open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адади массавӣ

**Адади массавӣ** — миқдори умумии протонҳо ва нейтронҳо (ба истилоҳ нуклонҳо) дар ядрои атом. Одатан, бо ҳарфи А ишорат мекунанд. Барои нишон додани изотопи мушаххас адади массавӣ аз тарафи чапи рамзи элемент дар боло гузошта мешавад. Масалан, барои 232Th (изотопи торий) А=232 аст. Адади массавӣ ва заряди ядро Z, ки бо воҳидҳои заряди электрикии элементарӣ ифода ёфтаанд, таркиби ядрои атомро муайян мекунанд: Z протонҳо ва (А –Z) нейтронҳо. Адади массавӣ ба массаи атомии изотоп, ки бо воҳиди атомии масса (в. а. м.) ифода меёбад, наздик аст (фақат барои карбон ин бузургиҳо баробаранд). Дар дигар ҳолатҳо бар хилофи адади массавӣ массаи атомӣ адади бутун нест. Изотопҳои адади массавиашон якхела изобар номида мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

М
Гурӯҳ:Физикаи ядроӣ
Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ
Гурӯҳ:Кимиё
Роберт Моррис

**Моррис, Роберт**:
* Роберт Тэппэн Моррис (тав. 1965) — адъюнкт-профессори Донишкадаи технологии Массачусет. Бештар ҳамчун созандаи нахустин кирми шабакавӣ маълум аст.
* Роберт Моррис хурдӣ (1734—1806) — тоҷир, молиядор, ходими давлатии ИМА.
* Роберт Хантер Моррис (1808—1855) — 64-ум мири Ню-Йорк.
* Роберт Моррис — ҳунарпешаи бритониёӣ.
* Роберт Моррис — рассоми амрикоӣ
Адади номдор

**Адади номдор** — ададест, ки бо номи ягон воҳиди ченкунӣ муштарак меояд (масалан, 5 м, 7 кг ва ғайра); ба адади муҷаррад муқобил гузошта мешавад (масалан, 5, 7). Агар адади номдор як воҳиди ченкунӣ дошта бошад, адади номдори сода ва агар якчанд воҳиди ченкунӣ дошта бошад, адади номдори таркибӣ меноманд. Масалан, адади номдори 5 м 67 см таркибӣ аст, ки ба адади номдори содаи 567 см баробар мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Адади ратсионалӣ

thumb||251px|Рубъ
**Адади ратсионалӣ** — ададе, ки дар шакли m/n (m ва n – ададҳои бутун) ифода шуда метавонад. Азбаски адади бутуни m-ро дар шакли m /1 навиштан мумкин аст, ҳамаи ададҳои бутун ратсионалӣ мебошанд. Дар маҷмӯи ададҳои ратсионалӣ амалҳои ҷамъ, тарҳ, зарб ва тақсим (агар тақсимкунанда сифр набошад) ҳамеша иҷрошавандаанд, яъне маҷмӯи ададҳои ратсионалӣ майдонро ташкил медиҳанд (нигар Майдони алгебравӣ). Қоидаҳои асосии иҷрои амалҳо бо ададҳои ратсионалӣ ба воситаи формулаҳои зерин ифода мешаванд: Ададҳои ратсионалӣ инчунин дар шакли касрҳои даҳии охирнок ё беохири даврӣ ифода шуда метавонанд. Ҳар гуна адади ирратсионалиро дар байни ду адади ратсионалӣ, ки фарқи байни онҳо беинтиҳо хурд аст, ҷой додан мумкин аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ададҳо
Адади Рейнолдс

**Адади рейнолдс** — бузургии беандоза, ки хусусияти ҷоришавии моеъ (газ)-ро муқаррар мекунад; яке аз меъёрҳои асосии тавсифоти ҷоришавии моеъҳо мебошад. Ба шарафи олими англис О. Рейнолдс (1842 – 1912) номида шудааст. Формулаи адади рейнолдс чунин намуд дорад: Re =ρυl/µ, ки дар ин ҷо ρ – зичии моеъ, µ – коэф.-и динамикии ғилзати моеъ, υ – суръати миёнаи ҷараён, l – андозаи хаттии ба маҷро хос (масалан, ҳангоми дар найчаи устувонашакл ҷорӣ шудани моеъ – қутри найча). Мувофиқи формула адади рейнолдс нисбати қувваи инерсионии воҳиди ҳаҷми моеъро бар қувваҳои ғилзатӣ, ки дар ҳудуди он ҳаҷм гузошта шудаанд, ифода мекунад. Ҳар як низоми ҷоришавии моеъ адади рейнолдси ба худ хос дорад. Қимати адади Ррейнолдс, ки дар он ҷараёни ламинарӣ ба турбулентӣ бадал мешавад, адади бӯҳронии Рейнолдс ном дорад. Ҳангоми Re>Re бӯҳронӣ будан ҷараён турбулентӣ ва ҳангоми Re<Re бӯҳронӣ	будан ҷараён ламинарӣ ҳаракат мекунад. Қимати бӯҳронии адади рейнолдс барои найчаҳои устувонашакл ба 2320, барои каналҳои кушод ба 900 баробар аст. Адади рейнолдс ҳар қадар хурд бошад, қувваҳои ғилзатӣ ҳангоми ҳаракати моеъ ҳамон андоза роли муҳим мебозанд. Адади рейнолдс ҳангоми моделсозии ҳодисаҳои гидроаэродинамикӣ аҳамияти калон дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъёри монандӣ
Гурӯҳ:Бузургиҳои беандоза дар гидродинамика
Адади таҳвил

**Адади таҳвил** — нисбати суръати узви барандаи механизм ба суръати узви пайрави он. Ҳангоми чархзании навардҳо ифодаи адади таҳвил чунин аст: ки дар он w1 ва n1 – суръати кунҷӣ ва адади гардиши наварди баранда, w2 ва n2 – суръати кунҷӣ ва адади гардиши наварди пайрав мебошад. Адади таҳвилро бо андозаҳои геометрии механизм, ки тарҳи онро тавсиф медиҳанд, низ ифода кардан мумкин аст. Масалан, барои таҳвили фриксионӣ ё тасмагии устувонашакл адади таҳвил чунин аст: i=D2/D1, дар он D2 – қутри шкиви пайрав ва D1 – қутри шкиви дохилӣ; барои таҳвили чархҳои дандонадор i=z2/z1 аст, ки дар он z2 – адади дандонаҳои чархи пайрав, z1 – адади дандонаҳои чархи баранда мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Механика
Авчинтеппа

**Авчинтеппа** (Обчинтеппа) — ёдгории қадима, маркази яке аз воҳаҳои Марғиёни Қадим дар қисми шарқии резишгоҳи дарёи Мурғоб (Туркманистон). Ба нимаи дуюми ҳазорсолаи дуюми то мелод тааллуқ дорад. Масоҳаташ 150 х 100 м. Девори ҳимоявии он 12 бурҷ дорад. Авчинтеппа аз хишти хом сохта шудааст. Аз қалъа ва қабрҳои он ҷо асбоби гуногуни қиматбаҳо ёфт шудаанд. Дар қатори бозёфтҳо зарфҳои сафолии дар чархи кулолӣ тайёр кардашуда, миҷмарҳои сангин, нӯгҳои найза, дастпонаҳои мисин ва ғайра ҷолиби диққатанд. Бозёфтҳои Авчинтеппа дар омӯзиши таърихи қабилаҳои Маданияти Бохтар аҳамият доранд. Бошандагони авҷитеппа ва деҳаҳои атрофи он кишоварзу чорводор ва аз нажоди ориёӣ буданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мақолаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Туркманистон
Бибизумрад Абдуллоева

**Бибизумрад Абдулло́ева** (1919, деҳаи Куркат, ноҳияи Нов — ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Устоди пахтаи Тоҷикистон (1957).

## Зиндагинома
Колхозчӣ, сардори звено ва бригадаи колхози ба номи Телмани ноҳияи Колхозобод (1937 – 72). Аз соли 1973 нафақагири шахсӣ буд. Абдуллоева солҳои 1948 – 50 аз ҳар га замин 35 – 41 сентнер ҳосили пахтаи маҳиннах рӯёнд. Бо ду ордени Ленин, орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Адади Непер

**Адади непер** — ададие, ҳудуде, ки ба он ифодаи ҳангоми (1n)n беинтиҳо афзудани қиммати n майл мекунад, яъне: e – асоси логарифми натуралӣ аст ва адади транссендентӣ мебошад. Транссендентӣ будани е-ро бори аввал математики франсавӣ Ш. Эрмит (1873) исбот кард. Дар илм бо номи адади Непер ё адади Эйлер маъмул аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Ададҳои_транccендентӣ
Адади мукаммал

**Адади мукаммал** — адади бутуни мусбат, ки ба ҳосили ҷамъи тақсимкунандаҳои дурусти худ (тақсимкунандаҳое, ки аз худи адад хурданд) баробар аст. Масалан, ададҳои 6 (=1+2+3) ва 28 (=1+2+4+7+14) ададҳои мукаммаланд. Математики Юнони Қадим Уқлидус (асри 3 то м.) собит карда буд, ки ададҳои мукаммали ҷуфтро аз рӯи формулаи 2p–1•(2р–1) ҳангоми ададҳои сода будани p ва 2р – 1ёфтан мумкин аст. То имрӯз аз рӯи ин формула бо ёрии компютерҳо 47 адади мукаммалро ёфтаанд. Ададҳои мукаммали тоқ то ҳол маълум нестанд ва масъалаи мавҷудияти онҳо ҳанӯз беҷавоб аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Насиба Абдуллоева

**Насиба Абдуллоева** (; зод. 15 ноябри 1961, Самарқанд) — сароянда, Ҳунарпешаи халқии Ӯзбекистон (1993) ва Озарбойчон (2022).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Студияи мусиқии Самарқанд (1979) ва Институти давлатии маданияти Тошкент (1989).

## Эҷодиёт
Эҷодиёташро аз иҷрои сурудҳои халқӣ шурӯъ карда, «Лазгии Хоразм», «Баригал», «Танавор»-ро ҳамчун дурдонаҳои эҷоди мардуми Шарқ ҷилвагар сохт. Маҳорати бадеӣ, овози нозуки ширадор, интихоби матнҳои баландмазмун хоси ҳунари Абдуллоева аст. Махсусан сурудҳои ишқӣ («Арзамро гуфтам», «Ҷони ман», «Малак» ва ғайра)-ро бо эҳсоси олӣ иҷро мекунад. Дар эҷодиёти Абдуллоева сурудҳои тоҷикӣ, туркӣ, озарӣ, эронӣ мавқеи намоён доранд. Чанд маротиба ба кишварҳои хориҷӣ сафари ҳунарӣ кардааст. Филми телевизионии «Насиба» («Ӯзбектелефилм», 1989) ба эҷодиёти Н. Абдуллоева бахшида шудааст. Дар Тоҷикистон борҳо ҳунарнамоӣ карда, байни сокинони ин ҷо маҳбубият пайдо кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сарояндаҳои Ӯзбекистон
Аденозин

**Аденозин** — C10H13N5O4, нуклеозидест, ки дар он атоми нитрогени 9-и аденин бо атоми карбони 1-и рибоза пайваст шудааст. Моддаи кристаллии беранг. Массаи молекула 267, ҳарорат гуд. 229°С. Дар об ҳал мешавад. Аз ҷиҳати химиявӣ аденозин асоси суст аст. Дар организм Аденозин асосан дар таркиби баъзе ферментҳо, кислотаҳои аденозинфосфат ва нуклеат мавҷуд аст. Аденозинро дар натиҷаи гидролизи кислотаҳои нуклеат бо ишқор ё аз кислотаи монофосфат бо таъсири фермент ҷудо кардани боқимондаи кислотаи фосфат ҳосил мекунанд. Бо роҳи синтез низ ҳосил кардан мумкин аст. Хусусан синтези аденозин аз 4,6-диаминопиримидин аз тарафи олимон Тодд, Баддили ва Литго (соли 1946) ҷолиб мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимиё
Адсорбентҳо

**Адсорбентҳо** — ҷисмҳои табиӣ ё сунъие, ки моддаҳоро аз газҳо ва маҳлулҳо ҷаббида мегиранд (фурӯ мебаранд). Хосияти ҷаббандагии адсорбентҳо аз таркиби химиявӣ ва ҳолати физикавии сатҳи онҳо, аз ковокӣ ва сатҳи хос (сатҳе, ки ба 1 г модда рост меояд) вобаста аст. Адсорбентҳо масомадор (ковок) ва бемасома мешаванд. Сатҳи хоси адсорбентҳои бемасома (кристаллҳои майдакарда, зарраҳои дуд, дуда) аз 1 то 500, сатҳи хоси адсорбентҳои масомадор (силикагелҳо, алюмогелҳо, катализаторҳои алюмосиликатӣ, ангишти фаъол) бошад то 1000, мешавад. Адсорбентҳои бемасомаи дисперснокиашон баландро асосан дар натиҷаи нопурра сӯхтани карбогидридҳо, сӯзондани пайвастҳои элементоорганикӣ ё галогенопайвастҳо ҳосил мекунанд. Тарзи ҳосил кардани адсорбентҳои масомадор чунин аст: бо роҳи таъсири химиявӣ ҷисмҳои сахти дуруштдисперсиро ба ҷисмҳои масомадор табдил медиҳанд; аз маҳлулҳои коллоидӣ (золҳо) гел таҳия карда мешавад; дар аснои хушкондани чунин гелҳо аз тарқишҳои байни зарраҳои коллоидӣ ҳалкунанда дур гашта, масолеҳи ковок ҳосил мешавад. Адсорбентҳоро дар саноати химияи нефт барои тоза кардани маҳсулоти нефт ва газҳо, ҳамчунин дар тиб, техника истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика Биология
Адигейҳо

**Адигейҳо** — халқе, ки асосан дар адиге (Республикаи Адигей)-и Федератсияи Россия истиқомат дошта, дар соҳили шимолии Баҳри Сиёҳ аз шохоби Кубан то Абхозистон паҳн шудааст. Дар Федератсияи Россия ҳамагӣ 150 000 нафар зиндагӣ доранд. Калимаи адигей ба тамоми забонҳои мардуми Кавказ маънои ҷазираро ифода мекунад. Адигейҳо алифбо ва сарфу наҳви мукаммали худро доранд. Аҷдоди адигейҳо аҳолии муқимии Кавкази Шимолӣ будаанд, ҳарчанд дар этногенезашон (раванди пайдоиши халқ) скифҳо, сарматҳо ва аланҳои аз дигар ҷой омада низ ширкат доштаанд. Дар асрҳои 13 – 14 иддае аз адигейҳо ба ҳавзаи дарёи Терек (кабардинҳо) кӯч баста, қисми асосии аҳолӣ дар соҳилҳои Баҳри Сиёҳ муқим мондаанд. Ин гурӯҳи қабилаҳои адигейҳо ба номи черкесҳо маъмул гаштанд, ки минбаъд чандин қабилаҳо, аз қабили шапсугҳо, абадзехҳо, натухайсҳо ва дигаронро муттаҳид намуданд. Адигейҳо асосан кишоварз ва чорводоранд. Аксарияти аҳолӣ аз асри 18 ба аҳли тасаннуни Ислом гаравидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Сайрамбибӣ Абдуллоева

**Сайрамбибӣ Абдулло́ева** (1911, деҳаи Ҳисораки собиқ ноҳияи Ҳоити вилояти Ғарм — 16 майи 1929, ҳамон ҷо) — яке аз аввалин муаллимаҳо аз вилояти Ғарм.

## Зиндагинома
Аз оилаи деҳқони камбағал. Баъди хатми курси муаллимии ноҳияи Ғарм (1928, ҳозира ноҳияи Рашт) дар зодгоҳаш муаллимаи синфҳои ибтидоӣ шуд. Ғайр аз муаллимӣ ҳамроҳи ҳамкасбонаш Гадоева Оламбибӣ ва Қосимова Маълумбибӣ дар байни ҳамдеҳаҳояшон ба таблиғоти сиёсӣ машғул буд, мардумро ба сохтмони ҳаёти нави сотсиалистӣ ташвиқ мекард. Апрели 1929 дастаи босмачиёни Фузайл Махсум Ҳоитро ишғол кард ва бо иғвои бойҳо ва рӯҳониёни иртиҷоӣ ин се нафар муаллимаро дастгир намуда, 16 апрел ба дор овехтанд. Дар боғи фарҳанг ва истироҳати ноҳияи Рашт ба ёди ин шаҳидон муҷассамае гузошта шудааст, ки Абдуллоева ҳам дар пояи он мадфун аст. Дар пйесаи М. Бахтӣ «Лаҳзаи ҷовид» образи Абдуллоева ва ҳамкасбонаш инъикос ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Сипорат Абдуллоева

**Сипорат Абдулло́ева** (1932, Панҷакент — 28 январи 2007, ҳамон ҷо) — тамокукор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1981).

## Зиндагинома
Колхозчии хоҷагии ба номи К. Маркси ноҳияи Панҷакент (1948 — 63), коргари Иттиҳодияи истеҳсолии корхонаи коркарди тамокуи шаҳри Панҷакент (1963 — 89). Аз соли 1990 нафақагир буд. Дар тамокукорӣ ба муваффақиятҳо ноил шудааст. Бо орденҳои Ленин, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Адуляр

**Адуляр** — минерал, як намуди ортоглази шаффофу беранг, санги қамарӣ. Ба ифтихори маҳали Адуляри Швейтсария, ки бори аввал кристаллҳои он дар он ҷо ёфт шуда буданд, номгузорӣ шудааст. Адуляр аз ҷинсҳои магмавии кӯҳӣ иборат буда, алкомисилакатори калий К[AlSi3O8] мебошад. Дар табиат дар шакли кристалл ё ғурӯша вомехӯрад. Сахтиаш аз рӯи шкалаи Моос – 6. Адуляр санги нимгаронбаҳо маҳсуб ёфта, як намуди шаффоф ва ё нимшаффофи шпати даштӣ аст. Ҷилои шишагуни нилобӣ дорад. Адуляр барои сохтани маснуоти заргарӣ истифода мешавад. Адулярро баъзан «сангӣ яхмонанд» ё «чашми моҳӣ» низ меноманд. Конҳои адуляр дар Швейтсария, Шри-Ланка, Бирма, Танзания, Ҳиндустони Ҷанубӣ, ИМА ва Тоҷикистон мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Абдуқаҳҳор Абдуллозода

**Абдуқаҳҳор Абдуллозода́** (зод.1893, деҳаи Қистакӯз, ноҳияи Хуҷанд — 1975, ҳамон ҷо) — омӯзгор, нахустин Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон (1942).

## Зиндагинома
Соли 1914 дар зодгоҳаш аввалин мактаби русӣ кушода шуд ва Абдуллоева дар он ҷо савод омӯхт. Соли 1921 курси кӯтоҳмуддати муаллимиро дар шаҳри Тошканд хатм намуда, яке аз тарғиботчиёни намоёни маърифат дар ҷумҳурӣ гардид. Дар вазифаҳои гуногуни мақомоти маорифи Тоҷикистон кор кардааст. Солҳои дароз директори мактаби миёнаи рақами 5-и ноҳияи Хуҷанд буд. Депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 2 — 4). Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
Аёс

**Аёс** — якбора паст шудани ҳарорати рӯи замин ва қабати ҳавои назди­заминӣ дар охирҳои тирамоҳ, зимистон ва аввали баҳор. Аёс радиофаъол, адвективӣ ва адвективию радиофаъол мешавад. Вақте ки дар ҳавои соф боди сабук мевазад, афканишоти сатҳи замин ба дараҷаи баландтарин расида, аёси радиофаъол ба амал меояд. Дар натиҷаи аз ягон минтақа ба самти уфуқӣ босуръат ҳаракат кардани ҳавои хунук аёси адвективӣ рух медиҳад (нигар Адвексия). Дар як вақт ба амал омадани ин ду ҳодиса аёси адвективию радиофаъолро ба вуҷуд меорад. Дар охири тирамоҳ ва аввали баҳор дар натиҷаи аёс рӯи замин яхи тунук баста, ба соҳаи кишоварзӣ зарари калон мерасонад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Файзулло Абдуллозода

**Файзулло Абдуллозода** (1909, Хуҷанд – 1966, ҳамон ҷо) — педагог, Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон (1958).

## Зиндагинома
Дар мактаби куҳна ва мактабҳои шӯравӣ савод омӯхта, аз соли 1927 ба кори омӯзгорӣ шурӯъ кардааст. Хатмкардаи Институти олии педагогӣ-аграрии Тошканд (1932) ва курси назариявии аспирантураи Институти забони АИ СССР (1949). Аз рӯзи таъсиси Институти педагогии Ленинобод (ҳоло Донишгоҳи давлатии Хуҷанд) то поёни умр дар ин мактаби олӣ муаллими забону адабиёт ва муддате мудири кафедраи адабиёти тоҷик буд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Аждардаҳон

**Аждардаҳон**, **гулимаймун**, **гулихандон**, **сагдаҳон** ( — як навъ рустании як, ду ва бисёрсолаи ороишӣ.

## Тавсифоти билогӣ
Баландиаш аз 15 то 100 см. Пояаш сершоху барг, баргҳояш нештаршакл ё байзашакл, рӯ ба рӯ ё пай дар пай ҷой гирифтаанд. Гулаш дуҷинса, гулбаргҳояш сафед, зард, гулобӣ, норанҷӣ, сурх (мисли «даҳони аждар»). Ғӯзааш байзашакл (дарозиаш 12 – 17 мм), сертухм ва сермӯяк, тухмаш майда.

## Намудҳо
Қариб 50 намудаш дар минтақаҳои гарми иқлими ҷаҳон паҳн гардидааст. Соли 1940 ба Боғи ботаникии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон як намуди аждардаҳон – аждардаҳони бӯстонӣ (A. majus) оварда шуд. Алҳол онро дар боғу гулбоғ, хиёбону растаҳо парвариш мекунанд. Аждардаҳони бӯстонӣ гули равшанипарвард ва сармобардор аст. Аз тухм ва қаламча зиёд мешавад. Пояаш рост ва сершоху барг, то 1 м қад мекашад. Аз моҳи май – июн то фарорасии сармо шукуфта, тухм мебандад. Гултӯдааш хӯшамонанд, гулҳои алоҳидааш нисбатан калони мӯякдор (дарозиаш 3,5 см, бараш 3 см) ва хушбӯй, рангаш арғувонӣ, зард, сафед, сурх ва ғайра Алҳол 7 навъи он ба шароити иқлими Тоҷикистон мутобиқ гардонда шудааст. Тақрибан 3 – 4 рӯз пеш аз кишти тухмӣ ё шинондани кӯчати аждардаҳон, барои нест кардани алафҳои бегона ба ҳар га замин 4 л маҳлули трефлан мепошанд. Тухми аждардаҳонро ба замини нарму ҳосилхез дар чуқурии то 2 см (охири тирамоҳ; дар бӯстонҳо – зимистон) коштан беҳтар аст. Тухмиро баробари гарм шудани хок моҳи апрели ҳам коштан мумкин. Он баъди 12 – 14 рӯз неш зада мебарояд. Навъҳои зудраси аждардаҳон баъди 70 – 80 рӯз, деррасаш баъди 90 – 100 рӯзи коштани тухмӣ мешукуфанд. Кӯчаташро аввалҳои моҳи май мешинонанд. Аз навъҳои дурагаи гетерозисӣ навъи гултӯдааш калони камбаргу камшохи «Мадам Баттерфляй» рӯёнда шудааст; он дар ҳама гуна шароити обу ҳаво нағз месабзад. Аждардаҳон аз тортанаккана, трипс, ширинча, зиреҳаку нематодаҳо осеб дида, ба касалиҳои фузариоз, занбӯруғҳои гарда, занга, септориози барг, пӯсиши реша ва ғайра гирифтор мешавад. Тухми аждардаҳонро дар халтаҳои латтагин нигоҳ медоранд. Қобилияти сабзиши тухмӣ чанд сол маҳфуз мемонад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Глебова A. А., Травянистые растения, дар кит.:
*Растения для декоративного садоводство, М., 1986;
*Дрягина И. В., Кудрявцев Д. Б., Селекция и семеноводство цветочных культур, М., 1986;
*Головкин Б. Н., Декоративные растения СССР, М., 1986;
*Юнусов С. Ю., Семейство норичниковые, дар кит.:
*Флора Таджикской ССР, т. 8, Л., 1986.

## Сарчашма
*
Абдуллообод

**Абдуллообо́д** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Карим Исмоилови ноҳияи Ваҳдат.

## Ҷуғрофиё
Аз Абдуллообод то маркази шаҳр 12 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 727 нафар (2009), лӯлиҳо. Деҳа мактаби ибтидоӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ваҳдат
Гурӯҳ:Ҷамоати Карим Исмоилов
Тақиюддини Авҳадӣ

**Тақиуддин Муҳаммад Авҳадӣ ибни Муинуддин Саъдуддини Дақоиқии Исфаҳонӣ** () — , тазкиранавис ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилдида, бохабар аз улуми мутадовилаи давр, инчунин аз мантиқу риёзиёт будааст. Ба шеъргӯӣ аз 16-солагӣ оғоз кард. Дар синни 20-солагӣ ба хидмати шоҳони сафавӣ дохил шуд. Пас аз муддате хидмати дарборро тарк кард ва ба Ҳиндустон рафт. То охири умр дар он ҷо монд.

## Фаъолияти эъҷодӣ
Асари машҳури Авҳадӣ тазкираи умумии «Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин» (хулосааш бо номи «Каъбаи арафот» тадвин шудааст) мебошад. Аз Авҳадӣ инчунин девонҳои ашъор бо номҳои «Табсарат-ул-орифин», «Тазкират-ул-ошиқин», маҷмӯаҳои «Муқатаот ва мутоиботу аҳоҷӣ», «Умеди обод» (дар ҷавоби ашъори Умедӣ), «Одамият», маҷмӯаҳои ғазалиёт ба унвони «Баҳроми Достон», «Қанди муқаррар», «Ҷавоҳири завоҳир», «Дурари ғурар», маснавиҳои «Яъқуб ва Юсуф», «Каъбаи дидор», «Сафинат-ус-сакина», «Лавҳи маҳфуз», «Қалами қудрат» боқӣ мондаанд. Авҳадӣ китобу рисолаҳои мансур низ дорад: «Сурмаи сулаймонӣ», «Кофият-ул-қофия», «Мифтоҳи мафотеҳ», «Айния», «Ҷафри Авҳад» ва ғайра Авҳадӣ девони чанде аз шоирон, аз ҷумла Ваҳшии Бофқиро мураттаб кардааст.
 
Намунаҳо аз ашъори Авҳадӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Аҳмад Гулчини Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 2, Т., 1350 ҳ. ш.
Азғич

**Азғич**, **ажғич**, **девпечак** () — як навъ гиёҳи худрӯи бебаргу береша аз ҷинси зарпечак.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пояаш танобмонанди печанда, сурх, бӯртоб ё хокистарранг буда, доғҳои сурхча дорад; одатан шохаронда мешавад. Хӯшагулаш сергул, дароз (то 8 — 9 см), гулаш қифмонанди гулобитоб (дарозиаш 5-7 мм), думчадор ё бедумча аст; гулбаргаш ғафси сероб. Ғӯзааш бӯртоб (дарозиаш 5 — 6 мм, бараш 4 — 5 мм), байзашакл, одатан ҷилодор ва 3 — 4-тухма. Тухмаш гирдаи дилшакл, зардтоб ё қаҳваранг (вазни 1000-донааш 6 — 0 г). Азғич фақат як сол нумӯ меёбад, баъди гул карда тухм бастан (май — октябр) нобуд мегардад.

## Густариш
Азғич асосан дар доманакӯҳҳои Қурама, воҳаи дарёи Сир, қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз ва мавзеъҳои ҷануби Тоҷикистон (300—1500 м баландтар аз сатҳи баҳр) дучор меояд.

## Зарарҳо
Азғич ба поя, шоху навдаи гиёҳҳо ва буттаву дарахтон печида, шираи онҳоро мемакад. Агар азғич зиёд бошад, ба ҷангал, буттаву дарахти мевадор, юнучқа ва пахта зарари калон мерасонад. Дар табиат аз азғич бештар гиёҳи сус ё ширинбуя, шутурхор, лух, пудинаи лалмӣ, буттаву дарахтон — газ, зағоза, лифток, шӯлаш, дулонаи сурхак, талхакбодом, фарқ ва ғайра осеб мебинанд.

Миқдори зиёди азғич барои чорво заҳрнок аст. Азғичро бо ёрии алафкушҳо нест мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора Таджикской ССР, т. 7, Л., 1984.

## Сарчашма
*
Азёдкунӣ

**Азёдкунӣ** — яке аз равандҳои муҳим ва асосии хотира. Он ихтиёрӣ ва ғайриихтиёрӣ, механикӣ ва мантиқӣ мешавад. Азёдкунӣ барои дар хотир мустаҳкам нигоҳ доштани маводи даркшуда, фикр, амал, таассуроту ҳиссиёти равонӣ (психологӣ) мусоидат менамояд. Дар раванди азёдкунӣ амал, фикр ва таассуроти ҷудогона мустаҳкам мешаванд. Азёдкунӣ дар таълими ҳамаи фанҳо – математика, физика, химия, биология, география, таърих, забон, адабиёт, корҳои беруназсинфию беруназмактабӣ ва ғайра васеъ истифода мегардад. Азёдкунӣ гуногун мешавад: аз ёд кардани мазмуни маводи таълимӣ; аз ёд кардани қоидаҳо, қонунҳо ва формулаҳо, таърихи рӯз ва солҳо; аз ёд кардани порчаҳои назму наср ва ғайра азёдкунӣ характери таълимӣ дошта, бо мақсади дер ва ё муваққатан дар хотир нигоҳ доштани маводи таълим дар дарсҳо, корҳои берун аз синф, ҳангоми иҷрои вазифаи хонагӣ мадад мерасонад. Азёдкунии муваққатӣ ҳангоми иҷро намудани баъзе корҳои берун аз синф истифода мешавад. Масалан, дар ҷамъомадҳо, шабнишиниҳо, шаби саволу ҷавоб ва ғайра муаллим ба талабагони ҷудогона аз бар намудани ягон порчаи шеърӣ, повест ва ё дигар асари бадеиро месупорад. Ин тарзи азёдкунӣ муваққатӣ буда, шояд маводи азбаршуда дигар ба кор наояд. Аз тарафи дигар он на хусусияти оммавӣ, балки маҳдуд дошта, теъдоди ками хонандагонро дар бар мегирад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Ҳабибуллоҳмахдум Авҳадӣ

**Ҳабибуллоҳмахдум Авҳадӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум), шоири тоҷик (асри 19 – ибтидои асрии 20).

## Зиндагинома
Дар Бухоро таваллуд ёфта, дар ҳамин шаҳр таҳсил кардааст. Бино ба манбаъҳои адабӣ дар 17-солагӣ (1899 – 1900) дар радифи «Офтоб» шеъре гуфта, ба Садриддин Айнӣ тақдим намуд.

## Фаъолияти эъҷодӣ
Садриддин Айнӣ дар «Намунаи адабиёти тоҷик» як шеъри ӯро ҷой додааст, ки дар пайравӣ ба Абулқосим Лоҳутӣ (ғазали «Инқилоби сурх») иншо шудааст. Дар тазкираҳо, баёзҳо ғазалиёт, рубоиҳои Авҳадӣ. сабт гардида, то замони мо расидаанд. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти Авҳадӣ мебошанд:
Гардад чӣ сон ба моҳи рухат ҳамсар офтоб, 
З-он рӯ, ки нест ҳамчу рухат дилбар офтоб. 
Аз шарми моҳи рӯи ту ҳар шом мекунад, 
Аз ҷомаи сиёҳ ба сар чодар офтоб… 
Умрест баҳри дидани моҳи узори ту, 
Созад гузар ба ҳар сари кӯю дар офтоб…
 
## Адабиёт
Айнӣ С., Намунаи адабиёти тоҷик, Д., 2010.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Авҳадуддини Кирмонӣ

**Авҳадуддин Ҳомид ибни Абилфахри Кирмонӣ** (; ? — 1236, Кирмон) —  ва мутасаввифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш улуми маъмули замонро омӯхт ва дар синни камолот бо мақсади такмили дониш ва вохӯрӣ бо уламо ба сафар баромад. Дар Бағдод ва Димишқ шогирдон ва мӯътақидони зиёд, аз ҷумла Фахруддини Ироқӣ, Авҳадии Мароғаӣ ва дигаронро пайдо кард. Бо орифони машҳур Ибни Арабӣ ва Шамси Табрезӣ ҳамсуҳбат шуд. Авҳадуддини Кирмонӣ яке аз устодони шеъри ирфонии форс-тоҷик ба шумор меравад. Рубоиҳои бисёри тасаввуфӣ ва маснавие дорад бо номи «Мисбоҳ-ул-арвоҳ» (1180 байт). Рубоиҳои Авҳадуддини Кирмонӣ аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ба нигоштаҳои Умари Хайём наздиканд; аз ин ҷост, ки баъзан онҳоро рубоиёти Хайём пиндоштаанд.

Ин рубоӣ аз Авҳадуддини Кирмонӣ аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ризоқулихони Ҳидоят, Риёз-ул-орифин, Т., 1316 ҳ. ш.;
* Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т., 1344 ҳ. ш.
Шамс Ғуломов

**Шамс Ғуломов** (1926, деҳаи Файзобод, ноҳияи Файзобод — 2013, ноҳияи Файзобод) — агрономи тоҷик, Агрономи шоистаи Тоҷикистон (1976), Иштиродори Ҷанги Бузурги Ватанӣ.

## Зиндагинома
Шамс Ғуломов  соли 1926 дар деҳаи Чуваи совети қишлоқи Дубеда дар оилаи деҳқон таваллуд шудааст. Маълумоти ибтидоиро аз соли 1937 дар зодгохаш гирифтааст. Баъдтар идомаи таҳсили ибтидоиро дар деҳаҳои Дороб ва Дашти Марзо мегирад. Синфи 4-ро дар деҳаи Сари Сафедхок хатм мекунад.

Соли 1944 ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттифоқи Советӣ даъват шуда, дар ҳайати Ҷабҳаи 1-уми Украина зидди фашистон (то озодкунии Берлин) ҷангидааст. Соли 1949 ба зодгоҳаш баргашта, ба кори барқарорсозии соҳаи кишоварзӣ машғул шуд, агрономи МТС буд. Ҳамзамон соли 1962 Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро бо ихтисоси агроном хатм намуда, ба ҳайси ходими хурди илмии Стансияи таҷрибавии Файзобод ба кори илмӣ машғул шуд.

## «Помидори Файзобод»
Дар асоси тадқиқоти илмӣ помидори навъи «Файзобод»-ро ихтироъ кард. Солҳои 1986—1998 сардори хоҷагии махсусгардонидаи «50-солагии Комсомол»-и ноҳияи Кофарниҳон буд. Дар давоми 54 соли фаъолияти кориаш даҳҳо га боғҳои себу ангур бунёд намуда, кишти зироатҳои полизиро инкишоф дод.

## Ҷоизаву орденҳо
Барои хидматҳои ҷангӣ ва кории содиқонааш бар орденҳои Байрақи Сурхи Ҷангӣ, Ленин, медалҳои ҷангӣ ва ҷашнӣ, нишони сарисинагии «Агрономи шоистаи Тоҷикистон» (1976) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Душанбе, 2011. СИЭМТ, — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4
Закӣ Абдуллохӯҷаев

**Закӣ Абдуллохӯҷаев** (*Абдуллохӯҷаев Закӣ Ёқубович*; 12 феврали 1929, Хуҷанд – 25 феврали 1991, Душанбе) — духтури бемориҳои сироятӣ, доктори илми тиб (1967), профессор (1969).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факулети педиатрии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (ИДТТ) ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1950). Солҳои 1955 – 60 ассистент ва дотсенти кафедраи бемориҳои сироятии ИДТТ, 1967 – 68 ҷонишини директор оид ба корҳои илмии Институти эпидемиология ва гигиенаи шаҳри Душанбе буд. Соли 1968 дар заминаи Беморхонаи шаҳрии клиникии №2 кафедраи бемориҳои сироятии кӯдаконро ташкил карда, то соли 1991 мудирии онро ба уҳда дошт. Саринфексионисти Вазорати тандурустии ҶТ оид ба бемориҳои кӯдакон (1968 – 87).

## Фаъолияти илмӣ
Дар мавзӯи «Омӯзиши раванди оксиду барқароршавӣ ва мувозанати кислотаю ишқор ҳангоми бемории Боткин» рисолаи докторӣ ҳимоя кардааст. Оид ба бемориҳои сироятӣ зиёда аз 100 асари илмӣ, таълимию методӣ дорад. Фаъолияти илмию амалии Абдуллохӯҷаев асосан ба дарёфти усулҳои самараноки пешгирӣ ва табобати гепатитҳои вирусӣ равона шудаанд. Тадқиқот дар ин самт бо ҳамкории беморхонаю институтҳои номии советӣ, масалан, Институти вирусологияи ба номи Д. И. Ивановскийи АИТ СССР, ҳамчунин Институти гастроэнтерология ва Институти эпидемиологияю гигиенаи Тоҷикистон сурат гирифтаанд. Бо роҳбарии Абдуллохӯҷаев дар собиқ Иттифоқи Советӣ бори нахуст дар Тоҷикистон барои назорати кӯдаконе, ки гепатитҳои вирусиро аз сар гузарондаанд, ҳамчунин барои одамони гирифтори бемориҳои музмини вирусии ҷигар ҳуҷраҳои диспансерӣ ташкил карда шуданд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Дӯстии халқҳо (1989) сарфароз гаштааст.

## Осор
* Ташхису муолиҷаи бемории Боткин дар бачагон, Д., 1970; 
* Тарзу усулҳои муолиҷаи баъзе бемориҳои вазнини бачагона, Д., 1972.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Абдуллоҳ (шоир)

**Абдулло́ҳ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (охири садаи XV — ибтидои садаи XVI).

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — шаҳри Ҷом таҳсил карда, ба шеъргӯӣ оғоз намуд ва чун шоири тавоно шуҳратманд гардид. Аз истеъдоди баланди ӯ дар эҷоди ғазалу рубоӣ ва маснавӣ Алишери Навоӣ дар «Маҷолис-ун-нафоис» иттилоъ додааст. Ба «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Хамса»-ҳои Низомии Ганҷавию Амир Хусрави Деҳлавӣ ва маснавиҳои Абдурраҳмони Ҷомӣ ҷавобия навиштааст. Абёти зерин намунаи шеъри ӯянд:

: Пас он гаҳ басе говмешони нар,
: Ба занҷир бастанд бар якдигар.
: Ки дар пеши хандақ фасиле бувад
: Ва з-ӯ ҳар яке манъи филе бувад.
: Чаро бояд аз фил кардан ҳазар,
: Ки ӯ чорпояст чун гову хар.
::::: ***
: Нубувватро туӣ он нома дар мушт,
: Ки аз таъзим дорад муҳр бар пушт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри XV
Абдуллоҳ ибни Аббос

**Абдулло́ҳ И́бни Аббо́с ибни Абдулмутталиб ибни Ҳошим ибни Абдуманоф** (619 – 687) — аз муҳаддисон ва муфассирони аввалӣ. Писари амаки Пайғамбар (с), кунияташ Абулаббос, лақабаш «Ҳабрулуммат» (Донишманди уммат). Авлод ва хулафои Аббосиён аз насли Абдуллоҳ мебошанд.

## Зиндагинома
Абдуллоҳ ҳангоми вафоти Пайғамбар (с) 13-сола буд, вале бо вуҷуди ин аз ӯ ҳадисҳои бисёре ривоят кардаанд. Ҷамъе аз оятҳои Қуръон дар асоси шарҳу тавзеҳоти Абдуллоҳ тафсир ёфтаанд. Абдуллоҳ соли 648 бо Абдуллоҳ ибни Сарҳ ба ғазои Ифриқия баромад, дар замони хилофати Алӣ ибни Абитолиб ҳамроҳи ӯ ба Ироқ рафт, дар ҷанги Сиффин иштирок кард, чанде ҳокими Басра буд, пеш аз вафоти Алӣ ба шаҳри Тоиф рафт ва то вафоташ (687) он ҷо монд. Убайдуллоҳ, Фазл, Қусам ва Маъбад бародарони ӯ мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Муҳаддисон
Гурӯҳ:Фақеҳон
Эмомалӣ Раҳмон – бунёнгузори сиёсати хориҷии Тоҷикистон (Китоб)

**Эмомалӣ Раҳмон – бунёнгузори сиёсати хориҷии Тоҷикистон**.   – Душанбе: Ирфон, 2012. – 272 с.

## Мундариҷа
Дар китоби «Эмомалӣ Раҳмон – бунёнгузори сиёсати хориҷии Тоҷикистон» паҳлӯҳои гуногуни нақши роҳбари давлати Тоҷикистон дар роҳандозӣ намудани сиёсати хориҷии кишвар, ривоҷ додани робитаҳо бо кишварҳои хориҷӣ, ҳамкорӣ бо созмонҳои байналмилалӣ, ташаббусу ибтикорот, дарёфти ҷойгоҳи ҷумҳурӣ дар арсаи ҷаҳонӣ, дипломатияи фарҳангӣ, муносибатҳо бо ҳамватанони бурунмарзӣ, ташаккули асосҳои назариявӣ ва ҳуқуқии сиёсати хориҷии кишвар инъикос ёфтаанд. 
 
## Эзоҳ
 
 
## Пайванди беруна
* Эмомалӣ Раҳмон – бунёнгузори сиёсати хориҷии Тоҷикистон 


Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Китобҳои дар Тоҷикистон нашршуда
Обшиносии кишоварзӣ

**Обшиносии кишоварзӣ** (), **агрогидрология**(аз агро… ва hydos — об ва logos — илм) — як шохаи ҳавошиносии кишоварзӣ, ки хосиятҳои физикӣ ва оби заминро меомӯзад.

Бузургии агрогидрологиро аз рӯи дараҷаи ҳаракат ва ба решаи рустанӣ дастрас будани оби хок муайян мекунанд. Ин имкон медиҳад аз миқдори умумии намии хок ҳамон қисме ҷудо карда шавад, ки барои рӯёндани ҳосили баланди зироат лозим аст. Корҳои саҳроиро барои муайян кардани хосияти агрогидрологии хок дар заминҳои кишти пахта ва дигар зироат баҳорон, ҳангоми нарм ва намнок будани хок мегузаронанд. Бо ин мақсад дар замин чуқурчаҳо кофта, барои санҷиш хок мегиранд ва онро дар лабораторияҳои агро­гидрологӣ таҳқиқ менамоянд. Дар асоси натиҷаҳои санҷиш усулҳои агротехникии парвариши зироат, низоми обёрӣ ва меъёру муҳлати он аниқ карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Агротехника
Гурӯҳ:Агрономия
Агроклиматология

**Агроклиматология** — (аз агро…, юнонӣ klima – иқлим ва logos – илм), як соҳаи илм. Агроклиматология иқлимро ҳамчун омили истеҳсолоти кишоварзӣ меомӯзад. Ҳосилхезии хок, захираи об ва олами наботот ба иқлим вобастагии ногусастанӣ доранд. Дар ҷумҳурӣ тадқиқи агроклиматологии зироат (аз ҷумла пахта) охири солҳои 20 садаи XX сар шуд. Дар ибтидо асосан таъсири номусоиди обу ҳаво (сармо, хушксолӣ, гармсел ва ғайра) ба зироат мавзӯи пажӯҳиш қарор гирифта буд. Феълан агроклиматология роҷеъ ба ноҳияҳои агроиқлимӣ (бо мақсади беҳтар ҷо додани зироат, ҳайвоноти хонагӣ ва ғайра), корбасти усулҳои алоҳида ва маҷмӯи тадбирҳои агротехникӣ, ба шароити иқлим мувофиқ гардондани кори мошинҳои кишоварзӣ, дарёфти тадбирҳои мубориза бо шароити номусоиди иқлим, ҳашароти зараррасон ва касалиҳои зироат, омӯзиши иқлим ва микроиқлим (бо мақсади барои истеҳсолоти кишоварзӣ мусоид намудани онҳо) пажӯҳиш анҷом медиҳад. Хоса пажӯҳишҳое, ки ба омилҳои асосии иқлим вобаста будани рушду инкишоф ва ҳосилнокии зироатро муқаррар мекунанд, аҳамияти калони амалӣ доранд. Ифодаи миқдории ин вобастагиро нишон­диҳандаи агроиқлимӣ (масалан, маҷмӯи ҳарорат, ки дар давраи нашв талаботи ба гармӣ доштаи рустаниро тавсиф мекунад; миқдори намие, ки барои рӯёндани ҳосили муайян лозим аст ва ғайра) меноманд. Барои ноҳияҳои пахтакор роҳҳои баҳисобгирии бо гармӣ, бориш ва захираи намии хок таъмин шудани пахта (баробари ба ҳисоб гирифтани хусусиятҳои географии ноҳияҳои алоҳида), давомоти давраи бесармо, сармоҳои такроршаванда, гармсел ва ғайра дарёфт шудаанд. Ин имкон медиҳад, ки кишти пахта ва дигар зироат мувофиқи хусусиятҳои навъӣ дуруст ҷо ба ҷо гузошта шавад. Дар асоси тадқиқоти дар ноҳияҳову вилоятҳо гузаронида маълумотномаҳо тартиб медиҳанд. Ҳудуди ҷумҳурӣ ба 11 ноҳияи агроиқлимӣ тақсим шудааст: Дилварзин (ноҳияи Мастчоҳ), Туркистони Шимолӣ (ноҳияҳои Спитамен, Ҷаббор Расулов, Зафаробод, Истаравшан, Ғончӣ, Хуҷанд), Қурама (ноҳияи Ашт), Исфара (ноҳияи Исфара ва Конибодом), Зарафшон (ноҳияи Панҷакент ва Айнӣ), Ҳисор (шаҳрҳои Душанбе, Ваҳдат, ноҳияи Рӯдакӣ, Ҳисор, Турсунзода, Файзобод), Вахш (ноҳияи Шаҳритуз, Қумсангир, Ҷалолиддини Румӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Ховалинг, Ёвон, Панҷ), Қизилсу (ноҳияи Фархор, Мир Cайид Алии Ҳамадонӣ, Кӯлоб, Темурмалик, Восеъ, Данғара, Бохтар, Хуросон, Ҷилликӯл, Қабодиён, Муъминобод), Қаротегину Дарвоз (Обигарм, ноҳияи Нуробод, Рашт, Ҷиргатол), Помири Ғарбӣ (ноҳияи Дарвоз, Ванҷ, Рӯшон, Хоруғ, Ишкошим, Шуғнон) ва Помири Шарқӣ (ноҳияи Мурғоб, Қарокӯл). Натиҷаи пажӯҳишҳои агроклиматологӣ барои рӯёндани ҳосили фаровони зироат, маҳсулоти чорво, пешгирии зиёни гармсел, сел, сармозанӣ, хушксолӣ ва жолазанӣ кумак мерасонад. Раёсат ва пойгоҳҳои обуҳавосанҷии ҷумҳурӣ аз вазъияти обу ҳавои маҳалҳо рӯзе 3 маротиба хабар дода, харитаи ҳарҳафтаинаи онро таҳия месозанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:География
Пиримқул Сатторӣ

**Пиримқул Сатторӣ** (1 августи 1938, ноҳияи Бойсун, ҶШС Узбакистон — 28 майи 1993, Қурғонтеппа, Тоҷикистон) — рӯзноманигор, нависанда, шоир ва тарҷумони тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1989).

## Зиндагинома
Пирумқул Сатторӣ 27 июли соли 1940 дар деҳаи Ҳавзи ноҳияи Бойсуни вилояти Сурхондарёи Узбакистон ба ба дунё омадааст. Соли 1962 факултаи таъриху филологияи Донишкадаи омӯзгории шаҳри Душанберо хатм кардааст. Баъдан ба шаҳри Қурғонтеппа омада, ходими адабии рӯзномаҳои «Вахш»-у «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» буд ва дар як вақт дар мактаби миёнаи рақами 45 ноҳияи Бохтар муаллимӣ мекард.

Дар шаҳри Қӯрғонтеппа маҳфили адабии «Гулбарг»-ро таъсис дода, муддати мадиде дар тарбияи адибони ҷавони вилоят то таъсисёбии шуъбаи ИН Тоҷикистон дар минтақа ҳисси арзанда гузоштааст.

## Эҷод
Ӯ дар солҳои донишҷӯӣ машқи қалам мекард. Чакидаҳои хомааш дар матбуоти даврӣ, маҷмӯъаҳои дастҷамъи ва алоҳида «Пайғом» (1979), «Боли парвоз»(1986), «Хӯшаи парвин»(1989) «Дуди ҳасрат» (1993) дар ҳамкорӣ бо Алимуҳаммад Муродӣ ба чоп расидаанд.

Шеърҳои ӯро Зафар Нозим ва Тағоймурод Хушвақтов бо оҳанг сурудаанд.

Пирумқул Сатторӣ аз соли 1989 ба узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон пазируфта шудааст.

## Кушта шудан
Пиримқул Сатторӣ соли 1993 бар асари фоҷиаи Ҷанги шаҳрванди Тоҷикистон кушта шуд. Дар як гузориши Кумитаи ҳифозат аз рӯзноманигорон гуфта мешавад, ки Пиримқул Сатторӣ дар шаҳри Қурғонтеппа тавассути мардони ношиносе, ки либоси низомӣ доштанд, рабуда шуда чаанд рӯз баъд дар таърихи 28 майи соли 1993 ҷасади ӯро аз пахтазоре пайдо мекунанд Тибқи як фарзия, Пиримқул Сатторӣ, хабарнигори рӯзномаи «Навиди Вахш», рӯзи 28 май бидуни пешниҳоди ҳуҷҷат барои ҳабс аз манзилаш дар Қӯрғонтеппа бурда шудааст. Ба гуфтаи наздикон, Сатторӣ дар навбат барои нон боздошт шудааст. Ба навиштаи ҳафтаномаи «Посух», ӯ 10 майи соли 1993 кушта шудааст. Ба навиштаи ҳафтаномаи «Чароғи рӯз», Пиримқул Сатторӣ рӯзи 25 май боздошт ва ба самти номаълум бурда, рӯзи 10 июн кушта шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Агромелиоратсия

**Агромелиоратсия** (аз агро... ва лотинӣ melioratio – беҳтар кардан) — маҷмӯи усулҳои агротехникист, ки баҳри беҳтар гардондани хусусиятҳои табиии хок ва баланд бардоштани ҳосили зироат равона шудааст. Агромелиоратсия роҳҳои беҳтар гардондани хосиятҳои намкашӣ ва намнигоҳдории хок, шудгори чуқур, обшӯй кардани замин, кишти зироати ба шӯрӣ тобовар ва ғайраро дар бар мегирад. Нигар низ Мелиоратсия.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:География
Ҳавошиносии кишоварзӣ

**Ҳавошиносии кишоварзӣ** (), **агрометеорология** (аз агро…, юнонӣ meteora — ҳодисоти фазо ва logos — илм) — як шохаи илми ҳавошиносӣ.

Агрометеорология таъсири мутақобили шароитҳои метеорологӣ, иқлимӣ, гидрологӣ ва объекту равандҳои истеҳсолоти кишоварзиро меомӯзад. Агрометеорология чун илм нимаи дуюми асри 19 ба вуҷуд омада, бо биология, хокшиносӣ, рустанипарварӣ, география ва ғайра робитаи мустаҳкам дорад. Агрометеорология агроклиматология, фенологияи кишоварзӣ ва агрометеорологияи пешгӯисозиро дар бар мегирад. Барои пажӯҳишҳои агрометеорологӣ асбобҳои махсус истифода мешаванд. Усули асосии тадқиқоти агрометеорология мушоҳидаи мувозӣ ва санҷиши биометрист. Дар мавриди истифодаи усулҳои мазкур ҳолат, инкишоф, сабзиш, ҳосили зироат ва омилҳои метеорологиро ба қайд мегиранд. Мушоҳидоти агрометеорологӣ, одатан, дар саҳро ва майдончаҳои метеорологӣ гузаронда мешаванд. Бо мақсади тадқиқоти агрометеорологӣ камераҳои иқлимашон сунъиро ҳам истифода мебаранд. Дар чунин камераҳо рӯшноӣ, гармӣ ва намии мувофиқ фароҳам оварда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳавошиносӣ
Барзшиносӣ

**Барзшиносӣ** (), **агрономия** (аз  — саҳро,  — қонун) —  маҷмӯъи илмҳо ва фановариҳост барои истифода аз гиёҳон ба манзур эҷод ғизо ва сӯхт.

Агрономия ҳамаи илмҳои агрономиро оид ба рӯёндани зироат (масалан, агрохимия, агрофизика, рустанипарварӣ, селексия, тухми­шиносӣ, фитопатология, энтомологияи кишоварзӣ, мелиоратсия ва ғайра), истифодаи оқилонаи киштзор, баланд бардоштани дараҷаи ҳосилхезии замин ва ҳосили зироат дар бар мегирад. Агрономия бо биологияи умумӣ, физиологияи рустанӣ, хокшиносӣ, метеорологияи кишоварзӣ, генетика, микробиология ва дигар илмҳои табиатшиносӣ робитаи ногусастанӣ дорад. Агрономия дар ҷараёни фаъолияти амалии инсон ба вуҷуд омада, баробари инкишофи қувваҳои истеҳсолкунандаи ҷамъият, тағйири муносибатҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва равнақи фанҳои табиатшиносӣ пеш рафт. Инсон ҳазорҳо сол пеш аз мелод ҳам ба парвариши зироат машғул буд. Қоидаҳо ва дастурамалҳои агрономӣ дар Мисри Қадим, Юнони Қадим маълум буданд. Оид ба зироат ва чорводорӣ дар маъхазҳои қадима маълумот дода шудаанд. Масалан, дар қадимтарин асари адабиёти форс-тоҷик Авесто (асрҳои 10 – 6 то м.) оид ба заминдорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, обёрии заминҳои лалмӣ, хушконидани шибарзамин, чорводорӣ, кишти зироати хӯроки чорво ва ғайра суха н меравад. Дар Тоҷикистон, ки зироат асосан обӣ аст, агрономия вобаста ба шароити маҳал инкишоф меёбад. Олимони тоҷик (А. Н. Махсумов, В. П. Красичков, Х. Юсуфбеков, В. И. Литвинов,Ҷ. Қ. Қосимов, Б. С. Сангинов, Ҳ.Ҷумонқулов, У. Эшонқулов ва дигагор) вобаста ба иқлими ҷумҳурӣ самаранок истифода намудани заминҳои лалмӣ ва обиро аз ҷиҳати илмӣ асоснок карда, оид ба киштгардон, шудгор, нуриандозӣ, обёрӣ, парвариши зироат, рушди алафҳои чарогоҳ, рӯёнидани навъҳои серҳосили пахтаи маҳиннах, фаровон гардондани ҳосили пахта, сабзавот, лиму, ангур ва ғайра тадқиқоти зиёд анҷом доданд. Институтҳои тадқиқоти илмии зироат ва хокшиносӣ, Институти тадқиқоти илмии боғу токдорӣ ва сабзавоткорӣ, Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон дар пешрафти агрономия саҳми назаррас доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Адаб (маҷалла)

**«Адаб»** — маҷаллаи илмию маърифатӣ ва таълимию методии Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ки бо мақсади амалӣ намудани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатӣ» (22-юми июли 1989 қабул шуда буд) ва кумак расондан ба омӯзгоромӯзгорони забон ва адабиёти тоҷикӣ 73 шумора (аз моҳи июли 1991 то феврали 2006) нашр шудааст.

Вазифаи сардабирии маҷаллаи «Адаб»-ро Ш. Исломов (1991 — 1995) ва Ш. Шокирзода (1995—2006) ба ӯҳда доштанд. Дар саҳифаҳои «Адаб» нигоштаҳои донишмандон, адибон, омӯзгорони Тоҷикистон ва хориҷи кишвар оид ба адабиёт, таърих, фалсафа, ахлоқ, динҳо, омӯзишу парвариш, омӯзиши алифбои ниёгон, забонҳои хориҷӣ, инчунин асарҳои донишмандону адибони гузаштаву муосири тоҷик ва ҷаҳон ба табъ расиданд. Яке аз самтҳои асосии кори маҷаллаи «Адаб» инъикоси шеваи таълиму тадрис дар кӯдакистон, мактабҳои миёнаву олӣ буд. Сарлавҳаи фаслҳои асосии маҷаллаи «Адаб»: «Пешинаи тоҷикон ва қавми тоҷик», «Пажӯҳиш», «Аз Рӯдакӣ то имрӯз», «Қонуни забон», «Роҳнамои хирад», «Минбари омӯзгор», «Дурнамои мактаби миллӣ», «Шеваи омӯзиш» ва ғайра буданд. Солҳои 1997 — 1999 маҷалла замимаеро бо номи «Ганҷи адаб» бо ҳуруфи арабиасоси форсии тоҷикӣ нашр намуд. Ба ифтихори ҳазораи «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ (1994), 120-солагии Иқбол (1997), 1100-солагии давлатдории Сомониён (1999), 960- солагии Умари Хайём (2000), 1000-солагии Носири Хусрав (2003), 80-солагии шаҳри Душанбе (2004), соли тамаддуни ориёӣ (2006) ва ғайра шумораҳои махсуси «адаб» ба табъ расиданд. Бо мақсади васеътар намудани доираи фаъолияти нашрия, бо қарори ҳайати мушовараи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (12. 1. 2006, № 1/1) номи маҷалла ба «Маорифи Тоҷикистон» табдил ёфт. Маҷаллаи «Адаб» соли 2007 ба гирифтани Дипломи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон мушарраф гардид.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Маҷаллаҳо
Гурӯҳ:Маҷаллаҳо ба забони тоҷикӣ
Акбаршоҳ Искандаров

**Акбаршоҳ Искандаров** — ходими давлатӣ, сиёсатмадор, дипломати тоҷик.Доктори илми сиёсатшиносӣ. 
## Зиндагинома
Акбаршоҳ Искандаров 1 августи соли 1951 дар деҳаи Кеврони ноҳияи Қалъаи Хумби ВМКБ дида ба олам кушодааст. Дорандаи се дипломи маълумоти олист. Аввал Донишкадаи политехникии Тоҷикистонро хатм карда, баъдан ба Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи Ленин дохил шуда, онро соли 1979 ба анҷом расонидааст. Дар ин миён ғоибона мактаби олии ҳизбии шаҳри Тошкандро низ хатм намудааст. Фаъолияти кориашро чун сармуҳандиси заминсозӣ оғоз кардааст ва баъдан, сариқтисодчии Идораи кишоварзии ноҳияи Қалъаи Хумб будааст. Ду сол нозири идораи марказии омори ноҳияи Қалъаи Хумб ва ду соли дигар инструктори шуъбаи ташкилии Кумитаи ноҳиявии Ҳизби коммунистии Қалъаи Хумб будааст.
Солҳои 1984-1986 дар Кумитаи вилоятии ҲК ВМКБ инструктор ва ҳудудан ду соли дигар ҷонишини якуми раиси Кумитаи ҳизбии ноҳияи Ишкошим буд.
Хатми донишгоҳи олии ҳизбӣ дарҳои мансабу вазифаҳои ҳизбиву давлатиро ба рӯяш боз кардааст. Солҳои 1987-1990 котиби аввали Кумитаи ноҳиявии Ҳизби коммунисти ноҳияи Ванҷ ва баъдан, муддати ду соли оянда, яъне солҳои 1990-1992 раиси Шӯрои вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон ва ҳамзамон, ҷонишини раиси Шӯрои Олии Тоҷикистон будааст. Ирчунин, соли 1991 ва 1992 дар вазифаи Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият бурдааст. Дар муддати маҷбуран, зери фишори мухолифин аз мансаби президенти даст кашидани Раҳмон Набиев, аз 7 сентябр то 19 ноябри соли 1992 иҷрокунандаи вазифаи президенти Тоҷикистон буд. (бештар...).Акбаршоҳ Искандаров аз ҷумлаи он сиёсатмадоронест, ки дар танзими субот дар кишвар нақш дорад ва муддате, ки роҳбарии мамлакатро ба уҳда дошт, аз ӯ камтарин лағжише дар мавқеи сиёсӣ мушоҳида нашуд, ки ҷиноҳҳо ӯро ба ҷонибдорӣ нисбати дигаре муттаҳам кунанд. Вай худро узви Ҳукумати муросои миллӣ ҳам намедонад. Ин буд, ки баъди Иҷлосияи 16 низ барои кор бо ҳукумати нав даъват шуд. Ӯ якчанд сол ба ҳайси сафири Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркманистон адои вазифа мекард.
Дар баробари фаъолияти дипломатӣ ба навиштани мақолаҳои илмию публисистӣ ва монографияҳо машғул шуда, дар суҳбатҳо аз он солҳои нобасомону мудҳиш бо дӯстону алоқамандон ёдоварӣ мекунад. Доктори улуми сиёсатшиносӣ, муаллифи китоби хотирот бо номи «Чашмаҳои дӯстӣ» аст. Оиладор ва соҳиби 5 фарзанд.

## Сарчашма
 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон
Ағрирас

**Ағрирас** — яке аз шахсиятҳо дар осори адабиёти пешазисломии мардуми эронинажод ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, бародари Афросиёб. 

Дар Авесто ба шакли Ағраераса омадааст (маъниаш: «касе, ки гардунааш пеш меравад»). Аз зумраи ашхоси неккирдор, дорои сифати «нарава», яъне «нар», «мард», «далер» аст. Дар осори адабиёти паҳлавӣ («Бундаҳиш», фасли 31, банди 15) аз корҳои неки ағрирас бештар сухан рафтааст. Вай асирони эрониро аз дасти шоҳи Турон Афросиёб озод мекунад ва аз куштан эмин медорад. Дар фасли 29 «Бундаҳиш» ағрирас бо номи «Гопатшоҳ» ёд шудааст, вале дар фасли 31 омадааст, ки Аҳура Маздо бар ивази корҳои некаш ба ӯ писаре дод мавсум ба Гопатшоҳ. Достони ағрирас дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ муфассалтар омадааст. Ӯ мардест хирадманд, ботадбир, ҳушманд, номдор, некхоҳ, некдил, некпай. Ҳангоми бори нахуст ба Эрон ҳуҷум кардан бародараш Афросиёбро аз куштору хунрезӣ боздоштанӣ шуд, вале Афросиёб ба суханони ӯ гӯш надод. Вақте Афросиёб асирони эрониро ба қатл расондан хост, Ағрирас аз бародараш хоҳиш намуд, ки ин корро накунад ва асиронро барои дар зиндон нигоҳ доштан ба ӯ супорад. Ағрирас асирони эрониро озод кард ва барои ин кори некаш ба дасти Афросиёб кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Фирдавсӣ, Шоҳнома, ҷилди 1, Д., 2007
* 

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Адади баръакс

**Адади баръакс** — ададест, ки ҳосили зарби он бо адади додашуда ба як баробар аст. Чунин ададҳоро мутақобилан баргарданда меноманд. Масалан, 5, 1/5; –3/7, –7/3. Барои адади дилхоҳи а (а 0) А. б.-и он 1/a мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ: Риёзӣ
Адади волф

**Адади волф** (адади байналхалқии доғҳои Офтоб, адади нисбии доғҳои офтобӣ, адади сюрихӣ) — ададест, ки ба масоҳати умумии доғҳои дар вақти муайян намоёни сатҳи Офтоб тақрибан мутаносиб аст. Аз рӯи формулаи w = к (10g + f) муайян карда мешавад, ки дар он g – миқдори гурӯҳҳои доғҳо ва f – миқдори доғҳои ҷудогона, к – коэф. бамеъёрдарорӣ мебошад. Адади волфро астрономи швейтсарӣ Р. Волф дар садаи XIX ба астрономияи амалӣ ҷорӣ кардааст. Адади волфро аксар барои муқоисаи хурӯҷи Офтоб, ионизатсияи қабатҳои болоии атмосфера, мушоҳидаи тағйир ёфтани майдони геомагнитӣ, фаҷри қутбӣ ва ғайра истифода мебаранд. Адади волф яке аз нишондиҳандаҳои маъмули фаъолнокии Офтоб мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Адади байналхалқии доғҳои Офтоб
Адади нашр

right|230px

**Адади нашр**, **тира́ж** () — дар матбаа ва нашриёт миқдори умумии нусхаҳои ҳар дафъаи нашри китоб, асар, сурат ва ғайра.

## Нигаред низ
*  Нашрия

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муродов М. Донишномаи фарҳанги рӯзноманигорӣ. Муҳаррир Ш. Комилзода. — Душанбе: Аржанг, 2016. — 480 с. — С. 8. ISBN 978-999-47-43-37-7

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Полиграфия
Адади транccендентӣ

**Адади транccендентӣ** — ададе, ки барои ҳеч як бисёрузваи коэффитсиентҳояш бутун реша шуда наметавонад. Ба ибораи дигар адади транссендентӣ адади ғайриалгебравӣ мебошад. Мавҷудияти адади транссендентиро бори аввал Ж. Лиувилл (1844) муқаррар кардааст. Дертар, соли 1874 Г. Кантор вуҷуд доштани ададҳои транссендентиро чун натиҷаи шуморишпазир будани маҷмӯи ададҳои алгебравӣ собит намуд. Азбаски маҷмӯи ададҳои ҳақиқӣ шуморишнопазир аст, пас ададҳои транссендентӣ вуҷуд доранд ва маҷмӯи онҳо иқтидори континуумро дорад. Ҳар адади транссендентӣ ирратсионалӣ мебошад, лекин на ҳамаи ададҳои ирратсионалӣ транссендентианд. Масалан, адади ирратсионалии  адади транссендентӣ нест, зеро он ҳалли муодилаи алгебравии x2–2= 0 мебошад. Соли 1873 Ш. Эрмиттранссендентӣ будани адади Неперро исбот кард.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ададҳо
Адади фурйе

**Адади Фурйе** — яке аз меъёрҳои шабоҳати равандҳои тағйирёбандаи ҳарорат. Адади фурийе таносуби байни суръати тағйирёбии шароитҳои ҳароратиро дар муҳити зист ва суръати дигаршавии майдони ҳароратро дар дохили системаи муоинашаванда (ҷисм), ки ба андозаҳои ҷисм ва коэфи гармигузаронии он вобаста аст, нишон медиҳад. Адади фурийе бо Fv ишора ва бо формулаи Fv=ato/ lҳисоб карда мешавад, ки дар ин ҷо a=λ/ρc–коэф-и гармигузаронӣ, ρ– зичӣ, l–андозаи хоси хаттии ҷисм, t0 – вақти хоси тағйирёбии шароитҳои беруна мебошад. Ба ифтихори физик ва математики франсавӣ Жан Фурйе номида шудааст. Адади фурйе, яке аз меъёрҳои шабоҳати равандҳои тағйирёбандаи ҳарорат. Адади фурийе таносуби байни суръати тағйирёбии шароитҳои ҳароратиро дар муҳити зист ва суръати дигаршавии майдони ҳароратро дар дохили системаи муоинашаванда (ҷисм), ки ба андозаҳои ҷисм ва коэфи гармигузаронии он вобаста аст, нишон медиҳад. Адади фурийе бо Fv ишора ва бо формулаи Fv=ato/ lҳисоб карда мешавад, ки дар ин ҷо a=λ/ρc–коэф-и гармигузаронӣ, ρ– зичӣ, l–андозаи хоси хаттии ҷисм, t0 – вақти хоси тағйирёбии шароитҳои беруна мебошад. Ба ифтихори физик ва математики франсавӣ Жан Фурйе номида шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Термодинамика
Гурӯҳ:Меъёри монандӣ
Гурӯҳ:Бузургиҳои беандоза дар гидродинамика