», «Амали Хонзода», «Нақши Булбул» ва ғайра.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Устод Шодӣ

**Дарвеш Шодӣ** (), маъруф ба **Устод Шодӣ** (; 1441—1506, Ҳирот) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда ва хонандаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аслаш ҳабашӣ. Дар Ҳирот таваллуд шудааст. Ҳунари мусиқиро ибтидо аз падараш, баъдан назарияи онро аз Абдурраҳмони Ҷомӣ омӯхтааст.  Устод Шодӣ дар сурудхонӣ маҳорати баланд дошта, мушкилтарин қисматҳои созию овозии мақомҳоро моҳирона месуруд.

Фарзандаш Ғулом Шодӣ низ навозанда будааст. Нақшҳои офаридаи «Сунбула», «Моҳи Ҳилол», «Дили шиша» ва савтҳои Дарвеш Шодӣ дар Хуросону Мовароуннаҳр шуҳрати зиёд доштанд. Аксаран ба ғазалҳои Амир Хусрави Деҳлавӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва шоирони дигар оҳангҳо офаридаст. Хоҷа Юсуфи Андигонӣ, Ғулом Алӣ Шунқор, Устод Алӣ Кормал шогирдони бомаҳорати ӯ буданд.

Мувофиқи маълумоти Дарвешалии Чангӣ Дарвеш Шодӣ дар шаҳри Қазон вафот кардааст. Аз асарҳои ӯ, махсусан 12 нақш, ки ба усули мақоми «Ироқ» эҷод кардааст, дар инкишофи мусиқии асри 15 мавқеи муҳим дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ҳофиз Аллофи Шерозӣ

**Ҳофиз Аллофи Шерозӣ** (), мутахаллис ба **Хароботӣ** (; ? — қарни XV) — ориф ва и форс-тоҷик, баназмдароварандаи «Тазкирату-л-авлиё»-и Аттор дар 24 ҳазор байт ва бо номи «Валинома».

## Эзоҳ
Ҷамолии Деҳлавӣ

**Ҳомид ибни Фазлуллоҳ Ҷамолии Деҳлавӣ** (; ? — 1538) — и порсигӯ, тазкиранавис ва аз машоихи суҳравардияи Ҳинд, муаллифи маснавии «Меҳру Моҳ».

## Эзоҳ
Сайфии Хуросонӣ

**Сайфии Хуросонӣ** (; қарни XV — қарни XVI) — и форс-тоҷик, муаллифи рисолае дар боби муаммо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммади Муаммоӣ

**Мавлоно Шамсуддин Муҳаммади Муаммоии Бухороӣ** (? — қарни XV) —  ва муаммосарои форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар бораи ин шахс Навоӣ дар «Маҷолису-н-нафоис» маълумот оварда, ӯро марди шӯху хуштабъе тавсиф менамояд. Муҳаммад Маъсум бо Навоӣ робитаи дӯстӣ ва рафтуомад доштааст. Аз муаммосозони машҳури даврааш ба шумор мерафт. Яке аз муаммоҳову дар калимаи «Дарвеш»:

«Рӯй»-ро дар миёни «даш» («дол» ва «шин») гузорем, мувофиқи навишти арабӣ «номи ӯ», яъне «Дарвеш» ҳо­сил мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирҳусайни Муаммоӣ

**Мирҳусайни Муъаммоии Нишопурӣ** (; ? — 1499) —  ва муаммосарои форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Номаш дар маъхазҳо Амир Камолуддин Ҳусайн ибни Муҳаммади Ҳусайнӣ машҳур ба Мирҳусайни Нишопурӣ ва Мирҳусайни Муаммоӣ зикр шудааст. Аслан аз Нишопур буда, дар Ҳирот дар мадрасаи «Ихлосия» таҳсил кардааст. Мувофиқи маълумоти «Маҷолису-н-нафоис»-и Навоӣ Мирҳусайни Муаммоӣ ахлоқи писандида ва хислати нек дошта, дар байни аҳли адаби аср ҳамчун гӯяндаи ҳунарманди муаммиёти нодир шӯҳрат ёфта буд. Маҳорати фавқулодаи ӯро дар эҷоди муаммо Абдурраҳмони Ҷомӣ, Навоӣ ва Бобур ба­рин суханшиносон эътироф намудаанд.

Мирҳусайни Муаммоӣ рисолаи мухтасаре дар муаммо тартиб дода, муаммиёташро дар он сабт кардааст. Дар муқаддимаи рисолааш қайд намудааст, ки аксари муаммиёти он аз назари Ҷомӣ шарафи илтифот ёфта буд ва вай ҳангоми таълиф аз рисолаҳои ӯ истифода бурдааст. Нусхаҳои сершумори рисолаи Мирҳусайни Муаммоӣ ва шарҳҳои ба он навиштаи Содиқ Рукнии Ошиқи Абдулваҳҳоб ибни Ҷамолуддин Муҳаммади Ҳамадонӣ гувоҳӣ медиҳанд, ки андар боби муаммо аз қабили асарҳои машҳур ба шумор мерафтааст. Як гурӯҳ ҷавонон аз рисолаи Мирҳусайни Муаммоӣ пе­ши Восифӣ сабақ меомӯхтанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулъало Абдулмӯъмини Ҷорутӣ

**Сафӣ, Абулъало Абдулмуъмини Ҷорутӣ** (? — қарни XV) — забоншинос,  ва луғатнигори форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Туркия умр ба сар бурдааст. Фарҳанги тафсири забони форсӣ бо номи «Маҷмӯъату-л-фурс» аз таълифоти ӯ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сайидшариф Муаммоӣ

**Сайидшариф Муаммоӣ** (; қарни XV — қарни XVI) —  ва муаммосарои форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар муаммосозӣ ба дараҷаи устодӣ расида буд. Ӯ дар фаннии муамою якчанд китобу рисолаҳо аз қабили «Асрору-ш-Шариф», «Маҷмаъу-л-қавоид», «Рисолаи Шариф» (манзума), «Туҳфату-ш-Шариф» ва «Иҳому-ш-Шариф» таълиф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Рашидуддини Бедовозӣ

**Рашидуддини Бедовозӣ** (; ? — 1472) — , ориф, зоҳид,  ва донишманди форс-тоҷик ва аз муридони Шиҳобуддини Бурзишободӣ.

## Эзоҳ
Хизршоҳи Астарободӣ

**Хоҷа Ҳусайн Хизршоҳи Астарободӣ**  (; ? — қарни XV) — адиб,  ва хушнависи форс-тоҷик, муаллифи маснавии «Зайд ва Зайнаб».

## Зиндагинома
Ӯ хатти настаълиқро назди Мавлоно Ҷаъфар омӯхт ва худ бо тамрини фаровон ба мақоми устодӣ даст ёфт.

## Эзоҳ
Хайруддин Халил ибни Иброҳим

**Хайруддин Халил ибни Иброҳим** (; ? — қарни XV) — и форс-тоҷики давраи усмонӣ, муаллифи «Мифтоҳи кунузи арбоби қалам ва мисбоҳи румузи асҳоби рақам» ва «Мушкилгушои ҳуссоб ва муъзилнамои куттоб».

## Эзоҳ
Рашидуддин Муҳаммади Исфаройинӣ

**Рашидуддин Муҳаммади Исфаройинӣ** (; ? — қарни XV) —  ва орифи форс-тоҷик, муаллифи «ал-Мисбоҳ».

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Аҳмади Беғамӣ

**Муҳаммад ибни Аҳмад Тоҳирии Беғамӣ** (; ? — қарни XV) — ровӣ, ноқил ва аз достонгузорони форс-тоҷик, муаллиф ва ровии достони «Фирӯзшоҳнома».

## Эзоҳ
Мисолии Кошонӣ

**Мисолии Кошонӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, шогирди Муҳташами Кошонӣ ва муаллифи маснавии «Лайлӣ ва Маҷнун».

Аз тафсилоти зиндагиаш маълумоте нест. Соммирзои Сафавӣ дар «Туҳфаи Сомӣ» овардааст, ки ""Мисолии Кошонӣ дар шеър табъи баланд дошта, чунончи мехост, ки ҷавоби «Хамса»-и Низомӣ гӯяд, аммо ба итмоми он тавфиқ наёфт". Лекин аз таълифоти ӯ достони «Лайлӣ ва Маҷнун» ба мо расидааст, ки ягона нусхаи дастнависи он дар Теҳрон (Эрон) маҳфуз аст. Назми достон соли 1493 ба ба анҷом расида, 3220 байтро дар бар мегирад.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳошимии Кирмонӣ

**Ҳошимии Кирмонӣ** (; 1468—1541) —  ва орифи форс-тоҷик, аз наводагони Шоҳқосими Анвор ва Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ, муаллифи маснавии «Мазҳару-л-асрор».

## Зиндагинома
Ӯ дар солҳои поёнии умри худ ба Синд кӯчид ва дар он сарзамин, мавриди такрими ҳокими онҷо шоҳ Ҳасани Арғун ва бузургони он диёр буд

## Эзоҳ
Азизуллоҳ Зоҳидӣ

**Азизуллоҳ Зоҳидӣ** (), мутахаллис ба **Азиз** (; ? — қарни XV) — хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бо тахаллуси Азиз низ машҳур аст. Ӯ ба «Дарёи аброр»-и Амир Хусрави Деҳлавӣ ҷавоб гуфта, дар пайравии «Таҷнисот»-и Котибӣ бо номи «Равзату-л-ошиқин» даҳномае сурудааст, ки тақр. аз 1000 байт иборат аст. Дар муқаддимаи мансури «Равзату-л-ошиқин» Зоҳидӣ овардааст, ки соли 1407 ба Ҳирот рафта, дар мадрасаҳои он ҷо 10 сол таҳсил кардааст. Баъд ба дарбори Бойсунқур Мирзои писари Шоҳрух (ҳукмронӣ 1409-47) роҳ ёфта, соли 1417 маснавии худро ба номи ӯ танзим намудааст. Азбаски Зоҳидӣ даҳномаи худро дар пайравии «Таҷнисот»-и Котибӣ эҷод кардааст, ҳар байти ин асар дорои санъати таҷнис ва зуқофиятайн аст.

Чунончи:

Як нусхаи «Равзату-л-ошиқин»-и Зоҳидӣ дар китобхонаи Музейи Бритониё маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мавлоно Хуррамӣ

**Мавлоно Хуррамӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, муаллифи «Равзату-л-ошиқин».

## Эзоҳ
Сипеҳрии Завораӣ

**Мирзобек Сипеҳрии Завораӣ** (; ?, Завора — 1571, Ҳиндустон) — , сӯфӣ ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аввал дар Исфаҳон мезист. Пас ба назди бародараш Хоҷа Аминуддин маъруф ба Хоҷаи Аминӣ мулаққаб ба Хоҷаи Ҷаҳон — вазири Акбаршоҳ ба Ҳиндустон рафт ва он ҷо аз дунё даргузашт.

Ба қавли тазкиранависон Сипеҳрии 3авораӣ дар анвоъи гуногуни шеър асарҳо офаридааст; махсусан, ғазалро неку месуруд ва девонаш ҳазор байт (баъзеҳо 10 ҳазор байт гуфтаанд) меомад. Сипеҳрии 3авораӣ инчунин донишманд ҳам буда, илмҳои нуҷуму риёзиётро хуб медонистааст. Дар масоили назарии тасаввуф маснавие таълиф карда буд,

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Айшии Шерозӣ

**Айшии Шерозӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик, муаллифи маснавии «Ишрат‏нома».

## Зиндагинома
Вай аз шоирон маъруф Шероз буда ва бештар мардумро ҳаҷв ме‏гуфтаву аҳоҷии ӯ маъруф будааст. Авоили аҳди шоири ӯ мусодиф буда бо даврони салтанат Халил, писар Мироншоҳ ибни Темур. Айшӣ умре тӯлонӣ карда ва то замони салтанат султон Ҳусайни Бойқаро ҳаёт доштааст. Таърихи вафот ӯ ба даст наомадааст. Аз вай «Даҳ‏нома»-е боқӣ монда, ки ба «Ишрат‏нома» мавсум аст. Ин манзума ба баҳри ҳазаҷи мусаддас аст ва ба исми султон Халили Темурӣ суруда шудааст.

## Эзоҳ
Айшии Ҳиравӣ

**Мулло Айшии Ҳиравӣ** (; ? — 1572) — хушнавис, настаълиқнавис ва и форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* بیانی، مهدی. احوال و آثار خوشنویسان. انتشارات علمی. چاپ دوم. تهران ۱۳۶۳ش
Ишқии Табрезӣ

**Ишқии Табрезӣ** (; ? — қарни XVI) — , катибанавис, муаммогӯ ва донишмандии форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз ахбори «Туҳфаи Сомӣ» бармеояд, ки Ишқии Табрезӣ марди донишманд буда, дар катибанависиву муаммогӯӣ маҳорати том доштааст. Матлаъи зер намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ишқии Ҳиротӣ

**Ишқии Ҳиротӣ** (; ? — қарни XV) — и форс-тоҷики доираи адабии Ҳирот.

## Зиндагинома
Дар анвои гуногуни адабӣ эҷод кардааст. Дар борааш маълумоти ҳасбиҳолӣ кам аст. Алишери Навоӣ дар «Маҷолису-н-нафоис» аз ӯ ҳамчун қасидасарои моҳир ёд кардааст. Байти зер намунае як қасидаи ӯст, ки дар бораи қасри бинокардаи яке аз ҳукмронони давр Абусаид (ҳукмронӣ 1451—1469) эҷод шудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ишқии Хуфӣ

**Ишқии Хуфӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ишқии Хуфӣ дар замони ҳукмронии Акбаршоҳ ба Ҳиндустон сафар кардааст. Аз ӯ девоне иборат аз 1500 байт боқист, ки дар Китобхонаи Остони Қудси Машҳад маҳфуз аст. Ишқии Хуфӣ асосан ғазалу қасида эҷод мекардааст. Як қисми рубоиёти ӯ шаҳрошӯбҳоеанд, ки дар васфи тоифаи ҳунармандон — косибону барзгарон суруда шудаанд: Масалан:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Кавкабӣ (шоир)

**Кавкабӣ** (; ? — қарни XV) —  ва сӯфии форс-тоҷик.

## Таълифот
Аз осори ӯ панҷ маснавии ирфонӣ боқист, ки дар пайравии Низомӣ таълиф гардидаанд:

# «Оина ва дил». Аз ҷиҳати мавзуъ ва вазн тақлидест ба «*Маҳзану-л-асрор*»-и Низомӣ. Ин маснавӣ муҳокимаҳои тасаввуфӣ ва андешаҳои фалсафиро оид ба ҷаҳони фонӣ дар бар мегирад. Кавкабӣ барои тасдиқи фикру андешаҳояш ҳикоёту тамсилҳо овардааст.
# «Феҳристи ҷаҳон». Дар ин маснавӣ муаллиф аз офариниши олам, пайдоиши одам ва ишқи илоҳӣ сухан кардааст.
# «Анвору-л-муҳаббат» достони ишқии тасаввуфист (*баъзе ёдовариҳо аз ишқи «Лайлӣ ва Маҷнун» низ ҳаст*);
# «Абвобу-л-ҷаннат» — маснавиест дар бораи тасаввуф, чиҳил тариқат ва ҳашт шарти тай намудани онҳо;
# «Тарозу-н-нубувват» аз ду қисм — «*Дурру-л-баҳрайн*» ва *«Баҳру-д-дуррайн*» иборат буда, дар пайравии «Искандарнома»-и Низомӣ эҷод шудааст. Дар қисми якум аз рисолати паёмбарон сухан меравад. Дар қисми дуввум зиндагиномаи паёмбар Муҳаммад (с) дарҷ гардидааст.

Ҳарчанд Кавкабӣ дар таълифи достонҳояш ба Низомии Ганҷавӣ яксар пайравӣ накардааст, ба сабки эҷодии ӯ содиқ будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Муъинуддин Фароҳии Ҳиравӣ

**Муъинуддин Фароҳии Ҳиравӣ** (; ? — 1502) — муфассир, ориф, воиз,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Ҷавоҳиру-т-тафсир ли туҳфату-л-амир» ва «Баҳру-д-дурар».

## Эзоҳ
Баҳоуддавла Нурбахшӣ

**Баҳоуддавла Нурбахшӣ** (; ) — ориф, сӯфӣ, пизишк ва и форс-тоҷик, намояндаи барҷастаи тариқати нурбахшия, набераи Нурбахши Хуросонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Lutz Richter-Bernburg, *Persian Medical Manuscripts at the University of California, Los Angeles: A Descriptive Catalogue,* Humana Civilitas, vol. 4 (Malibu: Udena Publications, 1978), pp 62-64
* C.A. Storey, *Persian Literature: A Bio-Bibliographical Survey.* Volume II, Part 2: E. Medicine (London: Royal Asiatic Society, 1971), pp 230—231.
Ҷалолуддини Давонӣ

**Аллома Ҷалолуддин Муҳаммади Давонӣ** (), машҳур ба **Муҳаққиқ** ( ) — мутакаллим, ориф, сӯфӣ, файласуф, ҳаким ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Таҳсили ибтидоиро дар назди падараш Саъдуддини Асъади Давонии Козарунӣ – яке аз донишмандони шинохтаи замон дар улуми ҳадис ва тафсир касб намуд. Барои такмили дониш ба Шероз рафта, фалсафа, риёзиёт, мантиқ, ҳадису тафсир, фиқҳу калом ва шеъру ҳикмат омӯхт ва яке аз донишмандону устодони машҳури ин илмҳо гардид. Сипас ба тадриси шогирдон пардохт, то ҳадде ки аз тамоми қаламрави Аҷаму Араб ва Рум донишпажӯҳон ба дарси ӯ мешитофтанд. Ҷалолуддини Давонӣ дар ҷавонӣ вориди сиёсат шуда, ба мансаби вазирӣ расид. Ба шаҳрҳои Табрез, Гелон, Кошон ва кишварҳои Ироқ ва Ҳинд сафар кард. Султон Яъқуб, ки дар Ироқу Форс ва Озарбойҷону Кирмон салтанат меронд, Ҷалолуддини Давониро қозиюлқузоти Форс таъйин намуд.

## Таълифот
Ҷалолуддини Давонӣ бо амирони зиёде муносибати хуб дошт ва барои онҳо китобу номаҳо таълиф намудааст (мас., барои Султон Боязиди Усмонӣ китоби «Исботу-л-воҷиби-л-қадим», ба ҳокими Ҳиндустон Султон Маҳмуди Гуҷаротӣ (набераи Темури Ланг) китоби «Анмузаҷу-л-улум» ва рисолаи «Таҳқиқ дар адолат», барои ҳокими Форс Султон Халили Оққуюнлу китоби «Лавомеъу-л-ишроқ»-ро навишт). Пас аз муддате аз сиёсат канор гирифта, ба тадрис машғул гашт. Ҷалолуддини Давонӣ ба «Ҳаёкилу-н-нур»-и Шиҳобуддини Суҳравардӣ шарҳ навишт; нуқоти фалсафӣ, ирфонӣ ва каломиро дар қолаби 52 рубоӣ дар китоби «Шарҳу-р-рубоиёт» дарҷ кард. Дар илмҳои мухталифи ақлӣ ва нақлӣ (тафсир, фалсафа, калом, мантиқ, фиқҳ, усул, ҳадис, ҳайат, ҳандаса, риёзӣ, ахлоқ, адабиёти форсӣ ва улуми ғариба) беш аз 90 китоб навиштааст. Машҳуртарин асари Ҷалолуддини Давонӣ «Ахлоқи Ҷалолӣ» аст.

Ҷалолуддини Давонӣ дар калом пайрави ашоираи мутааххир, бахусус мутаассир аз андешаҳои Мирсайид Шарифи Ҷурҷонӣ буд. Яке аз муҳимтарин андешаҳои Ҷалолуддини Давонӣ дар бораи «вуҷуд» ва «мавҷуд» аст, ки бо ин ду мафҳум масъалаи ваҳдат ва касрат дар оламро тавзеҳ додааст. Ба андешаи ӯ, вуҷуд танҳо ба Худованд тааллуқ дорад, зеро вуҷуди Ӯ айни моҳияти Ӯст (нигар Воҷибулвуҷуд). Мосиво (мумкинот) ба маънои ҳақиқӣ вуҷуд надоранд, зеро вуҷуди онҳо ориз бар моҳияти онҳост. Ба ҳамин ҷиҳат танҳо метавон онҳоро «мавҷуд» номид ва ин мавҷудият сирфан бар нисбате далолат мекунад, ки онҳо бо «вуҷуд» доранд. Ин назари Ҷалолуддини Давонӣ кӯшиши созгор кардани мафҳуми вуҷуд мутобиқи ирфони Ибни Арабӣ бо низоми фалсафии Ибни Сино дониста мешавад. Ҷалолуддини Давонӣ аз нахустин шореҳони ашъори Ҳофиз аст. Ӯ се ғазали Ҳофизро дар рисолаҳои ҷудогона шарҳ додааст. Тақризе низ бар кулли ашъори Ҳофиз дорад.

Намунаҳо аз рубоиёти фалсафии Давонӣ:

Дар яке аз кӯҳҳои деҳаи Давон ғоре мавҷуд аст, ки дар он Ҷалолуддини Давонӣ дар ҷавонӣ мутолиа, хилват ва ибодат мекард. Ғори мазкур имрӯз бо номи ӯ – «Мулло Ҷалол» машҳур аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Мавлоно Сайид Бурҳонуддини Машҳадӣ

**Бурҳон** (), **Мавлоно Сайид Бурҳонуддини Машҳадӣ** (? — 1513, Машҳад) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зодгоҳаш — Машҳад ба Ҳирот омада, улуми мутадовилаи даврро омӯхт ва яке аз ашхоси маъруф гардид. То замони пирӣ дар Ҳирот буд; нобино шуд ва ба зодгоҳаш баргашт. Тазкиранигорон аз девон доштанаш иттилоъ надодаанд, вале таъкид намудаанд, ки қасоиду ғазалиёт, рисолаҳо дар қофия ва саноеи бадеӣ доштааст. Абёти зерин намунае аз як қасидаи ӯянд, ки дар он аз санъати муболиға истифода кардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қозӣ Ҳусайни Майбудӣ

**Ҳусайн ибни Муъинуддин Майбудии Яздӣ** (; ) — адиб, фақеҳ,  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Шарҳу-ш-шамсия фи-л-мантиқ» ва «Ҳошияи таҳрири Уқлидус».

## Эзоҳ
Шоҳмузаффар

**Шоҳмузаффар** (; 1481, Ҳирот — 1505, ҳамон ҷо) — наққош ва мусаввири форс-тоҷик, писари Мансури Наққош ва аз шогирдони Камолуддини Беҳзод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Асирии Лоҳиҷӣ

**Асирии Лоҳиҷӣ** (; ) — , ориф ва и форс-тоҷик, муаллифи «Мафотеҳу-л-эъҷоз», «Асрору-ш-шуҳуд», ва «Шаҷараи машоих».

## Эзоҳ
Қозӣ Бурҳонуддин

**Қозӣ Бурҳонуддин Аҳмад** (; ) — , донишманд ва давлатмард.

Бурҳонуддин илмҳои маъмули замонро дар назди падараш омӯхта, баъд аз он ба Миср, Димашқ ва Ҳалаб рафтааст. Ба зодгоҳаш баргашта дар синни 21-солагӣ қозӣ таъйин гардид (1365-80). Баъд аз он ҳокими Сивос (Туркия) шуд. Девони ашъори ӯ дар Осорхонаи Британия дар Лондон маҳфуз аст, ки аз 1500 ғазал, 20 рубоӣ, 119 пораи шеърии дорои мазмуни тасаввуфӣ иборат мебошад. Қозӣ Бурҳонуддин осори бадеӣ ва фиқҳиашро ба забонҳои форсӣ, туркӣ, озарбойҷонӣ ва арабӣ навиштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Юсуф Одилшоҳ

**Юсуф Одилшоҳи Совӣ** (; ) — султон ва бунёнгузори силсилаи эронии Одилшоҳиён дар ҷануби Ҳинд (1489—1501), и порсигӯ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Соҳиб Дорои Астарободӣ

**Соҳиб Дорои Астарободӣ** (; ? — 1511, Ҳирот) — , муаммосаро ва шатранҷии форс-тоҷик, аз ходимини Мир Алишери Навоӣ.

## Эзоҳ
Афсар (филми 2018)

***Афсар*** ()  иак филми ҳиндӣ аст, ки соли 2018 тавлид шудааст ва коргардони он Гулшан Сингҳ аст. Дар ин филм ҳунармандоне чун Тарсем Ҷосер, Нимрат Хиро, Гурпет Гоги ва Карамҷит Анмол нақш бозидаанд.

## Эзоҳ

*
Султоналии Қоинӣ

**Султоналии Қоинӣ** (? — 1508) — хаттот ва и форс-тоҷик, аз котибони Ҳусайни Бойқаро ва шогирди Азҳари Табрезӣ.

## Зиндагинома
Аввал дар Табрез зиста, вазифаи котибии дарбори Султон Яъқуби Оққуюнлуро ба ӯҳда дошт. Пас аз марги Яъқуб хизмати дарбори Рустами Оққуюнлуро адо кардааст. Аз Табрез муддате ба Ҳиҷоз меравад ва аз он ҷо ба Ҳирот сафар карда, ба дарбори Султон Ҳусайни Бойқаро роҳ меёбад ва баъзе аз китобати худро «Султони» имзо мекунад. Султоналии Қоинӣ бештар осори Абдурраҳмони Ҷомиро китобат мекард. Дар навиштани хати настаълиқ, насх ва риқоъ моҳир буд. Ин анвои хатро ба услуби Азҳари Табрезӣ менавишт. Султоналии Қоинӣ шеър низ мегуфт, намунаҳои ашъораш бо хати худи ӯ боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Толиби Ҳиравӣ

**Мавлоно Муҳаммад Толиби Ҳиравӣ** (; ? — 1512, Ҳирот) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар хидмати дарбори ҳукмронони давраш будааст. Дуст ва ҳамсуҳбати Алишери Навоӣ. Муаммо мегуфтааст. Аз ашъораш абёти пароканда боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Забони илокано

**Забони илокано** — як забони филиппинист, ки ба ин забон сокинони ҷазираи калонтарини Филиппин — Лузон (, ) ҳарф мезананд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳо
Хонии Боку

**Хонии Боку** давлатест, ки дар Озарбойҷон аз миёнаҳои асри 18 то соли 1806 вуҷуд дошт. Шаҳри Боку, ки маркази он аз ҳамлаи Эрон нигарон буд, ихтиёран ба Русия пайваст.
Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Озарбойҷон
Ҳамза

**Ҳамза** () — нишонаи зеру забарӣ дар алифбои арабӣ.

## Муқаддима
Нишонаи ҳамза, баъд аз навиштани Қуръон ҷорӣ карда шудааст. Халил ибни Аҳмади Фароҳидӣ имлои нишонаи «ҳамза»-ро дар асоси ҳарфи «айн» (ع) фикр карда баромадааст, дар шакли ҷойи аввал дар калима асос гирифта буд.

## Имлои Ҳамза
Ҳамза мустақилона ё (бештар рух медиҳад) бо истилоҳ, ки яке аз се ҳарфи заиф аст: алиф (ا), вов (و) ё йо (ي) истифода мешавад, дар ҳоле ки йа ҳамчун мақом бе нишонаҳои зеру забарӣ навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҳуруфи арабӣ
Борони офтобӣ

мини|284x284пкс|Борони офтобӣ дар Боғи миллии Узе, Ҷопон.
**Борони офтобӣ** () — падидае ҳавошиносона, ки дар он вақте Офтоб ҳанӯз метобаду борон меборад.

Ин падида маъмулан натиҷаи вазидани бодҳои муртабит бо борон дар фосилаҳои дуртар аст, ки қатраҳои борон дар ҳаворо ба ҷое мебарад, ки абре дар он нест. Ба ин далел гоҳе ин падида вақте рух медиҳад, ки як абри боронӣ мегузарад ва зовияи хуршед тавре аст, ки абрҳо ҷилави нури сафедро намегиранд.
## Номҳои мардумӣ
* дар аксари манотиқи Тоҷикистон ба ин падида «*тӯйи рӯба*ҳ» мегӯянд;
* дар Ҷопон «*зани рӯбоҳ ба хонаи шавҳар меравад*» мегӯянд;
* дар Русия мегӯянд: «*малика гиря мекунад*»;
* дар фарҳанги озарӣ ба ин падида истилоҳан «*замони зойидани шағол*» мегӯянд;
* дар Алҷазоир ба он «*арӯсии гург*» гуфта мешавад;
* дар Ҷануби ИМА ба он «*шайтон занашро мезанад*» гуфта мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Обуҳавошиносӣ
Гурӯҳ:Ҳавошиносӣ
Зиёуддин Юсуф

**Зиёуддин Юсуф** (; 1477, Ҳирот — 1513, Хуросон) — шайхулислом, , , хаттот ва донишманди форс-тоҷик, писари Абдурраҳмони Ҷомӣ.

## Зиндагинома
Зиёуддин Юсуф дар назди падар ва шогирдони ӯ Навоӣ, Абдулғафури Лорӣ, Алии Сафӣ, дар мадрасаҳои Ҳирот таҳсил карда, илмҳои мутадовилаи замон — адабиёт, риёзиёт, муаммо ва ғ-ро омӯхт. Соли 1510 баъди аз тарафи сафавиён ғасб шудани Ҳирот ва мазори Ҷомиро, ки суннимазҳаб буд, хароб (вайрон) кардани онҳо Зиёуддин Юсуф Ҳиротро тарк карда, ба рустои Арпи Хуросон кӯч баст. Ҷомӣ бахшҳои пандуахлоқии асарҳояш «Қофия», «Баҳористон», «Фавоиди Зиёия» («Шарҳи Мулло»)-ро барои писараш эҷод карда, рисолаи "Қофия «-и Навоиро низ ба Зиёуддин Юсуф таълим додааст. Хоҷа Ҳасани Нисорӣ Зиёуддин Юсуфро соҳибмартаба ва аз азизони замон ёд карда, салотини замон ва хавоқини киромро ниёзманди ӯ медонад. Сахову карамаш зиёд будааст. Нисорӣ дар тазкирааш бағоят хуштабъ будан ва ба шеър таваҷҷуҳ намудану суханони латиф аз табъи назмаш зоҳир шудани Зиёуддин Юсуфро ситудааст. Мулло Ахии Гӯянда, ки дар хидмати Зиёуддин Юсуф буд, аз хулқи хуш доштан ва касеро ба тақсир рад накардани ӯ тавсиф кардааст. Намунаҳо аз эҷодиёташ тавассути манбаъҳои адабӣ то замони мо расидаанд.

Намунаҳо аз эҷодиёти Зиёуддин Юсуф:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Назиров У. Нисорӣ ва тазкираи ӯ „Музаккир-ул-аҳбоб“ // Мактаби Советӣ». 1973, № З; Афсаҳзод А. Рӯзгор ва осори Абдурраҳмони Ҷомӣ. Д., 1980;
* Хасанхожа Нисорий. «Музаккири-л-аҳбоб». Тошкент, 1993;

## Эзоҳ
Рашиди Козирунӣ

**Рашиди Козирунӣ** (; ? — 1514) — ориф ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Рашид табъи салим дошт ва шеъри ӯ некӯ буд. Вай аз муосирон мулло Абдурраҳмони Ҷомӣ буд ва шарҳе форсӣ бар китоби «Фусусу-л-ҳикам» навиштааст.

## Эзоҳ
Камолуддини Абевардӣ

**Камолуддин Ҳусайни Абевардӣ** (; ? — 1514, Абевард) — и форс-тоҷики доираи адабии Ҳирот.

## Зиндагинома
Камолуддин дар ҷавонӣ аз Бовард ба Ҳирот шуд ва мулозамати кучик Мирзо гузид, сипас ба ҳаҷ рафт ва дар бозгашт дар Табрез мулозими Султон Яъқуб гашт ва пас аз чанд сол ба Ҳирот омада мулозими Мир Алишер шуд.

Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо оварда шудаанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Риёзии Зоваӣ

**Риёзии Зоваӣ** (? — 1515) — , , қозӣ ва донишманди форс-тоҷик дар дарбори Ҳусайни Бойқаро.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳои гуногун — «Маҷолису-н-нафоис»-и Навоӣ, «Туҳфаи Сомӣ»-и Соммирзои Сафавӣ, «Рӯзи равшан»-и Сабо ва ғайра дар бораи Риёзии 3оваӣ маълумоти мухтасаре дарҷ гардида, ӯ чун яке аз шоирони маъруфи давр қаламдод шудааст. Риёзии 3оваӣ ба дарбори султон Ҳусайни Бойқаро роҳ ёфта, қозии зодгоҳаш таъйин гардид, вале пас аз чанде аз ин вазифа маъзул шуд. Риёзии 3оваӣ вақти худро асосан бо шеъру шоирӣ мегузаронид. Ӯ таърихи воқеаҳои замони ҳукмронии Ҳусайн Бойқароро дар маснавие иборат аз 8 ҳазор байт, таърихи футӯҳоти сафавиёнро дар маснавии дигаре (нотамом) ба риштаи назм кашидааст. Порчаи зерин аз маснавии дуюми Риёзии 3оваӣ буда, дар он манзараи кӯҳ тасвир шудааст:

Риёзии 3оваӣ дар дигар навъҳои шеър, аз чумла ғазал, яке аз устодон ба шумор мерафт. Ғазалҳову матлаъҳо, абьёти парокандаи Риёзии 3оваӣ дар тазкираву баёзҳо ба таври фаровон сабт гардидаанд. Ин абъёт аз ғазалияти ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Осафии Ҳиравӣ

**Осафии Ҳиравӣ** (; ) — и форс-тоҷик ва аз шогирдони Абдурраҳмони Ҷомӣ.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш таҳсили илм кардааст. Осафии Ҳиравӣ соҳиби зеҳни салим ва табъи баланд буда, дар доираи адабии Ҳирот, ки ба он Ҷомӣ сарварӣ мекард, мақоми хос дошт. Осафии Ҳиравӣ яке аз шогирдони бомаҳорати Ҷомӣ буд. Аксари тазкиранигорон ӯро яке аз шоирони пурқудрату тавоно муаррифи кардаанд. Аз ашъори Осафии Ҳиравӣ бармеояд, ки поёни умраш дар хориву зорӣ ва фақру зиллат гузаштааст. Аз Осафии Ҳиравӣ девоне боқист, ки дар он ғазал мавқеи асосӣ дорад. Мавзӯи асосии ғазалиёти Осафии Ҳиравӣ ишқу муҳаббат буда, дар зимни он шоир ба мавзӯъҳои зиёди иҷтимоӣ, пандуахлоқӣ, ҳасбиҳолӣ ва ғайра даст задааст. Дар девони Осафии Ҳиравӣ бисёр банду байтҳое мавҷуданд, ки дар онхо шоир аз воқеоти ногувори замона, фитнаву нобаробариҳо, бекасиву танҳоӣ, беқадриву бадбахтии аҳли хирад шикоят кардааст:

Осафии Ҳиравӣ бар хилофи шуарои маддоҳ ба­рои тамаъ ҳеҷ гоҳ ба мадҳи касе су- хан нагуфта, бо дастранҷи худ хоксорона умр ба cap мебурд. Дар сабку услуб, шакли ғазал Осафии Ҳиравӣ асосан ба Амир Хусрави Деҳлавӣ, Ҳасани Деҳлавӣ, Ҳофиз, Камол ва устодаш Ҷомӣ пайравӣ мекард. Вале дар ин боб ӯ сухани наву тозае низ доштааст, ки сазовори баҳои баланди суханшиноси бузург — Мирзо Абдулқодири Бедил гардидааст ва аз ин бобат «Са­финаи Хушгӯ» дарак медиҳад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Муҳаммади Бадахшӣ

**Мулло Муҳаммади Бадахшӣ** (), **Балахшӣ** (; қарни XV, Бадахшон — 1516/17, Димишқ) — сӯфии ҳанафии форс-тоҷик ва аз пайравони силсилаи нақшбандия.

## Эзоҳ
Маҷолису-н-нафоис

«**Маҷолису-н-нафоис**» () — тазкира, таълифи Алишери Навоӣ, ки дар соли 1491 (гузинаи дуюми мукаммалаш соли 1498) навишта шудааст.

## Муҳтаво
«Маҷолису-н-нафоис» аввалин тазкираи узбекист, иборат аз 8 маҷлис (боб). Шарҳи ҳол ва намунаи осори 459 нафар шоирон, олимон, мусиқидонон, хаттотон, ҳомиёни илму адабиёти Мовароуннаҳру Хуросон ва кишварҳои ҳамсояро дар бар мегирад. Шарҳи ҳоли шоирону насрнависон дар «Маҷолису-н-нафоис» хеле мухтасар, намунаи эҷодиёти онҳо хеле кам (як-ду байт) аст. Бо вуҷуди он, ҳуҷҷати муҳими ҳаёти адабии асри 15 мебошад. Аз рӯи он бисёр хусусиятҳои адабиёти он давра, жанрҳои маъмули адабӣ ва ғайраро муайян кардан мумкин аст. Муал­лиф ҳамчун адабиётшиноси нуқтасанҷ ба эҷодиёти ҳар як шоир бо як-ду ҷумла бошад ҳам, баҳои холисона дода, ҳусну қубҳи осорашонро нишон медиҳад. Аз ин ҷиҳат «Маҷолису-н-нафоис» дар таъини ақоиди адабиву эстетикии Алишери Навоӣ аҳамияти хос дорад. «Маҷолису-н-нафоис»-ро Фахрии Ҳиротӣ (бо номи «Латоифнома») Ҳакимшоҳ, Муҳаммади Қазвинӣ ва Шоҳалӣ ибни Абӯалӣ дар ибт. асри 16 ба забони форсӣ (тоҷикӣ) тарҷума кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобхонаҳо аз рӯи алифбо
Амираҳмад Бухории Нақшбандӣ

**Амираҳмад Бухории Нақшбандӣ** (; 1444, Бухоро — 1516, Истамбул) — сӯфӣ ва яке аз ривоҷдиҳандагони тариқати нақшбандия дар Туркияи Усмонӣ, аз наберагони Хоҷа Маҳмуди Анҷирфағнавӣ.

## Эзоҳ
Султоналии Машҳадӣ

**Султоналии Машҳадӣ** (; ) — хушнавис, устоди хати настаълиқ,  ва музаҳиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар давраи зиндагиаш бо лақабҳои «Қиблатулкуттоб», «Зубдатулкуттоб», «Султонулхаттотин», «Котибуссултони» машҳур гаштааст. Падараш Муҳаммад аз тоҷикони илмдӯсту ҳунарманди Машҳад буд. Султоналии Машҳадӣ то 20 солагӣ дар яке аз мадрасаҳои Машҳад таҳсил карда, ба хушвависи машҳур Азҳари Хаттот (вафот байни солҳои 1475—76) таълим гирифт. Баъд ба Ҳирот даъват шуда ба китобати осори саромадони адабиёти форс-тоҷик пардохт; баъдиба дасти Шаҳибеки Узбак гузаштани салтанат Султоналии Машҳадӣ маҷбур шуда, ба зодгоҳаш бармегардад. Дар ҳамон ҷо вафот мекунад. Қабраш дар Машҳад.

Зиёда аз сӣ асари китобаткардаи Султоналии Машҳадӣ ҳоло дар калонтарин китобхонаҳои Иттифоқи Советӣ ва хориҷа маҳфуз аст. Далели маҳорати ӯ дар кандакорӣ ва ҳаккоки (миқдори зиёди катибаи санги қабрҳо), инчунин навиштаҷоти пештоқу девори биноҳост. Миралии Ҳиравӣ, Султонмуҳаммади Хандоч, Султонмуҳаммади Нур, Зайнуддин Маҳмуд, Муҳаммади Абрешимӣ ва Шоҳмаҳмуди Нишопурӣ аз ҷумлаи машҳуртарин шогирдони ӯянд. Султоналии Машҳадӣ шоир низ будааст. Яке аз асарҳои манзуми Султоналии Машҳадӣ бо унвони «Сироту-с-сутур», «Сиротуул-хат», ва «Мидоду-л-хутут» («Рисолаи манзум дар илми хати настаълиқ») маъмул аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қутбуддин Унсии Гунободӣ

**Сайид Қутбуддини Унсӣ** (; ? — 1517) — ориф,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст. Дар бораи ҳаёт ва фаъолияти эҷодии шоир тазкираи «Маҷолису-н-нафоис»-и Навоӣ маълумот медиҳад. Ӯ соҳиби достони «Лайлӣ ва Маҷнун» ва қасоиду ғазалиёт будааст. Аз достонаш хабаре нест, вале қасоиду ғазалиёти ӯ дар ҷунгу баёзҳо ва тазкираҳо бисёр дучор меоянд. Унсурӣ бо Ҷомӣ ва Навоӣ ошноӣ дошта, дар бораи онҳо боэҳтиром сухан кардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулҳасани Бакрӣ

**Абулҳасан Аҳмад ибни Абдуллоҳи Бакрӣ** (; ) —  ва фақеҳи имомӣ, муаллифи «ал-Анвор».

## Эзоҳ
Умедии Теҳронӣ

**Аллома Саъдуддин Умедии Розии Теҳронӣ** (; ) — фаласуф, , , ориф, фақеҳ ва пизишки форс-тоҷик, аз шогирдони Ҷалолуддини Давонӣ.

## Зиндагинома
Дар овони ҷавонӣ ба Шероз рафта, шогирди Ҷалолуддини Давонӣ шуд. Умедии Теҳронӣ дар муддати кӯтоҳ тамоми илмҳои расмии замонашро омӯхта, ба якчанд шаҳрҳои Эрону Хуросон сафар кардааст. Девони ашъораш тақрибан 1500 байт (18 қасида, 24 қитьа, 22 рубоӣ, 3 ғазал ва 1 соқинома)-ро дар бар мегирад.

## Эзоҳ
Комии Ӯбаҳӣ

**Камолуддин Шоҳҳусайн Комии Ӯбаҳии Ҳиравӣ** (; ? — 1547, Ҳирот) —  ва муаммосарои форс-тоҷик, аз шогирдони Мавлоно Муҳаммади Бадахшӣ ва Алишери Навоӣ.

## Зиндагинома
Аз хурдӣ дар тарбияти Мавлоно Муҳаммади Бадахшӣ буда, аз Навоӣ низ таълим гирифтааст. Барои донишомӯзӣ ба Ироқ сафар карда, боз ба зодгоҳаш–Ҳирот баргаштааст ва дар охири умр дар деҳаи Ӯбаҳ (наздикии Ҳирот) ба деҳқонӣ рӯз гузаронидааст. Аз ӯ девоне боқист, ки қасидаву ғазал, қитъаву рубоӣ ва муаммоҳоро дар бар мегирад. Нусхаи беҳтарин ва комилтарини девонаш дар Озарбойҷон (Боку) маҳфуз аст. Дар «Радоифу-л-ашъор»-и Фахрии Ҳиротӣ ва баёзҳои асрҳои 16–19 низ ғазалиёти Комии Ӯбаҳӣ ба назар мерасанд. 
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Маҳмуди Чалабӣ

**Маҳмуд ибни Муҳаммади Чалабӣ** (; ) —  ва и форс-тоҷик, набера ва шогирди Қозизодаи Румӣ.

## Зиндагинома
Баъд аз таназзули мактаби илмии Самарқанду монанди Алоуддини Қушчӣ ва диг. ба Туркия меравад ва дар он ҷо анъанаҳои олимони Самарқандро давом медиҳад. Аз Маҳмуди Чалабӣ осори гаронбаҳое боқӣ мондааст. Аз асарҳои ӯ «Дастуру-л-амал фӣ тасҳеҳи-л-ҷадвал» (Шарҳ ва ҷадвалҳои расадхонаи Самарқанд), ки ба забони тоҷикӣ навишта шудааст, дар китобхонаҳои Евро­па, аз ҷумла дар Париж (№ 171) ва Истамбул (№ 2697), «Шарҳу рисолату-л-фатҳия» (Шарҳ ба рисолаи астрономии Алоуддини Қушчӣ «Ри­солаи Фатҳия») дар китобхонаи Па­риж маҳфуз мебошанд. Як қатор асарҳои Маҳмуди Чалабӣ ба масъалаҳои муайян кардани самти Қибла оиданд. Мукаммалтарини онҳо «Рисола фӣ таҳқиқ самти-л-қибла» мебошад, ки дар китобхонаи Истамбул маҳфуз аст. Маҳмуди Чалабӣ дар риёзиёт ба ҳисоб кардани қимати функцияҳои тригоно­метрии кунҷҳо машғул шуда, қима­ти sin 1°-ро бо усули нав ҳисоб кард (то Маҳмуди Чалабӣ Алоуддини Қушчӣ қимати sin Г-ро ҳисоб карда буд), ки дар «Рисолату-л-ҷайби-л-номма» («Рисола дар бораи синусҳо») оварда шу­дааст. Рисолаи дигари Маҳмуди Чалабӣ, ки «Ри­сола фӣ-рубъи-л-муканта рот» («Рисола дар бораи чоряки муқантарот») ном дорад, аз ҳисобу китоби камонҳои кураи осмон баҳс мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Яъқуб ибни Алии Бурсавӣ

**Яъқуб ибни Алии Бурсавӣ** (), маъруф ба **Сайидализода** (; ? — 1525) — фақеҳи ҳанафӣ, адиб, мударрис, қозӣ ва шореҳи форсизабони турк, муаллифи шарҳи «Дебочаи ал-Мисбоҳ», «ас-Сироҷия», «Мафотиҳу-л-улум»-и Ҷурҷонӣ.

## Эзоҳ
Маҳмуди Зайнуддин

**Маҳмуди Зайнуддин** (? — 1519) — хушнавис ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Хулосату-л-ахбор» ва «Миръоту-л-олам».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Эзоҳ
Абдулқодири Рӯёнӣ

**Низомуддин Абдулқодир ибни Ҳасан Рӯёниии Лоҳиҷӣ** (; ? — 1519, Ҳирот) — ,  ва донишманди форс-тоҷик, шогириди Алии Қушчӣ, муаллифи «Маърифати тақвим» ва «Туҳфату-н-Низомия».

## Эзоҳ
Хоҷа Ҷалолуддин Ҳошимии Сиддиқӣ

**Сиддиқӣ, Хоҷа Ҷалолуддини Ҳошимӣ** (1438—1528, Бухоро) — шайхулислом,  ва донишманди форс-тоҷик, дӯст ва шогирди Абдурраҳмони Ҷомӣ.

## Зиндагинома
Бо тахаллусҳои Сиддиқӣ ва Ҳошимӣ шеър гуфтааст. Бештар бо Хоҷа Ҳошимӣ шуҳрат дорад. Дар зодгоҳаш таҳсил ва эҷод кардааст. Тазкиранависон ба эҷодиёти Сиддиқӣ баҳои баланд додаанд. Восифӣ хабор медиҳад, ки хонаи Сиддиқӣ ҷои ҷамъомади аҳли фазлу камол буд, бархе аз шоирони Бухоро ҳар рӯз ба манзили ӯ меомаданд ва ҳар рӯз Сиддиқӣ байте ë ғазалеро ба миён гузошта, аз онҳо ҷавоб дархост мекард ва шеъргӯию баҳсу мунозира ривоҷ мегирифт. Аксар ғазалиёти Хусрави Деҳлавӣ, Ҷомӣ, Котибӣ ва Восифӣ мавриди суолу ҷавоби аҳли маҷлис мешудаанд. Ин кори хайри Сиддиқӣ завқу табъи шоиронро хеле равнақ додааст. Аа ҷумла, бисёр шеърҳои ҷавобияи Восифӣ дар чунин ҷамъомадҳо ба миëн омадаанд. Сиддиқӣ ва Ҷомӣ бо ҳам дӯстӣ ва мукотиба доштаанд. Сиддиқӣ шоири ғазалсаро ва матлаъгӯш бомаҳорат буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шаҳидии Қумӣ

**Шаҳидии Қумӣ** (; ? — 1529, Гуҷарот, Ҳиндустон) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Эзоҳ
Калонбеги Андиҷонӣ

**Амир Низомуддин Хоҷа Калонбег Калони Андиҷонӣ** (; ? — қарни XVI, Кобул) — амир ва и порсигӯ, амири Кобулу Қандаҳор дар замони салтанати Бобур.

## Зиндагинома
Яке аз амирон дар давраи Бобур. Дар лашкаркашиҳои Бобур ба Ҳиндустон иштирок кардааст. Пас аз фатҳи Ҳиндустон Бобур ба ӯ ҳукмронии мулкҳои Кобул ва Қандаҳорро дод. Ба ғайр аз корҳои давлатӣ ва лашкаркашиҳо Калонбеги Андиҷонӣ ба шеър гуфтан низ машғул мешуд. Ба забонҳои форсӣ ва туркӣ шеър мегуфт. Байти зер аз ӯст, ки ба Бобур ирсол дошта буд:

Баъдан байте ба Бобур фиристод, вале Бобур ба он ҷавоб нагуфт:

Дар маъхазҳо аз шавқу ҳаваси беандозаи Калонбеги Андиҷонӣ ба мусиқӣ иттилоъ дода шудааст. Ӯ на танҳо дар базмҳо, ҳатто дар муҳорибаҳо ҳам мусиқӣ гӯш мекард. Намунаҳои ашъораш тавассути тазкираҳо то замони мо расиданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Низомуддини Домод

**Зайнуддин Маҳмуд Низомуддини Домод** (? — 1528) — хаттот ва лаввоҳи форс-тоҷик, шогирди Султоналии Машҳадӣ.

## Эзоҳ

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сипоҳии Андиҷонӣ

**Худодӯст Сипоҳии Андиҷонӣ** (; ? — 1571) — и форс-тоҷик, набераи Хоҷа Калонбеги Андиҷонӣ.

## Зиндагинома
Аз ӯ рубоиёте чанд ба ҷо мондааст.

## Эзоҳ
Сиддиқии Балхӣ

**Сиддиқии Балхӣ** (), маъруф ба **Хоҷа Мирак** (; ? — қарни XVI) —  ва донишманди форс-тоҷик, шайхулисломи Балх.

## Зиндагинома
Писари шайхулисломи Балх Хоҷа Ҳошимии Сиддиқӣ. Дар зодгоҳаш касби камол кардааст. Пас аз марги падар шайхулисломи Балх шуд ва дар 40-солагӣ вафот кард. Сидиқӣ шоири тавоно ва пурмаҳсул буда, ба қавли тазкиранависон, дар сурудани анвоъи гуногуни шеър, махсусан ғазалу қасида маҳорат доштааст. Сиддиқӣ ба қасидаи «Дарёи аброр»-и Хусрави Деҳлавӣ назираи хубе гуфтааст.

## Адабиёт
*
Маҳмуд ибни Усмони Ломеъӣ

**Маҳмуд ибни Усмони Ломеъӣ** (; ) —  ва и форсинависи турк, аз шогирдони Абдурраҳмони Ҷомӣ ва муаллифи «Фарҳоднома».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дарвеши Деҳакӣ

**Азизуллоҳ** **Дарвеши Деҳакӣ** (; 1426, Деҳак, Қазвин — 1531, ҳамон ҷо) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ба бофандагӣ ва боғдорӣ машғул будааст. Бино ба қавли Муҳаммади Қазвинӣ (мутарҷими «Маҷолису-н-нафоис»-и Навоӣ), Дарвеши Деҳакӣ аз касби худ «маишати аҳлу аёл менамуд, луқмаи ҳаром ва таоми подшоҳон намехӯрд». Ин матлаб дар ғазалҳои шоир, ки дар замонаш шуҳрат доштанд, низ баён шудааст. Аз Дарвеши Деҳакӣ як девони ғазалиёт (845 ғазал) мондааст. Лутфалибеки Озар дар «Оташкада» ин девонро нокомил номида, соҳиби девони мукаммалтаре будани Дарвеши Деҳакӣ-ро қайд кардааст. Дар ғазалҳои Дарвеши Деҳакӣ мавзӯъҳои ишқу ошиқӣ, қаноат ва олиҳимматӣ, ҳайрхоҳӣ ба аҳли заҳмат, шикоят аз замона ва аҳли нокасони он, танқиди ҳукмронону давлатмандон ва рӯҳониёни авомфиреб, мазаммати хислатҳои ношоистаи инсонӣ, тарғиби илму дониш ва ғ. мавқеи хос дорад. Шоир ҳангоми танқиди ҳукмронони давр, давлатмандон ва рӯҳониёни мутаассиб аз мавқеи мардуми заҳматкаш сухан гуфта, манфиати заҳматкашонро ҳимоя ва орзую омоли онҳоро ифода кардааст (ғазалҳои «Дар Каъба ҷоиз пӯшиву урёнтанон кабоб…», «Кай равад хуне, ки ҷаврат рехт аз дилҳои реш…», «Кай барад сар, он ки ӯ дорад сари озори халқ»… ва ғ.). Дарвеши Деҳакӣ ҳусни таваҷҷуҳи худро ба халқ тавассути образи Фарҳод, ки яке аз қаҳрамонони дӯстдоштаи шоир аст, равшантар баён мекунад. Вай Фарҳодро нисбат ба дигар қаҳрамонҳои ишқӣ (Маҷнун, Юсуф ва ғ.) муқаддам дониста, худро пайрави ӯ мешуморад:

Шоир дар васфи ҳунармандон шеърҳо гуфтааст. Аз ин ҷиҳат Дарвеши Деҳакӣ яке аз асосгузорони назми ҳунармандонаи асрҳои миёна ба шумор меравад, ки минбаъд Саййидои Насафӣ ин равияро инкишоф додааст.
Намунаҳо аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Болдырев А. Н. Диван Дарвеша Дихаки. М., 1960;
* Аҳмадов М. Дарвеши Деҳакӣ. Д., 1967.
Фахруддин Алии Сафӣ

**Фахруддин Алии Сафӣ** (; ) — , ориф ва и форс-тоҷик, писари Ҳусайн Воизи Кошифӣ ва муаллифи «Латоифу-т-тавоиф».

## Зиндагинома
Фахруддин Алии Сафӣ соли 867 ҳиҷрии мутобиқ ба 1463 милодӣ дар мавзеи Байҳақи Сабзавор дар хонаводаи олиму нависанда, шоиру воиз ва фақеҳу муҳаддиси номвари қарни XV Ҳусайн Воизи Кошифӣ ба дунё омада, тақрибан дар соли 1480 милодӣ бо ҳамроҳии хонавода ба Ҳирот кӯчида, таҳсилоти илмӣ ва касби камоли ӯ дар ин шаҳр дар ҳалқаи падараш Ҳусайн Воиз ва Абдурраҳмони Ҷомиву Абдулғаффури Лорӣ гузаштааст.

Баъди шиносоӣ бо оину тариқати Нақшбандия Алии Сафӣ дар синни бисту дусолагӣ, яъне соли 889 ҳиҷрӣ (1485 милодӣ) бори аввал ба мулозимати Хоҷа Убайдуллоҳи Аҳрор ба Самарқанд рафта ва бори дигар соли 893 ҳиҷрӣ ин пири муршидро зиёрат ва мулозимат намудааст.

Дар бораи муносиботи хешовандии хонаводаи Ҳусайн Воиз бо Абдурраҳмони Ҷомӣ андешаҳои мухталиф мавҷуданд, вале санади издивоҷи Алии Сафӣ дар соли 904 (1498) бо духтари Хоҷа Калон аз қавли худи ӯ буда, ҷои баҳсу тардид надорад ва соли 929 (1522-1523) ба мақоми падар расидани ӯ низ бебаҳс аст.

Бо назардошти он ки таърихи аниқи вилодати Алии Сафӣ соли 867 (1463) ва соли вафоташ 939 (1533) муайян шудааст, муддати умри ӯ дар ҳудуди 70 сол бояд бошад.

Фахруддин Алии Сафӣ чун падари хеш Ҳусайн Воизи Кошифӣ олиму воиз, фақеҳу муҳаддис, муфассири Қуръон ва шоиру нависандаи тавонои замони худ ба шумор мерафтааст. Дар бораи замони зиндагӣ ва вазъи сиёсиву иҷтимоии АлииСафӣ дар ин рисола махсус таваққуф карданро зарур надонистем, зеро ин масъала дар осори илмӣ-тадқиқотии муҳаққиқоне, ки дар бораи рӯзгору осори намояндагони дигари адабиёти давраи мазкур чун Ҳилолӣ, Биноӣ, Восифӣ, Мушфиқӣ ва соири онҳо тадқиқоти монографӣ анҷом додаанд, мавриди баҳси муфассал қарор гирифтааст. Фақат хотиррасон кардан мехоҳем, ки даврони зиндагии Фахруддин Алии Сафӣ ба интиҳои асри XV ва нимаи аввали асри XVI  мувофиқ меояд, ки замони бӯҳрони сиёсӣ ва нооромию қатлу ғоратҳо дар Мовароуннаҳру Хуросон ба сабаби инқирози давлати мутамаркази Темуриён ва ҷангҳои ғоратгаронаи миёни Шайбониёну Сафавиён барои тасарруфи ин сарзаминҳо ва оқибатҳои фоҷиабори таассуби мазҳабии ҳукуматдорони шайбониву сафавӣ ҳисоб меёбад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Латоиф-ут-тавоиф. — : Адиб, 2011. — С. 9—26.
Соилии Наҳовандӣ

**Соилии Наҳовандӣ**, маъруф ба **Мавлонои Ҳамадонӣ** (?, Ҳамадон — 1533, Наҳованд) — ,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш касби камол карда, илмҳои гуногуни замонашро омӯхт. Дар ҷавонӣ аз Дамованд ба Ҳамадон омад ва дар Наҳованд ном мавзеи он муҳим шуд ва тахаллуси «Наҳовандӣ» гирифт. Табъи равони Соилии Наҳовандиро бисёре аз шуарои давр эътироф кардаанд. Ӯ бо Ҳайратӣ ном шоири замон зиддият ва рақобат доштааст. Ашъори парокандаи Соилии Наҳовандӣ тавассути тазкираҳо то замони мо омада расидааст. Наҳовандӣ махсусан дар рубоию ғазал маҳорат доштааст. Рубоиҳои ӯ нисбатан бештар то замони мо расидаанд;
 

Мавзӯъи асосии ашъори шоир тараннуми ишқу муҳаббати поки инсонист. Зимни ин мавзӯъ Соилии Наҳовандӣ бисёр ақидаҳои зиддидинӣ баён кардааст, ки дар айни замон зидди нуқсонҳои ҷамъиятианд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қосималӣ Чеҳракушой

**Қосималии Чеҳрагушой** (; ? — қарни XVI) —  нигоргар ва музаҳҳиби форс-тоҷик, аз наққошони мактаби Ҳироту дарбори Мир Алишери Навоӣ ва аз шогирдони Камолуддин Беҳзод.

## Эзоҳ
Муҳаммад Солеҳ

**Муҳаммад Солеҳ** (1455, Хоразм — 1535, Бухоро) — , , хаттот ва и зуллисонайни форс-тоҷик, муаллифи асари таърихии манзуми «Шайбонинома».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Мухаммед Салих* (1455—1506). Шейбани-намэ : Джагатайский текст. Посмерт. изд. проф. П. М. Мелиоранского; Под наблюдением и с предисл. [«О поэме „Шейбани-намэ“ и об ее авторе Мухаммеде Салихе»], прив.-доц. А. Н. Самойловича. − СПб., 1908. С. 227