open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кашф-ул-автор (асар)

**"Кашф-ул-автор"** (с. таълим тахминан 1570-1572, Ҳиндустон, форсӣ, настаълиқи хоно, мансуб ба Қосим ибни Дӯсталии Бухороӣ, захираҳои хаттии китобхонаи Солорҷанг, Ҳиндустон), аз таълифоти муҳими назариявии мусиқӣ, ки ба номи Акбар (1556-1605) мусиқидон, мутриб ва шоири бухороиасл Дӯсталӣ навиштааст. Дар муқаддима ва бобҳои "Кашф-ул-автор" зикр шудааст, ки баробари тавсифу баррасии таркиботи назарии мусиққ (шарҳи мусиқm, савт, нағма, созҳо), маҷмӯи 12-мақом, 6-овоза, 24-шӯъба, равиши истихроҷи ҳар яке аз ин таркиботи мусиқии устодона, шарҳе ба "Рисолаи дувоздаҳмақом"-и Дарвеш Ҳайдари Тӯтиёнӣ (ба номи Ҳумоюн 1530-1556 таълиф карда) дар ҷараёни таҳқиқ ба қалам овардааст. Зимни ин дар "Кашф-ул-автор" масоили ҳамоҳангии шеъру мусиқӣ, робитаи мусиқии аҷамӣ ва ҳиндӣ (дар мисоли 12-мақом, рогҳо), саҳми устодон дар ташаккул, рушди шаклу анвои мусиқии аҷамӣ, ҳиндӣ, таъсири бадеӣ, ахлоқӣ, зебоишиносии созу овоз аз дидгоҳи тоза ба риштаи таҳрир омадаанд.

## Адабиёт
Дӯсталии Бухороӣ, Кашф-ул-автор, (Феҳрис-ти нусхаҳои хаттии мусиқии Ҳинд, 193); Шуур А. Мероси мусиқии ҳиндӣ ба забони дарӣ, Торонто, 2004; Номномаи мусиқии Эронзамин, Теҳрон, 1376.
## Нигаред
* Шашмақом
## Эзоҳ
 


Гурӯҳ:Шашмақом
Китобу-л-адвор

**«Китобу-л-адвор»** («Китоб-ал-адвор фи маърифатин нағам ва ал-адвор», «Китоб-ал-ад-вор-фи-л-мусиқӣ», «Ал-адвор», «Адвор»), соли таълифаш 1252, Бағдод, арабизабон, асари машҳури Сафиуддин Абӯлмӯъмини Урмавӣ (1230-1292-94), аз муҳимтарин таълифоти назарии му-сиқии а. 13 дар таърихи тамаддуни мардумони Шарқи Миёна, Наздик аст.

«Китобу-л-адвор» аз муқаддима, 15-фасл ва хотима таркиб ёфта, дар муқаддима мақсади таълифи он баҳра бардоштани аҳли ҳунар аз таркиботи ил-мию амалии мусиқӣ буда, инчунин асарро Сафиуддин Абӯлмӯъмини Урмавӣ бо маслиҳати Насируддини Тӯсӣ (1200-1273) нигоштааст.

Фасли аввали «Китобу-л-адвор» («Дар шинохти нағма ва ҳиддату сақили он») баҳси мавзӯи илмии мусиқӣ «нағма» буда, яъне таърифи нағма, сабаби ихтилофи нағма дар зеру (ҳиддат) ва бамӣ (сақил) аст. Дар ин фасл сабабҳои зеру бамӣ дар созҳои му-сиқии торӣ ва нафасӣ дар зимни далелу таҷри-баҳои зиёде ба риштаи таҳлил омадааст.

Фасли дуввуми «Китобу-л-адвор» («Дар қисмати дастонҳо»). Мавзӯи тақсиму баррасии торҳо, усули ҳосил намудани нағмаҳои мусиқӣ аз дастонҳо (пардаҳо) буда, муаллиф тартиби воқеъшавии тору пардаҳоро дар мисоли таркиботи торию пардавии сози уд таҳқиқ намуда, нақшаи онро овардааст. Ин усули таҳлилии Урмавӣ дар «Китобу-л-адвор» идомаи мантиқию таърихии пешиниён (Форобӣ, Ибни Сино, Ибни Зайла ва диг.) буда, дар бисёр ҳолот вобаста ба таҳаввулоти ҳунарӣ ба натоиҷи нав дастёб шудааст. Дар фасли саввум («Дар нис-батҳои абъод») Урмавӣ, баёни идомаи тавсифи нағмаҳо буда, ин ҷо фосилаҳо (абъод) ва ду навъи он мулоиму (консонанс) мунофарат (диссонанс), усули эҷоди онҳо таҳқиқ шуда, тафсири муалли-фи «Китобу-л-адвор» фаннию мушаххас аст.

Дар фасли чаҳорум («Дар асбобе, ки муҷи-би танофур аст») сабабӯ ҳолоти эҷоди танофур (фосилаҳо) сабаби фосилаҳои чаҳоргона дар донакҳо ва зуларбаъҳо (чаҳоргона) тавзеҳ шуда, собит шудааст, ки таълифе, ки эҷод мешаванд бояд мулоим бошанд. Ин мавзӯъ дар фасли пан-ҷуми «Китобу-л-адвор» («Дар таълифи мулоим») идома ёфта, сабаби эҷоди фосилаҳои чаҳоргона, роҳҳои таш-кили зуларбаъҳои 7-гона тавзеҳ шуд.
## Нигаред
* Шашмақом
## Эзоҳ
   


Гурӯҳ:Шашмақом
Маблағи суғуртавӣ

**Маблағи суғуртавӣ** —  маблағе, ки дар доираи он суғуртакунанда ӯхдадор шудааст ҷуброни суғуртаро тибқи шартномаи суғуртаи амвол ё тибқи шартномаи суғуртаи шахсӣ пардозад, бо созишномаи суғурташаванда ва суғуртакунанда муайян карда мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳаққи суғуртавӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Суғурта
Танзими ҳуқуқӣ

**Танзими ҳуқуқӣ**  — муносибатҳои ҷамъиятие, ки мавриди танзими ҳуқуқӣ қарор мегиранд. Ҳар як соҳаи ҳуқуқ як намуди алоҳидаи муносибатҳои ҷамъиятиро танзим мекунад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мавқеи асъорӣ

**Мавқеи асъорӣ** — мутаносибии талаботи кредитор ва ӯхдадориҳои қарздор (бонк, ширкат фирма) дар асъори хориҷӣ. Мавқеи асъорӣ кушода ва пӯшида шуда метавонад. Ҳангоми баробарии талаботҳо ва уҳдадориҳо мавқеи асъорӣ шакли пӯшида мегирад ва ҳангоми нобаробарии онҳо кушода эътироф карда мешавад. Мавқеи асъории кушода бо таваккалияти асъорӣ хеле наздик аст, ки ҳангоми ба вуҷуд омадани он фоида ва зарари иловагиро ба амал меорад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Асъор
Маданияти ҳуқуқӣ

**Маданияти ҳуқуқӣ** — як намуди маданияти ҷамъиятӣ буда, аз сатҳи шуури ҳуқуқӣ, қонуният, такмили қонунгузорӣ, амалияи ҳуқуқӣ дар ҷомеа гувоҳӣ медиҳад. Мазмуни онро арзишҳое ташкил медиҳанд, ки дар ҷараёни фаъолияти инсон дар соҳаи ҳуқуқ ташаккул ёфтаанд. Маданияти ҳуқуқии ҷамъиятӣ ва шахсӣ аз ҳам фарқ карда мешаванд. Маданияти ҳуқуқии фардӣ сатҳи муқаррарӣ, касбӣ ва илмӣ дорад. Маданияти ҳуқуқии касбӣ бештар насиби ҳукуқшиносон аст. Сатҳи шуури ҳуқуқии ҷамъиятӣ ва фардӣ, қонуният, такмили қонунгузорӣ, амалияи ҳуқуқӣ-нишондиҳандаи маданияти ҳуқуқии ҷомеа мебошанд. Маданияти ҳуқуқӣ дар баробари арзишҳои умумиинсонӣ инчунин унсурҳои миллиро низ дар бар мегирад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Демократияи мажоритарӣ

**Демократияи мажоритарӣ** () — низоме, ки дар он ҳизбҳо  якдигарро иваз мекунанд ва иттиҳодяи ()и роҳбарикунанда аз рӯи аксарият ташкил меёбад.   Ҷое барои мухолифон нест. Мисол — Нидерландия, Британияи Кабир.  

Барои ин модели демократия чунин нишонаҳо хос мебошад:
# Принсипи — барои  ғолиб ҳама имтиёз: дар дасти як ҳизб ҳукумат. Кабинети вазирон дар парлумон дастгирӣ дорад.
# Пайвастани ҳокимияти иҷроия ва қонунгузор.
# Рақобат байни ҳизбҳо: дер ё зуд яке дигареро иваз мекунад.
# Ҳукумати марказонидашуда.
# Парлумони мустаъқил: ҳеч кас ваколатҳои онро маҳдуд намекунад.
# Танзимшиканӣ дар палатаҳо — сохтори дупалатагӣ: палатаи поенӣ асосӣ (ваколати палатаи ҷамоатҳо зиёдтар, аз палатаи олӣ, палатаи Лордҳо).
# Тағйирпазирии конститутсия  (сарқонун): қонунгузорӣ дар кодекси ягона нигоҳ дошта нашудааст.
# Институти демократия ғоиб аст, референдумҳо нест. 
# Назорати Бонки марказӣ аз ҷониби намояндагони ҳизби сиесӣ, ки дар сари қудрат воқеъ аст, назорат мешавад

Гурӯҳ:Мардумсолорӣ
Интихоботи мажоритарӣ

**Интихоботи мажоритарӣ**  — (аз калимаи франсавӣ — аксарият) — чизе, ки ба аксарият асос ёфгааст. Низоми интихоботи мажоритарӣ низоми интихобот ба мақомоти намояндагй, ки дар он (назар ба низоми интихобии мутаносиб (пропорсионалй) танҳо он номзад (ё рӯйхати номзадҳо) интихобшуда ҳисоб меёбад, ки аксарияти овозҳоро гирифтааст.
## Нигаред низ
* Демократияи мажоритарӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Интихобот
Мавқеи ҳукмфармоӣ

**Мавқеи ҳукмфармоӣ** — мавқеи махсуси як ё якчанд субъектҳои хоҷагидор дар бозори мол, аст ки ивазкунанда ё молҳои баҳамивазшаванда (минбаъд - моли муайян) надорад, ҳамчунин ба вай имконият медиҳад ба шароити умумии муомилот дар бозори моли дахлдор таъсири ҳалкунанда расонад ё дохил шудани дигар субъектҳои хоҷагидорро ба бозор мушкил гардонад.

**Мавқеи ҳукмфармоӣ**, инчунин мавқеи субъекти хоҷагидоре шуморида мешавад, ки ҳиссаи он дар бозори моли муайян шасту панҷ фоиз ва аз он зиёдро ташкил диҳад, ғайр аз ҳолатҳое, ки субъекти хоҷагидор собит намояд, ки сарфи назар аз баланд гардидани андозаи нишони зикршуда мавқеи он дар бозор ҳукмфармо намебошад. Мавқеи субъекти хоҷагидор дар сурате низ мавқеи ҳукмфармой шуморида мешавад, ки ҳиссаи он дар бозори моли муайян аз шасту панҷ фоиз камро ташкил диҳад, агар ин ҷиҳат аз тарафи мақоми давлатии зиддиинҳисорӣ дар асоси устувории ҳиссаи субъекти хоҷагидор дар бозор, ҳамчунин андозаи нисбии ҳиссаи ба рақобаткунандагон тааллуқдошта ва имконияти ба бозор дохил гардидани рақибони нав ё меъёри дигаре, ки бозори молиро тавсиф мекунад, муқаррар гардида бошад. Мавқеи ҳукмфармоии субъекти хоҷагидор дар ҳолате эътироф намешавад, ки агар ҳаҷми маҳсулот дар бозори моли муайян аз сию панҷ фоиз зиёд набошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мағозаи савдои бебоҷ

**Мағозаи савдои бебоҷ** — низоми гумрукие мебошад, ки мувофиқи он мол таҳти назорати гумрукӣ дар қаламрави гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон (фурудгоҳу бандарҳое, ки барои робитаҳои байналхалқӣ кушода мебошанд, ё дар ҷойҳои дигаре, ки мақомоти гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян менамоянд), бе ситонидани боҷи гумрукӣ, андозҳо ва бидуни татбиқ намудани тадбирҳои сиёсати иқтисодӣ нисбати мол ба фурӯш гузошта мешаванд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Истилоҳоти гумрукӣ
Мақомоти андоз

**Мақомоти андоз** — мақомоти (департаменти) идораи давлатӣ дар сохтори Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии ҶТ буда, фаъолияти молиявиро оид ба ҷамъ овардани андозҳо ва дигар пардохтҳои ҳатмӣ амалӣ намуда, ягона сохторе мебошад, ки ба риоя кардани қонунгузории андоз, пурра ва сари вақт ба буҷет дохил гардидани андозҳо ва дигар даромадҳо назорат мекунад. Низоми ягонаи мақомоти андозро дар Департаменти андози Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии ҶТ воҳидҳои минтақавии андозро ташкил менамоянд.
## Нигаред низ
* Варақаи иҷро
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мақомоти давлатӣ дар Тоҷикистон
Мақомоти ҳокимияти иҷроия

**Мақомоти ҳокимияти иҷроия** — мувофиқи Конститутсия Ҳукумати Тоҷикистон мақоми иҷроияи ҶТ буда, аз тарафи Президенти Тоҷикистон дар ҳайати Сарвазир ва дигар аъзоёни Ҳукумат таъйин ва озод карда мешавад. Фармон дар ин хусус ба тасдиқи Маҷлиси Олӣ нешниҳод карда мешавад. Ҳукумат бо мақсади таъмини роҳбарии самараноки соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва иҷрои қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, фармону амрҳои Раиси ҷумҳур ташкил карда мешавад ва ба низоми мақомоти идораи давлатӣ роҳбарӣ мекунад. Раиси Ҳукумат Президенти Тоҷикистон буда, сарвари ҳокимияти иҷроия мебошад. Ӯ ба фаъолияти Ҳукумат роҳбарӣ намуда, барои ваколатҳоро самаранок амалӣ кардани он тадбирҳо меандешад. Асоси ҳуқуқии фаъолияти Ҳукуматро Конститутсия, Қонуни Конститусионии ҶТ дар бораи «Ҳукумати Ҷумхурии Тоҷикистон», дигар қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, фармои ва амрҳои Раиси ҷумҳур, саиадҳои аз тарафи Тоҷикистон эътирофшудаи ҳуқуқи байналмилалӣ ташкил менамояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
* Ҳукумати Тоҷикистон 
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мақомоти давлатӣ дар Тоҷикистон
Деҳоти Саричашма

**Ҷамоати Сари чашма** — Ҷамоат дар Ноҳияи Шамсиддин Шоҳини, вилояти Хатлон. Ва бар оморӣ соли (2010) Ҷамоати Доғистон 4 818 тан ҷамъият доштааст.

## Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум

## Деҳоти ҷамоат

  
 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷамоати Саричашма
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Мақомоти қонунгузорӣ

**Мақомоти қонунгузорӣ** — мувофиқи Конститутсия дар Тоҷикистон халқ соҳибихтиёрии худро ба воситаи вакилони халқ амалӣ мегардонад. Ҳокимияти қонунгузор хислати намояндагӣ дорад ва ҳайати он аз вакилони халқ иборат мебошад. Мувофиқи моддаи 48 Конститутсияи Тоҷикистон Маҷлиси Олӣ - парламенти Ҷумҳурии Тоҷикистои - мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори ҶТ мебошад. Маҷлиси Олӣ аз ду маҷлис — Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон иборат аст. Маҷлиси Олӣ ҳамчун мақомоти махсусгардонидашудаи ҳокимияти қонунгузорӣ таркиби мураккаб дорад, ки он барои ба амал баровардани салоҳияти қонунгузорӣ мувофиқ гардонида шудааст.
## Нигаред
* Маҷлиси Олӣ
* Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Вакили халқ
## Эзоҳ
 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Мақомоти маҳаллии намояндагӣ

**Мақомоти маҳаллии намояндагӣ** — мувофиқи Конститутсия мақомоти маҳаллии намояндагӣ дар вилоят, шаҳр ва ноҳия Маҷлиси вакилони халқ аст, ки онро Раис роҳбарӣ мекунад (м.77). Вакилони Маҷлиси маҳаллӣ аз тарафи интихобкунандагон дар асоси ҳуқуқи интихоботи умумӣ, баробар ва мустақим бо овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 5 сол интихоб мешаванд. Маҷлисҳои вакилони халқ дар ҳадди салоҳияти худ фаъолияташонро мустақилона пеш мебаранд Маҷлиси вакилони халқ фаъолияти худро дар иҷлосияҳо, ба воситаи кори доимии комиссияҳои доимӣ ва дигар комиссияҳо, инчунин бо роҳи ваколати худро татбиқ намудани вакилон амалӣ менамояд. Шакли асосии фаъолияти Маҷлиси вакилони халқ иҷлосия мебошад, ки дар он ҳамаи масъалаҳои ба салоҳияти он гузошташударо ҳал мекунад.

Маҷлиси маҳаллии вакилони халқ дар доираи салоҳияти худ қарорҳо қабул мекунад. Онҳо барои иҷро аз тарафи ҳамаи корхонаҳо, муассисаҳо, ташкилотҳои воқеъ дар қаламрави вилоят, шаҳр, ноҳия сарфи назар аз мансубияти идоравиашон, аз тарафи шахсони мансабдор, шаҳрвандон ҳатмӣ мебошад. Дар сурате, ки санадҳои Маҷлиси маҳаллӣ ва Раис ба Конститутсия, қонунҳо мувофиқ набошанд, онҳо аз тарафи мақомоти болоӣ ё суд бекор карда мешаванд. Қарорҳои мақомоти болоии ҳокимияти давлатӣ, ки дар доираи салоҳияташон қабул кардаанд, барои иҷро азтарафи мақомоти поёнӣ ҳатмй асг.
## Нигаред низ
* Мақомоти ҳокимият дар маҳалҳо
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳокимияти маҳаллӣ дар Тоҷикистон
Мазмуни қобилияти амалкунӣ

**Мазмуни қобилияти амалкунӣ** — қобилияти шаҳрванд барои бо амали хеш ба даст овардан ва татбиқ намудани ҳуқуқи гражданӣ, барои худ муқаррар намудани ӯхдадорӣ ва иҷро намудани он дар ҳаҷми пурра бо фаро расидани балоғат, яъне пас аз расидан ба синни ҳаждаҳ ба миён меояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи гражданӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти давлат

**Мақомоти давлат** — унсури таркибии дастгоҳи давлатӣ буда, аз хидматчиёни давлатӣ иборат аст ва тавассути ваколатҳои ҳокимиятӣ вазифаи муайяни давлатиро иҷро мекунад.

Мақомоти давлат:
 
1) бо тартиби муқарраркардаи қонун таъсис мешавад (масалан, тартиби интихобу салоҳияти Маҷлиси Олӣ ва Президенти Тоҷикистон дар Конститутсия муқаррар гаштаанд; ташкилу фаъолияги суд ва прокуратураро қонунҳои конститутсионӣ пешбинӣ мекунанд);

2) ваколатҳои ҳокимиятиро ба иҷро мерасонад; чораҳои таъсиррасонии муташаккилона, аз он ҷумла чораҳои ҷавобгарии ҳуқуқӣ татбиқ мекунад; санадҳои меъёрӣ (Маҷлиси Олӣ) ва фардӣ (суд) қабул мекунанд, ки барон иҷро ҳатмианд;

3) шаклу намудҳои махсуси фаъолият доранд (масалан, адолати судӣ барои судҳо, назорати прокурорӣ барои прокуратура, кофтукови ҷиноӣ барои мақомоти корҳои дохилӣ ва г.);

4) сохти дохилии худро дорад; (масалан, дар таркиби Прокуратураи генералӣ раёсатҳои мухталиф дар соҳаи назорати умумӣ, назорати судӣ ва ғ. таъсис мешаванд);

5) низоми муташаккилонаи худро дорад (масалан, тамоми судҳо як низоми судиро ташкил медиҳанд; баъзе мақомот низоми марказонидашударо ташкил медиҳанд, масалан, мақомоти прокуратура; низоми баъзе мақомот аҳамияти ҳокимиятӣ дорад, чунончи, низоми судӣ бо ҳокимияти судӣ, низоми мақомоти иҷроия бо ҳокимияти иҷроия вобаста аст).
## Нигаред низ
* Дастгоҳи давлатӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ

**Мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ** — ҳокимияти маҳаллӣ аз мақомоти намояндагӣ ва иҷроия иборат буда, дар доираи салоҳияти худ амал мекунанд. Онҳо иҷрои Конститутсия, қонунҳо, санадҳои Маҷлиси Олӣ ва Президентро таъмин менамоянд (м.176 Конститутсияи ҶТ).
## Нигаред низ
* Мақомоти маҳаллии намояндагӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳокимияти маҳаллӣ дар Тоҷикистон
Мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ

**Мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ** — Тоҷикистон фаъолияти худро ба воситаи мақомоти давлат  ба амал мебарорад. Мақомоти давлатӣ воситаи асосии амалӣ гардонидани ҳокимияти давлатӣ буда, ба воситаи онҳо халқ ҳокимияги давлатии ба ӯ тааллукдоштаро ба амал мебарорад. Мақомоти давдатӣ мувофиқи тартиби дар Конститутсияи ҶТ муқарраршуда таъсис меёбанд ва амал менамоянд. Яке аз хусусияташон ҳамин аст, ки ҳамаи онҳо мақомоти намояндагии давлатӣ мебошанд. Маҷлиси Олӣ, Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ дар асоси интихоботи умумӣ, баробар ва мустақим бо овоздиҳии пинҳонй аз тарафи шаҳрвандон интихоб мегарданд. Раиси ҷумҳур низ бо ҳамин тартиб интихоб мешавад. Ҳукумати Тоҷикистон аз тарафи Раиси ҷумҳур таъйин карда шуда, ба тасдиқи Маҷлиси Олӣ пешниҳод карда мешавад. Ҳайати Суди Конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодиро Раиси ҷумҳур барои интихоб ва бозхонд ба Маҷлиси Олӣ пешниҳод менамоянд. Ҳайати Судҳои ҳарбӣ, Суди ВМКБ, вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳияро бо пешниҳоди вазири адлия Раиси ҷумҳур таъйин ва озод мекунад.
## Нигаред низ
* Доираи салоҳияти мақомоти давлатӣ 
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти ҳокимият дар маҳалҳо

**Мақомоти ҳокимият дар маҳалҳо** — мақомоти намояндагии маҳаллӣ дар вилоят, шаҳр ва ноҳия Маҷлиси вакилони халқ аст, ки онро Раис роҳбарӣ мекунад. Вакилони Маҷлиси маҳаллӣ ба муддати 5 сол интихоб мешаванд. Асосҳои ташкилёбӣ, сохтор, тарзи фаъолият ва салоҳияти Маҷлиси вакилони халқ дар Қонуни конститутсионии ҶТ «Дар бораи ҳокимияти давлатӣ дар маҳалҳо» аз 1 декабри соли 1994 муқаррар карда шудаанд.
## Нигаред низ
* Мақомоти маҳаллии намояндагӣ
* Маҷлисҳои вакилони халқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳокимияти маҳаллӣ дар Тоҷикистон
Мақомоти ҳокимияти иҷроия дар маҳалҳо

**Мақомоти ҳокимияти иҷроия дар маҳалҳо** — ҳокимияти иҷроияро дар маҳалл намояндаи Президент - Раиси вилоят, шаҳр ва ноҳия амалӣ мегардонад. Мақомоти намояндагӣ ва иҷроияро дар воҳидҳои маъмурии марзӣ Раис сарварӣ мекунад. Раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳияро Президент таъйин ва озод мекунад ва ба тасдиқи Маҷлисони вакилони халқи дахлдор пешниҳод менамояд. Раис дар назди мақомоти болоӣ ва Маҷлисҳои вакилони халқи дахлдор масъул аст.
Тартиби ташкил, ваколат ва фаъолияти ҳокимияти маҳаллиро Қонуни конститутсионӣ танзим менамояд. Мақомоти намояндагӣ ва Раис дар доираи салоҳияти худ санадҳои ҳуқуқӣ қабул мекунанд, ки иҷрояшон дар қаламрав ҳатмист. Дар сурати ба Конститутсия ва қонун мувофиқат накардани санадҳои мақомоти намояндагӣ ва Раис онҳо аз тарафи мақомоти болой ва ё суд бекор карда мешаванд.
## Нигаред низ
* Мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ

**Мақомоти ҳокимияти иҷроияи давлатӣ** — мувофиқи Коиститутсия ҳокимияти иҷроияи давлатиро дар марказ Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ мегардонад. Ҳукумат мақоми иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, роҳбарии самараноки соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангиро ба роҳ монда, иҷрои қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, фармону амрҳои Президенти Тоҷкистонро таъмин мекунад. Мувофиқи Консгитутсия ва қонунҳои ҷумҳурӣ қарор мебарорад ва фармон медиҳад, ки иҷрои онҳо дар қаламрави Тоҷикистон ҳатмисг. Барномаҳои иктисодию иҷтимоӣ, сиёсати додугирифти қарзи давлатӣ ва ёрии иқтисодӣ ба дигар давлатҳо, лоиҳаи буҷети давлатӣ, масъалаи андозаи имконпазири касри буҷети давлатӣ ва манбаи ҷубронии онҳоро ба Маҷлиси Олӣ пешниҳод менамояд.
## Нигаред низ
* Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Ҳайати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2013)

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти ҳокимияти намояндагӣ

**Мақомоти ҳокимияти намояндагӣ** — мавқеи ҳокимияти намояндагӣ калон асг. Ҳокимияти намояндагиро мақомоти намояндагӣ ба амал мебароранд. Онҳо аз тарафи давлат барои татбиқ кардани мақсаду вазифаҳояшон ваколатдор карда мешаванд. Ҳар яке аз онҳо метавонанд яке аз вазифаҳо ё ки якчанд вазифаҳои давлатро иҷро намоянд. Масалан, Маҷлиси Олӣ, Президенти Тоҷикистон ва Ҳукумати Тоҷикистон чандин вазифаҳои давлатиро иҷро менамоянд. Мақомоти намояндагӣ салоҳияти ҳукмфармоии давлатӣ доранд. Ин салоҳият дар он ифода меёбад, ки ҳамаи мақомоти намояндагӣ, аз ҷумла мақомоти намояндагии маҳаллӣ дар ҳадди ваколатҳои ба онҳо додашуда масъалаҳоро аз номи давлат ҳал карда метавонанд ва санадҳое мебароранд, ки барои иҷро намудан аз тарафи дигар мақомоти давлатии дахлдор ва шаҳрвандон ҳатмӣ мебошанд. Салоҳияти ҳукфармоии мақомоти намояндагӣ дар ваколатҳои онҳо таҷассум меёбад.
## Нигаред низ
* Мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мансаби ҳокимияти давлатӣ

**Мансаби ҳокимияти давлатӣ** — мансабҳое мебошанд, ки Конститутсия, қонунҳои конститутсионӣ ва қонунҳои ҶТ барои бевосита иҷро намудани ваколатҳои мақомоти давлатӣ муқаррар кардаанд. Масалан, мансаби Президенти ҶТ, Сарвазири ҶТ, Раисони Маҷлисҳои Маҷлиси Олй, Суди Олй, Суди Олии иқтисодӣ, Суди конститутсионӣ ва ғ.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Мақомоти шахси ҳуқуқӣ

**Мақомоти шахси ҳуқуқӣ** — шахси ҳуқуқӣ ба воситаи мақомоташ, ки дар асосиқонунҳои амалкунанда ва ҳуҷҷатҳои таъсисӣ ҳуқуқи гражданӣ ба дасг овардааст, иҷрои уҳдадориҳои гражданиро ба зимма мегирад. Тартиби таъйин ё интихоби мақомоти шахси ҳуқуқӣ тибқи қонун ва ҳуҷҷатҳои таъсис муайян карда мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуҷҷатҳои таъсиси шахси ҳуқуқӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти худидора

**Мақомоти худидора** — аз Қонуни ҶТ «Дар бораи ҳокимияти худидораи шаҳрак ва деҳа» аз 1 декабри соли 1994 бармеояд, ки мақомоти худидора ин ҷамоати шаҳрак ва деҳа мебошад, ки онҳо аз рӯи усули марзӣ ташкил меёбанд.
## Нигаред
*Мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҷамъият
Мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа

**Мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа** — ҷамоатро, ки он мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа мебошад, Раиси ҷамоат бо маслиҳати Маҷлиси дахлдори вакилони халқ, ё Раиси шаҳр, ноҳия дар мавриди зарурӣ, вале камаш ду бор даъват мекунад. Раиси шаҳр, ноҳия ё худ бо ташаббуси камаш сеяки шаҳрвандон, ки ҳуқуки дар Ҷамоат иштирок кардан доранд, даъват шуда метавонанд. Дар Ҷамоати шаҳрак намояндагони кӯчаю маҳаллаҳо, дигар воҳидҳои марзии дар ҳайати он буда, дар Ҷамоати деҳа бошад, намояндагони деҳаҳои дахлдор чун вакил иштирок менамоянд.

Ҷамоат дар ҳадди худидораи шаҳраку деҳа ваколатҳо дорад ва хидматрасонии аҳолии маҳал, ободонии шаҳраку деҳаро ба роҳ монда, ҷамъоварии маблағ ва харҷи онро ташкил мекунад. Ҷамоат масъалаҳои ҷудо кардани қитъаҳои заминро барои эҳтиёҷоти давлатӣ, ҷамъиягӣ ва шахсӣ, тартиби ихтиёрдорӣ, истифода ва иҷораи замин ва дигар муносибатҳо оид ба заминро ҳал мекунад. Раиси Ҷамоат дастгоҳи худро дорад ва дар доираи салоҳияти худ мустақилона қарор қабул мекунад.
## Нигаред
*Мақомоти худидора
## Эзоҳ
 
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҷамъият
Мандат

**Мандат** — (аз калимаи лотиниӣ — ваколат, супориш; шаҳодатнома дар бораи ягон ҳуқуқ ё ваколат, масалан, мандати вакилӣ) Дар ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ дар ҶТ барои 22 мандат аз ҷониби  ҳизбҳои сиёсӣ, номзадҳо ба вакилии Маҷлиси намояндагон пешбарӣ мегарданд. Дар ҳавзаҳои якмандатӣ ба вакилии Маҷлиси намояндагон овоз дода мешавад.

Мандати Лигаи Миллатҳо - мандате, ки баъди ҷанги якуми ҷаҳон (1914-1918) аз тарафи Лигаи Миллатҳо ба мамлакатҳои ғолиб Англия, ИМА, Фаронса барои идора кардани мусгамликаҳои собиқи Германия ва мулкҳои Туркия дода шуда буд. Аз ҳамин сабаб онҳоро мамлакатҳои мандатӣ ё зермандатӣ меномиданд, мақсади системаи мандатӣ рӯпӯш кардани сиёсати мустамликадорӣ буд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мандати намояндагӣ

**Мандати намояндагӣ** — шаҳодатномае, ки комиссияҳои ҳавзагии интихоботи вакилони Маҷлиси Олӣ, вакилони Маҷлиси маҳаллӣ баъди дар матбуот чоп шудани рӯйхати вакилон, ба ҳар вакили интихобшуда дар бораи интихоб гардиданашон медиҳанд. Баъд аз ваколати вакилони интихобшударо тасдиқ намудани Маҷлиси Олӣ ва Маҷлиси маҳаллии дахлдор ба онҳо дар бораи вакил интихоб шудағайра. нашон шаҳодатнома месупоранд.
## Нигаред низ
* Мандат
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мандати ҳатмӣ

**Мандати ҳатмӣ (императивӣ)** — амр, талаби қатъӣ, супориши интихобкунандагои, ки шахси интихобшуда онро боад ҳатмй риоя кунад.
## Нигаред низ
* Мандати намояндагӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мандати озод

**Мандати озод** — низоми овоздиҳие, ки дар он ҳар як вакил метавонад якчанд овоз дошта бошад (аз рӯи миқдори аъзои ташкилоте, ки онро вакил фиристодаасг).
## Нигаред низ
* Мандати намояндагӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мазмуни қобилияти ҳуқуқдорӣ

**Мазмуни қобилияти ҳуқуқдорӣ** — қобилияти доштани ҳуқуқу уҳдадориҳои гражданӣ нисбати ҳамаи шаҳрвандон ба андозаи баробар эътироф карда мешавад. Қобилияти ҳуқуқдории шаҳрванд аз лаҳзаи таваллудаш ба миён омада, пас аз вафоташ қатъ меғардад. Тибқи м.19 КГ ҶТ шаҳрванд метавонад ҳам дар ҳудуди ҶТ ва ҳам берун аз он дорои ҳуқуқи моликият ба амвол, аз ҷумла асъори хориҷӣ бошад; амволро мерос гирад, васият кунад, дар қаламрави ҷумҳурӣ озодона ҳаракат карда, ҷои зисг интихоб намояд, ҳудуди ҷумҳуриро озодона тарк намояд, бо ҳар гуна фаъолияти манънакардаи асноди қонунӣ машғул ғардад, шахси ҳуқуқӣ ташкип диҳад, ҳаргуна аҳдҳои бо асноди қонунӣ манънашударо анҷом дода, дар ӯхдадориҳо иштирок намояд, дорои ҳуқуқи моликияти зеҳнӣ ба ихтироот, асари илмй, адабй, санъат ва натиҷаҳои диғари фаъолияти зеҳнӣ бошад, ҷуброни зиёни моддӣ ва маънавиро талаб намояд, ҳуқуқи дигари амволӣ ва шахсӣ дошта бошад.
## Нигаред низ
* Қобилияти ҳуқуқдорӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Забонҳои помирӣ

**Забонҳои помирӣ** — забонҳое, ки дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон роиҷанд, ба забонҳои шарқии эронӣ шомиланд. Забонҳои помирӣ инчунин дар миёни мардуми Бадахшони Афғонистон ва дар минтақаи Тошқӯрғони ноҳияи худмухтори ӯйғуристони Чин мустаъмал аст.

## Забонҳои помирии шимолӣ
* Забони язғуломӣ (дар водии Язғуломи Ноҳияи Ванҷ)
* Забони ванҷии қадим (гӯиш дар Ванҷ то асри XVIII, ба забони тоҷикӣ иваз шудааст)

### Забонҳои шуғнонӣ – рушонӣ
Гурӯҳи забонҳои шуғнонӣ –рушонӣ асосан дар соҳили дарёи Панҷ дар қаламрави Тоҷикистон ва Афғонистон густариш ёфтааст ва забонҳои ин гурӯҳ ба ҳамдигар қаробату шабоҳати зиёд доранд. Теъдод ва макони густариши забонҳои ин гурӯҳ чунин аст:
* Забони шуғнонӣ  (дар ноҳияи Шуғнон)
* Забони рӯшонӣ  (дар ноҳияи Рӯшон )
* Забони водии Хуф  (дар ноҳияи Рӯшон, водии Хуф)
* Забони бартангӣ  (дар ноҳияи Рӯшон, ду соҳили рӯдхонаи Бартанг)
* Забони рошорвӣ  (дар ноҳияи Рӯшон, ду соҳили рӯдхонаи Бартанг)
* Забони сариқулӣ (дар минтақаи Тошқӯрғони ноҳияи худмухтори ӯйғуристони Чин)
*

## Забонҳои помирии ҷанубӣ
* Забони ишқошимӣ (дар ноҳияи Ишкошим ва дар Бадахшони Афғонистон);
* Забони санглечӣ (дар ноҳияи Ишкошим ва дар Бадахшони Афғонистон);
* Забони вахонӣ (дар ноҳияи Ишкошим ва дар Бадахшони Афғонистон);
* Забони мунҷонӣ (дар ноҳияи Ишкошим ва дар қисмати чапи водии Вахони Бадахшони Афғонистон).

Забонҳои помирӣ мисли забони пушту, осетинӣ, яғнобӣ  ба гурӯҳи забонҳои шарқии эронӣ шомиланд ва ба забонҳои қадимаи сакоӣ, бохтарӣ, суғдӣ, хоразмӣ ва диг. қаробати наздик доранд.
## Нигаред низ
* Институти илмҳои гуманитарӣ, ш. Хоруғ,  ВМКБ.
## Адабиёт
* Пахалина Т. Н. Памирские языки. — М.: Наука (ГРВЛ), 1969. — 164 с. — (Языки народов Азии и Африки).   
* Языки и этнография «Крыши мира». СПб.: «Петербургское Востоковедение», 2005. — 112 с.
* Payne, John, «Pamir languages» in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), 417—444.
* Эдельман Д. И. Памирские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: СЭ, 1990.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Забонҳои мардуми Тоҷикистон
Манбаи обҳои рӯизаминӣ

**Манбаи обҳои рӯизаминӣ** — объекти оби рӯизаминй дар маҷмӯъ, ҳамчунин бо мубодилаи сустии об дар пастиҳои табиӣ ё сунъӣ.
 
## Нигаред низ
* Об
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Экология
Минтақаи муҳофизати махсус

**Минтақаи муҳофизати махсус** - қисми фазои табиие (замин, қаъри вай, об), ки бо мақсади огоҳ кардан аз зиёнрасонии фаъолияти хоҷагй ва дигар қувваҳои офатҳои табиӣ аз тарафи қонунгузорӣ минтақаҳои муҳофизати махсус ҳисоб карда мешавад.

Масалан, Минтақаи муҳофизати махсус, мавзеъҳои табиӣи Боғи миллии Тоҷикистон, Чилдухтарон (кӯҳ), Искандаркӯл, кӯли Сарез, Чилучорчашма, Сари Хосор, Ҳафткӯл ва ғайраҳо. Роҷеъ ба ҳар яке аз ин ёдгориҳо ривоятҳо ҷой доранд, ки онҳо аҳамияти илмӣ, таърихӣ, фарҳангӣ, эстетикӣ ва тарбиявӣ доранд. Ин гуна мавзеъҳо макони сайёҳӣ буда диққати сайёҳонро бештар ҷалб месозанд.

Барои танзими раванди ҳифз ва истифодаи мероси табиӣ дар ҷумҳурӣ Боғи миллии Тоҷикистон, мамнӯъгоҳҳои табиӣ ва якчанд мавзеъҳои махсус муҳофизатшаванда вуҷуд доранд.
 
Дар Тоҷикистон ҳоло мамнўъгоҳҳои зерин:

* Бешаи палангон (масоҳаташ 49700 га),  
*  
* Ромит (масоҳаташ - 16200 га),  
*  
* Даштиҷум (масоҳаташ -19700 га),  
*  
* Зоркӯл (масоҳаташ - 87700 га) 
ва парваришгоҳҳо дар ҳифз ва истифодаи мероси табии  ҷумҳурӣ мебошанд.
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Экология
Маҳалли аҳолинишин

**Маҳалли аҳолинишин** — ҳудуди муайяни ҷои зисти аҳолӣ, ки дар он равандҳои иҷтимоию иқтисодӣ, сохтори демографии аҳолӣ, шуғли онҳо ташаккул ёфта, сохтмон ва навсозии манзилҳои истиқоматӣ, дигар биною иншоот ҷиҳати пешбурди ҳаёту фаъолияти аҳолӣ амалӣ гашта, номи худ ва мувофиқи тартиби муқарраршуда марзи муайян дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ
Баҳор (деҳа, н. Ваҳдат)

**Баҳор** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Баҳори ноҳияи Ваҳдат. Аз Баҳор то маркази шаҳри Ваҳдат 5 км; роҳ қисман ас­фалтпӯш. Аҳолиаш 1626 нафар (2009), тоҷикон. Деҳа мак­таби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ ва нуқ­таҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосӣ: пах­такорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ваҳдат
Гурӯҳ:Ҷамоати Баҳор
Забони ванҷии қадим

**Забони ванҷии қадим,** ки то авоили қарни 19 мелодӣ дар ноҳияи Ванҷи Бадахшони Тоҷикистон ривоҷ дошт ва калимоте аз он тавассути шарқшиносии рус И.И. Зарубин то ба имрӯз расидааст. Муҳаққиқони эронишинос ин забонро низ мансуб ба гурӯҳи шуғнонӣ-рӯшонӣ донистаанд. [Зарубин 1924, с. 79-81; Розенфельд 1956, с. 173-280].

Забони ванҷии куҳан (vanjvori) забони эронии гурӯҳи ҷануби шарқие буд, ки тахминан 150 сол пеш дар водии Ванҷи Бадахшони Тоҷикистон ривоҷ доштааст. Чунончӣ қаблан зикр намудем, эроншиноси маъруф И.И.Зарубин соли 1924 дар як мақолаи худ беш аз сӣ калимаи аз ин забон гирдовардаи худро дарҷ намуда, зикр кардааст, ки дар водии Ванҷ, ки имрӯз яке аз лаҳҷаҳои кӯҳистонии тоҷикӣ ривоҷ дорад, мардум изҳор доштаанд, ки ниёконашон ба забони дигаре такаллум мекардаанд. Ӯ ҳамчунин таъкид доштааст, ки дар соли 1915 дар ин ҷо ҳанӯз пирамардоне мезистанд, ки забони волидонашонро фаромӯш накарда буданд ва чанд калимаеро аз ин забон, ки дар хотир доштанд, ба ӯ гуфтаанд. Ҳамин теъдоди маҳдуди калимот имкон медиҳад то ин забонро ба гурӯҳи забонҳои помирӣ мансуб донем. Мавҷудияти забони ванҷии куҳанро муҳаққиқоне чун М.С. Андреев ва Ҳ. Шёлд, ки дар оғози солҳои 30-юми асри гузашта аз ин макон дидан кардаанд, низ таъйид намудаанд. А.Е. Снесарев, ки худ забоншиноси касбӣ набуд, зикр кардааст, ки «дар водии Язгулом ва дар қисмати болооби Ванҷ мардум ба яке аз лаҳҷаҳои забони шуғнонӣ такаллум мекунанд». Бо иттико ба маводи луғавии бозмондаи забони ванҷии куҳан ва ҳамчунин бо таваҷҷуҳ ба мавқеи ҷуғрофии водии Ванҷ метавон ҳадс зад, ки он забоне наздик ба забони язгуломӣ будааст ва зоҳиран тавофути сохтории он аз забонҳои гурӯҳи шуғнӣ-рӯшонӣ аз ҳадди тафовутҳои сохтории забони язгуломӣ аз забонҳои машмули ин гурӯҳ бештар набудааст.

## Адабиёт
* Пахалина Т. Н. Памирские языки. — М.: Наука (ГРВЛ), 1969. — 164 с. — (Языки народов Азии и Африки).   
* Языки и этнография «Крыши мира». СПб.: «Петербургское Востоковедение», 2005. — 112 с.
* Payne, John, «Pamir languages» in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), 417—444.
* Эдельман Д. И. Памирские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: СЭ, 1990.
*Андреев М.С. О таджикском языке настоящего времени // Материалы по истории таджиков и Таджикистана, сборник 1-й. – Душанбе, 1945, с. 59-66.
*Skold H. Materialen zu den Iramischen Pamirsprachen. - Lund, 1936, s. 18-19.
*Снесарев А.Е. Восточная Бухара. – СПб, 1906, с. 40.
*Розенфельд А.З. Ванджские говоры таджикского языка. – Л., 1964, с. 4-6; К вопросу о памирско-таджикских языковых отношениях (на материале ванджских говоров) // Труды Института языкознания АН СССР, VI, 1956, с. 273-280; 
*Луғоти куҳан дар гӯиши ванҷӣ // Номаи Пажӯҳишгоҳ, 2010, № 21, с. 63-92; Лашкарбеков Б.Б. 
*Старованджский язык // Основы иранского языкознания. Среднеиранские и новоиранские языки – М., 2008, с. 61-109.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Забонҳои мардуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Километри мураббаъ

**Километри мураббаъ** (км², км кв., ) — воҳиди ченаки масоҳат.

Километри мураббаъ — воҳиди андозагирии масоҳат, майдони мураббаъи барорбар бо тарафҳои 1000 метрӣ. Масоҳати мураббаъ чунин аст: 1000 м × 1000 м = 1 000 000 м²

Як километри мураббаъ баробар аст ба:

* 1 000 000 м²
* 100 гектар;

Дар навбати худ:
* 1 м² = 0,000 001 км²;
* 1 гектар = 0,01 км²;

## Инчунин нигаред
* Системаи СИ
* Километр

## Адабиёт
* Википедиаи русӣ 
 * 

Гурӯҳ:Воҳидҳои ченаки масоҳат дар физика
Забони язғуломӣ

**Забони язғуломӣ** (Yůzdomi zəveg) — дар водии Язғуломи ноҳияи Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва қисман дар водии Вахши вилояти Хатлони Тоҷикистон мустаъмал аст ва теъдоди гӯишваронаш ҳудудан ду ҳазор нафар аст. Ин забон ду гӯиш (лаҳҷаҳои саргаҳ ва поёни водии Язғулом) дорад. [Эделман 1966].
## Адабиёт
* Пахалина Т. Н. Памирские языки. — М.: Наука (ГРВЛ), 1969. — 164 с. — (Языки народов Азии и Африки).   
* Языки и этнография «Крыши мира». СПб.: «Петербургское Востоковедение», 2005. — 112 с.
* Payne, John, «Pamir languages» in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), 417—444.
* Эдельман Д. И. Памирские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: СЭ, 1990.
*
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Забонҳои мардуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Забони рошорвӣ

**Забони рошорвӣ** ё **орошорӣ** (rošorvi ziv) — забони гуфтугӯии сокинони мавзеи Рошорв дар соҳилҳои болооби рӯди кӯҳии Бартанг мебошад, ки ба забони бартангӣ наздик аст ва аз ин рӯ, онро таҳти истилоҳи «бартангӣ-рошорвӣ» низ ҳамчун яке аз забонҳои гурӯҳи шуғнӣ-рӯшонӣ тавсиф намудаанд. Бархе аз муҳаққиқон онро ҳамчун забони алоҳидаи гурӯҳи шуғнӣ-рӯшонӣ шарҳ додаанд. Деҳоти саргаҳи водии Бартанг, ки сокинонаш бо гӯиши наздик ба рошорвӣ такаллум мекардаанд, бар асари зилзилаи соли 1911 зери об монда, дар ин мавзеъ кӯли Сарез пайдо шудааст. Аз ин рӯ, сокинони ин деҳот ба дигар маҳалҳои Помири Ғарбӣ ва аксаран ба мавзеи Сариқӯли музофоти Шингони Чин кӯч баста буданд. Гуфтори зодагони деҳоти минтақае, ки бар асари зилзилаи соли 1912 зери об монд ва дар ҷои он кӯли Сарез (sarez) пайдо шуд, низ яке аз гӯишҳои забони рошорвӣ будааст.

## Адабиёт
* Пахалина Т. Н. Памирские языки. — М.: Наука (ГРВЛ), 1969. — 164 с. — (Языки народов Азии и Африки).   
* Языки и этнография «Крыши мира». СПб.: «Петербургское Востоковедение», 2005. — 112 с.
* Payne, John, «Pamir languages» in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), 417—444.
* Эдельман Д. И. Памирские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: СЭ, 1990.
*Мирзоуддинова С. Шеваи Хуфи забони рӯшонӣ.– Душанбе, 1988.
*Соколова В.С. Рушанские и хуфские тексты и словарь. – М.-Л., 1959; Генетические отношения язгулямского языка и шугнано-язгулямской языковой группы. – Л., 1967.
*Карамхудоев Д. Бартангский язык (фонетика и морфология). – Душанбе, 1973.
*Зарубин И.И. Орошорские тексты и словарь // Памирская  экспедиция 1928, вып 6. – Л., 1930; Курбанов Х. Рошорвский язык. – Душанбе, 1976. 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Забонҳои мардуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Серж Саргсян

**Серж Саргсян** (**Саркисян**; , 30 июни соли 1954, Степанакерт, ВМҚК, ҶШС Озарбойҷон, СССР) — ходими давлатӣ, ҳарбӣ ва сиёсии Арманистон. Президенти Арманистон аз соли 2008 то соли 2018.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Президентҳои Арманистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Арманистон‎
Илҳом Алиев

**Илҳом Алиев** (Илҳом Ҳайдар оғлӣ Алиев) (; 24 декабри 1961, Боку, ҶШС Озарбойҷон) — ходими давлатӣ ва сиёсии Озарбойҷон, Президенти Озарбойҷон (аз 2003). Писар ва ҷонишини Президенти Озарбойҷон Ҳайдар Алиев (1993—2003).

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Президент Азербайджана Ильхам Алиев
* Речи, выступления, интервью, заявления Президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева
* Ильхам Алиев и нефтяная дипломатия Азербайджана 
* Внешнеполитическая деятельность Президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева

Гурӯҳ:Президентҳои Озарбойҷон
Гурӯҳ:Сарвазирони Озарбойҷон
Гурӯҳ:Вакилони парлумони Озарбойҷон
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Озарбойҷон
Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо
Гурӯҳ:Сарварони давлатҳо
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Озарбойҷон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Озарбойҷон‎
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Қобилияти ҳуқуқдорӣ

**Қобилияти ҳуқуқдорӣ** — қобилияти доштани ҳуқуқу уҳдадориҳои гражданӣ нисбати ҳамаи шаҳрвандон ба андозаи баробар эътироф карда мешавад.

Қобилияти ҳуқуқдории шаҳрванд аз лаҳзаи таваллудаш ба миён омада, пас аз вафоташ қатъ мегардад. Тибқи м.19 КГ ҶТ шаҳрванд метавонад ҳам дар ҳудуди ҶТ ва ҳам берун аз он дорои ҳуқуқи моликият ба амвол, аз ҷумла асъори хориҷӣ бошад; амволро мерос гирад, васият кунад, дар қаламрави ҷумҳурӣ озодона ҳаракат карда, ҷои зист интихоб намояд, ҳудуди ҷумҳуриро озодона тарк намояд, бо ҳар ғуна фаъолияти манънакардаи асноди қонунӣ машғул ғардад, шахси ҳуқуқӣ ташкип диҳад, ҳаргуна аҳдҳои бо асноди қонунӣ манънашударо анҷом дода, дар ӯхдадориҳо иштирок намояд, дорои ҳуқуқи моликияти зеҳнӣ ба ихтироот, асари илмй, адабй, санъат ва натиҷаҳои диғари фаъолияти зеҳнӣ бошад, ҷуброни зиёни моддӣ ва маънавиро талаб намояд, ҳуқуқи дигари амволӣ ва шахсӣ дошта бошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Шартномаи меҳнатӣ

**Шартномаи меҳнатӣ** (қарордоди меҳнатӣ) — мазмуни шартномаи (қарордоди) меҳнатиро созишномаи тарафҳо, инчунин асноди қонунгузорӣ ва дигар асноди меъёрии ҳуқуқӣ оид ба меҳнат, аз ҷумла созишномаи генералӣ ва шартномаи коллективӣ, муайян мекунанд. Дар матни шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ бояд ҷои кор (корхона ва ё воҳидҳои муайян), вазифаи кории корманд, рӯзи оғози кор, муҳлати амали шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ, ҳаҷми музди меҳнат, давомнокӣ ва низоми вақти корй, давомнокии рухсатии меҳнатӣ ва дигар шароити меҳнат нишон дода шавад. Ҳолати ҳуқуқӣ ва кафолатҳои кории кормандро, ки асноди қонунгузорӣ ва дигар асноди меъёрии хуқуқӣ муқаррар намудаанд, ҳангоми басгани шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ паст кардан мумкин нест.
## Нигаред низ
* Бекор кардани шартномаи (қарордод) меҳнатӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи меҳнат
Шартномаи коллективӣ

**Шартномаи коллективӣ** — вобаста ба моҳияти худ шартномаи коллективӣ ба гурӯҳи санадҳои ҷузъй дохил гардида, бевосита бо иштироки коллективҳои меҳнатӣ ва корфармо қабул карда мешавад. Мазмуни шартномаи коллективиро тарафҳои он муайян намуда, масъалаҳои зеринро дар бар мегирад: уҳдадориҳои тарафҳо дар масъалаи музди меҳнат, индексатсияи он, давомияти вақти корӣ ва истироҳат, масъалаҳои муҳофизати меҳнат, пешбинӣ намудани имтиёзҳо ва ғ. Бояд гуфт, ки мазмуни шартномаи коллективӣ набояд ҳолати ҳуқуқии кормандро нисбат ба қонунгузорӣ бад намояд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Маклер

**Маклер**  — (аз калимаи олмонии Маklег) - миёнарав ҳангоми бастани аҳдҳо дар биржаҳои молӣ, фондӣ, асъорӣ дар баъзе мавридҳо ҳангоми бастани шартномаҳои суғуртаи манзил ва ғайра. Дар кишварҳои англисзабон ва дар Федератсияи Россия брокер номида мешавад.

## Додани иҷозатнома ба маклерҳои биржа
 
### ИМА
 
Дар ИМА ба брокерҳои биржа  U.S. Securities and Exchange Commission ва Financial Industry Regulatory Authority иҷозатнома медиҳад. Инчунин ширкатҳои брокерӣ ба меъёрҳои ҳуқуқии маҳаллӣ тобеъ мебошанд, ки метавонанд дар иёлотҳои гуногун тағйир ёбанд.   Барои ҳамаи иёлотҳоти ИМА қоидаи рад кардани додани иҷозатнома ба ширкати брокерӣ, ки  савдоро бо фишанги қарзии CFD пешниҳод мекунад, ягона аст. Ин гуна ягонагӣ бо он тавзеҳ дода мешавад, ки 76% инвесторони чакана ҳангоми савдои CFD пулро аз даст медиҳанд.
 
### Шоҳигарии Муттаҳида
 
Дар Британияи Кабир брокерҳои биржа бояд омӯзишро гузаранд, то ки мақоми аз ҷониби Financial Conduct Authority эътирофшударо ба даст оранд. Иҷозатномаи брокерро дар  Financial Services Register тафтиш кардан мумкин аст.
 
### Франсия
 
Пас аз қабули қонуни 1996 сол дар бораи таҷдиди фаъолияти молиявӣ бар ивази брокерҳои биржа ширкатҳои инвеститсионӣ омаданд.

## Нигаред низ
* Миёнаравӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мактабҳои динӣ

**Мактабҳои динӣ** — раёсатҳои динӣ ва инчунин масҷидҳои ҷомеъ мувофиқи оинномаҳои (низомномаҳои) худ ҳуқуқ доранд, ки барои таълими рӯҳониён ва дигар ходимони ихтисосҳои динии барояшон зарур мактабҳои динӣ кушоянд. Мувофиқи моддаи 11 Қонуни ҶТ «Дар бораи дин ва ташкилотҳои динӣ» аз 4 декабри соли 1994 мактабҳои динӣ дар асоси оинномаҳои (низомномаҳои) худ, ки мувофиқи тартиби муқарраркардаи қонун ба қайд гирифта шудаанд, амал мекунанд.
Шаҳрвандоне, ки дар мактабҳои рӯзонаи олӣ ва миёнаи динӣ таҳсил мекунанд, мувофиқи тартибе, ки барои талабагони донишгоҳҳои давлатӣ муқаррар гардидааст, аз ҳуқуқу имтиёзҳои муваққатан монондан, ба таъхир гузоштани хидмати ҳарбӣ, андозбандӣ ва ба собиқаи кор дохил шудани давраи таҳсил истифода мебаранд. Барнома ва нақшаҳои таълимии мактабҳои олӣ ва миёнаи динӣ ба сатҳи ҳамин гуна маълумот мувофиқат дошта, ба қонунҳои ҶТ дар бораи маълумоти умумӣ бояд мухолиф набошанд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мактуби кафолатӣ (кафолатнома)

**Мактуби кафолатӣ (кафолатнома)** — дар ҳуқуқи гражданӣ ҳуҷҷатест, ки мувофиқи он кафил ба уҳдаи худ ӯхдадориҳои муайянеро қабул мекунад. Ин ӯхдадориҳо бо фаро расидани шароитҳои дар нома қайду шартшуда амалӣ гардонда мешаванд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мафҳумҳои ҳуқуқӣ

**Мафҳумҳои ҳуқуқӣ** — як шакли тафаккури ҳуқуқӣ мебошанд, ки аломатҳои муҳимтарин ва фарқкунандаи ашё ё ҳодисаҳои олами ҳуқуқиву давлатӣ ва ҷараёни тафаккурро инъикос менамоянд.

Маҷмӯи мафҳумҳои ҳуқуқӣ назарияи (илми) ҳуқуқшиносиро ташкил медиҳад. Онҳо як намуди мафҳумҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ буда, якҷоя ва чун ҷузъи таърихи (амалияи) ҳуқуқу давлат ҷараёни таҳаввулу инкишофи хешро мегузаронанд. Мафҳумҳои ҳуқуқӣ якҷоя бо пешрафти ҷомеаи инсонӣ такмил меёбанд. Онҳо бояд воқеияти иҷтимоиро дурусту объективӣ инъикос намоянд. Мафҳумҳои давлат, ҳуқуқ, демократия, қонун ва ғайра, ки ҳанӯз дар замонҳои қадим истифода мешуданд, имрӯз мазмуни нав пайдо намудаанд. Илми ҳуқуқшиносии ҷаҳонӣ ва аз ҷумла Тоҷикистон ҳоло дорои мафҳумҳоест, ки аз талаботи замони нав бармеоянд, аз қабили қонунияти ҳуқуқӣ, қонуни ҳуқукӣ, ҳуқуқҳои инсон ва монанди инҳо. Мафҳумҳои ҳуқуқӣ бо ҳуқуқу давлат алоқаманд буда, шакли ииъикоси ҳодисаҳои ҳуқуқиву давлатианд. Бисёре аз онҳо дар қонунгузорӣ исгифода мешаванд ва барои танзими ҳуқуқӣ хидмат мекунанд.

Мафҳумҳои ҳукукӣ вобаста ба соҳаҳои амал ба умумиҳуқуқӣ (ҳуқуқ, давлат, муиосибатҳои ҳукуқӣ, қонун, қонуният ва м.и.), байнисоҳавӣ (кирдор, ҷазо, ҷавобгарии моддӣ ва м.и.), соҳавӣ (айбдоршаванда, гумонбар,
аҳд ва м.и) ҷудо мешаванд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мафкура

**Мафкура** — маънои мафҳум, ғоя, таълимотро дорад, ба ибораи дигар бошад, маънояш низоми ақидаҳо нисбат ба табиат, ҷамьият, шахсият, арзишҳо ва меъёрҳои ин ё он синф, яъне мақсадҳо ва тарзу усулҳои ба даст овардани онон, ки ба муносибатҳои моддӣ, пеш аз ҳама, ба муносибатҳои истеҳсолии дар дохили ҷамъият буда вобастагӣ доранд, мебошад. Асоси мафкураро гояҳои фалсафӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ, маънавй, динӣ ва эстетикӣ ташаккул медиҳанд. Мафкура аз тамоюлҳо, мактабҳо, ҷараёнҳои сершумор иборат асг, ки дар бисёр маврид оид ба ҳалли ин ё он масъала онҳо мухолифи якдигар мебошанд. Аммо бо баробари арзи вуҷуд доштани ин тафовутҳо тамоюлҳои мазкур дар заминаи ягонаи сохтори иҷтимоӣ баромад менамоянд.
## Нигаред низ
* Гуногунандешии сиёсӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Манзили идоравӣ

**Манзили идоравӣ**  — навъи (хонаи) манзили истиқоматие, ки ба фонди манзилии дар ихтиёри ҳукуматҳои маҳаллй, вазоратҳо, комитетҳои давлатӣ, идораҳо тааллуқ дошта, ба фонди манзили вдоравӣ дохил мешавад. Мақсади ин фонд ашхоси ба ҳамин корхона, муассиса, ташкилот муносибати меҳнатӣ доштаро бо манзил таъмин намудан мебошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти идораи байнисоҳавӣ

**Мақомоти идораи байнисоҳавӣ** — мақомоти идоракунии давлатиест, ки аз аҳли муташаккили одамон иборат буда, барои татбиқи қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқӣ ваколати онҳо аз доираи як соҳа берун баромада, доир ба иҷро намудани вазифаҳо аз рӯи мабдаи хос соҳаҳои гуногун, якхела ё монандро дар бар мегирад.
Масалан, Вазорати молия ё Кумитаи давлатии омори ҷумҳуриро гирем. Вазорат мақомоти байнисоҳавии идоракунии молия бошад, мақомоти дуюм дар соҳаи омор асг, ки ваколати
онҳо аз рӯи мавзӯи идоракунӣ (молия ва омор) ба ҳамаи соҳаҳои дигари идоракунии давлатӣ паҳн мегардад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Мақомоти идораи салоҳияти умумӣ

**Мақомоти идораи салоҳияти умумӣ** — ин мақомотест, ки салоҳияти вай ба ҳамаи идораҳо, корхонаҳо, муассисаҳо, ташкилотҳо новобаста ба мансубияги идориашон, инчунин шаҳрвандон паҳн мешавад.
## Нигаред низ
* Мақомоти идораи байнисоҳавӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Мақомоти идоракунии ҷамъияти саҳҳомӣ

**Мақомоти идоракунии ҷамъияти саҳҳомӣ**  —  ба мақомоти идоракунии ҷамъияти саҳҳомӣ маҷлиси умумии саҳҳомон, шӯрои директорони (шӯрои нозирони) ҷамъият, мақомоти идоракунй (директор, директори генералй, раёсат) ва мақомоти назоратй (комиссияи ревизионӣ ё ревизор) дохил мешавад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Мақомоти идоракунии салоҳияти махсус

**Мақомоти идоракунии салоҳияти махсус** — мақомоти идоракуиии давлатиест, ки барои амалисозии фаъолияти махсус таъсис дода мешавад, ки ваколати вай аз рӯи вазифаҳо ба ҳамаи мақомоти дигар ё соҳаҳои дигари идоракунии хоҷагии халқ доир ба ҳамон як масъала паҳн мегардад. Масалан, ваколати Кумитаи давлатии назорати молиявӣ аз татбиқи назорати давлатии молиявӣ ба ҳамаи идораҳо, мақомоти давлатӣ паҳн мегардад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Мақсади таҷовузкорона

**Мақсади таҷовузкорона** — дар ҳуқуқи байналхалқӣ яке аз унсурҳое мебошад, ки Шӯрои Амнияти СММ дар вақти муқаррар кардани амали таҷовузкорона дар вазъияти мушаххас ба инобат мегирад. Дар баҳогузории амали таҷовузкорона Шӯрои Амниятн СММ муқаррар менамояд, ки амалиёти огознамудаи кишвар мақсаду хусуснятн таҷовузкорона дорад. Масалан, кӯшишҳо дар забти қаламрав бо роҳи истифодаи қувва дар забти ҳарбии қаламрави дигар кишварҳо ва  ғайра.
## Нигаред низ
* Ҷанги таҷовузкорона
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Баёния

**Баёния** (), **иттилоия**, **манифе́ст** (аз  — «даъват») — навишта ва хабари расмӣ. Хабари расмӣ дар бораи гуфтушунид ва созишномаҳои байналмилалӣ, дар бораи воқеаҳои муҳимми ҳаёти дохилии мамлакат, анҷуманҳои илмӣ, маҷлисҳо, қарорҳо, рафти амалиёти ҷангӣ ва ғ.

Манифест, муроҷиатномаи хаттии ҳокимияти олӣ ба аҳолӣ дар хусуси ягон воқеаи муҳим; муроҷиатномаи ҳизби сиёсӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ба аҳли ҷамъият, ки дар он ақида, барнома, таклиф ва қарордоди худро баён мекунанд.

Дар муносибатҳои байналмилалӣ баёния хусусияти амали яктарафа ё изҳороти муштараки ширкаткунандагони гуфтушунид бо натиҷаҳои мусбати гуфтушунид, ё ихтилоф, ё ақидаи махсуси яке аз ширкаткунандагони гуфтушунид шуда метавонад. Баёнияи муштарак шартномаи байналмилалӣ нест, лекин метавонад қароре дошта бошад, ки ширкаткунандагон онро шартномаи байналмилалӣ ҳисобанд. Агар дар баёнияи гуфтушунид созишномаи матнаш мувофиқашуда дохил гардида, шакли диг. расмӣ надошта бошад, он гоҳ ҳамчун шартномаи байналмилалӣ дониста мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Манқул

**Манқул** — амвол дар муқобили амволи ғайриманқул, ки бо замин алоқаманд несг ва ба он мустаҳкам карда нашудааст. Ба амволи манқул ашёе низ дохил мешавад, ки худашон ҳаракат мекунанд (ҳайвонот). Пул, ҳуқуқҳои ҳатмии талабкунй, қогазҳои қиматнок, варақаҳои иҷроия ва ғ. низ амволи манқул мебошанд.
## Нигаред низ
* Ёдгориҳои манқул
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ