Ҳифозати тандурустии ҷаҳонӣ

**Ёрии тиббии ҳамагонӣ** (инчунин **фарогирии ҳамагонии тиббӣ**, **фарогирии умумӣ** ё **нигоҳубини ҳамагонӣ**) — низоми ҳифзи саломатӣ мебошад, ки дар он ба ҳамаи сокинони як кишвар ё минтақаи мушаххас дастрасӣ ба ёрии тиббӣ кафолат дода мешавад. Он одатан дар атрофи таъмини ё ҳамаи сокинон ва ё танҳо онҳое, ки мустақилона имкони молиявӣ надоранд, бо хидматрасониҳои тиббӣ ё воситаҳои ба даст овардани онҳо ташкил карда мешавад, ки ҳадафи ниҳоӣ беҳтар кардани натиҷаҳои саломатӣ мебошад.

Баъзе низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатӣ аз ҷониби ҳукумат маблағгузорӣ мешаванд, дар ҳоле ки дигарон ба талаботе асос ёфтаанд, ки ҳамаи шаҳрвандон суғуртаи тиббии хусусиро харидорӣ кунанд. Ёрии тиббии ҳамагониро метавон тавассути се ҷанбаи муҳим муайян кард: кӣ фаро гирифта шудааст, кадом хидматрасониҳо фаро гирифта шудаанд ва чӣ қадар хароҷот ҷуброн карда мешавад. Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ онро ҳамчун вазъияте тавсиф мекунад, ки шаҳрвандон метавонанд бидуни дучор шудан ба мушкилоти молиявӣ ба хидматрасониҳои тиббӣ дастрасӣ пайдо кунанд. Директори генералии онвақтаи СУТ Маргарет Чен фарогирии ҳамагонии тиббиро ҳамчун «мафҳуми аз ҳама пурқувват дар тандурустии ҷамъиятӣ» тавсиф кардааст, зеро он «хидматрасониҳоро муттаҳид карда, онҳоро ба таври ҳамаҷониба ва маҷмӯӣ пешкаш мекунад». Яке аз ҳадафҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ эҷоди низоми муҳофизатест, ки барои одамон имкониятҳои баробарро ҷиҳати баҳра бурдан аз сатҳи баландтарини имконпазири саломатӣ фароҳам меорад. Мунаққидон мегӯянд, ки ёрии тиббии ҳамагонӣ боиси тӯлонитар шудани вақти интизорӣ ва бадтар шудани сифати хидматрасонии тиббӣ мегардад.

Ҳамчун бахше аз Ҳадафҳои рушди устувор, кишварҳои узви Созмони Милали Муттаҳид мувофиқа карданд, ки то соли 2030 барои расидан ба фарогирии ҳамагонии тиббӣ дар саросари ҷаҳон талош кунанд. Аз ин рӯ, ворид намудани фарогирии ҳамагонии тиббӣ (UHC) ба ҳадафҳои ҲРУ метавонад ба дастгирии пайвастаи СУТ алоқаманд бошад.

## Таърих

**''Шарҳ:** Пайвандҳо дар ҷадвал ба мақолаи «Ҳифзи саломатӣ дар КИШВАР» мебаранд.''

Нахустин қадам ба сӯи низоми миллии суғуртаи тиббӣ дар Олмон дар соли 1883 бо Қонуни суғурта аз беморӣ гузошта шуд. Корфармоёни саноатӣ вазифадор шуданд, ки барои коргарони музди меҳнаташон паст суғуртаи осеб ва бемориро таъмин кунанд ва низом аз ҷониби кормандон ва корфармоён тавассути «хазинаҳои беморӣ», ки аз ҳисоби тарҳҳо аз музди меҳнати коргарон ва саҳмҳои корфармоён пур мешуданд, маблағгузорӣ ва идора мешуд. Ин модели суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, ки ба номи канслери Пруссия Отто фон Бисмарк Модели Бисмарк номида шуд, аввалин шакли нигоҳубини ҳамагонӣ дар замони муосир буд.

Кишварҳои дигар дере нагузашта ба пайравӣ оғоз карданд. Дар Подшоҳии Муттаҳида, Қонуни миллии суғуртаи соли 1911 фарогирии кумаки аввалияро (вале на кумаки махсус ё беморхонагиро) барои муздгирандагон таъмин кард, ки тақрибан сеяки аҳолиро фаро мегирифт. Империяи Русия низоми шабеҳро дар соли 1912 таъсис дод ва кишварҳои дигари саноатӣ ба пайравӣ шурӯъ карданд. То солҳои 1930-ум, низомҳои шабеҳ қариб дар тамоми Аврупои Ғарбӣ ва Марказӣ мавҷуд буданд. Ҷопон қонуни суғуртаи тиббии кормандонро дар соли 1927 ҷорӣ карда, онро дар солҳои 1935 ва 1940 боз ҳам васеътар кард.

Пас аз Инқилоби Русия дар соли 1917, болшевикон дар моҳи июли соли 1918 дар Русияи Советӣ аввалин низоми комилан ройгон ва ҳамагонии ҳифзи саломатиро дар ҷаҳон таъсис доданд. Низом хеле мутамарказ буд ва гарчанде ки номиналӣ ҳар як шахс новобаста аз мақомаш фаро гирифта мешуд, фарогирии воқеӣ, махсусан дар минтақаҳои дурдаст ва камбизоат, амалан вуҷуд надошт.

Дар Зеландияи Нав, низоми ҳамагонии ҳифзи саломатӣ дар як қатор марҳилаҳо, аз соли 1938 то 1941 эҷод карда шуд. Дар Австралия, иёлати Квинсленд дар соли 1946 низоми ройгони беморхонаҳои давлатиро ҷорӣ кард.

Пас аз Ҷанги ҷаҳонии дувум, низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатӣ дар саросари ҷаҳон ба роҳ монда шуданд. 5 июли соли 1948, Подшоҳии Муттаҳида Хадамоти миллии тандурустии ҳамагонии худро ба кор андохт. Ёрии тиббии ҳамагонӣ баъдан дар кишварҳои Скандинавия: Шветсия (1955), Исландия (1956), Норвегия (1956), Дания (1961) ва Финляндия (1964) ҷорӣ карда шуд. Суғуртаи ҳамагонии тиббӣ дар Ҷопон соли 1961 ва дар Канада тавассути марҳилаҳо, аз музофоти Саскачеван дар соли 1962 оғоз шуда, дар боқимондаи Канада аз соли 1968 то 1972 ҷорӣ карда шуд. Низоми тандурустии давлатӣ дар Миср пас аз инқилоби соли 1952 ҷорӣ шуд. Низомҳои мутамаркази тандурустии давлатӣ дар кишварҳои блоки Шарқӣ таъсис дода шуданд. Иттиҳоди Шӯравӣ ёрии тиббии ҳамагониро ба сокинони деҳоти худ соли 1969 васеъ кард. Кувайт ва Баҳрайн низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатии худро мувофиқан дар солҳои 1950 ва 1957 (пеш аз истиқлолият) ҷорӣ карданд. Италия «Servizio Sanitario Nazionale» (Хадамоти миллии тандурустӣ)-и худро соли 1978 таъсис дод. Суғуртаи ҳамагонии тиббӣ дар Австралия соли 1975 бо «Medibank» амалӣ карда шуд, ки боиси фарогирии ҳамагонӣ таҳти низоми кунунии Medicare аз соли 1984 гардид.

Аз солҳои 1970-ум то 2000-ум, кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ба ҷорӣ кардани фарогирии ҳамагонӣ шурӯъ карданд, ки аксари онҳо ба барномаҳои қаблии суғуртаи тиббӣ такя мекарданд, то тамоми аҳолиро фаро гиранд. Масалан, Фаронса дар заминаи низоми миллии суғуртаи тиббии соли 1928-и худ низом сохта, бо қонунгузории минбаъда фоизи торафт бештари аҳолиро фаро гирифт, то он даме ки 1%-и боқимондаи аҳолии бесуғурта дар соли 2000 фарогир шуд. Низомҳои тандурустии яккапардохт (single-payer) дар Финляндия (1972), Португалия (1979), Қибрис (1980), Испания (1986) ва Исландия (1990) ҷорӣ шуданд. Швейтсария низоми ҳамагонии ҳифзи саломатиро дар асоси супориши ҳатмии суғурта соли 1994 ҷорӣ кард. Илова бар ин, фарогирии ҳамагонии тиббӣ дар баъзе кишварҳои Осиё, аз ҷумла Малайзия (солҳои 1980), Кореяи Ҷанубӣ (1989), Тайван (1995), Сингапур (1993), Исроил (1995) ва Таиланд (2001) ҷорӣ гардид.

Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, Русия низоми ҳамагонии ҳифзи саломатии худро нигоҳ дошта, ислоҳ кард, ба монанди дигар ҷумҳуриҳои собиқ шӯравии ҳоло мустақил ва кишварҳои блоки Шарқӣ.

Пас аз солҳои 1990-ум, бисёр кишварҳо дар Америкаи Лотинӣ, минтақаи Кариб, Африқо ва минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором, аз ҷумла кишварҳои рӯ ба рушд, барои фарогирии ҳамагонии тиббии аҳолии худ қадамҳо гузоштанд, аз ҷумла Чин ва низоми SUS-и Бразилия, ки фарогириро то 80%-и аҳолӣ беҳтар кард. Тайван низоми худро соли 1995 амалӣ кард. Ҳиндустон низоми ғайримарказии ҳамагонии ҳифзи саломатиро, ки аз ҳисоби андозсупорандагон маблағгузорӣ мешавад, инчунин суғуртаҳои тиббии ҳамаҷонибаи давлатӣ ва хусусиро ҷорӣ кард, ки ба коҳиши шадиди сатҳи фавт ва беҳбуди қобили мулоҳизаи инфрасохтори тандурустӣ дар саросари кишвар мусоидат намуд. Таҳқиқоти соли 2012 пешрафти ин кишварҳоро бо таваҷҷуҳи махсус ба нӯҳ кишвар баррасӣ кард: Гана, Руанда, Нигерия, Мали, Кения, Индонезия, Филиппин ва Ветнам.

Дар ҳоли ҳозир, аксари кишварҳои саноатӣ ва бисёре аз кишварҳои рӯ ба рушд ягон шакли ҳифзи саломатии бо маблағгузории давлатӣ бо ҳадафи фарогирии ҳамагониро амалӣ мекунанд. Тибқи иттилои Академияи миллии тиб ва дигарон, Иёлоти Муттаҳида ягона давлати сарватманд ва саноатист, ки ёрии тиббии ҳамагониро таъмин намекунад. Ягона шаклҳои ҳифзи саломатии аз ҷониби ҳукумат таъминшаванда иборатанд аз: Medicare (барои беморони солхӯрдаи болотар аз 65-сола ва маъюбон), Medicaid (барои одамони камбизоат), Барномаи суғуртаи тиббии кӯдакон (барои кӯдакон дар оилаҳои дорои даромади хоксорона, вале барои гирифтани Medicaid хеле баланд), Низоми тандурустии низомӣ (барои ҳайати низомии фаъол, эҳтиётӣ ва мустаъфӣ ва вобастагони онҳо) ва Хадамоти тандурустии ҳиндуҳо (барои аъзоёни қабилаҳои бумии Амрико, ки аз ҷониби федералӣ эътироф шудаанд).
## Моделҳои маблағгузорӣ