Ҷумҳурии порлумонӣ

500px|thumb|right|

**Ҷумҳурии порлумонӣ** — як навъ шакли ҷумҳуриявии ҳукумат, ки дар он порлумон  мақоми ваколатдор буда, ҳукуматеро ташкил медиҳад, ки дар назди он аз ҷиҳати сиёсӣ масъул аст ва одатан президентро интихоб мекунад, ки дар системаи мақомоти давлатӣ нақши рамзии ҳуқуқиро ишғол мекунад.

Порлумон, *парлумон*, *парламент* (, , аз parler — гуфтан), **маҷлис** () — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад.
## Аломатҳои умумӣ
Хусусиятҳои асосии ҷумҳурии порлумонӣ:

* дар соҳаи қонунгузорӣ президенти ҷумҳурии порлумонӣ ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ  дорад, ки бо ҳукумат мувофиқа шудааст;

* президентро порлумон ё коллегияе, ки махсус барои интихоб шуданаш бо иштироки ҳатмии аъзоёни порлумон ( Олмон, Хиндустон ) ташкил карда шудааст, интихоб мекунад, яъне ваколати он аз порлумон гирифта мешавад;

* президент раиси (сарвазири, роҳбари) ҳукуматро таъин мекунад, вале на бо салоҳдиди худ, балки аз ҷумлаи роҳбарони ҳизб ё коалитсияи ҳизбҳое, ки дар парлумон ё палатаи поёнии он аксарияти ҷойҳоро доранд, таъин мекунад. Дар акси ҳол, ҳукумат метавонад ба порлумон  раъйи эътимод нагирад (ин барои ҷумҳурии порлумонӣ тартиби зарурӣ аст) ва ташкил нахоҳад шуд. Аъзои ҳукуматро президент бо пешниҳоди раиси (сарвазири, роҳбари)  ҳукумат таъин мекунад;

* президент барои фаъолияти ҳукумат ҷавобгар нест. Он ба (сарвазири, роҳбари) ҳукумат супурда мешавад;

* санадҳои аз ҷониби президент баровардашуда, имзои муқобил, яъне имзои сарвазир ё вазир, ки барои онҳо масъуланд, талаб мекунанд. Бе чунин имзо санадҳои президент эътибор надоранд. Дар ҷумҳурии порлумонӣ шахси асосии давлат — (сарвазири, роҳбари) ҳукумат аст.

* президент наметавонад (сарвазири, роҳбари) ҳукуматро  бо салоҳдиди худ озод кунад, вале вай метавонад бо пешниҳоди (сарвазири, роҳбари) ҳукумат  ҳар як аъзои ҳукуматро аз вазифа озод намояд;

* дар соҳаи қонунгузорӣ президенти ҷумҳурии порлумонӣ ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ дорад, ки бо ҳукумат мувофиқа шудааст;

* санадҳои аз ҷониби президент баровардашуда, имзои муқобил, яъне имзои сарвазир ё вазир, ки барои онҳо масъуланд, талаб мекунанд. Бе чунин имзо санадҳои президент эътибор надоранд. Дар  ҷумҳурии порлумонӣ шахси асосии давлат — **(сарвазири, роҳбари) ҳукумат** аст.

## Хусусиятҳои ҷумҳурии парлумонӣ
Дар ҷумҳурии порлумонӣ  ду мақомоти ҳукмронии давлатӣ низ имконпазир аст— порлумонӣ ва вазирӣ.

Ҷумҳурии порлумонӣ, алалхусус, дар шакли «пок»-и худ, назар ба ҷумҳурии президентӣ хеле камтар маъмул аст. Инҳо дар Австрия, Олмон, Ҳиндустон, Ирландия, Италия, Португалия (пас аз як қатор ислоҳоти конститутсионӣ дар соли 1976) мебошанд, ки&nbsp;мавқеи президентро хеле суст кард), Кабо-Верде дар Африка (аз соли 1990), Вануату дар Океания ва ғайра. Дар он кишварҳое, ки бисёрҳизбӣ фаъолияти мақомоти давлати парлумониро шарт мекунад, натиҷаи он,  зуд-зуд ба амал омадани бӯҳронҳои ҳукумат мебошанд.

Масалан, дар Италия ҳукумат умуман камтар аз як сол дар сари ҳокимият меистад, гарчанде ҳайати ҳизбии ҳукумат одатан чандон тағйир намеёбад ва тағйироти шахсӣ низ чандон ночиз аст. Аммо даъватҳо барои тағйири шакли ҳукумат дар ин кишвар вақтҳои охир ба таври қобили мулоҳиза афзоиш ёфтааст ва ба назар мерасад, ки ин дафъа низ бе натиҷа нахоҳанд монд.

Тамоми рангорангии сиёсии кишвар тавассути ҳукумати аксарияти ҳизбҳо (рангорангии сиёсӣ дар ин ҳолат ба аксарият ва ақаллиятҳои ҳизбӣ тақсим мешавад) муаррифӣ ва сохтор карда мешавад. Агар зарурати бунёди возеҳи низоми сиёсӣ вуҷуд дошта бошад, модели парлумонӣ аз ҳама табиитарин ба назар мерасад ва идеалҳои ҳокимияти ҳизбиро таҷассум мекунад, дар ҳоле ки дар низоми ҷумҳурии президентӣ арзиши ҳокимияти ҳизбӣ бо имкони он ба кор андохтани коллективи баландихтисос барои идоракунӣ, ба замина меафтад. 

Дар низоми воқеан бисёрҳизбӣ шакли парлумонии ҳукумат аксарияти оптималии парлумониро дар шакли ҳукумати эътилофӣ таъмин мекунад. Дар баробари ин шумораи мансабҳо дар ҳукумат мутаносибан ба вазни ин ҳизбҳо тақсим карда мешавад, ки ин дар як ҷумҳурии президентӣ ба таври усулӣ ғайривоқеист.

## Услуби сиёсӣ
Худи услуби сиёсии ҷумҳурии парлумонӣ ҷалби интихобкунандагонро ба арзишҳо ва самтҳои асосии сиёсӣ таъмин мекунад. Он ба таъмини плюрализми воқеан амиқ ва муҳими сиёсӣ барои системаҳои парлумонӣ бо интихоби шумораи зиёди ,барномаҳои сиёсии аҳзоби сиёсии мухталиф марбут аст, дар ҳоле ки низоми президентӣ шахсиятӣ буда, интихобкунандагонро ба пешвоёни обрӯманд равона мекунад. Сохтори парлумонӣ ягонагии амали ҳокимияти иҷроия ва ҳокимияти қонунбарор, дастгирии ҳамаҷонибаи ташаббусҳои қонунгузории ҳукуматро (ба истиснои ҳукумати аксарияти ноустувори парлумонӣ ё ҳукумати ақаллияти парлумонӣ) таъмин менамояд.

## Афзалиятҳо ва нуқсонҳо
Бартарии асосии низоми парлумонӣ одатан дар робитаи зич бо принсипи намояндагии халқ дида мешавад. Ба андозаи муайян гузаштани муносибату барномаҳои ҳизбӣ, пайвастани онҳо ба нақши сиёсӣ метавонад ҳамчун бартарии низоми парлумонӣ амал кунад, зеро он сарфи назар аз завқу амали роҳбарони ҳизб заминаи возеҳи идеолужиро таъмин менамояд.

Камбудиҳои низоми парлумонӣ, инчунин низоми президентӣ, идомаи афзалиятҳои он аст.Ноустувории иттифоқҳо дар системаҳои порлумонӣ боиси тағйири ҳукумат, ноустувории тамоми системаи сиёсӣ дар маҷмӯъ мегардад (мисоли характерноки ин Итолиё бо бӯҳронҳои тез-тези порлумонӣ мебошад). Дар натиҷаи зарурати нигоҳ доштани хати муайяни идеолужӣ, ҳукумат метавонад прагматизм надошта бошад.

Дар давраи бӯҳронҳо ва мушкилиҳо, вақте зарур аст, ки зуд амал кардан, тамоми масъулиятро шахсан ба дўш гирифтан лозим аст, дар низомҳои порлумонӣ нуфузи ҳукумат ва сарвари давлат мушоҳида мешавад. Дар баробари ин, дар низомҳои порлумонӣ , дар назари аввал, тамоюли парадокси паст кардани нақши порлумон дар шароите мушоҳида мешавад, ки аъзоёни хукумат дар як вақт депутат буда, дар баробари акаллият хамчун элитаи сиёсӣ амал мекунанд. Дар ин ҳолат ҳукумат қудрати қонунгузориро ғасб карда, ба порлумон имкон медиҳад, ки танҳо қонунҳоро «мӯҳр» кунад, ки аслан дар низоми президентӣ чунин буда наметавонад.

## Паҳншавӣ дар ҷаҳон
Намунаҳои ҷумҳуриҳои порлумонӣ: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Адабиёт
** Назарияи умумии давлат ва ҳуқуқ&nbsp;— Цвик М. Б. Петрышин О.В. , Л. В. Авраменко - Харков, 2009
** Венгеров А.&nbsp;Б.&nbsp;Назарияи давлат ва ҳуқуқ.&nbsp; — М.&nbsp;- 2004 
** Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ. Дастур / М.&nbsp;Ф.&nbsp;Чудаков - Мн. : Донишҳои нав, 2001.
** Мишин А.&nbsp;А.&nbsp;Ҳуқуқи конститутсионии (давлатии) кишварҳои пешрафта: Китоби дарсӣ.&nbsp;— М. : Билялви, 1996

### Адабиёти иловагӣ
* Ҷумҳурии парламентӣ // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петрышин (ред. ред.) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии хукук. - БО. 402. —  .

## Пайвандҳо

* Ҷумҳурии парлумонӣ  // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / ред. кол.: Ю С. Шемшученко (ред.) [ва гайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажана, 2002. — Т. 4: Х — П. — 720 бо. —  .

## Нигаред инчунин
* Ҷумҳурӣ
* Порлумон
* Ҷумҳурии омехта :
** Ҷумҳурии порлумонӣ-президентӣ
** ҷумҳурии президентӣ-порлумонӣ
* Ҷумҳурии президентӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳо
Гурӯҳ:Шаклҳои давлат