open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дахлнопазирии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Дахлнопазирии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон** — кафолати ҳуқуқии Президенти ҶТ, ки дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 72) ва Қонун «Дар бораи таъминот, адои хидмат ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 4 ноябри соли 1995 муқаррар карда шудааст. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти ҳимояи давлат қарор дошта, ҳаёт, саломатӣ, озодӣ ва шаъну шарафи ӯро қонун ҳимоя мекунад. Шахсоне, ки ба ҳаёт, саломатӣ, озодӣ ва шаъну шарафи Президент қасд мекунанд, мувофиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Таъмини амнияти Президент  бо роҳи ба ихтиёри ӯ гузоштани муҳофизони
шахсӣ, воситаҳои махсуси алоқа, нақлиёт, таъминоти машшпо тиббй, нигаҳдории тартиботи ҷамъиятӣ ва гузаронилани чорабнниҳон муҳофизатӣ ва дигар тадбирҳои махсуси ҳимоявӣ дар маҳалҳои сафари ӯ, инчуннн тартиби муқарраршуда дар биною иншоотҳо, мавзеъҳои атрофи биноҳое, ки ба Дастгоҳи Президент тобеанд, ба амал бароварда мешавад.
Ба Президент ва аъзои оилаи ӯ дар тамоми давраи ваколаташ шахсони махсус аз кормандони Вазорати амнияти ҶТ хидмат мерасонанд. Президент дар муҳлати ваколаташ аз лаҳзаи интихоб шудан дар ҷои зисти
доимй ва буду боши муваққатӣ бо муҳофизони шахсӣ таъмин карда мешавад. Дар муддати ваколати Президент аъзои оилаи ӯ низ бо муҳофизон таъмин мегарданд.
Муҳофизати давлатӣ маҷмӯи тадбирҳои ташкилӣ, муҳофизатӣ, низомӣ, фаврӣ-ҷустуҷӯӣ, техникӣ, илмӣ ва дигар гадбирҳоесг, ки Вазорати амнияти ҶТ барои таъмини фаъолияти мӯътадил ва амнияти Президент дар асоси нишондодн қонунҳо ба амал мебарорад.
Дахлнопазирии Президент дар сурати аз тарафи ӯ содир шудани хиёнат ба давлат дар асоси хулосаи Суди констнтутсиони ва бо тарафдории аз се ду ҳиссаи шумораи умумин аъзои Маҷлнси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагонн Маҷлиси Олӣ бекор карда мешавад.
## Нигаред низ
* Президенти Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Тухмбирён

**Тухмбирён** (форсӣ: **تخم بريان**) дар равған бирён кардани тухм (байза).
* Тухмбирён таоми ошхонаи Аврупо низ мебошад. Инчунин субҳонаи анъанавӣ дар Британияи Кабир ва Ирландия ба ҳисоб меравад. Тухмбирён дар Испания «уэвос» (huevos) дар рӯйи нон пешкаш карда мешавад. Русҳо тухмбирёни «глазунья» тайёр мекунанд, ки зардии тухм бояд бутун бошад. Франсузҳо бошанд, зардии тухмро бо сафедияш омехта карда мепазанд, ки он «омлети классикӣ» аст.
* Мардуми тоҷик низ тарзҳои гуногуни тайёр кардани тухмбирёнро истифода мебаранд. Масалан, аввал дар равған помидорро (баъзан бо пиёзу қаламфури булғор) бирён карда, баъд тухмро меандозанд. Сипас ба табақ андохта ба рӯйи он кабудии резакардаро (кашнич, пиёзи кабуд, райҳон) мепошанд. Мурчу қаламфури тезро мувофиқи хоҳиш истифода мекунанд.
## Сарчашма
http://dic.academic.ru/searchall.php?SWord=тухмбирён


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Гӯштбирён

**Гӯштбирён**  () — гӯшти дар равған бирёнкарда, кабоб.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Гӯштбирён


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Мошкичирӣ

**Мошкичирӣ** () — як навъ хӯроки суннатии тоҷикон, ки аз мошу биринҷ пухта мешавад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Словари и энциклопедии на Академике/Мошкичирӣ


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Даъватӣ

**Даъватӣ** - ин мафҳум ба ду маъно истифода бурда мешавад: 1) оғози фаъолиятн мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ то ба охир расидани ваколатдории он.

Масалан, Маҷлиси Олӣ ва Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон баъд аз қабули Конститутсияи соли 1994 навбати дуюм аст, ки аз нав интихоб мешаванд ва онҳо Маҷлисҳои вакилони халқ даъвати дуюм мебошанд; 
2) яке аз шакли асосии ташкилию ҳуқуқии фаъолияти мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ иҷлосия буда, ба тарзи даъватӣ сурат мегирад. Масалан, иҷлосияи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соле на камтар аз ду бор аз тарафи Раиси Маҷлиси миллӣ даъват карда мешавад
(м. 52 Конститутсияи ҶТ).
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Мош

**Мош**  (форсӣ: **ماش**) бот. гиёҳе аз оилаи лӯбиёиҳо ва ғалладонаи он, ки мудаввари пӯстсабзи сафедмағз аст ◊ чашми касеро мош барин кушода мондан касеро сахт танбеҳ дода, ҳушёр карда мондан; чашми касе мош барин кушода шудан танбеҳ дида, ҳушёр шудани касе.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Мош


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Даъво

**Даъво** — воситаи ҳуқуқии ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои шахсони воқеӣ
ва ҳуқуқӣ (юридикӣ) мебошад, ки ҳангоми вайрон кардан ё мавриди баҳс будани он (ҳуқуқу манфиатҳо) истифода карда мешавад.
Даъво ба маънои мурофиавиаш муроҷиати шахсро ба суд баҳри ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳояш мефаҳмонад. Даъво дар шакли аризаи даъвогар ба суд пешниҳод карда мешавад. Дар асоси даъво суд кори гражданӣ, хоҷагиро (иқтисодиро) огоз намуда, онро баррасӣ менамояд. КМГ Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 133) КМХ Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 102) нисбати шакл ва мазмуни
аризаи даъво талаботи муайян пешниҳод кардааст. Аризаи даъво ба тариқи хаттӣ пешниҳод карда мешавад. Дар аризаи даъво номи суде, ки ба он
ариза дода мешавад, номи даъвогару ҷавобгар ва суроғаи онҳо, ҳолатҳои воқеии баҳс, далелҳои исботи даъво, талаби даъвогар, нархи даъво, ба шарте ки ба даъво баҳо дода шавад, рӯйхати ҳуҷҷатҳое, ки ба ариза ҳамроҳ карда мешавад, дохил мешаванд.
Аризаи даъво (моддаи 134) ба суд мувофиқи шумораи ҷавобгарон бо нусхаҳояш ба суд супорида мешавад.
Ҳангоми муроҷиат ба судҳои иқтисодӣ (моддаи 103 КМХ Ҷумҳурии
Тоҷикистон) даъвогар вазифадор аст, ки нусхаҳои аризаи даъворо ба
ҷавобгарон фиристад.
Дар ҳолатҳои муқарраркардаи қонун шахси муроҷиаткунанда (шахсони воқеӣ ва ё ҳуқуқӣ) боҷи давлатӣ месупорад, ки он бо ҳуҷҷатҳои бонкӣ тасдиқ ёфта, ба аризаи даъво ҳамроҳ карда мешавад.
## Нигаред низ
* Даъвогар
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Кулча

**Кулча** (форсӣ: **کلچه**) нони гирдаи начандон калони танӯрӣ, ки бештар аз орди гандум бо ширу равған мепазанд: кулчаи равғанӣ, кулчаи ширмол, кулчаи қандин (қандӣ).
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/ Кулча


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Даъвогари гражданӣ

**Даъвогари гражданӣ** – ҳамон шаҳрванд, корхона, муассиса ё ташкилот даъвогари гражданӣ дониста мешавад, ки аз ҷиноят зарари моддӣ дидааст ва мувофиқи м. 56 КМҶ товони он зарарро талаб кардааст. Дар бораи даъвогари гражданӣ ҳисоб кардан шахси таҳқиқкунандаи ибтидоӣ, муфаттиш, қарор қабул менамоянд, суд бошад, таъйинот мебарорад.
Даъвогари гражданӣ ё намояндаи ӯ ҳақ доранд: далелҳо пешниҳод кунанд; дархост изҳор намоянд; дар муҳокимаи судӣ иштирок кунанд; аз мақомоти таҳқиқи ибтидой, муфаттиш ва суд татбиқи чораҳои таъмини даъвои худро хоҳиш намоянд, даъвои гражданиро дастгирӣ намоянд, бо маводҳои парванда аз лаҳзаи
тамом шудани тафтиши пешакӣ, аз рӯи парвандаҳое, ки тафтиши пешакӣ гузаронида нашудааст, аз лаҳзаи ба суддода шудани айбдоршаванда шинос шаванд; изҳори рад кунанд; аз болои ҳаракатҳои шахси таҳқиқку нандаи ибтидой, муфаттиш, прокурор ва суд шикоятҳо кунанд, инчунин аз болои ҳукм ва таъйиноти суд дар қисме, ки ба даъвои гражданӣ дахл дорад, шикоят кунанд.
Даъвогари гражданӣ вазифадор аст, ки бо талаби суд ҳуҷҷатҳои дар ихтиёраш бударо, ки бо даъвои арзкардашуда вобастанд, пешниҳод намояд.
## Нигаред низ
* Даъвогар
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Танӯр

thumb|Танӯри покистонӣ|291x291пкс

**Танӯр** () — як навъ товани устувонаишакли гилӣ ё симонӣ аст, ки дар пухтупаз истифода мешавад. Танӯр дар кишварҳои Тоҷикистон, Узбакистон, Озарбойҷон, Ҳиндустон, Туркия, Эрон, Арманистон, Покистон, Афғонистон, Балкан, Ховари Миёна, Осиёи Марказӣ ва ҳамчунин Бирма ва Бангладеш барои пухтани нон ба кор меравад.
## Нигаред низ
* Танӯри нонпазӣ
* Хамир
* Хамиртуруш

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ошпазхона
Дастархон

**Дастархон** (форсӣ: **دسترخوان**) суфра, ки дар рӯи он таом мехӯранд, моида, дасторхон, хон: дастархон андохтан, дастархон паҳн кардан (густурдан) 2. маҷ. нону кулчаю қанд, қатламаю фатир ва ғ., ки занҳо бо худ ба тӯйу меҳмонӣ мебаранд.

## Сарчашма

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
*
Декларатсияи гумрукии бор

**Декларатсияи гумрукии бор** - дар мавриди аз сарҳади гумрукии ҶТ интиқол додани бор ба мақомоти гумрук пешниҳодгашта дар он перомуни бор, ирсолкунандаю гирандаи бор маълумот медиҳад. .
## Нигаред низ
Ҳуқуқ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кори гумрукӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти гумрукӣ
Декларатсия мухтасар

**Декларатсия мухтасар** - декларатсияе мебошад, ки то замони ҷойгиркунии молу воситаҳои нақлиёт таҳти низоми муайяни гумрукӣ истифода мешавад. .
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Истилоҳоти гумрукӣ
Гурӯҳ:Кори гумрукӣ
Қатлама

**Қатлама**  (форсӣ: **قتلمه**) навъи нони фатирмонанд, ки хамири тунуки равғандори қабат - қабатро дар андак равған мепазанд; чалпаки варақин.

2. **Қатлама**, қатмол, қалама
Қатлама як навъ фатири равғанин буда, аз об, орд, намак, равған 2-3 дона тухм тайёр карда мешавад. Онро дар деги равған бирён мекунанд. Дар тўйҳо ва маросимҳои азодорӣ ҳатман қаламаро рўйи дастархон мегузоранд. Дар маросими арўсбарон дар дастархони хешони арўс ҳатман қалама дода мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.   
 
## Нигаред
*Фатири варақин

## Адабиёт
1. Ходжиев В. Дастархон. Д., 1992.

2. Ершов Н., Пища // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.2, Д., 1970.
 
## Манобеъ


Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Гурӯҳ:Анвои нону булка
Дебочаи Конститутсия

**Дебочаи Конститутсия** - дар Конститутсия пеш аз оғози бобҳои он муқаддимаи мухтасар дода мешавад, ки он барои тамоми матни Конститутсия нақши калон дорад. Дар муқаддима сабабҳо ва асосҳои пайдоиши
Конститутсия, аз номи халқ ва бо иродаи халқ мувофиқат кардани ҳамаи меъёрҳои Конститутсия нишон дода шудааст. Дар муқаддима омадааст, ки Конститутсия соҳибихтиёрии давлати худ ва рушду камоли онро таъмин намуда, ҳуқуқу озодиҳои шахс муқаддас дониста мешавад. Аз ин лиҳоз, муқаддимаи Конститутсия таҳкурсии ҳамаи бобҳо ва моддаҳои он ба ҳисоб меравад. .
## Нигаред низ
* Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
Декрет

**Декрет** — номгӯи санади меъёрӣ ҳуқуқие, ки аз тарафи мақоми ҳокимияти давлатӣ ё ки сарвари давлат  дар ҷараёни амалигардонии салоҳиятҳои меъёрй-эҷодии ӯ ба табъ мерасад. Ҳокимяти Шӯравӣ қонунҳо, қарордодҳои ҳукумат (Шӯрои Комиссарони Халқи ҶШСФР), қарордодҳои анҷуманҳои Шӯроҳо ва мақомоти иҷроияи онҳо низ нисбат ба масъалаҳои муҳими ҳаёти давлатӣ декрет ном гирифта буданд (мисол, декрет «Дар бораи замин», «Дар бораи сулҳ», «Дар бораи маълумоти ҳукумати коргарӣ ва деҳқонӣ», «Дар бораи матбуот», «Дар бораи тартиби тасдиқ кардан ва нашр намудани қонунҳо», «Дар бораи аз байн рабудани табақаҳо ва рутбаҳои гражданӣ» ва ҳоказо). Дар
низоми ҳуқуқии замони муосир декрет бештар дар Фаронса бароварда шуда, татбиқи худро дармеёбад. Декрет аз тарафи президентҳои як қатор давлатҳои Африқо низ ба табъ мерасад..
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Даъвогар

**Даъвогар** — иштирокчии мурофиаи гражданию хоҷагӣ мебошад. Даъвогарон шахсони воқеӣ
ва ҳуқуқӣ (юридикӣ) буда метавонанд. Тибқи талаботи моддаи
4 КМГ ва КМХ Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар як шахси манфиатдор ҳақ дорад барои муҳофизати ҳуқуқи вайронкардашуда ва ё манфиати бо қонун муҳофизатшавандааш ба суд муроҷиат намояд.
Даъвогар ҳамчун яке аз тарафҳои мурофиа дорои ҳуқуқҳои мурофиавӣ мебошад. Даъвогар ҳуқуқ дорад бо маводи парванда шинос шавад, дар давоми баррасии парванда асос ва предмети даъворо тағӣир диҳад, миқдори талаботи даъворо зиёд ё кам кунад, аз даъво даст кашад, изҳори рад
карданро дорад, далелҳо пешниҳод намояд, дар таҳқиқи далелҳо ишти-рок намояд, ба таври маҷбурӣ иҷро кардани ҳалномаи эътибори қонунӣ пайдокардаи судро талаб намояд, ба санади судии қабулкардашуда шикоят биёрад ва ҳуқуқҳои дигареро, ки қонунҳои му рофиавӣ муқаррар кардаанд, истифода намояд.
Қонун ба прокурор, мақомоти давлатӣ ва мақомоти дигар ҷиҳати
ҳимояи манфиатҳои давлатӣ ва ҷамьиятӣ, ҳуқуқи муроҷиат кардан ба судро додааст. Дар ин маврид даъвогар он шахсе мебошад, ки даъво ба манфиати ӯ ба суд пешниҳод шудааст.
Мақомоти зикргардида бо ҷавобгар ҳуқуқи бастани мувофиқаи созишро
надоранд. Инчунин ҳангоми аз ҷониби онҳо даст кашидан аз даъвои пешниҳодкардаашон даъвогар ҳуқуқ дорад аз суд талаб кунад, ки парванда
моҳиятан баррасӣ карда шавад.
## Нигаред низ
* Аз даъво даст кашидани даъвогар
## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Декриминализатсия

**Декриминализатсия** — аз шумори кирдорҳои ҷиноятӣ берун намудани кирдорҳои муайян мебошад, яъне барҳам додани ҷавобгарии ҷиноятӣ нисбат ба кирдорҳое, ки ҷиноят эътироф мешуданд. Бо ҷараёни декриминализатсия криминализатсия намудани кирдор сахт алоқаманд
мебошад. Баръакси декриминализатсия криминализатсия аз тарафи
қонунгузор ҷиноят эътироф намудани кирдорҳои муайян ва пешбинӣ намудани ҷазо барои онҳо мебошад, яъне барои кирдорҳои муайяне, ки - ҷиноят эътироф намешуданд, муқаррар намудани ҷавобгарии ҷиноятӣ.
Зарурати аз тарафи қонуни ҷиноятӣ манъ намудани ин ё он кирдор аксар вақт мутлақ набуда, он вобаста ба ҳаёти ҷамъиятӣ мумкин аст тагӣир ёбад.
Сабабҳои декриминализатсия намудани кирдор дар қонуни ҷиноятӣ мумкин аст аз инҳо иборат бошад: 
# бавуҷудоии боварӣ оид ба самаранок набудани мубориза бо ин ё он кирдор тавассути воситаҳои ҳуқуқӣ-
ҷиноятӣ;
# тағйир ёфтани хусусиятҳои муносибатҳои ҷамъиятии пештар бо қонуни ҷиноятӣ муҳофизатшаванда.
# тагӣир ёфтани тасаввурот оид ба дараҷаи ба ҷамъият хавфнок будани  кирдор;
# тағйир ёфтани баҳои ахлоқии кирдори муайян;
# аз тарафи давлат иҷро намудани ӯхдадориҳои ҳуқуқи байналхалқии  худ дар мавриди муҳофизати ҳуқуқи инсон.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Марзнигорӣ

**Марзнигорӣ** (), **делимита́тсия** ( «нишонагузорӣ») — дар асоси шартномаи байнулмилалӣ муқаррар кардани хатти марз ва ҷой намудани он дар харита бо тасвири пурраи гузариши мушаххаси табиӣ ва сунъй бо назардошти интихоби хусусиятҳои аломати релйефи маҳал мебошад.

## Нигаред низ
* Аломатгузорӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ
Гурӯҳ:Марзҳо
Делта

**Делта** - яке аз аломатҳои умумии хатҳои папилярии ангуштони даст мебошад, ки хатҳои папилярӣ ва болоии ангуштони дастро ба ҳам мепайвандад. Инҳо хатҳои папилярии ҳалқашакл ва спирали мебошанд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аломатгузорӣ

**Аломатгузорӣ** (), **демарка́тсия** ( «марзбандӣ») — хатти марзи давлатиро дар маҳалҳо тибқи шартнома дар бораи марзнигорӣ дар харитаю тасвирҳои замима ба он муқаррар ва ифода намудан фаҳмида мешавад. Тарафҳо комиссияи муштаракро дар мавриди аломатгузории марз махсусан таъсис менамоянд.

## Нигаред низ
* Марзнигорӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ
Гурӯҳ:Марзҳо
Демилитаризатсияи қаламрав

**Демилитаризатсияи қаламрав**  - дар асоси шартномаи байналхалқӣ ва санади дохилидавлатӣ дар қаламрави муайян барҳам додани истеҳкоми ҳарбию мусаллаҳшавӣ ва манъи таъсису нигаҳдошти пойгоҳҳои ҳарбию нерӯҳои мусаллаҳ дар он фаҳмида мешавад. Ҳамчун қаламрави демилитаризатсияшуда Антарктика, Моҳ, ҷирмҳои осмонӣ ва ғайра мисол шуда метавонанд. Дар амалияи байналхалқӣ демилитаризатсияи қаламрав ба пурра ва қисман тақсим
мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Демилитаризатсияи сарҳад

**Демилитаризатсияи сарҳад**  - аз қаламраве, ки бо сарҳади давлатӣ пайваст аст, кӯчоидаии нерӯҳои мусаллаҳ ва барҳам додани истеҳком ва дигар объектҳои ҳарбй дар он дар асоси шартномаи байналхалқӣ. Демилитаризатсияи сарҳад ба пурра ва қисман тақсим мешавад.
## Нигаред низ
* Демилитаризатсияи қаламрав
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Детерменизм

**Детерменизм** — самти омӯзиш оид ба қонуниятҳои объективии алоқамандӣ ва сабабияти ҳамаи ҳолатҳо. Дар психология ҳамчун ба ҳам алоқамандии қонунй, ногузирии зуҳуроти психологӣ аз омилҳои онро бамиёноварда фаҳмида мешавад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Домисил

**Домисил** - дар қонунгузории як қатор давлатҳо, аз ҷумла дар ҶТ, ҷои иқомати доимии шаҳрванд ва ё ҷои бақайдгирии шахси юридикӣ мебошад. Домисил мувофиқи Кодекси Граждании ҶТ барои ашхоси то синии чордаҳсолагн ва ё дар васоят қарордошта ҷои зисти намояндагони қонунии онҳо мебошад. Барои шахсони юридикӣ бошад, домисил мувофиқи ҷои бақайдгирии онҳо муқаррар карда мешавад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Дуайен

**Дуайе́н** ( — сардор, калонсол) — сардори ҳайати дипломатӣ, намояндаи дипломатие, ки аз рӯйи рутба ва муҳлати хидматаш дар кишвари мушаххас собиқаи аз ҳама бештар дорад.

Дар аксари кишварҳое, ки мазҳаби католикӣ ҳукмрон аст, дуайени ҳайати дипломатӣ намояндаи хоси Папаи Рум ва дар аксари кишварҳои Африқо сафари метрополияи собиқ маҳсуб меёбад. Ба сифати дуайен фақат намояндаи ҳайати олии дипломатӣ — сафир ва ё намояндаи Папаи Рум (нунтсий) баромад кунад. Дар як қатор кишварҳо тартиби хоси интихоби дуайен вуҷуд дорад: мас., дар Того фақат сафири Ҷумҳурии Федеролии Олмон ва дар Буркина Фасо сафири яке аз кишварҳои африқоӣ новобаста аз муҳлати хидмати дипломатиаш вазифаи дуайен иҷро мекунад. Вазифаи дуайен аз шарқи анъанаҳои хоси дипломатии кишвари фаъолияткунанда иборат буда, муҳлати хидмати дипломатӣ аз таърихи супурдани ваколатнома ба сардори давлат ҳисоб карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 158

Гурӯҳ:Диплумосӣ
Дидбонгоҳи гумрукӣ

**Дидбонгоҳи гумрукӣ** — рукни ибтидоии мақомоти гумрукии ҶТ мебошад, ки дар сарҳади гумрукии кишвар ҷойгиранд, интиқоли молу воситаҳои нақлиётро аз сарҳади гумрукии ҶТ ва рафту омади мусофиронро ба қайд гирифта, фаъолияти гумрукиро амалӣ менамоянд. Дидбонгоҳи гумрукӣ аз ҷониби департаменти назорати гумрукии Вазорати даромад ва пардохтҳои давлатии ҶТ вобаста ба
манфиатҳои иқтисодии кишвар, таъмини истиқлоли иқтисодӣ ва бехатарии иқтисодӣ, ҳимояи бозори дохилй, инкишофи иқтисоди миллӣ дар хатти сарҳадӣ ташкил ва барҳам дода мешавад.
## Нигаред низ
* Мақомоти гумрук
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Кори гумрукӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти гумрукӣ
Деградатсияи муҳити табиӣ

**Деградатсияи муҳити табиӣ** — дар натиҷаи фаъолияти нодурусти инсон нобуд шудан ва ё ба тариқи ҷиддй дигаршавии қонуниятҳои алоқамандии табиату ҷамъият (ивазшавии моддаҳою қувваҳо дар алоқамандии ҷамъияту табиат).
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Табиат
Додани ноболиғ таҳти назорат

**Додани ноболиғ таҳти назорат** — ба назорати падару модарон, васиҳо, мураббиён, маъмурияти муассисаҳои пӯшидаи бачагона додани ноболиғ аз он иборат аст, ки касе аз ҷумлаи шахсони мазкур ба зиммаи худ уҳдадории хаттй мегирад, ки ба назди муфаттиш ва ба суд ҳозир шудани ноболиғ, инчунин рафтори дахлдори ӯро таъмин менамояд.
Дар вақти аз падару модарон, васиҳо, мураббиён, роҳбарони муассисаҳои пӯшидаи бачагона барои ба назорати худашон қабул кардан забонхат гирифтан, онҳо аз характери ҷинояте, ки ноболиғ ба он гумонбар ё айбдор карда мешавад ва аз ҷавобгарии худи онҳо дар мавриди вайрон кардани уҳдадории ба зимма гирифтаашон огоҳонида мешаванд.
Дар ҳаққи падару модарон, васиҳо, мураббиёне, ки ноболиғ ба назорати онҳо дода шудааст, ҳангоми уҳдадории ба зимма гирифтаашонро вайрон кардан чораҳое, ки дар қисми дуюми моддаи 87 КМҶ пешбинй
карда шудаанд, татбиқ карда мешавад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Денатурализатсия

**Денатурализатсия** — навъи қатъ гаштани шаҳрвандӣ ба шумор меравад, ки дар асоси қарори мақомоти
дахлдор нисбати ашхоси шаҳрвандиро ба тариқи натурализатсия бадастоварда татбиқ мешавад. Асосҳои татбиқи денатурализатсия инҳо мебошанд: 
# бо маълумоти дурӯғ ва қалбакӣ ба даст овардани шаҳрвандӣ; 
# дағалона вайрон кардани уҳдадориҳои гражданӣ. 

## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ёрдамчии ҷиноят

**Ёрдамчии ҷиноят** — шахсоне эътироф мешаванд, ки бо маслиҳату дастур додани маълумот, восита ё
олоти ҷиноят ё рафъи монеаҳо ба содир намудани ҷиноят мусоидат кардаанд, инчунин шахсе, ки пинҳон кардани ҷинояткор, олоти содир намудани ҷиноят, осори ҷиноят ё ашёи бо роҳи ҷиноят ба даст омадаро пешакӣ ваъда додааст, ҳамчунин шахсе, ки дар хусуси соҳиб шудан ё ба соҳибияти каси дигар додани чунин ашёро пешакӣ ваъда додааст (қ. 5 м. 36 КҶ ҶТ).

Ёрдамчии ҷиноятро ба ду намуд тақсим намудан мумкин аст:
1) ҷисмонӣ;
2) интеллектуалӣ (ақлй). Нисбат ба ёрдамчии ҷисмонии ҷиноят он ҳаракатҳое дахл доранд, ки
онҳо барои содир намудани тарафи объективии ҷиноят ба иҷрокунанда кумак мекунанд. Чунин ҳаракатҳо
мумкин аст дар шакли додани олоту воситаҳо ба иҷрокунанда барои содир намудани ҷиноят ифода ёбад
(масалан, додани мошин барои содир намудани дуздии молу мулк бо миқдори калон) ё рафъи монеаҳо барои содир намудани ҷиноят аз тарафи иҷрокунанда (масалан, дари анборро кушода гузоштан бо мақсади д ар оянда тасарруф намудани молу мулк). Ёрдамчии ақлии ҷиноят дар таъсир намудани ёрдамчй ба
иродаи иҷрокунанда ифода ёфта метавонад. Ин таъсиррасонй ба қавй
гардонидани ҷуръати иҷрокунанда барои содир намудани ҷиноят равона шудааст. Ба воситаҳои кумаки
ёрдамчии ақлӣ дохил мешавад: додани маслихату дастур, маълумот, инчунин шахсе, ки пинҳон кардани ҷиноят, осори ҷиноят ё ашёи бо роҳи ҷиноят ба даст омадаро пешакӣ ваъда додааст, ҳамчунин шахсе, ки дар хусуси соҳиб шудан ё ба соҳибияти каси дигар додани чунин ашёро пешакӣ ваъда додааст.
Ёрдамчӣ аз таҳриккунанда бо он фарқ мекунад, ки ӯ шахсро барои содир намудани ҷиноят моил накарда, балки ба он мусоидат мекунад.
Тарафи субъективии кирдори ёрдамчии ҷиноят бо қасди бевосита ё бавосита баён мешавад. Гунаҳкор ба
ҷамъият хавфнок будани ҳаракати (беҳаракатии) худро дарк карда, имконияти фаро расидани оқибати ба
ҷамъият хавфноки онро пешбинй намуда, хоҳони фаро расидани он мебошад ё фаро расидани оқибатҳоро
нахоста, вале дидаву дониста ба ин оқибатҳо роҳ дода бошад ё ба онҳо
бепарвоёна муносибат карда бошад.
Агар кирдори ёрдамчй бо сабабҳои аз он новобаста барор нагирад, он гоҳ барои тайёрӣ ба ҷиноятй дахлдор ба ҷавобгарӣ кашида мешавад (қ. 6 м. 37 КҶ ҶТ) ё ин ки иҷрокунанда бо сабабҳои аз ӯ новобаста
ҷиноятро то ба охир расонида натавонад, шарикони дигари ҷиноят барои шарикӣ дар тайёрӣ ба содир на-
мудани ҷиноят ё сӯиқасди содир намудани ҷиноят ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд (қ.5 м.37 КҶ ҶТ).
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ёрии юридикӣ

**Ёрии юридикӣ** — навъи кумаки иҷтимоиест, ки дар соҳаи ҳуқуқ аз ҷониби
адвокат ба шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ расонида мешавад ва ин кумак аз истифодаи ҳар гуна восита ва усулҳои қонунӣ бо мақсади ҳимояи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии ин ашхос ба
амал бароварда мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ёфта гирифтан

**Ёфта гирифтан** — ин ҳаракати тафтишотиест, ки аз тарафи муфаттиш дар
сурати дар куҷо ва дар дасти кӣ аниқ маълум будани чизу хуҷҷатҳои муайяне, ки барои парванда аҳамият доранд ва гирифтани онҳо барои парвандаи ҷиноятй зарур бошад, ба амал бароварда мешавад. Ёфта гирифтан танқо дар асоси қарори ваҷҳноки муфаттише, ки прокурор онро санксия додааст, ба амал бароварда мешавад (м. 167 КМҶ).
## Нигаред низ
* Амалиёти тафтишотӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забони модарӣ

**Забони модарӣ**  — мафҳуме, ки дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон истифода бурда шудааст. Мувофиқи қ.З моддаи 2 ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳақ доранд аз забони модариашон истифода кунанд. Қонуни забони Ҷумҳурии Тоҷикистон  муқаррар кардааст, ки забони давлатӣ эълон шудани забони тоҷикӣ ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандонеро, ки забони модариашон дигар аст, маҳдуд
намекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон баробарҳуқуқии забонҳоро эътироф менамояд, барои ҳамаи забонҳое, ки дар ҷумҳурӣ мавриди истифода қарор доранд, кафолати ҳуқуқӣ ва муносибати боэҳтиромонаро таъмин менамояд, баробарии ҳамаи шаҳрвандонро дар назди қонун, сарфи назар аз забони модарии онҳо ҳимоя мекунад.
## Нигаред низ
* Рӯзи ҷаҳонии забони модарӣ
* Забони тоҷикӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Забони қонун

**Забони қонун** — яке аз унсурҳои техникаи қонунгузорӣ буда, маҳз ба василаи он иродаи қонунгузор шаклбандӣ мешавад. Асоси забони қонунро истилоҳоти ҳуқуқӣ ташкил медиҳанд, ки бо кумаки онҳо мафҳуми
муайян дақиқ ифода меёбад. Истилоҳҳои ҳуқуқӣ ба се гурӯҳ тақсим мешаванд: 
* истилоҳҳои умумиистифодашавандаи забони адабӣ;  
* истилоҳҳои махсуси ҳуқуқӣ;  
* истилоҳҳои махсуси ғайриҳуқуқӣ.

Истилоҳи ҳуқуқӣ ба талаботи зерин бояд ҷавобгӯ бошад: ин ё он мафҳумро дақиқ ифода намояд; ҳар гуна духӯрагиро истисно кунад; кӯтоҳ, аниқ ва осонфаҳм бошад. Забони қонун бояд ҳар гуна тобиши эҳсосотиро истисно намояд.
## Нигаред низ
* Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забони расмӣ дар парлумон

**Забони расмӣ дар парлумон** — забоне, ки бо он аъзои парлумон баромад мекунанд ва парлумон фаъолият мекунад. Бештар вақт ин ё он забон аст, вале аз ин истисно низ бисёр аст. Ҳоло дар зиёда аз 20 кишвар ду забони расмӣ мавҷуданд. Дар Конго, Шри-Ланка, Швейтсария, Зимбабве, Фиҷҷи аъзои парлумон бо се забон баромад карда метавонанд, дар Зоир бо чор забон, дар собиқ Югославия бо зиёда аз чор забон, дар собик ИҶШС аз оиҳо зиёдтар забонҳо ба кор бурда мешуданд.
Шумораи забонҳое, ки тавассути оиҳо ҳуҷҷатҳои иарлумон интишор
мегарданд, на ҳамеша бо забони кории он мувофиқ меояд.
Мувофиқи Дастури Маҷлиси миллӣ 10 ноябри соли 2000 иҷлосияи
Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии ҶТ бо забони давлатӣ бурда мешавад.
Интихоби забон барои нотиқон маҳдуд карда намешавад. Ба шахсоне, ки
забони давлатиро намедонанд, тарҷума таъмин карда мешавад (моддаи
23). Айнан чунин меъёрро Дастури Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ аз 7 ноябри соли 2001 пешбинӣ намудааст (моддаи 57). Лоиҳаи қонунҳо ба Маҷлиси намояндагон бо забонҳои тоҷикӣ ва русӣ пешниҳод
мешаванд (банди 7 моддаи 96)
## Нигаред низ
* Забони расмӣ
* Забони давлатӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забони шартномаи байналхалқӣ

**Забони шартномаи байналхалқӣ**   — забони асосии ташкилотҳои байналхалқӣ ва давлатҳо мебошад, ки дар вақти бастани шартномаҳои байналхалқӣ ва коргузории расмӣ истифода мешавад. Забонҳои
расмӣ ва корӣ аз ҳам фарқ карда мешаванд. Масалан, ба забонҳои расмии СММ забони англисӣ, забони франсавӣ, забони испанӣ, забони русӣ ва забони хитойӣ дохил мешавад, забонҳои корӣ бошад, англисӣ ва франсавӣ шинохта шудаанд.
Забонҳои кории Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид забони англисӣ, забони франсавӣ, забони испанӣ мебошанд. Аз соли 1968 забони русӣ ба қатори забонҳои корӣ дохил карда шуд. Аз соли 1973 бошад, ба қатори забонҳои корӣ ва расмии Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид забони арабӣ дохил гардид. Забони расмии Шӯрои Аврупо забони англисӣ ва забони франсавӣ эътироф гардидаанд. Шартномаҳои дутарафа ба забонҳои давлатҳои аҳдкунанда тартиб дода мешаванд. Шартномаи бисёртарафа бошанд, ба забонҳое, ки иштирокчиён интихоб мекунанд, тартиб дода мешаванд.
## Нигаред низ
* Забони расмӣ
* Забонҳои корӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забони муоширати байни миллатҳо

**Забони муоширати байни миллатҳо** — забонест, ки расман ҳамчун воситаи муоширати халқҳо дар дохили мамлакат эътироф шудааст.
Мувофиқи моддаи 2 Конститутсияи ҶТ «забони русӣ ҳамчун забони муоширати байни миллатҳо амал мекунад». Чунин меъёр дар қонунгузории дигар кишварҳо кам вомехӯрад.
Конститутсияи Молдова соли 1994 забони муоширати байни миллатҳоро муайян накардааст, вале дар банди 3 моддаи 13 гуфта шудааст, ки «давлат барои омӯзиши забони муоширати байналхалқӣ мусоидат мекунад».
## Нигаред низ
* Забони расмӣ
* Забони давлатӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забонхат

**Забонхат** — ҳуҷҷати яктарафа бо имзо, ки далели гирифтани чизеро ба ҳукми тасдиқ медарорад ( масалан, иҷрои кор аз рӯи уҳдадорӣ, иҷозатнома, шаҳодатнома, инструктажи техникаи бехатарӣ ва ғайра). Дар илми ҳуқуқ яке аз навъҳои тасдиқкунии хаттӣ ба ҳисоб меравад. Дар баъзе ҳолатҳо аз баста шудани шартнома далолат медиҳад.
## Нигаред низ
* Додани ноболиғ таҳти назорат
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забонхат дар бораи баромада нарафтан

**Забонхат дар бораи баромада нарафтан** — яке аз намудҳои чораҳои пешгирии мурофиавӣ мебошад. Матлаби ин чораи пешгирӣ аз он иборат аст, ки
аз шахси гумонбаршаванда ва ё айбдоршаванда уҳдадорӣ гирифта мешавад, ки аз ҷои истиқомати худ ё
ҷои муваққатан истодаи худ бе иҷозати шахси дахлдори таҳқиқкунандаи ибтидоӣ, муфаттиш, прокурор, суд берун намебарояд. Агар шахси гумонбаршуда ё айбдоршаванда забонхати худро вайрон кунад,
чораи сахттари пешгириро ба кор бурдан мумкин аст, ки дар ин бора бояд ба ӯ дар вақти гирифтани забонхат маълум карда шавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забти ҳарбӣ

**Забти ҳарбӣ** — реҷаи ҳуқуқи байналхалқӣ мебошад, ки дар низоъҳои байналхалқӣ нерӯҳои мусаллаҳи тарафи даргир қаламрави кишвари муқобилро дар ҷараёни бурдани амалиётҳои ҳарбӣ забт намудааст. Тафовути забти ҳарбй аз дигар намудҳои будубоши нерӯҳои мусаллаҳ дар қаламрави хориҷй дар хусусияти муваққатӣ ва ҳолати ҷангй қарор доштани кишваре, ки қаламраваш забт шудааст, ифода мегардад.
## Нигаред низ
* Таҷовуз
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зам кардани ҷазо

**Зам кардани ҷазо** — дар қ. 3, 4, 5, м. 70 КҶ ҶТ ба танзим дароварда шудааст. То эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукм дар ҳабс нигоҳ доштан ба муҳлати ҷазо дар шакли маҳрум
сохтан аз озодӣ,ннгоҳ доштан дар қисми ҳарбии интизомй ба ҳисоби як
рӯз баробари як рӯз дар шакли маҳдуд кардани озодӣ - як рӯз баробари ду рӯз, корҳои ислоҳи меҳнатӣ, маҳдуд кардан дар хидмати харбй - як рӯз баробари се рӯз, як рӯз баробари
ҳаштсоати корҳои ҳатмй ба ҳисоб гирифта мешавад. (қ. 4 м. 70 КҶ ҶТ)
Агар муҳлати дар ҳабс нигоҳдорӣ то
эътибори қонунӣ пайдо кардани
ҳукм ба ҷазои таъйиншудаи бо маҳрум сохтан аз озодӣ вобасганабуда
мутобиқат намояд, шахси маҳкумшуда ҷазоро адокарда ҳисоб мешавад. (Масалан, шахс то эътибори
қонунӣ пайдо кардани ҳукм 4 моҳ
дар ҳабс нигоҳ дошта мешавад. Мувофиқи ҳукми суд ба ӯ як сол ҷазои
корҳои ислоҳӣ таъйин мегардад. Дар
ин маврид бо ба хнсоб гирифтани он
ки ба як рӯзи маҳрум сохтан аз озодӣ
се рӯзи корҳои ислоҳӣ баробар аст,
шахс ҷазоро адокарда ҳисобида мешавад). Ҳангоми таъйин намудани ҷазо ба маҳкумшудаи то мурофнаи
судӣ дар ҳабс нигоҳ дошташуда дар шакли ҷарима, маҳрум сохтан аз
ҳуқуқи ишғоли мансабҳои муайян ва машғул шудан ба фаъолияти муайян, агар онҳо ба сифати ҷазои асосӣ
таъйин шуда бошанд, суд бо назардошти муҳлати дар ҳабс нигоҳ доштани ӯ ҷазоро сабуктар мекунад ё аз
адои он пурра озод менамояд (қ. 3 м. 70 КҶ ҶТ).
То эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукм дар ҳабс нигоҳ доштан ё адои ҷазо дар шакли маҳрум сохтан аз озодӣ, ки бо ҳукми суд барои ҷинояти дар хориҷа содирнамуда таъйнн шудааст, дар ҳолати мутобиқи моддаи 15 КҶ ҶТ супорида шудани шахс,
як рӯз баробари як рӯз ба ҳисоб гирифта мешавад. (қ. 5 м. 70 КҶ ҶТ) 
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Замин (истилоҳ)

**Замин (истилоҳ)** — объекти табиие, ки қонун муҳофизат мекунад. Маънои васеи истилоҳи замин ин тамоми кураи вай 6о ҳамаи компонентҳояш фаҳмида мешавад. Маънои маҳдудаш бошад, қабати хоки ҳосилдори болоии кураи замин асг, ки функсияҳои иқтисодӣ, экологиро иҷро мекунад.

Дар илми ҳуқуқшиносӣ ҳуқуқи замин гуфта соҳаи алоҳидаи ҳуқуқро
меноманд, ки маҷмӯи муносибатҳоро оид ба соҳибй кардан, истифода
бурдан ва ихтиёрдорӣ намудани ресурсҳои заминиро ба танзим медарорад. Ядрои ҳуқуқи заминро меъёрҳои ҳуқуқи гражданӣ ташкил медиҳанд. Сарчашмаҳои асосии ҳуқуқи замин дар Ҷумҳурии Тоҷикисто - Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, КГ ҶТ ва Кодекси замин ( аз 13.12.1996 бо тағӣиру
иловаҳо аз 12.12.1997 ва 14.05.1999 ва 12.05.2001) ба ҳисоб мераванд.
Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон (м.12 ва 13 Конститутсияи ҶТ,
м.2 Кодекси замин, м. 239 ва 289 КГ ҶТ) муқаррар намудааст, ки замин
моликияти истисноин давлат буда, давлат истифодаи оқилонаи онро ба
манфиати халқ кафолат медиҳад. Қонуни ҶТ «Оид ба ислоҳоти замин»
(аз 5.03.1992 бо тагӣиру иловаҳо аз 4.11.1995 ва 15.05.1997) Кодекси замин (аз 13.12.1996 бо тагӣиру иловаҳо а з 12.12.1997, 14.05.1999,
12.05.2001), Қонуни Ҷ Т «Оид ба иҷора» (аз 6.12.1990, бо тагӣиру иловаҳо аз 4.11.1995) инчунин Қонуни ҶТ «Онд ба хоҷагиҳои деҳқонӣ ( фермерй)» аз 10.05.2002 навгониҳои зиёде ба масъалаи замину заминдорӣ ворид намуданд. Мувофиқи ин қонунҳо акнун замин ба замннистифодабарандагон барои нстифодаи якумраи меросӣ ва ба ҳайси иҷора дода
мсяиавад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забонҳои корӣ

**Забонҳои корӣ** — ҳамчун забонҳои расмй дар фаъолияти ҳаррӯзаи ташкилотҳои байналхалқӣ қабул гардидаанд.   Забонҳои корӣ — ҳамчун забонҳои расмй дар фаъолияти ҳаррӯзаи ташкилотҳои байналхалқӣ қабул гардидаанд.   Ҳамин тариқ, ба ҳайси забонҳои расмии Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид забонҳои зерин эътироф шудаанд: забони англисӣ, забони франсавӣ, забони испанӣ, забони русӣ ва забони хитойӣ ва забони арабӣ. 
Ба ҳайси забонҳои корӣ бошад, забони англисӣ ва забони франсавӣ истифода мешаванд.
## Нигаред низ
* Забони расмӣ
* Забони шартномаи байналхалқӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Дафтарчаи меҳнатӣ

**Дафтарчаи меҳнатӣ** — ҳуҷҷати асосии фаъолияти меҳнатӣ буда, собиқаи кории кормандонро тасдиқ менамояд. Тартиби ҷорӣ кардани дафтарчаҳои меҳнатиро Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян менамояд.
Корфармо вазифадор аст, ки ба ҳамаи кормандоне, ки дар ташкилот зиёда аз 5 рӯз кор кардаанд, дафтарчаи меҳнатӣ кушояд. Дар дафтарчаи меҳнатӣ маълумот дар бораи қабул ба кор, ба кори дигари доимӣ гузаронидан бо нишон додани касб (ихтисос), дараҷаи касбӣ, вазифа (мувофиқи асноди меъёрие, ки номи касб ва вазифаи кормандонро муқаррар менамояд) ва аз кор озод кардани кормандон бо нишон додани асосҳои қатъ шудани шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ, инчунин дар бораи ҳавасмандгардонӣ ва мукофотонидан барои муваффақиятҳо дар кор қайд карда мешавад. Ҳангоми аз кор озод кардан дафтарчаи меҳнатӣ дар рӯзи охирини кор ба корманд супорида мешавад. Дар сурати роҳ додани кашолкорӣ оид ба супоридани дафтарчаи меҳнатӣ бо
гуноҳи корфармо ба корманд барои ҳар рӯзи кашолкорӣ музди миёна дода мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуҷҷатҳо
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Зарари бевоситаи воқеӣ

**Зарари бевоситаи воқеӣ** — ин кам шудани амволи корфармо, паст гардидани арзиши он, инчунин ба вуҷуд омадани зарурати таъмир ва барқарор намудани ҳолати пешинаи амвол мебошад.
## Нигаред низ
* Зарар расонидан
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зарари ҷисмонӣ

**Зарари ҷисмонӣ** — дар натиҷаи таъсири омилҳои беруна: механикӣ, физикӣ, химиявӣ, биологӣ, техникӣ, вайрон гардидани ягонагии анатомӣ ё физиологии узв ва бофтаҳои одам
фаҳмида мешавад. Зарари ҷисмонӣ дар расонидани зарар ба саломатӣ ва дар вайрон ё суст гардидани вазифаҳои физиологии организми инсон ифода меёбад. Зарар вазнин, миёна ва сабук мешавад. Зарар ба саломатӣ мувофиқи Қоидаҳои судию тиббии муайянсозии дараҷаи вазнини зарари ҷисмонӣ аз 11 декабри 1978 муайян мегардад.

Мувофиқи м. 110 КҶ ҶТ зарар зарари вазнин эътироф мешавад, агар:
* а) барои ҳаёти инсон хавфнок;
* б) боиси нобино шудан;
* в) гунг шудан;
* г) кар шудан;
* д) аз кор мондани узв;
* ж) дар бадсурат шудани рӯй ифода  ёфта бошад.
* з) боиси харобшавии зиёди саломатӣ, яъне на камтар аз сеяки қобилияти умумии меҳнатӣ аз даст рафта бошад;
* е) гунаҳгор баръало донад, ки он  бонси пурра аз даст додани қобилияти кории касбй;
* ё) беморни рӯҳӣ;
* к) нашъамандӣ;
* и) таксикомания мегардад.
 
Зарари миёна ба саломатӣ зараре эътироф мешавад, ки барои ҳаёт хавфнок набуда, оқибатҳои дар боло номбаршударо ба миён наовардааст, вале боиси харобшавии тӯлонии саломатӣ ё ба таври устувору назаррас аз даст додани камтар аз сеяки қобилияти умумии меҳнатӣ шудааст. Зарари сабук бошад, зараре эътироф мешавад, ки боиси ба муҳлати кӯтоҳ хароб шудани саломатӣ ё андаке ба таври устувор аз даст додани қобилияти меҳнатӣ гардидааст (м. 112 КҶ ҶТ) 
## Нигаред низ
* Зарар
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зарари маънавӣ

**Зарари маънавӣ** — дар илми ҳуқуқи меҳнатӣ товони азоби рӯҳӣ ва маънавиро мегӯянд, ки ба корманд бо гуноҳи корфармо расидааст. Зарари маънавӣ бо роҳи паҳн кардани маълумоте, ки шаъни кормандро паст мезанад, расонида мешавад. Зарари маънавӣ бо пул ё бо дигар шакл ба андозае, ки корфармо ва корманд муайян мекунанд, ҷуброн карда мешавад. Дар сурати ба миён омадани баҳс ин масъала аз ҷониби суд баррасӣ мешавад.

## Нигаред низ
* Зарар
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зарари моддӣ

**Зарари моддӣ** — дар зери мафҳуми зарари моддӣ камшавии ҳама гуна неъматҳои моддӣ фаҳмида мешавад. Дар баробари зарар мафҳуми зиён низ вуҷуд дорад, ки арзиши пулии зарари бавуҷудомадаро инъикос мекунад.

## Нигаред низ
* Зарар

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зарар (ҳуқуқ)

**Зарар** — яке аз шартҳои асосии ба ҷавобгарии моддӣ кашидани корманд мебошад. Корманде, ки бо гуноҳи ӯ ба корфармо зиёни моддӣ расидааст, ба андозаи зиёни бевоситаи воқеӣ, аммо на зиёдтар аз моҳонаи миёнааш масъулияти моддӣ дорад.
Аз ин рӯ, зарар ба намудҳои зерин ҷудо мешавад:
 
# зарари моддӣ;
  
#  зарари маънавӣ.
Ин намуд ба шарти ҷуброн карда мешавад, агар зарар дар қонун пешбинй шуда бошад (ин ба зарари маънавӣ). Дар ҳуқуқи гражданӣ маънои паст кардан, ба нестӣ расонидани ҳуқуқи субъективӣ ё нафъи ашхосн алоҳидаро дар назар дорад.

Дар адабиёти ҳуқуқӣ, таҷрибаи судӣ ва арбитраж мафҳумҳои зарар, зиён ва осебрасонӣ истифода бурда мешавад. Дар бисёр ҳолат зарар ва зиён ҳамчун муродифи ҳамдигар истифода мегарданд, аммо зарар ва осеб расонидан мувофиқ намеоянд.

Мафҳуми зарар хеле васеъ буда,ба зарари амволӣ ва ғайриамволӣ ҷудо мешавад. Таҳти мафҳуми зарари амволӣ оқибатҳои материалии (иқтисодии) ҳуқуқвайронкунӣ фаҳмида мешавад, ки шакли арзишӣ доранд.
## Нигаред низ
* Масъулияти моддӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Зарар расонидан

**Зарар расонидан**  — оқибати молумулкӣ ё ғайримолумулкие, ки дар натиҷаи расонидани осеб ё несту нобуд намудани молумулк инчунин дар мавриди осеб дидани саломатӣ ва ҳаёти шаҳрванд ба амал меояд, дар илми ҳуқуқи гражданӣ зарар эътироф карда мешавад. Зарар ба моликият, амвол дар шакли кам кардани он, паСт намудани арзиши мол, нуқсон пайдо кардани намуди мол ва сифати он ва ё нобуд кардани он расонида мешавад. Аслан зарар расонидан маънои зидди қонун рафтор намуданро дорад. Шахси зараррасон зидди меъёрҳои ҳуқуқӣ амал намуда,ҳуқуқи субъективии шахсро вайрон мекунад. Аз ин рӯ, зарари расонидаи молумулкӣ ва ғайримолу мулкӣ бояд ҷуброн ва ё барқарор карда шавад. Баъзан дар натиҷаи рафтори қонунӣ ҳам мумкин аст зарар ба миён ояд. Дар чунин маврид агар рафтори шахс қонунӣ бошад, товони зарар рӯёнида намешавад.

Масалан, зараре, ки дар натиҷаи мудофиаи зарурӣ расонида шудааст. Агар байни зарари расонндашуда ва рафтори зидциқонунии шахси зараррасон алоқаи сабабӣ набошад, пас он шахсро ҷавобгар ҳисобидан мумкин нест. Дар ҳуқуқи гражданӣ гуноҳ яке аз шартҳои ҷавобгарӣ мебошад. Дар қонунгузории гражданӣ меъёри ҳуқуқие мавҷуд аст, ки мувофиқи он агар шахси зараррасон исбот намояд, ки дар зарари расонидашуда ӯ гуноҳ надорад, аз ҷуброни зарар оэод карда мешавад (қ.2 м. 1079 КГ)- Умуман дар ҳуқуқвайронкунии гражданӣ гуноҳ дар шакли беэҳтиётӣ бештар
мавқеъ дорад.
## Нигаред низ
* Зарар
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Лағмон

**Лағмон**  (форсӣ: **لغمان**) навъи таом, ки аз хамири тор - тор буридаи дар об пухта ва аз қайлаи гӯшти қима, пиёз, сабзӣ, картошкаю нахӯд тайёр мекунанд.

2.**Лағмон**, лагман

Ин навъи таомро аз хамири буридаи махсус, гўшт, пиёз, сабзӣ, картошка, помидор, сирпиёз, об, намак ва дигар маводҳои хушбўйкунанда омода мекунанд. Гўшту сабзавотро ба шакли мукааб реза менамоянд. Ба дег аввал шўрбои онро тайёр карда, зуволаро ба мисли угро, аммо андаке ғафстар бурида, ба дег меандозанд. лағмони тайёршударо ба табақҳо кашида, бо кабудӣ ва чакка оро медиҳанд. Баъзан обашро бештар карда, ба косаҳо низ мекашанд. Дар саросари кишвар фаъол аст. 
 
## Адабиёт
* Ершов Н. Пища // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.2, – Душанбе, 1970.
* Лағмон // Энсиклопедияи мухтасари рўзгордорӣ. – Д., 1988, – с. 144. 
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015  
 
 
## Нигаред низ

*Угро
* Лағмон (мазмунҳо)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ошпазии тоҷикӣ
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот‎
Бирён

**Бирён** () — чизи дар деги хушки тафсон ё дар равғани доғ пухташуда, зирбондашуда; кабобшуда: барраи бирён, гандуми бирён, гӯшти бирён, моҳии бирён, нахӯди бирён.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Бирён


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Барра

**Барра**, **ҳамал** — бачаи гӯсфанд.

Гӯсфанд, одатан, 1-2 (гӯсфанди зоти романовӣ 4-6) барра мезояд. Вазни барраи маҳинпашм ҳангоми таваллуд 3,8-5 кг аст. Вазни барраҳои дугоник ва сегоник 17-35 % кам мешавад. Инкишофи барра-и ширмак ба вазн, серширии меш ва шароити нигоҳубин вобаста аст. Меши фарбеҳ, ки як барра мемаконад, аввалҳо ҳар шаборӯз 1,2-1,5 кг, баъдтар 1,0-0,8 кг шир медиҳад. барра-и ширмак дар як шаборӯз 150—250 г вазн мегирад. Шири гӯсфанд моҳи дуюм 30-35 %, сеюм 50 % ва чорум 60 % кам мешавад. Ба барра-и заифу лоғар хӯроки иловагӣ медиҳанд. Ярмаи сулӣ, омехтаи ҷаву кунҷора, коҳ ва алафи сабз хӯроки беҳтарини барра мебошад. баррсадаҳои меши маҳинпашмро 700—800, дуруштпашмро 1000 ва барра-и ахтаро 1000-1500-сарӣ нигоҳубин мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гӯсфанд
Гурӯҳ:Ҳайвонот
Гурӯҳ:Ҳайвоноти хонагӣ
Таббох

**Ошпаз**  (форсӣ: **آشپز**) он ки кораш хӯрок пухтан аст, касе, ки хӯрок мепазад, хӯрокпаз, **таббох**.

## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Таббох

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ

Гурӯҳ:Ғизоҳо
Ширчой

**Ширчой**  (форсӣ: **شيرچاي**) шири бо чой ҷӯшонида, ки равғани зард андохта мехӯранд.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Ширчой

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ

Гурӯҳ:Ғизоҳо
Хадиҷа бинти Хувайлид

**Хадиҷа бинти Хувайлид** (; —, Макка) — завҷаи аввали Муҳаммад, аввалин касе, ки баъд аз ваҳй имон овардааст.

***«Лучшей женщиной мира этого в своё время была Марйам, дочь Имрана, а лучшей женщиной этой общины является Хадиджа»***

## Зиндагӣ то шиносоӣ бо Муҳаммад
Ӯ дар замони ҷоҳилӣ «Тоҳира» лақаб дошта, аввал завҷаи Атиқ ибни Холиди Махзумӣ буд ва аз ӯ як писар бо номи Абдуллоҳ ва як духтар доштааст. Баъд аз вафоти Атиқ завҷаи Абӯҳола мешавад, ки аз ин ду писар — Ҳола ва Ҳинд доштааст.

## Издивоҷ бо Паёмбари Худо
Баъд аз ин ки ҳазрати Хадиҷа аз мақомоти Муҳаммад бохабар шуд ва каромоти эшонро дид, бо он ҳазрат издивоҷ кард. Ба ривояти Ибни Аббос, ҳазрати Хадиҷа дар ҳангоми издивоҷ бо Муҳаммад 28 сола буд. Ҳангоми издивоҷи ҳазрати Хадиҷа ва Муҳаммад, ҳазрати Абӯтолиб ақди он ду бузургворро хонд.

Ҳазрати пайғамбарро аз ӯ се писар ва чаҳор духтар таваллуд шудаанд, ки писарон ҳамагӣ дар хурдӣ вафот карданд ва духтаронашон Зайнаб, Руқайя, Умму Кулсум ва Фотима мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Бонуи ду олам Ҳазрати Хадиҷа(рз)

Гурӯҳ:Шахсиятҳои ислом аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳамсарони Муҳаммад
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Хилофати Араб
Гурӯҳ:Саҳоба
Лӯбиёӣ

thumb|Flore des serres v17 023a
**Лӯбиё** (форсӣ: **لوبيا**] ғалладонаи хӯрокӣ аз ҷинси нахӯд, вале гурдашакл, ки дар ғилофакҳо мерасад.

## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Лӯбиё



Гурӯҳ:Ғизоҳо
Нахӯд

**Нахӯд** () — гиёҳест яксола; яке аз қадимтарин рустаниҳои мазрӯъ.


File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg


## Тавсифоти ботаникӣ
Баландиаш аз 10 то 80 см, пояаш рости сершоха, баргаш мураккаби пармонанд (дарозиаш 2,5 – 7 см) буда, аз 4 – 8 ҷуфт баргча таркиб ёфтааст; баргчааш байзашакл (дарозиаш 1 – 1,8 см), гулаш майдаи сафед, гулобӣ, бунафш ё кабуд, ғилофак (кӯсак)-аш байзашакли дарозрӯя (дарозиаш 2 – 3,5 см, бараш 1 – 1,7 см); 1 – 4 дона дорад. Моҳҳои июн – июл гул карда, июл – август дон мебандад.

## Хосияти ғизоӣ
Нахӯд чун ғалладонаи серғизои хӯрокӣ ва барои тайёр кардани консерв, макарон, сурогати қаҳва, маҳсулоти гуногуни қаннодӣ ва ғайра истифода мешавад. Дар байни тоҷикон нахӯдбирён, нахӯдшӯрак, нахӯдшурбо, оши равон ва палави нахӯддор аз қадим маъмул аст. Нони нахӯдӣ хуштамъ ва серғизост.

## Хосияти шифоӣ
Бино ба ақидаи табибони халқӣ аз истеъмоли нахӯд дар шикам бод пайдо мешавад. Нахӯд дарунро мулоим мегардонад, барои шуш неку аст, дар бадан хуни солим пайдо мекунад, баданро фарбеҳ месозад. Нахӯдро дар об пухта, дар он об намак андохта бинӯшанд, моддаҳои часпакро пароканда менамояд, пешобро меронад, барои дарди узвҳои сина ва шуш манфиат дорад. Агар нахӯдро дар мобайни таом бихӯранд, барои ҳазм гаштани он ёрӣ медиҳад. Бирён карда гармогарм хӯрдани нахӯд барои бавосири хунӣ давои аҷибест. Нахӯди сабзро як шаборӯз дар об тар карда, он обро бинӯшанд, варами милки дандонро мегардонад. Тибби муосир исбот кардааст, ки дар таркиби нахӯд моддаҳои ғизоӣ хеле зиёданд ва онҳо аз ҷиҳати таркиби химиявӣ ва хусусиятҳои физиологӣ ба сафедаҳои ҳайвонот наздик мебошанд. Бинобар ин, истеъмоли нахӯд барои давои камхунӣ, харобии тан ва қабзият муфид аст. Аз болои нахӯд нӯшидани оби сард сахт зиён дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

Гурӯҳ:Рустаниҳои ғизоӣ
Фатирмаска

**Фатирмаска** (форсӣ: **فطير مسکه**] хӯроке, ки аз фатиру маска ва харбузаи ширин иборат аст.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Фатирмаска

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ

Гурӯҳ:Ғизоҳо
Маззаи ширин

**Ширин** (форсӣ:  **شيرين**) ба таъму мазаи қанду асал; ширадор, лазиз: харбузаи ширин, себи ширин; латиф, хуш, форам, гуворо, дилкаш, хушоянд: забони ширин, сухани ширин, хоби ширин; ширин кардан (даҳонро) чашидани ширавор ◊ ҷони ширин азиз (дар мавриди илтифот, меҳрубонӣ ва навозиш хитоб карда мешавад.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Ширин

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ

Гурӯҳ:Ғизоҳо
Кӯрпа

**Кӯрпа** (форсӣ: **کورپه**) - бистари пахтадори лагандашуда барои хобидан, лиҳоф; кӯрпа шуда хобидан қабати ғафс шуда хобидани чизе; бисёр будани чизе; ба кӯрпа нигоҳ карда пой дароз кардан (мақол) дар иҷрои корҳо имконият ва шароитро ба ҳисоб гирифтан; барф кӯрпаи замин аст (мақол) барф барои гарм нигоҳ доштани замини кишт мисли кӯрпа барои инсон зарур аст.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Кӯрпа

Гурӯҳ:Лавозимоти бистарӣ
Деҳоти Ифтихор

**Ҷамоати Ифтихор**(собиқ Қирққудуқ) - ҷамоатест дар ноҳияи Ашти вилояти Суғди Тоҷикистон.
  
## Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум

## Деҳоти ҷамоат

## Пайвандҳо


Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Ашт
Ҳунарманд

**Ҳунарманд** () — шахсе аст, ки ба офариниши осори ҳунарӣ мепардозад ё дар ҳар шохае аз фаъолиятҳои инсонӣ, ки ба ҳунар марбут мешавад дар ҳоли фаъолият аст. Корбурд аз вожаи «ҳунарманд» дар суҳбатҳои рӯзмара (ва ҳатто илмию фарҳангӣ) маъмулан фақат ба шахсе ишора дорад, ки дар ҳунарҳои таҷассумӣ машғули фаъолият аст. Ҳунарманд маъмулан ба касоне, ки барои саргармӣ ба ин амр машғуланд низ итлоқ мешавад. Ин истилоҳ барои мусиқидонон, навозандагон созҳо ва иҷрокунандагони намоиш низ ба кор меравад ва аммо дар мавриди бозигарҳо маъмулан аз лафзи ҳунарпеша истифода мекунанд. Албатта «ҳунарпеша» дар айни ҳол, ки бори маъноии бисёр мутафовите дорад, бо ҳунарманд мутародиф аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пешаварон
Сим

**Сим** (форсӣ: **سيم**) нуқра.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.238

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Матоъ

**Матоъ**  (форсӣ: **متاع**) порча, газвор, : матоъи абрешимӣ, матоъи нахӣ, матоъи пашмӣ, матоъи сурх, як либосворӣ матоъ, матоъ бофтан; мол, коло, ашёи мавриди харидуфурӯш: молу матоъи арзон.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Матоъ

Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот
Гурӯҳ:Нассоҷӣ