open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ахарун

thumb|300px|Калъаи таърихӣ
**Ахарун** (шакли нодурусташ Аҳорун, ки мутаассифона, роиҷ аст) — номи вилояти таърихӣ дар авоили асри миёна воқеъ дар водии Ҳисор миёни вилоятҳои таърихии Шумон ва Чағониён.

## Таърих
Ахарун ба шакли Харун низ ёд шудааст. Ахбори таърихии Табарӣ ва маълумоти ҷуғрофиёии арабинависи эронӣ Ибни Хурдодбеҳ ба он далолат мекунанд, ки Аҳорун тақрибан дар ноҳияи Шаҳринави имрӯза дар ҷойи харобаҳои Чимқӯрғон воқеъ буд. Тибқи ҳафриёти бостоншиносӣ, ёдгори таърихии Чимқӯрғон асосан ба давраи атиқа мансуб буда, 350 гектарро фаро мегирад. Деворҳои мудофиавии шаҳр 7 км дарозӣ доштанд. Чимқӯрғон дар ноҳияи Шаҳринав ёдгории бисёртабақа буда, дар як гӯшаи он дар асрҳои VII—VIII ҳаёт вуҷуд доштааст. Пас, ҷойи шубҳае намемонад, ки Аҳорун дар ҳамон гӯшаи ободи Чимқӯрғон дар ноҳияи Шаҳринави имрӯза воқеъ будааст.

Таърихи Аҳорун ниҳоят фоҷиабор аст. Тибқи навиштаи Муҳаммад ибн Ҷарир ал-Табарӣ дар Таърихи Табарӣ, шоҳи Шумон, ки бисёр неруманд буд, дар аввали садаи VIII ба Аҳорун ҳуҷум оварда, онро пурра ба тасарруфи худ даровард ва шоҳи Шумон лақаби шоҳи Шумону Аҳорунро гирифт. Бо ҳамин ба вуҷуд доштани вилояти таърихие бо номи Аҳорун дар водии Ҳисор хотима гузошта шуд. Сабаби ба ҳу­ҷуми шоҳи Шумон тоб наовардани шоҳи Аҳорун боз дар он буд, ки Аҳорун пеш аз ин ду бор аз ҷониби арабҳо тасарруф ва ғорат гардида буд: чунонки дар солт 700 сарлашкари араб Муҳаллаб ба Ахарун ҳуҷум кард ва чанд муддат дар Аҳорун лаш­каргоҳ сохт. Баъд аз чанд сол (704) писари Муҳаллаб — Муфаззал ба Аҳорун ва Шумон ҳуҷум намуда, онҳоро ғорат кард ва амволи ғоратнамудаашро дар байни аскарон тақ­сим намуд. Шумон ва дар ҳайати он Аҳорун тибқи хабари Табарӣ охирин бор дар соли 709—710 аз ҷониби Қутайба ибни Муслим забт ва ғорат гардиданд.

Арабҳое, ки пеш аз Шумон бо Аҳорун шинос гардида буданд, дар рӯйхатҳои хироҷ дар ибтидо маҳз Аҳорунро нишон додаанд, на Шумонро. Чунончи Ибни Хурдодбеҳ хироҷро аз вилоятҳои минтақа ин тавр ёд намудааст: «Аҳорун — 32000 дирҳам, Чағониён — 48500 дирҳам, Босоро — 7000 дирҳам, Вашгирд — 1000 дирҳам». Тавре дида мешавад, Шумон дар рӯйхат ёд нагардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ғоибов Ғ. Таърихи Ҳисори Шодмон, Чағониён ва Душанбе. — Душанбе, 1999;
* الطبری. تاریخالرسولوالملوک. ج۳. القاهرة،۱۹۶۴

Гурӯҳ:Феҳристи:Таърих
Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор
Маска

**Маска** — як навъ маҳсулоти хӯрокӣ: контсентрати равғани шир (вобаста ба навъ 78-82,5 %, дар равғани доғ қариб 99 %). Маска дорои комплекси кислотаҳои равған, миқдори зиёди фосватидҳо (400 мг%), витаминҳои дар равғану об ҳалшаванда, ангиштоб, сафеда, об ва намакҳои минералӣ буда, организм онро ба осонӣ ҳазм (то 95 %) мекунад. Каллориянокиаш 730 ккал /100 г. Дар таркиби маска ба ҳисоби миёна 0,6 мг% витамини А, 0,001-0,008 мг% витамини Д, 2,5 % токоферолҳо ҳаст. Маска дар сарзамини тоҷик, аз ҷумла дар водии Ҳисор аз қадим маълум буда, онро аз шир, ҷурғот, қаймоқи гов бо ёрии гуппӣ ё чархчӯб ҳосил мекунанд.

## Нигаред низ
* Равғани зард

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. — Душанбе: Пайванд, 2001;
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. — М: Советская Энциклопедия, 1969;
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015.

Гурӯҳ:Маҳсулоти ширӣ
Рӯйбинон

**Рӯйбинон (арӯсбинон)** - маросимест, ки баъд аз ба хонаи домод овардани арӯс баргузор мегардад. Дар ин маросим аслан занҳо ширкат меварзанд. 
Модар, апаю хохар, холаю аммаҳо, умуман хешу табори домод, ҳамсоязанҳо ҳар кадоме бо худ туҳфае гирифта барои дидани арӯс медарояд ва рӯймоли калони арӯсро боло намуда аз рӯхсораҳои ӯ мебӯсад. Ҳар кадоме аз рӯи қудраташ ба арӯс ва оилаи нав туҳфа тақдим менамоянд. Пас аз ин бонувон доиранавозӣ ва сурдхонию рақс барпо менамоянд
## Нигаред низ
* Туқузбарӣ   
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Гаҳворабахш

**Гаҳворабахш**, **говарабахш** — одати аз тарафи волидон ба ҳам номзад кардани писару духтари навзод, ки баъди ба балоғат расидан бояд ба издивоҷи ҳамдигар дароянд.

Ин расми анъанавӣ дар байни тоҷикон ва дигар халқҳои Шарқ аз замонҳои қадим маъмул аст. Агар дар ду хонаводаи ба ҳам наздик дар яке писар ва дар дигаре духтар таваллуд шавад, бо нияти мустаҳкам шудани риштаи хешутаборӣ онҳоро ба ҳам гавҳорабахшё худ номзад эълон мекарданд. То ба балоғат расидани кӯдакон оилаҳои писар ба духтар ҳадяҳо ва туҳфаҳои идона мефиристоданд. Баъди ба балоғат расидани онҳо ва фароҳам омадани шароити тӯй гавҳорабахшҳоро ба ҳам оиладор мекарданд. Барои ифода кардани мақсади гавҳорабахшҳар ду ҷониб амалу одатҳои гуногунро риоя мекарданд: тарафи писар бо тоқӣ, бари ҷома ва ё нӯги остин таги дари хонаи духтардорро мерӯфт. Баъзеҳо писару духтари гавҳорабахшро бо навбат дар як гаҳвора мебастанд; ба ҳавлии духтардор кунда оварда мепартофтанд; баробари таваллуди духтар писардор гӯши ӯро сӯрох карда, гӯшвор тақдим мекард ва ғ. Ба муносибати гавҳорабахшва номзадкунӣ занон дар хонаи духтардор маросим ороста, доиразанию сурудхонӣ мекарданд. Пас аз ин байни ин ду оила ақди қудоӣ баста шуда, рафту омад ва доду гирифт то ба балоғат расидани номзадҳо давом меёфт. Гоҳе аҳду паймони қудоҳо бо баъзе сабабҳо вайрон мешуд ва ҷавонон ба якдигар намерасиданд. Тибқи боварҳои мардумӣ, гӯё, ҳар нафаре, ки расми гавҳорабахшро вайрон кардааст, гирифтори бадбахтӣ мешудааст. Гавҳорабахшро дар байни тоҷикон инчунин бо номҳои «доманчок» (Ҳисор), «домандаронӣ» (Мастчоҳ, Яғноб, Варзоб), «риштабандӣ» (деҳаи Фориш), «кундапартоӣ» (Варзоб) ва ғ. ном мебаранд.

## Нигаред низ
* Гаҳворабандон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тӯйи тоҷикон. Д., 1978;
* Неменова Р. Л., Таджики Варзоба. Д., 1998;
* Таджики Каратегина и Дарваза, № 3. Д., 1976. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Келинталбон

**Келинталбон** - анъанаест, ки хешовандони наздики домод ба хотири эҳтиром, бо оростани зиѐфат ва даъвати махсус ва ѐ баъзан дар ягон маъракаи тӯю хурсандиҳояшон наварӯсро ба хонаҳои худ даъват менамоянд. Дар ин меҳмонӣ келинро домод ва наздикони ӯ, аслан занҳо ҳамроҳӣ менамоянд. Ҳангоми вориди ҳавлӣ шудани наварӯс пояндозпартоӣ ва қанду 
ширинидиҳӣ барпо мешавад ва вақти бозгашт ба арӯс ҳамчун рамзи эҳтиром аз ҷониби соҳибхона сарупои махсус тақдим мешавад.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Парчабурон

**Парчабурон, чокбурон, кӯрпадӯзон**  - ин маросим занона буда, пас аз овардани ҷиҳозу қалини арӯс дар хонаи арӯс баргузор мешавад. Пас аз хӯрдани зиѐфат молу матоъҳои барои арӯс овардаро бароварда, ба пора карда дӯхтани либос шурӯъ менамоянд. Саравал як зани рӯзгордида бо дуои хайр поракуниро оғоз менамояд. Сипас риштаи корро зани ҳунарманде гирифта, аз матоъҳо барои арӯс сару по медӯзанд.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Сафедгирон

**Сафедгирон, рӯймолтиён, даҳонбандон** - яке аз маросими пеш аз ҷашни арӯсӣ. Хароҷоти ин бахш бар дӯши падару модари арӯс буда, пас аз додани зиѐфати калон ба 
тамоми ҳозирин ва ҳамсояҳо пораи матоъ ва ѐ рӯймолчае якҷоя 
бо пораи нонҳои равғанин, кулчаю қатмол ва ширинӣ тақсим 
карда мешавад. Ин амал маънои номзад шудани духтар ва 
бастан даҳони мардумро дорад. Баъди гузаронидани ҳамин 
бахш дигар хостгорҳо ба хонаи арӯси номзадшуданамеоянд. Маросими Сафедгирон дар
Вилояти Суғд, водии Ҳисор, водии Зарафшон фаъол аст.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Номзадӣ

**Номзадӣ**, **фотиҳатӯй**, **ноншиканон** — маросими фотиҳа дар хонаи духтардор баргузор мегардад. Аз ҳарду ҷониб нонҳои равғанӣ фатиру қаламаҳо пухта, дар рӯи дастурхон мегузоранд. Муйсафеди рӯзгордидае баъди дуою фотиҳа нон шикаста, ба рӯйи дастурхон мегузорад. Аз ин рӯ дар баъзе минтақаҳо ин маросимро «ноншиканон» низ меноманд. Дар ин маросим намояндагони тарафи домод ба хонаи духтардор омада баъди хӯрдани зиѐфат қалин ва хароҷоти тӯйи ҳар ду тарафро руйхат намуда, ба падари домод месупоранд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Ордбезон

thumb|Кори хамир кардани кадбонуи тоҷик
**Ордбезон**, **сурфакушоён ** — яке аз маросимҳои занонаи таркиби ҷашни арӯсии мардуми тоҷик.

Он одатан дар арафаи ҷашни арӯсӣ дар манзили духтардор баргузор мегардад. Дар ноҳияҳои водии Ҳисор ордбезонро пеш аз хатнасур низ барпо мекунанд. Занҳои маҳалла бо даъвати тӯйдор як-ду рӯз пеш аз тӯйи калон ҷамъ омада, миқдори муайяни ордро бехта, хамир карда нону кулчаи тӯѐна мепазанд. Ҳангоми ордбезӣ бонувон доира навохта, рақсу бозӣ мекунанд. Занон инчунин байни худ бо ҳазлу шӯхӣ ордпошӣ намуда, сару рӯи якдигарро сафед месозанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Сабзирезакунон

**Сабзирезакунон, бехирезакунон** - Як рӯз қабл аз ҷашни арӯсӣ, хешу табор ва ҳамсояҳои тӯйдор (аслан мардон) дар хонаи соҳибҷашн ҷамъ омада, як-ду халта сабзиро реза мекунанд. Ин сабзиҳо дар рӯзи дигар барои пухтани оши  палав, ки барои аҳли маҳала оши наҳор дода мешавад, омода карда мешавад. Ҳангоми реза кардани сабзӣ мардон сурудхонӣ, латифаву аскиягӯӣ менамоянд, то ин ки хасташавиро эҳсос накунанд.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Интихоби арӯс

**Интихоби арӯс, келунхушкунӣ,  арӯскобӣ** - интихоби арӯс яке аз марҳилаҳои асосӣ ва оғози ҷашни арӯсӣ ба шумор меравад. Волидайни писар деҳа ба деҳа гашта арӯси арзанда меҷустанд. Дар интихоби арӯс хислату рафтор, ҳусну ҷамол, ва ҳатто вазъи оилавии арӯсшаванда пурра ба инобат гирифта мешуд. Духтардор низ ҳуқуқи мавқуф гузоштан ва муайян намудани хулқу атвори домодшавандаро дошт.
## Нигаред низ
* Рӯйбинон  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Маслиҳатошӣ

**Маслиҳатошӣ** - Як-ду рӯз пеш аз тӯй соҳибхона дар хонааш оши палов пухта мӯйсафедони ботаҷриба, хешу табор ва наздиконашро даъват менамояд. Ҳангоми хӯрдани зиѐфат роҳу равиши баргузории тӯйро муайян менамоянд. Инчунин ба ҳама ҳангоми баргузории тӯй вазифаҳои муайян тақсим карда мешавад.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Хостгорӣ

**Хостгорӣ, оқсақолӣ, завчигӣ,  гапрасонӣ**  - маросими оғози никоҳ буда, дар падари хонаи арӯс мегузарад. Намояндагони тарафи домод бо дастархону меваю шириниҳо ба хонаи духтардор меоянд ва ба писарашон арӯс кардани духтари онҳоро дархост мекунанд. Пас аз зиѐфат волидайн ва хешовандони духтар розигӣ ѐ рад карданашонро ба меҳмонон мерасонанд. Баъзан муҳлат талабида, пас аз якчанд рӯз посух медиҳанд.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Равғанрезон

**Равғанрезон, дастчарбон, рӯйбинак, рӯйбинон, келинсалом** — як навъ маросими занонаи суннатии тоҷикон дар ҷашни арӯсии тоҷикон мебошад, ки дар хонаи
домод баргузор мешавад. Онро инчунин дастчарбон ва сурфабаророн низ меноманд. Равғанрезонро бо мақсаду нияти файзу баракат ва фаровонӣ дар хонадони тӯйдор созмон медиҳанд, ки равиши он чунин аст: рӯзи тӯй модари домод занҳои ҳамсоя ва хешу таборҳои наздикро даъват намуда, пас аз зиёфат дар рӯйи ҳавлӣ суфраи ордро оварда, паҳн мекунад. Яке аз занони рӯзгордида арӯси навро гирди суфра се маротиби давр мезанонад ва дар вақти қадамзании арӯс дуои нек медиҳад. Арӯс пас аз давр задан омада, дар назди сурфа менишинад. Ба арӯс орду равған ва шир меоранд. Арӯс хамир мешӯрад, аз болои дасти ӯ ҳамон кампири табаррук ё яке аз бонувони наздики хонаводаи домод бо қошуқ кам-кам равған мерезанд. Аз хамире, ки арӯс шӯридааст, барои хонаи модари арӯс кулча мепазанд, ки онро «кулчаи арӯс» меноманд. Дар ноҳияи Файзобод арӯс худаш хамирро шӯронида, якчанд зувола тайёр мекунад. Аз зувола оши угро ва нони тунук мепазанд. Ҳозирин оши угроро бо нон хӯрда, ба арӯс офарину сано мегӯянд. Дар ноҳияи Панҷакент равғанрезонро дастчарбон меноманд, ки дар рӯзи дувуми тӯй арӯс дар рӯйи ҳавлӣ суфра густарда, болои тахтачае бо корд равғани дунбаро реза мекунад. Одате ҳаст, ки то гузаронидани маросими равғанрезон наварӯс ба иҷрои корҳои хонаи домод роҳ дода намешавад. Рағанрезон як навъ маросими ифтитоҳи корҳои рӯзгордории арӯс ба шумор меравад. Пас аз анҷоми ин маросим занҳо доира навохта, рақсу сурудхонӣ мекунанд.
## Адабиёт
* Аминов, А. Маросимҳои ҷашни арӯсӣ – бахши ҷудонашавандаи феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ // Мероси фарҳангӣ ва ҳунарҳои мардумӣ: ҳифз ва эҳёи он / мураттиб Х. Низомов. – Душанбе: Истеъдод, 2016. – С. 92–102. 
* Амонов, Р. Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб: дар асоси материалҳои фолклори Сари Хосор. – Душанбе: Нашриёти АФҶШС Тоҷикистон, 1963. 
* Аҳмадов, Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. –Душанбе: Дониш, 2007. 
* Зеҳниева, Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. – Душанбе,1978. 
* Кисляков, Н. А. Семья и брак у таджиков. – М.–Л., Изд-воАН СССР, 1953. 
* Комилзода, Ш. Омӯзиш ва ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон // Паёмномаи фарҳанг. – 2016. – №3 (35). – С.70–77. 
* Мардонова, А. Традиционная свадьба таджиков гиссарской долины. – Душанбе, 2002. 
* Раҳимов, Д. Нигоҳе ба ҷашнҳои миллӣ ва ойинҳои суннатии ниёгон. – Душанбе: Истеъдод, 2011. 
* Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ  - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 56
## Нигаред
* Саломномахонӣ
* Саллабандон
 
## Пайвандҳо
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ
Краснодар (бошгоҳи футбол)

**«Краснода́р»** () — бошгоҳи футболи русӣ, ки дар шаҳри Краснодар қарор дорад ва дар Чемпионати футболи Русия бозӣ мекунад.

## Таърих

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Чемпионати футболи Русия]]:**
** 15px **Қаҳрамон:** 2024/25
** 15px **Ноиби қаҳрамон:** 2023/24
* **[[Ҷоми футболи Русия|Ҷоми Русия]]**
** 15px **Финалист (2):** 2013/14; 2022/23

### Байналмилалӣ
* **[[Лигаи Урупо УЕФА]]**
** **1/8 ниҳоӣ (2):** 2016/17; 2018/19

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Русия

## Нигаред
* Кубан (Краснодар)

Гурӯҳ:Краснодар
Тус (Тоҷикистон)

**Тус** (то 2024 — Шаҳритус) — шаҳрак, ки дар канори рӯди Кофарниҳон, шохоби рости рӯди Панҷ, 112 км ҷанубу ғарбтар аз Бохтар ҷой дорад. Аз Шаҳритӯс то Душанбе 230 км роҳ аст.

Аҳолӣ аз рӯи баҳо, 15 800 нафар одамро ташкил мекунад (1 январи 2015) .

## Эзоҳ

## Сарчашма
Тухмҷангак

**Тухмҷангак, тухмшиканӣ** - дар рӯзҳои иди Рамазон ва иди Қурбон кӯдакон ва наврасон хона ба хона мегарданд ва соҳибхона ба онҳо ҳамчун туҳфаи идона тухм ҳадя мекунанд ва онҳо баъди ин анъанашон дар маркази деҳа ѐ маҳали истиқоматашон ҷамъ омада, тухмҳои гирифтаашонро «ҷанг» меандозанд. Яъне ду тухмро сар ба сар монда якеаш мезанад , агар тухми кадомаш, ки шикаст ҳамон шахс мағлуб дониста шуда, тухмашро медиҳад. Дар Вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор  фаъол аст   
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Идгардак

**Идгардак** (), **идгардӣ** — яке аз маросими мардумӣ, ки ба му­носибати идҳои Қурбон, Рамазон ва хоссатан Наврӯз дар рӯзҳои ид ва баъзан дар арафаи он баргузор ме­гардад. Дар ин рӯзҳо мардум барои табрику аёдат ба манзили ҳамдигар мераванд ва дуову фотиҳа мехонанд.  

## Баргузорӣ
Дар ин рӯзҳо бисёр вақтҳо дӯшизагон ба дидорбинии дугонаи наварӯсашон мераванд. Ба муносибати фа­ро расидани идҳои мусулмонӣ ибтидо аз рӯз­ҳои арафа бо­нувони тоҷик барои хуб сипарӣ намудани идҳо омо­да­гӣ мебинанд. Маросимҳои хона­та­ко­нӣ (хо­на­барорӣ) соз­мон дода, лавозимоти хонаҳо, яъне, гилему қолин, кӯр­паву болиштҳо ва ашёи рӯзгорро офтоб до­да ме­таконанд. Манзилашонро тоза карда, хона­ҳо­ро са­фед мекунанд. Дар арафаи идҳои мусулмонӣ ва ҷаш­ни Нав­рӯз таомҳои гуногун мепазанд. Дар хонаво­да­ҳое, ки нав арӯсӣ кардаанд, барои идгардаки дугонаҳои арӯс со­бун, ат­ру упо ва рӯймолчаву баъзе шираворӣ ва нӯ­шоки­ҳо­ро омода месозанд. Рӯзи ид дасторхонҳоро оро меди­ҳанд, меваҷот ва ширавориҳоро бо тартиб гузошта, нон­ҳои гуногун ва самбӯсаҳоро дар рӯйи дасторхони идӣ мегузоранд. 

Дугонаҳои наврасон ба ди­дор­бинӣ омада, дуои нек мекунанд. Кадбонувон то сипа­рӣ шудани идҳо дас­торхонро ҷамъ намекунанд. Дӯши­за­гон ҳангоми дидор­бинии дугонаи арӯсашон зери садои дойра даста­ҷамъ­она таронаҳои шӯх ва ҳас­би­ҳо­лӣ месароянд. Масалан: 
Ё худ:

Ҳангоми худоҳофизӣ хешовандони домод, хоссатан, модар ё хоҳари ӯ, ба дугонаҳои арӯс яктоӣ собун, атру упо медиҳанд ва ё ба сари дугонаҳои арӯс рӯймолча ме­партоянд. Маросими идгардак ғайр аз рӯзҳои идҳои Қур­бо­ну Рамазон бештар дар ҷашни Наврӯз бошукӯҳу фа­раҳ­бахш сипарӣ мешавад.  

## Идгардак дар идҳои мусулмонӣ
Дар шаҳри Душанбе ва рустову ноҳияҳо ба хона­во­да­ҳое, ки шахси наздикашон фавтида бошад, ҳам­соя­­ҳо ва аҳли гузар, маҳалла ва ё деҳа ҳамроҳи муллои ҳа­мон маҳал баъди намози ид рафта, дуову фотиҳа мекунанд.  

Дар рӯзҳои идҳои мусул­мо­нӣ мардон низ ба хонаҳои ҳамсоя ва ҳамдеҳагон идгардак ме­кунанд. Чанд нафар аҳли гузар ва ё маҳалла бо сар­варии муллои деҳа ва ё маҳалла аксаран ба хонаҳои мотам­до­рон рафта, дуову фотиҳа мекунанд, инчунин ба хо­на­ҳои ҳамсояҳо гузашта, дуо мехонанд. 

Занону мардони маҳалла ё деҳа дар алоҳидагӣ низ ба хонаводаҳои мотамдор рафта, дуову фотиҳа мехонанд. 

### Идгардаки кӯдакон
Дар рӯзҳои иди Рамазон ва иди Қурбон кӯдакон ва наврасон либосҳои наву идона ба бар карда, дар дастҳояшон як халтагӣ гирифта, ба хонаҳои маҳаллаи худ рафта со­ҳибони хонаро *«Иди нав муборак, тухмҳои нав қаторак!»* гӯён бо идашон табрик менамоянд ва соҳибхона ҳамчун туҳфаи идона ба онҳо тухм, қанд, сақич, кулчаву ҳалво тақдим мекунад. Идгардак дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор  фаъол аст. 

### Манъи идгардак
Идгардак, тақдими ширинӣ ва туҳфаҳои дигар бар асоси моддаи 9-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар рӯзҳои Иди Рамазон ва Иди Қурбон аз моҳи июни соли 2024 манъ аст. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Ҳинобандон

**Ҳинобандон**  — яке аз расмҳои занонаи тоҷикон, ки дар рӯзҳои идҳо ва ҷашни арӯсӣ дар мавриди ба дасту пои худ бастани ҳино иҷро мешавад. Ҳинобандон дар шаҳрҳои Бухорову Самарқанд, Насафу Шаҳрисабз Панҷакент, Шаҳринаву Ҳисор ва инчунин дар шаҳру рустоҳои Хуросони Эрон маъмул буд. Дар байни сокинони водии Рашт ва Кӯлоб ин маросимро “саршӯѐн” меномиданд. Дар водии Зарафшон, водии Ҳисор дар ҳоли фаромӯшӣ қарор дорад 
## Адабиёт
1. Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросим тўйи тоҷикон. Д., -Дониш,1978.
2. Ҷумъаев Р. Ҷашни арўсии тоҷикон Д., 2014.
## Нигаред низ
* Чодарбарон 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Кӯрпадӯзон

**Кӯрпадӯзон, пахтарезон** - Маъракаи занона буда, баъди овардани пахтаю матоъҳо  барои кӯрпаю болин дар хонаи арӯс рӯзи муайяне занони ҳунарманд даъват карда мешаванд. Баъди хӯрдани зиѐфат зани рӯзгордидаи серфарзанде дуои нек ба хонадоршавандаҳо медиҳад сипас занон ба пора кардан ва дӯхтани кӯрпаю болинҳои арӯсӣ шрӯъ менамоянд. Ҳангоми дамгирӣ рақсу 
сурудхонӣ менамоянд. Дар вилояти Суғд, водии Ҳисор, водии 
Зарафшон фаъол аст
## Адабиёт
1. Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тўи тоҷикон. Д., 1978; 2. Мардонова А. Традиционная свадьба таджиков Гиссарской долины.Д., 2002. 3. Неменова Р.Л. Таджики Варзоба. Д., 1998.  
## Нигаред
* Гаҳворабандон 

## Манобеъ


Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Душанбегӣ

**«Душанбегӣ»** -  ин маросим дар рӯзи душанбе дар хонаи марҳум гузаронида мешавад. Дар баъзе минтақаҳо нисфирӯзӣ ва дар баъзе ҷойҳо бегоҳ аз 5 то 10 нафар хешу табор ва ҳамсояҳои наздикро даъват намуда, зиёфат медиҳанд. Ин анъана то маъракаи «чил» давом мекунад. Маросим дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.
## Нигаред низ
* «Себегаҳа»
* «Панҷшанбегӣ» 
* «Бист» 
* «Чил» 
* «Шашмоҳагӣ»  
* «Сари сол»  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Деҳавз

**Деҳавз** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Лангари ноҳияи Кӯҳистони Масчо. Аз Деҳавз то маркази ҷамоат 68 км, то маркази ноҳия 102 км. Аҳолиаш 291 нафар (2017).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯҳистони Масчо
Гурӯҳ:Ҷамоати Лангар
Троллейбус

Аваллин хати **троллейбус** дар Берлин соли 1882 аз тарафи ширкати "Сименс" бунёд шудааст. Дар ибтидои садаи XX ин наъи наклиёт бештар машҳур шуда, дар Аврупо соли 1914 зиёда аз 30 хатсайри троллейбус мавчуд буд, ки 200км рох тай менамудан.
Дар даврони Шурави аввалин троллейбус 7.10.1933 дар Масков характ кард. Хатсайри он аз истгохи Беларусского то Волоколамс буд,ки7,5км рох тай менамуд. Аввалин троллейбуси Шурави наъи "Лк1" ва он 55 км/с рох тай мекард сони навъҳои "ЯТБ-1 ва ЯТБ-3" бароварда шуд.
Хоксалом

**Хоксалом** - Баъд аз гуронидани мурда се саҳар хешу ақрабояш ва наздиконаш ба сари манзилаш (қабраш) рафта, аз оѐтҳои Қуръон тиловат мекунанд. Аммо мардуми ҳамон маҳал бошад ба хонаи мурдадор рафта дуъохонӣ мекунанд, ки ин рамзи ҳамдардию тасаллият баѐн карданро ифода мекунад. Маросими Хоксалом дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.
## Адабиёт
1. Мардонова А. Традиционные похоронно - поминальные обряды таджиков Гиссарской долины (конца XIX- начала XX) в.в.Д., 1998  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Себегаҳа

**«Себегаҳа»**  - дар байни мардуми тоҷик хеле роиҷ аст. Баъд аз гузаштани се рӯз дар хонаи мурдадор ашхосе, ки дар ҷаноза хидмат карданд, аз қабили қабрканҳо, ғассолҳо (мурдашӯйҳо), кафандӯзҳо ва муллои ҷанозахонро даъват намуда таом медиҳанд. Дар охир пул ё тугунчае баста, гусел мекунанд. Маросим дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.
## Нигаред низ
* «Бист» 
* «Чил» 
* «Шашмоҳагӣ»  
* «Сари сол»  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Бист (маросим)

**«Бист»** - маросими «бист» баъд аз мурури бист ё камтар аз он даҳ- понздаҳ рӯз барпо карда мешавад, дар он иштироки меҳмонон маҳдуд аст. Фақат хешу ақрабои марҳум ҷамъ меоянд ва як зиёфат ороста ба рӯҳу арвоҳаш мебахшанд. Маросими «бист» дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст. 
## Нигаред низ
* «Чил» 
* «Шашмоҳагӣ» 
* «Сари сол»  
* «Сол» 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Сари сол

**«Сари сол»** -  дар баъзе минтақаҳо мардум маъракаи «Сари сол»-ро баъди нуҳ моҳ ва дар баъзе минтақаҳои дигар баъди ёздаҳ моҳ барпо мекунанд. Ин маърака нисбати дигар маъракаҳои азо хеле калонтару бошукӯҳтар мегузарад ва меҳмонон аз дуру наздик даъват мешаванд.Ин маънои онро дорад, ки соҳиби ин маърака аз азо мебарояд. Маъракаи  «Сари сол» дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.   
## Адабиёт
1. Мардонова А. Традиционные похоронно - поминальные обряды таджиков Гиссарской долины (конца XIX- начала XX) вв. Д., 1998

## Нигаред
* «Бист» 
* «Чил» 
* «Шашмоҳагӣ»  
* «Сол»

## Манобеъ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Сол (маросим)

**Сол, соли бутун, хотирҷамъӣ** - Маъракаи  «Сол» расо баъди як сол, яъне рӯзи вафоти марҳум ин маросим гузаронида мешавад. Ин маърака чандон калон гузаронида намешавад ин ҳам бошад дар ҳалқаи хешу ақрабо барпо мегардад. Ин чорабинӣ маънои хотирҷамъӣ ва адо намудани 
маъракаҳои азодорӣ барои мардум мебошад. Маъракаи  «Сол» дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.   
## Нигаред низ
* «Душанбегӣ»
* «Себегаҳа»
* «Панҷшанбегӣ» 
* «Бист» 
* «Чил» 
* «Шашмоҳагӣ»  
* «Сари сол»
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Чил (маросим)

**«Чил»** - маъракаи «чил» бар хилофи маъракаи «бист» хеле бодабдаба гузаронида мешавад. Бо гузашти бист ё чил рӯз барпо карда мешавад.Дар ин рӯз хешу табор, ёру дӯстон аз дуру наздик даъват мешаванд. Ин маърака низ монанди «бист» таом дода мешавад ва савоби таомро ба рӯҳу арвоҳи марҳум мебахшанд. Маъракаи «чил» дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст. 
## Нигаред низ
* «Бист» 
* «Шашмоҳагӣ» 
* «Сари сол»  
* «Сол»
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Шашмоҳагӣ

**«Шашмоҳагӣ»**  -  ин навъи маърака баъди гузаштани се ё шаш моҳ пас аз ҷаноза гузаронида мешавад. «Шашмоҳагӣ» монанди маъракаи «Бист» он қадар калон набуда, дар доираи хешу табори наздик гузаронида мешавад.  Маъракаи «Шашмоҳагӣ » дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст. 
## Нигаред низ
* «Бист» 
* «Чил» 
* «Сари сол»  
* «Сол»
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ
Тарака

**Тарака** – ин маросим дар рӯзи ҷаноза баргузор гардида, аввал фарзандони мархӯм сипас наздиконаш ҷамъ омада, чизҳои шахси вафоткардаро баробар тақсим мекунанд. ин чараѐн баъзан баъди гуронидан ѐ бо гузаштани чанд рӯз амалӣ мегардад. Маросим дар  вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Мавлуд

**Мавлуд** - Иди мавлуд, яъне таваллуди паёмбари ислом Муҳаммад (с) мебошад. Таҷлили ин ид бо фаро расидани моҳи Рабеулаввал (*Rabi' al-awwal - ربيع الأول*) дар солшумории Ҳиҷрӣ-қамарӣ шурӯъ мешавад.

Дар байни мардуми тоҷик Иди Мавлуд то муддати 3 моҳ баргузор мегардад. Идгузаронӣ асосан дар хона, ё масҷидҳо гузаронида мешавад. Дар он уламои дин, муллоҳо, ҳофизони Қуръон ва меҳмонон даъват карда мешавад. Дар ин маъракаи динӣ аз ҷониби эшон панду насиҳатҳо, нақлу ривоятҳо аз рӯзгори паёмбари ислом Муҳаммад (с) ва қироатҳо аз Қуръон карда мешавад. Иди мавлуд дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

## Нигаред низ
* Идҳои динӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Барномаи зиддивирусӣ

**Барномаи зиддивирусӣ (антиви́рус)** — барномаест барои ошкор кардани вирусҳои комютерӣ ва умуман барномаҳои нозарур (ки зарарнок маҳсуб мешаванд) ва барқарор намудани файлҳое, ки аз чунин барномаҳо сироят ёфтаанд. 

Антивирус инчунин барои пешгирии сироятёбии файлҳо ва системаи амалиётӣ бо ёрии ваксинатсия истифода мешавад. Таъминоти барномавии антивирусӣ аз зербарномаҳо иборат буда, барои ошкору пешгирӣ кардани афзоиш ва бартарафсозии вирусҳои компютерӣ, инчунин дигар таъминоти барномавии зарарнок таъйин шудаанд. Барои таъминоти барномавии антивирусӣ, одатан, ду тарзи аз ҳам фарқкунандаро истифода мебаранд. Тарзи якум аз аксбардории файлҳо барои ошкор кардани вирусҳои маълум иборат аст, ки ба қоидаҳои дар хазинаҳои антивирусӣ муайяншуда мувофиқат мекунад. Бо тарзи дуюм рафтори барномаи дилхоҳро, ки ба рафтори барномаи сироятёфта монанд аст, ошкор менамоянд. Бо тарзи якуми барномаи антивирус файлро таҳлил намуда, ба хазинаҳои антивирусӣ, ки истеҳсолкунанда таҳия кардааст, муроҷиат мекунанд. Дар ҳолати мувофиқат кардани ягон қисми рамзи вирусии файли баррасишаванда дар хазина барномаи антивирус бо дархост файли сироятёфтаро ихтисор мекунад, ё онро дастнорас мегардонад, ё барои коркард маҳдуд месозад ва ё муолиҷа менамояд, яъне вирусро аз файл берун мекунад. Ҳарчанд барномаҳои антивирусӣ дар шароитҳои мӯътадил компютерҳоро аз сироятёбӣ бо вирус муҳофизат мекунанд, муаллифон вирусҳои нав ба нав (олигоморфӣ, полиморфӣ ва метаморфӣ) офарида, қисмҳои онҳоро чунон бо рамзҳо ифода мекунанд, ки ошкор карданашон торафт мушкил мегардад. Хазинаи антивирус мунтазам аз ҷониби муаллифони вирусҳо нав карда мешавад. Истифодабарандагони антивирус низ онро зуд-зуд бояд нав кунанд.

Асоси тарзи дуюм санҷиши рафтори барномаҳо (тамоюл аз амали дурусти онҳо) мебошад. Вақте ки компютер кори барои антивирус хавфнокро иҷро карданӣ мешавад, амали он қатъ мегардад ё истифодабаранда аз хатари ин барнома хабардор мешавад. Бар хилофи тарзи якум ин тарз барои муайян кардани вируси дар хазинаи антивирусӣ мавҷуд набуда кумак мерасонад.

Барномаҳои антивирусӣ камбудиҳои бисёр доранд. Ягон технологияи антивирусии мавҷуда компютерро пурра аз вирусҳо муҳофизат карда наметавонад. Барномаи антивирусӣ як қисми ҳисобкунии системаи компютерро ишғол мекунад, хусусан кори компютерҳои камиқтидор боз ҳам сусттар мешавад. Барои ошкор кардани чунин вирусҳо барномаҳои антивирусии пурқувват заруранд. Феълан телефонҳои мобилӣ (телефонҳое, ки системаи хазинаи амалиётӣ, ба монанди Symbian, Windows Mobile, Blakberry, iPhone OS доранд) низ бо вирус сироят ёфта метавонанд. Барои муҳофизати телефонҳо аз вирусҳо низ аз ҷониби таҳиягарон барномаҳои антивирусӣ пешниҳод карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Нармафзорҳои зиддивирусӣ
Ботлоқ

Калонтарин бутлокзор дар минтакаи Сибири гарби ҷойгир буда 78  млн га за заминро ишгол мекунад. Калонтаринаш "бутлокзори калони Васюганск" мебошад, ки масоҳаташ 0,5млн км2 аст. Тасавур кунед ки ин масоҳат ба минтакаи Фаронсаи имруза баробар аст. Дар бораи тез чой ивазкуни ё харакати ин ходисаи табии мутахасисон борхо кайд кардаанд. Чунин чой ивазкунро ҳанӯз да ибтидои садаи XX ба кайд гирифта буданд. Он замон бутлокзор дар шаҳри Кастлер-и Ирландия вокеъ буд,ки дар як шабонаруз то 1000м кучиш карда тамоми минтакаҳои аҳоли нишинро ба вайрона табдил медод
Зиёрати мазорҳо

**Зиёрати мазорҳо** - ин анъана миѐни мардуми тоҷик маъмул аст. Бештари мардуме, ки ҳоҷат доранд ба зиѐрати мазорҳо мераванд. Одатан рӯзҳои чоршанбе ва шанбе рафта дар гирди қабри ҳамон бузургвор давр мезананду ягон гӯсфандеро забҳ мекунанд, инро «назр» мегӯянд баъзеашон фатиру қалама пухта мебаранд ва аз Қуръон оятҳо тиловат мекунанд ѐ аз мутаваллии ҳамон мазор хоҳиш мекунанд,ки тиловат кунад. Дар охир чи ҳоҷоту дархосте, ки доранд талаб мекунанд. Зиѐраткунандагон бештар барои шифо ѐфтан, фарзанддор шудан ва ѐ сафар кардан ба роҳҳои дур мераванд. Дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор  фаъол аст 
## Нигаред низ
* Зиёратгоҳҳои Ҳисор 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Пайғамбарошӣ

**Пайғамбарошӣ,  Пайғамбар-тӯӣ** – ин маъракаро ҳар фарди мусулмон, ки ба синни 63 мерасад ин санаро ҳамчун умри мубораки паѐмбари ислом, Муҳаммад қайд мекунад. Шахси мазкур мувофиқи шароити молияш хешу ақрабояшро даъват намуда, зиѐфат меорояд. Баъзеашон сарояндагону доиранавозонро таклиф намуда хотири меҳмононро шод менамояд, баъзеи дигарашон бошанд ҳофизони Қуръонро оварда, қуръонҳонӣ мекунанд. Дар охир ба меҳмонон ҳамчун ҳадия яктогӣ рӯймол ѐ ягон чизи дигар туҳфа медиҳанд, ки ин рамзи нияти нек аст.  Маъракаи Пайғамбарошӣ дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.
  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Хотираи берунии компютер

**Хотираи** беруна асосан барои интиқол додани информатсия аз як компютер ба компютери дигар истифода бурда мешаванд.

## Таҷҳизотҳои хотираи беруна
Ба таҷҳизотҳои хотираи беруна ҳамаи он таҷҳизотҳое, ки қобилияти интиқоли маълумотро аз як дастгоҳ ба дастгоҳи дигар доранд дохил мешаванд. Масалан:
* Компакт-дискҳо
* Флеш-картаҳо
* Дискҳои сахти берунӣ
* Плеерҳо
* Телефонҳои мобилӣ
* Смартфонҳо ва ғ.
## Флеш картаҳо
Флеш картаҳо паҳншудатарин намуди хотираи беруна мебошанд. Чунончӣ онҳо дар бисёр дастгоҳҳои электронӣ истифода бурда мешаванд. Масалан: компютер, телефон, суратгирак, плеер ва ғайраҳо.
Флеш картаҳо дорои ҳаҷмҳои гуногун мебошанд. Дар айни замон флеш-картаи калонҳаҷмтарин дорои 1ТБ хотира аст.

## Дискҳои оптикӣ
Дискҳои оптикӣ барои сабт ва ходани маълумотҳо истифода бурда мешаванд. Барои сабт ва хондани маълумот аз дискҳои оптикӣ аз таҷҳизоти махсуси лазерӣ истифода мешавад.
Дискҳои оптикиро ба чор насл ҷудо мекунанд.
Дискҳои оптикӣ намудҳои гуногун доранд:
1. CD (Compact Disc)
2. DVD (Digital Versatile Disc)
3. Blu-ray Disc
4. HD DVD (High-Definition/Density DVD)
## Сабти дискҳои оптикӣ
Барои сабти дискҳои оптикӣ барноиаҳои махсус  истифода мешаванд. Онҳоро ба бепул ва пулакӣ ҷудо кардан мумкин аст. 
Худи системаи оператсионӣ низ сабти дискҳоро ба роҳ монда метавонад, аммо баъзе аз онҳо танҳо CD –дискҳоро забт мекунанду халос.
## Барномаҳои сабти дискҳо
Барномаҳои сабти дискҳо хеле зиёданд ва дар байни онҳо ройгонашон низ кам нестанд. Аз қабили:
# Ashampoo Burning Studio Free
# DeepBurner Free
# CDBurnerXP
# ImgBurn
# Nero 9 Lite
# BurnAware Free
# InfraRecorder
# Burn4Free
# Small CD-Writer
# Express Burn
Албатта барномаҳои пулакӣ  функсияҳои бештарро нисбат ба бепул доро мебошанд. Бештари барномаҳо дар ҳарду намуд дар дастрасанд аммо нусхаи бепули он маҳдудиятҳои худро дорост. Барномаҳои пулакӣ:
# Nero 2016 Platinum
# Ashampoo Burning Studio
# Blindwrite Suite
# UltraISO
# Astroburn 
# BurnAware
## [[DVD]]
Нигаред DVD
## [[CD-ROM]]
Нигаред CD-ROM
## Диски сахти берунӣ
Диски сахти берунӣ ба мисли флеш-картаҳо қобилияти интиқолро дорост. Он хосиятҳои диски сахтӣ оддиро дорад, аммо ба USB–порти компютер пайваст карда мешавад. Бархилофи диски сахти одӣ суръати диски сахти берунӣ аз суръати USB–порти компютер вобаста аст.
## Боз нигаред
* Хотираи дастраси аҳёнӣ
* Хотираи оперативӣ

Гурӯҳ:Компютер
Гурӯҳ:Хотираи компютерӣ
Аксиз

**Аксиз** (, аз  — мебурам) — андози изофа, навъи андози ғайримустақим, ки аз молҳои сермасраф ва маводи истеъмоли умум (масалан, намак, қанд, чой, маҳсулоти тамоку) ва ё намуди хидматрасонӣ ситонда мешавад.

## Молҳои зераксиз
Молҳои зераксизие, ки дар қаламрави давлат истеҳсол ва инчунин ворид карда мешаванд — фаъолият дар соҳаи бозиҳои тиҷоратӣ (мизи бозӣ, хазинаи тотализатор, хазинаи идораи букмекерӣ, бозии боулинг (кегелбан), мизи билярд ва лото).

## Андози аксиз
Ин андози махсус ва навъи андози ғайримустақим аст, ки аз молҳои зераксизӣ ситонида мешавад. Он аз 1 январи 1992 тибқи Қонуни андози Ҷумҳурии Тоҷикистон мавриди истифода қарор гирифт. Андози аксиз манбаи муҳими даромади буҷети умумидавлатӣ буда, аз ҷониби истеҳсолкунандагон ва фурӯшандагони мол пардохта мешавад. Андози аксиз ба баланд шудани нархи мол сабаб гардида, бори нархи изофашуда аз ҳисоби ин омил бар дӯши истеъмолгар ё аҳолӣ меафтад. Андози аксиз ба молҳо ва хидматҳо тибқи муқаррароти Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон ба молҳои алоҳидаи махсус, ки дар қаламрави ҷумҳурӣ сурат мегирад ва ба молҳое, ки ба воситаи тиҷорати хориҷа ба бозори дохилӣ ворид мегардад, муайян шудааст ва ба нархи молҳои зераксизӣ дохил мешавад. Ба қатори молҳои зераксизӣ спирт ва машруботи спитрӣ, сӯзишвории минералӣ, нефт ва маҳсулоти коркарди он, шинаҳои резинӣ, автомобилҳои сабукрав ва дигар воситаҳои нақлиёт, маҳсулоти ороишӣ (заргарӣ) аз тило, сурб ё нуқра дохил мешаванд. Меъёри андози аксиз бо ҳисоби фоиз нисбат ба арзиши молҳои зераксизӣ, ҳамчунин ба маблағи мутлақ ба воҳиди андозгирии моли зераксизӣ бо ифодаи натуралӣ муайян карда мешавад. Номгӯи молҳои зераксизӣ бо пеш омадани зарурати воқеӣ ва танҳо аз ҷониби ҳукумат ва мақомоти қонунгузор тағйир дода мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андозҳо
Назар

**Назар** ё **ақида** () — мафҳум дар бораи чизе, эътиқод, муҳокима, хулосабарорӣ, нуқтаи назар оид ба мавзӯе, ки дар он объективияти комил ба даст овардан ғайриимкон аст, дар асоси тафсири факту далелҳо ё муносибати эмотсионалӣ ба онҳо. Афлотун ақидаро нақшаҳои монанди ашёҳо, мавод, молҳо, ки дар майна меғунҷад, номида буд. Аз руйи фаҳмиши Кант ақида фаҳмиши ақлонист, ки он аз руйи фаҳмиши ҳиссӣ ба ягон ашё монанд нест (яъне ба мисли озодӣ, ҷовидонӣ, Худо, фикр, тасаввурот, мақсад, нақша).

*Ақида* баҳодиҳӣ, баёни нуқтаи назар, шарҳ, инчунин изҳори андеша оид ба муносибат ба зуҳурот, раванд ва ё шахсият аст, ки  дар онҳо хулосаи тасдиқшаванда ё радшавандаи далелҳо вуҷуд надорад.

## Нигаред низ
* Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон
* Ховар
* Азия-Плюс 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Гурӯҳ:Иттилоот
Зиёратгоҳ

**Зиёратгоҳ** () — маҳалли зиёрат, ҷои муқаддас, марқади шахсиятҳои бузург, ки мардум ба зиёрати он мераванд.

## Нигаред низ
* Мазор
* Оромгоҳ
* Қабристон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Оромгоҳҳо
Макон (физик)

**Макон** — як ҷисми мутаҳаррики камийятӣ дар илми физик аст, ки аз миқдори фосилаи он ҷисм нисбат ба нуқтаи мабдаи ҳаракат таъйин мешавад. Ҳар чӣ қадар фосилаи ҷисми мутаҳаррик нисбат ба мабдаи ҳаракат бештар бошад, дар макони дуртаре нисбат ба мабдаи ҳаракат қарор хоҳад гирифт ва миқдори макони сонавия бузургтар хоҳад буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кинематика
Андозбандӣ

**Андозбандӣ** — усулҳои татбиқи андозситонии давлатӣ. 

## Навъҳо
Мувофиқи тарзи андозситонӣ андозбандӣ ду навъ мешавад: 
* мустақим
* ғайримустақим

### Мустақим

Андози мустақим аз даромад ва ё амволи ашхоси воқеӣ ва ҳуқуқӣ тибқи меъёрҳои муқарраршуда ситонда мешавад. Андози мустақим дар нафси худ ду навъ мешавад: 
* андози мустақими воқеӣ, ки бо он қитъаҳои замин, ҳайвоноти хонагӣ, амволи ғайриманқул
* андозҳои мустақими воқеии хусусӣ, ки даромад ё амволи ашхоси воқеӣ (андоз аз даромад, андоз аз мерос ва ё чизҳои ҳадяшуда ва амсоли инҳо) андозбандӣ мешаванд. 

### Ғайримустақим

Андозбандӣ ғайримустақим (ё худ аксизҳо) аз тариқи арзиши молҳо, аслан ашёи серистеъмол ситонда мешавад. Объекти андозбандӣ ва (ё) объекти бо андозбандӣ алоқаманд объекти дорои тавсифи арзишӣ, миқдорӣ ё физикӣ буда, ҳангоми мавҷудияти он (объект) қонунгузории андоз нисбати андозсупоранда (субъект) ӯҳдадориҳоро доир ба пардохти андоз муайян менамояд. Ҳар кадом андоз объекти мустақили ба худ хос дорад. 

## Нигаред низ
* Андоз

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Андозбандӣ
Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ

**Африқои Ҷанубӣ** () — яке аз кишварҳои Африқо аст.

## Сиёсат ва ҳукумат

## Бахшбандии кишварӣ

## Ҷуғрофия

## Иқтисодиёт

## Мардум

## Фарҳанг ва маориф

## Инҷоро ҳам бингаред

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо
Гурӯҳ:Африқои Ҷанубӣ
ҶАҶ
Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
Ҳонгконг

**Гонконг** ё **Ҳонгконг** ( "хушбӯй Харбор»), анъанавӣ Hongkong, расмӣ Гонконг — вилояти махсуси маъмурии Ҷумҳурии Мардумии Чин, як қаламрави мухтор дар соҳили ҷанубии Чин дар дарёи Перл Estuary ва Ҷанубӣ Чин аст. Гонконг аст, ки барои skyline худ ва бандари табиӣ амиқи маълум аст. Он дар майдони 1104 км2 ва шарик марзҳои худро бо вилояти Guangdong аз щитъа Чин. Бо наздики 7,2 миллион Hongkongers аз миллатҳои гуногун, Гонконг яке аз metropolises сераҳолӣ дар ҷаҳон аст.

## Таърих
Баъд аз ҷанги афюн аввал (1839-42), Гонконг, қасабаи Бритониё бо рой- ҷовид аз Ҳонконг Ҷазираи, дар 1860 пас аз нимҷазираи Kowloon ва иҷора 99-сол аз ҳудудҳои нав дар 1898. шуд, пас он аз тарафи ишғол шуд Ҷопон дар Ҷанги дуюми ҷаҳон (1941-45), ки Бритониё назорати то 30 июни соли 1997 шурӯъ Дар натиҷаи музокироти байни Чин ва Бритониё, Ҳонконг ба Ҷумҳурии Мардумии Чин дар доираи Эъломияи муштараки Сино-Бритониё соли 1984 гузаронида шуда буд. Қаламрави минтақаи махсуси маъмурӣ Чин бо дараҷаи баланди autonomyon 1 июли соли 1997 дар доираи принсипи як кишвар, ду системаи шуданд.

Дар охири солҳои 1970, Гонконг як entrepôt асосии дар Осиё ва ҳавзаи уқёнуси шуд. Қаламрави кардааст, ба як маркази бузурги тиҷоратӣ ва маркази ҷаҳонии молиявӣ таҳия ва ҳамчун ҷаҳон дониста 45th-бузургтарин city.The иқтисоди дар ҷаҳон, Гонконг ишғол 10 боло дар ММД (PPP) ба ҳар сари аҳолӣ, балки низ дорад, ба сахттарин нобаробарии даромад дар байни иқтисоди.

Гонконг яке аз се маркази молиявӣ аз ҳама муҳим дар баробари Ню-Йорк ва Лондон аст. Қаламрави дорои баланд Индекси рушди инсон ва баланд аст, дар ин гузориши рақобатпазирии глобалии ишғол. Он номида шуд, ки freest иқтисоди бозор аз ҷониби Индекси Бунёди мероси иқтисоди хидматрасонӣ иқтисодии Freedom.The, ки бо тиҷорати озод ва андозбандӣ паст, шудааст, ки яке аз ҳама laissez-беманфиати ҷаҳон сиёсати иқтисодӣ ва бо асъори, дар Ҳонг баррасї Гонконг доллар, аз 13 пули аз ҳама тиҷорат дар ҷаҳон аст. Гонконг узви APEC аст, БОР, ХБА, BIS, СҶТ, ФИФА, ва Кумитаи байналмилалии олимпӣ, ки Гонконг Қонуни асосӣ ваколати қаламрави барои рушди муносибатҳо бо давлатҳои хориҷӣ дар бораи худ, дар соҳаҳои дахлдор, аз ҷумла иқтисодӣ, тиҷоратӣ, молиявӣ ва пулию қарзӣ, боркашонии, коммуникатсия, туризм, фарҳангӣ ва варзишӣ ҷараён дорад.

Замин маҳдуд таъсис инфрасохтори зиччи ва ҳудуди як маркази меъмории муосир, ва яке аз шаҳрҳои амудӣ ҷаҳон гардид. Гонконг дорои шабакаи нақлиёти ҷамъиятӣ мутараққї бо фарогирии 90 фоизи аҳолӣ, аз баландтарин дар ҷаҳон, ва такя ба транзити омма аз ҷониби роҳ ё роҳи оҳан мегузарад. Ифлосшавии њаво дар problem.Loose ҷиддӣ меъёрҳои партови натиҷа дар сатҳи баланди particulates атмосфера боқӣ мемонад. Бо вуҷуди ин, Hongkongers лаззат дарозу ё дуюм тӯлонитарин expectancies зиндагии дунё.

## Ҷуғрофия

## Иқтисод

## Нақлиёт

## Сарчашма
* Правительство Гонконга
* DiscoverHongKong  — Official site of the Hong Kong Tourism Board
* Крупнейший некоммерческий портал о Гонконге и Макао — Hong Kong.ru 
* Генеральное Консульство РФ в Гонконг
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё
Гурӯҳ:Осиёи Шарқӣ
Насруллоҳ (амир)

**Насруллоҳ (Амир)** — амири Аморати Бухоро (1827-1860).

27 апрели соли 1827 Насруллоҳ (Ботурхон) ба тахти Аморати Бухоро нишаста, иҷрои ҳама корҳои ҳукуматиро ба қӯшбегӣ Ҳакимбий супурд. Пас аз ҷулус амир Насруллоҳ дар давоми 6-7 сол бародарон, ҳамаи хешу табор ва тарафдорони онҳоро ба қатл расонд. Дар солҳои аввали салтанаташ амир Насруллоҳ то 100  нафарро  қатл  намуда, дар байни халқ бо лақаби *«амир  қассоб»* («Ботурқассоб») ном баровард. Аҳолӣ аз тарс Бухороро тарк намуда ба Шаҳрисабз ё Урганҷ кӯч мебастанд.

Дар сиёсати берунӣ амир Насруллоҳ кӯшиш мекард, ки бо давлатҳои  ҳамсоя, аз қабили Эрон, Туркия ва Русия алоқаҳои ҳасана барқарор намояд. Бо ин мақсад ӯ Қобилбекбийи қарлуқро ба назди шоҳи Эрон Муҳаммадшоҳи Қоҷор ба расми сафир фиристод. Пас аз 10 рӯз Болтақулбеки Чағатойбеки қирқро ба назди султон Абдулмаҷид, халифаи Туркия фиристод.

Насруллоҳ инчунин барои муттаҳидсозии мулкҳои ҷудогона мубориза мебурд. Яке аз чунин мулкҳо Шаҳрисабз буд ва Насруллоҳ соле ду маротиба кӯшиши бенатиҷаи забти Шаҳрисабз мекард. Ниҳоят дар соли 1856 дар ҳуҷуми 28-ум  ба ӯ муяссар шуд, ки Шаҳрисабзро фатҳ намояд. Барои мустаҳкам намудани нуфузаш ӯ духтари ҳокими Шаҳрисабз – Кенагасхонимро ба занӣ гирифт. Амир Насруллоҳ барои мустаҳкам намудани мавқеи худ инчунин бо хонии Хӯқанд мубориза мебурд. Сабаби оғози ҷанг забти шаҳрҳои Ҷиззах, Хуҷанд. Ӯротеппа, Нов ва ғайраҳо аз ҷониби хонии Хӯқанд шуд. Пас аз якчанд юришҳои нобарори Насруллоҳ байни Аморати Бухоро ва хонии Хӯқанд сулҳи 10-сола баста шуд. Чанд сол ҷангҳо бо бартарии яке аз тарафҳо гузашта, танҳо с.1842 хонии Хӯқанд пурра забт  ва ҳокими он - Муҳаммадалихон қатл карда шуд. Кӯшишҳои амир Насруллоҳ дар бобати ба ҳайати Аморати Бухоро  баргардонидани мулкҳои соҳили чапи Амударё (Балх), ки ба тасарруфи амирони афғон даромада буданд, натиҷае набахшид. Пас аз он ба Ҳисору Кӯлоб ҳуҷум намуда онҳоро гирифт. Соли 1837 амир Насруллоҳ ислоҳоти ҳарбӣ гузаронда, ба ташкил кардани қисми калони ҳарбии муназзам саъй намуд. Асоси он аз асирони рус, форсҳо ва дигарон фароҳам омада буд. Амир аз ин қисми ҳарбӣ, ки қувваи асосии зарбазанандаи қӯшуни Бухоро маҳсуб мешуд, дар вақти ҷанг васеъ истифода мекард. Насруллоҳ аз ҳар кас ва аз ҳар чиз хавф мебурд ва худаш ҳам зӯран ба ҳалокат расонда шуд. Мувофиқи баъзе ривоятҳо Кенагасхоним ҳангоми  хоби амир ба гӯшаш симоб рехтааст. Амир аз дарди ҷонкоҳ бедор шуда пеш аз марг фармудааст, ки он зан ва ҳамаи бачаҳои вайро кушта ба чоҳ партоянд .

## Адабиёт
* Искандаров Б. Аморати Бухоро, ЭСТ, ҷ. 1. - Душанбе, 1978;
* Аҳмад Махдуми Дониш. Рисола ё мухтасаре аз таърихи салтанати хонадони манғития. - Сталинобод,  1960;     
* Исмоилова Б.  История  Бухарского  эмирата. - Худжанд, 2005;    
* Ғафуров Б., Тоҷикон, Ҷ. 2. - Душанбе, 1985;    
* Ҳотамов Н. Таърихи халқи тоҷик. - Душанбе, 2007

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Бухоро
Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Бухоро
Гурӯҳ:Бухоро
Африқои Шарқӣ

thumb|200px|Африқои Шарқӣ|alt=Африқои Шарқӣ
**Áфриқои Шарқӣ** — ноҳияи табиӣ, як қисми қораи Африқо (аз 50 а. ш. то 170 а. ҷ.) ва ҷазираҳои Пемба, Занзибар, Мафия. Қариб тамоми ҳудуди Африқои Шарқӣ (ба ҷуз минтақаи камбари пастхамии наздибаҳрии Уқёнуси Ҳинд)-ро паҳнкӯҳи Африқои Шарқӣ, ки 1000–1100 м баландӣ дорад, фаро гирифтааст. Қисми зиёди паҳнкӯҳ аз ҷинсҳои қадими булӯрӣ иборат аст. Тарқишҳои бузурги тектоникӣ, ки ҳудуди Африқои Шарқиро аз шимол ба ҷануб бурида мегузаранд, дар релйеф ба шакли пастхамиҳои тангу амиқи тӯлонӣ намудоранд. Нуқтаҳои баландтарини қора – вулканҳои хомӯшшудаи Килиманҷаро (5895 м), Кения (5199 м) ва Рувензори (5109 м). Иқлимаш истивоӣ, муссонӣ, сернами мавсимӣ. Боришоти солона қариб 1000 мм, дар қисми шимолу ғарбӣ ва ҷанубу ғарбӣ то 1500 мм, дар қисми шим. шарқӣ то 500 мм. Ҳарорати миёнаи моҳона беш аз 20оС. Паҳнкӯҳи Африқои Шарқӣ дар байни ҳавзаҳои Уқёнуси Атлантик (шохобҳои рости дарёи Луалаба), Баҳри Миёназамин (дарёи Нил) ва Уқёнуси Ҳинд (дарёҳои Тана, Пангани, Руфиҷи, Рувума) чунбахшгоҳ хидмат мекунад. Дар пастхамиҳои тектоникӣ кӯлҳои калони Виктория, Танганйика, Малави, Мобуту-Сесе-Секо, Няса, Туркана ва ғайра ҷойгиранд. Олами набототаш асосан навъҳои гуногуни дашт ва бешаҳои тунуканд, набототи кӯҳҳо вобаста ба баландӣ тағйир ёфта, то баландии 2800 м бешазори тропикии кӯҳӣ, болотар буттазори ғарав (найи ҳиндӣ) ва халанҷ, аз 3100 то 4500 м марғзор, аз он боло минтақаи барфу пиряхҳоанд. Олами ҳайвоноташ ғанӣ: оҳу, говмеш, заррофа, каркадан, павиан, шер, паланг, парвонак, кафтор, гург, саги кафторшакл, баҳмут, тимсоҳ ва ғайра парандаҳо бисёр ва гуногунанд.
## Кишварҳо

* Ҷибути (Ҷибути}
** Замбия (Лусака)
** Зимбабве (Хараре)
* Кения (Найроби)
** Ҷазираҳои Комор (Морони)
** Маврикий (Порт-Луи)
*  
* Мадагаскар (Антананариву)
*  
* Майората (Дзаудзи)
*  
* Малави (Лилонгве)
*  
* Мозамбик (Мапуту)
** Реюнон (Сен-Дени)
*  
* Руанда (Кигали)
*  
* Ҷазираҳои Сейшел (Виктория)
*  
* Сомали (Могадишо)
** Танзания (Додома)
*  
* Уганда (Кампала)
** Эритрея (Асмэра)
*  
* Эфиопия (Аддис-Абеба)
** Судони Ҷанубӣ (Ҷуба)
*

## Адабиёт
* 
* 

## Пайвандҳо
* Восточная Африка. Страны и территории 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Минтақаҳои Африқо
Гурӯҳ:Африқо
Даҳаи 2110 (мелодӣ)

**Даҳаи 2110 (мелодӣ)** - даҳаи 211-уми тақвими мелодӣ аст.

## Муносибатҳо

## Рӯйдодҳо

## Зодагон

## Даргузаштагон

Гурӯҳ:Даҳаи 2110 (мелодӣ)
Асад ибни Сомон

**Асад ибни Сомон** (; ) — яке аз писарони Сомонхудот, ки дар хидмати халифа Ҳорунаррашид буд.

Ба ивази хидмати шоистааш ба халифа фарзандони Асад — Нӯҳ, Аҳмад, Ёқуб ва Илёс соҳиби ҳукумронӣ дар вилоятҳои Мовароуннаҳр шудаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сомониён
Гурӯҳ:Феҳристи амирони давлати Сомониён
Аҳмад ибни Асад

**Аҳмáд ибни Асáд** (; ) — амир аз хонадони Сомониён, ҳокими Мовароуннаҳр (819—864), писари Асад ва падари Исмоили Сомонӣ.

## Зиндагинома
Аҳмад ибни Асад набераи Сомонхудот, писари дуюми Асад ва падари Исмоили Сомонӣ буда, солҳои 819—864 дар Мовароуннаҳр ҳукмронӣ кардааст. Аҳмад ибни Асад дар ибтидо ҳокими Фарғона буда, баъдан Самарқанд, Кошғару Туркистони Чинро низ ба амлоки худ ҳамроҳ мекунад. Сарчашмаҳои таърихӣ Аҳмад ибни Асадро марди покдоман, нексиришт, кордон, додгустар, олиму порсо, шарифу хушрафтор, парҳезгору накӯкор қаламдод кардаанд. Ӯ соҳиби ҳафт писар: Наср, Абуюсуфи Яъқуб, Абузакариёи Яҳё, Абулашъаси Асад, Абуиброҳими Исмоил, Абуғоними Ҳамид ва Исҳоқи Аҳмад буд. Дар охирҳои умри хеш ҳокимиятро ба писари бузурги худ Наср вогузор кард ва дар соли 864 аз олам даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* *Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М.* Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе, 2011, — С. 99.

Гурӯҳ:Сомониён
Гурӯҳ:Феҳристи амирони давлати Сомониён
Сулола

**Сулола** (Хонадон) - намояндагони авлод (қавм), ки дар муддати муайян сарварии қабила, давлат ва дигар намуди иттиҳодияҳои давлатиро иҷро менамоянд. Дар давлатдории подшоҳӣ одатан намояндагони як авлод (қавм)  вазифаи сарварии давлатро ҳамчун мерос ба насли навбатӣ (аз насл ба насл) вомегузоштанд. 
## Сулолаҳои ҳукмрон дар Осиёи Марказӣ
* Давлатҳои сулолаҳои форсизабон (тоҷикон) 
* Пешдодиён  
* Каёниён  
* Ашкониён (Шоҳони форсизабон) 
* Ҳахоманишиён
* Хонадони Сосониён
* Хонадони Тоҳириён   
* Хонадони Саффориён 
* Хонадони Сомониён
* Хонадони Шонасбониён (Ғуриён)

Гурӯҳ:Мафҳумҳои сотсиология
Гурӯҳ:Сулолаҳои ҳукуматдорони Осиёи Марказӣ
Насри I

**Наср ибни Аҳмад** (? — 892) — ҳокими вилояти Самарқанд ва амири Мовароуннаҳр (864—892), писари Аҳмад ибни Асад.

Дар аҳди салтанати Наср ибни Аҳмади Сомонӣ, бародараш Исмоил ибни Аҳмад саъю кӯшиш намуд, ки дар Бухоро ҳокими мутлақ гардад. Дар натиҷа байни Насри I ва Исмоил зиддият ба амал омада, он бо задухурди ҳарбӣ анҷом ёфт. Ҳарчанд Наср сарвари хонадони Сомонӣ буд, вале рӯз аз рӯз обрӯву эътибори Исмоил боло мерафт. Иғвогарон ин зиддиятро бештар намуда, миёни ду бародар тарҳи душманӣ меафканданд. Сабаби сарзадани моҷаро сарпечии Исмоил ибни Аҳмад аз пардохтани хироҷи Бухоро ба Наср — сарвари Хонадони Сомониён буд. Оқибат миёни бародарон Наср ва Исмоил соли 888 задухӯрди мусаллаҳона сурат гирифта, бо пирӯзии Исмоил ба анҷом расид, вале Исмоил ибни Аҳмад ба бародари асирафтодааш Наср ибни Аҳмад, чун пешвои хонадон муроҷиат карда, миёни мардум низ маҳбубияти бештаре касб кард.

Соли 892 Наср аз дунё рафт ва мувофиқи васияти ӯ бародараш Исмоил сарвари Хонадони Сомониён ва амири (Мовароуннаҳр) ва минбаъд кишвари соҳибистиқлоли тоҷикон -Давлати Сомониён гардид.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сомониён
Гурӯҳ:Феҳристи амирони давлати Сомониён
Максим Шевченко

**Максим Леонардович Шевченко** (22 феврал, соли 1966; Маскав, ИҶШС) — рӯзноманигори Русия. Узви Шӯрои ҳуқуқи башари назди Президенти Русия ва Палатаи ҷамъиятии Федератсияи Русия, дар таркиби дуюм ва сеюм (2008—2012).

## Эзоҳ
Нӯҳ ибни Асад

**Нӯҳ ибни Асад** (; ) — фармонравои Самарқанд (819—842) аз хонадони Сомониён, писари Асад ибни Сомон ва набераи Сомонхудот.

## Зиндагинома
Ғассон ибни Ибод, фармондори Хуросон дар замони халифа Маъмун дар соли 819 Нӯҳ ибни Асадро ба унвони фармонравои Самарқанд гумошт. Ин гумораш ба подоши пуштибонии Нӯҳ ибни Асад аз фармондори Хуросон алайҳи шӯриш Рафеъ ибни Лайс сурат гирифт.

Нӯҳ ибни Асад канораҳои истипҳои туркнишини Қазоқистон имрӯзиро низ гушуд ва дар сол 840 ҳисоре ба даври шаҳри Исфиҷоб кашид то аз он дар баробари ҳамалоти туркон ҳифозат кунад.

Нӯҳ ибни Асад яке аз мамлукҳои худ ба номи Тӯлунро ба халифа Маъмун бахшид ва писари Тӯлун ба номи Аҳмад ибни Тӯлун баъдҳо сардудмон подшоҳии Тӯлуниён дар Миср шуд.

## Нигаред низ
* Вазирони давлати Сомониён

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сомониён
Гурӯҳ:Феҳристи амирони давлати Сомониён