open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Автомат (худкор)

**Автомат** (юнонӣ automatos– худкор) — 1) олот ё маҷмӯи олоту таҷҳизотест, ки аз рӯи барномаи додашуда иҷрои ягон амал ё равандро бе иштироки бевоситаи инсон анҷом медиҳад (масалан, гирифтан, нигоҳ доштан, тағйир додан ва истифодаи маълумот, энергия ва маҳсулот). Автомат барои афзоиши маҳсулнокӣ ва сабук гардондани меҳнати инсон, идораи равандҳои ҳаракатнок ва ғайра истифода мешавад. Пайдарпайии амали автомат ё дар сохти он пешбинӣ мегардад, ё аз берун бо ёрии сигнал (амр)-и идоракунанда ё барнома ба тавассути ҳомили маълумот (масалан, лентаи магнитӣ ё диск) дода мешавад. Автоматҳои содатарин – афзору олоти худкор ҳанӯз дар давраҳои қадим кор фармуда мешуданд. Аввалин соати фанардор низ аз автоматҳои сода маҳсуб мешавад. Автоматро баъди ба кор андохтан гоҳ-гоҳ назорат кардан лозим меояд. Автоматҳо як даври амалиётро анҷом дода, ба иҷрои даври нав шурӯъ менамоянд. Масалан, дар заводи коркарди шир аз шуста омода сохтани зарфҳо то андохтани шир ва борпечкунии маҳсулоти тайёр, ҳамаи амалиётро автоматҳо иҷро мекунанд. Аз рӯи вазифа автоматҳо ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд: Автоматҳои ченкунӣ, назорат, танзимкунӣ ва идоракунӣ. Автомат ва нимавтоматҳо дар саноати мошинсозӣ, саноати бофандагӣ, саноати хӯрокворӣ, кишоварзӣ, корҳои ҳарбӣ ва ғайра васеъ истифода мешаванд. Масалан, он қисми тухмипошак, ки ҳангоми кишти пахта ба ҳар чуқурча панҷдонагӣ чигит мегузорад, аз автоматҳои одӣ мебошад. Дар садаи XX инкишоф ёфтани электроника боиси сохта шудани автоматҳои электронӣ гардид. Сохти автоматҳои ҳозиразмон хеле мураккаб буда, барои осон кардани фаъолияти инсон дар ҳама соҳаҳои хоҷагии халқ, аз ҷумла дар рӯзғор имкон медиҳад. 2) Модели математикии афзори реалӣ ва ё абстрактӣ, ки маълумоти дисперсиониро табдил медиҳад. Нигар низ Назарияи автоматҳо.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Автоматҳо
Гурӯҳ:Мақолаҳо аз рӯи алифбо
Акрам Акрамхоҷаи Тошкандӣ

**Акрам Акрамхоҷаи Тошкандӣ** (асри 19) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Мувофиқи маълумоти «Тазкират-уш-шуаро»-и Муҳтарам Акрам шахси таҳсилдида, огоҳ аз улуми мутадовилаи замон будааст. Дар тазкираҳо ва баёзҳо ғазалҳояш ба назар мерасанд. Абёти зерин аз ӯст:
 
::Бе майи лаъли лабат кай дорад имкон зиндагӣ, 
::Соғари ҷисмӣ надорад бе майи ҷон зиндагӣ. 
::Ғунча дилхун, бенаво булбул ба гулшан бе рухат, 
::Бе рухат, ҷоно, надорад ҳеч сомон зиндагӣ. 
::Дил ба ёди рӯи гулгуни ту хун гардидааст, 
::Меравад охир зи дастат додгӯён зиндагӣ. 
::Акрам аз мӯи миёнаш нуқтае гар во кунад, 
::Во намуд аз нозукиҳои раги ҷон зиндагӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Аслам Акрамов

**Акрамов Аслам Шарифович** (29 июли 1959, шаҳри Кӯлоб) — генерал–майори хадамоти гумрук (2003).

## Солҳои фаъолият
Хатмкардаи факултети иқтисодии УДТ (1981). Аввал дар мақомоти комсомолию Ҳизби коммунисти Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982—1990) кор карда, сипас сармутахассис ва сардори фонди нафақаи Комитети иҷроияи вилояти Кӯлоб, роҳбари «Сомонбонк»-и шаҳри Кӯлоб (1990—1997), сардори шуъбаи гумруки аэропорти шаҳри Кӯлоб, сардори шуъбаҳои гумруки ноҳияҳои Панҷакент, Хуҷанд, сардори идораи гумруки Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон (1997—2002), муовини вазир — сардори Департаменти гумруки Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003 — 06) буд. Аз соли 2006 корманди Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бо ордени Шараф (дараҷаи 1) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Авҷ (чашма)

**Авҷ** — чашмаи гарми минералӣ, 20 км ҷанубтари маркази ноҳияи Ишкошим, дар соҳили дарёи Панҷ, дар баландии 2410 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Дебиташ 5 л/с, минералнокиаш 1, 2 г/л, ҳарор. обаш + 35&nbsp;°C. Оби Авҷ дар таркибаш гидрокарбонати сулфат, магний ва калсий дорад. Хусусияти шифобахшии оби Авчинтеппаро соли 1930 олимони рус М. Прокопенко ва Н. Котова муайян намудаанд. Таркиби химиявии оби авҷ ба оби нарзани сулфатдори Кисловодск (Россия) монанд аст. Онро барои табобати бемориҳои силсилаи дилу раг, фишорбаландӣ (дар марҳалаи аввал), нуқсҳои аъзои ҳозима, аз ҷумла ҳама намудҳои илтиҳоби доимии меъда, захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта, вайроншавии мубодилаи моддаҳо ва фаъолияти узви таносул, шуш ва роҳҳои нафаскашӣ, зиқи нафас, газаки доимии пардаи гулӯ, касалиҳои гуногуни чашм, асаб ва ғайра истифода мебаранд. Шифохонаи авҷ аз як бинои истиқоматии дорои 60 кат, ду меҳмонхона бо 15 кати хоб ва ҳаммом (барои мардон ва занҳо) иборат аст. Хоҳишмандон аз саросари ҷумҳурӣ ва берун аз он дар шифохона табобат мегиранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чашмаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обҳои маъданӣ
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Мансур Акрамов

**Мансур Акрамов** (1887, Хуҷанд – 1943, Ҷумҳурии Мухтори Коми) — аз муборизон ва фаъолони барқароркунии Ҳокимияти Советӣ ва сохти колхозӣ дар шимоли Тоҷикистон.

## Солҳои фаъолият
Фармондеҳи гурӯҳи ихтиёриёни Армияи Сурх (1922 – 1924), сипас сардори шуъбаи милитсияи шаҳри Хуҷанд (1925 – 1926), муовини раиси ширкати саноатии Хуҷанд ва раиси шуъбаи милитсияи ш. Исфара (1927 – 28), муовини раиси Комитети иҷроияи шаҳри Хуҷанд (1928 – 30), раиси колхози ба номи Сатторови ноҳияи Нов (1931 – 34), раиси колхози ба номи Ворошилови ноҳияи Сталинобод, муовини Комитети иҷроияи ноҳияи Сталинобод (1934 – 37). Бо орденҳои "Ситораи Сурх" ва «Нишони фахрӣ» ва бо аслиҳаи ёдбудӣ сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Агглютинатсия (забоншиносӣ)

**Агглютинатсия** — дар забоншиносӣ тарзи калимасозӣ ё ба вуҷуд овардани шаклҳои нав бо роҳи ба асос ё решаҳои тағйирнаёбанда ҳамроҳ сохтан ё пайвастани вандҳо (аффиксҳо).

Вандҳо паси ҳам тибқи силсилаи дараҷаашон меоянд. Масалан, дар забонҳои туркӣ ба ҳиссаи номӣ аввал вандҳои шакли ҷамъ, баъд вандҳои соҳибӣ ва ҳолат (падеж) мепайванданд: тоғларда, ӯйларда, далаларда (дала-лар-да). Дар забони ӯзбекӣ – тоғ (кӯҳ), ӯй (хона), дала (саҳро) – лар (пасванди ҷамъбандӣ), – да – ҳолати ифодакунандаи маънои макон мебошад. Дар натиҷаи ба ҳамдигар ҳамроҳ шудан маънои «дар кӯҳҳо, дар хонаҳо, дар саҳроҳо» пайдо мегардад. Барои забонҳои агглютинативии мисли туркӣ ва банту низоми ташаккулёфтаи калимасозӣ ва тағйири калимаҳо ба воситаи вандҳо, надоштани вобастагии фонетикии алломорфӣ, намуди умумии тасрифӣ, ҳаммаъноии сарфу наҳвии вандҳо, дорои маънӣ набудан зимни табдилёбӣ хос аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Лингвистический энциклопедический словарь, М., 1990;
*Ҳусейнов Х., Шукурова К., Луғати терминҳои забоншиносӣ, Д.,1983;
*Серебренников Б. А., Причины устойчивости агглютинативного строя и вопрос о морфологическом типе языка, дар кит. Морфологическая типология и проблемы классификации языков, М.–Л., 1965;
*Баранникова Л. И., Введение в языкознание, Саратов, 1973.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Морфология
Авиценна (ҷамъияти саҳҳоми)

**«Авиценна»**— ҷамъияти саҳҳомии кушода дар ноҳияи Ҳисор.

## Соли таъсис
Моҳи майи 1997 таъсис ёфтааст.

## Истеъҳсолоти корхона
Фаъолияти корхона дар аввал танҳо ба истеҳсоли обҳои минералӣ ва нӯшокиҳои ташнашикан равона гашта буд. Он 6 намуд маҳсулот истеҳсол мекард ва 35 нафар коргар дошт. Феълан дар «авиценна» 16 намуд маҳсулот истеҳсол мекунанд: оби минералии «Шоҳамбарӣ», обҳои нӯшокии «Авиценна» ва «Кристалл», нӯшокиҳои ташнашикани «Буратино», «Олуча», «Тархун», «Кола», оби нӯшокии бегази «авиценна», афшураҳои «Анор», «Смородина», «Шафтолу», «Мултифрут», шароби «Кристалл», «Столичный» ва ғайра Дар «авиценна» 182 нафар фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Коргоҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Корхонаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор
Абудулафи Хазраҷӣ

**Абудулаф** (*Мисъор ибни Муҳалҳил ал-Хазраҷии Янбӯӣ * ; соли таваллуд ва вафот номаълум) — сайёҳ, географи араб.

## Зиндагинома
Дар чоряки аввалли садаи X ба Бухоро омада, солҳои 914—942 дар дарбори амири Сомонӣ Наср ибни Аҳмад хидмат кардааст. Абудулаф соли 942 бо ҳайати сафорати Хитой дар Бухоро ба саёҳати Туркистони Шарқӣ, Тибет, Хитой, Эрон ва Ҳиндустон мебарояд.

## Осор
Асарҳои Абудулаф «Рисолат-ул-увло» («Рисолаи аввал») ва «Рисолат-ул-ухро» («Рисолаи охир») оид ба ҷуғрофияи таърихии кишварҳои Осиёи Миёна, Хитой, Эрон ва Ҳиндустон маълумоти муҳим медиҳанд. Дар мероси адабии мардумони Шарқ аз забони Абудулаф ҳикояву ривоят ва латифаҳои зиёде нақл мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Набӣ Акрамов

**Набӣ Акрамов Муҳамммадҷонович** ( 17 июли 1957, шаҳри Истаравшан) — полковник, Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1982).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии фармондеҳии умумиҳарбии ба номи И. С. Коневи шаҳри Алмаато (1980) ва Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1986).

## Солҳои фаъолият
Солҳои 1980 – 1982 дар ҳайати қӯшунҳои маҳдуди шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кард. Дар як амалиёт ротае, ки Акрамов фармондеҳӣ менамуд, тӯдаи калони мухолифинро торумор кард. Барои ин корнамоӣ бо унвони Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ мушарраф гардид. Солҳои 1986 – 1990 дар гурӯҳи Артиши Шӯравӣ дар Ҷумҳурии Демократии Германия хидмат намудааст. Аз соли 1991 афсари калони Қувваҳои Мусаллаҳи Федератсияи Россия. Бо орденҳои Ленин, "Ситораи Сурх", «Хуршеди Инқилоб»-и РДА (Афғонистон), медалҳо, Грамотаи махсуси Президиуми Совети Олии СССР сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Агенти андоз

**Агенти андоз** — шахсест, ки корманди мақомоти андоз набуда, ба уҳдаи вай мутобиқи Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон вазифаи ҳисоб кардани андозу пардохтҳои иҷтимоӣ, гирифтани он аз андозсупорандагон ва ба буҷети дахлдор ё фондҳои ғайрибуҷетии молиявӣ гузарондан вогузор шудааст. Барои иҷро накардани вазифаҳояш Агенти андоз мувофиқи тартиби муқаррарнамудаи Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгӯ мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андозбандӣ
Алюмосиликатҳо

**Алюмосиликатҳо**  —  гурӯҳи минералҳои тавлидкунандаи ҷинсҳои кӯҳӣ ва хок. Пайвастҳои мураккаби алюминий ва силитсий, ки дар таркибашон катионҳои металлҳои ишқорӣ ва ишқоризаминӣ доранд. Аз нигоҳи химиявӣ намакҳои комплексии кислотаҳои полисилитсий мебошанд. Алюмосиликатҳо дар табиат фаровонанд. Ба Алюмосиликатҳо шпатҳои даштӣ, абрақҳо, минералҳои гилӣ ва ғайра тааллуқ доранд. Шпатҳои даштӣ дар кулолӣ, истеҳсоли шиша ва маҳсулоти сафолӣ, дар тавлиди семент ва бо мақсади ороишӣ истифода мешаванд. Абрақҳо диэлектриканд ва дар техника, радиосозӣ, авиатсия ба кор мераванд. Минералҳои гилӣ дар саноати тавлиди зарфҳои оташбардор, хишт ва ҳамчун адсорбент истифода мегарданд. Албит Na[AlSi3O8], анортит Ca[Al2Si2O8], ортоклаз K[AlSi3O8] аз ҷумлаи Алюмосиликатҳо мебошанд. Алюмосиликатҳои натрий ва калий барои ширеш кардани коғаз ва ранг намудани матоъ истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шретер В., Химия, М., 1989; Идрисов Т., Кимиёи аносир (элементҳо), Д., 2004.

## Сарчашма
*
Алюминит

**Алюминит**  —  вебстерити сунъӣ, минерал, сулфати обии алюминий аз гурӯҳи алюминитҳо.

Сингонияаш моноклинӣ. Рангаш аз сафед то зардчаи сафед. Ҷилояш шишагуни хира. Канораҳояш шаффоф ё ношаффоф. Сахтиаш – 1, зичиаш 1700 кг/м3. Шикасташ ноҳамвори хокӣ. Дар кислотаҳо ҳал мешавад. Алюминит дар натиҷаи таъсири обҳои дар таркибашон кислотаи сулфат дошта (H2SO4) ба моддаи гилдор ба вуҷуд меояд. Конҳои алюминит дар Германия, Чехия, Франсия, Британияи Кабир ва Покистон мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алюминийи Тоҷикистон

**«Алюминийи Тоҷикистон»** — нашрияи маъмурият ва иттифоқи касабаи КВД «Ширкати алюминийи тоҷик».

## Маълумот
Аз 9 июли 1976 ҳафтае як маротиба ба забонҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва русӣ дар ҳаҷми 12 саҳифа ба табъ мерасад. Дар саҳифаҳои «Алюминийи Тоҷикистон» қонуну қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба КВД «Ширкати алюминийи тоҷик» марбутанд, оид ба рафти кор дар сехҳои коргоҳ, тарзи зиндагӣ ва истироҳати коргарон, муваффақиятҳои истеҳсолии коргарони ширкат, навигариҳои соҳаи истеҳсоли алюминий дар хориҷи кишвар, ҳаёти ҷумҳурӣ ва вазъи сиёсии ҷаҳони имрӯза самтҳои фаъолияти давлати тоҷикон ва ғайра мавод ба табъ мерасад. Дар саҳифаи охири «Алюминийи Тоҷикистон» барои тамрини зеҳнӣ сканворду кроссворд, маводи шавқовар, инчунин эълонҳо чоп мешаванд. Дар дохили «Алюминийи Тоҷикистон» ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ замимаи «Паёми иттиҳод – Вестник профсоюза» нашр мешавад, ки дар соҳаҳои мухталифи ҳаёти ҷамъият ва фаъолияти иттифоқи касаба хабару мақолаҳо ба табъ мерасонад. Адади нашри «Алюминийи Тоҷикистон» 3000 нусха (2010).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ал-ҳовӣ

**«Ал-ҳовӣ»** — асари Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ дар боби тиб.

## Муаарифь
Розӣ дар асар ҳамаи бемориҳоеро, ки мушоҳида ва табобат кардааст, зикр менамояд. Бино ба маълумоти Абурайҳони Берунӣ «Ал-ҳовӣ» аз 13 фасл иборат аст: беморӣ ва муолиҷаи беморон, ҳифзи сиҳат; бахия (чоки захм), шикастабандӣ ва захмҳо; нерӯи доруҳо, ғизо ва дигар моддаҳо, ки дар тиб истифода мешаванд; доруҳои мураккаб, санъати тиб, дорусозӣ, рангу таъм ва бӯи доруҳо; навъи баданҳо, вазнҳо ва кайлҳо (ченакҳо); шарҳу вазифаҳои аъзо; иллат ва сабабҳои табиии санъати тиб; нахустин истилоҳоти тиббӣ ва муқаддимаи тиб.

Муаллиф барои таҳияи китоби мазкур 15 соли умри худро сарф кардааст. Китоб аз 30 муҷаллад иборат мебошад. Ошноӣ бо муҳтавои «Ал-ҳовӣ» шаҳодат медиҳад, ки Розӣ аз таълифоти Дисқуридус, Буқрот, Ҷолинус ва дигар табибони юнонӣ, румӣ, ҳиндӣ, арабӣ хуб огоҳӣ доштааст. «Ал-ҳовӣ» қомуси ҳақиқии тиббӣ буда, қариб ҳамаи масъалаҳои тибби амалӣ ва назариявии ҳамон даврро дар бар мегирад. Абуалӣ ибни Сино ба ин асари Розӣ шинос буд ва дар китоби худ «Аш-Шифо» иқтибосҳои сершумор карданаш далели ин мебошад. Ба қавли муаррихон Шайхурраис зимни шурӯъ кардан ба омӯзиши тиб дар навбати аввал ба «Ал-ҳовӣ» шинос шудааст. «Ал-ҳовӣ» аввал соли 1486 ва минбаъд солҳои 1509, 1542 бо номи «Continens Rasis» дар Италия ба лотинӣ тарҷума шудааст. Дастхатҳои он бо номи «Ал-Ҷомеъ-ул-ҳозир ли синоати-т-тиб» ва «Ал-Ҷомеъ-ул-кабир» дар китобхона-музейи Италия, китобхонаҳои Мюнхен, Оксфорд, Кембриҷ, дар Испания, Истанбул, Ромпур, Мадрас ва ғайра маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Отаҷон Акрамов

**Отаҷон Акрамов** (10 апрели 1929, Самарқанд — 27 апрели 2001, Душанбе) — иқтисоддон, доктори илми иқтисодӣ (1971), профессор (1980).

## Солҳои фаъолият
Соли 1953 Донишгоҳи Миллии Тоҷикистонро хатм намуда, дар ҳамин ҷо ба сифати ассистент, муаллим, муаллими калони кафедраи иқтисоди сиёсӣ (1954—1959), декани факултети иқтисодӣ (1960—1965), ноиби ректор (1966—1969), дотсент ва профессор кафедраи иқтисоди сиёсӣ (1969—1980) фаъолият кардааст. Солҳои 1980—1985 профессори Донишгоҳи давлатии Москва буд. Перомуни масоили назариявии рушди иқтисодӣ ва пешрафти соҳаҳои асосии истеҳсолот, истифодаи оқилонаи захираҳои истеҳсолӣ зиёда аз 50 асару мақолаи илмӣ ва методӣ навиштааст.

## Осор
* Муносибатҳои истеҳсолоти сотсиалистӣ, Д., 1962;
* Общественные фонды потребления и воспроизводство рабочей силы, Д., 1971.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Деҳоти Сайлиобод

**Деҳоти Сайлиобод** (то 22 марти 2022 — деҳоти Алға) — ҷамоати деҳотест дар ноҳияи Лахши Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

## Деҳаҳои ҷамоат

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

*
Суронбой Ҷиянбеков

**Ҷиянбеков Суронбой Шарифович** (; тав. 16 ноябри 1958, деҳаи Кара-Кулҷа, ноҳияи Совет, вилояти Ӯш, ҶШС Қирғизистон, ИҶШС) — сиёсатмадор, ходими давлатии қирғиз. Президенти панҷумини Қирғизистон аз 24 ноябри соли 2017 то 15 октябри соли 2020.

Сарвазири Қирғизистон (аз 13 апрели 2016 — 21 августи соли 2017). Дар интихоботи 15 октябри соли 2017 номзад ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон буд. Дар интихоботи президентии Қирғизистон дар соли 2017 пирӯз шуд.

## Зиндагинома
Сооронбой Жээнбеков 16 ноябри соли 1958 дар деҳаи Кара-Кулҷаи ноҳияи Кара-Кулҷаи вилояти Ош ба дунё омадааст. Ӯ аз Адигин, аз авлоди Жору аст.

## Ҷоизаҳо
* «Корманди шоистаи хоҷагии қишлоқ»
* Медали «Данк» (2011)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Президентҳои Қирғизистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қирғизистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қирғизистон
Гурӯҳ:Нахуствазирони Қирғизистон
Гурӯҳ:Вакилони Жогорку Кенеш
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Жорес Алфёров

**Алфёров Жорес Иванович** (**; тав. 15 марти 1930, Витебск, Белоруссия) — физики рус, академик (1979), ноиби президенти АИ Русия (аз соли 1990).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти электротехникии Ленинград (1952). Аз соли 1953 дар Институти физикаю техникаи АИ Россия ба номи А. Ф. Иоффе ба ҳайси корманди илмӣ, директор ва роҳбари илмӣ кор кардааст. Солҳои 1989—2010 раиси Маркази илмии петербургии АИ Россия буд. 5 апрели 2010 роҳбари илмии Маркази иноватсионии «Сколково» интихоб шуд. Дар ихтирои нахустин транзисторҳои советӣ ва асбобҳои қуввагии аз германий сохташуда иштирок кардааст.

## Фаъолияти илмӣ
Бори аввал дар соҳаи нанотехнология гетеросохторҳои нимноқилҳо, инчунин гетеролазерҳои инжексиониро дар нуқтаҳои квантии сунъӣ, ки дар ҳарорати хона бо реҷаи муттасил дар фосилаи васеи тайфӣ кор мекунанд, ба вуҷуд овард. Таҳқиқоти Ал-феҳрист ба электроникаи куллан нав асос гузошт, ки усулҳои он «муҳандисии минтақавӣ» ном гирифт. Аз соли 2007 депутати Думаи давлатии Маҷлиси Федеративии Федератсияи Россия. Хазинаи дастгирии илму техникаро барои кумак расондан ба ҷавонони болаёқат, ҳавасмандии фаъолияти эҷодӣ дар соҳаҳои афзалиятноки илм таъсис дод. Муаллифи бештар аз 500 таълифоти илмӣ, 3 монография, 50 ихтироъ.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1972), Ҷоизаи Нобел (соли 2000 якҷоя бо С. Килби ва Г. Кремеров). Узви академияи илмҳои бисёр давлатҳои ҷаҳон мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Юсуф Акрамов

**Юсуф Акрамов** (1 сентиябри 1925, деҳаи Қалъачаи Бакавули ноҳияи Истаравшан – 1 августи 2009, Душанбе) — хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ (1979).

## Солҳои фаъолият
Иштирокчии ҶБВ (1941 – 1945). Хатмкардаи факултети агрономии Академияи кишоварзии ба номи К. А. Тимирязеви шаҳри Москва (1956). Ходими хурди илмӣ (1956 – 1959) ва аспиранти Институти хокшиносӣ, ирригатсия ва мелиоратсияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1959 – 1962), корманд (1962 – 1976) ва мудири шуъбаи биологияи хоки Институти тадқиқоти илмии хокшиносии Вазорати кишоварзии Тоҷикистон (1976 – 2001). Аз соли 2001 профессор факлутаи биологияи ДАТ буд. Акрамов муаллифи зиёда аз 40 асару мақолаҳои илмист, ки ба масъалаҳои омӯзиши моддаҳои органикии таркиби хок ва хусусиятҳои биологии он оиданд. Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи I), Шараф (дараҷаи 3), медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Осор
*Русско-таджикский терминологический словарь по почвоведению, Д., 1981; 
*Действие органических веществ и минеральных удобрений на плодородие и производительность почв, Д., 1983; 
*Органические вещества почв в вертикальных поясов Таджикистана, его роль в почвообразовании и земледелии, Д., 1987;
*Моддаҳои органикии хоки минтақаҳои амудии Тоҷикистон ва аҳамияти он дар пайдоиши хок ва зироат, Д., 1991.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алтшулер Василий Евгеневич

**Алтшулер Василий Евгеневич** (1901, Смоленск — 1983, Москва) — зоотехник, доктори илмҳои биология (1947), профессор (1947).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети биологияи Донишгоҳи давлатии Маскав (1924). Ассистент ва мудири кафедраи Пажӯҳишгоҳи гӯшту шири шаҳри Москва (1928 – 34), мудири шуъбаи Пажӯҳишгоҳи умумииттифоқии чорводорӣ (1935 – 40), мудири кафедраи Донишгоҳи давлатии Саратов (1941 – 50). Соли 1950 ба Тоҷикистон омада, аввал ба сифати профессор кафедраи чорводорӣ ва сипас ҳамчун мудири кафедраи зоотехникаи умумии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1952 – 59) фаъолият намудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Тадқиқоташ ба қонуниятҳои таҳаввулот дар селексия, морфология, рӯёндани зоти нави чорво, генетикаи ҳайвонот, имкониятҳои таърихию фардии рушди ҷинсӣ ва ғайра бахшида шудаанд.

Муаллифи зиёда аз 60 таълифоти илмист.

## Осор
* К обоснованию применения эволюционного принципа в селекции, Саратов, 1947; 
* О единстве условий исторического и индивидуального развития в породообразовании, М., 1951;
* Мичуринские методы в животноводстве и их применение в Таджикистане, Сталинабад, 1956;
* Основы генетики, М., 1970; Генетика, М., 1970.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алптегин

**Алптегин** (926—970) — асосгузори давлати Ғазнавиён.

## Зиндагинома
Аз ғуломони турктабори давлати Сомониён ва минбаъд сипаҳсолори бузурги Хуросон. Алптегин аз ғуломӣ ва нӯкари қаторӣ то ба мансаби ҳоҷибӣ расид. Замони хурдсолии амир Абдулмалик ҳокимият асосан дар дасташ буд. Алптегин корҳои давлатиро бо маслиҳати вазири аъзам Балъамӣ, ки яке аз дӯстони наздикаш буд, ба иҷро мерасонд. Абдумалик барои суст гардидани мавқеъ ва аз пойтахт дур кардани Алптегин соли 961 ӯро волии Хуросон таъйин кард, вале худи ҳамон сол Мансур ибни Нӯҳ ба тахт нишаста, Алптегинро аз ин вазифа барканор намуд.

Алптегин ҳокимияти Мансурро эътироф накарда, муваққатан ба Балх рафт, лашкар орост ва соли 962 қӯшуни Мансурро шикаст дод. Баъдан ба Ғазна юриш карда, сулолаи ҳукмронро торумор намуд ва ба давлати нави мустақил асос гузошт, ки дере нагузашта ба давлати бузурги Ғазнавиён табдил ёфт. Соли 962 Алптегин аз Балх сӯи Ҳинд ҳаракат карда бахшҳое аз ин сарзамини паҳноварро ба тасарруфи худ даровард ва молиёти зиёдеро бар ҳокимони маҳаллӣ бор кард ва ҳамин сол дар таърих соли таъсиси давлатдории Ғазнавиён маҳсуб мешавад. Пас аз марги Алптегин фарзандаш Исҳоқ ибни Алптегин ба ҷойи падар нишаст, баъди як сол амири пешини Ғазнин – Абуалии Ловие ӯро ронд, вале бо мадади амири сомонӣ Мансур ибни Нӯҳи Сомонӣ дубора ба фармонравоии Ғазнин баргумошта шуд. Пас аз чанде як ғуломи дигари туркзабон – домоди Алптегин Сабуктегин бо барқарорсозии подшоҳӣ дар хонадони худ силсилаи Ғазнавиёнро комилан истиқрор бахшид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ғазнавиён
Алпарслон

**Алпарслон** (; *Муҳаммад ибни Чағрибек Довуд*; 1029 – 1072) — султони Салҷуқӣ. (ҳукумронӣ 1063 – 1072).

## Зиндагинома
Бародари Туғрулбек – нахустин султони Салҷуқиёни Бузург. Лақабаш «Абу Шуҷоъ Изудуддавла, Зиёуддин». Алпарслон баҳори 1063 дар Қазвин бародараш Сулаймонро аз сари қудрат барканор карда, худ бар тахт нишаст. Алпарслон Хоҷа Низомулмулки Тусиро вазири худ таъйин намуда, бо кумак ва ҳимояти ин вазир барои муттаҳид кардани ду бахши давлатдории Салҷуқиён (шарқӣ ва ғарбӣ) иқдом кард. Дар замони Алпарслон ва писараш Маликшоҳ, давлатдории бузурги Салҷуқиён ба авҷи худ расид.

Алпарслон бо хилофати Аббосиён сулҳ барқарор кард. Дар машриқ Хоразм ва Афғонистони Ғарбӣ аз тасарруфи Ғазнавиён озод ва ба давлати Салҷуқиён ҳамроҳ гардиданд. Алпарслон бо мақсади васеъ кардани қаламрави худ ба Гурҷистон (1063), Арманистон, (1064), Озарбойҷон (1065 – 1066), Осиёи Марказӣ юриш кард. Вай дар ин сол Хоразм, қалъаи Манқишлоқ ва тамоми манотиқи шимол шарқии дарёи Хазарро тасарруф намуд. Вилоятҳои Ҷанд ва Саброн низ тобеи Алпарслон шуданд. Алпарслон таваҷҷуҳи хосе ба давлатдории Византия дошт ва соли 1071 дар мавзее назди дарёчаи Ван сипоҳи Византияро шикаст дод. Бо ин иқдом вай дарвозаҳои он сарзаминро бар рӯи юришҳои туркон кушуд. Пас аз пирӯзиҳои пай дар пайи худ, Алпарслон саъй кард то иртиботи хубе бо умарои Самарқанд, Бухоро ва вилоятҳои Фарғонаву Туркистон дошта бошад. Ба ин манзур ӯ бо хонҳои қарохонӣ сиёсати оштиҷӯёнаро пеш гирифт. Вай бо духтари фармонравоии Кошғар ва Хутан – Қадрхон Юсуф издивоҷ кард ва писараш Маликшоҳ ҳам яке аз духтарони хони қарохониро ба занӣ гирифт. Бо вуҷуди ин дар охирҳои ҳукумати Алпарслон миёни салҷуқиён ва қарохониён ихтилофе ба миён омад. Тирамоҳи 1072 Алпарслон бо лашкари бисёре аз Ҷайҳун гузашта, ба тасарруфи шаҳрҳои Мовароуннаҳр оғоз кард ва сипоҳи ӯ то навоҳии Бухоро расид. Аммо ин лашкаркашӣ нима монд. Вайро ҷосусе захмӣ кард ва пас аз се - чаҳор рӯз даргузашт. Ӯро дар канори падараш дар Марв ба хок супурданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Салҷуқиён
Алочабоф

**Алочабоф** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Россияи ноҳияи Рудакӣ. Аз Алочабоф то маркази ноҳия — шаҳраки Сомониён 13 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 3321 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Алочабоф мактаб надорад. Кӯдакон дар мактабҳои № 45 ва 75-и шаҳри Душанбе таҳсил мекунанд. Бунгоҳи тиббӣ, нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Душанбе обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷамоати Россия
Алоуддини Қазвинӣ

**Алоуддини Қазвинӣ** (*Алӣ ибни Ҳусайн ибни Алоуддин Қазвинии Ҳилолӣ*; таваллуд ва вафот номаълум) — муаррихи форс-тоҷик (асри 14).

## Зиндагинома
Муаллифи китоби маъруфи таърихии «Миноҳиҷ-ут-толибин фӣ маориф-ис-содиқин» (Роҳнамоиҳои толибон дар шинохти содиқон), ки соли 1377 таълиф гардида ба Шоҳшуҷоъ тақдим шудааст.

Китоб ба таърихи Ислом бахшида шуда, аз се қисм иборат мебошад: қисми аввал дар офариниши олам; қисми дуюм – таърихи паёмбари Ислом ва хулафо; қисми сеюм – таърихи мулуки Ислом (Умавиён, Аббосиён, Бувайҳиён, Сомониён, Ғазнавиён, Ғуриён, Салҷуқиён, Хоразмшоҳиён)-ро фаро гирифтааст. Бахши хеле боарзиши китоб таърихи Шоҳшуҷоъ аст, ки дар он воқеаҳои садаи XIII-и Шерозро муфассалан баён кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ал-фавз-ул-асғар

**«Ал-фавз-ул-асғар»** () — асари Ибни Мискавейҳ роҷеъ ба фалсафа.

## Муаарифӣ
Он дар бораи пайдо шудани маротиби вуҷуд аз холиқ (сонеъ), масъалаҳои нафс ва нубувват баҳс мекунад. Ба забони арабӣ навишта шудааст. Асар аз се масъалаи асосӣ ва ҳар масъала аз 10 фасл иборат аст. Масъалаи якум «Дар исботи сонеъ» ном дошта, муаллиф дар он ақидаҳои олимонро дар ин соҳа овардааст ва муҳаррики аввал будани Офаридгорро шарҳу тафсир додааст. Масъалаи дуюм доир ба «Нафс ва аҳволи он» мебошад.

Ибни Мискавейҳ ақидаи ҳукаморо роҷеъ ба пайдоиши нафс ва инкишофи он оварда, камолоти нафсонӣ ва ба мабдаи худ муроҷиат намудани онро нишон додааст. Масъалаи сеюми «Ал-фавз-ул-асғар» «Дар баёни нубувват» буда, дар он муаллиф робитаи олами сағиру олами кабир, кайфияти хавоси панҷгона, чигунагии ваҳй ва алоқаи он ба нубувват, фарқи набӣ аз мутанаббӣ ва амсоли инҳоро тадқиқ намудааст. Зимни таҳлили масъалаҳои ёдшуда Ибни Мискавейҳ дар «Ал-фавз-ул-асғар» ҳолати аҷсоми табиӣ ва таносуби моддаю суратро ҳамчун чизи ҳодисшуда таҳлил мекунад. Масалан, ӯ муътақид аст, ки сурат дар таҳлили ақлӣ дар ҳаюло ориз мешавад ва ҳар чӣ ориз бошад, вай дар айни замон ҳодис аст. Роҷеъ ба ҳаюло муаллиф таъкид мекунад, ки он танҳо дар таҳлили ақлӣ (тааққул) аз сурат орӣ буда, дар марҳалаи вуҷуди хориҷӣ ҳаргиз аз сурат ҷудо нест. Вобаста ба ҳамин масъала Ибни Мискавейҳ роҳҳои пайдоиши тахайюлу тааққул дар ҷараёни маърифатро нишон медиҳад. Таҳлили бис ёр масъалаҳои ҳастию маърифат дар «Ал-фавз-ул-асғар» таъсири афкори атиқаи юнониро дар эҷодиёти Ибни Мискавейҳ нишон медиҳад. Аз ин рӯ, «Ал-фавз-ул-асғар» дар муайян кардани афкори фалсафии мутафаккир нақши муайяне дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Алоуддин Шамсулислом

**Алоуддин Шамсулислом** (тав. ва вафот номаълум) — донишманди машҳури илми фиқҳи форс-тоҷик (асри 12).

## Зиндагинома
Дар доираи илмии Самарқанд ба камол расида, барои такмили дониш ба мамлакатҳои шарқи араб сафар кардааст. Қариб ҳамаи илмҳои замонашро омӯхтааст, вале диққати ӯро асосан ҳуқуқшиносӣ, шарҳи ақоиди динӣ, баъзе тафовутҳои ислом аз динҳои дигар ҷалб мекунад. Оид ба илми фиқҳ «Китоб-ут-туҳфат-ул-фуқаҳо» («Китоби туҳфаи фақеҳон») ва «Мухталиф-ур -ривоя» («Ривоятҳои мухталиф»)-ро таълиф намудааст. Алоуддин Шамсулислом дар асарҳои худ масъалаҳои ҳуқуқро ба тариқи баҳсу мунозира ҳал намуда, аз натиҷаи он хулоса ва ҳукм мебарорад. Абдулқодири Масъуди Кошонӣ оид ба методологияи ҳуқуқшиносии ӯ «Мизон-ул-усул фи-натоиҷ-ил-уқул» («Мизони санҷиши натиҷаи ақлҳо», 1145) ном рисола навишта, таълимоти ҳуқуқшиносии ӯро шарҳ додааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алоуддин Муҳаммади Ғурӣ

**Алоуддин Муҳаммади Ғурӣ** (; ) — хирин султони хонадони Ғуриён (1214—1215), вориси Алоуддин Отсизи Ғурӣ.

## Зиндагинома
Писари Шуҷоуддин Алӣ. Ду дафъа ба тахти подшоҳӣ нишастааст. Бори аввал дар соли 1202 аз ҷониби Муизуддин Муҳаммади Сом ба салтанат расид ва баъд аз кушта шудани Муҳаммад (1205) зиндонӣ гардид. Соли 1214 баъд аз марги Алоуддин Отсиз дубора ба тахти подшоҳӣ нишаст. Соли 1215 ӯ пойтахти давлати Ғуриён — шаҳри Фирӯзкӯҳро ба гумоштагони Муҳаммади Хоразмшоҳ таслим кард. Алоуддин Муҳаммади Ғуриро ба пойтахти давлати Хоразмшоҳиён шаҳри Гурганҷ бурданд ва дар соли 1219 вафот кард. Бо ҳамин силсилаи Ғуриён аз байн рафт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Алоуддин (хаттот)

**Алоуддин ибни Аҳмад ибни Абдуллоҳ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва кандакор тоҷик (асри 15).

## Зиндагинома
Зодгоҳаш деҳаи Оббурдони Кӯҳистони Мастчоҳ. Ҳунари хаттотӣ ва кандакориро аз кандакорони машҳури диёраш Ҳоҷӣ Маҳмуд, Боқӣ ва дигарон омӯхтааст. Катибаҳои бо дасти Алоуддин кандашуда хеле зебову хоно буда, аксар аз ҳудуди деҳаҳои Оббурдон ва Роиҷ пайдо шудаанд. Санаи аввалини катибаҳои ӯ ба соли 1405 ва охиринаш ба соли 1446 тааллуқ дорад. Катибаҳои рӯйи шаху харсангҳо ва қабрҳо, ки то замони мо мондаанд, аз он шаҳодат медиҳанд, ки Алоуддин дар хаттотию кандакорӣ низ ба пояи устодонаш расидааст. Дар яке аз катибаҳояш байти зерин сабт аст:

:: Сар аз ин вартаи хунхора бадар натвон кард, 
:: Оҳ аз ин роҳи хатарнок, ки дар пеши ман аст.

ӯ бештар аз 40 сол бо ин санъат машғул шуда, устоди машҳур мегардад. Дар катибаҳояш бештар намунаҳои хати сулс, таълиқ ва девониро хеле моҳирона истифода бурдааст. Бесабаб нест, ки кандакорон ва хаттотони баъдина ба ӯ пайравӣ кардаанд. Яке аз онҳо кандакор ва хаттоти садаи XVI Боқӣ буд. Осори Алоуддин дар фонди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Алоуддин Дониши Академияи Илмҳои ҶТ (таҳти рақамҳои 32, 48, 52, 132, 149, 165) маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мухторов А., Санг ҳам диле дорад, Д., 1986;
* Мухторов А., Эпиграфические памятники Кухистана (X1 - X1X), кн. 1, Д., 1978.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Акс (санъати бадеъӣ)

**Акс** ( — чаппа, мухолиф, зид, вожгуна, баръакс) — дар илми бадеъ номи яке аз санъатҳои лафзист.

## Хусусиятҳо
Яке аз хусусиятҳои акс дар он зоҳир мегардад, ки калимаҳои ду мисраи шеър чаппа ё баръакс гузошта шавад, мазмун тағйир намеёбад:

## Намудҳои акс
Акс ду навъ аст:
* Акси мураттаб (ботартиб), агар шоир калимаҳои байтро аз рӯи тартиби муайян ё нисфи калимаҳои мисраъро чаппа гузорад, мисраи пурра ба вуҷуд меояд, яъне Акс дар дохили як мисраъ ба вуҷуд меояд:
::::: Бӯса надиҳад моро, моро надиҳад бӯса,
::::: Ғамгин дили мо дорад, дорад дили мо ғамгин.
:::::::::: (Унсурӣ)
Инчунин, шоир рукнҳои мисраи аввали байтро иваз карда, аз онҳо мисраи дуюм месозад:
::::: Шаби танҳоӣ дили ман хун шуд,
::::: Дили ман хун шуд шаби танҳоӣ.
:::::::::: (Айнӣ)
 
* Акси мушавваш (ошуфта, парешон) чунон аст, ки баъзе калимаҳои мисраъро баръакс гузоред, ё даст нарасонед, мазмун тағйир намеёбад:
::::: Он кас, ки туро харид, ё Раб, чӣ фурӯхт?
::::: В-он кас ки туро фурӯхт, ё Раб, чӣ харид?

Баъзе муҳаққиқони каломи манзум санъати аксро тард (дур кардан, рондан) низ гуфтаанд, чунонки шоир мисраеро мутаррад (танҳо) ::овараду мисраи дуюмро акси он қарор диҳад:
::::: Мадади Ҳаёт бодо, қадаҳе, ки нӯш кардӣ,
::::: Қадаҳе, ки нӯш кардӣ, мадади Ҳаёт бодо.
 
Яке аз намунаҳои беҳтарини санъати Акс ғазали Ҳофиз аст, ки бо байти
::::: Дилбари ҷонони ман бурд дилу ҷони ман,
::::: Бурд дилу ҷони ман дилбари ҷонони ман
оғоз ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тоиров У. ва диг., Каломи манзум, Д., 2005.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Илми бадеъ
Деҳоти Ясман

**Деҳоти Ясман** — ҷамоатест дар ноҳияи Рашти Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

## Деҳаҳои ҷамоат

## Пайвандҳо

*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Рашт
Адиб (нашриёт)

«**Адиб**» — муассисаи давлатии нашриявӣ, ки осори адабӣ-бадеӣ, тарҷумавӣ, бачагона ва танқиди адабӣ интишор мекунад.

## Таърих
1 апрели соли 1987 таъсис ёфтааст. Дар солҳои аввали таъсис шуданаш дар «Адиб» шуъбаҳои адабиёти классикии тоҷик, адабиёти муосири тоҷик, адабиёти бадеӣ ба забони русӣ, адабиёти илмиву оммавӣ ва адабиёти кӯдакону наврасон вуҷуд доштанд. То солҳои 90 садаи XX дар «Адиб» ҳар сол беш аз 200 номгӯй китоб бо теъдоди 4 млн нусха интишор мегардид. Ҳоло (2011) дар «Адиб» се шуъба амал мекунанд:

* адабиёти классикӣ, адабиётшиносӣ ва тарҷума; 
* адабиёти муосир; 
* адабиёти кӯдакон ва наврасон.

Дар «Адиб» адибони маъруфи Ҷумҳури Тоҷикистон Бобо Ҳоҷӣ, Қутбӣ Киром, М. Шералӣ, Ӯрун Кӯҳзод, Ш. Шараф, Кароматуллоҳ Мирзоев, Баҳром Фирӯз, Ҳадиса, Мирзо Шукурзода, Алӣ Бобоҷон, Ҳайрат Шанбезода, Р. Мардон, Муҳтарам Ҳотам, А. Маҳмадшоҳ ва дигарон кор кардаанд. 

Ҳайати имрӯзаи «Адиб» (2011) аз адибони соҳибтаҷриба ва ҷавонони лаёқатманд Сайдалӣ Маъмур, Ҳ. Мурод, О. Мирак, И. Қосимзода, Ю. Аҳмадзода, Зиё Абдулло, Гурез Сафар, М. Акбарзод, М. Кенҷа, С. Амирхон ва дигарон иборат аст. Ба тавассути «Адиб» куллиёту мунтахаботи классикони адабиёти форс-тоҷик Рӯдакӣ, Ибни Сино, Носири Хусрав, Амир Хусрави Деҳлавӣ, Умари Хайём, Ҳофиз, Саъдӣ, Камоли Хуҷандӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Бедил, Зебуннисо, Сайидои Насафӣ, Аҳмади Дониш ва дигарон дастрасти хонандагон гардидаанд. Кормандони «Адиб» ба муносибати 1000-солагии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ аз соли 1987 то соли 1992 ин асарро дар 9 ҷилд ба табъ расонданд. Дар силсилаи «Ахтарони адаб» (50 ҷилд), ки «Адиб» нашри онро ба уҳда гирифтааст, боз «Шоҳнома» дар 9 ҷилд мунташир гардид. Ба ифтихори ҷашнҳои 1100-солагии давлатдории Сомониён, 1150-солагии Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, 1130-солагии Имоми Аъзам ва ғайра ба тавассути «Адиб» китобҳои «Шоирони аҳди Сомониён», «Насими Мӯлиён»-и А. Раҳмонфар, «Қиссаи подшоҳони Сомонӣ»-и С. Ҳалимиён, «Одам-уш-шуаро Рӯдакӣ»-и А. Афсаҳзод, «Паямбари ишқ»-и А. Сайфуллоев, «Имоми Аъзам ва гуфтугӯи тамаддунҳо», «Имоми Аъзам ва ҳувияти миллӣ» (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ, англисӣ ва ғайра) ба табъ расонда шуданд. Дар «Адиб» осори адибони насли калонсоли Тоҷикистон Садриддин Айнӣ, Мирзо Турсунзода, Абулқосим Лоҳутӣ, Сотим Улуғзода, М. Раҳимӣ, Ҷ. Икромӣ, Р. Ҷалил, А. Деҳотӣ, Ф. Ниёзӣ, А. Шукӯҳӣ, Ф. Муҳаммадиев, М. Қаноат, Лоиқ, Қ. Киром ва дигарон муҷададан нашр мешаванд. Навиштаҳои шоирону нависандагони маъруфи муосир М. Бахтӣ, Ӯ. Кӯҳзод, Сорбон, С. Турсун, А. Самад, К. Мирзо, Гулназар, Ҳ. Ғоиб, А. Ҳаким, С. Маъмур, К. Насрулло, Фарзона, Н. Қосим, Р. Назрӣ, М. Ғоиб, З. Абдулло ва дигарон «Адиб» дастраси хонандагон гардондааст. Барои хонандагони хурдсол ва наврасону ҷавонон осори адибоне, ки барои онҳо менависанд, инчунин китобҳо дар силсилаҳои «Кишвари худро меомӯзем», «Симоҳои ҷовид», «Таърихи Ватан», «Забон донӣ, ҷаҳон донӣ», «Тарбияи фарзандон» ва ғайра пешкаш мешаванд. Сарварони «Адиб» — А. Остонова (1987 — 90), К. Мирзоев (1990—2004), А. Ҳамдам (2004 — 09). Аз соли 2009 сарварии «Адиб»-ро Ф. Каримов ба уҳда дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Муассисаҳои фарҳангии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Муассисаҳои Душанбе
Аксёнов Вячеслав

**Вячеслав Аксёнов Сергеевич** ( 28 автусти 1944, шаҳри Зубакино, вилояти Кос-тромаи Федератсияи Россия) — химик, доктори илми химия (1995).

## Солҳои фаъолият
Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Ленинград (ҳоз. Санкт-Петербург; 1967). Солҳои 1970 –1981 ходими илмӣ ва ходими калони илмии Донишкадаи химияи нефти шаҳри Томск, 1981 – 1997 ходими калони илмӣ ва мудири лабораторияи Институти химияи АИ ҶТ буд. Фаъолияти минбаъдааш дар муассисаҳои илмии Россия ҷараён гирифтааст. Роҷеъ ба химияи пайвастҳои гетеросиклӣ, синтез ва истифодаи амалии феромонҳои зидди ҳашароти зараррасони зироат, хусусан пахта пажӯҳиш анҷом додааст.

## Осор
*Гетероатомные компоненты нефти, М., 1981; 
*Синтез и свойство ароматических гетероциклических соединений, Д., 1996.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Шаҳринав

**Шаҳринав** (то 1932 – *Чептура, Чиптура*) — деҳа ва маркази ҷамоати деҳоти Шаҳринав, маркази маъмурии ноҳияи Шаҳринави Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аҳолиаш 8851 нафар (2017), тоҷикон.

## Мардум

## Таърих
Дуртар аз деҳа теппақалъаи начандон бузурге ҷойгир аст. Масоҳати он 360 га, дарозии девор ба 7 км мерасад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2013. — 332 с. — ISBN 978-99947-33-54-5

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шаҳринав
Гурӯҳ:Ҷамоати Шаҳринав
Алоуддин Муфтии Бухороӣ

**Алоуддин Муфтии Бухороӣ** (тав. ва вафот номаълум) — муаррих ва фақеҳи машҳури тоҷик (асри 13)

## Зиндагинома
Алоуддин Муфтии Бухороӣ аввалин донишмандест, ки масъалаҳои шаръӣ ва шарҳу мисолҳои шариатро ба забони тоҷикӣ нигошта, дар ин замина бештар аз 250 масъалаи қонуну қоидаҳои шариатро эзоҳ ва шарҳу тафсир намудааст.

## Осори илмӣ
Аз мероси илмии ӯ «Ҳайрат-ул-фуқаҳо ва хиҷлат-ил-фузало» (Ҳайрати фақеҳон ва хиҷолати фозилон) ва «Аъзо» ба мо расидаанд, ки китоби аввал роҷеъ ба масъалаҳои ҳуқуқӣ буда, китоби дуюм идомаи мантиқии китоби аввал мебошад. Алоуддин Муфтии Бухороӣ аксаран масоили ҳуқуқиро дар асарҳояш ба тариқи саволу ҷавоб зикр карда, кӯшидааст, ки доираи нуфузи исломро дар Осиёи Марказӣ васеътар ва манзалату мартабаи онро баландтар бардорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аксбардории кайҳонӣ

**Аксбардории кайҳонӣ** — аксбардории Замин ё дигар ҷирми осмонӣ аз аппарати париши кайҳонӣ, аксбардорӣ дар фосилаҳои гуногуни тайф, мас., дар фосилаи намоёни тайф, мавҷҳои инфрасурх ва радиомавҷҳо.

## Намудҳои аксбардрӣ
Аксбардории кайҳонӣ якминтақавӣ ва бисёрминтақавӣ мешавад. Одатан, дар як вақт дар якчанд минтақаи тайф акс мебардоранд. Дар ин маврид аксбардорӣ бисёрминтақавӣ мешавад, яъне акси ҳамон як ҷирм дар фосилаҳои гуногуни мавҷ гирифта мешавад. Аксбардории муқаррарии сиёҳу сафед ё навори телевизиониро аксбардории якминтақавӣ номидан мумкин аст. Дар ин маврид таҷҳизот афканишотро аз объекти аксбардорӣ дар як минтақаи васеи тайф ба қайд мегирад. Аксар вақт аксбардорӣ дар минтақаи намоёни тайф ба амал оварда мешавад. Барои гирифтани маълумоти пурра аксро ба намуди ранга мебардоранд. Дар ин маврид дурахшонии объект дар се минтақаи тайфи намоён: кабуд, сабз, сурх қабул карда мешавад. Аксбардории бисёрминтақавӣ аз намудҳои зикршудаи аксбардорӣ хеле беҳтар аст. Барои Аксбардории кайҳонӣ дастгоҳҳои суратгирӣ, тезевизионӣ, таҷҳизоти сканеркунанда, радиолокаторҳо ва дигар таҷҳизотро истифода мебаранд. Феълан барои аксбардории бисёрминтақавӣ фотоаппарати кайҳонии «МКФ-6М» истифода мегардад (таҷҳизоти мураккаби аксбардорӣ, ки мутахассисони Германия ва Россия сохтаанд). Он аз таҷҳизоти мураккаби суратгирии оптикию электронӣ иборат буда, 175 кг вазн дорад. Барои ҳар як соҳаи хоҷагии халқ паҳнии (диапазон) хосро интихоб мекунанд. Аксбардории кайҳониро барои таҳқиқоти атмосфераи Замин, омӯзиши тағйирёбии иқлим (обшавии пиряхҳо), уқёнусҳо ва ғайра истифода мебаранд.
## Нигаред
* Аксбардорӣ
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аксбардории кайҳонӣ
Аляска (халиҷ)

**Аляска**, **Халиҷи Аляска** () — халиҷи кушоди Уқёнуси Ором дар назди соҳилҳои Америкаи Шимолӣ, байни нимҷазҷазираи Аляска ва ҷазираи Ванкувер. Масоҳаташ 384 ҳазор км2, чуқурии миёнааш 1193 м, амиқтаринаш – 4929 м. Дар Аляска ҷазираи Кадйак, галаҷазираҳои Александр, Малика Шарлота ва ғайра воқеанд. Ҳарорати қабати болоии об (рӯи об) дар тобистон 11 – 14°С, зимистон 3 – 6°С, намакнокиаш 32,0 – 32,5%. Маддаш нимшабонарӯзӣ ва ҳархела, баландиаш то 12 м мерасад. Сюард (дар Аляска) ва Принс-Руперт (дар Канада) бандарҳои калонтарини халиҷ мебошанд. Аляскаро соли 1741 Экспедитсияи дуюми Камчатка (таҳти роҳбарии А. И. Чириков ва В. Беринг) кашф кардааст. Географи рус Ф. П. Литке соли 1840 дар ҷазираи Баранови ин халиҷ нахустин дар Уқёнуси Ором расадхонаи баҳрӣ кушод. Дар Аляска моҳӣ сайд мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Халиҷҳои Уқёнуси Ором
Ғайрат Адҳамов

**Адҳамов Ғайрат Сарҳадович** (31 майи 1958, деҳаи Бедаки ноҳияи Панҷ) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-лейтенант (2006). 
## Солҳои таҳсил
Хатмкардаи шуъбаи ғоибонаи факултети иқтисодиёти Донигшгоҳи Давлатии Тоҷикистон (1993). Коргари Комбинати хонасозии шаҳри Душанбе (1975 – 1977), хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи СССР (1977 – 1979), таҳсил дар курси ронандагӣ ва коргари заводи ба номи Лихачёви шаҳри Москва (1979 –1981), донишомӯзи савхозтехникуми ба номи Куйбишеви ноҳияи Бохтар; (1981 – 1984).

## Солҳои хидмат
Байтори ноҳияи Панҷ (1984 – 1985) ва коргари базаи нефти колхози ба номи Калинини ноҳияи Панҷ (1985 – 1992), командири яке аз гурӯҳҳои мусаллаҳи собиқ иттиҳоди мухолифини тоҷик (1992 – 1999), муовини аввали Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999 – 2006). Аз соли 2007 муовини Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Адрасмон (гиёҳ)

**Адрасмон**, **гулзардак**, **зардиспанд** (Adonis turkestanicus) — гиёҳест худрӯйи бисёрсола.

Буттааш серпояи камшох (20 – 100 см қад мекашад), серпашмак. Баргҳои қисми поёни поя ба пулакчаҳо табдил ёфтаанд; баргҳои болотари поя калон, пармонанди бедумча. Гулаш, одатан, 10 – 15-баргаи зард (июн – июл мешукуфад). Моҳҳои июл – август тухм мебандад. Адрасмон асосан дар дашт, марғзор ва баъзан арчазор (қатор кӯҳҳои Туркистон, Зарафшон; дар баландии 2000 – 3200 м аз сатҳи баҳр) мерӯяд. Баргу пояи онро чорво намехӯрад. Баргу поя («алаф»)-и адрасмон ашёи хоми саноати тиб аст (онро аз оғози гулшукуфт то пухтани тухмаш меғундоранд). Адрасмонро ба ҳеч ваҷҳ решакан набояд кард (онро 7 – 10 см болотар аз сатҳи хок боэҳтиёт медараванд). Адрасмонро бо мақсади даво дар давраи гулшукуфт меғундоранд. Онро дар ҷойи соя ва шамолрас хушкондан лозим аст. Табибони халқӣ чойи алафи адрасмонро барои муолиҷаи илтиҳоби гурда, истисқо, табларза, ғашён, нуқси дил, гипертония, варами пойҳо, дамкӯтаҳӣ, ҳамчунин бо мақсади рондани талха ва пешоб тавсия медиҳанд (рӯзе 3 – 4 маротиба нимпиёлагӣ). Адрасмон яке аз муҳимтарин давоҳои бемориҳои дил аст. Маҳлул ва қиёми баргу пояи адрасмонро ҳангоми суст будани кори дил тавсия медиҳанд. Адрасмон ҷузъи таркибии доруҳои «қурси Бехтерев» ва «Адонисбром» мебошад. Баргу пояи адрасмон 0,23 – 0,28% карденолидҳо, 0,75% флаваноидҳо (витексин, ориентин ва ғайра), 0,03% кумаринҳо (умбеллиферон, скополетин), 9,2% сапонинҳо, 0,47% равған, 1,3 мг% каротин ва ғайра дорад. Хосияти шифоии адрасмон асосан ба карденолидҳо вобаста аст. Адрасмони гулаш сурх (сурхиспанд)-ро мушқут мегӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора Таджикской ССР, т. 4, Л., 1975;
* Халматов Х. Х., Основные лекарственные растения Средней Азии, Ташкент, 1984;
* Ҳоҷиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Аёз

**Аёз**, **Аёс**, **Оёз** (; ? - 1058) — ғуломи Султон Маҳмуди Ғазнавӣ, ки ба василаи садоқати фавқулодаи худ ба хоҷааш ва ақли расояш то ба мансаби вазирӣ расид. Дар замони ҳукмронии Масъуд – писари Маҳмуд Аёз вилоятҳои Қаздор ва Моконро идора менамуд.

## Тимсоли бадеӣ
thumb|'''Маҳмуд ва Аёз'''. Султон Маҳмуд (бо ҷомаи сурх‌ранг) дасти шайхро мефишурад. Малик Аёз пушти сари шайх истод. Дар самти рости нигора, Шоҳ Аббоси якум дида мешавад.
Аёз ба тимсоли бадеӣ табдил ёфта, дар адабиёти Шарқ, хусусан адабиёти форс-тоҷик, аз ҷузъиёти ҳаёти ӯ нақлу ривоятҳои бисёр ба вуҷуд омадаанд. Масалан, дар «Мантиқ-ут-тайр»-и Аттор исми Аёз борҳо вомехӯрад ва ҳикоёту латифа дар борааш оварда шудаанд. Ба симои Аёз асосан адибони орифи адабиёти шарқ Абдурраҳмони Ҷомӣ, Абулфараҷи Рунӣ, Саноӣ, Ҷалолуддини Румӣ, Низомӣ, Саъдӣ, Ҳофизи Шерозӣ ва дигарон таваҷҷуҳ намуда, аз он барои аҳдофи ирфониву суфиёнаашон истифода кардаанд: 
:: Гар ту марди толибиву ҳақшинос, 
:: Бандагӣ кардан биёмӯз аз Аёс.
:::::::::: *[[Шайх Аттори Нишопурӣ|Аттор.]]*
::Ҳусн буд он ки дар либоси Аёз,
::Хонд Маҳмудро ба кӯйи ниёз. 
:::::::::: *[[Абдурраҳмони Ҷомӣ|Ҷомӣ.]]*
::Хештанро ту раҳо кун чун Аёс, 
::То зи шоҳ бинӣ ту лутфи беқиёс! 
:::::::::: *[[Ҷалолуддини Балхӣ|Румӣ.]]*

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ғазнавиён
Адоии Самарқандӣ

**Адоии Самарқандӣ** (? — 1595) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Давраи ҷавонӣ ва таҳсили илмро дар Самарқанд гузаронд. Пас аз хатми таҳсил ба Ҳиндустон рафт ва то охири умр он ҷо монд. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо дар сурудани ғазал маҳорати хуб доштааст. Аз осораш абёти пароканда боқӣ мондааст. Байти зерин аз ӯст:

:: Ёди висоли ӯ дили мо шод мекунад,
:: Умри гузаштаро ҳама кас ёд мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д., 1973.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Маҳмуди Ғазнавӣ

**Маҳму́ди Ғазнавӣ** (; ё **Яминудавла Маҳмуд**; номи комил — *Яминудавла ва Аминулмилла ва Низомуддин ва Носирулҳақ Абулқосим Маҳмуд ибни Сабуктегин*;  — ) — амир ва подшоҳи давлати Ғазнавиён аз соли 998. Дар замони ӯ давлат ба бузургтарин қудрат ноил гардид. Ба Ҳиндустони Шимолӣ 17 сафар анҷом додааст. Намояндаи бузурги сулолаи Ғазнавиёни туркҳои мусулмон.

## Зиндагинома

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Эрон
Султонхони Адо

**Адо** **Султонхон**, **Султонхоҷа**и Самарқандӣ (?, Истаравшан — 1834/35) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Ҳаёт ва фаъолияти Султонхон Адо бештар дар Самарқанд гузаштааст. Маълумоти ибтидоиро дар зодгоҳаш Истаравшан назди падар гирифта, дар мадрасаи Кӯкалтоши Бухоро таҳсилро идома додааст. Баъди хатми таҳсил аз Бухоро ба зодгоҳаш баргашта дар доираи адабии Истаравшан фаъолона ширкат варзидааст. Адо ба хидмати амирони Хӯқанд Умархон (ҳукмронӣ 1808—1922) ва писараш Муҳаммадалихон (1828) дохил шуда, ба мартабаи маликушшуароӣ расид. Барои ҳалли масъалаҳои сатҳи давлатӣ ба амир Умархон ёрӣ мерасонд. Соли 1828 Амир Насруллоҳ (ҳукмронӣ 1827—1960) Адоро аз Хӯқанд ба Бухоро даъват карда, ба ӯ унвони шайхулисломро дод. Адо соҳиби 3 девон аст, ки яке дар Ганҷинаи дастхатҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи Илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дуюму сеюм дар Институти шарқшиносии Академияи Илмҳои Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд. Адо дар тамоми анвои шеър табъозмоӣ карда, бо ду забон — тоҷикӣ ва ӯзбекӣ шеър гуфтааст. Ғазалиёташ ишқӣ, қасидаҳояш мадҳиянд. Адо ба баъзе ғазалҳои устодони назми форс-тоҷик мухаммас, назира ва ё ҷавоб гуфтааст. Адо инчунин дар назираи «Гулзори Ирам»-и Мушфиқӣ достони «Нола ва афғон»-ро (иборат аз 312 байт) навиштааст. Дар достони мазкур 25 аъзои маҳбуба (аз кафи по то гардану ғабғаб, лаб, рӯ даҳон, чашму абру, кокулу гесӯ ва ғайра) бо санъати ташхис моҳирона тавсир шудаанд. Умуман, забони ашъори Адо содаву равон ва аз ҷиҳати бадеият баланд аст, вале дар баъзе шеърҳои ба сабки ҳиндӣ, дар тақлиди Бедил нигошташуда мушкилписандиҳо ба назар мерасанд. Намунае аз абёти Адо:

:: Хушо ринде, ки баъд аз мурданаш меросгири ӯ,
:: Ба ғайр аз пои тобуту асо чизе намегирад.
*** 
:: Бар сари турбати ман оиву шармандашавам,
:: Ҷон надорам, ки нисори қадамат мекардам.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фазлии Намангонӣ, Маҷмӯат-уш-шуаро, Тошканд, 1902.,
* Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ, Тӯҳфат-ул-аҳбоб фӣ тазкират-ул-асҳоб, Д., 1977;
* Муҳаммад Ҳакимхон, Мунтахаб-ут-таворих (ба чоп ҳозиркунанда, А. Мухторов, дар 2 ҷилд), Д., 1983.

## Сарчашма
*
Акти таслими Япония

**Акти таслими Япония** (, *Нихон-но ко: фуку*) — санади ҳуқуқие, ки таслими Япония, ва анҷоми Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ, аз ҷумла ҷанг дар Уқёнуси Ором ва ҷанги ИҶШС ва Японияро қонунӣ гардонд. Пас аз ғалаба бар Германияи фашистӣ, 17 июл – 2 августи 1945 дар қасри Сетсиленҳофи шаҳри Потсдам (20 км ҷанубу ғарбии Берлин) конференсияи сардорони се давлати абарқудрати иттифоқи зиддигитлерӣ дар Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ бо мақсади муайян намудани сохтори баъдиҷангии Европа барпо шуд. 26 июли 1945 дар ин конференсия аз номи ҳукуматҳои Британияи Кабир, ШМА ва Хитой декларатсияи якҷояе қабул карда шуд, ки таслими бечунучарои Японияро дар Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ талаб ва равандҳои асосии танзими осоиштаро тасвия мекард. 28 июл ҳукумати Япония талаботи конференсияи Потсдамро инкор кард. 8 августи 1945 СССР ба декларатсияи Потсдам ҳамроҳ шуда, ба Япония ҷанг эълон намуд ва амалиёти низомии хушкии худро оғоз кард. 6 ва 9 августи ШМА ба шаҳрҳои Хиросима ва Нагасаки бомбаи ядроӣ партофт. 10 августи Япония оид ба қабули шартҳои конференсияи Потсдам бо эзоҳ нисбати нигоҳ доштани сохтори ҳокимияти императорӣ расман хабар дод. 14 август Япония пурра шартҳои конференсияи Потсдамро қабул намуд. Имзои расмии Акти таслими Япония 2 сентябри 1945 дар соати 9-у 02 дақиқа (бо вақти Токио) дар саҳни киштии ҳарбии «Миссурӣ» (ШМА) дар халиҷи Токио баргузор гардид. Акти таслими Японияро аз ҷониби Япония вазири корҳои хориҷӣ Сигэмитсу Мамору ва сардори штаби генералӣ Умэдзу Ёсидизиро, сипас аз ҷониби мамлакатҳои иттифоқчӣ нахуст сарфармондеҳи қӯшунҳои иттифоқчиён генерали армия Д. Макартур (ШМА), сипас намояндагони мамлакатҳои иттифоқчӣ: – адмирал Ч. Нимис (ШМА), адмирал Б. Фразэр (Британияи Кабир), генерал-лейтенант К.Н. Деревянко (СССР) ва дигарон имзо карданд. 3 сентябри 1945 дар ИҶШС «Рӯзи ғалаба бар Япония» эълон карда шуд, вале ин ид чун «Иди Ғалаба» бар Германия фашистӣ (9 майи 1945) ба иди умумихалқӣ табдил наёфт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷанги дуюми ҷаҳон
Гурӯҳ:Ҷангҳо
Тӯс

**Тус**, **Тӯс** () — шаҳри бостонӣ, воқеъ дар шимолу шарқи Эрон, дар устон (вилоят)-и Хуросони Разавӣ, дар наздикии шаҳри Машҳад.

## Нигористон

Акс:Haruniyeh.JPG|Мақбараи аз Ҳорунаррашид, ки дар асри XIII сохта шуда буд.
Акс:Tomb of Ferdowsi, Tus, Mashhad, Iran (7) (cropped).jpg|Намои мақбараи Фирдавсӣ ва боғи атрофи он.
Акс:Statue of Ferdowsi in Tus, Iran 3 (cropped).jpg|Ҳайкали Фирдавсӣ дар боғи ба ифтихори номи худаш.


## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Mediaeval Researches from Eastern Asiatic Sources*, Vol. 2, ed. E. Bretschneider, (Routledge, 2000), 65.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон
Гурӯҳ:Таърихи Эрон