Фурудгоҳи байналмилалии Манас

мини|Ҷои расидани мусофирон дар фурудгоҳи Манас

**Фурудгоҳи байналмилалии Манас** (қирғизӣ: *Манас эл аралык аэропорту*; ИОТА: BSZ, ИКАО: UCFM) — фурудгоҳи байналмилалии пойтахти Қирғизистон буда, дар ноҳияи Сокулуки вилояти Чуй, тақрибан 25 км ба шимолу ғарби Бишкек воқеъ аст.

Фурудгоҳ ба номи қаҳрамони эпоси бузурги қирғизӣ Манас гузошта шудааст. Ин ном аз ҷониби нависандаи машҳури қирғизӣ Чингиз Айтматов пешниҳод карда шуд. Хати фуруди асосии он бо дарозии 4,204 метр яке аз дарозтарин хатҳои фуруд дар Осиёи Марказӣ мебошад.

## Таърих
### Сохтмон (1974–1975)
Фурудгоҳи Манас ҳамчун ивазгари фурудгоҳи кӯҳнаи Фрунзе (Frunzensky), ки дар ҷануби шаҳр воқеъ буд, сохта шуд. Сохтмони он дар солҳои 1974–1975 ба итмом расид.

4 майи 1975 аввалин парвози мунтазам аз фурудгоҳи нав анҷом ёфт — Аэрофлот хатти Бишкек–Маскав (Домодедово)-ро кушод. Ин рӯз ба таърихи фурудгоҳ ҳамчун оғози фаъолияти расмии он сабт шудааст.

### Давраи Шӯравӣ (1975–1991)
мини|Фурудгоҳи Манас

Дар давраи Шӯравӣ фурудгоҳ асосан барои хатҳои дохилии СССР истифода мешуд. Аэрофлот парвозҳои мунтазам ба Маскав, Ташканд, Алма-Ата, Душанбе, Тошканд ва дигар шаҳрҳои шӯравӣ амалӣ мекард.

Дар давраи шӯравӣ фурудгоҳ инчунин арзиши стратегии ҳарбӣ дошт. Хати фуруди дарозмосафа (4,204 м) асосан бо мақсади хизматрасонии ҳавопаймоҳои ҳарбии вазнин сохта шуда буд.

### Пас аз истиқлолият (1991–2001)
Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар соли 1991 ва истиқлолияти Қирғизистон, фурудгоҳи Манас ба фурудгоҳи байналмилалии ягонаи кишвар табдил ёфт. Аввалин авиакомпанияҳои хориҷӣ парвозҳо ба Бишкекро оғоз карданд.

Кодексаи ИОТА аввалан FRU буд (аз «Фрунзе» — номи кӯҳнаи Бишкек), вале баъдтар бо тағйирёбии ном ба BSZ иваз шуд. Аввалин авиакомпанияи миллии Қирғизистон — Kyrgyzstan Airlines — дар ин давра таъсис ёфт.

### Пойгоҳи ҳарбии ИМА (2001–2014)
Пас аз рӯйдодҳои 11 сентябри 2001 ва оғози амалиёти ИМА дар Афғонистон, фурудгоҳи Манас аз соли 2002 барои ниёзҳои ҳарбии Иёлоти Муттаҳидаи Америка истифода мешуд.

Дар қаламрави фурудгоҳ «Маркази транзитии Манас» (Transit Center at Manas) таъсис ёфт, ки ба иҷрои амалиёти нظамии ИМА дар Афғонистон хидмат мекард. Дар авҷи кор то 1,500 сарбоз дар ин пойгоҳ иқомат мекарданд.

Дар соли 2014 ба асоси созишнома фурудгоҳ аз истифодаи ҳарбии ИМА баргашт ва пурра ба парвозҳои граждании байналмилалӣ тахсис карда шуд.

## Мавқеи ҷуғрофӣ
Фурудгоҳи байналмилалии Манас дар тақрибан 25 км ба шимолу ғарби Бишкек, дар ноҳияи Сокулуки вилояти Чуй воқеъ аст. Баландӣ аз сатҳи баҳр 637 метр аст.

Атрофи фурудгоҳ:
* Дар ҷануб — Шаҳри Бишкек (25 км)
* Дар шимол — Нишебиҳои водии Чуй
* Дар шарқ — Манзараҳои кӯҳии зебо
* Дар ғарб — Ноҳияҳои кишоварзии вилояти Чуй

Иқлими минтақа континенталии мӯътадил аст. Аз фурудгоҳ манзараи Кӯҳҳои Тяньшань ва Алатоо дидан мумкин аст.

## Зерсохтор
### Хати фуруд
Фурудгоҳи Манас як хати фурудро дорад, ки яке аз дарозтаринҳо дар Осиёи Марказӣ ба шумор меравад:

Хати фуруди 4,204-метрӣ имкон медиҳад, ки ҳамаи намудҳои ҳавопаймоҳои вазнин, аз ҷумла Boeing 747, Airbus A380 ва ҳавопаймоҳои борбарии вазнин хизматрасонӣ шаванд. Системаи ILS барои фуруд дар шароити иқлими душвор насб шудааст.

### Терминали байналмилалӣ
Терминали байналмилалии фурудгоҳи Манас барои парвозҳои байналмилалии мунтазам хизмат мекунад. Он дар солҳои 2000-ум навсозӣ шуда, имконоти замонавиро дорад.

Имконоти терминал:
* Иқтидор: то 1,500 мусофир дар як соат
* 10 дарвоза барои парвозҳои байналмилалӣ
* Толорҳои VIP ва бизнес-клас
* Дӯконҳои Duty Free
* Ресторан ва кафе
* Хидматҳои банкӣ ва мубодилаи асъор
* Wi-Fi ройгон

### Терминали ҳарбӣ
Дар ҳудуди фурудгоҳи Манас терминали алоҳидаи ҳарбӣ барои ниёзҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Қирғизистон мавҷуд аст. Аз соли 2014 пас аз бастани пойгоҳи ИМА, ин терминал пурра зери назорати ҳарбии Қирғизистон қарор дорад.

Фурудгоҳ дар ҳайси маркази авиатсионии дутарафа (граждании-ҳарбӣ) фаъолият мекунад, ки ин хусусияти он аст.

### Хизматрасониҳо
Фурудгоҳ хизматрасониҳои иловагии зеринро пешниҳод мекунад:
* **Меҳмонхона** — дар наздикии терминал
* **Кирая мошин** — ширкатҳои маҳаллӣ ва байналмилалӣ
* **Хизматҳои тиббӣ** — нуқтаи ёрии аввалия
* **Нуқтаи Интернет** — Wi-Fi дар терминал
* **Хизматҳои бор** — интиқол ва нигаҳдорӣ
* **Ресторан ва кафе** — хӯрокхӯрии шабонарӯзӣ

## Авиакомпанияҳо
### Авиакомпанияҳои Қирғизистон

### Авиакомпанияҳои байналмилалӣ

Бишкек бо зиёда аз 30 шаҳри ҷаҳон мустақиман пайваст аст.

## Омор

Манбаъ: ҶСА «Аэропорт Манас»

## Аҳамияти иқтисодӣ
Фурудгоҳи байналмилалии Манас нақши меҳварӣ дар иқтисодиёти Қирғизистон мебозад:

* **Дарвозаи асосӣ** — тамоми парвозҳои байналмилалии пойтахт тавассути ин фурудгоҳ амалӣ мешаванд
* **Туризм** — Қирғизистон дар байни сайёҳон барои табиати зебо маъруф аст; Манас нуқтаи асосии воридоти сайёҳон мебошад
* **Ҳаводории борбарӣ** — хати фуруди дарозмосафа имкон медиҳад ҳавопаймоҳои борбарии вазнин ба рушди тиҷорати хориҷӣ мусоидат кунанд
* **Иш** — зиёда аз 3,000 нафар дар фурудгоҳ ва хизматрасониҳои марбут кор мекунанд
* **Транзит** — нуқтаи транзит байни Осиёи Марказӣ ва дигар минтақаҳо

## Дастрасӣ
Фурудгоҳи Манас дар 25 км ба шимолу ғарби Бишкек воқеъ аст.

Роҳҳои расидан:
* **Автобуси шаҳрӣ** — Хати 380 аз маркази Бишкек то фурудгоҳ (тақрибан 45 дақиқа)
* **Маршрутка** — хатҳои мунтазам аз Истгоҳи роҳи оҳан ва маркази шаҳр
* **Таксӣ** — 30–40 дақиқа аз маркази шаҳр
* **Кирая мошин** — офисҳои ширкатҳои маҳаллӣ дар терминал
* **Мошини шахсӣ** — роҳи мустақим аз Бишкек тавассути шоссеи Бишкек-Чуй

Паркинги мошин дар назди терминал мавҷуд аст.

## Нигаред низ
* Бишкек
* Қирғизистон
* Avia Traffic Company
* Манас (эпос)
* Чингиз Айтматов
* Феҳристи фурудгоҳҳои Қирғизистон
* Фурудгоҳи байналмилалии Алмаото

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Қирғизистон
Гурӯҳ:Бишкек
Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ