open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҳакимбой Ҷуманбоев

**Ҳакимбой Ҷуманбоев** (тав. 15.12.1943, деҳаи Пекони Бӯстони вилояти Тошкент), физик, номзади илмҳои физика-математика (1984), дотсент (1990). 
## Зиндагинома
Солҳои 1961–1966 дар факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1966–1968 лаборанти калон, 1968–1970 ассистенти кафедраи физикаи умумии донишкадаи номбурда, 1970–1972 афсари Артиши Шӯравӣ, 1972–1973 ассистенти кафедраи физикаи умумии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1973–1977 коромӯз ва аспиранти Институти илмию тадқиқотии пластмассаи ш. Москва (НИИПМ), 1977–1979 ассистент, 1979–1990 муаллими калони кафедраи физикаи умумӣ, 1990–1993 дотсенти кафедраи физикаи эксперименталииДонишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  буд. Ҳамзамон, солҳои 1981–1993 ҳамчун муовини декани факултети физикаи донишгоҳи мазкур кор кардааст. Соли 1993 бо муассисаи дигар ба кор гузаштааст. Оид ба хосиятҳои пезоэлектрикии полимерҳо корҳои илмию тадқиқотӣ бурда, зиёда аз 36 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ ба нашр расонидааст. Инчунин ҳаммуаллифи як ихтироот мебошад. Бо раҳматномаҳои раёсати донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз шудааст.
## Осор
* Хосиятҳои физикӣ-химиявии маводҳои полимерӣ, Д., 1989.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Физикони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Самъиддин Ҷоматов

**Самъиддин Салоҳиддинович Ҷоматов** (тав. 22.10.1974, деҳаи Варзикандаи ноҳияи Панҷакент), забоншинос, номзади илмҳои филологӣ (2006), дотсент (2008). 
## Зиндагинома
Соли 1992 шуъбаи нашри газетаву маҷаллаи Омӯзишгоҳи касбӣ - техникии № 43 шаҳри Душанбе ва соли 1997 факултети филологияи Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистонро бо ихтисоси омӯзгори забон ва адабиёти рус хатм кардааст. Солҳои 1994–1998 муаллими забони англисии мактаби №8 шаҳри Душанбе, 1999– 2004 аспирант ва ассистенти кафедраи типологияи муқоисавӣ ва забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Соли 2003 ба муддати 3 моҳ дар Донишкадаи миллии банақшагирӣ ва роҳбарияти Ҳиндустон таҳсил намуда, соҳиби Дипломи байналмилалӣ оид ба банақшагирӣ ва роҳбарият дар соҳаи маориф гардидааст. Солҳои 2003–2008 муаллими калони кафедраи назарияи тарҷума ва услубшиносии донишгоҳи омӯзгорӣ ва ҳамзамон муовини декан оид ба корҳои илмӣ дар факултети забонҳои хориҷӣ буд. Аз соли 2008 то ба имрӯз дар вазифаи дотсент ва мудири кафедраи забони англисӣ ва типологияи муқоисавии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  фаъолият дорад. Муаллифи зиёда аз 25 мақолаҳои илмӣ, як фарҳанги бисёрзабона ва якчанд барномаҳои таълимӣ мебошад, ки ба ҷанбаҳои мухталифи муқоисавии забонҳо ва методикаи таълими забони ангилисӣ бахшида шудаанд.
## Осор
* Англо-таджикско-русско-французско-немецкий словарь ирригационных терминов, Д., 2006;  
* Хусусиятҳои фарқкунандаи калимаҳои забони англисии Амрико ва Бритониё // Маҷмӯаи мақолаҳои олимони ҷавон бо номи «Ҷавонон ва ҷаҳони андеша», Д., 2003;  
* Language policy in Tajikistan and its impact to Tajik State Pedagogical University, Д., 2003;  
* Роль и место заимствованных слов в английском языке среднего периода // Ҷавонон ва ҷаҳони андеша, Д., 2004;  
* Основные способы образования таджикских ирригационных терминов // Вестник Педуниверститета, Д., 2005, №2;  
* О роли собственных существительных в обогащение словарного состава английского языка // Вестник Педуниверститета, Д., 2009, № 2;  
* Роль префиксов co-, counter-, circum-, trans-, inter- в словообразовании английского языка // В сб.: Актуальные проблемы филологии, Д., 2010 
*  
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Ҳусейн Ҷумъаев

**Ҳусейн Қобилович Ҷумъаев** (тав. 02.10.1947, деҳаи Дар-Дари ноҳияи Айнӣ), физик, номзади илмҳои педагогӣ (1989), дотсент (1991). 
## Зиндагинома
Солҳои 1966–1971 дар факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1978–1989 ҳамчун ассистент, 1989–1991 муаллими калон, 1991–2003 дотсенти кафедраи методикаи таълими физика кор карда, аз соли 2003 то ба имрӯз мудири кафедраи мазкур дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад. Оид ба масъалаҳои таълимию маърифатӣ ва ташаккули фаъолияти мустақилонаи хонандагони мактабҳои миёна корҳои илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 90 номгӯи корҳои илмию методӣ мебошад, ки 20 номгӯи онҳоро воситаҳои таълимию методӣ ташкил медиҳанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1997) сарфароз гардидааст.
## Осор
* Дарсҳои физика (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1993; 
* Ҳалли масъалаҳо аз физика. Қисмҳои 1-5 (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1998; 
* Таҷрибаомӯзии педагогӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2010.
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Худкушӣ

**Худкушӣ** — (бо забони лотинӣ *sui caedere* — *худро куштан*) — худро аз ҳаёт маҳрум сохтан, одатан мустақилона, бо майлу хоҳиши худ баъзан одамон ба чунин кор даст мезананд. 
Худкушӣ саволи мураккаби ахлоқӣ буда, қасдан ва худсарона худро куштанро худкушӣ меноманд.

## Сабабҳои худкушӣ

### Проблемаҳо дар ҳаёти шахсӣ:

* ҷангҳои оилавӣ, талоқ; 
* номувафақиятӣ дар муҳаббат;
* марг ё аз даст додани шахси наздик, бемории шахси наздик;
* танҳо мондан, бе нигоҳу бин мондан аз ҷониби наздикон; 
* ҳолатҳои рӯҳие, ки бо сабаби моҷароҳои оилавӣ рух медиҳанд; 
* номувафақият дар кор, дар таҳсилот; 
* гум кардани пулҳои бисёр, муфлисшавӣ; 
* аз даст додани манбаи рӯзгузаронӣ; 
* бемории руҳӣ;

### Ба худкушӣ оварда расонидан:

* қасдан зиён расонидан, туҳмат, таҳқир, ва пастзадани инсон; 
* таҷовуз, рӯҳан масхара кардан, лату кӯб.
* монда шудан аз зиндагӣ, надоштани шавқу ҳавас ба ҳаёт.
* сарсупурда ё фанати дин шудан, тариқи ҷиҳод ба худкушӣ даст задан.
* маҷбуран худкушӣ кардан (бо ҳукми суд, аз тарси марги пур азоб).
* тарс аз ҷазо (дар ҷинояткорон, тарс аз таҳқири наздикон ва ҷамъият, баъди ҷиноят, тарс аз ҳукми суд ва ҷазо).
* худмуҳокимакунӣ барои ягон амали нодуруст.
* худкушӣ барои ҳимояи виҷдон.
* дар маҳбасхона.

## Пайвандҳо
*Ба худкушӣ расонидан

## Адабиёт
* Головачев В. Ц. Самоубийство как родовой обычай и сакральный ритуал в традиционном Китае (На примере средневековых государств северного Китая) // Таврический журнал психиатрии (Acta Psychiatrica, Psychologica, Psychotherapeutica et Ethologica Tavrica). — Симферополь, 2006. — С. 83—91. 
* Ермакова Т. В., Островская Е. П. Классический буддизм. — СПб.: Азбука-классика; Петербургское Востоковедение, 2004. — 256 с. — (Мир Востока). — ISBN 5-85803-268-0 (Петербургское Востоковедение). ISBN 5-352-00735-9 (Азбука-классика). 
*Мартыненко А. В. Суицид в молодежной среде // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 139—141.
*Паперно И. Самоубийство // Самоубийство как культурный институт. — М., 1999. — С. 5—98. 
* Суицидология. Прошлое и настоящее. Проблема самоубийства в трудах философов, социологов, психотерапевтов и в художественных текстах / [Сост. А. Н. Моховиков]. — М.: Когито-центр, 2001. — 567 с. — ISBN 5-89353-016-0. 
* Бородин Д.Н. Алкоголизм и самоубийство. — СПб.: Типо-Литография Виленчик, 1910. — 10 с.

## Эзоҳ
Дар асоси мақолаи **Самоубийство** аз Википедияи русӣ навишта шудааст.

Гурӯҳ:Мушкилоти иҷтимоӣ
Гурӯҳ:Намудҳои кушторҳо
Гурӯҳ:Худкушӣ
Иброн Шарипов

**Иброн Шарипов** (тав. 10.10.1931, ноҳияи Сангвор — ваф. 7.03.2013, шаҳри Душанбе) — файласуф ва сиёсатшинос тоҷик, доктори илмҳои фалсафа (1979), профессор (1980).

## Зиндагинома
Соли 1956 факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм намудааст. Солҳои 1956—1958 дар кафедраи марксизм-ленинизми Донишкадаи омӯзгории шаҳри Кӯлоб кор кардааст. Солҳои 1959—1960 ҳамчун директори мактаби миёнаи ба номи Фридрих Энгельси ноҳияи Восеъ фаъолият намудааст. Солҳои 1960—1963 аспирант, 1964—1968 ходими хурди илмии Шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои ҶТ буд. Солҳои 1968—1970 ҳамчун ходими калони илмии Шуъбаи фалсафаи АИ ҶТ кор кардааст. Солҳои 1971—1983 сарварии сектори коммунизми илмии шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои ҶТ, 1984—1994 вазифаи мудири кафедраи фалсафаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро ба уҳда дошт. Солҳои 1994—1997 ҳамчун профессори кафедраи мазкур кор кардааст. Солҳои 1998—2001 мудири кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон, 2001—2009 профессори кафедраи мазкури Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон буд. Ҳамзамон аз соли 2004 инҷониб дар шуъбаи фалсафаи сиёсати Институти фалсафаи Академияи илмҳои ҶТ ба ҳайси сарходими илмӣ кор мекард. Иброн Шарипов 7.03.2013 дар шаҳри Душанбе аз олам даргузаштааст.
Муаллифи зиёда аз 300 асару мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ мебошад. Таълифоти ӯ ба масъалаҳои ташакулли муносибатҳои нави ҷамъиятӣ дар Тоҷикистон, худшиносии миллӣ ва бунёди давлати миллӣ, таҳкими давлатдории тоҷикон дар давраи соҳибистиқлолӣ, ташаккул ва инкишофи ҳуввияти миллии тоҷикон бахшида шудаанд. Бо ифтихорномаҳои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (1983) ва ҷамъияти «Дониш» (1984) сарфароз карда шудааст.

## Осор
* Ҳақиқат — хусусияти ҷудонопазирии инсони советӣ, Д., 1965;
* Гуманизм ва шахсият, Д., 1967;
* Ташаккулёбии ахлоқи коммунистӣ, Д., 1975;
* Роҳҳои азнавинкишофёбии муносибатҳои ҷамъиятӣ дар Тоҷикистон дар ҷодаи инкишофи муносибатҳои ғайрикапиталистӣ, Д., Ҷ.1., 1976;
* Қонуниятҳои ташаккулёбии муносибатҳои ҷамъиятии сотсиалистӣ дар Тоҷикистон, Д., 1983;
* Преобразование идеологических отношений в Таджикистане, Д., 1986;
* Загадочная трагичность судбы таджиков и таджикской государственности // Известия АН РТ. Серия философия и правоведение, Д., 2005, № 1-4;
* Эпохальное событие на путях укрепления национального государства // Известия АН РТ. Серия философия и правоведение, Д., 2004, № 3-4.
* Становление таджикской государственности /Ответственные редакторы: Шоназар Шоисматуллоев, Абдугафор Шарипов, Д., 2013,

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* == Эзоҳ ==

Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Википедияи Силезӣ

**Википедияи Силезӣ** (силезӣ-szl Ślōnskŏ Wikipedyjŏ) — фасли Википедия ба забони силезӣ. Ин забон яке аз гӯйишҳои халқияти Лаҳистон мебошад. Оғоз — 26 майи соли 2008.
* Шумораи мақолот:  (154-ум ҷой)
* 
* Шумораи парвандаҳо: 
* 
* Шумораи саҳифаҳо:  
* 
* Шумораи вироишот:  
* 
* Корбарони сабтиномшуда:  
* 
* Корбарони фаъол:  
* 
* Мудирон:  
* 
* Жарфо:   
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фаслҳои Википедия
Википедияи Тува

**Википедияи Тува** (тува-tyv Тыва Википедия) — фасли Википедия ба забони тува. Ин забон гӯйиши яке аз халқиятҳои Федератсияи Русия мебошад. Оғоз — 11 августи соли 2013.
* Шумораи мақолот:  (230-ум ҷой)
* 
* Шумораи парвандаҳо: 
* 
* Шумораи саҳифаҳо:  
* 
* Шумораи вироишот:  
* 
* Корбарони сабтиномшуда:  
* 
* Корбарони фаъол:  
* 
* Мудирон:  
* 
* Жарфо:   
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фаслҳои Википедия
Википедияи Тамилӣ

**Википедияи Тамилӣ** () — фасли Википедия ба забони тамилӣ. Ин забон яке аз ду забонҳои расмии халқи Шри Ланка мебошад. Ба забони тамилӣ 
халқиятҳои Ҳиндустон, Шри-Ланка, Сингапур, Малайзия, Кения сухангӯйи мекунанд.  Оғоз — сентябри соли 2003.
* Шумораи мақолот:  (59-ум ҷой)
* 
* Шумораи парвандаҳо: 
* 
* Шумораи саҳифаҳо:  
* 
* Шумораи вироишот:  
* 
* Корбарони сабтиномшуда:  
* 
* Корбарони фаъол:  
* 
* Мудирон:  
* 
* Жарфо:   
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фаслҳои Википедия
Википедияи Телугу

**Википедияи Телугу** (телугу-te తెలుగు వికీపీడియా ) — фасли Википедия ба забони телугу. Ин яке аз забонҳои расмии  Ҳиндустон мебошад. Оғоз — 9 декабри соли 2003.
* Шумораи мақолот:  (74-ум ҷой)
* 
* Шумораи парвандаҳо: 
* 
* Шумораи саҳифаҳо:  
* 
* Шумораи вироишот:  
* 
* Корбарони сабтиномшуда:  
* 
* Корбарони фаъол:  
* 
* Мудирон:  
* 
* Жарфо:   
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фаслҳои Википедия
Википедияи Эсперанто

**Википедияи Эсперанто** (эспе. *Vikipedio en Esperanto*) — фасли Википедия ба забони эсперанто. Ин забони сунъӣ мебошад, ки дар аксар кишварҳо мавриди истифода қарор дорад. Оғоз — 11 майи соли 2001.
* Шумораи мақолот:  (36-ум ҷой)
* 
* Шумораи парвандаҳо: 
* 
* Шумораи саҳифаҳо:  
* 
* Шумораи вироишот:  
* 
* Корбарони сабтиномшуда:  
* 
* Корбарони фаъол:  
* 
* Мудирон:  
* 
* Жарфо:

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фаслҳои Википедия
Маликшо Шарипов

**Маликшо Бобоназарович Шарипов** (зод. 7.06.1951, Душанбе) — муаррих, номзади илмҳои таърих (1989), дотсент (2010).

## Зиндагинома
Соли 1972 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1972—1978 муаллими фанни таърихи мактаби миёнаи № 36 ноҳияи Кофарниҳон ва мактаби миёнаи № 68 ш. Душанбе, 1978—1998 муаллим, муаллими калон ва дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ ва кафедраи таърихи сиёсӣ, 1998—2002 муовини декани факултети таърих оид ба корҳои илмӣ, 2004—2008 мудири кафедраи байнифакултетии таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд. Солҳои 2008—2009 ҳамчун сармутахассиси Хадамоти давлатии назорати таълими Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 2009 то ба имрӯз мутахассиси пешбари Хадамоти назорати сифати таълими донишгоҳи омӯзгорӣ ва ҳамзамон дотсенти кафедраи таърихи халқи тоҷики донишгоҳи мазкур аст. Муаллифи 5 дастури таълимӣ ва зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ мебошад. Оид ба фаъолияти Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар давраи истиқлол кори илмӣ бурдааст. Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2003) сарфароз карда шудааст.

## Осор
* Фаъолияти Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар давраи соҳибистиқлолӣ // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, Д., 2002, № 3;
* Иттифоқҳои касаба кафили ҳифзи ҳуқуқи меҳнаткашон // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, Д., 2003, № 4;
* Академик Б. Ғафуров таҳкимгари Институти шарқшиносии АФ СССР // Дар кит. Бобоҷон Ғафуров ва рушди таърихнигории миллӣ, Д., 2010.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Мунаввара Шарофова

**Мунаввара Шарофова**  (тав. 22.11.1955, ноҳияи Панҷ), муаррих, номзади илмҳои таърих (2010). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2004)
## Зиндагинома
Cолҳои 1973–1978 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1978–1983 муаллими фанни таърих ва директори хонаи пионерон ва мактаббачагони ноҳияи Панҷ, 1983–1992 ҷонишии директор ва директори мактаби шабона ва ғоибонаи ноҳияи Шаҳритус, 1992–1997 муаллими фанни таърихи мактаби миёнаи №36 ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе буд. Аз соли 1997 то ба имрӯз ҳамчун муаллими калони кафедраи таърихи умумии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор мекунад. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Оид ба масъалаҳои таҳсилоти касбию техникии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои 40-80-уми асри ХХ кори илмӣ бурдааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2004) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009) сарфароз карда шудааст.
## Осор
* Становление и развитие профессионально-технического образования в Таджикистане (1946–1990), Д., 2008; 
* Профессионально-техническое образование в Республике Таджикистан во второй половине 40-х-80-х годов ХХ века, Д., 2010; 
* Подготовка молодежи Таджикистана в профтехучилищах России в 80-х годов ХХ века // Известия АН РТ, Д., 2009. №1; 
* Профессионально-техническое образование Таджикистана в (1981- 1990гг.) // Вестник Таджикского национального Университета, Д., 2010, №2. 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Механика

**Механика** (юнони *μηχανική* — санъати мошинсозӣ) — қисми физика, илмест, ки ҳаракати ҷисмҳои материалӣ ва таъсири байни онҳоро меомӯзад. 
Ҳаракатро дар механика ҳамчун таъғироти дар вақти дутарафа будани ҳолати ҷисм ё ин, ки қисмҳои вай дар фазо мефаҳманд.

## Пайвандҳо
*Механикаи классикӣ
*Механик
*
*Муҳандис-механик
*Техника
*Мошинсозӣ

## Сарчашма
*https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Механика

## Эзоҳ
Дар асоси мақолаи **Механика** аз Википедияи русӣ навишта шудааст.

Гурӯҳ:Механика
Гурӯҳ:Илмҳои техникӣ
Кер

: *Ин мақола барои калимаи «кер». Дар дигар ҳолатҳо ниг. [[Узви таносули мардона]].*

**Кер** () — андоми таносулии нар бавежа инсон, ки идрор ва манӣ аз тариқи сӯрохӣ дар сари он дафъ мешавад, дар забони кӯча ё забони ғайрирасмӣ бештар истифода мешавад. Дар бархе фарҳангҳои луғат, ин калима бо васфи «мустаҳҷан» ё «зананда» ё «зишт ва мухолифи адаби умумӣ» тавсиф шудааст.

* **Кер** ҳамзамон ба вожаҳои дашном, ҳақорат, суханҳои қабеҳ дохил мешавад, ки ҳангоми қаҳру ғазаб тоҷикзабонон ҳамчун дашном ва ибораи таҳқиромез истифода мекунанд.
* шармгоҳ — узви таносули мард;
* чук — узви таносули писарона, ки ҳануз хурд аст;
* олат — узви таносули мард;
* нара ё нарра — узви таносули ҷинси наринаи инсон ё ҳайвон;
* қазиб — узви таносули мард;
* закар — узви таносули мард;
* таносул — овардани насл, олати ниҳоии мардона.

## Ҳамчунин нигаред
* Узвҳои таносул
* Узвҳои пешоб
* Системаи шошаю таносул

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Узвҳои таносул
Ҳавотозакунӣ

**Ҳавотозакунӣ** (бо забонҳои русӣ *вентиляция*, лотинӣ *ventilatio* — ҳавотозакунӣ) — раванди тозакардани ҳавои ғализ аз даруни иншоот ва иваз намудани он ба ҳавои тоза. Дар ҳолатҳои зарурӣ ҳавои дохили иншоотҳоро тавассути таҷҳизотҳои махсус; салқинкардан, хунуккардан, филтркардан, гарм кардан, намноккардан, хушккардан ва ионизатсиякардан мумкин аст.
* Ҳавотозакунӣ талаботи санитарию-гигиенӣ буда (ҳарорат, намнокӣ, суръати ҳаракати ҳаво ва тозагии ҳаво), тозагии боду ҳавои дохили иншоотҳо, ки муфид барои саломатии инсон мебошанд ва талаботҳои санитарии равандҳои технологӣ, конструксияи сохтмонии биноҳо, технологияи нигоҳубинро таъмин менамояд.
* Инчунин вожаи *ҳавотозакунӣ*-ро дар техника, мисли системаҳои барои хунуккунӣ, ҳавотозакунӣ ва боддеҳӣ фаҳмида мешавад.
* Дар корхонаҳои саноати истеҳсолот, кормандеро, ки ба таҷҳизотҳои ҳавотозакунӣ сару кор мегирад, ҳамчун *боддеҳ* ё *челонгар — боддеҳ* мегӯянд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Техника

## Сарчашма
* https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Вентиляция

Гурӯҳ:Ҳавотозакунӣ
Рақами мошин

**Коди мошин** — рамз ё рақами шахсии автомобил буда, аз тарафи мақомоти **Бозрасии Давлатии Автомобилӣ (БДА)** ба қайд гирифта мешавад. Одатан рақами худрав дар рӯи металли ҷилодор тасвир карда мешавад, аз тарафи пеш ва қафои автомобилҳо ё дар рӯи қоғаз тасвир ёфта аз пешу қафои оинаи воситаҳои нақлиёт гузошта мешавад. Рақамҳои худрав инчунин оиди дар кадом минтақа ва кишвар ба қайд гирифта шудани воситаҳои нақлиёт маълумот медиҳад. Дар аксарияти кишварҳо рақамҳои худрав аз тарафи мақомотҳои марказӣ ба қайд гирифта мешаванд, аммо дар Канада, Австралия, Германия, Покистон ва ИМА рақамҳои худрав аз ҷониби мақомотҳои ҳокимияти маҳаллӣ дода мешаванд. Рамзи нақлиётӣ дар Тоҷикистон **TJ** ба ҳисоб меравад, ки маънояш **Tajikistan**, ё худ Тоҷикистон мебошад.

## Рамзҳои нақлиёт дар Тоҷикистон
Рамзҳои нақлиёт дар пойтахт ва вилоятҳои Тоҷикистон:
* шаҳри Душанбе — солҳои 1959—1991 СБ, ДБ;
*  солҳои 1999-2009 01РТ;
*  солҳои 2009-2014 01TJ; 
* аз соли 2023 05TJ, 10TJ. 
* Вилояти Суғд — 02TJ.
* Вилояти Хатлон — 03TJ.
* Вилояти Бадахшон — 04TJ.
* Ноҳияҳои тобеи марказ (НТМ) — 07TJ ва 08TJ.

## Сарчашма
*https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Автомобильный_номер

Гурӯҳ:Шохисиҳои рақамҳои мошинҳои кишварҳои ҷаҳон
Мусиқии поп

**Мусиқии поп** ( аз **pop**ular **music**; ба маънии *мусиқии оммаписанд*) — сабке аз мусиқии оммаписанд ва маъмулан дар муқобили мусиқии классикӣ ва фолклорӣ (маҳаллӣ) қарор мегирад. Нимаи дуввуми асри XX ва аввалҳои асри XXI, солҳои 50-ум дар ИМА ва Бритониё пайдо гардидааст. Зержанрҳояш: евро-поп, данс-поп, электропоп, мэшап, operatic pop, sophisti-pop, space age pop, sunshine pop, тин-поп, поп-мусиқии анъанавӣ, J-pop, K-pop, C-pop, Q-pop, гиперпоп, Mandopop

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқии поп
Миркалон Ҷӯраев

**Миркалон Ҷӯраев** (тав. 16.05.1939, деҳаи Қалъачаи Бакавули ноҳияи Ӯротеппа – ваф. 30.03.1999, ш. Душанбе) — , номзади илмҳои физика ва математика (1984), дотсент (1987). 
## Зиндагинома
Солҳои 1958–1963 дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1964–1967 ассистенти кафедраи математикаи элементарӣ ва методикаи таълими математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко, 1968 коромӯз-тадқиқотчии кафедраи математикаи амалии Донишгоҳи давлатии ш. Москва ба номи М.В. Ломоносов, 1968–1971 ассистент, муаллими калони кафедраи алгебра ва назарияи ададҳо, 1971–1974 аспирант, 1974–1976 муаллими калони кафедраи номбурдаи донишкадаи омӯзгории пойтахт буд. Солҳои 1976– 1984 ҳамчун иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи математикаи ҳисоббарор ва маркази мошинаҳои электронии ҳисоббарор, 1984–1999 мудири кафедраи номбурдаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев кор мекунад. Оид ба татбиқи методи муодилаҳои интегралии Фредголми ҷинси 1 дар масъалаҳои электростатика ва дигар масъалаҳои муҳими математика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 40 таълифоти илмӣ ва илмию методӣ буда, дар конференсияҳои мухталифи илмии ҷумҳуриявӣ ва умумииттифоқӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
## Осор
Таълими математика, информатика ва техникаи ҳисоб дар мактабҳо ва институтҳои педагогӣ // Мактаби советӣ, 1990, № 12.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Одилхон Шабозов

**Одилхон Шабозов** (тав. 1937, деҳаи Нишуспи ноҳияи Шуғнон – ваф. 2010) — , номзади илмҳои физика ва математика (1966), дотсент (1971). 
## Зиндагинома
Соли 1954 мактаби миёнаи № 3 ш. Хоруғро бо медали тило хатм намудааст. Солҳои 1954–1959 донишҷӯи факултети физика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1959–1962 лаборанти калон ва ходими хурди илмии шуъбаи физика ва математикаи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1962–1965 аспиранти Донишкадаи омӯзгории ба номи А.И. Герсени ш. Ленинград, 1966–1971 ходими хурди илмӣ ва ходими калони илмии Институти математикаи АИ Тоҷикистон буд. Солҳои 1971–1976 ҳамчун мудири кафедраи анализи математикӣ, 1976–1986 муовини декани факултети математика ва дотсенти кафедраи анализи математикӣ, 1986–1995 мудири кафедраи анализи математикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 60 мақолаҳои илмӣ ва дастуру воситаҳои таълимӣ мебошад.
## Осор
* Поперечники некоторых классов аналитических в единичном круге функций // Доклад АН РТ, т. 40, № 1–2, 1998; 
* Наилучшие приближения и значение поперечников некоторых классов функций в простаранстве Бергмана Вр, 1≤р≤∞ // Доклад АН России, 2006, т. 410, № 4.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Дилором Ҷӯрабекова

**Дилором Ҷӯрабекова** (зод. 27 марти 1939, Самарқанд) — , номзади илмҳои физика ва математика (1970), дотсент (1980). 
## Зиндагинома
Солҳои 1957– 1962 донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1962–1963 лаборанти калон, 1963–1965 ассистенти кафедраи математика, 1969–1976 муаллими калони кафедраи анализи математикии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Солҳои 1980–2004 ҳамчун дотсенти кафедраи геометрия, 2004–2008 мудири кафедраи геометрияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор кардааст. Аз соли 2008 дотсенти кафедраи геометрияи донишгоҳи мазкур мебошад. Муаллифи зиёда аз 25 корҳои илмию методӣ аст.
## Осор
* Табдилоти геометрӣ дар курси математикаи синфҳои 6-7 (Ба ёрии муаллим), Д., 1976; 
* Дастури методӣ оид ба ҳалли масъалаҳои геометрӣ, Д., 1982; 
* Корҳои контролӣ аз геометрия (Барои донишҷӯёни ғоибхон, бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1984; 
* Практикуми ҳалли масъалаҳои планиметрӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1989.
*

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Раҳима Шарипова

**Раҳима Мансуровна Шарипова** (зод. 27.09.1941, Душанбе) — номзади илмҳои физика ва математика (1981), дотсент (1991).

## Зиндагинома
Соли 1963 факултети физикаю математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон номи В. И. Ленинро хатм намудааст. Солҳои 1968—1971 аспиранти шуъбаи математикаи Институти физикию техникии ба номи С. Умарови АИ Тоҷикистон буд. Солҳои 1971—1996 ҳамчун муаллими калон ва дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев кор карда, 1988—1996 вазифаи мудири кафедраи номбурдаро ба уҳда дошт. Оид ба масъалаҳои канории муодилаҳои дифференсиалии ниҳодвайрон кори илмӣ анҷом дода, ду васоити таълимӣ ва зиёда аз 26 мақолаҳои илмию методӣ нашр кардааст. Дар симпозиуму конференсияҳои ҷумҳуриявӣ, минтақавӣ, умумииттифоқӣ ва байналмилалӣ (Алма-Ато, Ашқобод, Иркутск, Ленинград, Душанбе, Новосибирск) бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Айни ҳол ба нафақа баромадааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Муборак Шарифова

**Муборак Саидовна Шарифова** (?, ноҳияи Конибодом, — 2009, Душанбе) — , номзади илмҳои физика ва математика (1968), дотсент (1970).

## Зиндагинома
Солҳои 1951—1955 дар факултети математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1955—1990 ҳамчун ассистент, муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи математика ва мудири кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Солҳои 1976—1980 вазифаи мудири кафедраи алгебра ва назарияи ададҳоро ба уҳда дошт. Дар муддати 35 соли фаъолияти омӯзгориаш дар донишкадаи омӯзгории пойтахт дар тарбияи ҳазорҳо мутахассисон саҳми худро гузоштааст. Оид ба бобҳои математикии «Китоб-аш Шифо»-и Абӯалӣ ибни Сино кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 20 кори илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Дар конференсияҳои мухталифи илмию назариявии ҷумҳуриявӣ, умумииттифоқӣ ва байналмилалӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» сарфароз шудааст.

## Осор
* Абӯалӣ Сино — олими математика // Мактаби советӣ, 1965, № 6; Таърихи ба вуҷуд омадани логарифмҳо // Мактаби советӣ, 1972, № 6.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Байкас

**Байкас** () — шаҳри асримиёнагӣ, яке аз шаҳрҳои асосии Чоч, ки дар ҷойи Тошканди кунунӣ воқеъ будааст. 

Дар маъхазҳои ҷуғрофии асримиёнагӣ ба гунаи «Бингат» (Истахрӣ), «Бинкас» (Минорский), «Байкат» ва «Найкас» (Ҷайҳонӣ) ҳам сабт гардидааст. Бино бар ахбори муаллифи «Ҳудуду-л-олам», Байкас мавзее ба шумор мерафтааст, ки «мустақарри султон андар вай» будааст. Байкас дорои чанд девор будааст: дар атрофи шаҳри дохилӣ ва куҳандиз девори якум кашида будаанд. Рабази дохилӣ низ борае доштааст, ки пас аз он рабази дувум оғоз шудаву дар ҳудуди он боғу киштзорҳо вуҷуд доштаанд. Атрофи рабази мазкурро бораи дигаре фаро гирифта будааст. Кулли бораҳоро, мисли бораи Бухоро, девори аз ҳама бузург иҳота мекардааст, ки тамоми минтақаро ҳифозат ва ба шакли нимдоирае соҳили рӯди Парак ё Таракро аз ҷониби Ховар ва Сайҳунро аз самти Бохтар, бо саросари Чоч иттисол медодааст. Ин девор дар наз-диктарин нуқтаи худ то шаҳр аз дарвозаи рабази хориҷӣ як фарсах фосила доштааст. Дар самти шарқ аз кӯҳе ба номи Соблиғ, дар соҳили рӯди Парак, шурӯъ шуда, ҳамворзамини паҳновари Калосро дар бар мегирифтааст. Бораи мазкурро волии Хуросон Абуабдуллоҳ ибни Ҳумайд ба хотири ҳифозати Чоч аз тохтутози ақвоми турки шимол бунёд намудааст. Дар масофаи як фарсахи паси ин девор аз канори рӯди Парак то канори Сайҳун ба самти Шарқ кандаки амиқе тӯл мекашидааст.

Дар шаҳри дохилӣ куҳандизе воқеъ гардида, дар он дорулимора ва зиндон мавҷуд будааст, ду дар доштааст: яке ба ҷониби шаҳр, дигаре ба самти рабаз боз мешудааст. Берун аз куҳандиз масҷиди ҷомеъе фаъолият дошт. Шаҳристони Байкас се дарвоза, ба қавли Ҷайҳонӣ, «Дари Абулаббос», «Дари Кеш», «Дари Нав» ва ба гуфтаи Истахрӣ, «Дари Абулаббос», «Дари Кеш» ва «Дари Ҳадид»  ном доштанд. Рабази аввал дорои 10 дарвоза буд: «Дари работи Муҳаммадӣ» (ё Ҳамдин), «Дари нави Андарунӣ», «Дари Амир» ё «Дарвозаи Андарун», «Дари Фаррухон», «Дари Сурка» (ё Суркада), «Дари Карёнах»  (ё Карнох), «Дари Кӯйи Саҳл» (ё Кӯчаи Саҳл), «Дари Рошид» (ё «Рошиди Чоқ)», «Дари Кӯйи Хоқон» (ё «Кӯчаи Хоқон»), «Дари Кӯшки Деҳқон» (Истахрӣ).

Рабази берунӣ иборат аз 7 дарвоза буд: «Дари Мадеҳкат» (ё Фағкас), «Дари Ҳомкат» (ё Хоскас), «Дари Сакарков» (ё Сакандиҷоқ), «Дари Нав», «Дари Токарди Бахлсоф» (ё Бокардиҷоқ), «Дари Сакрак», «Дари Лаърамод» (ё  «Сағрбоз») (Ҷайҳонӣ, Истахрӣ). Дар Байкас, бар иловаи наҳрҳо, чоҳу чашмаҳое ҳам ҷорӣ буданд, ки хусусияти шифобахшӣ доштанд (Амин Аҳмад). Дар Байкас зарробхонае бунёд ёфта буд, ки дар аҳди фармонравоии Яҳёи Асад (ҳукмр. 818–855) фаъолият дошта, тангаҳои дар он сикказадашуда дар аксари кишварҳо дар муомилот буданд 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мухторов А. Сомониён: Замон ва макон. Д., 1999; 
* Неъматов Н. Давлати Сомониён. Д., 1989.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои қадима
Александр Байков

**Алекса́ндр Алекса́ндрович Байко́в** (, Фатеж, губернияи Курск — 6 апрели 1946, Маскав) — филиззкор ва кимиёдони рус, академики АИ ИҶШС (1932), Арбоби шоистаи илму техникаи РСФСР, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1945).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети физика ва математикаи Университети Петербург (1893). Профессор (1903), декани факултети кимиё (1921), ректори Институти политехникии Петербург (1925). Назарияи дар филиззот ба вуҷуд омадани табдилоти гуногун ва равандҳои филиззгудозиро вусъат дода, дар ташаккули саноати масолеҳи оташбардор ва семент саҳми калон гузоштааст.

## Ҷоизаву унвонҳо
Барои дастовардҳои бузурги илмӣ дар даврони Россияи подшоҳӣ бо орденҳои «Владимири Муқаддас» (дараҷаи 4) ва «Аннаи Муқаддас» (дараҷаҳои 2 ва 3) сарфароз гардидааст. Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 1 (1937) ва 2 (1946). Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1943). Бо 3 ордени Ленин, 2 ордени «Байрақи Сурхи Меҳнат» ва чанд медал сарфароз гардидааст.

## Хотира
thumb|Могила А. А. Байкова на Новодевичьем кладбище в Москве
Ба хотираи Александр Байков кӯча ва факултети кимиёи Университети давлатии Санкт-Петербург номгузорӣ шудаанд.

## Пайвандҳо

* Биография на официальном сайте СПбГПУ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Санкт-Петербург. 300 + 300 биографий. Биографический словарь / St. Petersburg. 300 + 300 biographies. Biographic Glossary // Сост. Г. Гопиенко. — На рус. и англ. яз. — М.: Маркграф, 2004. — 320 с. — Тир. 5000 экз. — ISBN 5-85952-032-8. — С. 20.
Байконур

**Космодро́ми Байкону́р** (аз  – «замини серҳосил» ва баъзе «беканор»-и форсӣ низ гуфтаанд) — нахустин ва бузургтарин космодроми ҷаҳон. Дар ҳудуди Қазоқистон, дар наздикии шаҳраки Тюрат, воқеъ гардидааст. Масоҳаташ 6717 км²  буда, онро дар ҷануб аз шарқ ба ғарб дарёи Сир убур мекунад. 

## Сохтмон
Сохтмони Байконур 12 фев. 1955 чун санҷишгоҳи мушакҳои баллистикии байниқитъавӣ оғоз гардида буд. Санаи расмии ташкилёбии Байконур – 2 июни 1955 буда, аз соли 1957 чун космодром истифода мешуд. Солҳои  1970–80 Байконур яке аз бузургтарин космодромҳои ИҶШС буд. Дар космодроми Байконур 9 маҷмӯи стартӣ, 15 таҷҳизоти партоби мушакҳои баранда, 4 таҷҳизоти санҷиши мушакҳои баллистикии байниқитъавӣ, 11 бинои васлкунию санҷишӣ бо 34 маҷмӯи техникии омодасозии мушакҳои баранда, 3 пойгоҳи сӯзишвории мушак ва гази фишурда, маҷмӯи андозакунанда бо маркази иттилоотию ҳисоббарорӣ барои назорат ва идораи парвози мушаки баллистикии баранда ва коркарди иттилооти-телеметрӣ, з-ди оксигену нитрогенбарорӣ, маркази барқдиҳии иқтидораш 60 МВт, энергопоезди иқтидораш 72 МВт, 600 зеристгоҳи трансформаторӣ, 92 нуктаи алоқа, ду аэродром: ва 470 км р. о., 1281 км роҳи автомобилгард, 6610 км хатти интиқоли нерӯи  барқ, 2784 км хатти алоқа мавҷуданд. 

Баъди пош хӯрдани ИҶШС (1991) Байконур моли Қазоқистон шуда, бисёр мутахассисон дар натиҷаи бекор мондан ба ватанашон (Россия ва Украина) баргаштанд. Ҳоло Байконур ба Россия  то соли 2050 иҷора дода шудааст. 

## Парвозҳо
Аз космодроми Байконур нахустин парвози радифи маснӯи Замин, нахустин парвози инсон, парвози киштиҳои идорашавандаи кайҳонии «Восток», «Восход», «Союз», пойгоҳҳои мадории «Салют», «Мир», системаи истифодаи чандкаратаи «Энергия»–«Буран», дастгоҳҳои кайҳонии байнисайёравӣ, радифҳои маснӯи Замин ва кайҳон амалӣ карда шуданд. Аз Байконур зиёда аз нисфи парвозҳои кайҳонии дунё ба амал омаданд. 12 апрели 1961 аз Байконур аппарати кайҳонии «Восток -1» сар дода шуд, ки Ю. А. Гагаринро ба мадори наздизаминӣ баровард. Дастгоҳи мазкур дар муддати 1 соату 48 дақ. гирди Заминро як бор давр зада, дар вил. Саратов ба Замин нишаст. Нахустин зани кайҳоннавард – В. И. Терешкова низ аз ҳамин космодром ба кайҳон парвоз кард. Ҳамагӣ аз космодроми Байконур дар ин муддат зиёда аз 1500 аппарати кайҳонии таъйиноташон гуногун ва зиёда аз 100 мушаки баллистикии байниқитъавӣ, 38 навъи асосии мушакҳо, зиёда аз 80 навъ дастгоҳҳои кайҳонӣ ба коинот сар дода шуданд. Байконур бо орденҳои «Ситораи Сурх» (1960), Ленин (1965), Инқилоби Октябр сарфароз гардидааст. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Космодромҳои ИҶШС ва Русия
Иноят Шарипов

**Иноят Негматович Шарипов** (зод. 5 майи 1944, ноҳияи Данғара) — зистшинос, номзади илмҳои биология (1978), дотсент (1987).

## Зиндагинома
Солҳои 1964—1969 дар факултети табиатшиносӣ ва географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1971—1974 аспиранти шуъбаи рӯзонаи Донишгоҳи давлатии шаҳри Кишинёв ба номи В. И. Ленин, 1974—1987 муаллими калон, 1987—1988 дотсенти кафедраи химияи органикӣ ва биологӣ, 1988—2005 раиси Кумитаи иттифоқҳои касабаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2005 мудири кафедраи технология ва экологияи химиявӣ, ҳамзамон аз соли 2009 иҷрокунандаи вазифаи декани факултети химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Оид ба моддаҳои фаъоли физиологии рустаниҳои ёбоии Тоҷикистон тадқиқоти илмӣ бурда, муаллифи якчанд дастурҳои таълимӣ ва зиёда аз 65 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ аст. Дар конференсияҳои мухталифи сатҳи ҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1988), ифтихорномаҳои Федератсияи Иттифоқҳои касаба ва Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.

## Осор
* Сравнительные данные о систематическом распределении алкалоидокосных растений во флорах Молдавии и Таджикистана (бо ҳаммуаллифӣ), Ленинград, 1974;
* Аминокислотный состав листьев и семян осоки парвской (бо ҳаммуаллифӣ), Кишинев, 1975;
* Углеводный состав осоки парвской (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1981;
* Алоқаи байни фанҳо ҳангоми таълими мавзӯи «Карбогидридҳо» (бо ҳаммуалифӣ), Д., 1986;
* Выделение гомобровикаллина из осоки парвской (бо ҳаммуалифӣ), Тиблиси,1986;
* Химия ва биохимияи сафедаҳо (бо ҳаммуалифӣ), Д., 1975;
* Кимиёгарон ва омӯзгорони маъруфи ватанӣ (бо ҳаммуалифӣ), Д., 1990;
* Инсоният ва экология (дастури таълимӣ), Д., 2010;
* Химияи биологӣ (дастури таълимӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2
010.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Қурбон Шарипов

**Қурбон Шарипов** (зод. 5 октябри 1947, деҳаи Шурбой, Самарқанд) — , номзади илмҳои техникӣ (1981).

## Зиндагинома
Солҳои 1965—1969 донишҷӯи факултети физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1969—1970 лаборанти калони кафедраи физикаи умумии донишкадаи номбурда, 1970—1971 афсари Артиши Шӯравӣ, 1971—1975 ассистенти кафедраи физикаи умумии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1975—1978 аспиранти Институти нафту химияи ш. Бокуи ҶШС Озарбойҷон, 1978—1982 ассистент, 1982—1985 муаллими калони кафедраи физикаи умумӣ ва назариявии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе буд. Оид ба тадқиқи эксперементалии вобастагии P — V — T аз коэффисенти часпакии баъзе эфирҳо дар интервали васеи ҳарорат ва фишор кори илмӣ бурда, зиёда аз 10 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ нашр кардааст. Соли 1973 шунавандаи факултети такмили ихтисоси назди Донишгоҳи давлатии Ӯзбекистон, 1979 шунавандаи факултети такмили ихтисоси назди Донишгоҳи давлатии ш. Калинини РСФСР, 1983 шунавандаи факултети такмили ихтисоси назди Донишгоҳи давлатии Озарбойҷон (ш. Боку) буд. Бо раҳматномаҳои донишкадаи омӯзгорӣ сарфароз шудаааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Техникашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Мирзобег Шарипов

**Мирзобег Мирзоевич Шарипов** (тав. 11.03.1966, ноҳияи Ёвони вилояти Хатлон), биолог, номзади илмҳои педагогӣ (2009). 
## Зиндагинома
Солҳои 1987– 1992 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ.Ҷӯраев таҳсил намуда, онро бо ихтисоси муаллими фанни химия ва биология хатм намудааст. Солҳои 1993–1994 асистенти кафедраи методикаи таълими биология ва химия, 1994–1997 аспиранти Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев, 1994–1998 раиси Созмони ҷавонони донишгоҳи номбурда буд. Соли 1999 дар асоси озмун муаллими калони кафедраи методикаи таълими биологияи донишгоҳи омӯзгорӣ интихоб шуд. Солҳои 2002–2003 ҳамчун муовини декани факултети биология оид ба таълим, 2003–2005 муовини ректори донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба тарбия кор кардааст. Аз соли 2005 то ба имрӯз муаллими калони кафедраи методикаи таълими биология ва ҳамзамон аз соли 2010 муовини декани факултети биологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ оид ба таълим мебошад. Муаллифи зиёда аз 27 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва оммавӣ аст. Тадқиқотҳояш масъалаи корҳои беруназсинфӣ дар дарсҳои биология ва усулҳои фаъолгардонии раванди таълимро дар бар мегирад. Бо ифтихорномаи КМ ЛКСМ Тоҷикистон ва ИҶШС, нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2004) сарфароз гардидааст.
## Осор
* Истифодабарии маводҳои маҳал дар дарсҳои химия, Д., 1996; 
* Дастури методӣ –	Гӯшаи зиндаи табиат ва экскурсияҳои биологӣ, Д., 2005; 
* Корҳои беруназсинфӣ аз биология, Д., 2003; 
* Асосҳои методикаи таълими биология барои донишҷӯёни бахши биология (китоби дарсӣ), Д., 2008; 
* Истифодабарии маводҳои дидактикӣ дар дарсҳои биология, Д., 2010; 
* Аҷоиботи биология (Дастури методӣ), Д., 2010.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Мадраса (филм)

**Мадраса** ()  — филми драмаи 2013 дар Афғонистон, бо таҳия ва коргардонии Асад Сикандар. 

Ин филм бар асоси достони воқеии хонавода паноҳандагони афғон аст, ки дар Эрон пас аз ҷанг дар Афғонистон зиндагӣ мекунанд. Ин филм дар таърих 6 июли 2013 дар Кбул ва дар таърих 14 октябри 2014 дар Мумбай мунташир шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Филмҳои афғонӣ
Байоннет

**Байоне́т**:

* Байонет — васлаки байоннетӣ, зуд васл намудани қисмҳо тавассути ҷойивазкунии меҳварӣ ва гардиши яки он нисбати дигараш. Чунин навъи васлкунӣ дар васлакҳои барқӣ (хусусан бузургбасомад), чароғҳои барқӣ (автомобил, поезд, киштӣ), дастгоҳҳои филиззбурӣ, объективҳои дастгоҳҳои аккосӣ, лӯлаҳои оташнишонӣ васеъ истифода мешавад.
** Байонети объектив 

* Байонет (, «сарнайза»), ҳамчунин *багинет* — найза ё ханҷаре, ки дар мили туфанг барои дар ҷанги наздик нобуд сохтани душман насб карда мешавад. Дар шаҳри Байоннаи (Bayonne) Фаронса ихтироъ шудааст

## Ҳамчунин нигаред
* Bayonetta — консольная игра.

## Эзоҳ
Ҷоизаи Оскар (2018)

чап|Ҳайкалчаи хокистарии Оскар -3D-estatueta-cinza  

**Таҷлили ҷоизаи Оскар 2018** (таҷлили 90-ум)

Дар озмуни «Ҷоизаи Оскар -2018» доир ба ҷамъбасти соли 2017 — дар номинатсияи Филми беҳтарини сол - драмаи (), () ғолиб гардид.

Таҷлили супоридани «Ҷоизаи Оскар», тавассути Академияи улум ва ҳунарҳои синамо (AMPAS)  4 марти 2018, чун ҳамасола дар театри Долбӣ (Ҳолливуд, Лос-Анҷелес)и (ИМА) баргузор гардид.

**Ғолибони соли 2018**

* Филми беҳтарини сол — драмаи драмаи (), (); 
* Коргардонии беҳтарин — Гилермо Дел Торо;  
* Нақши беҳтарини мардона — Гэри Олдман; 
* Нақши беҳтарини занона — Фрэнсес Макдорманд;  
* Нақши дуюми беҳтарини мардона — Сэм Рокуэлл; 
* Нақши дуюми беҳтарини занона — Эллисон Джэнни; 
* Беҳтарин сенарияи филм — Ҷордан Пил; 
* Беҳтарин сенарияи ба филм мутобиқгардида — Ҷеймс Айвори; 
* Беҳтарин филми тасвирии калонҳаҷм — Coco (),  (); 
* Беҳтарин суруд дар филм — REMEMBER ME  (дар филми ();
* Беҳтарин мусиқии филм — Александр Деспла (дар филми «Шакли об», (); 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Список лауреатов и номинантов на официальном сайте
* Academy Awards Official website
* The Academy of Motion Picture Arts and Sciences Official website
* «Оскар»-2018 на сайте IMDb

Гурӯҳ:Ҷоизаи Оскар
Гурӯҳ:Маросими супурдани ҷоизаҳои Академия
Байрамалӣ

**Байрамалӣ** () — шаҳр (аз 1931), маркази ноҳияи Байрамалии вилояти Марви Туркманистон, дар водии Мурғоб ҷойгир аст. То Ашқобод 375 км, то Марв 27 км. Аҳолиаш 88,5 ҳазор нафар (2009).

## Иқтисод
Байрамалӣ комбинати равған, корхонаи пахтатозакунӣ, фабрикаи шоҳибофӣ, корхонаҳои истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ, қолибофӣ, техникуми зооветеринарӣ, 3 мактаби миёна, шифохонаи бемориҳои гурда дорад. Дар наздикии Байрамалӣ пойгоҳи таҷрибавии кишоварзӣ амал мекунад. Харобаҳо ва ёдгориҳои меъмории Марви Қадим боқӣ мондаанд. Ба шаҳр номи ҳокими Марв Байрамхон, ки солҳои 1783—1786 ҳукмронӣ карда буд, дода шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон
Гурӯҳ:Вилояти Марв
Байрамлик

**Байрамлик** — андозест, ки асосан дар қаламрави давлати Сафавиён маъмул буд.

Истилоҳи байрамлик дар манобеи асрҳои 16–19 ба маънии андози вижа бештар ба чашм мехӯрад. Ин андоз ғолибан дар рӯзҳои ид (аз қабили: Наврӯз, Мавлуди пайғамбари ислом, Иди Қурбон ва ғайра) ба унвони «ҳадоёи раъоё» ба нақд (ба тариқи пул) барои ҳукком ва умаро ҷамъоварӣ мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Петрушевский И. П. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI–XIX вв. Л., 1949.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сафавиён
Гурӯҳ:Андозбандӣ
Байрамхон

**Байрамхон** (, **Муҳаммад Байрамхон ибни Сайфалибек**; 1501, Қалъаи Зафари Бадахшон — 31 январи 1561, Гуҷарот) — яке аз амирон ва вазирони силсилаи Темуриёни Ҳинд. Арбоби намоёни даврони Бобуриён, шоир. Писари Сайфалибек аз тоифаи Баҳорлии туркман.

## Зиндагинома
Дар Балх таваллуд шудааст. Дар мадрасаи маҳаллӣ таҳсил намуда, забонҳои форсӣ, арабӣ ва туркиро аз худ кард. Аз 16-солагӣ дар хидмати Бобуриён; аввал ба хидмати Заҳируддини Бобур (1482—1530), сипас шаҳзода Ҳумоюн пайваст. Соли 1534 соҳиби мансаби муҳрдор гашт. Ҳумоюн дар 19-солагӣ (1530) ҳукуматро ба даст гирифт. Футуҳоти падарро давом доданӣ шуда, хост ҳукумати муттаҳидаи Молва ва Гуҷаротро ба итоати худ дарорад, аммо шикаст хӯрд. Дар ин ҳангом афғонҳои Бангола бо сарварии Шершоҳи Сурӣ бар зидди Ҳумоюн қиём карданд (1539) ва ӯро маҷбур сохтанд, ки ба Синд ва сипас ба Эрон фирор намояд (1540). Байрамхон низ дар рикоби Ҳумоюн ба дарбори шоҳ Таҳмосби Сафавӣ паноҳ ҷуст. Ҳумоюн ба муддати 15 сол қаламрави худро аз даст дод ва сипас ба ёрии Таҳмосби Сафавӣ муваффақ шуда, дар Ҳинд ҳукумати худро дубора таъсис намуд (1555). Байрамхон барои истиқрори салтанати Ҳумоюн дар Ҳинд саъйи бисёр кардааст. 

## Ҳукумат
Баъди фавти Ҳумоюн (1556) Байрамхон чун «ноибу-с-салтана»-и Ҳинд асбоби ба тахт нишастани писари Ҳумоюн Ҷалолуддин Акбарро фароҳам овард. Ӯ барои нобуд сохтани мухолифони Акбар мубориза бурда, то ба манзилати император расидани ӯ саъй кард, вале баъдан байни Байрамхон ва Акбар ихтилоф афтод. Дар натиҷаи фитнаву макри дарбориён Байрамхон аз ҳокимият маҳрум гашта (1560), соли 1561 ҳангоми сафари ҳаҷ дар шаҳри Гуҷарот ваҳшиёна кушта шуд ва ҷасадашро хешовандонаш (мувофиқи васияташ) ба Хуросон оварда, дар Машҳад ба хок супурданд.

## Шоирӣ
Байрамхон истеъдоди шоирӣ дошт. Аз ӯ девонҳои мухтасари ашъори форсию (608 байт) туркӣ (359 байт) ва ашъори пароканда дар тазкираҳову баёзҳо боқӣ мондаанд. Дар шоирӣ «Байрам» тахаллус мекард. Байрамхон дар навъҳои адабии қасида, ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғ. дар мавзӯъҳои мадҳ, ишқ, мазаммати ҳарисию дурӯӣ ва ғ. асарҳо эҷод кардааст. Забони ашъораш содаву равон аст. Дар осори ӯ таъсири шоирони шинохтаи форс-тоҷик Амир Хусрави Деҳлавӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва диг. ба назар мерасад. Байрамхон дар дарбори худ маҳфилҳои адабӣ меорост, андешаҳои худро оид ба навиштаҳои шоирон баён менамуд, намояндагони илму фарҳанг, адибонеро, ки аз Хуросону Мовароуннаҳр ба Ҳиндустон омада буданд, аз ҷиҳати моддӣ ва маънавӣ дастгирӣ мекард. Намунае аз ашъори Байрамхон:

## Осори нашршуда
* *Divan og Bayramkhan*. Karachi, 1971.

## Адабиёт
* Босворт К. Э. Мусульманские династии. М., 1971;
* أحمد گلچن معانی. کاروان هند. ج. ۲ مشهد، ۱۳۶۹ هـ. ش؛
* دانشنامۀ أدب فارسی. أدب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلدیش) ج.۴، بخش ۱. تهران، ۱۳۷۵ هـ. ش.؛
* دهخدا. ج. ۱۱. تهران، ۱۳۴۳ هـ. ش؛
* س. لین پول. تاریخ دولتهای اسلامی و خانه دانهای حکومتگر. ج.۲. ترجمۀ صادق سجادی، تهران، ۱۳۷۵

## Сарчашма
*
Муҷассамаи ишқ

«**Муҷассамаи ишқ**» — филми тоҷикии соли 2003 бо коргардонии Умед Мирзоширинов ва филмноманависии Аброр Зоҳир, истеҳсоли киностудияи Тоҷикфилм. 

## Достони филм
Достони филм дар бораи писаре бо номи Неъмат қисса мекунад, ки падару модар надораду дар хонаи аммааш Санам зиндагӣ дорад. Неъмат ба Зебӣ, духтари аз худаш чанд сол бузургтар ошиқ мешавад, аммо Зебӣ бо номзади худаш, як муаллим издивоҷ мекунад.

Дар ҳамсоягии Санам пирмарде бо номи Ғаффор хона дорад, ки ӯ ба Санам ошиқ аст ва ҳар гоҳ гӯсфандони Неъмат ба боғи ӯ медароянд, ӯ гӯсфандонро дар ҳавлииаш маҳкам карда аммаи Неъмат, Санамро даъват мекунаду ба як нози Санам гӯсфандонро дубора раҳо месозад.

## Дар нақшҳо
* Некрӯз Мамадшоев — *Неъмат*
*Савригул Қурбонова — *Санам, аммаи Неъмат*
*Убайдулло Раҷабов — *Бобои Ғаффор, ҳамсояи Санам*
* Майсара Мамадҷонова — *Зебӣ, дӯстдоштаи Неъмат*
*Инобат Муҳаммадиева — *Гулчеҳра*
* Меъроҷиддин Асоев — *муаллим, номзади Зебӣ*
*Тоҷинисо Саидова — *модари Зебӣ*
* Қиёмиддин Чақалов — *падари Зебӣ*

## Ҷоизаҳо
Умед Мирзоширинов дар нахустин кинофестивали байналмилалии «Дидор», ки соли 2004 баргузор шуда буд, бо филми маъруфи «Муҷассамаи ишқ» ғолиби озмун шуда буд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Филмҳои Тоҷикфилм