Афсар

[alt=Хизматчиёни ҳарбии отделенияи 56-ум бригадаи ДШБ, артиши 40-ум дар Афғонистон. Шаҳри Гардез, соли 1987.|thumb|310x310px|Низомиёни [гурӯҳи 56-ум гунди ҳавобурди артиши 40-ум дар Афғонистон. Шаҳри Гардез, соли 1987.]]
**Афсáр** ( >  >  — «*кордор*, *масъул*» аз  — *кор*, *масъулият*) — касе, ки дар нерӯҳои мусаллаҳ, милиса, пулис ва  дигар сохторҳои низомӣ дараҷаи сардорӣ ва симати фармондеҳӣ дошта бошад.

## Вожашиносӣ

«*Афсар*» вожае форсӣ ( >  >  > ** api-* + ** sara-* «*сар*», яъне «*ончи бар сар гузоранд*») ва маънии аслияш «*тоҷ*, *кулоҳи подшоҳон*» аст. Вале «*афсар*» аз қадим ба маънои «*[[сардор]]*; *раҳбар*» низ ба кор мерафтааст, чуноне ки дар «*[[Таърихи Табарӣ]]*» омадааст: «*Бидон ки падари ту афсари қавм буд*».
Бузургвор Фирдавсӣ *афсар*ро дар «*[[Шоҳнома]]*» ба маънои «*фармондеҳ*, *[[солор]]*, *сарвар*» борҳо ба кор бурдааст:
*Ба Гуштосп гуфт: «Эй набарда савор*, 
*Сари саркашон, афсари корзор*, 
*Чӣ номат, ба ман гӯй шаҳру нажод?*» 
*В-аро з-ин сухан ҳеч посух надод*.

Ҳамин маънои маҷозии «*афсар*» ва ҳамовоии он бо  ва  далел шуда, ки он дар нерӯҳои мусаллаҳ ба маънии «*сардор*» ба кор гирифта шавад.

## Пешина

Афсар дорои дараҷаи низомӣ ё интизомӣ аст. Аввалҳо ашхосеро, ки соҳиби баъзе мансабҳои давлатӣ буданд, *афсар* меномиданд. Бо пайдо шудани артиши кирояи доимӣ ва нерӯи дарёӣ (асри 16) дар Фаронса ва дигар кишварҳои Аврупо фармондеҳони лашкар *афсар* ном гирифтанд. Дар артиши Русия мансабҳои афсарӣ нахустин бор дар садаи XVI ҷорӣ шуданд. Дар Русия аз оғози садаи XVIII афсарҳо ба солорон ё генералҳо, *афсарони ситод* ( аз ) (аз майор то полковник) ва *абар–афсар* ( аз ) аз капитан поён) тақсим мешуданд. Баъди Инқилоби Октябр тамоми дараҷаҳои афсарӣ барҳам дода шуд. Соли 1943 дар паи раво шудани сардӯшиҳо дар Артиши Сурх ва Нерӯи дарёӣ саркардагон, сардорон ва солорон «афсар» ном гирифтанд.

## Афсарони Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

Дар Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон як силсила рутбаҳои афсарӣ мавҷуданд:

* *Афсарҳои олӣ* ё *[[Солор]]он* (*солор* (» >  >  > , балхӣ: *σαλαρο*, *σαρλαρο*) гунае дигар аз «*сардор*» аст, ки аз куҳантарин замонҳо ба маънои «*раҳбар*, *пешво*, *фармондеҳ*; *генерал*» барои номгузории дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад. Чунончи, дар сипоҳи Ашкониён ва Сосониён рота ба забони паҳлавӣ «*васт*» (порсии миёна: «*вашт*»), полк — «*дирафш*», дивизия — «*[[гунд]]*» ва сардорону фармондеҳонашон «*васт-солор*» ё «*[[Сарвашт|вашт-солор]]*», «*[[Сарҳанг|дирафш-солор]]*» ва «*[[Гундсолор|гунд-солор]]*» номида мешудаанд. Дар замони Сомониён, Ғазнавиён ва Салҷуқиён низ «*солор*» дар истилоҳи низомӣ сардору фармондеҳи сипоҳро мегуфтанд):
** Артишсолор
** Сипаҳсолор
** Лашкарсолор
** Гундсолор
* *Афсарҳои калон* ё *[[Сардор]]он* (*сардор* ( «*солор*, *раҳбар*, *пешво*, *фармондеҳ*»   ; балхӣ: *σαρλαρο*, *σαλαρο*) аз дер замоне то кунун ба маънои «*фармондеҳу раҳбари як нерӯи низомӣ*» ба кор меравад):
** Сарҳанг
** Сарҳангёр
** Саргурд
* *Афсарҳои хурд* ё *[[Саркарда]]гон* (*саркарда* () худ яке аз истилоҳоти куҳани низомӣ аст ва дар адабиёту фарҳангҳо ба маънои «*сардор*; *сардори лашкар*» аз дер боз ба кор меравад):
** Сарвашт
** Таҳморо
** Таҳмдор
** Таҳмовар

## Нигаред низ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Симатҳои низомӣ