open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гиройҳо

**Гиройҳо** () — сулолаи хонҳои тотори Қрим, ки насабашон ба авлоди Ҷуҷӣ — писари калонии Чингиз мерасид.

Мутобиқи фарзияи В. В. Бартолд, гиройҳо аз калимаи муғулии гарай баромада, маънояш иззатманд, арзанда ва комилҳуқуқ мебошад ва чун рутба тақр. ба мансаби атолиқи хонҳои Бухоро мутобиқат мекунад. Аз охири асри 14 мавқеи намояндагони сулолаи гиройҳо дар Қрим устувор шуда, ҳамчун дастнишони хонҳои Урдуи Тилоӣ ин мулкро идора мекарданд. Солҳои 1440 асосгузори сулола Ҳоҷӣ Герай (фавт 1466) хонии Қримро бунёд гузошт. Хонии Қрим дар замони ҳукуматдории Менглӣ Герай (1467—1515) муддате соҳибихтиёр шуда, музофоти атрофи Қрим тобеъ ва Боғчасарой пойтахташ қарор ёфт. Баъди ишғоли ҷануби Қрим аз ҷониби туркҳои Усмонӣ (соли 1478) хонии Қрим таҳти нуфузи онҳо қарор гирифта, гиройҳо бо ризояти султонҳои турк ба тахт менишастанд. Дар замони ҳукмронии Муҳаммад Герайи I (1515-23) муттаҳидкунии қавмҳои тотори ҳудудҳои Урдаи Тилоӣ вусъат ёфта, хонии Қазон (соли 1521) ва хонии Аштархон (соли 1522-23) муддате ба мулкҳои зертобеи гиройҳо табдил ёфтанд. Дар аҳди Ислом Герайи II (1584-88) номи хон баробари номи султонҳои Усмонӣ дар хутба зикр шуда, дар сикка зарб меёфт. Дар замони ҳукмронии Давлат Герайи II (1551-77) ва Ғозӣ Герайи II (1588—1607) гиройҳо таҳти ҳимояти туркҳои Усмонӣ ҳудудҳои хониро дар шимол то Маскав ва дар шарқ то Волга ва канораҳои баҳри Хазар вусъат доданд. Баъди лашкаркашиҳои Русия ба самти Поволже (соли 1551) хонии Қазон аз тобеияти гиройҳо хориҷ шуд. Дар асрҳои 16-17 гиройҳо ба мулкҳои рус, украин, поляк ва молдаванҳо борҳо ҳуҷумҳои харобиовар анҷом доданд. Чандин хони гиройҳо дар ҷангҳои империяи Усмонӣ бо Русия, Эрон ва Австрия бо пуштибонии туркҳо дар муҳорибаҳо ширкат варзиданд. Дар охири асри 17 бо устуворшавии мавқеи Русия дар Поволже, қисмати шимолии баҳри Сиёҳ, Хазар ва шикасти Туркия дар ҷанги зидди Русия (1768-74) хонии Қрим таҳти нуфузи Русия гузашт. Ҳукуматдории гиройҳо баъди аз тахт даст кашидани Шогин Герай (соли 1783) амалан дар Қрим барҳам хӯрда, намояндагони дигари сулола ба Туркия, Қафқоз ва кишварҳои Аврупо муҳоҷират намуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бартольд В. В. Сочинения. Т. 5. М., 1968;
* Хорошкевич А. Л. Русь и Крым. М., 2001;
* Смирнов В. Д. Крымское ханство под верховенством Отоманской Порты. Т. 2. М., 2005.

## Сарчашма
*
Аббос ибни Фирнос

**Абулқосим Аббос ибни Фирнос** (; 810, Рундо — 887, Қуртуба) — ихтироъкор, муҳандис, табиб, мусиқашинос,  ва донишманди маъруфи мусулмон, нахустин нафари дар фазо парвозкарда буд.

## Зиндагинома
Ӯ дар Андалусия дар шаҳри Ронда соли 810 дар оилаи Бербер ба дунё омадааст. Ибни Фирнос шоир ва олими дарбори халифаҳои Қуртуба буда, таҳти ҳимояи халифаҳо Абдурраҳмони II ва Муҳаммади I қарор дошт. Ӯ илмҳои гуногунро фаро гирифта, бо номи «Ҳакиму-л-Андалус» машҳур шуд. Риёзиёт ва мусиқиро, ки он замон қисми илми риёзиёт ба шумор мерафт, аз худ карда буд. Барои таъмини эҳтиёҷоти мусиқӣ метроном (абзоре, ки вақтро бо зарбаҳои мунтазам муайян мекунад)-ро сохт, соати обиро ихтироъ кард. Ба технологияи аз рег тайёр кардани шиша машғул шуд, ки дар натиҷаи он Испания мустақилона ба истеҳсоли шиша шурӯъ ва аз мисриён, ки сирри истеҳсоли шишаро маҳфуз медоштанд, харидани онро қатъ кард. Ибни Фирнос хусусиятҳои шишаро омӯхта, пурбин (шишаи муҳаддаб)-ро ихтироъ кард. Ӯ дар хонаи худ планетарий ташкил кард, ки дар он тамсилаи механиконидашудаи Манзумаи офтобӣ бо абрҳои ҳаракаткунанда ва раъду барқ намоиш дода мешуд. Ибни Фирнос соли 852 қолиби чӯбин сохта, ба он порчаҳои матоъро баст ва аз манораи Масҷиди Бузурги Қуртуба парид. Қолаб ба чатр монанд буда, оҳиста фуруд омад ва озмоишгар андак осеб дид. Қолаби мазкур тимсоли парашюти муосир буд. Ибни Фирнос қолаби сохтаи худро такмил дода, бори дуввум соли 875 аз болои теппаи на он қадар баланди Ҷабалу-л-Арус парид. Ӯ дар фазо тақр. 10 дақ. парвоз карда, хеле баланд баромад, вале фурудоӣ бемуваффақият анҷом ёфта, Ибни Фирнос бо дастгоҳаш ба замин афтида, осеб дид. Ибни Фирнос ба хулосае омад, ки барои фурудоии бомуваффақият ба дастгоҳи мазкур дум илова кардан лозим аст. Ҳамин тариқ, Ибни Фирнос нахустин делтапланро ихтироъ кард. Леонардо да Винчи танҳо 500 сол пас аз Ибни Фирнос лоиҳаи делтапланро дар коғаз таҳия намуд.

## Бузургдошт
Барои гиромидошти хотираи Аббос ибни Фирнос, имрӯз дар зодгоҳи олим шаҳри Ронда маркази астрономӣ ба номи Ибни Фирнос фаъол аст. Ба шарофати олим, фурудгоҳ дар шимоли Бағдод номгузорӣ шудааст ва дар роҳ ба фурудгоҳи байналмилалии Бағдод ҳайкали ӯ гузошта шудааст. Дар Либия бо тасвири Аббос ибни Фирнас маркаҳо чоп шудаанд. Дар Кордоба, Хосе Луис Манзанарес Ҳапон пули болои дарёи Гвадалкивирро сохтааст, ки дар маркази он ҳайкали ин олими шуҳратёр қомат афрохтааст.

Соли 1976 як кратер дар моҳ ба номи Ибни Фирнос гузошта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Эдвин Ҳаббл

**Эдвин Пауэлл Ҳаббл** (; , Маршфилд, иёлати Миссури — , Сан-Марино, Калифорния) — яке аз бонуфузтарин ситорашиносон ва кайҳоншиносони асри 20 буда, дар фаҳмидани сохти кайҳон саҳми ҳалкунанда гузоштааст. Аз соли 1914 то 1917 ӯ дар расадхонаи Йеркес ва аз соли 1919 дар расадхонаи Маунт-Вилсон кор кардааст. Узви Академияи Миллии Илмҳо дар Вашингтон, аз соли 1927.

Фаҳмиши оламро ба куллӣ тағир дода, мавҷудияти галактикаҳои дигарро тасдиқ кард, аз ҷумла галактика худамонро (Роҳи Каҳкашон). Вай инчунин ақидаеро дар назар дошт, ки бузургии эффкети Доплер (дар ин ҳолат «Ҷойивазшавии сурх» номида мешавад), ки дар спектри рӯшноии галактикаҳои дур мушоҳида мешавад, мутаносибан ба масофа ба галактикаи махсус аз Замин меафзояд. Ин муносибати мутаносиб бо Қонуни Ҳаббл маъруф шуд (ду сол қабл, худи ҳамин кашфиётро олими белгиягӣ Ҷорҷ Лемайтр ба даст оварда буд). Тафсири суръатбахшии Ҷойивазшавии сурх ҳамчун эффектҳои Доплер пештар аз ҷониби ситорашиноси амрикоӣ Весто Слифер пешниҳод шуда буд, ки маълумотҳои онро Эдвин Ҳаббл истифода бурдааст. Аммо, Эдвин Ҳаббл ба тафсири ин маълумотҳо ҳанӯз ҳам шубҳа дошт, ки боиси ба вуҷуд омадани назарияи васеъшавии метрии фазо (Васеъшавии Коинот) гардид, ки аз тавсеаи тақрибан якхела ва изотропии фазо дар миқёси тамоми Коинот иборат аст.

Асарҳои асосии Эдвин Ҳаббл ба омӯзиши галактикаҳо бахшида шудаанд. Соли 1922 ӯ пешниҳод кард, ки меғвораҳои мушоҳидашударо ба экстрагалактикӣ (галактикаҳо) ва галактикӣ (газиву чангӣ) тақсим кунанд. Дар солҳои 1924 — 1926 ӯ дар аксҳои баъзе галактикаҳои наздик ситораҳояшонро кашф кард, ки бо ин исбот кард, ки онҳо бо худ системаҳои ситораҳоро ифода мекунанд, ки ба ситорҳои Галактикаи мо монанданд (Роҳи Каҳкашон). Дар соли 1929 ӯ муносибати байни Ҷойивазшавии сурхи галактикаҳо ва масофаи то онҳоро кашф кард (Қонуни Ҳаббл). Дар соли 1935 ӯ астероиди № 1373-ро кашф кард, ки онро «Тсинтсиннати» (1373 Тсинтсиннати) номид.

Астероиди No 2069, ки соли 1955 кашф шудааст (2069 Ҳаббл) ва телескопи машҳури кайҳонии Ҳаббл, ки соли 1990 ба кор андохта шудааст, ба шарафи Ҳаббл номгузорӣ шудаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Докторони илм
Ҳероклидус Понтикус

**Ҳероклидус Понтикус** (; 387 то м. — 312 то м.) — файласуфи Юнони Бостон (асри 4 то м), узви Академияи Афлотун.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҳероклитус

**Ҳероклитус Эфесусӣ** (; 544 то м., Эфес, Осиё — 483 то м., ҳамон ҷо) — файласуфи моддигарои Юнони Бостон, яке аз саромадони муколама. Бо ғояҳои ӯ Суқрот, Афлотун ва Арасту шиносоӣ доштанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Файласуфон
Нишоншиносӣ

**Нишоншиносӣ** (), **ҳералдика**, () — илми ёрирасони таърих, ки гербҳоро ҳамчун соҳаи махсуси рамзҳои таърихӣ меомӯзад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Гераниол

**Геранио́л** — спирт, пайвасти органикии C10H12O; моеъи зардтоб буда, бӯи гули садбаргро дорад; ҳарорати ҷӯшишаш 229–230°С, зичиаш – 0,889 г/см3 (20°С). 

Гераниол дар об ҳал намешавад, вале дар спирт ва эфир ҳал мегардад. Гераниол дар таркиби гули садбарг, анҷибар ва дигар рустаниҳои эфирдор мавҷуд аст. Гераниоли синтезиро бо роҳи гидрогенонии интихобии ситрал ё изомеризатсияи линалоол, ҳангоми гарм кардан бо ангидриди атсетат, ҳосил мекунанд. Гераниол дар соҳаи атриёт ва собунпазӣ кор фармуда мешавад. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таъмдиҳандаҳо
(3945) Герасименко

**(3945) Герасименко ** () — сайёрак, ки 14 августи 1982 аз тарафи олими шӯравӣ Н. Черних ҳамчун объекти «1982 PL» кашф шуда буд. Баъдан ба шарафи астроном, кашшофи зузанаби Чурюмов-Герасименко номгузорӣ гардидааст. Нуқтаи наздиктарин ва дуртарини мадораш аз Офтоб мувофиқан ба 2,2701 в. а. ва 3,9594 в. а., даври гардишаш дар атрофи Офтоб ба 2007,8619 шабонарӯз (5,50 сол), албедояш ба 0,0395 ва қадри мутлақи ситоравиаш ба 12,3m баробар аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ислом дар Судон

мини|Масҷид дар вохаи байни Хартум ва Карима
**Ислом дар Судон** аксарияти диниҳоро ташкил медиҳад. Мусалмонон - сунниҳо 97% аҳолии кишварро ташкил медиҳанд. Якчанд ҷамоаҳои хурди шиаҳо низ мавҷуданд. Фарқияти асосии байни мусулмонони Судон, табаияти аксарияти онҳо ба суфиҳо мебошад. Аз ҳама маъмултаринашон Ансор ва Хатмия мебошанд. Дар Судон қонунҳои шадиди шариат амал мекунанд.
мини|<small>Харитаи Африқои Марказӣ ва Шарқӣ дар соли 1750 (қисман бар асоси Атласи Таърихи Ҷаҳон (2007) - Африқои собиқи муосир)</small>

## Ибтидо
Соли 641 дар замони ҳукмронии халифа Умар ибни Хаттоб сарбозони мусалмон қаламрави Мисри муосирро забт карданд, соли оянда онҳо қаламрави Либияи муосирро забт карданд. Баъдтар мусалмонон нуфузи худро ба Туниси кунунӣ дар соли 647 дар давраи салтанати сеюми халифа Усмон ибни Аффон густариш доданд. Истилои Африқои Шимолӣ дар давраи ҳукмронии хилофати Умавиён идома ёфт, дар соли 680 — Алҷазоир ва соли оянда Марокаш забт шуданд. Аз асри VIII сар карда, мусалмонон ба ҷануби Саҳрои Кабир ворид шуданд, аввал дар водии Нил то Нубия ва баъдтар ба Саҳрои Африқои Ғарбӣ .

## Таърих
Дар асрҳои XVI — XVIII дар қаламрави Судон давлатҳои мустақили исломӣ —султонати Сеннар ва султонати Дарфур, вуҷуд доштанд.

## Паҳншавӣ
Ислом дар Судон аз тарафи ин гурӯҳҳо қавми икалон, аз қабили арабҳо, нубианиҳо, беҷаҳо, форҳо, загаваҳо, , Даго ва бертаҳо ибодат мешавад. Қисми зиёди мусулмононро сунниҳо ташкил медиҳанд.

Бо вуҷуди ин, дар Ҳартум, пойтахти Судон, инчунин якчанд ҷамоаҳои мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Тиҷорат ва густариши ислом дар Африқо

Гурӯҳ:Дин дар Судон
Гурӯҳ:Ислом дар Африқо
Гурӯҳ:Ислом дар Судон
Нозим Меликов

**Нозим Меликов** — ҳунарпеша ва коргардони машҳури театр.

## Зиндагинома
Нозим Меликов 5-уми ноябри соли 1966 дар деҳаи Тағойободи ноҳияи Ёвони вилояти Хатлон, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Таҳсилоти асосиро дар мактаби ин деҳа гирифта, бештар ба фанҳои забон ва адабиёти тоҷик, таърих ва умуман фанҳои равияи гуманитарӣ шавқ доштааст. Даврони кӯдакиро бо ҳавас ба ёд оварда, аз ҷастану хестанҳо, шӯхиву бозиҳо, бесариҳо бо ҷӯраҳои кӯдакӣ, саҳрои гарми пахта ва пахтачиниҳо қиссаҳо намуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Синамогарони Тоҷикистон
Крис Сандерс

**Кристофер Майкл Сандерс** (, тав. 12 марти соли 1962, Колорадо Спрингс, Колорадо, ИМА) — аниматори амрикоӣ, ки бо филмҳои тасвирии "Лило ва Стич" ва "How to Train Your Dragon" -ро машҳур шудааст. Инчунин ҳамчун ҳунарпешаи овоздиҳанда, филмноманавис, коргардон ва таҳиягар шинохта шудааст.

## Зиндагинома
Крис Сандерс дар Колорадои ИМА таваллуд ва ба воя расидааст. Дар синни 10-солагӣ, пас аз тамошои филми кӯтоҳи "Ҷаҳони аҷиби Дисней"-и Уорд Кимбол ба аниматсия ошиқ шуд. Вай ба расмкашӣ сар кард, бибиаш дар бораи барномаи аниматсионии мактаб нақл кард, ки ба ӯ барои ба Донишкадаи санъати Калифорния дохил шудан кумак кардааст. Пас аз хатми коллеҷ соли 1984, ӯ ба Marvel Comics ба кор рафт. Дар кашидани персонажҳо барои намоиши кӯдакон кумак кард. Соли 1987 ба Дисней гузашт, дар шуъбаи рушди "визуалӣ" кор кард. Сандерс роҳи худро ба баландиҳои аниматсияи Дисней бо саҳмгузорӣ дар Beauty and the Beast (1991) ва The Lion King (1994) гузошт. Вай дар навиштани Мулан (1998) кумак кард, коре, ки ба ӯ имкон дод, ки барои лоиҳаи Лило ва Стич (2002) роҳбарӣ кунад ва нависад, ки ба ӯ эътимод ва шуҳрат овард. Барои ин карикатура Крис низ ба ҷоизаи Оскар пешбарӣ шудааст.  Соли 2006, ӯро Ҷон Лассетер пас аз таъйин шудан ба вазифаи продюсер аз вазифаи роҳбари лоиҳаи "Саги амрикоӣ" хориҷ кард (ӯ бо Сандерс ихтилофи назар дошт). Дар натиҷа, қитъаи замин комилан дигар карда шуд ва Крис Уилямс директори нав таъйин шуд ва филм "Волт" ном гирифт. Моҳи марти соли 2007, Крис Сандерс ба DreamWorks Animation ҳамроҳ шуд. Моҳи сентябри соли 2008 маълум шуд, ки Крис Сандерс ва Дин Деблоис (ҳаммуаллиф ва ҳамкоргардони ӯ дар "Лило & Стич") коргардонҳои филми тасвирии "How to Train Your Dragon" таъйин карданд.
## Ҳаёти шахсӣ
Сандерс бо Ҷессика Стил-Сандерс издивоҷ кардааст. Дар якҷоягӣ, онҳо як романи мусаввар бо номи "Rescue Sirens: The Search for the Atavist" навиштанд (2015). Сандерс инчунин вебокомиси машҳури Kiskaloo-ро мекашад.
## Филмнома
### Коргардон
* 2002 — «Лило ва Стич» / *Lilo & Stitch*
* 2003 — «Лило ва Стич 3» (видео) / *Lilo & Stitch's Island of Adventures*
* 2010 — *How to Train Your Dragon*
* 2013 — «Оилаи Крудс» / *The Croods*
*2020 — *The Call of  the Wild*

### Филмноманавис
* 1991 — *Beauty and the Beast*
* 1994 — *The Lion King*
* 1998 — *Mulan*
* 2002 — *Lilo & Stitch*
* 2010 — *How to Train Your Dragon*
* 2013 — *The Croods*
* 2020 — *The Croods: A New Age*
### Продюсер
* 2014 — *How to Train Your Dragon 2*

### Ҳунарпеша
Вай Стичро дар ҳама филмҳо ва намоишҳои телевизионие, ки ӯ зоҳир шудааст овоз додааст.
## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Коргардонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои ИМА
Гурӯҳ:Садопешамардони ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XX
Гурӯҳ:Коргардонҳои асри XX
Гурӯҳ:Коргардонҳои асри XXI
Гурӯҳ:Аниматорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Аниматорони асри XX
Гурӯҳ:Аниматорони асри XXI
Гурӯҳ:Аниматорони ИМА
Михаил Герасимов

**Михаи́л Миха́йлович Гера́симов** (, Санкт-Петербург, Русияи подшоҳӣ — 21 июли 1970, Маскав, ҶШФСР, ИҶШС) — мардумшинос, муҷассамасоз ва бостоншиноси рус, доктори илмҳои таърих (1956). Асосгузори мактаби бозсозии пластикии антропологӣ дар Русия; ҳамчун барқароркунандаи симои ашхос аз рӯи косаи сар (беш аз 200 нафар) маъруф аст

## Зиндагинома
Аз солҳои мактабхонӣ дар экспедитсияҳои бостоншиносӣ ширкат мекард. Соли 1941 бо як ҳайати бостоншиносӣ дар кушоиши дахмаи Темури Ланг ва авлоди ӯ дар оромгоҳи Гӯри Мири Самарқанд (бо мақсади собит намудани воқеияти дафнҳо) ҳамкорӣ кард.

Фаъолияти илмии Михаил Герасимов дар ду самти асосӣ ҷараён гирифтааст – бостоншиносии пеш аз таърих ва таҷдиди пластикии инсонҳои қадим. Соли 1928 дар ҳафриёти назди Иркутск тифли дафншудаеро бо лавозимоти зиёд пайдо кард, ки аз нахустин осори баъди асри санг дар қаламрави ИҶШС шумурда мешавад ва ин кашфиёт аҳаммияти ҷаҳонӣ дорад. Нахустин таҷдиди симои инсони ибтидоиро Михаил Герасимов соли 1927 ба ҷо овард. Вай симои питекантроп ва неандерталро дубора барқарор кард. Бар иловаи гузаштагони инсони имрӯза ва намояндагони қабоилу ақвоми азбайнрафта, Михаил Герасимов портрети чандин шахсияти таърихӣ – Темур, Улуғбек, Шоҳрух, Муҳаммад Султон, Ярославл Мудрий, Ивани IV Грозний, И. Шиллер, Ҳоҷӣ Мурод, Ф. Ф. Ушаков ва дигаронро сохт. Барои ковишҳои бостоншиносӣ ва барқарор кардани симои Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ ба Тоҷикистон даъват шуд. Дар деҳаи Панҷрӯди ноҳияи Панҷакент (ноябри 1956) қабри Рӯдакиро, ки бар асоси далелҳои фаровон муайян шуда буд, кушода, тарҳи чеҳра ва танаи ӯро (то апрели 1957) аз рӯи устухонҳои косахонаи сар ва баданаш офарид. Ин портрет бори нахуст дар Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Маскав (1957) ба намоиш гузошта шуд.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи мукофоти сталинӣ (1950). Бо ордени «Нишони Фахрӣ». сарфароз гардидааст.

## Осор
* Восстановление лица по черепу. М., 1955;
* Опыт воспроизведения документального портрета по склету из Панжруда. Сталинабод, 1958;
* Люди каменного века. М., 1964.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Грасимова М. М. «Печальная отрада вспоминат: М. М. Герасимов // Выдающиеся отечественные этнологи и антропологи 20 в. М., 2004;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М., 2008.

## Сарчашма
*
Иннокентий Герасимов

**Иннокентий Петрович Герасимов** (, Кострома — 30 марти 1985, Маскав) — ҷуғрофиёдон, заминрехтшинос ва хокшиноси шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1953), профессори Донишгоҳи давлатии Маскав (1938-64). Ходими хидматнишондодаи илми ҶШС Қазоқистон.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Ленинград (1926). Солҳои 1929-36 ходим, 1936-56 роҳбари шуъбаи ҷуғрофиё ва харитакашии Институти хокшиносии ба номи В. В. Докучаев буд. Аз соли 1945 дар Институти ҷуғрофиёи АИ ИҶШС кор кардааст (аз соли 1951 — директор). Дар экспедитсияҳои Қазоқистон, Осиёи Миёна, Сибири Ғарбӣ, Урал, Шарқи Дур ширкат ва ба Аврупои Ғарбӣ, Ҳиндустон, Хитой, Ҷопон, Сейлон, Сенегал, Алҷазоир, Тунис, Марокко, Гвинея, Бразилия, Чили, Уругвай, ИМА, Мексика, Зеландияи Нав, Австралия саёҳат намудааст. Асарҳои асосии ӯ масъалаҳои пайдоиш, ҷуғрофиё ва таснифи хок, ҷуғрофияи табиӣ, палеоҷуғрофиё ва геоморфологияро дар бар мегирад. Г. геологияи қисми ҳамвории Осиёи Миёна, аз ҷумла, Тоҷикистон, хусусиятҳои релйеф ва хоки онҳоро омӯхта, якчанд асар навиштааст. Доир ба тасниф ва инкишофи релйефи Замин, муҳофизат ва тағйир додани табиат, истифодаи маҷмӯии захираҳои табиӣ таҳқиқот анҷом додааст. Г. роҳбари ҳайати намояндагони илми шӯравӣ дар конференсияҳои байналмилалии ҷуғрофиёӣ, хокшиносӣ, роҳбари ҳайати таҳририяи «Атласи физикавию ҷуғрофии ҷаҳон» (ба забони русӣ), раиси Кумитаи миллии ҷуғрофияшиносони шӯравӣ (аз 1957), президенти Ҷамъияти умумииттифоқии хокшиносон (аз 1963), ноиби президенти Ҷамъияти байналмилалии ҷуғрофиёшиносон (1960-68), ноиби президенти Ҷамъияти байналмилалии хокшиносон (аз 1968), узви ҳақиқии АИ Булғория, узви АИ Маҷористон буд. Дорандаи Ҷоизаи Дмитрови Булғория (1963) ва Мукофоти давлатии ИҶШС (1973). Бо 2 ордени Ленин, 3 ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Осор
* Основные черты развития современной поверхности Турана. М. — Л., 1937;
* Структурные черты рельефа земной поверхности на територии СССР и их происхожднние. М., 1959;
* Очерки по физической географии зарубежных стран. М., 1959;
* Основы почвоведения и география почв. М., 1960 (ҳамроҳи М. А. Глазовская);
* Преобразование природы и развитие географической науки в СССР. М., 1967.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Маринич А. М. (и другие) Шестидесятилетие со дня рождения и сороколетие научной деятельности академика И. П. Герасимова // Изв. АН СССР. Серия географическая. 1965, в 4, № 6;
* Мещеряков Ю. А. Вклад академика И. П. Герасимова в геоморфологию // Структурная и климатическая геоморфология. М., 1966;
* Фридланд В. М. Иследования И. П. Герасимова в области почвоведения // Генезис и география почв. М., 1966.

## Сарчашма
*
Сергей Василевич Герасимов

**Серге́й Васи́левич Гера́симов** (, Можайск, губернияи Маскав, Русияи подшоҳӣ — 20 апрели 1964, Маскав, ИҶШС) — рассоми рус, Рассоми халқии ИҶШС (1958), доктори илмҳои санъатшиносӣ, узви ҳақиқии АР ИҶШС (1947).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи марказии рассомӣ — саноатии Строганов (1907) ва Омӯзишгоҳи рассомӣ, ҳайкалтарошӣ ва меъмории Маскав (1912). Сергей Герасимов дар оғози кор рангҳои обиро бештар истифода мебурд, рангҳои мутафовити латиф низ хосси тасвирҳои ӯ буданд. Дар манзараҳои кашидааш меҳру муҳаббати самимии ӯ ба табиати кишвараш зоҳир мешавад («Сармо гузашт», 1945; «Саҳаргоҳи баҳорӣ», 1953; «Манзараҳои Можайск», 1950 ва ғайра). Дар радифи манзараҳо Сергей Герасимов портретҳо, тасвирҳое аз рӯзгори мардум, зиндагии мардуми рустову музофоту шаҳрҳо мекашид, ки бештар ба ҳаёти кишоварзон бахшида шудаанд. («Ҷанговар», 1926; «Дар Волохов. Моҳигирон», 1928-30; «Посбони колхоз», 1933; «Ҷашни колхозӣ», 1937 ва ғайра). Тасвири «Модари партизан» (1943-50) дар боби муборизаи мардуми шӯравӣ алайҳи ишғолгарони фашистӣ ҳикоят мекунад. Дар миёни корҳои графикии ӯ мусаввараи ба достони «Киро дар Русия зиндагӣ хуш аст»-и Н. А. Некрасов (1933-36), романи «Кори Артамоновҳо»-и М. Горкий (1939-54) кашидааш маъруфият доранд. Дар чандин мактаби ҳунарии Маскав (1912-64) омӯзгорӣ низ кардааст. Солҳои 1958-64 котиби аввали раёсати Иттиҳоди рассомони ИҶШС буд.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1966, пас аз маргаш).

## Осор
* Об искусстве; Сб. статей. М., 1973.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Грасимов С. В. К. 100 летию дня рождения (каталог). Л., 1986;
* Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 2. Д., 1980;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М., 2008.

## Сарчашма
*
Сергей Герасимов

**Серге́й Аполлина́риевич Гера́симов** (, Кундрави — 26 ноябри 1985, Маскав) — ҳунарпеша, коргардон, намоишноманавис, педагоги рус, доктори илмҳои санъатшиносӣ (1967), академики Академияи илмҳои педагогии ИҶШС (1978). Артисти халқии ИҶШС (1948). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти санъати театрии Ленинград (1928). Фаъолияти ҳунарпешагиаш дар синамо аз соли 1924 шурӯъ шудааст. Дар филмҳои «Чархофалак» (1926), «СВД» (1927), «Бобили ҷадид» (1929) ва ғ. нақш бозидааст. Аз соли 1930 коргардони киностудияи «Совкино» (аз соли 1934 «Ленфилм»)-и Ленинград. Соли 1941 аз рӯи намоишномаи М. Ю. Лермонтов филми «Маскарад»-ро бо ҳунару маҳорати баланди коргардонӣ ба навор гирифта, яке аз нақшҳои ҷаззоби хеш — нақши Неизвестнийро дар он бозид. Дар солҳои ҶБВ филмҳои «Мағлубнашавандагон» (1943, ҳамроҳи М. Калатозов) ва «Замини бузург»-ро (1944) офарид. Соли 1948 аз рӯи романи А. Фадеев филми «Гвардияи ҷавон»-ро таҳия кард (Мукофоти сталинӣ, 1949). Яке аз таҳияҳои пураҳаммияти Сергей Герасимов — филмбардории романи «Дони ором»-и М. Шолохов мебошад (1957-58, ҷоизаи аввали фестивали кинои шӯравӣ, 1958; ҷоизаи бузурги Фестивали умумиҷаҳонии кино дар Карлово-Вари, 1958; ҷоизаи Фестивали умумиҷаҳонии кино дар Брюссел, 1958), ки аз рӯи жанри драмаи мардумӣ наворбардорӣ шудааст. Дар тӯли фаъолияти педагогиаш дар Институти умумииттифоқии давлатии кинематография як зумра коргардонону ҳунарпешагони шинохта, аз қабили С. Бондарчук, Ю. Егоров, Л. Гурченко, Н. Бондарчук ва дигаронро тарбия кардааст. Сергей Герасимов депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 3-4), узви Раёсати Комитети шӯравии муҳофизати сулҳ буд.

## Ҷоизаҳо
Бо се ордени Ленин, се ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Парфёнов Л. А. Сергей Герасимов. М., 1975.

## Сарчашма
*
Александр Герасимов

**Алекса́ндр Миха́йлович Гера́симов** (12 августи 1881, Козлов — 23 июли 1963, Маскав) — рассоми рус, намояндаи реализми сотсиалистӣ, Рассоми халқии ИҶШС (1943), раиси кумитаи ташкилии Иттиҳоди рассомони шӯравӣ (1939-54), президенти АР ИҶШС (1947-57), доктори илмҳои санъатшиносӣ (1951).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Омӯзишгоҳи рассомӣ, ҳайкалтарошӣ ва меъмории Маскав (1915). Александр Герасимов пеш аз ҳама ҳамчун офарандаи портретҳои пешвоёни ҳизбӣ, саркардаҳои низомӣ, намояндагони илму адабу ҳунар, шахсиятҳои номдор ва тасвирҳои бузург дар боби таърихи шӯравӣ шуҳрат дорад. Тасвирҳои сиёсии ӯ намунаи сабки расмии наққошии шӯравӣ буданд. Александр Герасимов замоне, ки дар раъси шохаи ҳунарии кишвар буд, ташкилотҳои асосии эҷодиро сарварӣ мекард, аз раҳнамоёни сиёсати санъату ҳунари давраи сталинӣ ба шумор мерафт ва бо дигарандешон мубориза мебурд. Асарҳои беҳтаринаш: «Аробаи сеаспа. Роҳи зимистон» (1912), «Ҳаммом» (1940), портретҳои О. В. Лепешинская (1932), И. Н. Фисанович (1942), портрети якҷояи чор рассоми машҳури шӯравӣ — И. Н. Павлов, В. Н. Бакшеев, В. К. Белиниский-Бируля, В. Н. Мешков (1944, Мукофоти давлатии ИҶШС, 1945) — ҳамааш дар Нигористони Третяков. Александр Герасимов манзараҳо («Марти рустои Козлов», 1914; «Пас аз борон», 1935; силсилатасвирҳои «Ҷавдор», 1946 ва ғайра) ва натюрмортҳо низ офаридааст. Ӯ чандин намоишномаи театриро оро дода, барои чанде аз осори адабӣ тасвирҳо кашидааст («Тарас Булба», 1947-52).

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1941, 1943, 1946, 1949).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 2. Д., 1980;
*А. Герасимов (альбом). М., 1988;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М., 2008.

## Сарчашма
*
Ҳербориюм

thumb|Намунаи ҳербориюм

**Ҳербориюм** (, аз  — «алаф»), **гербарий** — рустаниҳое, ки махсус ҷамъ ва хушк карда, бо мақсади илмӣ ба кор мебаранд. Дар бораи набототи ноҳияҳои гуногуни олам маълумот медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Юҳонн Фридриш Ҳерборт

**Юҳонн Фридриш Ҳерборт** (; 4 майи 1776, Олденбург — 14 августи 1841, Гёттинген) —  файласуфи олмонӣ, равошинос ва бунёнгузори дониши омӯзишу парвариш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Юҳонн Гутфрид Ҳердер

**Юҳонн Гутфрид Ҳердер** (; 25 августи 1744, Морунген, Прусси Шарқӣ — 18 декабри 1803, Веймар) — файласуфи маорифпарвари олмонӣ. Ақидаҳои фалсафӣ ва таърихии ӯ ба романтизми олмонӣ ва фалсафаи таърихи Ҳегел таъсир расонидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аладар Геревич

**Алада́р Гере́вич** (; , Ясберен, Утриш-Маҷористон, — , Будапешт, Маҷористон) — шамшербоз ва мураббии маҷористонӣ. Қаҳрамони олимпӣ (1932–60 дар мусобиқаҳои дастаӣ, 1948 – дар мусобиқаи инфиродӣ), дорандаи медалҳои нуқра (1952) ва биринҷии (1936, 1952) Бозиҳои олимпӣ. Чемпиони ҷаҳон (1937, 1951, 1953 – 1955, 1957, 1958, – дар мусобиқаҳои дастаӣ ва 1951, 1955 – дар мусобиқаҳои инфиродӣ) ва Аврупо (1931, 1933–35).

Дар иттиҳодияи варзишии «Вереш метеор» (Будапешт) ҳунарнамоӣ кардааст. Бо номи ӯву ёронаш Пал Ковач ва Рудолф Карпати, ки ҳамроҳ 19 медали тилои олимпӣ ба даст овардаанд, мусобиқаи шамшербозони Маҷористон номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Пирпизишкӣ

мини|Нигоҳубини як марди солманд.
**Пирпизишкӣ** (), **гериатрия** ( «пир» +  «дармон» ←  «пизишк») — як шохаи пиришиносӣ.

Пирпизишкӣ масъалаи мадади тиббӣ ба пирсолон, бемориҳои пирӣ ва табобату пешгирии онҳоро таҳқиқ менамояд. Пирпизишкӣ ба табибони қадим низ маълум буд. Як бахши махсуси «Ал-Қонун»-и Абуалии Сино ба тадбири пирон бахшида шудааст, ки фаслҳои ғизои пирон, шароби пирон, кушодани суддаҳои пирон, масҳи пирон ва варзиши пиронро дар бар мегирад. Дар ин бахш омадааст, ки «Ғизои пирро бояд ба бахшҳои кам-кам ҷудо намуд ва онро ба ҳасби қувваи гувориш ва нотавонии он ду ё се бор дод. Бояд соати се нони хуб сохташуда бо ангубин бихӯранд ва соати ҳафт пас аз гармоба чизе бихӯранд, ки шикамро нарм созад… Бояд аз хӯрдани ғизои ситабре, ки савдо ва ё балғам бизояд ва аз ҳар чизи гарми тези хушкифизо, аз қабили комаҳо ва дегафзорҳо парҳез кунад, магар ба тариқи доругӣ истифода барад… Пиронро бо равған, хусусан бо равғани зайтуни хуш ҳуқнарезӣ кардан судманд аст, чаро ки бар асари он изофа ба истифроғ андомҳои дарунӣ нарм хоҳад шуд…».

Дар одамони аз 75-80-сола боло баъзе узву бофтаҳо заиф мешаванд. Дар натиҷа бемориҳои пирсолон, маъмулан, вазнинтар ҷараён мегиранд. Тағйироти марбут ба синну сол қабл аз ҳама дар мағзи сар, силсилаи дилу рагҳо, роҳҳои пешобгузар ва дастгоҳи такяву ҳаракат ба вуҷуд меоянд. Аз ин нигоҳ тирагии ақл, афсурдарӯҳӣ, чакмезакӣ, гоҳе беҳушӣ нишонаи бисёр бемориҳое мебошанд, ки дар давраи пирсолӣ ба мушоҳада мерасанд. Қобилияти ҷубронсозии андомгон (организм)-и одамони солхӯрда суст аст. Бинобар ин, аломатҳои бисёр бемориҳо дар одамони пирсол нисбат ба ҷавонон дар давраҳои аввали беморӣ ба мушоҳада мерасанд. Дар пирсолон ҳатто мумкин аст андаке калон шудани ғадуди простата мӯҷиби бастагии пешоб гардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Чеботарев Д. Ф., Бойко В. И. Уход за больными пожилого и старческого возраста. Киев, 1975;
* Чеботарев Д. Ф., Бойко В. И. Пособие по гериатрии для среднего медработника. Киев, 1986;
* Абуалӣ ибни Сино, «Қонуни тиб».//Китоби 1. Д., 1991;
* Губачев Ю. М. Гериатрические проблемы семейной медицины. СПб., 2000.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пиришиносӣ
Олвин ва самурчаҳо: Роҳи Чип

**Олвин ва самурчаҳо: Роҳи Чип** () — як филми тасвирии амрикоии соли 2015.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмҳои соли 2015
Гурӯҳ:Филмҳои ИМА
Гурӯҳ:Филмҳои TSG Entertainment
Гурӯҳ:Филмҳои Regency Enterprises
Гурӯҳ:Филмҳои 20th Century Fox
Волтер Герлох

**Ва́лтер Ге́рлах** (, 1 августи 1889, Бибрих — 10 августи 1979, Мюнхен, Олмон) — и олмонӣ, узви АИ Гёттинген (1947).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Тюбинген (1911). Солҳои 1916-21 дар донишгоҳҳои Тюбинген ва Гёттинген кор кардааст (1921-25). Проф. Донишгоҳи Франкфурт ва 1929-57 Донишгоҳи Мюнхен. Дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939—1945) яке аз роҳбарони лоиҳаи атомии Олмон буд. Дар соҳаҳои спектроскопия (тайфшиносӣ)-и атомӣ ва ҳастаӣ, назарияи квантӣ, магнетизм, таърихи физика таҳқиқот анҷом додааст. Г. барои муайян намудани собитаи қонуни Стефан-Болсман, инчунин бузургиҳои фишори афканишоти электромагнитӣ таҷрибаҳо кардааст. Солҳои 1921-22 ҳамроҳи О. Штерн бо санҷишҳо исбот намуд, ки дар атом моменти магнитӣ (таҷрибаҳои Штерн-Герлах) мавҷуд аст. Ҳамзамон дар мисоли атомҳои нуқра (қабати берунии он як электрон дорад) нишон дод, ки ҳангоми аз майдони магнитии ғайриякҷинсаи баландшиддат гузаштан, атомҳо самти ибтидоии худро тағйир медиҳанд: яъне, моменти магнитии атом ба мавҷудияти моменти магнитии хусусии электрон вобаста мебошад. Самти майдони магнитии атом дар ин маврид ба қимати дискретӣ соҳиб мегардад (дар фазо квантонида мешавад). Г. ба таҳлили ададии спектрӣ (тайфӣ) асос гузошта (1826), анизотропияи монокристаллҳои оҳанро омӯхтааст. Солҳои 1931-32 таносуби таҷрибавии байни муқовимоти электрии хос ва магнитнокии хӯлаҳои оҳанро дар майдони магнитии берунӣ кашф кардааст (формулаҳои Герлах).

Дар бораи зиндагиномаи И. Кеплер, М.Фарадей, О. Ган асарҳо навиштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Гор Вербинскӣ

**Грегор (Гор) Вербинсӣ** (, тав. 16 марти соли 1964, Ок Риҷ, Андерсон, Теннессӣ, ИМА) — коргардони синамо, филмноманавис, продюсер ва мусиқидони амрикоӣ. Ӯ бо коргардонии се филми аввали достони "Роҳзанҳои баҳри Қариб" ва инчунин филми тасвирии "Ранго" маъруф аст.

## Зиндагинома
Гор Вербинскӣ 16 марти соли 1964 дар Ок Риҷ, Теннессӣ таваллуд шудааст. Соли 1987 Донишгоҳи Калифорнияи Лос Анҷелесро хатм кардааст.
## Фаъолият
Бо сабти клипҳои мусиқӣ ба кор шурӯъ кард.  Ғолиби чор ҷоизаи Clio ва як канали шери Канн барои таблиғоти худ.  Муштариёни ӯ Nike, Budweiser, Coca-Cola, 7 Up, Canon ва United Airlines мебошанд.  Соли 2012 филми аниматсионии ӯ Ранго соҳиби Оскар шуд.
## Филмнома
### Филм

### Музик видео
*NOFX – "S&M Airlines" (1989)
*Vicious Rumors – "Don't Wait for Me" (1990)
*Vicious Rumors – "Children"  (1991)
*24-7 Spyz – "Stuntman" (1992)
*Bad Religion – "Atomic Garden" (1992)
*Bad Religion – "American Jesus" (1993)
*Bad Religion – "21st Century (Digital Boy)" (1994)
*Bad Religion – "Stranger than Fiction" (1994)
*Monster Magnet – "Negasonic Teenage Warhead" (1995)
*The Crystal Method – "Born Too Slow" (2004)
## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Коргардонҳои синамо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XX
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI
Гурӯҳ:Продюсерони филмҳои асри XXI
Гурӯҳ:Продюсерони ИМА
McDonald's

**McDonald's Corporation** («Макдоналдс») — ширкати амрикоӣ, аввалин шабакаи қаҳвахонаҳо дар ҷаҳон аз рӯи гардиши савдо ба ҳисоб меравад.

## Таърих
15 майи соли 1940 бародарон Дик ва Мак Макдоналдҳо аввалин тарабхонаро ба номи **McDonald's** дар шаҳри Сан-Бернардинои иёлати Калифорния ифтитоҳ намуданд. Бори нахуст дар ҷаҳон соли 1948 принсипҳои консепсияи «ғизои фаврӣ» аз тарафи бародарон Макдоналдҳо таҳия шуд.

Дар соли 1954, Рэй Крок аз бародарон Макдоналдҳо ҳаққи иқдом ба унвони намояндаи инҳисорӣ ва ҳуқуқи раъй доданро ба даст овард. Дар соли 1955, ӯ дари аввалин "McDonald's"-и худро дар Дез Пленс, иёлати Иллинойс (айни замон осорхонаи ширкат) боз намуд. Баъдан дар ҳамон сол, Крок ширкати "McDonald's System, Inc."-ро ба қайд гирифт ва соли 1960 он ба "McDonald's Corporation" тағйири ном кард. То соли 1959 шумори тарабхонаҳое, ки Крок кушод аз сад адад гузашт, дар соли 1961 ӯ тамоми ҳуқуқҳои ширкатро аз Макдоналдҳо ба маблағи 2,7 миллион доллар харид. Инчунин дар соли 1961, аввалин Донишгоҳи ҳамбургерологӣ, муассисаи таълимӣ барои тайёр кардани мутахассисон барои саноати хӯрокворӣ, пеш аз ҳама барои кор дар системаи McDonald's ба фаъолият шурӯъ кард. Ҷамъоҷамъ дар ҷаҳон 8 Донишгоҳи ҳамбургерологӣ мавҷуд аст: дар Чикаго (ИМА), Токио (Ҷопон), Сан-Паулу (Бразилия), Лондон (Бритониёи Кабир), Мюнхен (Олмон), Шанхай (Чин), Сидней (Австралия) ва Маскав (Русия).

## Эзоҳ
Гурӯҳ:Занҷирҳои зудпаз
Гурӯҳ:McDonald's
Александр Герман

**Алекса́ндр Петро́вич Ге́рман** (22 октябри 1874, Вятка, ҳоло Киров — 30 ноябри 1953, Ленинград, ҳоло Санкт-Петербург) — олими соҳаи механикаи кӯҳкорӣ, профессор (1914), доктори илмҳои техникӣ (1935), академики АИ ИҶШС (1939).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи физика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Петербург (1897) ва Институти кӯҳкории Петербург (1903). Аз соли 1907 муаллими Институти кӯҳкории Петербург. Солҳои 1915-18 мудири кафедра, 1918-45 ёвари директор ва аз соли 1945 ноиби ректор оид ба илми Институти кӯҳкории Петроград (минбаъд Ленинград) буд. Бунёдгузори назарияи механикии кӯҳкорӣ оид ба таҷҳизоти конҳо, мошинаҳои термикии филиззот асарҳои илмӣ интишор кардааст. Соли 1912 бори нахуст шароити мусоиди ақибзании термодинамикии турбинаҳои буғиро ба таври таҳлилӣ муайян намуд. Александр Герман динамикаи дар конҳо ба тариқи автоматӣ бардоштани маъданро бо усули таҳлилӣ ҳаматарафа таҳқиқ кард. Дар сохтани лоиҳаи корхонаҳои бузурги кӯҳкории Донбасс, Урал, Кузбасс, Қарағанда ва Ткварчели ширкат варзидааст.

## Ҷоизаҳо
Бо 2 ордени Ленин, 3 ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Анисимова З. И. Александр Петрович Герман. М., 1950;
* Зодчие Санкт-Петербурга. XX век/Сост. В. Г. Исаченко. СПб., Санкт-Петербург. 2000.

## Сарчашма
*
Германиҳои қадим

**Германиҳои қадим** — қабилаҳои ҳиндуаврупоӣ, ки аз давраи неолит дар соҳилҳои байни д.-ҳои Элбаву Одер, ҷануби Скандинавия ва нимҷазираи Ютландия сукунат доштанд.

Аз асри 1 то м. ҳудуди байни Рейни Поён, Висла, Дунай, баҳри Балтика ва Скандинавияи Ҷанубиро ишғол карданд. Маълумоти хаттӣ оид ба германиҳои қадим бори аввал дар асарҳои муаррихон Пифейи Массилиягӣ (асри 4 то м.), Страбон, Плутарх, Корнелий Тасит ва император Юлий Сезар вомехӯранд. Дар асри 1 то м. румиён германиҳои қадим-и Рейни Шарқиро ба худ тобеъ карданд, вале дар натиҷаи шӯриши херускҳо ва қабилаҳои германиҳои қадим Рейн ва Дунай сарҳадди байни мулкҳои Рум ва германиҳои қадим шуд. Германиҳои қадим мувофиқи ҷойгиршавӣ ба қабилаҳои байни Рейн, Майн ва Везер (батавҳо, бруктерҳо, ҳамавиҳо, хаттҳо, убиҳо ва дигарон), соҳили баҳри Шимолӣ (хавкиҳо, англҳо, вариниҳо, фризиҳо), аз Элбаи Миёна ва Элбаи Боло то Одер (свевҳо, маркоманҳо, квадҳо, лангобардҳо, семнонҳо), дар байни Одер ва Висла (вандалҳо, бургундҳо, готҳо), Скандинавия (свионҳо, гаутҳо) тақсим шуда буданд. Дар асри 1 то м. дар байни германиҳои қадим сохти авлодӣ ҳукмрон буд. Сарвари қабилаҳои германиҳои қадим пешво буд ва масъалаҳои асосӣ дар шӯрои куҳансолон ҳал карда мешуданд. Чандин қабилаи германӣ (хусусан дар Германияи Шимолӣ ва Ютландия) муқимӣ шуда, аз чорводорӣ ба кишоварзӣ гузаштанд. Дар асрҳои аввали м. дар кишоварзии онҳо сипор нақши бузург мебозид. Дар Германияи Шимолӣ оҳан истеҳсол мекарданд. Германиҳои қадим ҳамчунин ба бофандагӣ ва кулолӣ машғул буданд. Германиҳои қадим ҷасадҳои худро баъзан бо аспҳояшон месӯзониданд. Онҳо дар ҷараёни Муҳоҷирати бузурги халқҳо нақши бузург бозиданд. Германиҳои қадим дар ташаккули чандин халқияти имрӯзаи Аврупои Ғарбӣ – олмониҳо, ҳолландиҳо, даниягиҳо, шведҳо, норвегҳо, австриягиҳо ва ғ. нақши асосӣ доштанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энгельс Ф. К истории древних германцов / Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., 2 изд. Т. 19. М., 1961;
* Соловьёва Л. Н. Древние германцы и их языки /Введение в германскую филологию. М., 1980;
* Ҷалилов А. Таърихи асримиёнагии мамлакатҳои Аврупо. Китоби якум. Д., 2013.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олмониҳо
Ҳермес

**Ҳерме́с** (),  **Э́рмий** —  дар асотири Юнони Бостон сараввал худои чорводорӣ ва чӯпонҳо, баъдҳо паёмрасони худоҳо, роҳбалади ҷони фавтидагон, ҳомии сайёҳон, тоҷирон, адабиёт ва бавуҷудорандаи сози чанг. Нигар муфассал Ҳермес. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Худоёни Юнони Қадим
Ҳермесия

**Ҳермесия** () **ҳермети́зм** (Ερμητισμός; аз , , ), ё **ҳерметика** (аз ) — равияи диниву фалсафии давраи ҳеллинизм ва аҳди антиқаи мутааххир; баргирифта аз номи худои ҳеллинӣ Ҳермес Трисмегист (Ҳермесу-л-ҳаромиса). 

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Хунсоӣ

thumb|150px|Нишони хунсоҳо
**Хунсоӣ**, **нармодагӣ**, **гермафродитизм** (*аз номи худои Ҳермофрудита* ()) — дар як организм мавҷуд будани узвҳои ҷинсии нарина ва модинаро гӯянд. Xунсоӣ дар ҳайвонот табиӣ ва ғайритабиӣ (патологӣ) мешавад. Хунсоии табиӣ асосан дар байни бемуҳраҳо дида мешавад. Ҳангоми чунин навъи Xунсоӣ дар организм ҳам хуҷайратухм ва ҳам нутфа ҳосил мешавад. Хунсоии ғайритабиӣ дар ҳамин гуруҳҳои ҳайвонот ва одам мушоҳида мешавад. Хунсоҳои одам нуқси модарзодист. Хунсоиро бо ҷарроҳӣ ва гормонҳо муолиҷа мекунанд.

Хунсоӣ ҳақиқӣ ва козиб мешавад. Ба хунсоии ҳақиқӣ, ки аҳёнан дучор меояд, мавҷудияти ҳам тухмдону ҳам хоя хос аст. Дараҷаи зуҳури аломатҳои ин ё он ҷинс ба кори ғадудҳои таносул вобаста аст. Ҳангоми хунсоии козиб (псевдогермафродитизм), ки назар ба хунсоии ҳақиқӣ бештар вомехӯрад, ғадудҳои ҷинсӣ тибқи навъи муайян — мардона ё занона ташаккул меёбанд, вале дар сохти узвҳои берунаи таносул тағйирот ба назар мерасад. Дар кӯдак ба мушоҳида расидани гипоспадия (дар поёни нара қарор гирифтани сӯрохи пешоброҳа) якҷоя бо крипторхизм, (чуки норасида), ки клитори калоншударо ба хотир меорад, хоядони дутақсим, ки ба лабҳои калони фарҷ мемонад, аз хунсоии кӯдак гувоҳӣ медиҳад. Барои муайян кардани ҷинси ҳақиқии кӯдак усулҳои махсуси ташхисро ба кор мебаранд. Волидони кӯдаки хунсо бояд бидонанд, ки чунин ноҷурӣ илоҷпазир аст ва ҳарчи зудтар ба пизишк муроҷиат кунанд, муолиҷа ҳамон қадар самараи бештар медиҳад, дар оянда кӯдак камтар осеби рӯҳӣ мебинад. Муайян кардани ҷинси кӯдак дар синни то дусолагӣ мақбултар аст.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Омезиши ҷинсӣ
Гурӯҳ:Зодоварӣ
(69230) Ҳермес

**(69230) Ҳерме́с** () — сайёраи хурд, сайёраки наздизаминии гурӯҳи Аполлон.

## Таърихи бозгушоӣ
Соли 1937 ситорашиноси олмонӣ К. Рейнмут кашф кардааст. Ба шарафи худои тиҷорат ‒ Ҳермес номгузорӣ шудааст. Ҳамон сол Ҳермес дар дурии 800 ҳазор км бо суръати 5о дар як соат аз назди Замин гузаштааст; масофаи миёнаи он то Офтоб ба 1,29 в. а. баробар буд. Ҳермес баъди панҷ рӯзи кашф шуданаш дигар мушоҳида нагардид ва гумшуда маҳсуб мешуд. Соли 2003 ситорашиносони амрикоӣ Ҳермесро аз нав пайдо карданд. Қадри ситоравии Ҳермес 15 буда, мадори он аз сабаби дар масофаи нисбатан наздик чандин бор аз назди Замин ва Зуҳра гузаштанаш чанде тағйир ёфтааст. Андозаи Ҳермес мувофиқи маълумоти нав дар қутр 1-2 км-ро ташкил медиҳад. Ноябри 2003 аз назди Замин хеле дур парида гузаштааст: дар нуқтаи наздиктарин масофаи байни Ҳермес ва Замин ба 7,2 млн км баробар буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Брентон Твейтес

**Брентон Твейтес** (, тав. 10 августи соли 1989, Кэрнс, Квинсленд, Австралия) — ҳунарпешаи австралиягӣ.

## Зиндагинома
Брентон Твейтес 10 августи соли 1989 дар Кэрнси Австралия таваллуд шудааст. Вай дар Донишгоҳи Технологии Квинсленд таҳсил кардааст ва онро соли 2010 хатм кардааст.

## Фаъолият
Пеш аз хатми донишгоҳ, дар соли 2010, ӯ дар филми мустақили "Charge Over You" нақш бозидааст. Пас аз он, ӯ ба Сидней кӯчид ва дар он ҷо дар силсилафилми телевизионии "Home and Away" нақш бозид. Твейтес нақши асосиро дар филми телевизионии Blue Lagoon: The Awakening, соли 1980 ба даст овард.  Дар соли 2014, ӯ дар Малефисент ҳамчун нақши шоҳзода Филип нақш офаридааст ва инчунин дар филми "The Giver" ҳамоҳангшудаи романи Лоис Лоурӣ "Доданда" -ро ҳамроҳӣ кардааст.
## Ҳаёти шахсӣ
Аз соли 2015, ӯ бо Хлое Пейсӣ мулоқот мекунад, ки дар Австралия ҳангоми наворбардории филми "Роҳзанон" бо ӯ шинос шуда буд. Моҳи марти соли 2016 духтарашон ба дунё омад.
## Филмнома
### Филм

### Силсилафилм

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Австралия
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Австралия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Серенада

**Серенада** — (ит.аL sereno-дар ҳавои кушода) пиесаест, ки дар гузашта дар зиндагии мардуми Итолиё ва Испониё, одатан дар соатҳои шабона дар назди хонаҳои дӯстдоштагон иҷро карда мешуд. 
Дар адабиёти мусиқии асарҳои XVII-XVIII баъзан сюитаҳои барои оркестри начандон калонро низ Серенада меномиданд (Ҳайдн, Мотсарт). Пасон ин ном на танҳо дар мусиқии созӣ (Серенада  барои оркестри тории Чайковский), балки ба суруд ва романсҳое, ки хусусияти муносибати ошиқона доштанд, кор мебурдагӣ шуданд (романсҳои Шуберт, Чайковский, ки бо номи «Серенада » интишор гардиданд).
## Нигаред
* Тенор
* Романс
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Жанрҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Силсилаи вокалӣ

**Силсилаи вокалӣ** — якчанд романс ё сурудро гӯянд, ки дорои тасвиру бадеияти ягонаанд. Дар мусиқии классикӣ cилсилаи вокалӣ миқёсӣ вомехӯранд (аз 3-4 романс ё суруд то 20 ва аз он ҳам зиёдтар). 

Нахустин cилсилаи вокалӣ («Ба дӯстдоштаи дурбуда»)-ро Л. Бетховен офаридааст. Намунаҳои беҳтарини ин жанр ба Ф.Шуберт («Духтари нозанин осиёбон», «Роҳи зимистонӣ») ва Р. Шуман («Ишқи шоир», «Муҳаббат ва ҳаёти занҳо») тааллуқ доранд. Силсилаи вокалӣ диққати композиторони рус- М.Глинка, А.Рубинштейн., П. Чайковский ва алалхусус М.Мусоргский («Бачагона», «Суруд ва рақси аҷал»)-ро ба худ ҷалб намуд. Жанри мазкур дар як зумра композиторони Шӯравӣ, аз ҷумла Шостакович, Свиридов ва диг. низ роҳ ёфт.
## Силсилаи вокалӣ дар эҷодиёти композиторони тоҷик
Як зумра композиторони тоҷик дар ин жанр асарҳо офаридаанд, ки cилсилаи вокалии сурудҳо дар васфи сулҳ ва дӯстии Хайрулло Абдуллоев (1983), 4 романс ба рубоиёти Умари Хаёми Шуҳрат Ашӯров (1994), Силсилаи вокалии 6 суруд барои овоз ва оркестри симфонии Сергей Баласанян бар ашъори Р. Такур, Силсилаи вокалии «Сурудҳои помирӣ» барои овоз ва фортепианои Фирӯз Баҳор (1967), силсилаи сурудҳои бачагонаи «Лаклаку»-и Дамир Дӯстмуҳаммадов ба шеърҳои Алӣ Бобоҷон (1988), Силсилаи вокалии иборат аз 4 суруд барои хори занона ва фортепианои А. Латифзода (1983), Силсилаи вокалии романсҳо «Акси ҷанг»-и Е.Лобенко (1976), Силсилаи вокалии романсҳо «Гулдастаи болои қабри шоир» (12 романс) бар ашъори Рӯдакии М. Светаев (1958), Силсилаи вокалии «Ҷоми Хаём»-и Лола Толис барои баритон ва оркестри симфонӣ (1979) ва Силсилаи вокалии «Ихтилофоти занон»-и Толиб Шаҳидӣ барои сопрано ва оркестри симфонӣ (2006) аз ҷумлаи онҳоянд.
## Нигаред
* Тенор
* Романс
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Жанрҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Гурӯҳ:Мусиқии овозӣ
Силсилаи сонатавӣ

**Силсилаи сонатавӣ** — шакли мусиқии бисёрқисма, ки дар он агар як қисмаш (одатан 1-ум) дар шакли соната навишта шуда бошад. Сохти ба таври махсус эҷодшудаи силсилаи сонатавӣ аз 4 қисм иборат аст: 
1) сонатаи allegro – маркази драмавии силсила;

2) бахши суст лирикӣ-мулоҳизакунанда;

3) скертсоии (то Бетховен-менуэт), хусусияти интерметсодошта;

4) хушҳолона ё хотимаи тан-танавӣ-зиндадилона ба итмои расонидани силсила. Шакли сил-силаи сонатавӣ дар нимаи 2-ми асри XVIII дар эҷодиёти Ҳайдн, Мотсарт, Бетховен муайян гардида, баъдтар бо навовариҳои зиёде тағйир ёфт. Тартиби бахшҳо дигар шуд: скертсо ба ҷои 2-юм оварда шуд (дар Синфонияи нуҳуми Бетховен ва диг.), қисми суст дар охир-ба хотима (дар Симфонияи патетикии Чайковский ва диг.) гузаронида шуданд. Баъзе бахшҳо поин фароварда (мас., скертсо дар сонатаи «Аппассионата»-и Бетховен) ё баракс, бахшҳои иловагӣ дохил гардиданд ба болои 4 қисми анъанавии чорум (дар Симфонияи сеюм Чайковский-5 қисм, дар Симфонияи сеюми Малер-6 қисм ва ғайра).

Шакли силсилаи сонатавӣ қариб, ки ба таври истисно дар мусиқии созӣ истифода мешавад. Силсилаи сонатавӣ барои як кас ё ду нафар иҷрокунанда-соната номида мешавад, барои ансамбли калон-истилоҳот бо миқдори иштирокчиён нишон дода мешавад (трио, квартет, квинтет ва ғайра), барои оркестр-симфония, барои сози якканавоз ё оркестр-консерт. Барои ташаккули шакли силсилаи сонатавӣ композитрон Ф.Шуберт, Р.Шуман, Г.Берлиоз, И. Брамс, А.Брукнер, Г.Малер, П.Чайковский, А.Бородин, А.Глазунов, С.Прокофйев, Д.Шостакович нақши бузург бозиданд.
## Нигаред
* Тенор

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқии камеравӣ
Гурӯҳ:Истилоҳи мусиқӣ
Сонатина

**Сонатина** (ит. sonatina - сонатаи хурд) — сонатаест бо андозааш аз соната фарқкунанда бо мазмуну мундариҷаи сода, коркарди начандон калон ё вуҷуд надоштани он. Мисол - Сонатинаҳои барои фортепианои М.Клементи, Ф.Кулау, Д.Кабалевский, барои скрипка ва фортепианои Ф.Шуберт.
## Нигаред
* Соната 
## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Истилоҳи мусиқӣ
Гурӯҳ:Мусиқии камеравӣ
Сопрано

**Сопрано** (ит. sopra – боло, берун аз ҳудуд) — 1) овози регистри баландтарини сурудхонии занона. Диапазони сопрано октаваи I ва II, ҳамчунин, як қисми овозҳои октаваи III -ро фаро мегирад. 
Дар таҷрибаи мусиқӣ 3 навъи асосии сопраноро аз ҳамдигар фарқ мекунанд: драмавӣ, лирикӣ ва колоратурӣ. Дар сопранои драмавӣ хислати зичӣ, тембри якхела, баробар садобарорӣ дар ҳама диапазон ҳис карда мешавад; барои чунин овоз партияи Лиза дар операи «Пиковая дама»-и П. Чайковский, Аида дар операи ҳамноми Ҷ. Верди ва ғ. навишта шудаанд. Ба сопранои лирикӣ тембри мулоим хос дорад. сопранои колоратурӣ-овози озодест, ки дар регистри баланд (нотаҳои фа ва баъзан сол-и октаваи III) суруда мешавад. Ҳамчунин, навъҳои омехтаи ин овоз – сопранои лирикӣ – драмавӣ ва лирикӣ – колоратурӣ низ мавҷуд аст.
 
2) Аз ҳама овози баландтарини бачагона (дисконтистҳо) ва духтарон дар диапазони до-и октаваи I-ля-и октаваи II. 

3) Баландтарин партияи овоз дар хор. 4) Навъҳои ҳархелаи баъзе созҳои му-сиқӣ бо регистри баланд (мас., трубаи сопрановӣ, саксофон ва ғ).

Овозхонони сопранои лирикӣ  дар театри касбии тоҷик Раъно Ғолибова, Тӯҳфа Фозилова дар ҷумҳурӣ номбардоранд. 

## Нигаред
* Овоз
* Овози сурудхонӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Белканто

**Белканто** (ит. bel canto – сурудхонии бисёр нағз) — услуби сурудхонии хушобуранги ҷудогона, ки дар Италия аз а. XVII васеъ паҳн гардид, ба сабаби пайдоиш ва ташаккули жанри опера. Баъди бартарии бисёрасраи сурудҳои хорӣ, ҷой гирифтани шакли яковозаи мусиқии вокалӣ (ария, ариозо ва ғайра), ки ба овозхони яккахон барои нишон додани қадру қимати овози фардияш имкониятҳои васеъ пеш меоварад. Барои услуби Белканто пайвастагии оҳангнокӣ, талаффузи буррои матн, афзунии мумтозӣ, таъсирбахшӣ, нафосат ва зебоии садобарорӣ хос аст. Дар рафти таърих сабки Белканто ба баъзе дигаргунӣ дучор шуд. Вале дар марҳалаҳои гуногун ташаккули операҳои итолёвӣ (аз А. Скарлаттӣ то Д. Пучини) вай хусусияти аслии худро нигоҳ дошт ва ба шакл гирифтани мактаби вокалии бисёр халқҳо таъсири мусбӣ расонд.
## Нигаред
* Карузо Энрико
* Овози сурудхонӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Бубен

**Бубен** – сози мусиқии зарбиест, ки садояш баландии муайян надорад. Ин соз дар давраҳои қадим ба воситаи машшоқони дарвеш аз Шарқ ба Ғарб бурда шудааст ва дар Италия ва Испания васеъ паҳн гардида, сози мардумии ин халқҳо шудааст. 
Бубен аз аввалҳои а. XIX ба қатори созҳои оркестрҳои ҳарбӣ ва дертар симфонӣ дохил гардидааст. Сози мазкур доираи хурди чӯбин дошта, аз як тарафаш пӯст кашида шудааст ва мобайни доира якчанд сӯрохиҳо вуҷуд доранд. Дар ин сӯрохиҳо тақсимчаҳои хурдаки филизӣ шинонда шудаанд, ки мавриди ба пӯст навохтан, ҳам аз пӯст ва ҳам аз тақсимчаҳои филизӣ якҷоя садо мебарояд.

Бубен аз давраҳои қадим боз ҳамчун сози усулӣ дар оҳангҳои рақсӣ ҷӯр мешавад. 

## Нигаред
* Барабан
 
## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии зарбӣ