open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бионика

**Био́ника** (аз  «барҳаёт») — як фасли кибернетика, ки имконияти истифодаи сохту фаъолияти организми зиндаро меомӯзад.

## Таърихи рушд
Асосгузори бионика Леонардо да Винчи аст. Ӯ аввалин шуда барои сохтани дастгоҳе, ки бояд чун паранда бол мезад (орнитоптер), кӯшиш намуд. Ба вуҷуд омадани кибернетика барои омӯзиши нисбатан пурраи умумияти сохту вазифаи силсилаҳои зинда ва техника, инчунин истифодаи маълумоти бадастоварда барои ба вуҷуд овардани асбобу олот, механизм ва маводди нав замина гузошт. Симпозиуми якум оид ба бионика (1960, Дайтон, ИМА) бионикаро чун илми мустақил ба расмият даровард.

Дар рафти таҳаввулоти мавҷудоти гуногуни биологӣ дар онҳо узву бофтаҳои басо мувофиқ ба вуҷуд омадаанд. Дар баробари ин андозаи он узвҳо ниҳоят хурд ва барои истифодаи ҷонварон қулай мебошанд. Аз ин сабаб афзудани талабот ба бузургиҳои системаҳои техникӣ (дақиқӣ, боэътимодӣ, каммасрафӣ ва ғайра) зарурати ба сифати «намуна» истифода бурдани организми ҳайвонот ва набототро ба миён овард. Вазифаи бионика аз омӯзиши амалиёти биологӣ дар организми мавҷудоти зинда (барои сохтани таҷҳизоти техникӣ, ҳалли масъалаҳои инженерӣ ва ғайра) иборат аст. Барои дар соҳаи техника истифода бурдани имкониятҳои ҷонварон қаблан омӯхтани кори ин ё он узв, дарёфти усулҳои тасвири математикӣ ва моделонии математикии амалиёте, ки дар онҳо мегузаранд, зарур аст. Бионика ҳамчунин ба таҳияи намунаҳои биологӣ (мас., узвҳои идрок ва таҳияи ахбор, унсурҳои силсилаи асаб ва ғайра) машғул мебошад. Бионикаро барои ҳалли бисёр масъалаҳо истифода мебаранд, мас., сохтани таҷҳизоти дарёгарди хурдҳаҷм; асбобҳои дарёфткунанда барои системаи дарки ахбор; сохтани асбобҳои электронии хурд; асбобҳое, ки энергияи кимиёӣ ва биокимиёиро ба энергияи механикӣ табдил медиҳанд; сохтани таҷҳизоти гуногуни биоэлектрӣ (мас., протезҳо) ва ғ. Бионика ба таҳқиқи силсилаҳои нисбатан мукаммали ҳайвонот — «антенна»-и шапалак ва парвонаҳо, алоқаи ултрасадоии моҳиёну ҳайвоноти баҳрӣ, системаи кӯчи паррандаҳо, тарзи фаъолияти соати биологӣ, локатсияи ултрасадоии кӯршапаракҳо, хусусиятҳои ҳаракати моҳиёну ҳайвоноти баҳрӣ ва ғ. низ машғул аст. Дар соҳаи бионика муҳандисон, духтурон, равоншиносон, физиологҳо, математикҳо, физикадонҳо, кимиёдонҳо кор мекунанд. Бионика ҳарчанд дар марҳалаи аввали тараққиёт қарор дорад, ба бисёр дастовардҳо ноил шудааст. Комёбиҳои бионика барои дарки муфассали бисёр амалиёти биологӣ заминаи мусоид фароҳам оварданд (онҳоро метавон ҳангоми сохтани асбобҳои техникӣ истифода бурд).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биотехнология
Мусиқии камеравӣ

**Мусиқии камеравӣ** (аз  - хона) — асари мусиқӣ барои дастаи хурди созандагону ҳофизон. Дар тафовут аз мусиқии оркестрӣ, хорӣ, театрӣ (дуэт (дугона), трио (сегона), квартет (чоргона), квинтет (панҷгона) ва диг. ) ҳамчунин пиесаҳои мусиқии якканавозие, ки ба жанрҳои консертӣ – виртуозӣ ё эстрадӣ муносибат надошта бошанд, (мас., сонатаҳо, фугаҳо, ноктюрнҳо ва ғайра), асарҳо барои фортепиано, скрипка ва фортепиано ва ҳ. к.). мусиқии вокалӣ (романсҳои асрҳои XVI-XVII, мадригалҳо ва ғайра) низ ин ҷо дохиланд. 
Мусиқии камеравӣ – яке аз соҳаҳои васеъ ва муҳими санъати мусиқӣ мебошад. Мусиқии камеравӣ барои доираи маҳдуди шунаванда равона гардида буд (айнан мусиқии «хонагӣ»); аз садаи XIX сар карда, ҳамчунин дар толорҳои консертии хурд жанри камеравӣ иҷро карда мешуданд.

Истилоҳи «Мусиқии камеравӣ» дар асри XVI дар Италия барои муайян сохтани мусиқии вокалии ғайридинӣ истифода мешуд. Дертар ба мусиқии созӣ – сонатаи камеравӣ дар фарқият аз сонатаи динӣ паҳн гардид. Дар ҷудокунии мусиқии камеравии созӣ, мусиқии оркестрӣ ба сохтани навъҳои устувори Мусиқии камеравӣ шакли силсилаи соната (сонатаҳо, триои фортепианӣ, квартету квинтетҳои торӣ ва ғайра) ва ташаккули ин соҳаи эҷодиёти мусиқӣ хидмати мактаби классикии венагиҳо басо бузург аст. Жанри ҳархелаи созӣ ва вокалии мусиқии камеравӣ дар асрҳои XIX-XX ба қуллаи баланд расид ва дар эҷодиёти композиторони бисёр мамлакатҳо паҳн гардид, аз ҷумла эҷодиёти композиторони тоҷик. 
## Нигаред
* Мусиқии созӣ
* Мусиқии вокалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Мусиқии театрӣ

**Мусиқии театрӣ**, мусиқии созию вокалсит барои спектаклҳои театрҳои мусиқӣ (опера, балет, оперетта, драмаи мусиқӣ, мазҳаки мусиқӣ ва драммавӣ (фоҷиа, драмма, мазҳака ва ғайра). Мусиқӣ дар театрҳои мусиқӣ воситаи асосии ифодакунандаи ҳолату амалиёти образҳост.

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Касса

Касса (аз , аз   &mdash; кутти, сандукча), 

#Бино барои кабул, нигохдори ва додани пул ва дигар чизҳои кимматбаҳо.
#Пули нақд; 
#Хисоби бухгалтери, ки аз руйи он нақдина ва ивазшавии воситаҳои пулли ба ҳисоб гирифта мушавад;
Биомасса

**Биома́сса** (биоматерия) — массаи умумии фардҳои як ё чанд намуд ва ё кулли ҷамоа (рустанӣ, ҳайвонот ва микроорганизмҳо), ки ба воҳиди сатҳ ё ҳаҷми маҳалли сукунат рост меояд. 

Биомассаро аз рӯйи массаи моддаи хушк бо г/м2, кг/га, г/л, г/м3 ва ғ. ифода мекунанд. Биомассаи бактерияҳо, планктонҳои наботӣ ва ҳайвонӣ, организмҳои наботӣ (фитомасса) ва ҳайвонӣ (зоомасса) вуҷуд доранд. Биомасса аз муҳит, суръати афзоиш ва маҳви мавҷудот вобастагӣ дорад. Дар баҳру уқёнус биомасса асосан аз организми ҳайвонот, дар хушкӣ аз организми наботот ташаккул меёбад. Биомассаро бо роҳи баркаш ё ба вазни миёнаи насл зарб задани миқдори организмҳои зинда муайян мекунанд. Масалан, биомассаи узвҳои рӯизаминии ток ба 100 т/га, биомассаи микроорганизмҳо ба 4 т/га ва биомассаи кирми лойхӯрак ба 500 кг/га баробар шуданаш мумкин аст. Дар майкашӣ биомассаи микроорганизмҳои ғайр (моя, бактерияҳо, занбӯруғҳо, мағор), ки ба шираи ангур аз тухми он дохил мешаванд ва биомассаи микроорганизмҳои худӣ (хамирмоя, бактерияҳои туршифарор, ки барои ҷӯшиши спирт ва паст кардани туршии шираи ангур ва май ҳамроҳ карда мешаванд) аҳаммияти калон доранд. Миқдори биомассаи микроорганизмҳо суръати ҷӯшиш ва сифати майро муайян мекунад. Дар мавриди зиёд будани биомассаи моя ҷараёни расиши май тезтар мегузарад. Дар баробари афзоиши миқдори биомассаи микроорганизмҳои зарарнок сифати май паст мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Илмҳо
Мусиқии ҳарбӣ

**Мусиқии харбӣ**, асари мусиқиест, ки ҳангоми тантанаи маросими ҳарбию ҷамъиятӣ (парад, тантанаҳо ва ғайра) ва омузондани амалиёти низомии қӯшун иҷро мешаванд. Вазифаи асосии мусиқии ҳарбӣ баланд бардоштани рӯҳи ҷанговарон аст. Мусиқии ҳарбӣ аз замонҳои қадим дар Миср, Ошур, Бобул, Хитой, Ҳиндустон ва эронзамин вуҷуд дошт.

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Зистшиносии молекулӣ

**Зистшиносии молекулӣ**, **биологияи молекулавӣ** — яке аз фаслҳои зистшиносӣ, ки равандҳои дохилии ҳаётро таҳқиқ мекунад.

## Таърих
Зистшиносии молекулӣ чун соҳаи мустақили илм ибтитои солҳои 50 садаи XX дар натиҷаи пешрафти донишҳо оид ба сохту фаъолияти сафедаҳо ва кислотаҳои нуклеат ба вуҷуд омадааст. Мавзӯи таҳқиқи бистшиносии молекулӣ пайвастҳои молекулаашон калони кимиёӣ (макромолекулаҳо) мебошад. Калон будани вазни молекулавӣ (то садҳо млн далтон) боиси пайдоиши хосиятҳои наве мегардад, ки дар пайвастҳои молекулаашон хурд вуҷуд надоранд. Таҳқиқи муфассали макромолекулаҳо (хосиятҳои кимиёӣ ва физикавӣ, синтез, таҷзияи онҳо дар организм, вазифаи биологӣ ва ғайра) баъди муайян кардани сохти пайвастҳои гуногуни кимиёӣ, такмили усулҳои ҷудо ва тоза намудани онҳо (дар шакли булӯрӣ) имконпазир гашт. бистшиносии молекулӣ ба туфайли таҳқиқоти якҷояи олимони соҳаҳои гуногуни табиатшиносӣ рушд меёбад. Ба инкишофи бистшиносии молекулӣ кимиёи органикӣ, биокимиё, биофизика, генетика, ситология ва математика таъсири бевосита мерасонанд. Бо ҷидду ҷаҳди олимони соҳаҳои гуногуни илм масоили алоқамандии сохт ва табдили таркиби макромолекулаҳо ҳаллу фасл меёбанд. Ду навъи макромолекулаҳо (сафедаҳо ва кислотаҳои нуклеат) нисбатан маъмуланд. Сафедаҳо дар таркиби бофтаҳои зинда вуҷуд доранд. Онҳо амалиёти гуногуни биологиро иҷро мекунанд, мас., тезондани суръати вокунишҳои гуногуни биологӣ, интиқоли моддаҳои муҳим (мас., оксигенро ба тавассути ҷараёни хун ба бофтаҳои организм бурда мерасонанд), кашишхӯрӣ (мас., сафедаҳои мушак) ва ғ. Кислотаҳои нуклеат ҳомили ахбори ирсӣ мебошанд. Таҳқиқи онҳо имкон медиҳад, ки қонунҳои ирсият, тарзи интиқоли ахбори ирсӣ, инчунин сабаби пайдоиши бемориҳои модарзодӣ ошкор карда шаванд.

Зистшиносии молекулӣ ҳамчун фанни мустақил дар бисёр мактабҳои олӣ таълим дода мешавад. Дар донишкадаю донишгоҳ ва пажӯҳишгоҳҳо озмоишгоҳҳои бистшиносии молекулӣ фаъолият мекунанд. Соли 1972 дар Институти физиология ва биофизикаи рустании АИ Тоҷикистон (ҳозира Институти ботаника, физиология ва биофизикаи рустаниҳо) озмоишгоҳи бистшиносии молекулии хлоропластҳо ташкил шуд. Кормандони озмоишгоҳ оид ба биосинтези сафеда ва кислотаҳои нуклеат, ҳамчунин аҳаммияти онҳо дар шаклгирӣ ва вазифаи хлоропластҳо пажӯҳишҳои назаррас анҷом доданд. Дар озмоишгоҳ ферменте, ки CO2-ро ҳангоми фотосинтез ассимилятсия мекунад, ошкор карда шуд. Баъзе масъалаҳои бистшиносии молекулӣ дар озмоишгоҳҳои биология ва кимиёи ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино низ ҳаллу фасл меёбанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Белозерский А. Н. Молекулярная биология-новая ступень познания природы. М., 1970;
* Насыров Ю. С. Широкие горизонты экспериментальной биологии//Наука Советского Таджикистана. Д., 1974;
* Патрушев Л. И. Экспрессия генов. М., 2000;
* Ярыгин В. Н. (ва диг.). Биология. М., 2007.

## Сарчашма
*
Маъмун

**Абулаббос Абдуллоҳ ибни Ҳоруни Маъмун**, маъруф ба **Маъмун** (; ) — халифаи араб аз хонадони Аббосиён, писари Ҳорунарраршид буд. 

Ба муқобили бародари худ халифа Амин исён бардошта, ҳокимиятро ба даст даровард. Маъмун ба ривоҷи илму маданият диққати махсус медод. Дар аҳди ӯ дар Бағдод расадхона, мактаби тиббӣ сохта шуда, асарҳои олимони Юнони Қадим ба забони арабӣ тарҷума гардидаанд.

## Эзоҳ
Биогеосеноз

**Биогеосено́з** (аз  — ҳаёт  — замин +  — умумӣ) — маҷмӯи наботот, ҳайвонот ва микроорганизмҳо, ки дар мавзеъҳои муайяни рӯйи Замин ба вуҷуд омадаанд.

Биогеосенози зинда аз организмҳои автотрофӣ (рустаниҳои сабз, ки дар онҳо фотосинтез ва микроорганизмҳо, ки дар онҳо хемосинтез ҷой дорад) ва гетеротрофӣ (ҳайвонот, занбӯруғҳо, баъзе бактерия ва вирусҳо) иборат аст. Ба қисмҳои ғайризиндаи биогеосеноз атмосфера, энергияи офтоб, ҷинсҳои кӯҳӣ, хок ва об мансуб мебошанд; онҳо бевосита ба таркиби биогеосеноз таъсир мерасонанд. Дар биогеосеноз рустаниҳои сабз, ки моддаҳои нахустини органикиро ҳосил мекунанд, аҳаммияти бағоят бузург доранд. Рустаниҳои сабз ба тавассути фотосинтез ва нафасгирӣ миқдори оксиген ва гази карбонатро дар ҳаво танзим намуда, бо роҳи бухори об дар гардиши он дар табиат ширкат мекунанд. Бидуни организмҳои гетеротрофӣ гардиши биологии моддаҳо, мавҷудияти организмҳои автотрофӣ ва биогеосеноз имконнопазир аст. Маҳсули биогеосеноз аз рӯйи массаи организме, ки мавҷудоти зинда бо воҳиди вақт (маъмулан дар як сол) дар воҳиди масоҳат ҳосил мекунанд, муайян карда мешавад. Маҷмӯи биомассаи ҳосилшуда маҳсулнокии мутлақ, қисми барои хоҷагӣ пурарзиши он маҳсулнокии умумӣ ва қисми маҳсулнокии умумӣ, ки ҳангоми истифодаи биогеосеноз кор фармудан мумкин аст, маҳсулнокии муфид номида мешавад.
Фаъолияти инсон бевосита ё бавосита ба биогеосеноз вобастагӣ дорад. Бинобар ин бо мақсади дуруст истифода бурдан ё бунёд намудани биогеосенозҳои нав қонуниятҳои ҳаёт ва инкишофи онҳоро донистан зарур аст.

## Нигаред низ
* Агрофитосенозҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Экосистемаҳо
Узвҳои рустанӣ

**Узвҳои рустанӣ**: ҳамин тавр,мавчудияти чунин узвхо- реша,поя,тана,барг,гул ва мева факат хоси рустаниҳои гулдор мебошад.Узвҳои якхелаи рустаниҳои гулдор вобаста ба хусусиятҳои хосашон метавонанд зохиран хеле гуногун шаванд.
Силсилакӯҳ

[450px|мини|Силсилакӯҳи [Аннапурна]]
**Силсилакӯҳ**, қитъаи алоҳидаи кишвари кӯҳӣ, ки бару тӯлаш қариб баробар аст. Шохаҳои массиви кӯҳӣ нисбатан каманд. Массиви кӯҳиро водиҳои васею чуқур аз қаторкӯҳҳои дигар ҷудо мекунанд.
## Нигаред низ

* Силсилакӯҳи Монблан — Силсилакӯҳ, дар Алпи Ғарбӣ.
* Силсилакӯҳи Винсон — кӯҳҳои Антарктида.

Гурӯҳ:Кӯҳ
*
Кӯсак

**Кӯсак** низ меваи хушк буда, дар вақти кушодашавиаш ба ду палла ҷудо мешавад. Пас аз пухтани кӯсак паллаҳои хушкидаи он тоб мехӯрад ва донаҳояшон мерезанд. Кӯсаки лӯбиё, нахуд, бокило ва акокиё ҳамин хел мепазад.
## Сарчашма
Автостоп (мазмунҳо)

**Автостоп**:

* **[[Автостоп]]** — бо сабаби техники боз доштани поездҳо ва ё дигар техника
* **[[Автостоп (нақлиёт)]]** — ройгон истифода бурдани мошинҳо дар роҳ.
Реша

**Реша** — решаи дарахтон сабзида истода ба кабатҳои чуқури хок шоха ронда, ғафс мешавад ва танаи хеле вазнину боҳашамати шохҳои сербаргро мустаҳкам нигоҳ медорад. Албатта на ҳамаи рустаниҳо монанди дарахтони азимҷусса решаи устувору шохронда доранд. Решаи рустаниҳои алафии яксола нисбатан хурд буда, ба замин чуқур намедарояд.
thumb|250px
left|thumb|Реша
ТV-тюнер

thumb|ТВ-тюнер Hauppauge Win-TV
**TV - тюнер** (, **ТВ - тюнер**) — асбобе, ки барои дастраси ба мавҷи телевизион дар&nbsp;форматҳои гуногуни пахш (PAL, SÉCAM, NTSC) бо&nbsp;намоиш дар&nbsp;компютер ё дар алоҳидагии монитор. истифода мешавад. Аз рӯи сохт, ТВ - тюнерҳо беруна (пайваст ба компютер тариқи USB ё байни компютер ва&nbsp;экран тариқи видеокабел) ва&nbsp;дохилӣ (ба слот ISA, ё&nbsp;PCI, ё PCI-Express гузошта мешавад.

Ғайр аз ин, бисёр ТВ - тюнерҳои замонавӣ FM - радиостантсияҳоро қабул мекунанд ва ҳамчун асбоб барои гирифтан видео ба компютер истифода мешванд.

## Нигаред

Flicker fixer

## Пайвандҳо

*Спутниковый тюнер HDTV телевидения высокой четкости 

Гурӯҳ:Телевидение
Ройгонсаворӣ

[thumb|right|Ройгонсаворе дар [Люксембург, 1977.]]
**Ройгонсаворӣ**, ё **автостоп** () — савор шудан бар худрав ё худравҳои боркаш ба қасди сафар ва бидуни пардохти кироя.

## Вежагиҳо
Ройгонсаворӣ навъе мусофирати ройгон аст, ки фарди мусофир маъмулан бо истодан канори роҳ ва нишон додани сарангушт ё ишораҳои гуногун хоҳони он мешавад то ронандагоне, ки моил ба савор кардани ӯ бошанд мутаваққиф шаванд. Ин мусофират мумкин аст кӯтоҳмуддат ё тӯлони бошад.

thumb|Ду аломат барои нишон додани манъи дархости сафари ройгон
Бисёре аз афроди мухталиф ин корро анҷом медиҳанд вале ҳама муваффақ нестанд шумо бояд нишон бидиҳед, ки мехоҳед савори мошин бишавед ва бояд жест бигиред. Ин жест гирифтан чанд равиш дорад: дар Амрикои Шимолӣ як жести маъмули ҳаст, ки ба мошини убурӣ сарангуштро нишон медиҳанд ва мошин ҳам меистад ва мусофирро савор мекунад. Дар бахшҳои дигари ҷаҳон низ ин равиш шоеъ аст, ки ба сурати маъмулӣ меистанд ва сарангуштро ба самти мақсад ишора мекунанд ва ҳамзамон дасти дигарро ба самти поин такон медиҳанд. Албатта ин навъ фарҳанг то ҳудуде нишон медиҳад, ки автостоп задан дар кишварҳо ва нуқоти мухталиф бо ҳам каме фарқ дорад. Беҳтар аст номи шаҳреро, ки мехоҳед ба он биравед ҳам рӯйи як коғази дурушт бнависед, ки агар масири ронанда ба он шаҳр мехӯрад барои шумо таваққуф кунад.

## Вазъияти қонунӣ
Ба далели хатарҳои эҳтимолӣ дар бархе кишварҳо ройгонсворӣ мамнӯъ мебошад ва ҳатто дар бархе аз роҳҳо тоблуҳои мабнӣ бар мамнӯъияти ин амал насб аст, ки дар сурати дархости сафари муфт дар ин масирҳо, мумкин аст шахс ҷарима шавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Гардишгарӣ
Алифбои юнонӣ

**Алифбои юнонӣ** системаи навиштан барои забони юнонӣ аст. Алифбои юнонӣ аз 24 ҳарф иборат аст.

## Ҳарфҳои нав

## Ҳарфҳои куҳна

## Инҷоро ҳам бингаред
*http://www.opoudjis.net/unicode/unicode.html

юнонӣ
Алифбои гурҷӣ

**Алифбои гурҷӣ** системаи навиштан барои забони гурҷӣ аст.

гурҷӣ
Ҳангул

thumb|right
**Ҳангул** системаи навиштан барои забони кореягӣ аст.

## Инҷоро ҳам бингаред

Ҳангул
Алифбои арманӣ

**Алифбои арманӣ** системаи навиштан барои забони арманӣ аст.

thumb|V—VI асрҳо.
thumb
thumb|XIII века. Армонӣ Киликиа.
thumb|XIV аср.

## Алифбои

## Инҷоро ҳам бингаред

арманӣ
Маҳмуди Рубобӣ

**Маҳмуди Рубобӣ** (? — 1496, Ҳирот) — навозанда, хонанда ва мусиқидони форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Марв буда, дар Ҳирот даргузашт. Бино ба эътирофи Иноятуллоҳи («Туҳфату-л-адвор»). Маҳмуди Рубобӣ дар сози рубоб таснифоти зиёде дошт. Аз ин ҷост, ки номи ӯ ҳам Рубобӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мағзча

**Мағзча** - () ё майнача, як қисми мағзи сари ҳайвонҳои муҳрадор ва одам. Мағзча дар координатсияи ҳаракат, ҳифзи ҳолату вазъи ҷасади одам ва ҳайвон, тонус ва мувозинати бадан иштирок мекунад.
Маҳмуди Сиёвушонӣ

**Хоҷа Маҳмуд ибни Исҳоқ Шаҳоби Сиёвушонӣ** (;  ?, Ҳирот — 1587, Балх) — хушнавис ва мусиқидони форс-тоҷик.

## Зиндагиномаа
Падараш хоча Исҳоқи Шаҳобӣ, яке аз соҳибмансабони дарбори Дармешхон буд. Ҳангоми Ҳиротро фатҳ кардани Убайдуллохон (1529) оилаи Маҳмуди Сиёвуш ба Бухоро кӯчид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش. ص۴۷۸ و ۴۷۹

Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Ислохоти обу замин

Дар Осиёи Миёна ва Казокистон азнавсозии ичтимоию иктисодии хокимияти совети дар солҳои 20-ум ки бо максади бархамдодани осори сиёсати мустамликавии заминдории хукумати подшоҳи.Нест кардани сатҳи тарзи заминдории феодали катъиян махдуд намудани хукуки бою кулакхо ва бо обу замин таъмин кардани оммаи дехконони камбагалу миёнахо гузаронида шуд.**Ислохот** солҳои 1921-22 дар расс Турк ва Казокистон,баъде таксимоти миллию давлатии чумхуриҳои советии осиёи миёна солҳои 1925-28 дар чумхуриҳои навбунёд гузаронида шуд.
Моделсозӣ

Моделсозӣ, тадқиқи объектҳои маърифат аз руйи модели онҳо; сохтан ва омӯхтани моделҳои ашё ва ҳодисоти воқей (системаҳои зинда ва ғайри зинда, сохтмони инженерй, протсессҳои мухталифи физикӣ, химиявй, бтологӣ, иҷтимоӣ) ва объектҳои сохташаванда (барои муайян ва аниқ кардани характеристикаҳои онҳо, дарёфтани усулҳои самарабахши сохтусози онҳр ва ғ).

**Моделонӣ** — тадқиқи ягон ҳодиса, протсесс ё худ системаи объектҳо бо роҳи сохтан ва омӯхтани моделҳои онҳо. Моделонӣ яке аз асоситарин котегорияҳои дониш аст. Вобаста ба характери тадқиқоти физикӣ, математикӣ, электрй, кибернетикӣ, иҷтимоӣ, биологӣ, лингвистӣ ва ғайра мешаванд.

## Нигаред низ
## Манбаъ
Экология

thumb|right
**Экология** (аз  — хона, и λόγος — илм) Дар замони ҳозира худи  калимаи экология маънои хеле васеъ дорад, нисбат ба дахсолаи аввали тараккиёти ин илм.  Дар баъзе мавридхо дар зери масъалаи экология , масъалаи  муҳофизати муҳити зистро мефаҳмонад  (боз Энвайронментализм). Бисёр вакт  омехташавии ин андешаҳо дар он аст, ки  офатҳои  зарарасони одам ба муҳити зист алокамандии зич дорад, вале дар хориҷа, масалан, бисёри вакт фаҳмиши калимаи ecological (колимаи англисӣ буда ба ин илм алокаманд аст) ва environmental (калимаи англисӣ буда, ба муҳити зист алокаманди дорад).

Экология – илм дар бораи муносибати байни организмҳои зинда ва муҳити зисти онҳо мебошад. Экология  ҳамчун илм ба фаҳмиши функсиякунонии экосистемаҳо, муносибати байни организмҳои зинда ва муҳити зисти онҳо, шартҳои тараккиёт ва баробарии ҳамин гуна системахо равона карда шудааст. Муносибати  байни одам ва табиат ҳамчунин ашёи омузиши экология шуда метавонад.

Экология – ин дарк кардани иктисодиёти табиат, тадқиқоти яквактаи  хамаи муносибатҳои зинда бо органики ва ғайри органики компонентҳои  муҳит.  Хулоса ин аст, ки экология илмест, ки муносибатҳои душвори  табиат, ки аз тарафи олим Дарвин дида баромаба шуда аст, мубориза барои хастиро меомузад.
Моделҳои коинот

**Моделҳои коинот**, як силсила нақшаҳои космологиеро гӯянд, ки тарҳи геометрии Коиноти том ва таҳаввули имконпазири онро тасвиру тафсир мекунанд.
Модели ядро

**Моделҳои ядро**, методҳои такрибиеро дар тавсифи баъзеи хосиятҳои ядрои атом гӯянд, ки дар замни бо ягон системаи дигари физикии хосиятҳояш хуб омуехташуда ё худ ба таҳлили назарии нисбатан сода қобилбуда баробар кардани ядро истсфода мешавад.
Дмитрий Сичёв

**Дмитрий  Евгеевич  Сичёв** 26 октябри соли 1983 дар Русия ба дунё омадааст. Аз хурди ба футбол машғул мешуд. Ӯ аз хурди мехост, ки ба ягон дастае дарояд ва дар синни 19-солагӣ, соли 2000-ум ӯро ба дастаи Спартаки (Тамбов)- Русия  даъват карданд. Сичёв дар он ҷо як сол бозӣ кард. Дар давоми як сол ӯ дар шонздаҳ бозӣ иштирок карда 7-тӯбро ба нишон расонидааст. Соли 2002 Сичёвро ба дастаи Спартак Москва даъват карданд. Ӯ дар он ҷо дар ҳаждаҳ бозӣ иштирок карда 16-даҳ тӯбро ба нишон расонидааст. Соли 2003 Сичёвро ба дастаи Олимпик Марсей- даъват мекунанд. Ӯ дар он ҷо дар 14-даҳ бозӣ иштирок карда 7-тӯбро ба нишон расонидааст. Соли 2004 Дмитрий Сичёвро ба дастаи “Локомотив” даъват карданд. То имрӯз ки соли 2006 мебошад Дмитрий Сичёв дар дастаи “Локоматив” бозӣ карда истодааст. То имрӯз ӯ дар дастаи “Локомотив” 35-бозӣ гузаронда 25-тӯбро ба нишон расониидааст.

## Дастовард

Чемпиони Русия дар соли 2004

Дорандаи Кубки Давлатҳои Иттифоқ дар соли 2005

Дорандаи Кубки Русия дар соли 2005

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Мудернизм

**Модернизм** (аз  — навтарин, ҳозиразамон) — дар дин ҷараёнест, ки таълимоти диниро ба мувафақиётҳои илму техника, дигаргуниҳои азими иҷтимоию иқтисодӣ ва мадании замони мувофиқ месозанд.

## Эзоҳ
Ангуштарин

**Ангуштарин**, **чала** — афзори ороишест, ки аз нуқра, тило ва дигар фулузот сохта ба ангушт меандозанд.

Дар давраи палеолит ангуштарини устухонӣ, дар давраи неолит ангуштарини сангӣ ва дар асри биринҷӣ ангуштарини фулузӣ пайдо шуд. Ангуштарин дар сарзамини тоҷикон аз қадим маъмул буда, дар замони мо низ асбоби зинати даст аст. Онро мувофиқи табъ хотамкорӣ ва нақшу нигор мекунанд. Ангуштарин навъҳои гуногун дорад. Ангуштарини чашмакдорро дар маҳалҳои гуногун аз рӯйи сохти ҳалқааш пашшахона, панҷарадор, бодомча ва ғ. меноманд. Ангуштарини мардона низ ҳаст. Ин гуна ангуштарин аввал дар Мисри Қадим, баъд дар ҷойҳои дигар, аз ҷумла дар Тоҷикистон паҳн шуд. Нигини ин ангуштаринро катибаву тасвирот зинат медоданд. Ангуштарин вазифаи муҳрро ҳам адо мекард. Духтарҳо аз 10—14-солагӣ ба ангуштонашон ангуштарин меандохтанд. Ангуштарин дар қатори дигар асбобҳои зебу зинат ба маҳри арӯс ҳамчун туҳфаи домод дохил мешуд.

Замонҳои пеш ангуштарин доштани занҳо ҳатмӣ буд, зеро онро дар рафти ба ҷо овардани ягон ойин рамзи тозагии даст мешумурданд. Дар замони мо бо ташаккули анъанаҳои нав ангуштарин гирифтани занону мардҳо, хусусан наварӯсон расм шудааст. Арӯс ва домод рӯзи қайди ақди никоҳ чун рамзи ягонагӣ, садоқат ва вафодорӣ ба дасти якдигар ангуштарин меандозанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Умарова З. История исследований ювелирного искусства таджиков // Очерки истории и теории культуры таджикского народангуштарин — Душанбе: 2006. — С. 277—302

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зебу зиннати ороишӣ
Испанд

**Испанд**, **сипанд**, **испандона** **ҳазориспанд** () — рустании бисёрсолаи алафии мансуби ласфиҳо.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Тиррешаи дароз (то 2 м), ғафс (то 10 см), пояи рости шохронда (баландиаш 20-80 см) гули 5-гулбаргаи зард, сафед (1-3 тои дар нуги поя нумуёнбанда) ғӯзаи сертухм (дар як бех то 120 ҳазор дона), тухми қаҳвагӣ ё буртоби ашхабӣ (вазни 1000-тоаш 2.5-3 г) дорад. Май-август гулу мева мекунад. Асосан дар шурзамин, гилхок, санглоху регзор, канори сой, заминҳои партову бекора, канори чоҳҳои чарогоҳӣ биёбон, чарогоҳҳо ва баъзан чун алафи бегона дар киштзор ва ғайра мерӯяд.

## Корбурдҳо
Испанд аз даври қадим ҳамчун рустаниҳои дорувории машҳур маълум буд. Дар китоби қадимаи форсу тоҷик «Авесто» (асри XII—V пеш аз милод) ҳамчун рустание, ки барои ором кардани системаи асаб ва ҳамчун моддаи барои хушбӯй кардан, яъне бӯи бадро нест кардан истифода бурда мешуд. Бо испанд беморҳоро ва мурдаҳоро дуд карда муолиҷа мекарданд.

## Хосиятҳои шифоӣ
Олимони юнонӣ Диоскорид испандро ҳамчун даруворӣ барои табобати сустбинии чашмҳо истифода мебурд. Ибни Сино дар китоби худ «Алқонун» испандро ҳамчун доруворӣ барои табобати дарди узвҳо ва буғумҳо пешниҳод мекард.

Барои дорусозӣ испандро дар вақти гулканданаш мечинанд, барои ин қисмҳои болоии рустаниро бо достҳо бурида, дар болохонаҳо ё ки дар таги соябонҳо бо қабатҳои 7-10 см дар болои қоғаз ё латта хушк мекунанд. Аз алафи испанд ва тухмаш моддаҳои алкалоидро (пегамин ва гармин) -ро ҷудо карда мегиранд.

Санҷишҳои дорушиносӣ нишон доданд, ки обҷӯши (настой) 1 % ва 10 % аз алафи испанд тайёр кардагӣ зидди стафилакок муборизаи фаъолона бурда метавонад ва дар об ҷӯшонида 1 % ва 0,25 % алафи испанд хусусияти сахти зидди микробиро дорад.

## Эзоҳ

## Сарчшма
* Сатторов Ҷ. С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». — Душанбе, 2007

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Гурӯҳ:Гиёҳҳо аз рӯи алифбо
Меотҳо

**Меотҳо** (юнонӣ *Maiotai*, лотинӣ *maiotae*), номи умумии қабилаҳои қадимае, ки ҳазораи як то мелод лар шарқ ва ҷанубу шарқии баҳри Азов ва миёнаҳои роҳи ҷараёни дарёи Куван сокин буданд.

## Нигаред низ
## Манбаъ
Маҳмуди Насафӣ

**Маҳмуди Насафӣ** (?, Насаф — 1540, Самарқанд) — хонанда, навозанда ва оҳангсози форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Насаф ба дунё омадааст. Фаъолияти эҷодии Маҳмуди Насафӣ дар ҳавзаҳои ҳунарии Бухоро, Насаф, Самарқанд, Ҳирот, Марв сурат гирифта, асосҳои шеъру мусиқиро назди Кавкабии Бухороӣ омӯхтааст. Маҳмуди Насафӣ бештар таҳти сарварии Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ асосҳои назарию амалии мусиқиро фаро мегирад. Ӯ муддате дар дарбори хонадони Темуриён (Султон Маҳмуд 1494—1500) хидмат карда, сипас тарки дарбор намуда, дар хидмати Султон Ҳусейн Бойқаро (1506—1507) ба сифати мутриб ифои вазифа карда, сипас ба Бухоро, Марв сафар намуда, охири умр дар ҳавзаи ҳунарии Самарқанд фаъолият кардааст. Ӯ чун ҳофиз, оҳангсоз дар шаклу анвои мусиқӣ («тарона», «савт», «амал», «қавл», «рехта») таснифоти рангин сохта, дар иҷрои «савт», «тарона», «рехта» сабки хоси иҷроӣ ворид намудааст.

Таснифоти мусиқии Маҳмуди Насафӣ «Нақши Маҳмудӣ», «Амали Насаф», «Таронаи Насафӣ», «Пешрави хубон» ва ғ. дар ҳавзаҳои ҳунарии Бухорою Самарқанд, Ҳирот шӯҳрати зиёд касб кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. — С. 148. — ISBN 978-99947-49-13-3.
Афлотуния

**Афлотуния** — равияи идеалистӣ дар фалсафа, ки аз таълимоти Афлотун ибтидо мегирад.

Мазмуни асосии афлотуния — назарияи ғоя (мусул, идея)-ҳост. Афлотуния ғояро чун мафҳуми мантиқии куллию зиндае медонист, ки принсип ва усули идроки ҳар яке аз ашёро дар бар гирифта, дорои сохти бадеии хос ва ҷавҳари махсус мебошад. Материя барои афлотуния инъикос ва судури ғоя аст. Баъди вафоти Афлотун ғояҳои афлотунияро Академияи Афлотун (ниг. Мактабҳои фалсафӣ) инкишоф медод. Дар садаи I то милод Посидоний дар асоси тафсири «Тимей»-и Афлотун роҳи ба низом (система)-и муайян даровардани афлотунияро пешниҳод кард. Ин афлотунияи равоқӣ (стоикӣ) ба илоҳиёти Филон, гностисизм, герметизм ва патристикаи ибтидоӣ дар асрҳои 2-3 милод, ба таълимоти Нумений такя ва муддати тӯлонӣ амал мекард. Ба муқобили афлотунияи равоқӣ равияи ба Арасту рағбатдошта баромада, дар садаи III бо ёрии фалсафаи назарӣ ва диалектикаи худ асотири равоқии афлотунияро мағлуб сохт. Антиохи Асқалонӣ бо ахлоқи равоқия дар дохили Академия мубориза мебурд. Аммоний Саккас баъдтар бо услуби Афлотун ва Арасту таълимоте дар бораи олами идеалӣ созмон дод ва таълимот оид ба рӯҳро аз усули натурализми равоқӣ озод кард. Аз садаи I то милод афлотуниён Арасту ва пифагореизмро истифода карда, бо ҳама унсурҳои натурализм, ки дар худи Афлотун низ боқӣ монда, дар давраи эллинизм ба туфайли фаъолияти равоқиён, пайравони эпикуреизм ва шаккокиён мустаҳкам шуда буданд, муборизаи қатъӣ мебурданд. Натиҷаи ин муборизаи сеасра пайдоиши навафлотуния (асри 3 милодӣ) буд. Ба фалсафаи асрҳои миёна ва Эҳё афлотуния дар шакли навафлотуния таъсир расондааст (Августин, Ареопагитикаҳо, Иоанн Скот Эриуген, Ибни Рушд, мактаби Шартр, Экхарт, Николаи Кузанӣ, Плифон, Фичино, Пико делла Мирандола, Ҷ. Бруно). Фалсафаи идеалистии Аврупои давраи наву навтарин дар зери таъсири бевосита ё бавоситаи афлотуния инкишоф ёфтааст.

## Нигаред низ
* Афлотун

## Эзоҳ

## Адабиёт
* История философии. Т. 1. М., 1940;
* Лосев А. Ф. История античной эстетики. Высокая классика. М., 1974;
* Асмус В. Ф. Платон. М., 1975;
* Manasse E. M. Platon Literatur. Tiib. 1957;
* Cameron A. Lafin de l Academie // Le neoplatonisme. P., 1971.

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Фалсафаи даврони бостон
Мергел

thumb|Мергел
**Мергел** () (),ҷинси кӯҳии таҳшини. Таркибаш 30-90% калсит ё доломит ва мувофикан аз 70 то 10% миниралҳои гили дорад. Мергел аз рӯйи пайвастҳои таркибаш гилдор, оҳакдор, доломитдор ва ғайра., аз рӯйи сохташ варақӣ, ғуруша ва хока мешавад.
Кабки дарӣ

**Кабки дарӣ** - суруди мавсимӣ-маросимии(наврӯзӣ)қадимаи форсу тоҷик , ки дар аҳди Сосониён тасниф шудааст.Гӯшаи мусиқӣ дар таркиби "дувоздаҳмақом",ки дар қисматҳои созии шуъбаҳои Наврӯзи Аҷам,Наврӯзи Хоро,Наврӯзи Сабо ба кор бурда мешавад.

## Нигаред
* Мусиқӣ
Орифй

**Орифй**. Фатхуллох ибни Котиби Дарвеши Шерозй (соли таваллуд номаълум,вафот 1562) (шоир ва муарихи Эронй). Шоҳномачии (шахсе, ки таърихи манзуми достонҳои Туркии Усмониро менавишт) султони Туркия Сулаймони 1 (хукмронии 1520-1566) буд.
Мериме

**Меримее** (merimee)Просипер (27 сентябр 1803, Париж – 23 сентябр 1870, Канн), нависандаи фаронсавӣ. Аъзои Академияи Фаронса (аз соли.1844). Аз оилаи рассом. Факултаи ҳуқуқи Донишгоҳи Сорбонаро хатм кардааст (1823).

Гурӯҳ:Зодагони Порис
Гурӯҳ:Зодагони соли 1803
Гурӯҳ:Зодагони 28 сентябр
Гурӯҳ:Даргузаштагони 23 сентябр
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1870
Ангушт

**Ангушт** — қисми интиҳои дасту пои одам ва ҳайвонот.

## Одам
Ангушти одам бинобар рост будани қомат ва ба узви корӣ табдил ёфтани даст куллан тағйир ёфтааст. Ангушт қисми муҳими даст буда, барои доштани чиз, иҷрои амал ва ғ. хидмат мекунад. Сарангушт вазифаи идора карданро ба ҷо меорад, ангушти саббоба (ангушти ишорат) пас аз сарангушт ҳаракат мекунад, ангушти вусто (ангушти миёна) барои бо сарангушт ва ангушти саббоба чангаквор чизеро дош-тан пешбинӣ шудааст. Ангуштҳои бинсир ва хинсир (ангушти ятимак) ба онҳо ёрӣ мерасонанд. Ҳар як ангушт буғум, мушак, раги хун ва лимфа дорад. Дар пӯсти ангушт асабҳои бисёр мавҷуданд. Ретсепторҳои он чун аъзои ҳис хидмат мекунанд (хусусан дар нӯги панҷа). Баъзан дар натиҷаи ихтилоли раванди инкишофи ҷанин дар батни модар адади ангушт каму зиёд мешавад ё кӯдак беангушт ба дунё меояд. Беангуштӣ адактилия, зиёдангуштӣ полиадактилия ва камангуштӣ олигоадактилия ном гирифтааст.

### Ангуштони даст

Акс:Thumbs up.jpg|Сарангушт (*pollex*)
Акс:Wijsvinger.jpg|Ангушти ишорат (*index*)
Акс:Middle finger.jpg|Ангушти миёна (*medius*)
Акс:Ringvinger.jpg|Ангушти беном (*anularius*)
Акс:Little finger.jpg|Ангушти хурд (*digitus minimus*)


### Ангуштони по

Акс:Egyptian foot shape.png|Ангуштони по


## Эзоҳ

## Адабиёт
* Наглядная анатомия (тарҷ. аз англ.), М., 2002;
* Анатомия человека, М., 2004.

## Сарчашма
* 

## Пайванд

* Тренировка пальцев

Гурӯҳ:Колбадшиносӣ
Гурӯҳ:Ангуштон
Каждум

thumb
**Каждум** () — қатори ҳайвонҳои бемӯҳра аз синфи тортанакшаклҳо. Дарозии танашон 1-18 см буда ба сар сина ва бандҳои шикамӣ ҷудо мешавад. Банди охири шикам ду ғадуди заҳрнок дошта ,бо неши чангакмонанд тамом мешавад. Каждумҳо чор ҷуфт пой , 3-6 ҷуфт ҷашм ва ҷанголи калони бақуввати ниҳоят ҳассос доранд. Рангашон зардчатоб ё сиёҳ. Тарзи ҳаёти шабона мегузаронанд.

## Инҷоро ҳам бингаред
Металли сони

**Металли сони**, метали дуюмин, оҳани мустаъмал ва партовҳои металлиии истеҳсолот, ки барои гудозиши дубора чун ашёи хом истифода мешаванд, инчунин рехтаҳои металлҳои ранга, ки дар натичаи гудозиш ҳосил мегарданд. Металли сони барои истеҳсоли пӯлод ва чанде аз металлҳои ранга (мис, алюминий, кургошим ва ғайра) чун ашёи хом ба кор имеравад.
Беда

**Беда** — номи дигари ришқа, алафҳои хушкшуда ва барои хӯроки чорво дар анбор нигаҳдорӣ мешавад. Ин махлут, хӯроки ҳайвоноте чун асб, гов, гӯсфанд ва буз мешавад. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Улуфа
Метагенез

**Метагенез**, бонавбат ивазшавии ду наслро (афзоиши яке бо роҳи чинси ва дигараш танхо бо роҳи ғайричинси)гуянд, ки ба баъзеъ рудаковокхо, кирмҳо ва хордадорони дарачаи паст хос аст. М. яке шаклҳои бадали насл мебошад.
Метали аввал

**Метали аввал**(аз ),металлмест,ки онро баръакси метали сони (аз оҳани мусъмал ва партовҳои истеҳсолот ҳосил карда мешавад)аз ашёи ба ном аввалин,яъне маъдан ва масолеҳи маъданӣ ҳосил мекунад.
Молихулиё

[250 px|thumb|[Меланхолия, Албрехт Дюрер ]]
**Молихулиё** - (аз  ва  — талхаи сиёҳ) меланхолия, савдовӣ, ғамбеморӣ, бемории руҳиест, ки дар ҳолати афсурдадилӣ зоҳир мегардад.

## Пайвандҳо
Зигмунд Фрейд "Ғам ва меланхолия"  

Гурӯҳ:Бемориҳои руҳӣ
Баҳрҳои дохилӣ

**Баҳрҳои дохилӣ** — баҳрҳоеанд, ки дар дохили хушкӣ воқеъ гашта, бо уқёнус ё баҳрҳои ҳамшафат бо як ё якчанд гулӯгоҳ пайвастанд. Иқлими хушкӣ ба баҳрҳои дохилӣ таъсири зиёде мерасонад. Оби баъзе баҳрҳо (мас., Баҳри Балтика, Баҳри Сиёҳ ва Баҳри Азов) аз сабаби фаровонии оби дарёҳо камнамаканд. Оби баҳрҳои дигар (Баҳри Сурх, Баҳри Миёназамин) аз таъсири иқлими гарми хушк ва камии оби дарёҳо шӯртаранд. Баҳрҳои дохилӣ аз рӯйи хусусияти низоми гидрологиашон ба баҳрҳои миёназаминиву нимкушод тақсим мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Баҳрҳо
Музкӯл

**Музкӯл** — қаторкӯҳест дар Помири Шарқӣ, дар шимоли дарёи Мурғоб. Аз ғарб ба шарқ ба масофаи 110 тул кашидааст. Нуқтаи баландтаринаш куллаи Афсарони шӯравӣ (6233м). Асосан аз варақсангҳои метаморфи, оҳаксанг ва регсангхо таркиб ёфтааст. Дар қисмҳои баландтаринаш пиряхҳо мавҷуданд. Нишебиҳояш бештар ростфаромадаи сершах ва серсанг. Дар доманаи кӯҳҳо набототи сираки биёбонӣ меруянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Мунмуннаиҳо

**Мунмуннаиҳо** як оилаи гиёҳҳои ҳамешасабз, ки пояи сербарг, барги пурраи майдаи байни хамдигар ва ба поя пайвастшуда доранд. Спорангияҳои муғчамонанд ё ки нимдоираи М.дар багали баргҳои спораҳосилкунанда ҷойгир шудаанд.
Баҳориёт

«**Баҳориёт**» ё «**Ҳайвонотнома**» — яке аз асарҳои мукаммали Сайидои Насафӣ буда, дар он беҳтарин ақидаҳои сиёсиву иҷтимоии шоир ифода ёфтаанд.

Асар аз ҷиҳати сохт тамсилист, зеро персонажҳои он ҳайвонотанд. Аз тарафи дигар «Баҳориёт» аз рӯйи мазмун асари мунозиравӣ мебошад. Дар он ҳайвоноти гуногун бо Мам мунозира карда, аввал рақибашонро мазаммат карда, сониян худро ситоиш менамоянд. Дар таърихи адабиёти форсу тоҷик то Сайидо Мамин зайл асармо кам набуданд. Мунозира ҳанӯз аз давраҳои қадим аз эҷодиёти халқ сарчашма мегирад. тавре ки худи шоир мегӯяд, «Баҳориёт»-ро дар як муддати кӯтоҳ (ду-се рӯз) дар давраи ҳукмронии Абдулазизхон (1645—1680) соли 1091-и ҳиҷрӣ, яъне
1680-и мелодӣ ба анҷом мерасонад:

: Ин нусха, Сайидо, ба ду-се рӯз шуд тамом,
: Дар рӯзгори ҳазрати Абдулазизхон.
: Таърих аз ҳазору навад як гузашта буд,
: Аз ҳиҷрати расул — шаҳи охируззамон.
Кахрамонони ин асар ҳайвонхо мебошанд ки шумораашон ба 18то мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Антигуа

**Антигуа** (Antigua), мулки Британияи Кабир дар Вест-Индия. Аз ҷазираҳои Антигуа, Барбуда (160км2)ва Редонда (2,6км2) иборат аст. Масоҳати умумиаш 442км2 буда, аҳолиаш 60 ҳазор мебошад(1970), асосан занги-хо. Шаҳр ва бандари асосиаш Сент-Чонс. Найшакар ва пахта меруяд. Даромади асоси аз туризм ва экспорти канд мебошад.  Аз соли 1632 мустамликаи Англия.

## Эзоҳ
Владимир Аксёнов

**Владимир Аксёнов** (1 феврали соли 1935) — таваллуд шудааст муҳандиси киштии кайҳонӣ Союз 22 ва киштии кайҳонии Союз Т-2, ҳавонавард-кайҳонаварди ИҶШС. Ӯ қаҳрамони дукаратаи Советӣ.

## Эзоҳ

тасвир ёнов
Муҳаммадсиддиқ Ҳайрати Бухороӣ

**Муҳаммадсиддиқи Ҳайрат** (; ) —  ва рӯшанфикри тоҷик.

## Зиндагинома
Ҳайрат соли 1878 дар гузари Арӯсони Бухоро ба дунё омадааст. Номи шоир Муҳаммадсиддиқ буда, «Ҳайрат» тахаллуси адабии ӯст. Падари шоир дар масҷиди гузари Арӯсон муаззин буда, барои тарбияи писараш ҳаматарафа саъй доштааст. Шоир дар овони ҳафтсолагӣ аз модар ва дар дувоздаҳсолагӣ аз падар ятим мемонад. Ҳайрат дар синни 15-солагӣ ба мадраса дохил шуда, илмҳои ҷории замонро комилан фаро мегирад. Вай соли 1895 бо устод Садриддин Айнӣ рафоқат пайдо намуда, онҳо аз ҳамдигар хеле баҳраҳо мебаранд.

Ҳайрат аз бемории сил вафот кардааст.

## Эзоҳ
Баҳром ва Гуландом

«**Баҳром ва Гуландом**» () — яке аз достонҳои адабиёти омиёнаи форс-тоҷик.

«Баҳром ва Гуландом» достони ишқӣ аст, аммо аз рӯйи баъзе лаҳзаҳо (эпизодҳо), мас., ҷангҳову ҷидолҳо, шикорҳои Баҳром – қаҳрамони асосии асар, он оҳангу сурати паҳлавонӣ гирифтааст. Подшоҳзодаи Рум – Баҳром ҳангоми шикор дар санге акси духтари нозанинеро дида, ба ӯ дил мебандад. Ин нозанин духтари шоҳи Чин Гуландом будааст. Баҳром пас аз тай намудани роҳи дуру дароз ва рафъи мушкилот Гуландомро пайдо мекунад. Онҳо ба ҳамдигар 10 номаи ошиқона радду бадал месозанд ва дар охир ба висол мерасанд. Дар «Баҳром ва Гуландом» инсони фаъолу собитқадам, ҷасуру тавоно амал мекунад. Ӯ дилсӯзу хайрхоҳи мазлумон аст, инсофу адолатро ҳимоят мекунад. «Баҳром ва Гуландом» аз адабиёти омиёна ба адабиёти хаттии форс-тоҷик роҳ ёфтааст. Дар заминаи он шоирон Котибии Нишопурӣ, Муҳаммади Аминӣ (а. 17) ба форсии тоҷикӣ ва шоири узбек Сайқалӣ (а. 18) ба забони ӯзбекӣ достонҳои манзум офаридаанд. Дар охири садаи 18 Симеон Игнатев (Эгнаташвили) ном муҳоҷири гурҷӣ «Баҳром ва Гуландом»-ро ба русӣ баргардонда, чоп кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Салимов Ю.. Насри ривоятии фосу тоҷик. Д., 1971;
* Гваҳария А. А.. О персидских и грузинских версиях «Бахром и Гуландом» // маҷ. «Народы Азии и Африки», № 2, 1967;
* Международное значение персидских народных дастанов // Интернациональное и национальное в литературах Востока. М., 1972.

Гурӯҳ:Достонҳо
Истгоҳи фазоӣ

**Истгоҳи фазоӣ** () — асбоби кайҳонӣ, ки барои дар кайҳон муддати бисёр истодан мебошад, ки дар он корҳои илмӣ, техникӣ ва ғараҳро мебаранд.

## Стантсияҳои мадорӣ
* Алмаз
* Салют
* SkyLab (Скайлэб)
* SpaceLab (СпейсЛаб)
* Мир
* МКС

*
Яҳёи Себак

**Муҳаммад Яҳё Себаки Нишопурӣ** (; ) — , , хаттот ва арӯздони форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Хоҷа Муҳаммад Яҳёи Себак, ки дар аввал Таффоҳӣ тахаллус мекард ва баъд онро ба Фаттоҳӣ бадал намуд, бо тахаллусҳои Асрорӣ ва Хуморӣ ҳам шеър мегуфтааст. Вай дар охирҳои асри XIV дар Нишопур ба дунё омада, баъди гирифтани маълумоти ибтидоӣ ба Самарқанд меояд ва дар ин ҷо касби камол карда муддати зиёде он ҷо мемонад. Вай чандин навъи хаттро хуб навишта, дар арӯзу бадоеъи шеърӢ ва илмҳои дигар хеле моҳир будааст. Бо Улуғбек дӯст будааст. Дар Самарқанд «Ҳусн ва Дил»-ро, ки аввалан ба наср навишта буд, ба назм мекашад ва баъди итмоми он ба ватани худ баргашта, соли 1449 дар Нишопур вафот мекунад.

Яҳёи Себак ба ғайр аз «Ҳусн ва Дил» ғазалиёти иборат аз се ҳазор байт маснавиҳои «Даҳома», «Таъбири хоб» низ доштааст. Китоби мансури ахлоқии ӯ «Шабистони хаёл» (соли таълифаш 1439 — 40) хеле машҳур аст. Бо номи Асрорӣ ва Хуморӣ ҳам асаре бо услуби «Канз-ул-иштихо», аз осори Абӯисҳоқи Атъима доштааст.

Ташбеҳи мутлақ

: Саломе ҳамчу ҳусну аҳди ёрон,
: Саломе чун дили умедворон

Ташбеҳи измор
: Ман аз чун оташам аз ашки ташвир
: Дами сард аз чи шуд чун боди шабгир?

## Достони «Ҳусн ва Дил»
Ин асар, ки аз рӯи қаҳрамонҳои асосияш Ҳусн ва Дил бо ин ном машҳур аст, аслан «Дастури ушшоқ» ном дошта, соли 1436 навишта шудааст. Асар тақрибан панҷ ҳазор байтро фаро мегирад. Баъди навишта шудани достони Яҳёи Себак ин мавзӯъ дар адабиёти мардуми Шарқи Миёна шуҳрат ёфта, дар пайравии он достонҳои зиёде навишта шудааст.

Достони «Ҳусн ва Дил» достони рамзӣ буда, эҳсосоти инсонӣ ва сифатҳои маънавии он чун қаҳрамонҳо баромад мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Сафармурод Ниёзов

**Сафармурод Ниёзов** (туркманӣ: Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow) (19 феврали 1940 – 21 декабри 2006) – раҳбари Туркманистон аз соли 1985 то соли 2006.

## Зиндагинома
Сафармурод Ниёзов 19 феврали соли 1940 дар рустои Қипчоқ наздики шаҳри Ишқобод зода шудааст. Падараш дар ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ ва модару ду бародараш дар зилзилаи соли 1948 ҳалок гардидаанд. 
Сафармурод Ниёзов дар парастишгоҳи ятимон таълиму тарбия гирифтааст. Фаъолияти кории худро пас аз хатми мактаби миёна соли 1959 ҳамчун коргари одӣ оғоз намуд. Вай дар Донишгоҳи энегетикии Маскав ва Донишгоҳи политехникии Ленинград таҳсил кардааст. Моҳи декабри соли 1985 котиби аввали Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Туркманистон интихоб шуд.
* 1965 — формовщик дар заводи Кирови ш. Ленинград. 
* аз соли 1967  — усто, устои калони НБЭ ба номи Ленини вилояти Ашхобод.  
* аз с.1970  — инструктор, ноиби мудири шуъбаи КМ ҲКТ Ҳизби коммунисти Туркманистон.  
* соли 1976 —  шуъбаи ғойибонаи мактаби ҳизбии назди КМ ҲКИШ Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ хатм кардааст. 
* аз соли 1980 — котиби аввали кумитаи шаҳрии ҲКТ Ашхобод. 
* аз соли 1984 — инструктори шуъбаи кори ҳизбии КМ ҲКИШ Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ. 
* март — декабри соли 1985 — Сарвазири Туркманистон. 
* аз 21 декабри 1985 то 16 декабри 1991 — котиби аввали КМ Ҳизби коммунисти Туркманистон. 
* аз соли 1986 — узви КМ ҲКИШ, с 1990 узви бюрои сиёсии КМ ҲКИШ. 
* аз январи 1990 — раиси Шурои Олии  ҶШС Туркманистон. 
 
Вакили анҷуманҳои XXVI (1981), XXVII (1986), XXVIII (1990) ва конференсияи XIX ҲКИШ Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ (1988). Вакили Халқии ИҶШС. Узви ШО ИҶШС.

Ниёзов пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шуравӣ Раиси Ҷумҳурии Туркманистон интихоб шуд ва дар ин симат до дами маргаш монд. Дар замони раёсаташ ӯро **Туркманбошӣ**, **Сардор**, **Ҳамешабузург Сафармурод Ниёзов** ва **Пешсафи ҳамаи Туркманҳо**, бунёдгузор ва сарвари Ассотсиатсияи Туркаманҳои Ҷаҳон низ меномиданд.

Моҳи декабри соли 1999 Шӯрои мардумии Туркманистон Сафармурод Ниёзовро раиси ҷумҳури якумра таъйин карда буд, аммо Ниёзов гуфта буд, ки соли 2008 ба ҳар ҳол интихоботи раиси ҷумҳурӣ баргузор хоҳад шуд.

## Донистаниҳо
Сафармурод Ниёзов аз соли 1985 то 2006 Туркманистонро раҳбарӣ мекард ва тайи ин солҳо дар саросари он кишвар садҳо ҳайкал ва нимпайкараи ӯ гузошта шудааст.
Бузургтарин пайкараи зарандуди Ниёзовро, ки соли 1998 дар майдони марказии шаҳри Ишқобод насб шуда буд, соли 2011 канда, ба макони дигар интиқол доданд.
Тибқи иттилои расмӣ, барои интиқоли пайкараи тилоии Ниёзов ба макони дигар аз будҷаи давлат 50 миллион доллар харҷ шудааст.

Пайкараи тилокории президенти пешини Туркманистон Сафармурод Ниёзовро, ки дар маркази шаҳри Ишқобод, пойтахти ин кишвар қомат афрохта буд, канданд.(Боз ҳайкали тилоии президентро канданд 24.07.2017| бештар... )

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарвазирони Туркманистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Олии ИҶШС аз Туркманистон
Гурӯҳ:Президентҳои Туркманистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Туркманистон
Гурӯҳ:Котибони якуми Ҳизби коммунистии ҶШС Туркманистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Туркманистон
Муинуддини Ҷувайнӣ

**Муинуддини Ҷувайнӣ** (? — 1381) — ориф, сӯфӣ, ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Нигористон» ва «Аҳсану-л-қассас».

## Зиндагинома
Мавлоно Муинуддини Исфароинӣ ал-Ҷувайнӣ бо тахаллуси Муин ва Муинӣ шуҳрат ёфтааст. Мувофики маълумоти бисьёр кӯтоҳу сатҳии аз сарчашмахо ба даст даромада, Муинуддин дар дех, аи Андозаи наздики Ҷувайн ном мавзеи Хуросон ба дунё омада, кариб 20 сол дар музофотҳои гуногуни Хуросон ба таҳсили соҳаҳои гуногуни илму адаби он давра пардохтааст. У дар айёми ҷавонӣ ба ҳузури донишманди маъруфи замон Мавло­но Фахруддин Холидии Исфароини рох ёфта, муддатхо аз файзи таълими аи баҳра мебардарад ва ифтитори шогирдии уро дарёфт менамояд. Баъд аз анчоми таҳсил ва фаро гирифтани илму донишҳои маъмулии замоп Муи­нуддин ба Озарбойчоиу Ирок, рафта, ба корҳои маъму-рйю давлатӣ щу^л меварзадва дар оолп 781 х. (1379 м.) аз олам мегузарад. Аз мероси адабии ӯ ягона асаре, ки то кунун махфуз мондааст, и" «Нигористон» ном китоб мебошад. Нусхаҳои дастнависи зиёди ин асар дар китобхонаҳои гуногуни ҷаҳон нигоҳ дошта мешаванд. Дар тули карнхо ба микдори зиёд китобат карда шудани «Нигористон» аз шуҳрати фаровон доштаи ва макбули доираи васеи хонандагони даврони гузашта будани он шаходат медиад.

## Нигористон
«Нигористон», ки таълифаш дар соли 735 х. (1334—1335 м.) сурат гирифтааст, бо насри махлут бо назм на-вишта шуда, ба пири рухонии муаллиф Шайх Саъдуддин Юсуфи Хуммулӣ пабераи суфии машҳур Саъдуддин Мухаммад Хуммулӣ (вафоташ соли 650 х. {1252 м.) бахшида шудааст.

## Эзоҳ
Абдулвосеъи Ҷабалӣ

**Абдулвосе́и Ҷабалӣ** (; *Бадеъуззамон ибни Абдуҷомеъ ибни Умрон ибни Рабеи Ғарҷистонӣ*; соли таваллуд номаълум — вафот 1160) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Ҳирот таҳсил намуда ба камол расид. Илмҳои расмии давраш, махсусан улуми адабиро хеле хуб омӯхт ва дар шоирӣ мумтоз шуд. Дар дарбори Ғазнавиён ва Салҷуқиён — Баҳромшоҳ ибни Масъуди Ғазнавӣ, Туғрултекин ибни Муҳаммад хидмат кардааст. Бино ба маълумоти тазкиранигор Муҳаммади Авфӣ Абдулвосеи Ҷабалӣ «бар назми тозӣ қодир буд ва дар шеъри порсӣ моҳир. Ҳамаи фузало бар тақаддуми ӯ якзабон буданд, аммо ӯ дар назм дузабон буд».

## Осор
Аз Абдулвосеи Ҷабалӣ девони ашъор боқӣ мондааст, ки қасидаҳо, ғазалҳо, таркиббанду рубоиҳо ва қитъаҳои ӯро дар бар мегирад. Абдулвосеи Ҷабалӣ дар мадҳу васф маҳорати калон доштааст. Зимни қасидаҳои мадҳӣ, инчунин дар қасидаҳои алоҳида манзараҳои табиатро зебо ва дилпазир тасвир намуда, бо суханони зебою дилнишин фасли зебои сол — Баҳор ва Наврӯзро васф кардааст. Дар байни сурудаҳои Абдулвосеи Ҷабалӣ васфи ишқу муҳаббат мавқеи калон дорад. ӯ ҳолати рӯҳии қаҳрамони лирикӣ, ҳусни маъшуқа, вафодорӣ, дӯстӣ ва садоқату рафоқатро тараннум кардааст. Абдулвосеи Ҷабалӣ ба масъалаҳои иҷтимоӣ ва таҳаввулоти зиндагӣ таваҷҷуҳ карда, авзои замон, вазъияти рӯзгори асри худро моҳирона тасвир намудааст. Қаҳрамони ашъори Абдулвосеи Ҷабалӣ аз замона гилаву шикоят мекунад, худи ӯ таҷассуми дарду аламу ғуссаи халқ мебошад:

: Гар аз замона шикоят кунам, раво бошад
: В-ар аз ситора тазаллум кунам, сазо бошад.
Замони Абдулвосеи Ҷабалӣ замони ба забони форсии тоҷикӣ роҳ ёфтани калимаҳои зиёди арабӣ буд. Аз ин ҷост, ки дар шеърҳои ӯ калимаҳои зиёди арабӣ ба назар мерасанд. Дар маҷмӯъ Абдулвосеи Ҷабалӣ пайрави сабки хуросонист, вале ба сабаби нуфуз пайдо кардани сабки ироқӣ эҷодиёти Абдулвосеи Ҷабалӣ аз таъсири ин сабк берун намондааст. Дар баъзе шеърҳои Абдулвосеи Ҷабалӣ лафзбозиҳо, маснӯъгӯиҳо ба назар мерасанд. Дар сабки эҷод, мазмуну мундариҷаи шеър ва тарзи баён Абдулвосеи Ҷабалӣ дар силки шоирон — Муиззӣ, Адиб Собири Тирмизӣ, Футӯҳӣ ва дигар қарор дорад. Абдулвосеи Ҷабалӣ рисолаҳои мансуре низ доштааст, ки номаҳо ва муншаоти ӯро дар бар мегирифтанд. Девонаш дар Теҳрон ба табъ расидааст (1961 — 63).

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Киштии ракетаандоз

**Киштии ракетаандоз**, навъи киштиҳои чангии руйи обй, ки аслихаи асосиаш ракета мебошад. Киштии ракетаандоз барои бо зарбаи ракетахо нобуд кардани киштиҳои руйи обй ва наклиёти обии душман истифода мешавад.

Гурӯҳ:Харбй
Киштии ҳавоболин

right|thumb|250px|Киштии ҳавоболин
thumb|250px|left|Киштии ҳавоболин Хивус-10
**Киштии ҳавоболин** - намуди киштиест, ки ҳам рӯ-рӯи об ва ҳам рӯи хушкӣ дар болои қабати ҳавои фишурдашуда (болини хавоӣ), ки дар зери он ба воситаи вентиляторҳо ба вуҷуд оварда мешавад, ҳаракат мекунад.

## Пайвандҳо
* Hovercraft Europe / Киштиҳои ҳавоболин 
* Hovercraft / Киштиҳои ҳавоболин 
* Hovercraft racing 

*
Маҷди Хофӣ

**Мулло Маҷдуддини Хофӣ** (; ) —  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Давраи зиндагии ӯ ба охири асри 13 ва нимаи аввали асри 14 рост меояд. Зодгоҳаш Хоф ном деҳаи Нишопур аст. Аз ин рӯ бо нисбан «Хофӣ» машҳур гаштааст. Мувофиқи маълумоти «Ҳафт иқлим»-и Амин Аҳмади Розӣ ва асари ягонаи то замони мо расидаи Маҷди Xофӣ — «Хористон» (таълифаш 1332—33) ӯ аз ҷавонӣ ба илмомӯзӣ ва шеъргӯӣ шурӯъ карда, асосҳои илми тибро низ омӯхта буд. Аз «Хористон» бармеояд, ки Маҷди Xофӣ ба чанде аз шаҳру вилоятҳои Мовароуннаҳру Хуросон ва Ҳиндустон сафар намудааст.

«Хористон» яке аз аввалин асарҳо дар пайравии «Гулистон»-и Саъдӣ ба шумор меравад. Он аз 10 боб иборат аст. Дар «Хористон» ғояҳои инсондӯстӣ, накӯкорӣ, дастгирии бечорагон тарғиб ва хислатҳои бади инсонӣ аз қабили бахилӣ, ғаммозиву риёкорӣ мазаммат шудаанд. Масъалаҳои фазилати илму дониш, қадри сухан, мазаммати зулму ҳокимони золим ва ғ. матолиби асосии китоб мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Киштии экспедиционй

Киштии экспедицонй, киштии баҳрй, барои корҳои илмию тадкикотй дар баҳру укёнусхо махсус чихозонида мешавад.

Гурӯҳ:Нақлиёт
21 декабр

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*
### Миллӣ
 
### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 21 декабр]]*

* 1991 (21 декабр) — ба Созишномаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ҳамроҳ шудани  Арманистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Молдавия, Тоҷикистон, Туркманистон, Ӯзбекистон, ки бо Белоруссия, Русия ва Украина  дар Алмаато Эъломияи мақсадҳо ва принсипҳои ИДМ-ро имзо карданд.
*

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 21 декабр]]*
* 1964  -  зодрӯзи Почохон Ашӯров (1964-2001), актёр-ширинкор. 
* 1944 - зодрӯзи Сафармуҳаммади Қарахон, шоири узбекзабони Тоҷикистон. 
* 1934 - зодрӯзи Элмира Мазитова, олимаи соҳаи педагогика. 
* 1939  -  зодрӯзи Мунавваршо Назриев (1939-1994), арбоби давлатӣ. 
* 1929 - зодрӯзи Тоҳир Собиров (1929-2002), актёр ва режиссёри кино, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ. 
* 1904- 110- солагии зодрӯзи Ҷалолхоҷа Хоҷаев (1904-1967), адабиётшинос..

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 21 декабр]]*
## Тақвими мардумӣ
Қавс (23 Ноябр - 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.
40px|none|Қавс

## Ҳамчунин нигаред

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/2112.html 
* http://www.calend.ru/day/12-21/ 
*  Наука, 21.12
* cyclowiki 21.12
* bbc.on this day 21.12

## Эзоҳ

*