open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қудсии Машҳадӣ

**Ҳоҷӣ Муҳаммадҷон Қудсиии Машҳадӣ** (; ) —  ва суханвари форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Донишҳои роиҷи замон, аз ҷумла, илми адабро дар зодгоҳаш омӯхт. Ибтидо ба пешаи баққолӣ рӯй овард, аз ин роҳ сарватманд гашт ва муддате кадхудои баққолони Машҳад буд. Солҳои ҷавонӣ ба зиёрати Макка рафт. Дар 50-солагӣ барои додани нусхае аз девонаш ба Ҳасанхони Шомлу — волии Ҳирот, ба ин шаҳр сафар ва дар ҳамин сафар писараш вафот кард. Роҷеъ ба сафари Ҳирот ва марги сӯзноки фарзандаш қасидаву таркиббандҳо сурудааст. Соли 1631 ҳамроҳи корвоне ба Ҳиндустон сафар кард ва ба қабули Шоҳҷаҳон омада, дар ҳузураш қасидае дар ситоиши ӯ хонд ва аз шоҳ 2000 рупия ҳамчун подош дарёфт намуд. Сипас ба ҳалқаи шоирони дарбор роҳ ёфта, ба мансабе расид ва боз чандин бори дигар аз шоҳ ба ҳар муносибат хилъату инъом гирифт. Соли 1632 дар сафари Кашмир мулозими Шоҳҷаҳон буд. Маснавии машҳур, вале нотамоми худ — «Васфи Кашмир»-ро (дар баҳри ҳазаҷи мусаддаси мақсур) дар ҳамин сафар сурудааст:

Дар аксари тазкираҳо Қудсии Машҳадиро маликушшуарои Шоҳҷаҳон донистаанд, вале дар китоби «Таърихи тазкираҳои форсӣ» омадааст, ки ҳаргиз мансаби маликушшуароӣ ва рақибаи хонӣ наёфт, зеро пеш аз вуруди ӯ ба дарбори Ҳинд, Калими Кошонӣ ин мақомро соҳиб шуда буд. Қудсии Машҳадӣ аз Шоҳҷаҳон супориш гирифт, ки «Шоҳнома» бинависад, вале аҷал барои итмоми он фурсат надод ва Калими Кошонӣ онро ба итмом расонд. Ҳамчунин, нуктае, ки Калим шогирди ӯ буд, саҳеҳ нест ва манбаъҳои адабӣ онро таъйид накардаанд. Қудсии Машҳадӣ бештар ғазалу қасида месуруд, дар гуфтани маснавӣ низ шуҳрат дошт. Дар навиштани ғазал аз Бобофиғониву Толиби Омулӣ, Урфиву Назирӣ истиқбол кардааст ва чанд ғазал ҳам дар пайравӣ аз Саъдӣ сурудааст. Тавоноии ӯ дар қасида ва маснавӣ зиёд буд, аксари тазкиранависон устодии ӯро дар ин ду жанр васф кардаанд. Дар қасида гӯё беш аз Калим қудрат доштааст ва шеваи Анварӣ ва Хоқонию Урфиро пазируфт. Дар марсияҳои ӯ таъсири сухани Хоқонӣ дида мешавад.

Куллиёти осори Қудсии Машҳадӣ, ки аз он нусхаҳои фаровон боқӣ мондаанд, шомили чунин намунаҳои адабист:

# девони Қудсӣ, иборат аз қасоид, таркиббандҳо, тарҷеъбандҳо, ғазалҳо, матолеъ ва мутафарриқот, рубоиҳо ва маснавиҳо. Қасидаҳояш бештар дар мадҳи пешвоёни мазҳабӣ ва дар ситоиши Манучеҳрхони Бегларбегии Мушҳид, Ҳасанхони Шомлу ва Шоҳҷаҳон гуфта шудаанд;
# ду соқинома, яке дар ситоиши Имомризо ва дигаре дар пайравӣ аз Зуҳурии Туршезӣ суруда шудаанд;
# «Шоҳҷаҳоннома» ё «Зафарнома», ки нотамом мондааст ва ғ. аз ҷумлаи дигар осори ӯ ҳастанд.

Чанд нусхаи хаттии девони Қудсии Машҳадӣ (бо шумораҳои 347, 6727, 1028/3 ва 6678/2) дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Узбекистон нигаҳдорӣ мешаванд. «Девони Қудсӣ» соли 1998 дар Машҳад чоп шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Камоли Шерозӣ

**Камоли Шерозӣ** (; ? — қарни XVI) — хаттот, мусаввир ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз овони ҷавонӣ ба хаттотӣ, тазҳибу тартиби сарлавҳа рағбат дошт ва дар ин замина устоди замон гардида буд. Дар хатти настаълиқ услуби хос дошт ва бештар сабки ороиширо меписандид. Дар истифодаи рангҳо, нигориши сарлавҳа ва шамсакорӣ бомаҳорат буд. Қариб 20 сол дар китобхонаи Шероз кор кардааст. Ба Табрез, Исфаҳон ва Ҳирот рафта, муддате ба китобат, тазҳиби сарлавҳа, ҷадвалкашӣ ва мурассаъкорӣ машғул шудааст. Ӯ девонҳои Шамси Табрезӣ, Ҳофиз, Камол ва як нусхаи «Хамса»-и Низомиро китобат карда, оро додааст. Табъи шоирӣ низ дошта, бо тахаллуси «Камол» ғазалу рубоӣ, қитъаҳои рангин эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ваҳиди Қазвинӣ

**Мирзо Муҳаммадтоҳири Қазвинӣ** (), мутахаллис ба **Ваҳид** (; ) — ,  ва давлатмарди форс-тоҷик, муаллифи «Аббоснома».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* فرهنگ فارسی معین، جلد پنجم، چاپ بیستم، ۱۳۸۲ خورشیدی

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Лутфии Самарқандӣ

**Лутфии Самарқандӣ** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз илмҳои расмии давраш, махсусан аз илми сиёқ (услуб) вуқуфи комил доштааст. Дар навъҳои гуногуни шеър (ғазал, рубоӣ ва ғ.) қувваозмоӣ мекардааст. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Лутфии Мунаҷҷим

**Лутфии Мунаҷҷим** (; ? — қарни XVI) —  ва донишманди форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагиноа
Лутфии Мунаҷҷим дар илми нуҷум истеъдоди комил доштааст. Аз ашъори шоирони гузаштаву муосир намунаҳои зиёде аз ёд медонист ва он шеърҳоро дар маҷлису ҷамъомадҳои адабӣ бо маҳорати фавқулода мехонд. Лутфии Мунаҷҷим асосан ба ғазалсароӣ машғул шуда, дар ғазалиёташ оид ба муҳаббату вафодорӣ, донишу адаб, зебоиҳои табиат, фоидаи касбу ҳунар ва ғайра сухан рондааст. Намунаҳои осораш дар тазкираҳо омадаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Забони сакоӣ

**Забони сакоӣ** — яке аз забонҳои эронии шарқӣ аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои эронӣ
Санади Кошонӣ

**Мирзо Сайидаҳмад Санади Кошонӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ҷузъиёти тарҷумаи ҳоли ин шоир маълум нест. Мувофиқи маълумоти «Тазкираи Насрободӣ» Санади Кошонӣ дар яке аз деҳаҳои Кошон сокин буда, шеъри бисёре гуфтааст. Аз Санади Кошонӣ маснавиҳои «Лайлӣ ва Маҷнун», «Қиссаи гувоҳии ду кабк», «Панди дарвеш ба Маҷнун», «Нигористони Чин», «Чоҳи висол» боқӣ мондаанд. Асарҳои мазкур дар як ҷунге ҷамъоварӣ шудаанд, ки зери рақами 2444 дар китобхонаи Донишгоҳи Теҳрон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Фозилии Самарқандӣ

**Муҳаммадфозил** **Фозилии Самарқандӣ** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар нимаи дуюми асри 16 умр ба сар бурдааст. Тоҷир будааст. Пас аз сафари якчанд кишвар ба Самарқанд баргашта, ба хидмати яке аз ҳокимони давр дохил шуд. Дар шоирӣ тазкиранигор Мутрибиро устоди худ медонист ва аксар ашъорашро аз назари ӯ мегузаронид. Маснавие бо номи «Бону ва Эҳдо» (1500 байт) таълиф карда будааст. Аз осораш ғазалҳо ва абёти пароканда боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Википедияи Толишӣ

**Википедияи** **Толишӣ** (ба Толишӣ: *Tolyšə Vikipedija*) нусхаи Толишии донишномаи озоди Википедия аст. Ин нусха дар моҳи декабри соли 2023 сохта шудааст. Дар ин вики, забони Толишӣ бо хатти озарбойҷонӣ навишта шудааст. ҳамакнӯн, Википедияи Толишӣ  корбари сабтиномкарда,  мудир ва  мақола дорад.

## Паyванд
'''Википедияи''' '''Толишӣ'''

## пурсишҳо вобаста аст

* Википедиа
* Забони Толишӣ

Гурӯҳ:Фаслҳои Википедия
Маҳдии Фараҷӣ

**Меҳдии Фараҷӣ** () (зодаи 29 январи соли 1980 дар Кошон) шоири аҳли Эронаст. Китоби «Қарор нашуд»и ӯ дар соли 2014 пас аз як ҳафта ба навбати чопи дувум расед.

Аз вижагиҳои шеъри Фараҷӣ, ошиқонагӣ, бархӯрдории шеър аз ганҷинаҳои адабии сутурги садаҳои пешин ва гузаштагонаст. Содагии баён, нахустин сифати шеърӣ фараҷӣаст. Ӯ ба забони омиёна майли хосӣ дорад. 

## Зиндагй
Таҳсилро дар Кошон гузаронд. Аз соли 1996 Барои аввалин бор, осораш ба таври ҷаддӣ дар матбуот мунташир шуданд. Фараҷӣ нахустин китоби худро дар соли 2000 равонаи бозор кард.

## Бархе аз китобҳо

* Зери чатри ту борон меояд
* Шаби бешеър
* Майхонаи бехоб
* Манам ки мегузарӣ
* Он рӯзҳо гуфтам
* Қарор нашуд
* Чамадони муаттал
* Ҳут

## Намунаи шеър
Ҳоли ман хубаст аммо бо ту беҳтар мешавам

Ох… то мебинамат як ҷури дигар мешавам

Бо ту ҳиси шеър дар ман бештар гул мекунад

Ёсаму борон ки меборад муаттар мешавам

Дар либоси обӣ аз ман бештар дил мебарӣ

Осмон вақте ки мепӯшӣ кабӯтар мешавам

Он қадрҳо мард ҳастам то бимонам поии ту

Метавонам мояи гаҳгоҳи дилгармӣ шавам

Майл, майли туст, аммо бе ту бовар кун ки ман

Дар ҳуҷуми бодҳои сард парпар мешавам

## Эзоҳ

* «پرنده بردنی ست!». همشهری. ۷ بهمن ۱۳۸۲.
* فرجی، مهدی (۲۳ مهر ۱۳۸۷). «و این نگران كننده است». آفتاب آنلاین.
* «شاعری را نمی توان با دانشگاه و در کارگاه تولید کرد». ایبنا. ۱۲ آبان ۱۳۸۷.
* «گزیده‌ی شعرهای كلاسیك مهدی فرجی منتشر شد». آفتاب نیوز. ۲۴ دی ۱۳۸۷.
* فرجی، مهدی (۲۳ دی ۱۳۸۹). «برگزاری جشنواره آینده روشن، در جهت گسترش مهدویت است». آینده روشن.
* بهرامی کشکولی، صمد (۱۹ اسفند ۱۳۹۰). «از ترمه و تغزل». لامردنوشت.
* «اولین کتاب صوتی «مهدی فرجی» به زودی منتشر می‌شود». کاشان نیوز. ۷ خرداد ۱۳۹۱.
* «معرفی برگزیدگان هشتمین جشنواره شعر فجر به همراه بیانیه هیات داوران». همشهری آنلاین. ۲ خرداد ۱۳۹۳.

Гурӯҳ:Афроди зинда
Раммолӣ

**Раммолӣ** () — навъе аз фол, ки ба рӯи peг ё хок нуқтаҳо монда, онҳоро бо хатҳо ба ҳам мепайвастанд ва пас таркиби ии хатҳоро маънидод мекарданд.

Раммолӣ бештар дар Осиёи Миёна, Қазоқистон, Афғонистон, Эрон расм шуда, шахси ба Раммолӣ машғулбударо раммол меномиданд. Тарзҳои гуногуни раммолӣ вуҷуд доштанд:

# раммолон ба рӯи peг, хок нақшу давраҳои гуногун мекашиданд ва аз рӯи таркиби онҳо фол медиданд.
# Раммолӣ ба василаи муҳраи нард. Раммол каъбчаро ба ҷои муайян (ба рӯи латтапора ва ё замини хаткашидашуда) мепартофт ва аз рӯи холҳои он фол медид.
# Раммолӣ бо ёрии сангча, донаи нахуд ва ё ҷуворимакка.

Раммолӣ дар Замонҳои қадим ба вуҷуд омада, як навъ василаи авомфиребӣ во сарватғундорӣ буд. Раммолӣ меросӣ буда, аз авлод ба авлод мегузашт ва ба ин кор марду зан машғул шуда метавонистанд. Ба раммолон шахсони бахтҷӯ, фарзандхоҳ, давлатталаб, дардманд ва чизу молгумкарда муроҷиат мекарданд. Раммолӣ Дар мамлакати мо барҳам хӯрдааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Фолбинӣ
Лутфуллоҳ Шокир

**Лутфуллоҳи Шокир** (? — қарни XVII) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Олими соҳаи фиқҳ, ҳадис, баён, тафсир, фалсафа, нуҷум, мантиқ, наҳв буд. Дар давраи Субҳонқулихон (ҳукм. 1680—1702) Шокир дар дарбор буд. Баъдтар онро тарк кард ва ба кори тадрис ва таълифи асарҳои илмию бадеӣ машғул шуд. Шокир устоди муаммо ва яке аз муфассирони «Шабистони нукот ва гулистони луғот»-и Фаттоҳии Нишопурӣ буд.

Малеҳои Самарқандӣ ба Шокир девони ғазалиёт, девони қасоид, маснавиҳои «Лайлӣ ва Маҷнун», «Хусрав ва Ширин» ва рисолаеро доир ба нуҷум нисбат додааст. Шокир инчунин «Ахлоқи-ҷалолӣ»-ро ба назм даровардааст. Ғазалҳо, қасоид ва қитъаҳову абёти парокандаи Шокир дар «Музаккиру-л-асҳоб»-и Малеҳои Самарқандӣ, радоифулашъорҳо ва баёзҳои асри19 «Намунаи адабиёти тоҷик»-и Айнӣ ва ғайра ба назар мерасанд.

Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод карда, бо тахаллуси «Шокир» шеър гуфтааст. Айнӣ дар «Намунаи адабиёти тоҷик» ӯро ба некӣ ёд карда, намунаи ашъорашро овардааст.

Намунае аз эҷодиёти ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мирзоев А. Сайидо и его место в истории таджикской титературы, Сталинабад, 1954;
* Алиев Г. Ю. Темы и сюжеты Низами в литературах народов Востока, М., 1985.
Фазлии Исфаҳонии Хузонӣ

**Фазлии Хузонии Исфаҳонӣ** (; ) — и форс-тоҷик.

Муаллифи «Афзалу-т-таворих», рӯйдоданомае дар бораи таърихи дудмони Сафавиён аз бунёнгузорӣ дар сол 1501 тавассути шоҳ Исмоили I то марги шоҳ Аббоси I.

Писараш Наҷмуддин Аҳмади Хузонӣ муаллифи асари таърихии «Тирозу-л-ахбор» мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Haneda M.* La famille Huzani d’Isfahan (15e—17e siècles) // Studia Iranica. 18/1, 1989, p. 77—92.
* *Margoliouth D. S.* Catalogue of the Oriental Manuscripts in the Library of Eton College. — Oxf., 1904.
Аҳвалии Систонӣ

**Аҳвалии Систонӣ** (; ) —  ва адиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ӯ дар соли 1615 ба Ҳинд муҳоҷират кард. Мулло Абдуннабӣ Фахруззамонии Қазвинӣ дар шаҳри Кашмир ӯро мулоқот кардааст.

## Эзоҳ
Забони натанзӣ

**Забони Натанзӣ** яке аз забонҳои марказии Эрон аст, ки ба шохаи забонҳои Эронии ғарбӣ Таъаллуқ дорад. Сухангӯёни ин забон 7030 нафар тахмин зада мешаванд. Ва бештар дар шаҳри Натанз дар Устони Исфаҳон сокини мебошанд. Ва тибқи Атласи забонҳои ЮНЕСКО, ин забон дар хатари ҷиддӣ қарор дорад.

## Эзоҳ
Сафии Исфаҳонӣ

**Сафӣ ибни Қосими Исфаҳонӣ** (), машҳур ба **Сафи** () —  ва сӯфии форс-тоҷик

## Зиндагинома
Сафии Исфаҳонӣ дар Исфаҳон таваллуд шудааст. Ӯ робитаҳое бо Ҳаким Шифоии Исфаҳонӣ дошта ва дар аввали ҷавонӣ ба гардиш пардохта ва дар муддате дар шаҳрҳои Ҳиндустон ба «дарвешӣ ва қаландарӣ» гузаронида ва саранҷом ба хидмати Замонабек Маҳобатхон, ҳокими вақт, расида ва назди ӯ ҷойгоҳе ёфт. Тазкираҳои форсӣ ӯро «марди хело нексурат ва баландҳиммат» тавсиф намудаанд, ки "ҳеч гоҳ зери бори миннат намерафт ва лаб ба тамаллуқу чоплусӣ намекушуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  نظمی تبریزی، علی (۱۹۷۶). دویست سخنور؛ تذکرةالشعرای منظوم و منثور. تابش. ص. ۱۹۶.
Шифоии Исфаҳонӣ

**Шарафуддин Ҳасани Исфаҳонӣ** (), мутахаллис ба **Шифоӣ** (; ) —  ва пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз оилаи табиб. Пас аз касби камол ҳакимбошии дарбори Тахмосби I (ҳукмр. 1587—1629) буд. Аз хурдсолӣ ба шеъргуӣ шуруъ кард. Девони ашъори Ҳаким Шифоӣ аз қасоид, ғазалиёт, таркиббанду тарҷеъбандҳо, рубоиёт, қитаъот, фарқиёт ва ҳазлиёт таркиб ёфтааст. Ба қавли тазкиранависон Ҳаким Шифоӣ дар ҷавоби Низомии Ганҷавӣ «Хамса» доштааст, вале имрӯз аз он танҳо се достон — «Дидаи бедор» (дар ҷавоби «Махзану-л-асрор»), «Намакдони ҳақиқат» (дар ҷавоби «Ҳадиқату-л-ҳақиқат»-и Саноӣ) ва «Меҳру муҳаббат» (дар мавзӯи «Хусрав ва Ширин»-и Низомӣ) дастрас аст. Ба қалами Ҳаким Шифоӣ қасидаи «Маҷмаъу-л-баҳрайн» (дар татаббуи «Туҳфату-л-Ироқайн»-и Хоқонӣ) ва «Шаҳрошуб» муталлиқанд.

Ҳаким Шифоӣ дар илми тиб китоҳо бо номи «Қарободину-ш-Шифоӣ» таълиф намудааст. «Бист боб» ном асари тиббӣ низ ба ӯ нисбат дода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Алиасғари Кошӣ

**Мавлоно Алиасғари Кошӣ** (; ) — мусаввири форс-тоҷик, падари Ризо Аббосӣ.

## Зиндагинома
Алиасғари Мусаввир аслан аз Кошон буда, қариб тамоми умр дар Машҳад зистааст. ӯ дар китобхонаи ҳокими Машҳад Мирзо Иброҳим ба ҳунари мусаввирӣ машғул будааст. Искандари Муншӣ дар «Таърихи оламорои Аббосӣ» Алиасғари Мусаввирро дар радифи наққошон ва мусаввирони дарбори шоҳ Таҳмосб ном бурдааст. Алиасғари Мусаввир шогирдони бисёреро ба камол расонидааст. Қозӣ Аҳмад худро аз шогирдони Алиасғари Мусаввир медонад. Мусаввири машҳур Оқо Ризо писари Алиасғари Мусаввир буда, тамоми назокати наққоширо аз падараш омӯхтааст. Қозӣ Аҳмад ӯро дар ҳунари наққошӣ бо Монниву Беҳзод дар як радиф гузоштааст.

Мутаассифона, намунае аз осори Алиасғари Мусаввир то ба имрӯз дастрас нашудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Кази Ахмед, Трактат о калиграфах и художниках, М. — Л., 1947;
* پارسادوست، منوچهر (۱۳۸۱). شاه اسماعیل دوم شجاع تباه شده. تهران. صفحه ۱۶۵: شرکت سهامی انتشار. شابک ۹۶۴۳۲۵۱۰۶۳.
Султон Иброҳиммирзо

**Абулфатҳ Султон Иброҳиммирзо** (), мутахаллис ба **Ҷоҳӣ** (; ) — хушнавис, музаҳҳиб, мусаввир, дуредгар, навозанда ва шоири форс-тоҷик, шоҳзодаи сафавӣ ва фарзанди Баҳроммирзо.

## Зиндагинома
Пас аз издивоҷ бо духтари шоҳ Таҳмосб — Гавҳарсултон ҳокими Хуросон таъйин гардид ва 12 сол дар ин мақом буд. Шоҳ Исмоили II баъди ба тахт нишастан ӯро дар Қазвин ба қатл расонд. Турбаташро баъд ба Машҳад бурданд. Ба илму фан ва ҳунарҳо дилбастагии зиёд дошт. Султон Иброҳиммирзо улуми роиҷи замони худ — тиб, риёзӣ, фалсафа, сарфу наҳв, аҳодис ва ансобро медонист, дар хушнависӣ, наққошӣ ва таҳзиб забардаст буд. Дар китобхонааш, ки беш аз 4 ҳазор китоби нафис дошт, ҳунармандон ҷамъ меомаданд. Ба забони форсӣ ва туркӣ шеър мегуфт. Аз Султон Иброҳиммирзо осори гуногун, аз ҷумла: «Хутути хушнависон», «Тасовири мусаввирон», «Ҷавоҳирот», «Зуруфи чинӣ» боқӣ мондаанд, ки бо як нусхаи мусаввар ва зарҳалкоришудаи девонаш (бо 3 ҳазор байт) дар Китобхонаи миллии Эрон нигоҳдорӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммади Сабзаворӣ

**Муҳаммади Сабзаворӣ** () — рассом ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар фанни тасвир, рангомезии якасурат, дам аз яктоӣ мезад; алҳақ дар он даъвӣ, содиқ ва ҳама устодони нақшпардоз дар ин мода бо ӯ мувофиқ буданд. Настаълиқ бисёр хуб менавишт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Абдуссамади Шерозӣ

**Хоҷа Абдуссамади Шерозӣ** (; ) — рассом, минётурнигор ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
мини|362x362пкс| Қатли Хусрав аз ҷониби Парвиз. Шоҳнома аз Таҳмосби I, соли 1535 Осорхонаи Метрополитен, Нйю Йорк
Тақрибан соли 1540 дар Шероз таваллуд шудааст  . То соли 1544 Абдуссамад дар Шероз, баъд дар Табрез зиндагӣ кардаст.

## Эзоҳ
Мирфендерескӣ

**Мавлоно Абулқосим ибни Абутолиб Мирҳусайнии Мирфендерескӣ** (; ) — ҳаким, донишманд ва файласуфи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ниёгони ӯ аз содоти бузурги Астаробод ва аз наводагони Мӯсои Козим буданд. 

Дар фалсафа пайрави ақидаҳои Ибни Сино буда, муддатҳо асарҳои ӯро дар ҳавзаи илмии Исфаҳон дарс додааст. Асарҳои зиёде таълиф намудааст, ки муҳимтарини онҳо «Рисолаи ҳаракат» ва «Рисолаи саноия» мебошанд. «Рисо­лаи саноия» масъалаҳои судури олам, пайдоиши табиат, модда, сурат, ҷисм ва ғайраро дар бар мегирад.

## Эзоҳ
Мир Сайид Алӣ

мини| Мир Сайид Алӣ. Барге аз «Шоҳномаи Таҳмосб», Баҳроми Гӯр ба ҳангоми гирифтани гӯр. 1530—1535. Осорхонаи Метрополитен.
**Мир Сайид Алӣ** (; ) — рассоми форс-тоҷик .

## Зиндагинома
Мир Сайид Алӣ дар хонаводаи ҳунарманди маъруф Мир Мусаввир ба дунё омадааст.

## Эзоҳ
Сармади Кошонӣ

**Муҳаммадсаиди Сармад** () — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Яҳудӣ буд. Аввал дар Эрон зиндагӣ карда, баъд ба Деҳлӣ рафтааст. Муаллифи китоби «Дабистони мазоҳиб» аз муосирони ӯ буд ва меорад, ки Сармад дар хидмати мир Абулқосим ва Мулло Садро умури динӣ ёд мегирифт ва дар ҳузури оиҳо мусулмон шуд. Шоир боре рубоие навишта меъроҷи ҷисмонии Муҳаммади пайгамбарро инкор кард:

Мулло гӯяд, ки шуд Аҳмад, бар фалак, Сармад гӯяд: "Фалак ба Аҳмад дар шуд*.

Аврангзеб, ки ҳукмрони ҷоҳилу мутаассибе буд, аз ин кирдори шоир ва аз баъзе ақоиди даҳрии ӯ ба ғазаб омада, ӯро ба қатл ҳукм намуд. Байти зерини Сармад, ки як навъ эътирози шоир аз замона аст, ҳангоми қатл гуфта шудааст:

Рубоиёти Сармад мазмунҳои баланди иҷтимоию сиёсӣ ва фалсафӣ доранд. Маҷмӯаи рубоиёташ дар Ҳиндустон ба табъ расидааст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шарафуддини Самарқандӣ

**Шарафуддини Самарқандӣ** (; қарни қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Номи пуррааш Мулло Шарафуддин Аълам ибни Нуруддин Охунд Мулло Фарҳоди Самарқандӣ. Бино ба маълумоти А. А. Семёнов Шарафуддини Самарқандӣ соли 1680 дар бораи таърихи Осиёи Миена асаре бо номи «Таърихи касира» эҷод кардааст. Ин китоб то кунун нопайдост. Муаррихи тоҷик Сайид Роқими Самарқандӣ «Таърихи касира»-ро мухтасар карда, ба он баъзе маълумотҳои тозаи қарни XVII-ро илова намудааст, ки бо номи «Таърихи Роқимӣ» машҳур аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абдуллоев И., Ҳикматуллоев И., Самарқандлик олимлар, Тошкент. 1969.
Шералихони Лудӣ

**Шералихон ибни Алиаҳмадхони Лудӣ** (; қарни XVII) — тазкиранавис ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз қабилаи лулиёни афғон. Дар Бангола ба таҳсили ибтидоӣ шуруъ намуда, касби камол намудааст.

Аз мероси адабии Шерхони Лудӣ то замони мо тазкираи «Миръоту-л-хаёл» ва байтҳову қитъаоти пароканда боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Хайруллоҳ Шамим

**Хайруллоҳ Шамим** (қарни XVII) —  ва ҳунарманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз доираи ҳунармандон. Чанде бо касби офтобасозӣ машғул будааст. Сипас дар дарбори Абдулазизхон (ҳукмр. 1645—1681) то ба тахт нишастани ҳукмрони дигар хидмат кард. Охири умрашро дар фақирию нодорӣ гуазронидааст.

Аз осори Шамим қитъаҳо ва абёти пароканда тавассути тазкираҳо (мас., «Музаккиру-л-асҳоб»-и Малеҳои Самарқандӣ) боқӣ мондааст. Шамим ба сабки ҳиндӣ пайравӣ карда, ашъори ҳасбиҳолӣ, ишқӣ ва ғайра офаридааст. Абёти зерин аз уст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мирзоев А., Сайидо и его место в истории таджикской литературы, Сталиннбад, 1954;
* Суханварони Сайқали рӯи замни, Д., 1973.
Қатлии Бухороӣ

**Қатлӣ** (қарни XVII, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Мувофиқи маълумоти «Музаккиру-л-асҳоб» Қатлӣ дар шеър хеле мумтоз буда, аз ҷавонӣ дар радифи шоирони маъруфи қасидасаро қарор гирифта будааст. Шеърҳояш матонату фатонати хосаеро доро будаанд. Намунаҳои осораш дар тазкираҳо омадаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Шоҳид, Муҳаммадшоҳи Самарқандӣ

**Шоҳид Муҳаммадшоҳи Самарқандӣ** (қарни XVII, Самарқанд) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд зиндагӣ ва эҷод кардааст. Шоҳид аз ҷавонӣ бо Малеҳои Самарқандӣ шинос шудааст. Ӯ марди хуштабъу зариф ва хушсуҳбат буда, дар ҳаҷву мутоиба истеъдоди баланд доштааст. «Дар бадеҳаву ҳаҷву ҳиҷо, — навиштааст Малеҳои Самарқандӣ, — ба навъе хотираш роғибу моил аст ки ҳама кас ба у қоил аст…». Шоҳид гоҳо ба тақозои эҳтиёҷоти зиндагӣ ба мадҳи аҳли давлат низ рӯ овардааст.

Дар «Музаккиру-л-асҳоб» аз осори ӯ фақат ин байти матлаъ зикр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони сайқали рӯйи замин. Д.,1973
Офарини Лоҳурӣ

**Фақируллоҳ Офарини Лоҳурӣ** (; ) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Лоҳур таҳсили илму адаб намуда, дар сурудани ашъори дилнишин шӯҳрат пайдо кард. Офарини Лоҳурӣ аз мадду санои ҳукмронони давр дурӣ ҷустааст.

Аз ӯ куллиёте боқӣ мондааст, ки ғазал, қасида, рубоӣ ва дигар навъҳои шеърии ӯро дарбар мегирад. Инчунин достонҳои «Абҷади фикр», «Маърифат», «Ҳир ва Ронҷҳо» аз таълифоти ваянд. Асарҳои Офарини Лоҳурӣ дар мавзӯъ ва мазмунҳои ишқӣ, ирфонӣ, фалсафӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ, пандуахлоқӣ эҷод шудаанд. Чан­де аз муосирон ва шоирони баъдина ба Офарини Лоҳурӣ дар шеъру шоирӣ пайравӣ кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Таърихи Роқим

«**Таърихи Сайидроқимӣ**» — асари муаррихи асри 17 Аълами Самарқандист.

«Таърихи Саидроқимӣ» бо номи «Таърихи Мирсаидшарифи Роқим», «Таърихи роқимӣ», «Таърихномаи Роқим», «Таърихи касира», «Таърихномаи касира» ва ғайра низ маълум аст. «Таърихи Саидроқимӣ» соли 1680 ва нусхаи мухтасараш солҳои 1701—1702 мураттаб гаштааст. «Таърихи Саидроқимӣ» аз таърихи шоҳон, тарҷумаи ҳоли рӯҳониён, адибон ва дигар ки фаъолияташон солҳои 1336—1644/45 ва 1645—1646 дар Осиёи Миёна ҷараён дошт, маълумот медиҳад. «Таърихи Саидроқимӣ» дар ҳошияи «Туҳфату-л-аҳбоб фи тазкирати-л-асҳбоб»-и Возеҳ солҳои 1913—1914 дар Тошкакнд бо номи «Таърихи касира» чоп гардид. «Таърихи Саидроқимӣ»-ро Муҳаммадюсуф ибни Қадӣ Хоҷамбердии Хоразмӣ (тахаллус Роҷӣ) асри 19 дар Хена таҳти унвони «Таворих ал-кабир» ба забони туркӣ тарҷума кард.

Бештар аз 40 нусхаи дастхати «Таърихи Саидроқимӣ» дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Узбакистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Муҳаммадобид Мумтоз

**Муҳаммадобид ибни Муҳаммадаобиди Мумтоз** (қарни XVII) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз оилаи ҳунарманд. Дар Самарқанд касби камол карда, дар шеъру шоирӣ шогирди Бадеи Ҷамолистонӣ (Самарқандӣ) будааст. Ба таъкиди Тоҳири Насрободӣ дар фанни шеър аз устодаш бештар шӯҳрат доштааст. Мумтоз мувофиқи маълумоти Малеҳо шоири соҳибдевон будааст, вале девонаш то ба ҳол пайдо нест. Намунаҳои ашъори ӯ, ки асосан aз ғазал ва рубоӣ иборатанд, дар маҷмӯаву баёзҳои асрҳои 17 ва 18 дучор мешаванд. Дар ашъори Мумтоз зимни мавзӯъҳои анъанавй баъзе андешаҳои ахлоқию иҷтимоӣ ифода ёфтаанд. Аз намунаҳои эҷодиёти боқамондаи шоир бармеояд, ки ӯ нисбат ба воқеияти замон ва аҳли давлату сарват назари танқидӣ доштааст. Лирикаи Мумтоз саршори фараҳу ҳаётдӯстист. Забони асарҳои Мумтоз соддаву фаҳмост ва бисёр таъбиру таркибҳои нав дорад. Мумтоз хаттоти моҳир низ буда, дар давраи қаҳтию гуруснагӣ (нимаи дуюми асри 17) аз пешаи хаттотӣ рӯз мегузарондааст.

## Адабиёт
* 
* Мирзоев А., Сайидо Насафи и его место в истории таджикской ли­тературы, Сталинабад, 1954.

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Турсуни Фароизӣ

**Турсуни Фароизӣ** (қарни XVII, Бухоро) — донишманд ваа адиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд таваллуд ёфтааст. Пас аз хатми таҳсили улуми замона ба Бухоро омад ва дар ҳамон ҷо вафот кард.

Асарҳои зиёд дорад. Малеҳои Самарқандӣ чанд номгӯй таълифоти Турсуни Фарозиро зикр кардааст. Ба ин номгӯй боз «Шарҳи Фароизи Ҳуҷам», «Шарҳи „Шабистони хаёл“»-и Фаттоҳии Нишопурӣ ва «Шамъи шабистон»-ро илова мекунанд. Ду асари охирин аз таълифоти адабии Турсуни Фарозӣ буда, яке шарҳ ва дигаре дар ҷавоби асари Фаттоҳии Нишопурӣ «Шабистони хаёл» навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Роқими Самарқандӣ

**Мирсайид Шариф Роқими Самарқандӣ** (; қарни XVII) —  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз оилаи мансабдор. Дар Самарқанд зиндагӣ, таҳсил ва эҷод кардааст. Чанде аз қасидаву ғазал ва рубоиҳои Роқим дар тазкираву баёзҳои асрҳои 17—19 дарҷ ёфтаанд, ки аз истеъдод ва табъи баланди шоирии ӯ гувоҳӣ медиҳанд. Девони Роқим дастрас нест. Роқим доир ба таърихи Хуросону Мовароуннаҳр асаре дорад, ки мувофиқи маълумоти Малеҳои Самарқандӣ («Музокиру-л-асҳоб») дар асри 17 бо номи «Таърихи Сайидроқим» маълум буда, таҳрири охиринаш аз тарафи муаллиф соли 1702 анҷом ёфтааст.

Ин асари Роқим соли 1915 дар Тошканд дар ҳошияи тазкираи «Туҳфату-ул-аҳбоб фӣ тазкирати-л-асҳоб»-и Возеҳ бо унвони «Таърихи касира» чоп шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Носири Балхӣ

**Носири Балхӣ** (қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз вилояти Балх. Яке аз мансабдорони давлати аштархонӣ буд ва ба шеъру шоири таваҷҷуҳи зиёде дошт. Малеҳои Самарданқӣ дар тазкираи «Музаккиру-л-асҳоб» хабар медиҳад, ки Носири Балхӣ баробари пеш бурдани корҳои давлатӣ, пайваста шеър менавишт, соҳиби девони тамом буд ва дар илму адаби замони худ мақоме дошт. Ҳоло аз девони шоир дараке нест. Дар «Музаккиру-л-асҳоб» аз ин девон 8 байти ғазалҳои ӯ ба тариқи намуна оварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Номии Самарқандӣ

**Номии Самарқандӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд зиндагӣ ва эҷод кардааст. Замони таълифи тазкираи Малеҳои Самарқандӣ (1688) Номии Самарқандӣ 80 сол дошта, дар шеъру шоирӣ шуҳрат ёфта будааст. Зоҳиран ӯ бештар бо мутоиботаш писанди муосирон шудааст.

Зеро Мале­ҳои Самарқандӣ аз девони ашъори Номии Самарқандӣ ёдовар шуда, «латоифу зароиф ва мутойибот»-и онро махсусан таъкид кардааст. Аз эҷодиёти Номии Самарқандӣ намунаҳои хеле кам ба воситаи тазкира ва баёзҳо то замони мо расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирмаъсуми Кошӣ

**Мирмаъсуми Кошӣ** (қарни XVI — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бо тахаллусҳои «Маъсум» ва «Беғам» шеър гуфтааст. Чанде дар Ҳирот зиндагӣ карда, сипас ба Ҳиндустон рафта, дар Бангола умр ба cap бурдааст. Аз Мирмаъсуми Кошӣ девоне боқӣ мондааст, ки маснавӣ, ғазалиёту қасоид, қитъаот ва рубоиҳояш дар он гирд оварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Оҳуи Мусиқор

**Оҳуи Мусиқор** (қарни XVI, Бухоро — қарни XVII) — навозанда, хонанда ва оҳангсози форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро таваллуд ёфта, илмҳои мусиқӣ, бадеъ, муаммо, фалсафа ва табииётро омӯхт. Оҳуи Мусиқор муддате дар ҳузури мусиқидони номии Бухоро Муҳаррами Ҷанги таркиботи илмию амалии мусиқиро аз бар кардааст.

Оҳуи Мусиқор барои такмили ҳунар ба Ҳирот рафта бо устодони мусиқии он ҷо ҳамкорӣ кард. Махсусан аз мусиқидони номии Ҳирот Устод Шамсуддини Ҳиравӣ санъати мусиқӣ омӯхт. Ӯ дар усули мақомҳои «Ушшоқ», «Бузург» ва «Кӯчак» асарҳои тоза эҷод кард, ки «Нақши Оҳу», «Амали Мусиқор», «Савти Ушшоқ» ва ғайра аз ҷумлаи онҳост. Бисёр мусиқидонони Бухоро аз ӯ таркиботи созу овозро омӯхтаанд. Дарвешалии Ҷангӣ чанд асари хешро бо тавсияи у тасниф карда­аст. Оҳуи Мисқор дар поёни умр ба зодгоҳаш баргашта, он ҷо аз олам даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Самандархоҷаи Тирмизӣ

**Муҳаммадбақо Хоҷа Самандари Тирмизӣ** (; қарни XVII) —  ва адиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз ҳаёт ва фаъолияти Самандархоҷаи Тирмизӣ маълумот хеле кам аст. Аз рӯи гуфтаҳои худаш дар «Дастуру-л-мулук» ва мувофиқи ахбори тазкираи Малеҳои Самарқандӣ Самандар тахаллуси ӯ буда, номи аслиаш Муҳаммадбақо, зодгоҳаш Хонақоҳ (ноҳияи Ҳисор) аст. Ҷавонии Самандархоҷаи Тирмизӣ дар сафарҳо гузаштааст. Самандархоҷаи Тирмизӣ солҳои 1685, 1693, 1695 дар ғазовоти Абдулазизхону Субҳонқулихон ба муқобили хоразмтҳою саркардагони Балх иштирок кардааст. Баъд аз ин чанд сол дар Қаршӣ (Насаф) зиндагӣ кардааст. Самандархоҷаи Тирмизӣ дар ин ҷо ду маротиба ба вазифаи раисатпаноҳи Қаршӣ таъин шуда буд. Вале аэ тӯҳмати зиёде маҷбур шуд то охири умр гӯшанишин гардад.

Фаъолияти адабии Самандархоҷаи Тирмизӣ дар Қаршӣ оғоз ёфтааст. Тамоми осори адабию таърихии худро дар асари машҳураш «Дастур-ул-мулук» ҷой додааст, ки он ба адибону муаррихони баъдина таъсири зиёд расонидааст. Малеҳои Самарқандӣ дар навиштани тазкирии худ «Музаккиру-л-асҳоб» ва муаллифи «Гулшану-л-мулк» — муаррихи аввали асри 19 Муҳаммидяъқуб ба «Дастуру-л-мулук» такя кардаанд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Нозими Табрезӣ

**Муҳаммадсодиқ Нозими Табрезӣ** (; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Исфаҳон таҳсил кар­да аст. Чанде дар Ҳиндустон ва Арабистон буд. Осори ӯ дар Мовароуннаҳру Хуросон шуҳрат дошт. Аз ме­роси адабии Нозими Табрезӣ ба мо чанд ғазалу қасида, рубоӣ, қитъа, инчунин маснавии «Фирӯз ва Шаҳноз» ва «Тазкирату-ш-шуаро» омада расида­аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Корхонаҳои соҳаи парандапарварӣ

[thumb|[Мурғҳо дар ферма]]
Соҳаи парандапарварӣ яке аз соҳаҳои асосии самти чорводорӣ ба ҳисоб рафта, дар таъмини аҳолӣ бо ғизои сафедадор мавқеи намоён дорад.  Парандапарварӣ дар таъмин намудани аҳолӣ бо маводи ғизоии сафедадор мавқеи муҳим дорад. 
## Таърих
Тибқи маълумоти оморӣ (то 1.12.2013) дар корхонаҳои соҳаи парандапарварӣ ва хоҷагиҳои соҳибкорони кишвар 1,7 млн сар паранда парвариш ёфта, 188,8 млн дона тухм истеҳсол карда шудааст. (нигаред https://tg.wikipedia.org/wiki/Кишоварзӣ_дар_Тоҷикистон)

Аз рӯи маълумоти КВД “Саноати парандапарварии Тоҷикистон” айни замон дар Тоҷикистон 228 адад корхонаҳои парандапарварӣ фаъолият намуда истодаанд, ки нисбати соли гузашта 10 адад зиёд мебошад. Аз ин 101 адад корхонаҳо ба истеҳсоли тухм, 113 адад корхона ба истеҳсоли гӯшти паранда, 8 адад корхонаҳо ба истеҳсоли тухму гушти паранда ва 6 адад корхонаҳо ба истеҳсоли тухми инкубатсионӣ, чӯҷаи якрӯза ва тухми истеҳсолӣ машғул мебошанд.

## Корхонаи нави парандапарварӣ
Аз ҷумла, дар вилояти Суғд 6 адад корхонаи нави парандапарварӣ аз қабили ҶДММ “Мурғи Бебаҳо”, ҶДММ “Ганҷи Сомон”-и шаҳри Гулистон, ҶДММ “Анко-Инвест”-и ноҳияи Б.Ғафуров, ҶДММ “Некбахт”-и ноҳияи Мастчоҳ, ҶДММ “Корвони паранда”-и ноҳияи Ҷ.Расулов ва ҶДММ “Тухми Соф”-и шаҳри Истаравшан, дар вилояти Хатлон 4 адад корхонаи нави парандапарварӣ:  ҶДММ “Танвин”, ҶДММ “Сақо” дар ноҳияи Кушониён ба истеҳсоли гӯшти паранда, дар шаҳри Левакант  ҶДММ “Парандаи хушзот” ба истеҳсоли тухми паранда ва дар ноҳияи Н.Хусрав ҶДММ “Ҳоҷӣ Ҳасан” ба фаъолият шурӯъ намуданд, ки самти фаъолияташон асосан истеҳсоли гӯшти паранда мебошад.

Аз шумораи умумии корхонаҳои парандапарварӣ 132 адад ба вилояти Суғд, 33 адад ба вилояти Хатлон ва 63 адад ба шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ва шаҳри Душанбе мансуб мебошанд.

Дар соли 2023 бо мақсади таъмини бозори истеъмолии мамлакат дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидорӣ зиёда аз 55,3 ҳазор тонна гӯшти паранда истеҳсол гардидааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 113,8 фоиз зиёд мебошад. Истеҳсоли тухм дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидорӣ ба 1223,7 млн. дона расонида шуд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 11,5 млн дона зиёд мебошад.
8 сентябри соли 2024 Фабрикаи парандапарварии ноҳияи Ашт аз ҷониби Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Рахшона”-ро дар деҳоти Ошоба баъди навсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ширкатҳои чорводорӣ
Гурӯҳ:Парандапарварӣ
Тӯлаки Нойии Самарқандӣ

**Тӯлаки Нойии Самарқандӣ** (қарни XVII) — оҳангсоз, навозанда, хонанда ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар маҳалли Мӯлиёни Самарқанд таваллуд шудаасг. Тулаки Нойи Самарқандӣ илмҳои бадеъ, фалсафа, ахлоқ ва риёзиётро омӯхта буд ва мусиқиро дӯст медошт. Вай найнавози моҳири замонаш буд. «Савти Нойӣ», «Амали Тӯлак», «Нақши Нойӣ» таснифоти машҳури ӯст, ки ба устодаш Амир Алиакбари Қонунии Самарқандӣ бахшидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мавлоно Фозилӣ

**Мавлоно Фозилӣ** (қарни XVI — қарни XVII) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, хонанда ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот таваллуд ёфтааст. Санъати мусиқиро дар зодгоҳаш омӯхтааст. Овози ниҳоят фораму дилкаш дошта, дар пайравии устодови мусиқии Ҳирот асарҳои «Қавл», «Амал», «Нақш», «Пешрав» ва дигарро навиштааст. Фозилӣ соҳибдевон буда, дар сурудани шеър ва оҳанг бастаи ба онҳо маҳорати баланд доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Забони арманӣ-тотӣ

«**Арманӣ-Тотӣ**» гӯнае аз забони форсӣаст ки дар Ҷумҳурии Озарбойҷон, Арманистон ва Русия бидон сухан гуфта мешавад. Арманӣ-тотҳо гӯишварони ин забон ҳастанд ва бидон «**порсирин**» мегӯйанд ки ба маъноӣ «форсӣ»аст. Аз назари бештари пажӯҳишгарон, ин мардум дар асл, арманӣҳое буданд ки баъдҳо забони тотиро ба унвони забони нахусти худ баргузеданд.

Имрӯза забони арманӣ-тотӣ тақрибан мунқаризшуда талаққӣ мешаваду бештари Арманӣ-Тотҳо ба арманӣу рӯсӣ рӯй овардаанд. Дар соли 2002, фақат 36 арманӣ дар Русия, арманӣ-тотӣро ба унвони забони аввал ё дувум суҳбат мекарданд. Теъдоди номаълӯме аз гӯишварони он низ дар Арманистон вуҷӯд доранд ки дар маҷмӯ беш аз 50 нафар ҳастанд.

## Ҳамчунин нигаред

* Забони тотӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои Қафқоз
Гурӯҳ:Забонҳои Русия
Гурӯҳ:Забонҳои Озарбойҷон
Мирзонуруддин Накҳат

**Мирзонуруддин Накҳат** (? — 1672, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Қошғар ба дунё омада, дар Самарқанд нашъунамо ёфтааст. Дар шеър ба Анварӣ ва Заҳири Форёбӣ пайравӣ кардааст. Шеърҳои ҳаҷвӣ низ менавишт. Девонаш пайдо нагардидааст. Намунаҳо аз эҷодиёти Накҳат дар баёзҳо ба назар мерасанд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Муҳаммадяҳё Салтанат

**Муҳаммадяҳё Салтанат** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд зиндагӣ ва эҷод кардааст. Бино ба маълумоти Малеҳои Самарқандӣ Салтанат соҳиби истеъдоди баланди шоирӣ буда, дар ашъораш мазмуну образҳои нави бадеиро бисёр истифода бурдааст. Шоир ба камбағалон таваҷҷӯхи хосе дошта, ҳамеша шарики ғаму шодии онҳо буд. Аз ашъори Салтанат дар «Музаккиру-л-асҳоб» 3 байти як ғазал намуна оварда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Хоҷа Муҳаммади Файёз

**Файёз Хоҷа Муҳаммад Дониёл ибни Хоҷа Шоҳӣ** (қарни XVII) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ба қавли Малеҳои Самарқандӣ шахси таҳсилдида, соҳиби фазлу камол будааст. Дар татаббӯи шуарои гузашта шеър (бештар ғазал) мегуфтааст.

Ин байт аз ӯст:

Файёз инчунин хаттот ва дар иншо моҳир будааст.

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин, Душанбе, 1973.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Клубники боғӣ

**Клубники боғӣ**  — ё Клубничкаи ананас (Fragaria ananassa) дар боғҳои бисёр кишварҳо аз асри 18 парвариш карда мешавад, дар ҳоле ки аввалин маълумот дар бораи парвариши Клубника ба ибтидои асри 12 рост меояд. Ибни Сино дар бораи он чун растании шифобахш, худрӯй сухан ронда, дар ин бора менависад ва шоирон Вирҷил ва Овид онро зикр кардаанд. 
## Таърих
Клубники боғӣ ё ананасро аксар вақт *Клубничка* меноманд.
«Дар соли 1962 аз Тошкент бо самолёт ба Тоҷикистон масолеҳи кишт — 62 ҳазор шохаи куллинаки боғ — навъхои «Куллер», «Тошкент барвакт», «Хотираи Шредер» оварда шуд. Дар республика он вактҳо дар боғи ботаникии шаҳри Душанбе ва Помир ҳамагй чанд бех буттаи куллинак мавҷуд буд ва ин зироат дар марҳалаи омузиш буд. Азбаски барои шинондани Клубника заминҳои сабук ва регдор (РН5,5—6,5), ки гумусаш камаш 2,5 фоиз аст, мувофиктар аст, 5 май соли 1962 дар райони Хисор навъҳои аз хориҷа овардашуда дар участкаи тачрибавй шинонда шуданд. Боридани жола сар шуд, вале ҳосил аз ҳамаи чашмдошт зиёд шуд — аз як гектар 8 тонна ҳосил гирифт. Худи соли оянда маводи ниҳолшинонӣ дар вилояти Суғд, дар Паласс тақсим карда шуд.

Клубники боғӣ зироати хеле сердаромад буда, бо ҳосили баланд, муқовимат ба омилҳои номусоиди муҳити зист хос буда, дар як сол 2-3-4 ҳосил медиҳад. Аз сабаби самаранокии баланди иқтисодии истеҳсолот, муътадил ва зиёд будани талаботи истеъмолкунанда, куллинникаи боғӣ яке аз зироатҳои муҳимтарини мевапарварӣ ба ҳисоб меравад. Ҳосилро вобаста ба шароити обу ҳавои сол аз мохи май то ноябр ғундоштан мумкин аст.
## Хусусияти гиёҳ
Клубника (Клубничка) гиёҳҳои бисёрсолаи алафӣ мебошанд. Бутаи он шохаҳои сершоха (то 20-40), пояи кӯтоҳ (на бештар аз 10 см) дорад, массаи баргҳои сефолиат дар баргҳои дароз, поя ва навдаҳои паҳлуи ресмонмонанд (столонҳои заминӣ), ки мо онҳоро меномем. муйлаб. Ҳар сол дар пояи Тарбуз нашъунамои нав, кӯтоҳ то 15 см, ки шох номида мешавад, пайдо мешаванд.

Меваҳои Тарбуз хосиятҳои бойи фоиданок доранд: миқдори қанд — то 15%, кислотаҳои органикӣ — молик, лимӯ ва ғайра, равғанҳои эфирӣ, намакҳои фосфор, оҳан, калий, танинҳо, рангҳо, фитосидҳо, як қатор витаминҳо — C, B1. , провитамини А ва ғайра.
## Буттамеваҳои шифобахш
Аз ҷиҳати фоиданокаш, клубникаи боғӣ як растании универсалӣ буда, бе партов — меваҳо, баргҳо, гулҳо, ризомаҳо истифода мешавад.

Клубника яке аз беҳтарин буттамеваҳои шифобахш аст, ки онро наслҳои зиёд исбот кардаанд. Тибби анъанавӣ Клубникаро барои бемориҳои рӯдаи рӯда, гастрит, сангҳои гурда, норасоии витаминҳо ва ғайра тавсия медиҳад. Рӯйхати пурраи ҳама нишондодҳо метавонад зиёда аз як саҳифаро дар бар гирад.

Азхуд кардани технологияи парвариши он бо истифода аз навъҳои саноатӣ ҳосили солонаи на камтар аз 10 ц/га, фоиданокии истеҳсолот (ба ҳисоби 10 гектар) бо системаи гербитсидҳо барои нигоҳ доштани қаторҳои байни қаторҳо 155,4 фоиз ва бо мулчиркунӣ таъмин карда мешавад. байни каторхо — 199,6 фоиз. Муҳлати баргардонидани маблағгузорихои асосй аз 1,2 то 1,4 солро ташкил медиҳад. 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Гурӯҳ:Кишоварзӣ дар Тоҷикистон
Муҳаммадсолеҳи Кашфӣ

**Муҳаммадсолеҳи Кашфӣ** (? — 1644) — муншӣ, хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Писари Мирабдуллоҳи Тирмизии Мушкинқалам. Дар аҳди Шоҳиҷаҳон дар Ҳиндустон зистааст. Шоҳиҷаҳон ӯро ба аморати яке аз вилоятҳо серфароз гардонидааст. Муҳаммадсолеҳи Кашфӣ ғайр аз хаттотӣ ба забонҳои тоҷикӣ ва ҳиндӣ шеър эҷод мекард. Ба тоҷикӣ Кашфӣ, ба ҳиндӣ Субҳонӣ тахаллус дошт. Намунаи ашъораш дар баёзҳо вомехӯрад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Муҳаммадалии Мусаввир

**Муҳаммадалии Мусаввир** (қарни XVI — қарни XVII) — мусаввир ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Кошон. Санъати наққошӣ, сураткашӣ, ҳалкорию ҷадвалкаширо аз Абдуосамади Шерозӣ омӯхтааст. Инчунин дар санъати хаттотӣ ном бароварда, ба шаҳрҳои Исфаҳон, Шероз, Табрез рафта, бо тазйину тазҳиби девон машғул шуд. Пас ба Ҳирот ва аз он ҷо ба Китобхонаи Наввоби Машҳад рафта, то охири умр котибӣ кард. Як нусхаи «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ва девони Шайх Аттор аз намунаҳои беҳтарини амали Муҳаммад Мусаввир аст.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Муҳаммадшарифи Самарқандӣ

**Муҳаммадшарифи Самарқандӣ** (қарни XVI — қарни XVII) — меъмор ва ҳунарманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ас­лан аз Самарқанд, Дар сохтани гумбаз ва ороиши ёдгориҳои меъморӣ маҳорат дошт. Ба Ҳиндустон рафта, солҳои 1632—1650 ба сохтмони мақбараи Тоҷмаҳал сарварӣ кард ва намунаи мукаммалтарину нодиртарини санъа­ти гунбазсозии Осиёи Миёна ва Шар­қи Наздикро нишон дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммади Кавкабӣ

**Муҳаммади Кавкабӣ** (қарни XVI — қарни XVII) — оҳангсоз, хонанда ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд таваллуд шуда, санъати мусиқиро дар зодгоҳаш аз Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ омӯхт. Ба Бухоро назди Кавкабии Бухороӣ рафта, шогирди содиқи ӯ шуд. Таркиботи мақомҳоро аз худ намуд. Чанд пешрав, амал, нақш дар мақоми «Рост» эҷод карда, ба устодаш Кавкабии Бухороӣ бахшидааст. Шеър низ мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Сайид Аҳмади Алавӣ

**Сайид Аҳмади Алавӣ** (; ) — файласуфи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бино ба маълумоти маъхазҳо ба таълимоти ӯ ақидаҳои Шиҳобуддини Суҳравардӣ таъсир кардааст. Асарҳои зиёде дар фалсафа ва ахлоқ таълиф намудааст. Ҳошияе ба «Шифо»-и Ибни Сино навиштааст ва онро «Мифтоҳу-ш-шифо ва урвату-л- вусқо» ном додааст. Ба «Ишорот» низ шарҳе бо номи «Куҳлу-л-абсор» навиштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Миршариф Мунсиф

**Миршариф Мунсиф** (қарни XVII) — и форс-то­ҷик.

## Зиндагинома
Дар байни мардум бо номи Бобохоҷа низ шуҳрат доштааст. Мунсиф дар эҷоди ашъор ва ифодаи мазмунҳои тоза соҳиби маҳорати комил будааст. Соли 1678 барои такмили илм ба Бухоро меравад ва дар мадрасаи Ғарбия ба омӯзиши ҳандаса, нуҷум, аркони зич машғул мешавад. Дар соҳаҳои гуногуни илм таълифоти зиёде доштааст. Мунсиф асарҳои манзум ва мансури худро ба забонҳои арабӣ ва форсӣ менавишт. Доир ба илми мусиқӣ низ асаре дорад. Чанд муддат ӯ Мавзун тахаллус ме­кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Суханварони Сайқали рӯи замин, Душанбе, 1973.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Фавқии Яздӣ

**Фавқуддин Аҳмад Фавқии Яздӣ** (; қарни XVII) —  ва адиби форс-то­ҷик.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Тафти наздикии Язд ба дунё омадааст. Дар ҳаҷв ҳунари баланд дошт. Куллиёти шоир, ки ду нусхаи он дар Эрон маҳфуз аст, асарҳон зайлро дар бар мегирад: дебочаи насрӣ, «Нағамот», достони «Фарҳод ва Ширин», «Соқинома», қасоид ва тарҷеъбандҳо, «Муноҷотнома», ғазалиёт, рубоиёти ҳаҷвӣ ва рисолаи «Сӣ ганҷ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Фориғи Бадахшонӣ

**Маҳмудбек Фориғи Бадахшонӣ** (; ? — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бародарзодаи Муллошоҳ Шоҳмуҳаммади Бадахшонӣ. Дар Кашмир зиндагӣ ва эҷод кардааст. Ба қавли тазкиранависон (масалан, «Тазкираи шуарои Кашмир»-и Аслаҳ) соҳибдевон будааст, вале девонаш дастрас нагардидааст. Абёти парокандаи ғазалиёту қасоидаш боқист.

Намунаҳо аз шеъри Фориғи Бадахшонӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фаррухҳусайн Нозими Ҳиравӣ

**Фаррухҳусайн Нозими Ҳиравӣ** (; ?, Ҳирот — 1657, Ҷахонгирнагар) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот касби камол намудааст. Охири умраш дар Ҳиндустон гузаштааст. Аз мероси бадеии ӯ, ба ҷуз чанд шеъри пароканда чизе боқӣ намондааст. Аз ашъори парокаидаи шоир ва маълумоти тазкиранависон пайдост, ки ӯ яке аз адибони пешқадами замон худ будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Мирзо Ҳусайни Лоҳиҷӣ

**Мирзо Ҳусайни Лоҳиҷӣ** (; 1635 — 1709) — файласуфи форс-тоҷики давраи сафавия, писари Абдурраззоқи Лоҳиҷӣ.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти маъхазҳо ӯ асаре бо номи «Шамсу-л-яқин» дорад. «Завоҳиру-л-ҳикам» қисме аз «Шамсу-л-яқин» аст. Дар «Завоҳиру-л-ҳикам» масъалаҳои таърифу тақсими вуҷуди моҳият ва вуҷуд, ваҳдат ва касрат, ҳодис ва қадим, моҳияти ҷисм, моддаву сурат, навъҳои ҳаракат, замон, макон, хало, ҳаракати афлок, нафс ва намудҳои гуногуни он баён гаштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Меҳрии Араб

**Мир Сайидалӣ ибни Мирмусоиди Омулӣ Меҳрии Араб** (; ? — қарни XVII) — и форсигӯи асри сафавӣ.

## Зиндагинома
Ба арабию форсӣ шеър мегуфт. Дар дарбори султон Ҳусайни Сафавӣ хидмат карда, ба унвони «маликушшуаро» соҳиб шудааст. Меҳрии Араб дар шеър гоҳо «Меҳр» ва «Сайид» низ тахаллус мекардааст. Меҳрии Араб соҳибдевон аст. Як нусхаи девони ӯ, ки тақрибан 5600 байт дорад, дар китобхонаи Донишгоҳи Теҳрон маҳфуз асг. Дар баёзу чунгҳо аз ашъори Меҳрии Араб намунаҳои зиёде сабт шудааст. Аз бай­ни осори Меҳрии Араб маснавии «Саропо» шӯҳрат доштааст. Достони «Лайлӣ ва Маҷнун» низ дорад, ки аз он нусхаи ноқисе боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Неъмат ибни Мирзотоши Самарқандӣ

**Неъмат ибни Мирзотоши Самарқандӣ** (; ? — қарни XVII) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Гузаштагони Неъмат аслан аз Масчо будаанд. Неъмат дар Самарқанд таваллуд шуда, дар ҳамон ҷо камол ёфта, илмҳои сарфу наҳв, мантиқу калом, ҳикмату ҳайат, ҳадису тафсир, фиқҳ, ва инчунин рамлу нуҷум арузу қофияро мукаммал омӯхтааст. Неъмат дар давраи ҳукмронии Амирбекӯғлӣ дар Самарқанд муҳтасиб буд. Баъд аз вафоти Амирбекӯғлӣ Бухоро рафта, ба хидмати Абдулазизхон дохил шуд. Дар иншонависӣ аз ҳамаи муншиёни дарбор бартарӣ доштааст. Баъд аз ҷулуси Султонқулихон дар Бухоро (1680) аз хидмат рафта, гушанишинӣ ихтиёр кард. 

Ашъорн Неъмат, хусусан ғазалҳову рубоёташ соддаву равонанд. Мероси манзуми Неъмат ба тарзи муҷтамеъ боқӣ на- мондааст. Вале ба воситаи тазкираҳо як миқдор абёти ӯ ба мо расидааст.

Ин рубоӣ намунаи шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Боязиди Бастомии Сонӣ

**Боязиди Бастомии Сонӣ, Абумуҳаммад Абуалӣ ибни Иноятуллоҳ ** (; қарни XVI — қарни XVII) — ориф, муҳаддис ва фақеҳи шофеъӣ.

## Зиндагинома
Аз сол­ҳои зиндагиаш ҳамин қадар маълум аст, ки рисолаи «Қа­зо ва қадар»-и худро соли 1602 ба поин расонидааст. Соҳиби як қатор асарҳо дар мавзӯъҳои ақоид, фиқҳ, ҳадис, тасаввуф ва одобу ахлоқ мебошад. Аз ҷумла, асари Боязиди Бастомии Сонӣ «Наҷотнома» перомуни ғайбат аст, ки ба қавли ӯ, аз гуноҳони шоеи замона будааст. Дар ин асар Боязиди Бастомии Сонӣ нахуст ба баёни мавзӯи ғайбат ва масъалаҳои вобаста ба он, мазмум будани ғайбат, ақсоми он ва роҳҳои илоҷи он пар­дохта, фасли шашумро ба тавобеи ғайбат (суханчинӣ, дурӯғ, ҳасадварзӣ) бахшидааст. Дар боби дувуми ин китоб ба тавба, баёни маротиб ва фурӯи он пардохта, дар баёни масъала ба таълифоти орифони ҳақиқат ва соликони тариқат такя кардааст. Боязиди Бастомии Сонӣ дар пайравӣ аз суфиён тавбаро нахустин мақоми орифон хондаааст. «Авқоту-с-салот» рисолае фиқҳӣ дар бораи вақти намозҳои панҷгона аст. «Равзату-л-орифин» дар ҳақиқати тасаввуф, мақомоти соликон ва одоби сайру сулук аст. Мавзӯи онро масъалаҳои зоти Воҷиб, маориф ва истилоҳоти сӯфия, мақомоти даҳгона, амалҳои зоҳирӣ, аҳлоқ ва аҳволу одоб ташкил медиҳанд. «Қазову қадар» фарогири масъалаҳои ихтиёр, қазову қа­дар, тақдир, таъсири иродаи Худованд дар аъмоли инсонҳо мебошад. «Меъроҷу-т-таҳқиқ» дар фиқҳи истидолӣ буда, ҷилди аввали он шомили мукаддимае дар усули фиқҳ, китоби таҳорат ва намоз аст. Аз қавли муаллиф дар поини ин ҷилд бармеояд, ки ҷилди дувуми китоб бояд аз мавзӯи закот оғоз шуда бошад. «ал-Инсоф фӣ маърифати-л-аслоф» дар бораи имомат ва фирқаи наҷотёбанда буда, дар он муаллиф аз миёни 73 фирқа танҳо фирқаи имомияи шиаро фирқаи наҷотёфта донистааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мумаи Дуторӣ

**Мумаи Дуторӣ** (қарни XVII) — мусиқидон, навозанда ва оҳангсози форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро буда, дар Ҳирот фавтидааст. Аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ шавқу ҳавас пайдо карда, навохтани танбур, дутор, рубоб, қонунро ба хубӣ омӯхтааст. Дар дуторнавозӣ басо ҳунарманд будааст. Мумаи Дуторӣ чун оҳангсоз низ шуҳрати калон дошта, ба усули мақомҳои «Бузург», «Рост», «Дугоҳ», «Ироқ» чанд acap («Пешрави Дугоҳ», «Савти Дуторӣ», «Қавли Дуторӣ», «Амали Мумаи Дуторӣ» ва ғайра) тасниф кардааст

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирмуҳаммад Амини Бухорӣ

**Мирмуҳаммадамини Бухороӣ** () — и форс-тоҷик.

## Зиндгинома
Дар Бухоро зиндагӣ карда, баъдтар бо омӯзиши таърихи Осиёи Миёна машғул гардид. Муҳаммадамини Бухороӣ бо амри Убайдуллоҳхон (1702—1711) таърихи ҳокимияти хонро ба забони форсӣ таҳти унвони «Убайдуллоҳнома» ё худ «Таърихи Убайдуллохон» навишт. Бақияи ҷараёни зиндагӣ ва фаъолияташ маълум нест.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муқимои Шерозӣ

**Муқимои Шерозӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар асри 17 зиндагӣ кардааст. Бо пешаи хайётӣ рӯз мегузаронид ва ба шеъру шоири шавқу ҳанаси зиёде дошт. Девонаш то замони мо нарасидааст, вале ашъори парокандааш дар таазкираву баёзҳо дарҷ гардидааст. Дар пайравии шоирони маснависарои форс-тоҷик достони «Юсуф ва Зулайхо»-ро назм кардааст. Мавзӯи ашъори парокандаи ӯ шикоят аз носозиҳои замона ва ҳасби ҳол, ишқ ва ғайра аст.

Намунае аз шеъри Муқимои Шерозӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Муҳаммадҳусайн Собири Табрезӣ

**Муҳаммадҳусайн Собири Табрезӣ** (қарни XVII) — ҳаттот, наққош, ҷадвалкаш, лаввоҳи форс-тоҷик, шогирди Миралии Хаттот.

## Зиндагинома
Аз овони ҷавонӣ ба нигоришу хушнависӣ, ҳалкорию лаввоҳӣ шуғл дошта, дар айни ҳол ҳунари наққоширо аз Мирзоалии Мусаввир ва Мираки Исфаҳонӣ омӯхт. Баъди камолоти ҳунар ба Табрез рафта, дар он ҷо девонҳои Саъдӣ, Ҳофиз, «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Хамса»-и Низомӣ, «Юсуф ва Зулайхо»-и Ҷомиро китобат карда ороиш додааст. Ӯ дар хушнависӣ, лаввоҳӣ, ҷадвалкашӣ шогирдони зиёде дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Мустаид (шоир)

**Мустаид** (номаш Муҳаммадҷон ё Авазбек будааст; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аслан аз тоифаи найманҳо буд, вале ашъораш ба забони тоҷикист. Ба дарбори аштархониён алоқа дошт. Охири асри 17 дар давраи салтанати Субҳонқулихон (1680—1702), ки ҷабру ситами амирон шиддат гирифт, Мустаид мисли бисёр аҳли илму адаб ба Ҳиндустон муҳоҷират кард. Баъдтар ба Хиҷоз рафтанӣ шуд, вале дар роҳ дар баҳр ғарқ гардид. Мустаид соҳиби табъи баланди шоирӣ буда, ашъораш дар Бухоро ва атрофи он шӯҳрат доштааст. 

Намунае аз шеъри Мустаид:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Салими Замони Бухорӣ

**Салими Замони Бухорӣ** (қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Ҷараёни зиндагиаш маълум нест. Салим шоири зиндадил ва хуштабъ буда, дар байни аҳли адаби замонаш мақоми намоём доштааст. Тазкиранависон хабар медиҳанд, ки Салим бо забони тезу тунд ҳамзамономашро ҳаҷв мекард. Дар «Музаккиру-л-асҳоб»-и Малеҳои Самарқандӣ аз як ғазали Салим 4 байт намуна оварда шудааст. Ин байтҳо, ҳарчанд чандон мазмуни баланд надоранд, ба сабки содаи қадима ва тарзи ифодаи ҷолиби диққат иншо шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сайид Абдуллоҳи Бухороӣ

**Сайид Абдуллоҳи Бухороӣ** (қарни XVII) — хушнавис ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Бо номҳои «Дарвеш Абдӣ» ва «Мавлавӣ» шуҳрат доштааст. Санъати хаттотиро аз Миръимоди Ҳасанӣ омӯхтааст. Ба шаҳрҳои Истамбул, Исфаҳон, Ҳиҷоз ва сарзамини Миср сафар кардааст. Ҳангоми дар Истамбул иқомат доштанаш шӯҳрати хати настаълиқро афзуда, «Шоҳнома»-и Фирдавсиро китобат кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Муҳаммад Мӯъмини Туникобунӣ

**Мирмуҳаммадзамони Туникобунии Дайламӣ**, **Табиб Мӯъмин** (қарни XVII) — пизишк ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Исфаҳон, Шероз, Ҳамадон таҳсили илм ва эҷод намудааст. Мисли падару бобояш табиби дарбори сафавиён буд. Мирзомуҳаммадзамони Туникобунии Дайламӣ муаллифи чандин асарҳои тиббӣ ва фармакологӣ мебошад. Дар соҳаи набототшиносӣ низ саҳми босазое дорад. Аз асарҳои Мирзомуҳаммадзамони Туникобунии Дайламӣ китоби «Туҳфату-л-мӯъминин» боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо