Нилӯ (деҳа)

**Нилӯ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Хонақоҳи Кӯҳии шаҳри Ҳисор. Аз Нилӯ то маркази ҷамоат 10 км, то маркази ноҳия 27 км. Аҳолиаш ҳудуди 8000 нафар (2024), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
thumb|Намое аз деҳа
Нилӯ аз се тараф бо кӯҳу теппаҳо иҳота шудааст: аз самти шимол Кампирпар, Зоғхона, Даҳана, Кавраи Кӯшкак, аз тарафи шарқ Бинии Кафтархона, Сиёҳкӯҳ, Гач, Себак, Кӯҳи Бобо, Зардолуҳако, Чақмоқ, Кӯҳи Зард, Юрти Гулбибӣ, Қалъаи Куҳна ва аз ғарб Хайрам, Нонхӯр, Юрти Чангобиҳо, Дараи Чормағзакон, Хусангибод, Равотак, дар ҷануб Шутурпар, Қалъанак ва Тахт.

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо
Дар дашту теппаҳояш дӯлона, бодом, чормағз, арча, зирк ва садҳо ниҳолу буттаҳо мерӯянд. Дар кӯҳҳояш маводи маъданӣ зиёд буда, хирс, гург, рӯбоҳ барин ҳайвонот зиндагӣ мекунанд. Бисёр намуди гиёҳҳои шифобахшро дар ин мавзеъ ёфтан мумкин аст. Нилӯро садҳо чашма шодоб мекунанд, ки машҳуртаринашон Себак, Сангчин, чашмаи Ғафур, Чинорак, чашмаи Мир, чашмаи Исматулло, Яхак, Гармчашма ва силсилачашмаҳои Дараи Бедак мебошанд, ки обашон аз масофаи даҳҳо км тавассути лӯлаҳои пластикӣ ба ҳавлиҳо оварда шудаанд. Маънои номи деҳа аз вожаи «Нил» (кабуд) гирифта шуда, ба обу ҳавои соф ва табиати сабзи он ишора мекунад.

## Таърих
Нилӯ таърихи беш аз 1500-сола дорад, ки аз гузарҳои Эшонҳо, Ёнаи Худоӣ, Сангчин, Сангтӯда, Теғаи Намози Дигар, Кулӯлатеппа, Марказӣ ва ғайра иборат аст. Бештари сокинон бобоҳои худро аз фирориёни Даҳбеди Самарқанд медонанд, ки дар а. 13 ё 14 омадаанд, чанд авлод бобоҳои худро аз косибону домуллоҳои Сарихосор мегӯянд, инчунин як авлоди бузурги эшонҳо аз Истаравшан омадаанд.

Мардуми Нилӯ дорои эҳсосоти баланд буда, ба муқобили ҳар гуна ноадолатиҳо зуд қиём мебардоранд, с. 1911 ба муқобили беки Ҳисор шӯриш бардошта буданд, дар замони Шӯравӣ 3 маротиба дар назди бинои КМ ПК Тоҷикистон намоиш ташкил карданд. Дар маркази Нилӯ нишонаи пояи чанори қутраш 5-метра бо ҳавзи калон мавҷуд аст, ду тарафи ҳавзро садбарги сафеди кӯҳии хушбӯй ва наргис иҳота кардаанд. Чашмаи Мир аз он далолат мекунад, ки ин макон ҳокимнишин будааст.

Болотар аз гузари Эшонҳо қалъае бо номи «Шаҳраки Нилӯ» ё «Қалъаи Кӯҳна» вуҷуд дорад, ки ба асрҳои XV-XVII тааллуқ дошта, дар гузашта Абдукарим (Мири Зард ҳам меноманд) — мири Ҳисор бо пайвандонаш омада, истироҳат мекардааст. Ин ёдгорӣ солҳои 1978-1990 аз тарафи Т.М.Атохонов таҳқиқ шудааст. Ходимони дарбори мири Ҳисор Зоҳид-мингбошӣ, Раҳматбой-элчии Ҳисор, Саидалӣ-мирохур, Қилич-босмачӣ, Ғанӣ-босмачӣ дар Нилӯ зистаанд.

## Варзиш
Футбол дар байни ҷавонони деҳа хеле рушд кардааст. Дастаи футболи «Нилӯ» соли 2022 дар бозии ниҳоӣ миёни 24 деҳаи шаҳри Ҳисор бар дастаи «Тутака» ғолиб омада, сазовори Ҷоми шаҳр ва нишонҳои тилло гардид. Ин бозии таърихиро наздики 20 ҳазор тамошобин тамошо карданд.

## Иқтисод ва Иҷтимоиёт
Дар Нилӯ мактаби миёнаи № 50, маркази саломатӣ, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди ҷомеъ ва 3 масҷиди панҷвақта мавҷуданд. Тибқи маълумоти соли 2021, беш аз 2000 нафар сокинони деҳа дорои маълумоти олӣ мебошанд. 

## Аксҳо

File:Nilu village landscape, Hisor, Tajikistan.jpg|Манзараи деҳаи Нилӯ
File:Nilu village, Hisor District, Tajikistan.jpg|Намое аз хонаҳои деҳа
File:Nilu village landscape, Hisor.jpg|Кӯҳҳои атрофи Нилӯ
File:Кишлак Нилу, пейзаж, Таджикистан.jpg|Табиати деҳа


## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна
* Гузориши видеоии «Дар деҳа: Нилӯ» — ТВ Сафина дар YouTube.

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор
Гурӯҳ:Ҷамоати Хонақоҳи Кӯҳӣ