open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кристиан Бейл

**Кристиан Чарлз Филип Бэйл** ( ; тав. 30 январи 1974, Ҳаверфордвест, Пемброкешир, Вилз, Британияи Кабир) — ҳунарманди англис. Ӯ барои танаввӯъ ва тағйироти ҷисмонӣ дар нақшҳояш машҳур аст ва дар филмҳои бо жанрҳои мухталиф нақши аввалро бар ӯҳда доштааст. Ӯ ифтихороти гуногуне, аз ҷумла як ҷоизаи Оскар ва ду ҷоизаи Глобуси тилоӣ дарёфт кардааст. Маҷаллаи «Тайм» дар соли 2011 Бейлро яке аз 100 шахс таъсиргузор дар ҷаҳон номид ва дар 2014 номи ӯ дар радабандии «Форбез» аз бозигарони дарёфткунандаи бештарини дастмузд қарор гирифт.

## Зиндагинома
Кристиан Чарлз Филип Бейл 30 январи 1974 аз волидайни инглистони дар Ҳаверфордвест, Пемброкешир ба дунё омад. Падараш Давид Бейл корофрин ва кунишгар буд ва модараш Ҷини Ҷеймз бозигари сирк буд.Бейл гуфтааст «Ман дар Вилз ба дунё омадаам, аммо вилзӣ нестам, ман инглистонӣ ҳастам». Ӯ ду хоҳари бузургтар ба номҳои Шорун ва Луиз ва як хоҳари нотанӣ аз издивоҷи аввали падараш ба номи Арин дорад.[5] Яке аз падарбузургҳояш шухипардози рӯи саҳна буд. Бейл ва хонаводааш дар дусолагӣ Вилзро тарк карданд]ва онҳо муддате баъд аз иқомат дар Португалия ва Оксфордшири Англистон, саранҷом дар Борнмут сокин шуданд. Ӯ ҳамчунин гуфта, ки хонаводааш то 15-солагиаш дар 15 шаҳр зиндагӣ мекарданд; Бейл нақли макони мукаррари хонаводаро ношишуда аз «зарурат ва на фақат интихоб» тавсиф карда ва иқрор шуда, ки ин раванд таъсири зиёде дар интихоби шуғли худ доштааст. Ӯ замоне дар мактаби Борнмут таҳсил мекард ва муддате баъд гуфт, ки дар 16-солагӣ мактабро раҳо кардааст. Волидайни Бейл дар соли 1991 талоқ гирифтанд ва ӯ дар 17-солагӣ ба ҳамроҳи хоҳараш Луиз ва падарашон ба Лос-Анҷелес кӯчиданд.

Бейл дар даврони кӯдакӣ рақси балет омӯхт. Аввалин нақши бозигарии ӯ дар ҳаштсолагӣ буд.
пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Christian_Bale_-_002.jpg/180px-Christian_Bale_-_002.jpg|рост|мини|271x271пкс| Бейл дар нахустнамоиши филми «Шаволияи торикӣ» дар соли 2008, Испониё

## Ҳаёти оилавӣ
29 январи 2000, Бейл бо модели собиқ Сандра Блазич (Сиби Блазик), рассоми ороиш ва ёвари шахсии Винона Райдер издивоҷ кард. Аз ин издивоҷ ду фарзанд доранд — духтараш Эммалин (тав. 2005) ва писараш Юсуф (тав. 2014) .

Мисли падараш, Бейл ҷонибдори фаъоли гурӯҳҳои ҳифзи табиат мебошад.

## Филмҳо

## Адабиёт
Гурӯҳ:Садопешамардони Британияи Кабир
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Британияи Кабир
Гурӯҳ:Ҳунарпешакӯдакони Британияи Кабир
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Зодагони соли 1974
Гурӯҳ:Зодагони 30 январ
Подшоҳии Ҳоланд

**Подшоҳии Ҳуланд** () — як ҳукумати мустақил ва подшоҳии машрутае дорои сарзаминҳое дар Аврупои Ғарбӣ ва Короиб аст. Ин подшоҳиро чаҳор бахш шакл додаанд, ки ҳар як кишваре бо ҳокимияти мустақили миллӣ аст ва ба таври баробар дар подшоҳӣ мушорикат дорад. Ин чаҳор бахш ё кишвар Нидерланд, Куросоу, Орубо ва Синт-Мортен мебошанд. Ҷуз се шаҳрдории вежа дар Короиб, бақия Ҳоланд дар Аврупо қарор дорад. Кишварҳои дигар ҳам дар Короиб қарор доранд.

## Эзоҳ
Александр фон Ҳумболдт

Барон **Фридрих Вилҳелм** **Ҳенрих Александр фон Ҳумболдт** (, 14 сентябри 1769, Берлин — 6 майи 1859, ҳамон ҷо) — ҷуғрофиёдон, табиатшинос ва сайёҳи олмонӣ, яке аз асосгузорони ҷуғрофиё ҳамчун илми мустақил; бародари хурдии олим Вилгелм фон Ҳумболдт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забоншиносон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Физикдонон аз рӯи алифбо
Лев Гумилёв

**Гумилёв Лев Николаевич** () — таърихнигори рус, мутахассиси ҷуғрофиёи таърихӣ, доктор илмҳои таърих (1961) ва ҷуғрофиё (1974). Писари нависанда ва тарҷумони рус Николай Гумилёв ва Анна Ахматова.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Ленинград (1946). Солҳои 1936—1956 бар асари таъқибот борҳо ҳабсу бадарға шудааст. Соли 1937 дар ҳайати экспедитсияи тиббии Осиёи Миёна дар с-зи «Данғара»-и вилояти Кӯлоби Тоҷикистон беш аз 11 моҳ ба омӯзиши забони тоҷикӣ ва урфу одати мардум машғул буд. Лев Гумилёв дертар ёдовар шуд, ки донистани забони тоҷикӣ минбаъд дар таҳқиқоти таърихиаш оид ба қавмҳои ориёитабори порсҳо ва сакоиҳо (йуҷиҳо, кангуйҳо, кидориён, усуниҳо, массагетҳо ва ғ.) мадад расондааст. Дар экспедитсияҳои Саян, Помир ва Қрим (1930-34), экспедитсияҳои бостоншиносии Саркел (1936-44), Қӯрғони Пазирики Олтой (1949), Ангар (1957) ва экспедитсияи бостоншиносии Эрмитаж дар Астрахан (1957-62) ширкат кардааст. Солҳои 1956-62 дар Эрмитажи давлатии Ленинград ва Ин-ти таҳқиқоти илмии ҷуғрофияи назди Донишгоҳи давлатии Ленинград кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 220 асару рисолаи илмӣ. Дорандаи ҷоизаи ба номи А. В. Луначарский (соли 1990, барои асари «Руси қадим ва Биёбони кабир») ва ҷоизаи ба номи Х. З. Тагиеви Ҷумҳурии Озарбойҷон (соли 1992, барои асари «Ҳазор соли атрофи Каспий»). Таҳқиқоти илмии Лев Гумилёв, асосан, ба таърихи тамаддун ва ташаккули халқиятҳои Авруосиё, бештар қавмҳои кӯчии турктабор ва империяи Муғул дар асрҳои 12-14 бахшида шудаанд. Лев Гумилёв бунёдгузори илми этнология — таълимот оид ба категорияҳои биологию иҷтимоӣ будани одамон ва қавмҳои мухталиф мебошад. Ба андешаи Лев Гумилёв таърихи башариятро на танҳо омилҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, балки пешравиҳои табиии халқиятҳо низ муайян мекунанд. Лев Гумилёв ба омилҳои ҷуғрофиёиву иқлимӣ ва хусусиятҳои манзараи табиии ҳар минтақа диққати ҷиддӣ дода, чунин мешуморид, ки вобаста ба зинаҳои гуногуни тараққиёт омилҳои динӣ, иҷтимоӣ ва ё сиёсӣ дар ташаккули ин ё он халқият нақши аввалиндараҷа мебозанд ва раванди этногенез, яъне, ташаккули халқияту миллатҳо, даврони оғоз, шукуфоӣ ва таназзулро дар бар мегиранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Файласуфон
Гиёҳхокшудагӣ

**Гиёҳхокшудагӣ** (), **гиёҳхоксозӣ** () **гумифика́тсия** (аз  — замин, хок ва  — мекунам) — фароянди ташкили гиёҳхок.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хокшиносӣ
Гумонбаршуда

**Гумонбаршуда, мазнун** — дар ҳуқуқи мурофиавии ҷиноятӣ, шахсест, ки нисбати ӯ бо асос ва тартиби муқаррарнамудаи қонун бо сабаби гумонбар шуданаш дар содир намудани ҷиноят парвандаи ҷиноятӣ оғоз гардида, дар ин бора аз тарафи муфаттиш ё таҳқиқкунанда хабардор карда шудааст ё дастгир шудааст ва ё дар ҳаққаш то пешниҳод кардани айб чораи пешгирӣ татбиқ гаштааст.

гумонбаршуда бояд аз лаҳзаи дастгир шуданаш фавран, вале на дертар аз 24 соат пурсида шавад. гумонбаршуда аз лаҳзаи дастгир шуданаш ҳуқуқ ба ҳимоя дорад. гумонбаршуда ҳамчунин ҳуқуқ дорад: а) нишондод диҳад ё надиҳад ва дар ин бора пеш аз пурсиш хабардор карда шавад; б) донад, ки барои чӣ гумонбар шудааст; в) нусхаи протоколи дастгиршавӣ ё қарорро оид ба татбиқи чораи пешгирӣ гирад; г) бо забони модарӣ ё забони дигаре, ки медонад, нишондод диҳад; д) аз хидмати тарҷумон ройгон истифода барад; е) далелҳо пешниҳод кунад; ё) дархост изҳор кунад; ж) бо протоколҳои амали тафтишотӣ, ки бо иштирокаш анҷом дода шудааст, ҳамчунин бо маводде, ки ба суд барои татбиқи ҳабс нисбаташ чун чораи пешгирӣ равон карда шудааст, шинос шавад; з) раддия изҳор намояд; к) аз амалу қарори суд, прокурор, муфаттиш ва шахси таҳқиқкунанда шикоят намояд.

Шахсро дар содир намудани ҷиноят ба шарте гумонбаршуда шумурдан мумкин аст, ки аз тарафи мақомоти пешбурди таъқиби ҷиноятӣ ҳангоми мавҷуд будани яке аз асосҳои зерин дастгир шуда бошад: а) дар вақти содир кардани ҷиноят ё бевосита баъди содир кардани он; б) шоҳидони ҳодиса, аз ҷумла, шахси аз ҷиноят ҷабрдида бевосита ӯро ҳамчун шахси содирнамудаи ҷиноят нишон диҳанд; в) дар бадан, либос, ашёи ҳамроҳи шахс буда, дар чизҳои истифодакарда, манзил, ҷои кор ё нақлиёти ӯ осори ҷиноят ошкор шуда бошанд, ки аз иштироки ӯ дар содир намудани ҷиноят шаҳодат медиҳанд; г) агар асосҳои дигари кофии гумонбар шудани шахс дар содир намудани ҷиноят мавҷуд бошанд ва ӯ кӯшиши аз ҷои ҳодиса ё аз мақомоти таъқиби ҷиноятӣ пинҳон шуданро карда бошад, ҷои зисти доимӣ надошта бошад, дар маҳалли дигар зиндагӣ кунад ва ё шахсияташ муайян нашуда бошад. Пас аз овардани гумонбаршуда ба мақомоти дахлдор шахси ваколатдор бояд дар давоми се соат протокол тартиб дода, дар он асос, ҷой ва вақти дастгиркунии воқеӣ (бо зикри рӯз, соату дақиқа), натиҷаҳои кофтукови шахсӣ ва вақти тартиб додани протоколро дарҷ намояд. Протокол ба гумонбаршуда эълон ва ҳуқуқи дар қонуни мурофиавӣ пешбинишудаи ӯ, аз ҷумла, ҳуқуқи даъват кардани ҳимоятгар ва дар ҳузури ӯ додани нишондод, фаҳмонида шуда, ин ҳолат бояд дар протокол сабт гардад. Протоколро шахси ваколатдори тартибдода ва гумонбаршуда имзо мекунанд. Таҳқиқбаранда ё муфаттиш вазифадоранд дар давоми 24 соат аз лаҳзаи дастгир кардани гумонбаршуда ба прокурор хаттӣ хабар диҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гумофос

**Гумофос** — як навъ нурии омехта. Аз торф ё ангишт бо роҳи илова кардани маҳлули аммиакии фосфатҳо истеҳсол карда мешавад. Гумофос аз 3-5 % нитроген ва ангидриди фосфат иборат аст. Гумофосеро, ки дар таркибаш ғайр аз нитрогену фосфор боз калий дорад, гумофоска меноманд. Дар корхонаҳои истироҷи торф гумофос аз торфрезаҳо истеҳсол карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Нуриҳо
Гумрук (маҷалла)

«**Гумрук**» — маҷаллаи Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 2008 ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ нашр мешавад. «Гумрук» дар мавзӯи асосҳои ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва ташкили фаъолияти гумрукӣ, ҳимояи амнияти иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон, фаъол гардонидани муносибатҳои иқтисодии байни ҷумҳурӣ ва кишварҳои дигар, таъмини ҳимояи ҳуқуқи шаҳрвандон, субъектҳои хоҷагидорӣ ва ғайра мавод ба табъ мерасонад. Дар «Гумрук» инчунин қонуну қарор, фармону дастур ва навигариҳои соҳаи гумрук дарҷ мегарданд. Адади нашраш 1000 нусха (2015). Сармуҳаррираш Ҳумайро Мирова.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Маҷаллаҳо аз рӯи алифбо
Гиёҳхок

thumb|Ранги сиёҳ ё қаҳваии тира аз мушаххасаҳои гиёхок аст ва ин ба хотири фаровонии карбун таркиби олӣ дар он аст.
**Гиёхок** ё **гиёҳхок**, **порухок**, **ҳумус** ( «замин, хок») — бахши таркиби олии хок аст. Гиёхок, боқимондаи гиёҳон ва ҷасадҳои ҷонварон пас аз марги онҳо аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хокшиносӣ
Истич

**Истич** () — деҳа дар вилояти Бадахшони Афғонистон. Дар ноҳияи Зебок ҷойгир аст.  Мардуми он асосан бо забони сангличӣ сухан мегӯянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Зебок
Анҷумани хурд

**Анҷумани хурд** () — деҳа дар вилояти Бадахшони Афғонистон. Дар ноҳияи Курон ва Мунҷон ҷойгир аст.  

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Бадахшон
Пунак

пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Poonak_in_Tehran_map.JPG/300px-Poonak_in_Tehran_map.JPG|мини|300x300пкс| Пунак дар харитаи Теҳрон
**Пунак** як маҳаллаи сарватманд дар шимоли Теҳрон, пойтахти Эрон аст. Як қисми он дар минтақаи 2 ва қисми дигар дар ноҳияи 5 ҷойгир аст. Тибқи омори охирин, дар Пунак тақрибан 22,000 нафар зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳаллаҳои Теҳрон
Фармония

**Фармония** — як минтақаи обод дар Шемирон, воқеъ дар шимоли калоншаҳри Теҳрон аст. Ин маҳалла, ки дар ноҳияи 1-и Шаҳрдории Теҳрон ва Шаҳристони Шемиронот ҷойгир аст, ба унвони яке аз гароннархтарин манотиқи маскунии Теҳрон маъруф аст.

## Таърих
Сарзаминҳои фармония мутааллиқ ба шоҳзода Абдулҳусайн Мирзо Фармонфармо, нахуствазири Эрон дар солҳои ахири Қоҷориён буд . Ӯ ин заминҳоро дар соли 1326-и қамарӣ аз Муҳаммадвалӣхон Осиф Султонӣ харид. Фармонфарма зани зиёд ва даҳҳо фарзанд дошт, то фарзандони зани аввалаш ба фарзандони дигар рашк накунанд, дар тӯли умраш як қисми зиёди молу мулкашро байни фарзандони зани аввалаш тақсим мекард. Дар байни ин амвол писари калониаш Фирӯз Фирӯз буд. Фирӯз, ки бо исрофкориаш маъруф буд, маҷбур шуд як қисми амволашро ба сафорати Итолиё бифурӯшад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳаллаҳои Теҳрон
Рудолф Вирхов

**Рудолф Людвиг Карл Вирхов** (; 13 октябри 1821, Шифельбайн, Померания — 5 сентябри 1902, Берлин) — донишманд ва сиёсатмадори олмонӣ дар нимаи дувуми садаи XIX. Пизишк, осебшинос, бофтшинос, физиолог, яке аз асосгузорони назарияи ҳуҷайра дар зистшиносӣ ва пизишкӣ, асосгузори назарияи осебшиносии ҳуҷайра дар пизишкӣ; ҳамчун бостоншинос, инсоншинос, деринашинос ва сиёсатмадори демократ низ шинохта шудааст.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи тиббии Донишгоҳи Берлин (1843). Аз соли 1856 профессори кафедраи анатомияи патологӣ, патологияи умумӣ ва терапия (муолиҷа)-и ҳамин донишгоҳ, инчунин директори Институти патология буд. Бо дар назар доштани сохтори ҳуҷайравии организм ҳама гуна равиши ноҳинҷорро маҷмӯи тағйироте шуморидааст, ки дар ҳуҷайра рух менамояд. Рудолф Вирхов тарзи инкишофи бемориҳои гуногуни одам, аз ҷумла ҷараёни ташаккули омос, илтиҳоб ва ғайраро шарҳ додааст. Таълимоти Рудолф Вирхов орӣ аз камбуд набуд. Масалан, ӯ назарияи аз ҳуҷайра таркиб ёфтани организмро қабул надошт. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вадим Матросов

**Вадим Александрович Матросов** () — фармондеҳи низомии шӯравӣ, генерали артиш (1978), Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1982). Сардори Нерӯҳои марзбонӣ — муовини раиси КДА ИҶШС (1972—1989).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ
Гурӯҳ:Қаҳрамонони Иттиҳоди Шӯравӣ
Марзбонӣ

**Марзбонӣ**, ё **нерӯҳои марзбонӣ** (), **қушунҳои сарҳадӣ** — як созмони амнияти миллӣ дар кишварҳо аст, ки вазифаи барқарории амният дар марзҳои кишварро бар уҳда дорад. Бархе аз ожонсҳои миллии марзбонӣ низ вазифаи горди соҳилӣ (монанди кишварҳои Олмон, Итолиё ё Укройн)-ро бар уҳда доранд ва хадамоту амалиёти имдод ва наҷотро анҷом медиҳанд. Дар кишварҳои мухталиф, номи хадамот хосси марзбонӣ ба таври қобили таваҷҷуҳе мутафовит мебошад.

## Эзоҳ
Глеб Максимов

**Глеб Юревич Максимов** () — донишманд ва муҳандис-тарроҳи шӯравӣ, номзади илмхои техникй, барандаи Ҷоизаи Ленинй барои офаридан ва иҷрои нахустин парвози моҳвораи Замин (Спутник-1) дар ҷаҳон, ихтироъкор.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Барандагони Мукофоти ленинӣ
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми техникӣ
Дараке

пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Darakeh3.jpg/300px-Darakeh3.jpg|рост|мини|300x300пкс| Тарабхона дар Дараке
пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Darakeh-pol.jpg/300px-Darakeh-pol.jpg|рост|мини|330x330пкс| Тарабхона дар Дараке
**Дараке** як маҳалла дар шимоли маркази устони Теҳрон, Эрон аст. Он дар наздикии Эвин ва Веленҷак ҷойгир аст. Ин як минтақаи машҳурест, ки сайёҳони зиёдеро ҷалб мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳаллаҳои Теҳрон
Олга Олейник

**Олга Арсеневна Олейник** () —  ва и шӯравӣ ва рус, доктори илмҳои физика ва математика, профессор, узви пайвастаи АИ Русия (1991), мудири кафедраи муодилаҳои дифференсиалии факултети механика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Маскав.

Сармуҳаррири маҷаллаҳои «Осори Анҷумани риёзидонҳои Маскав» ва муовини сармуҳаррири маҷаллаи «Пешрафти улуми риёзӣ».

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ИҶШС
Алиризо Қурбонӣ

**Алиризо Қурбонӣ** (; ) — мусиқидон ва овозхони эронӣ. 

## Зиндагинома
Алиризо Қурбонӣ аз даврони кӯдакӣ ба муддати чандин сол ба фарогирии қироати Қуръон назди устодони мухталиф пардохт. Ба тавре ки ҳатто дар даврони донишҷӯӣ ба мақоми дувуми мусобиқоти донишҷӯи кишвар дар риштаи қироат ноил омад. Аз соли 1363 ба таври ҷиддӣ ба фарогирии радифи овозӣ, талфиқи шеъру мусиқӣ, биниш ва зебоишиносӣ дар овози Эрон машғул шуд. Вай дар ин роҳ аз устодоне чун Хусрави Султонӣ, Беҳрӯзи Обидинӣ, Маҳдии Фалоҳ, Ҳусайни Умумӣ, Аҳмади Иброҳимӣ ва Нуруддини Разавии Сарвистонӣ баҳраманд шуд. Ӯ аз соли 1378 ба унвони хонандаи Уркестри миллии Эрон ба раҳбарии Фарҳоди Фахруддинӣ ба иҷрои барномаҳои мутааддиде дар дохилу хориҷ аз Эрон пардохтааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон
Муассисаи ояндаи башарият

**Муассисаи ояндаи башарият** (англ. **Future of Humanity Institute**, **FHI**) — маркази тадқиқотии байни фаннии англисӣ, ҳамчун қисми факултаи фалсафа ва мактаби Мартини Донишгоҳи Оксфорд амал мекунад. Муассисаи ояндаи башарият соли 2005 ташкил ёфтааст, роҳбараш файласуф Ник Бустр. 

Пажӯҳишгарони муассиса футуролог (пешбинии илмии замони оянда) Андерс Сандберг, муҳандис Эрик Дрекслер, иқтисодчи Робин Хэнсон ва ташкилотчии ҷамъияти хайриявии **«Giving What We Can»** Тоби Орд мебошанд. Вазифаҳои муассиса омӯзиши самтҳои муҳим ва аввалин дараҷа барои одамӣ, монанди эҳтимолияти таъсири технологияҳо дар садамаи рӯи замин ба ҳисоб меравад. 

Муассиса ҳамаҷониба барои мусоидат кардани ҷамъият дар идораи давлат, корхонаҳо, донишгоҳҳо ва дигар ташкилотҳо ва муносибатҳои дуҷонибаи онҳо саҳм гузор аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Донишгоҳи Оксфорд
Онрике Ҳирзуг

**Онрике Ҳерзуг**  (  ; 10 декабри 1896 - 18 декабри 1981 ) - сиёсатмадори Боливия, президенти кишвар аз соли 1947 то 1949.

 
## Пайвандҳо
* Тарҷумаиҳол

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо  
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1981
Гурӯҳ:Зодагони соли 1897
Гурӯҳ:Зодагони 10 ноябр
Полинезияи Фаронса

пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Floreal-Bora-Bora.jpg/270px-Floreal-Bora-Bora.jpg|рост|мини|270x270пкс| Фрегати фаронсавии ''Флореал'' дар лагуни Бора-Бора.
**Полинезияи Фаронса** ( , таїт. *Pōrīnetia farāni* )&nbsp;— ҷамоаи бурунмарзӣ ( *collivité d'outre-mer* )-и Фаронса, як кишвари ташкилкунанда ва калонтарин (аз рӯи минтақаи обӣ) воҳиди маъмурии бурунмарзии он, дар маркази қисми ҷанубии Уқёнуси Ором ҷойгир аст. Он дар шимолу ғарб бо Кириботӣ, дар ғарб &nbsp;— бо ҷазираҳои Кук ( Зеландияи Нав ), дар ҷанубу шарқ бо Питкэрн ( Бритониё ) ҳамсарҳад аст.

## Ҷуғрофия
Аз якчанд гурӯҳи ҷазираҳои Полинезия (Туамоту, Тубуай,  ҷазираҳои Маркиза, русӣ, Раевский, Гамбиер ва ғайра), ҳамагӣ зиёда аз 130 ҷазираҳои асосан марҷонӣ ё вулқонӣ иборат аст, ки машҳуртарини онҳо.&nbsp;- дар ҷазираи Таити, ҷазираи сераҳолӣ ва ҷойгиршавии маркази маъмурии қаламрав (шаҳри Папеэте ) мебошад. Гарчанде ки расман қисми қаламрав нест, ҷазираи Клиппертон то соли 2007 таҳти ҳукумати Полинезияи Фаронса қарор дошт. Масоҳати ҷамоат тақрибан 4,8 миллион км² аст.
## Аҳолӣ
Тибқи барӯйхатгирии соли 2007, аҳолӣ нафар буд .

## Сохтори сиёсӣ
Ҳукумати давлати Фаронсаро Комиссари олӣ, ки ба ин вазифа президенти Фаронса таъин мекунад, намояндагӣ мекунад. Ҳукумати иҷроия&nbsp;— Шӯрои Вазирони ҷамоа. Парламенти маҳаллӣ&nbsp;— Маҷлиси ҷамоа аз 57 вакил иборат аст, ки ба мӯҳлати панҷ сол интихоб мешаванд. Сокинони ин ҷазира инчунин як сенатори Фаронса ва ду аъзои парлумони Фаронсаро интихоб мекунанд. Ҳизбҳои сиёсӣ: Иттифоқи «Хонаи мо» (27 ҷой дар Ассамблея), Иттифоқ барои демократия (20 ҷой), Ҳаракати халқӣ барои Ҷумҳурии Полинезия (10 ҷой).

## Иқтисод
Соҳаи асосии иктисодиёт&nbsp;— хизматрасониҳои сайёҳӣ (тақрибан чоряки ММД). Истихроҷи марворид ва моҳидорӣ низ инкишоф ёфтааст.

Дар кишоварзӣ хурмо, ванилин, сабзавот, мева ва қаҳва мекоранд. Чорводорӣ вуҷуд дорад (дар ҷазираҳои Туамоту сагон одатан барои гӯшт парвариш карда мешаванд).

## Нигоҳдории тандурустӣ
Дар Полинезияи Фаронса, бар хилофи Австралия, ҳайвонот ва ҳашароти хатарнок амалан вуҷуд надоранд. Дараҷаи баланди нигаҳдории тандурустӣ дида мешавад.

## Осоишгоҳҳои асосии Полинезияи Фаронса
* Ҷазираҳои Ливард: Таити, Бора Бора, Мурея, Раиатеа, Тахаа, Хуахин,
* Галаҷазираҳои Туамоту: Манихи (Манихи), Рангироа (Рангироа), Тикехау (Тикехау),
* Ҷазираҳои Маркиза: Нуку Хива, Хиваоа.

## Пайвандҳо
* Полинезияи фаронсавӣ // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (ред. ред.) [ва гайра] . — К. : Энсиклопедияи Украина ба номи М.П.Бажана, 2004. — Т. 6: Т — И. — 768 бо. —  .

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Давлатҳо ва қаламравҳои фаронсазабон
Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ
Гурӯҳ:Полинезияи Фаронса
Гурӯҳ:Ҷазираҳои Фаронса
Ҷазираҳои Кук

**Ҷазираҳои Кук** (кашфкунанда Ҷеймс Кук )&nbsp;- галаҷазира ва сохтори давлатии ҳамоном дар ҳамбастагии озод бо Зеландияи Нав дар қисми ҷанубии уқёнуси Ором дар Полинезия воқеъ аст. Он бо обҳои ҳудудии Кириботӣ, Полинезияи Фаронса, Ниуе, Самоаи Амрико ва Токелау ҳамсарҳад аст. Ҳудуд 15 ҷазираро дар бар мегирад, ки 3-тои онҳо сокинони доимӣ надоранд. Аз онҳо 6 ҷазира ба гурӯҳи шимолӣ ва 9 ҷазира ба гурӯҳи ҷанубӣ шомиланд. Майдони масоҳат&nbsp;— 236,7 км² ( 1965 ). Шумораи аҳолӣ&nbsp;— 17564 нафар. Пойтахт&nbsp;— шахри Аваруа дар ҷазираи Раротонга . Дар соли 1888 ҷазираҳо ба протекторати империяи Бритониё табдил ёфтанд ва дар соли 1901 онҳо ба маъмурияти Зеландияи Нав дода шуданд. Дар соли 1965 ҷазираҳои Кук ба як давлати мухтор дар ҳайати Иттиҳоди Зеландияи Нав табдил ёфтанд. Ҷазираҳои Кук&nbsp;- узви Комиссияи Ҷанубии Уқёнуси Ором ва Форуми Ҷазираҳои Уқёнуси Ором аст .

## Ном
Галаҷазира номи муосири худро танҳо дар асри 19 гирифтааст ва аз ҷониби штурмани рус Иван Федорович Крузенштерн ба шарафи сайёҳи англис Ҷеймс Кук номгузорӣ шудааст. Худи Кук, ки дар солҳои 1773 ва 1775 ба ҷазираҳои гурӯҳи ҷанубӣ сафар карда буд, онҳоро ҷазираҳои Ҳервей номид. 

## Ҷуғрофия
пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Cook-wiki.png/220px-Cook-wiki.png|чап|мини| Харита
Давлати Ҷазираҳои Кук аз 15 ҷазира ва обсангҳо иборат аст, ки дар уқёнуси Ором дар Полинезия дар байни экватор ва тропикии Коз дар масоҳати 2,2 &nbsp;миллион км², дар байни Тонга дар ғарб ва Ҷазираҳои Ҷамъият дар шарқ ҷойгиранд. Масоҳати умумии замин 236,7 км² аст.

Масофа аз шимолтарин (ҷазираи Тонгарева) то ҷазираи ҷанубтарин (ҷазираи Мангая) тақрибан 1400 аст.&nbsp;км 15 ҷазира ба ду гурӯҳ тақсим мешавад:

* 9 ҷазираи гурӯҳи ҷанубӣ: Раротонга (ҷазираи асосӣ), Аитутаки, Атиу, Мангая, Мануае, Мауке, Митиаро, Палмерстон ва Такутеа )&nbsp;— асосан вулқонӣ (баландй то 652 м). Истисноҳо Обсангоҳои (атоллҳои) пасти Мануа ва Палмерстон  ва ҷазираи пасти Такуте мебошанд.
* 6 ҷазираи гурӯҳи шимолӣ: Манихики, Нассау, Пукапука, Ракаханга, Атоли Суворова ва Тонгарева . Ҳама ҷазираҳо, ба истиснои Нассау&nbsp;— атоллхои пасти бо лагунахои калон . Чазирахои Мануае, Суворов ва Такутеа сокинони доимӣ надоранд.
 
пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Aitutaki_Lagune.JPG/250px-Aitutaki_Lagune.JPG|рост|мини|250x250пкс|

 
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Офшорна зона Острови Кука // Митна енциклопедія : у 2 т. / І. Г. Бережнюк (відп. ред.) та ін.. — Хм. : ПП Мельник А. А., 2013. — М — Я. — 536 с. — .

 
Гурӯҳ:Давлатҳо аз и алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳо ва қаламравҳои англисзабон
Гурӯҳ:Кишварҳои Уқёнусия
Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ
Гурӯҳ:Ҷазираҳои Кук
Феҳристи субъектҳои ҷуғрофӣ аз рӯи минтақа

Ин мақола Феҳристи объектҳои ҷуғрофиро аз рӯи минтақа дар бар мегирад.

## Ҳамагӣ

## Уқёнусҳо

## Субъектҳои сиёсии байналмилалӣ

## Сарчашмаҳо

* CIA World Factbook, 1 августи 2003.

## Ҳамчунин нигаред

*
* Феҳристи кишварҳо аз рӯи масоҳат
* Тартиби бузургии (минтақа)
Гурӯҳ:Феҳрист:Ҷуғрофиё
Муҳташами Кошонӣ

**Муҳташами Кошонӣ** (; ) — и порсигӯи садаи даҳуми ҳиҷрӣ ва ҳамдавра бо подшоҳии шоҳ Таҳмосби якуми Сафавӣ буд. Шуғли аслии Муҳташам баззозӣ ва шаърбофӣ буд.

## Эзоҳ
Осорхонаи политехникӣ

**Осорхонаи политехникӣ** (рус. *Политехнический музей (Политех)* — яке аз қадимтарин осорхонаҳои илмӣ-техникии дунёст, ки дар шаҳри Маскав, дар Майдони нав (*Новая площадь*) қарор дорад. Соли 1872 бо ташаббуси ҷамъияти дӯстдорони илмҳои табии ва олимони Донишгоҳи давлатии Маскав Григорий Шуровский, Анатолий Богданов ва Август Давидов ташкил ёфтааст.

Соли 1972 ба шарафи садсолагии осорхонаи политехникӣ, ҳайъати кормандонаш бо Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат сарфароз гардонида шуданд.
Соли 1991 осорхонаи политехникӣ мероси махсус ва қимати халқҳои Русия эълон карда шуд. Аз соли 2013 дар осорхона таъмир рафта истодааст ва он то соли 2025 дар назар гирифта шудааст. Намоишҳои осорхона дар вақти таъмир дар ВДНХ ва технополис «Москва» баргузор мешаванд.

 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осорхонаҳои Русия
Артур Миллер

**Артур Ашер Миллер** (; ) — , намоишноманавис ва мақоланависи амрикоӣ, севумин шавҳари Мэрилин Монро.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Зиндагиномаи Артур Миллер 
* Зиндагиномаи Артур Миллер дар маҷаллаи GQ
* Артур Миллер (англисӣ)
* Фокус ''(роман)''

Гурӯҳ:Нависандаҳои англис
Гурӯҳ:Нависандагони асри XX
Гурӯҳ:Нависандагони ИМА
Гурӯҳ:Намоишноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони Ню-Йорк
Гуна

**Гуна**  (,  — нах, тор) — дар фалсафаи ҳинд сифат ё хосият (араз)-и ҷавҳар, ки дар анъанаи наҳвӣ (вякарана) ташаккул ёфтааст. Патанҷали дар байни сифатҳои ҳиссие, ки бо мафҳуми гуна ифода ёфтаанд, доираи васеи падидаҳо: равшан, хира, тира, рангпарида (ранги гов), овоз, ламс, ранг, таъм, бӯй, ҷинс (мардона, занона ва миёна), шумора (танҳо, дугона ва ҷамъ)-ро зикр кардааст. Дар вайшешика гуна яке аз мақулаҳои ҳастишиносӣ (падартҳа) буда, аз рӯи тартиби шумориш ва моҳият баъди ҷавҳар дуввумин дониста мешавад. Сифатҳоро метавон дар заминаҳои гуногун тасниф кард, аммо яке аз муҳимтарин таснифот тақсимбандии онҳо ба махсус (вишеша гуна) ва ғайримахсус (авишеша гуна) аст. Ба гурӯҳи аввал сифатҳои махсуси танҳо ҷавҳарҳои муайян шомиланд (ба вижа сифатҳои моддӣ, аз қабили бӯй, таъм, ранг, ламс, ки мувофиқан махсуси хок, об, оташ ва бод мебошанд, фавқулмоддӣ — овоз ва равонӣ — шодиву ғам, рағбату нафрат, кӯшиш, дҳарма ва адҳарма, ки сифатҳои махсуси ҷон — атман мебошанд). Ба гурӯҳи ғайримахсус сифатҳое аз қабили шумора, андоза, алоҳидагӣ, пайвастшавӣ-ҷудошавӣ, дурӣ-қарибӣ шомиланд. Дар «Вайшешика-сутраҳо» 17 намуди гуна зикр шуда, минбаъд теъдоди мазкур ба 24 номгӯй расонида шуд (бо афзудани вазнинӣ, саялон, суръат, инерсия, чандирӣ, дҳарма ва адҳарма, инчунин овоз). Дар вайшешика вобастагии мутлақи сифатҳо аз ҷавҳар (мавҷуд набудани сифатҳое, ки реша дар ҷавҳар надоранд, ҳарчанд ҷавҳарҳо дар мавридҳои истисноӣ метавонанд бе сифат монанд), қобилияти онҳо танҳо ба тавлиди сифатҳои ҷинси худ (мас., сифати ранг сифати овозро тавлид намекунад), дар онҳо мавҷуд набудани ҳаракат (карма) ва сифат (як сифат наметавонад дорои сифати дигар бошад, мас., наметавон гуфт, ки матоъ ду ранг дорад, зеро шумораи ду, ки аз рӯи таълимоти вайшешика сифат аст, наметавонад ба сифати ранг тааллуқ дошта бошад) таъкид гардидааст.

Ғояи робитаи араз ва ҷавҳар дар забони санскрит зимнан мавҷуд буда, дар робитаи сифат ва исм ифода меёбад. Андешаи сифати ҷавҳар будани гуна-ро дигар системаҳои фалсафии ҳиндӣ низ пазируфтаанд, ба истиснои буддоия, ки воқеияти тазодди ҷавҳар-араз ё миқдор-ҳомилро инкор мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Философский энциклопедический словарь. М., 1989;
* Индийская философия. Энциклопедия. М., 2009.

Гурӯҳ:Вожаҳои санскрит
Гунадҳия

**Гунадҳия** — и Ҳинди бостон. Асари ӯ «Бриҳаткатҳа» («Достони бузург», асрҳои 5-6 то м.) аз маҷмӯаҳои достонию афсонаҳои адабиёти мардумии Ҳинди Бостон ба шумор меравад. 

Тибқи ривоёт, Гунадҳия ба забони қадимии пайшачӣ менавиштааст. «Достони бузург» бар асоси асари Кшемандра «Бриҳаткатҳаманҷарӣ» («Нақли достони бузург») навишта шудааст. «Достони бузург» («Бриҳаткатҳа») ба истиснои баъзе порчаҳо, ки дар баъзе маъхазҳо боқӣ мондааст, то замони мо нарасидааст. Китоби Сомадева «Уқёнуси достонҳо» дарбаргирандаи мазмуни «Достони бузург» аст. Мувофиқи маълумоти Сомадева Гунадҳия «Достони бузург»-ро дар ҷангал тӯли ҳафт сол бо хуни худ навиштааст ва он ҳафтсад ҳазор байтро дар бар мегирифтааст. Сипас шогирдони Гунадҳия Гунадева ва Нандидева пас аз машварат бо устод ин асарро назди шоҳ Сатаваҳана мебаранд. Гунадҳия худ дар боғе берун аз шаҳр мунтазири шогирдон мемонад. Аммо шоҳ аз он, ки «Бриҳаткатҳа» на ба санскрит, балки ба пайшачӣ навишта шудааст, ба хашм омада, онро намепазирад ва шогирдони Гунадҳия-ро аз дарбор меронад. Гунадҳия ранҷида, бо шогирдон ба ҷангал бозмегардад ва бар теппае оташ гиронда, ҳар варақи асарашро хонда, дар оташ сӯзондан мегирад. Танҳо пас аз илтиҷои шогирдонаш сад ҳазор байт насӯзонда мемонад. Сайёдони шоҳид ин манзараро ба шоҳ Сатаваҳана хабар медиҳанд. Шоҳ хоҳиш мекунад, ки ӯро зуд назди Гунадҳия баранд. Шоҳ аз саргузашти Гунадҳия ва сабаби ба забони пайшачӣ навишта шудани асарро шунида, аз кардаи худ пушаймон мешавад ва сад ҳазор байти боқимондаро гирифта, ба шаҳр мебарад. Ҳамин тариқ, асаре бо номи «Бриҳаткатҳа» дар таърихи адабиёти классикии Ҳиндустон барҷо монда, мақоми хоссе пайдо мекунад. Дар «Достони бузург» ё худ «Бриҳаткатҳа» саргузашти пурмоҷарои шоҳзода Нараваҳанадатта, писари шоҳ Удаяна, ки арӯси дуздидашудаи хеш малика Васавадатаро ҷустуҷӯ мекунад (ин персонажҳо дар адабиёти шифоҳию хаттии Ҳинд басо машҳуранд), дар моварои қиссаҳои аҷоибу ғароиб, басо дилчасп оварда шудаст. «Достони бузург» ҳамчун намунаи беҳтарини асари бадеӣ то имрӯз аҳаммияти хешро гум накардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Гунбади Қобус

**Гунбади Қобус** () — яке аз баландтарин бурҷҳои хиштии ҷаҳон, ки дар шаҳри Гунбади Ковуси устони Гулистони Эрон қарор дорад. Бурҷи қирадор ва якустувонаест, ки дар болои теппаи сунъӣ (баландиаш 15 м.) бо дастури Шамсулмаолӣ Қобус ибни Вушмгир дар Гургон сохта шуда, баландиаш аз сатҳи замин 70 м мебошад. Дар мавриди ҳадафи бунёди Гунбади Қобус дар байни таърихнигорон назарҳои гуногун ҷой дошта, то охирҳои асри 19 ҳамчун мақбараи Қобус шинохта мешуд. Бостоншиносон дар натиҷаи корҳои ҳафриётӣ ва ёфт нашудани боқимондаҳои ҷасад ба хулоса омаданд, ки шояд Гунбади Қобус ҳамчун бинои ёдгорӣ ё роҳнамои корвониён бунёд шуда бошад. Масоҳати дохилии бурҷ 30 м ва қутри дохилиаш 9,6 м аст. Бурҷ дар асоси омезиши унсурҳои меъмории хуросонӣ ва розӣ сохта шуда, ҳеч гуна ороишоти барзиёд надорад. Гунбади Қобус аз се қисм: пойдевор, бадана ва гунбади махрутӣ иборат аст. Пойдевори Гунбади Қобус (баландиаш 15 м) аз хишту гил сохта шуда, сардобае дошт, ки имрӯз танҳо баъзе қисмҳои сақфаш боқӣ мондааст. Баданаи Гунбади Қобус дорои 15 қира (фосилаи байнашон 1м 43 см) буда, аз пойдевор то гунбад тӯл кашидаанд. Дар ин қисмати бурҷ ду катиба бо хатти кӯфӣ ҳаккокӣ шуда, равзанааш (2 м х70см) дар таъмироти ахир хеле танг шудааст. Болои дари даромади Гунбади Қобус муқарнаскорӣ шудааст. Аз таърихи дар катиба сабтшуда маълум мегардад, ки Гунбади Қобус соли 1006 бунёд шудааст. Гунбади бурҷ 18 м баландӣ дорад. Гунбади Қобус се маротиба (1939, 1971, 1972) азнавсозӣ ва таъмир гардид. Гунбади Қобус осори ягонаи меъмории аҳди Зиёриён буда, то имрӯз се км дуртар аз харобаҳои шаҳри Гургони қадима боқӣ монда, ба феҳристи Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст. (2012).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бартольд В. В. Сочинения. М., 1966.
* محمد کریم پیرنیا. سبک شناسی معماری ایرانی. تهران، ۱۳۸۳ش.ر
Гунбад

[мини|Гунбади мақбара ва манора. [Элок, ноҳияи Файзобод]]
мини|Намои дохилии гунбади масҷиди деҳаи Пунғози ноҳияи Ашт
**Гунбад**, **гумбаз**, **гунбаз** () — қисми болоии нимкурашакли иморат.

Гунбад унсури маъмули санъати меъмории Осиёи Марказӣ мебошад. Гунбадсозӣ дар меъмории тоҷикон таърихи беш аз ҳазорсола дорад. Гунбадро аввал аз санг ва баъдтар аз хишти пухта месохтанд. Сипас болои онро тавассути кошикорӣ ва гачкорӣ нақшунигор мекарданд. Аз нимаи дуввуми асри 19 ба ҷои хишту санг масолеҳи оҳану бетон ва филиззот маъмул гардид.

Дар ҳунари меъмории Осиёи Марказӣ гунбадҳоро ба якчанд навъ ҷудо мекунанд, ки маъмултаринашон гунбади чархӣ ва гунбади балхӣ мебошанд. Гунбади чархӣ доирашаклу чархмонанд буда, баландиаш тақр. бо қутраш баробар аст. Гунбадҳои чархиро дар болои боми биноҳои бузурги ҷамъиятӣ (масҷидҳо, мадрасаҳо, мақбараҳо ва ғ.) месохтанд. Ин гуна гунбадҳо дар ш.-ҳои Бухорову Самарқанд, Хуҷанду Истаравшан ва Ҳисор зиёд ҳастанд. Гунбадҳои чархии мазори Хоҷа Аҳмади Ясавӣ (қутраш 18 м), масҷиди Бибихоним (қутраш 14,5 м) ва Гӯри Мир (қутраш 15 м) дар Осиёи Марказӣ бузургтаринанд. Гунбади балхиро, маъмулан, дар болои биноҳои хурд: ҳуҷраҳои мадраса, ҳаммом, сардоба ва ғ. месохтаанд.

Гунбадҳои Хонақоҳи Файзободи Бухоро, мақбараи Хоҷа Аҳмади Ясавӣ ва Ишратхонаи Самарқанд беҳтарин намунаҳои гунбади балхӣ мебошанд. Ин навъ гунбадҳоро дар мадрасаи Қалъаи Ҳисор ва тамоми мадрасаҳои шаҳрҳои Тоҷикистон, ки дар гузашта сохтаанд, метавон дид. Дар қабристонҳои Тоҷикистон қабрҳое буданд ва ҳастанд, ки дар болояшон гунбад сохтаанд. Дар гузашта гунбадро дар дахма, мазор ва гӯрхона низ месохтанд.

Гунбадҳо нақшунигори зиёд доранд, ки яке аз дигаре фарқ мекунад. Дар гунбадҳо аз наққошию кандакориҳои гулпартоӣ, тасвири рустаниҳо, хатҳои мунаққаш, навиштаҷот истифода шудааст. Ин анъана имрӯз ҳам дар меъмории Тоҷикистон идома дорад. Тайи даҳсолаҳои охир дар Тоҷикистон чойхонаҳо ва иморатҳои гуногун ба вуҷуд омаданд, ки гунбадҳои пурнақшунигор доранд. Имрӯзҳо дар сохтмони чойхонаҳои ш.-ҳои Душанбе, Хуҷанд, Кӯлоб, Исфара, Истаравшан, Данғара, Панҷакент, Хоруғ ҳамчун ҳунари меъмории суннатӣ аз гунбад истифода мебаранд. Ҳамчунин баъзе ашхос болои хонаи худро дар шакли гунбад мепӯшонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Гунбади Сайидон

**Гунбади Сайидон** — мақбара, ёдгории меъморӣ дар Шаҳрисабз.

Бо амри Улуғбек соли 1435 дар шафати мақбараи Шамсиддини Кулол бино ёфтааст. Асоси чоркунҷа, ҳашттарк, устувона ва гунбаз дорад. Пештоқ ва қабати болоӣ хароб гардидааст. Аз қисми боқимондаи пештоқ маълум мешавад, ки он бо нақши гиреҳ оро дода шудааст. Устувонаеро, ки саросар кошикорӣ аст, хатти кӯфӣ (аз кошии сафед) зинат медиҳад. Дар дохили мақбара чор сағона мавҷуд аст, ки сетояш ба писарони Амир Абдулмаонӣ — Муҳаммад, Саид ва Маъруфхон мансуб мебошад. Яке аз сағонаҳо катиба надорад ва ба кӣ тааллуқ доштани он маълум нест. Деворҳо ва гунбази мақбара бо нақшҳои гиреҳ ва ислимӣ оро ёфта, фарши он бо гулгаҷи сафед рӯпӯш шудааст, ки аз маҳорату истеъдоди баланди наққошон гувоҳӣ медиҳад. Дар ин нақшҳо рангҳои кабуд, сурх, зард ва сафед бештар истифода шудаанд. Гунбади Сайидон шаклан ба мақбараи Қозизодаи Румӣ ва аз ҷиҳати услуби нигориши нақшҳо ба масҷиди Бибихоним ва мақбараи Шоҳи Зинда монанд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои таърихӣ
Нигоргарии форсӣ

**Нигоргарии форсӣ**, ё **нигоргарии эронӣ** () — ба навъе наққошии зарифу резнақши Эрон гуфта мешавад, ки дар гузаштаи бештар барои китобороии адабӣ, илмиву пизишкӣ ва ё ба гунаи ҷудогона сохта мешудааст.

То айёми забт кардани Форс аз ҷониби арабҳо, асрҳои VII—VIII, таърихи мустамликаи Форс аллакай зиёда аз ҳазор сола буд.
Замони ҳукмронии Ҳахоманишиён ва Сосониҳо фарҳанги тараққикардаи Форсӣ хеле пурғановат буд, аз он ҷумла меъмори, ҳайкалтароши, рехтагари, заргарӣ, сикказанӣ ва расоми.

## Рӯйхати рассомони форс
; асри XIV
* Аҳмад Мусо
* Шамсуддин
* Ҷунайд
  
; асри XV
* Амир Халил
* Муҳаммад Сиёҳ Қалам
* Шайхӣ
* Дарвеш Муҳаммад
* Абдул Раззоқ
* Камолиддин Беҳзод

; асри XVI
* Мир Мусаввир
* Дуст Муҳаммад
* Қосим Али
* Шайхзода
* Султон Муҳаммад Низомиддин
* Маҳмуди Музаҳҳиб
* Абдулло Бухорӣ
* Мирзо Али
* Мир Саид Али
* Абдулазиз
* Оғо Мирек
* Али Асғар
* Музаффар Али
* Ҳабибулло Машҳади
* Муҳаммади
* Шайх Муҳаммад
* Абдусамад
* Содиқ Бек
* Фаррух Бек

; асри XVII
* Муҳаммад Мурод Самарқанди
* Муҳаммад Али
* Ризо Аббосӣ
* Муҳаммад Қосим
* Муҳаммад Али
* Муҳаммад Шафи Аббоси
* Муин Мусаввир
* Муҳаммад Юсуф
* Мир Афзал Туни
* Муҳаммад Замон
* Али-Нақи
* Али-Кули Ҷаббадар
        
; асрҳои XVIII—XIX
* Меҳр Али
* Абул Ҳасан Ғаффори
* Камол ул Мулк

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Наққошӣ
Гвалберту Биоруел

**Гвалберту Биоруел** ( ;  таваллуд шудааст - 21 июли  1946 вафот кардааст) — сарбоз ва сиёсатмадор аз Боливия буд, ки 46-умин президенти ин кишвар буд. Вай 21 июли соли 1946 дар шахри Ла -Пас кушта шуд.

## Пайвандҳо

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gualberto Villarroel». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۱ اوت ۲۰۱۴.
* «Gualberto Villarroel». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۱ اوت ۲۰۱۴.

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо   
Гурӯҳ:Президентҳои кушташуда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1908
Гурӯҳ:Президентҳои Боливия
Онрике Пениорондо

**Онрике Пениорондо** ( ; 15 ноябри 1892 - 22 декабри 1969) — ходими низомӣ ва сиёсатмадори Боливия буд. Вай аз 15 апрели соли 1940 то 20 декабри соли 1943 президенти ин кишвар буд.

**Онрике Пениорондо** 22 декабри соли 1969 дар Мадрид дар синни 77-солагӣ даргузашт. 

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1892 
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1969
Хармон Буш

**Хармон Буш** (    ;  таваллуд шудааст -  вафот кардааст) сиёсатмадори Боливия буд.  Вай ду маротиба аз 17 майи соли 1936 то 20 майи соли 1936 ва сипас аз 13 июли соли 1937 то 23 августи соли 1939 президенти Боливия буд.

Хармон Буш 23 августи соли 1939 дар синни 35-солагӣ худкушӣ кард. 
 
## Манбаъ

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1904
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1939
Корлус Квинтонило

**Корлус Квинтонило** ( ;  таваллуд шудааст -  вафот кардааст) — сиёсатмадор ва дипломати Боливия буд. Вай аз 23 августи соли 1939 то 15 апрели соли 1940 президенти Боливия буд. 

**Корлус Квинтонило** 8 июни соли 1964 дар синни 76-солагӣ даргузашт.

 
## Манбаъ

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1888
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1964
Дивид Туру

**Дивид Туру** (англисӣ: David Toro; таваллуд 24 июни 1898 - вафот 25 июл 1977) сиёсатмадори Боливия буд. Вай аз 20 майи соли 1936 то 13 июли соли 1937 президенти Боливия буд. 

Дивид Туру 25 июли соли 1977 дар синни 79-солагӣ дар муҳоҷират дар Чили даргузашт. 

 
## Манбаъ

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1898
Гурӯҳ:Президентҳои Боливия
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1977
Нестур Гилен

**Нестур Гилен** ( англисӣ: Néstor Guillén; таваллуд 28 январи 1890 - вафот 12 март 1966 ) — ҳуқуқшинос, сиёсатмадор ва судяи Боливия буд. Вай аз 21 июли соли 1946 то 15 августи соли 1946 президенти Боливия буд.

Нестур Гилен 12 марти соли 1966 дар синни 76-солагӣ дар Ла Пас вафот кард.  

 
## Манбаъ

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1890
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1966
Гунгӣ

**Гунгӣ**, **алалия** (аз  — «ҳиссачаи инкорӣ», ва  — «нутқ») — вуҷуд надоштан ё суст рушд кардани нутқ дар кӯдакон, вале маҳфуз мондани қобилияти шунавоӣ.

Сабаби гунгӣ осеб ё ихтилоли марказҳои нутқи майна бинобар зарб хӯрдан ва бемориҳои давраи ҳамл мебошад. Гунгӣ ҳамчунин дар натиҷаи амрозе, ки тифл дар давраи то яксолагӣ, яъне то замони ташаккули нутқ аз сар гузарондааст, ба вуҷуд меояд (бо ҳамин хусусият гунгӣ аз афазия фарқ мекунад). Гунгӣ таҳрикӣ (моторӣ) ва ҳиссӣ (сенсорӣ) мешавад. Ҳангоми гунгии таҳрикӣ кӯдак ҳарф намезанад (фақат садоҳои нимғурма мебарорад), вале дар ӯ дарки нутқ маҳфуз мемонад. Дар мавриди гунгии ҳиссӣ кӯдак нутқи ба ӯ нигаронидаро намефаҳмад. Кӯдакони гирифтори гунгиро дар мактабҳои махсус таълим медиҳанд ва табобат мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Нейман Л. В. Анатомия, физиология и патология органов слуха и речи. М., 2003.

Гурӯҳ:Пизишкии кӯдакон
Гулшан (деҳа, ш. Гулистон)

**Гулшан** (пешина *Замбарак* то 13.12.2011) — деҳа дар ҷамоати шаҳраки Адрасмони шаҳри Гулистон. Аз Гулшан то маркази шаҳрак 15 км, то маркази шаҳр 80 км; роҳ ‒ мошингард. Аҳолиаш 250 нафар (2014), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Гулдара таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, ғаллакорӣ. Заминҳояш аз чашмаҳои кӯҳӣ обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои шаҳри Гулистон
Гурӯҳ:Шаҳраки Адрасмон
Тумос Монге

**Тумос Монге** (    ;  таваллуд шудааст -  вафот кардааст) —  сиёсатмадор, ҳуқуқшинос ва судяи Боливия. Вай аз 15 августи соли 1946 то 10 марти соли 1947 президенти Боливия буд.

Тумос Монге 1 июли соли 1954 дар синни 69-солагӣ дар Ла Пас вафот кард. 

 
## Манбаъ

Гурӯҳ:Президентҳои Боливия 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1884
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1954
Эвин

[пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/EvinHouseofDetention.jpg/300px-EvinHouseofDetention.jpg|мини|300x300пкс| [Зиндони Эвин]]
**Эвин** номи маҳаллаи дар Шаҳристони Шемиронот дар шимоли шаҳри Теҳрон аст. Ин маҳалла як бахши аз ноҳияи 1-и Шаҳрдории Теҳрон аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳаллаҳои Теҳрон
Хоҷамуъмин

**Хоҷамӯъмин** — кӯҳи намак дар ҷануби Тоҷикистон, баландиаш 1332 метр.
Ин кӯҳ пурра аз намаки тозаи гуногун ранг: кабуду сабзранг, гулгун, зарди паст ва хокистар ранг иборат аст.
Танҳо баъзан нишебиҳои ин кӯҳ аз қабатҳои тунуки хок иборат аст. Ба ҳисоби заминшиносон кӯҳӣ Хоҷамӯъмин зиёда аз 30 миллиард тонна намаки оши дорад.

## Ҷойгоҳ
Дар пастиҳои қисмати шарқии Тоҷикистону Афғонистон, дар соҳили дарёи Яхсу, дар масофаи 25 км қисмати ҷанубу ғарбии шаҳри Кӯлоб, 7 км қисмати ҷанубии деҳаи Ҳулбук ноҳияи Восеъ ҷойгир аст.

## Истеҳсол
Аз замонҳои қадим сокинони маҳаллӣ аз нишебиҳои кӯҳ намак истихроҷ мекунанд. Кони намаки ошии Хоҷа Муъмин яке аз калонтарин конҳои ҷаҳон ба шумор меравад. Дар пояи ин корхона ҶСК «Хоҷа Муъмин» бунёд гардид, ки ба истеҳсол ва коркарди намак, таъмини корхонаҳо ва аҳолӣ бо намак, пешгирии бемориҳои осматикӣ дар заминаи диспансер машғул аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кӯҳҳо
Феҳристи фурудгоҳҳои Тоҷикистон

**Феҳристи фурудгоҳҳои Тоҷикистон:**
*Фурудгоҳи шаҳри Душанбе
*Фурудгоҳи байналмилалии Хуҷанд
*Фурудгоҳи байналмилалии Кӯлоб
*Фурудгоҳи Исфара
*Фурудгоҳи байн‌алмилалии Бохтар
*Фурудгоҳи Хоруғ
Гунё

**Гунё**, **гуниё** — абзори қадимии ҳандасии дуредгарони Осиёи Миёна, ки ҳамчун ҷадвал истифода мешуд.

Бо он дуредгарон ва сохтмончиён ростию каҷии иморат ва дару ти­ре­заҳоро муайян мекунанд. Шаҳрҳои қадимии Хуросону Мо­вароуннаҳр ёдгориҳои меъмории бисёр дош­та, дар онҳо аксар аз маводди хотамкорӣ, мармар ва масолеҳи сирдор фаровон истифода мебурданд. Қобилияти усто дар он зоҳир мегашт, ки барои ороишу нақшунигор аз ас­боб­ҳои зарурӣ то чӣ андоза моҳирона истифода мебурд (аз қабили паргор, гурсумба, ҷадвал ва ғ.). Афзорҳои мазкурро бештар аз мису тило сохта, ҳаккокӣ менамуданд. Тавассути ин асбобҳо меъ­морон ва дигар устодони санъати ороишию амалӣ нақша­ҳои сохтмонҳои пешбинишуда, унсурҳои меъморӣ, нақшу­нигор, тасвироти ҳандасию ороиширо мекашиданд. Як навъи гунёи секунҷаи мисин (ба андозаи 20 см) назди устои кандакори бухорӣ Ҳамроҳ Маъруфов (Ҳоҷибобо) маҳфуз буд. Гунё андозаи тақсимот надошта, танҳо аз як тараф бар­ҷас­тагӣ дошт, ки ин ба усто имкон медод онро ҳар навъе хоҳад, ҳамон тавр гузорад. Усто метавонист он-ро дар кунҷи тахтаи ҳамвор ё май­дони унсурҳои меъморӣ (чорчӯб, зеҳтахта, болор, сутун ва ғ.) гузошта, ба тарафи лозим ҳаракат диҳад. Дар ҷара­ёни кор усто тавассути гунё ба осонӣ нуқта ва хатҳои лозими кандакори-ро мегузошт. Аксаран гунё вазифаи ҷад­вали калони нақша­каширо низ адо мекард. Гунёи ҳозира, ки яке аз кунҷҳои он 900 мебошад, ду тараф ва ду кунҷи корӣ до­рад. Андозаи як тарафи он аз 50 то 200 мм ва тарафи дигараш аз 32 то 1250 мм мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Д., 1988

Гурӯҳ:Дуредгарӣ
Гурӯҳ:Абзорҳо
Гунё (сурати фалакӣ)

**Гунё** () — бурҷи Нимкураи ҷанубии Осмон, пойинтар аз бурҷҳои Ақраб ва Гург ҷойгир аст.

Бурҷро соли 1754 Лакайл пешниҳод намуд ва минбаъд он номи гунёро гирифт. Гунё  аз ҳисоби ситораҳои бурҷҳои Гург, Миҷмара ва Ақраб тартиб дода шуда, ҳан­гоми хаёлан пайвас­тани ситораҳои тобонаш шакли асбоби зовиясанҷи меъмориро мемонад. Гунё аз ду бозуи галактикаи Роҳи Каҳкашон мегузарад. Тобиши ситорагонаш то 4m қадри ситоравӣ мерасад. Масоҳаташ 165 дараҷаи квадратӣ, 42 ситорааш бо чашм дида мешавад. Гунёро баъзан Квад­ра­ти Уқлидус низ меноманд. Мавқеи ҷойгир­авиаш дар осмони ситоразор: фарози мустақим (ɑ) аз 15h 03m то 16h 25m ва майл (δ) аз −60° то −42°. Вақти муносиби му­шо­ҳи­да моҳҳои май-июн аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Суратҳои фалакӣ
Йилмоз Гуней

**Йилмоз Гуней** (, ; ) — коргардон, филмноманавис, ҳунарпеша ва адиби курдтабори Туркия.

## Зиндагинома
Дар Анқара ва Истанбул фан­ни ҳуқуқ ва иқтисодро омӯхт. Бо офаридани нақш дар бисёр филмҳо яке аз ҳунар­пе­ша­гони машҳури Туркия гар­дид. Соли 1967 ва 1970 дар ҷашнвораи филми Анталия соҳиби ҷоизаи «Но­ринҷи ти­лоӣ» гашт. Баъдан ба филм­но­мана­ви­сӣ шурӯъ карда, ҳам­замон ёвари Отиф Йилмоз — яке аз кор­гардонони маъруфи турк буд. Йилмоз Гуней соли 1965 филми нахустини худро ба навор гирифт. Со­ли 1968 ширкати синамоии хусусии худро бо номи «Gu­ney Filmcilik» таъсис дод. Филмҳои Йилмоз Гуней асосан ба мав­зӯъ­ҳои иҷтимоӣ бах­шида шудаанд. Йилмоз Гуней соли 1961 ба-рои нашри як романи коммунистгароёнааш муддати якуним сол, соли 1972 барои додани паноҳ­гоҳ ба анар­хистҳо муддати ду сол ва соли 1975 бо ҷурми ширкат дар куштор ҳабс шудааст. Ӯ замони дар маҳбас будан якчанд филмнома навишт, ки он­ҳо­ро дигар кор­гар­донҳо ба саҳна гузоштаанд. Пас аз табаддулоти низомӣ дар Туркия (1980) соли 1981 аз зиндон фи­рор карда, дар Фаронса паноҳгоҳи сиёсӣ дарёфт. Дар он ҷо филми «Роҳ»-ро, ки ҳамроҳ бо Шариф Гёрен шу­рӯъ карда буд, ба поён расонд. Ин филм дар ҷашнвораи 35-уми Канн (якҷо бо «Гумномшудаҳо»-и Коста-Гаврас) беҳта­рин филм донис­та шуд ва сазовори ҷои­заи «Навдаи нахли тилоӣ» гардид. Филмҳои машҳури Йилмоз Гуней: «Сайидхон», «Як марди чиркин» (1968), «Умед» (1970), «Марсия» (1971), «Бе­чо­раҳо» (1974), «Рама» (1978). Охирин филми Йилмоз Гуней «Девор» (1983) буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Гусейнов А. Йилмаз Гюней. Жизнь — подвиЙилмоз Гуней М., 1967.

Гурӯҳ:Коргардонҳои Туркия
Гурӯҳ:Коргардонҳои асри XX
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XX
Гурӯҳ:Филмноманависони Туркия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Туркия
Гундишопур

**Гунди Шопур** — шаҳр, ёдгории таърихии замони Сосониён. 

Гундишопур ҳамчун урдугоҳи бузурги низомӣ ҷиҳати ни­гоҳ дош­тани тақр. ҳафтод ҳазор асир, бо супориши шо­ҳан­шоҳ Шо­пури I (ҳукмронӣ 241—272) бар рӯи вай­ронаҳои шаҳри Ҷан­то Шопур («Боғҳои зебо») бунёд ёфт. Бунёди Гундишопур бо ёрии асирони румӣ хотима ёфт. Тарҳи сохтмони Гундишопур аз рӯи нақшаи шаҳри Антиохия бо кӯчаҳо ва хиёбонҳои амудӣ монанди тахтаи шатранҷ ба ҳам пайваста, бузург ва зебо сохта шуд. Дар муддати кӯтоҳ Гундишопур рав­нақ ёфта, ба маркази музофоти Хузистон табдил ёфт. Сайёҳи араб Ибни Ҳавқал Гундишопурро шаҳре фарознеъмат, бузург, дорои нахлистонҳо, кишт­зор­ҳо ва обҳои фаровон тасвир кардааст, ки баъдан ба қа­рор­гоҳи Яъқуби Лайс табдил ёфт. 

Гундишопур аз чанд ҷиҳат аҳам­мият дошт: 

* Аз сабаби мавқеи мусоиди табиӣ кишти найшакар дар атрофи он ривоҷ дошт. 
* Шаҳр маркази полоиш ва коркарди най­шакар, коргоҳҳои бофандагӣ, бахусус пор­ча­ҳои абре­ши­мӣ буд. 
* Мавҷудияти Донишгои Гундишопур дар он.

Дар паҳлуи донишкадаи пизишкии Академияи Гундишопур бемористони бузург таъсис шуда буд, ки дар он зимни омӯзиши донишҷӯён беморонро низ табобат мекарданд. Авҷи ободонии Гундишопур ба аҳди Анӯ­шервони Одил (ҳукмронӣ 531—578) рост меомад, ки муас­сисаҳои илмию табобатии он эътибори бештар пайдо карданд. Дар ин давра ҳафт тан аз файласуфони мухолифи императори Руми Шарқӣ Юстиниан (ҳукмронӣ 527—565) ибтидо ба пойтахти Сосониён шаҳри Тайсафун (Ма­доин) ва баъдан ба шаҳри Гундишопур омаданд. Ҳамчунин ҳа­кимон, донишмандон ва пизишкон аз Ҳинд дар Гундишопур сокин шуданд. Гундишопур аз тарафи лашкари сар-кардаи араб Зар ибни Абдуллоҳ муҳосира шуд, вале ӯ натавонист шаҳрро тасарруф кунад. Бо вуҷуди мадади лашкаркаши дигари араб — Абусира кӯшишҳои дигари Зар ибни Абдуллоҳ барои ишғоли Гундишопур ба ҳадар рафт. Баъдан ба таври но­гаҳонӣ кушода шудани дарвозаҳои шаҳри Гундишопур арабҳоро ба тааҷҷуб овард. Саранҷом ошкор шуд, ки як сокини маҳал­лии асирафтода дар миёни сипоҳиёни араб худсарона амонномае навишта, бо тире ба сӯи шаҳр афкандааст. Ин амонномаро аввал арабҳо қабул накарданд, вале баъдан онро пазируфтанд ва шаҳр бе хунрезӣ ба дасти онҳо гузашт. Давраи тараққиёти шаҳри Гундишопур ҳаштсад-нуҳ­сад сол давом кард, вале тадриҷан дар асрҳои 11-12 ба харобазор табдил ёфт. Сабаби асосии таназзули шаҳр аз пароканда шудани Академияи Гун­ди Шопур ва баъдан дар асрҳои 8‒9 тарақ­қӣ кардани шаҳри Бағдод, таъсис ёфтани маркази илмию таълимии «Байту-л-ҳик­ма» буд. Ха­ро­баҳои барҷомондаи шаҳри азим ва зебои Гундишопур имрӯз дар канори деҳаи Шоҳобод (Исломобод), дар 18 км ҷа­ну­бу шарқии шаҳри Дизфули устони Хузистон ба чашм мерасанд. Яке аз ёдгориҳои боқимондаи шаҳри Гундишопур мақбараи Яъқуби Лайси Саффорӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*