open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ

**Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ**, кӯтоҳ **ИБК** (, кӯтоҳ. *ISS*, ) — истгоҳи мадории идорашаванда, ки ҳамчун маҷмӯи тадқиқотии бисёрсоҳаи кайҳонӣ истифода мешавад; аз охири соли 1998 то имрӯз амал мекунад (кишварҳо ба мувофиқа расиданд, ки то соли 2024 амал мекунанд, тамдиди муҳлати амалиёт то соли 2028, 2030 баррасӣ мешавад). ИКБ як лоиҳаи муштараки байналмилалӣ мебошад, ки дар он 14 кишвар: Русия, ИМА, Ҷопон, Канада ва аъзои Агентии кайҳоншиносии Аврупо Белгия, Олмон, Дания, Испания, Италия, Нидерланд, Норвегия, Фаронса, Швейтсария, Шветсия иштирок мекунанд (дар аввал иштирокчиён Бразилия ва Британияи Кабир низ буданд).

ИКБ-ро инҳо идора мекунанд: бахши русӣ — аз маркази идоракунии парвозҳои кайҳонӣ дар Королёв, бахши амрикоӣ — аз маркази кайҳонии ба номи Линдон Ҷонсон дар Хюстон. Модулҳои озмоишгоҳӣ — Коламбуси аврупоӣ ва Кибои ҷопонӣ — аз ҷониби марказҳои фармондеҳии Агентии кайҳоншиносии Аврупо (Оберпфаффенҳофен, Олмон) ва Агентии Таҳқиқотҳои Ҳавокайҳонии Ҷопон назорат карда мешаванд.. Байни марказҳо мубодилаи доимии иттилоотӣ вуҷуд дорад. Ин истгоҳи фазоӣ дар мадори замин ва дар иртифоъи 350 километр аз сатҳи замин дар ҳаракат аст. Суръати он дар мадори муоиди 27700 километр бар соат аст, ки ба ин тартиби рӯзе 18 бор ба даври сайёраи замин гардиш мекунад.

## Эзоҳ




## Пайвандҳои беруна

*
Патрик Ашӣ

**Патрик Ашӣ** (; 17 ноябри 1955, Париж, Фаронса) — арбоби давлатӣ ва сиёсатмадори ивуарӣ, иҷрокунандаи вазифаи сарвазири Кот-д’Ивуар, аз 8 марти соли 2021, вазири иқтисоди Кот-д’Ивуар (2010-2017).

## Зиндагинома
Дар оилаи падари ивуарӣ ва модари бретонӣ аваллуд шудааст. Дар Донишгоҳи Кокоди дараҷаи магистрии физика гирифтааст. Баъдтар, вай дар Мактаби олии электротехникии Супелек таҳсил намуда, баъдан дар Донишгоҳи Стэнфорд (ИМА) муҳандисӣ ва идоракунии инфрасохторро омӯхтааст.
Узви Ҳизби Демократии Кот-д’Ивуар. Вай ҳамчун як мансабдори ҳукумат дар назди президент Алассан Уаттара кор мекард.
Аз соли 2010 то 2017 ӯ ба ҳайси вазири иқтисоди Кот-д’Ивуар кор кардааст. Аз соли 2020 - Котиби генералии Дафтари Президенти Кот-д'Ивуар бо рутбаи вазири давлатӣ.
Дар робита ба бистарӣ шудан ва марги минбаъдаи сарвазир Амед Бакайоко дар 8 марти соли 2021, сардори маъмурияти Ашӣ иҷрокунандаи вазифаи сарвазири Кот-д’Ивуар таъйин карда шуд.

Дар моҳи октябри 2021, номи ӯ дар Pandora Papers зикр шуд. Вай ҳадди аққал то соли 2006 Allstar Consultancy Services Limited, як ширкати оффшории воқеъ дар Багамаро назорат мекард ва соли 1998 тавассути як номзад таъсис ёфт, дар ҳоле ки Ачи комиссари ҳукуматии Ширкати барқии Ivorian буд. (CIE) ва мушовири техникии вазири энергетика.

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Хатмкунандагони Донишгоҳи Стэнфорд
Гурӯҳ:Сарвазирони Кот-д’Ивуар
Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо
Гурӯҳ:Сарвазироне, ки соли 2021 ба кор шурӯъ кардаанд
Билово

**Билово** () — деҳа дар ҳавзаи маъмурии Троитск, шаҳри Маскав. Тобеъи маҳал (поселение)-и Краснопахорское.

Аҳолӣ — 422 нафар (2005).

## Эзоҳ
Рейнголд Глиэр

**Рейнҳолд Морисевич Глиэ́р** (ном ба ҳангоми таваллуд — *Рейнҳолд Эрнест Глиэр*; ) — оҳангсоз, омӯзгори мусиқӣ, раҳбари мусиқии аҳли Русия ва Шӯравӣ. Артисти халқии ИҶШС (1938).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Консерваторияи Маскав (1900). Аз соли 1901 омӯзгорӣ кард; профессор (аз соли 1913) ва директори (аз соли 1914) Консерваторияи Киев; профессори Консерваторияи Маскав (1920—1941). Дар тамоми жанрҳои мусиқӣ кор кардааст. Аввалин балети шӯравӣ дар мавзӯи муосир — «Гули сурх» (1927) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Осори Рейнҳолд Глиэр рушддиҳандаи суннатҳои мусиқии классикии рус буда, дар ташаккули фарҳанги мусиқии миллии Озарбойҷон («Шоҳсанам», 1927) ва Ӯзбекистон (операҳои «Лайлию Маҷнун»), 1949 ва «Гулсара», 1949; ҳар ду бо ҳамдастии Т. Содиқов) нақши муҳим бозидаанд. 5 опера, 3 симфония, чанд асари барномавии симфонӣ, увертюраҳо, консертҳо барои оркестр, чандин пйесаҳои созию овозӣ ва ғ. дорад. Солҳои 1938—1948 раиси Кумитаи ташкилии ИК ИҶШС буд. Шогирдони бисёре тарбия кардааст (Н. Я. Мясковский, С. С. Прокофев, Б. Н. Лятошинский, А. Н. Александров, А. А. Давиденко, Л. К. Книппер ва дигарон).

## Ҷоизаҳо
Дорандаи ҷоизаҳои давлатии ИҶШС (1946, 1948, 1950). Бо 3 ордени Ленин ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Гулинская З. К. Р. М. Глиэр. М., 1986;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М., 2008.
Ҷаҳонишудани иқтисодӣ

**Ҷаҳонишудани иқтисодӣ** () — ҷараёне, ки иқтисоди ҷаҳонро ба як низоми ягона мубаддал мегардонад.

Истилоҳи ҷаҳонишудан ба иқтисодиёти ҷаҳон аз миёнаи солҳои 80 асри 20 ворид гардид. Ин ҷараёнро дар иқтисодиёти ҷаҳон идомаи мантиқии раванди байналмилалӣ (интернатсионализатсия) ва фаромиллишавӣ (транснатсионализатсия) шарҳ медиҳанд. Тафовути ин раванд аз равандҳои қаблӣ дар он аст, ки дар он ҳамаи масъалаҳои ҳаёти ҷаҳони муосир мавриди ҳаллу фасл қарор дода шуда, тамоми монеаҳо ва сарҳадҳои ҳамлу нақли молу хадамот, иттилоот, сармоя, қувваи корӣ дар миёни мамолики ҷаҳони муосир аз байн бардошта мешаванд. Яке аз нишонаҳои он ба таври муштарак фаъолияти худро ба роҳ мондани созмонҳои байналмилалӣ мебошад. Ҷаҳонишудани иқтисодӣ ташкили фазои ягонаи байналмилалии иқтисодӣ, ҳуқуқӣ, фарҳангӣ ва иттилоотиро дар ҷаҳон пешбинӣ карда, нақши назаррасро дар пешрафти иқтисоди ҷаҳон иҷро хоҳад намуд. Аксарияти олимон бар он назаранд, ки омили асосии суръат пайдо кардани раванди ҷаҳонишудани иқтисодӣ рушди тиҷорати байналмилалӣ мебошад. Дар ин раванд, рушди тиҷорати ҷаҳонӣ ба суръати тоза пайдо кардани маблағгузориҳо мусоидат мекунад. Лекин аз нигоҳи зиддиҷаҳонишавӣ (антиглобализатсия) ин раванд натиҷаҳои манфӣ дошта, ба нестшавии миллат, фарҳанг ва ҳатто давлат мерасонад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Глобализация: контуры XXI века. М., 2004;
* Глобализация и афро-азиатский мир. Методология и теория. М., 2007;
* Эйфарм А. К., Манцев В. В. Глобализация и развивающиеся страны. СПб., 2007;
* Мегаполисы в условиях глобализации. СПб., 2008;
* Аллахвердян А. Г. Наука в условиях глобализации. М., 2009;
* Татьяна Щорс. Общественная информация ООН в условиях глобализации. СПб., 2009;
* Взаимодействие культур в условиях глобализации. СПб., 2010;
* Региональное развитие и вызовы глобализации. СПб., 2010;
* Хоминич И. П., Саввина О. В. Государственный кредит в условиях финансовой глобализации. М., 2010.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷаҳонишудан
Гурӯҳ:Иқтисоди ҷаҳон
Голден граймз

**Голден граймз** — навъи себ. Дар ИМА рӯёнда шудааст. Онро дар Узбакистон, вилоятҳои Қизилӯрда ва Чемкенти Қазоқистон мепарваранд. Дар Тоҷикистон аз соли 1965 парвариш карда мешавад. Дарахташ зудсабз, 6-7 м қад мекашад. Мевааш калон (вазнаш 115 г), дарозрӯя; ҳангоми пурра пухта расидан зарди тилогун мешавад. Таркиби мевааш аз 11,0 % қанд, 2 мг% витамини С, 0,38 % ҷавҳар иборат аст. Навъҳои беҳтарини гардолудкунандааш: Ренети Симиренко, Шафтолусеби тобистона, Пахтасеб, Белфёр. Дарахташ солбар мебошад. Аз ҳар га то 372,2 сентнер ҳосил медиҳад. Баҳои чошнигириаш — 4,6 балл.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Гулов С. Мевапарварӣ. Д., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои себ
Гандмурғ

**Гандмурғ**, **ҳуотзин** (), **гоатсин** — як навъ парандаи тропикӣ. Мансуби қатори фохташаклҳост.

Дарозии танаш то 60 см. Пару болаш зайтунранги ало; шикамаш зардтоб. Дар сар ва пушти гардан кокул дорад; парҳои гарданаш дароз. Гандмурғ дар Амрикои Ҷанубӣ (аз Колумбия то Боливия) сукунат дорад. Ҷои зисташ буттазори назди соҳили дарёҳост. Парвозӣ нест, қисми зиёди вақташро болои дарахтон мегузаронад (гоҳ-гоҳ ба замин мефурояд). Моҳҳои декабр-июл лона сохта, 2- 4 тухм мегузорад. Ғизояш баргу меваи рустаниҳост. Ғизоро мисли ҷонварони жованда бо роҳи ферментатсия ҳазм мекунад. Бинобар ин, парандаи бадбӯй аст. Гӯшти гандмурғро истеъмол намекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ордени «Барои хидматҳо ба Ҷумҳурии Итолиё»

**Ордени «Барои хидматҳо ба Ҷумҳурии Итолиё»** (, номи кутаҳ *OMRI*) — ордени олии Итолиё.

Раҳбари орден Президенти Италия аст, ки Шӯрои орденро раҳбарӣ мекунад, ки дар он ба ҷуз Президент боз Канслери орден ва 16 аъзо дохиланд. Канселярияи орден дар Рим ҷойгир аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

Гурӯҳ:Ордени «Барои хидматҳо ба Ҷумҳурии Итолиё»
Гурӯҳ:Орденҳои Итолиё
Ритсар

мини|Ҳайкалчаи шаволия 
**Ритсар, найт, шаволия** (аз тариқи , аз , аввалан — «савора» аз олмонии миёнаболоии *rîtære* «рондан» (бо ҳоз.  — «савор шудан, рондан», *rider* — «ронанда, савора»); , , , ) — унвони фахрии асримиёнагӣ дар Аврупо.

## Эзоҳ



Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ
Ордени Легиони фахрӣ

**О́рдени Легио́ни фахрӣ́** () — ордени (ташкилоти) миллии Фаронса, ки онро Наполеон Бонапарт 19 майи соли 1802 бо пайравӣ аз орденҳои ритсарӣ таъсис додааст.  Тибқи кодекси Легиони фахрӣ ва медали ҳарбӣ, ин ташкилоти фахрӣ мақом ва ҳуқуқи шахси ҳуқуқиро дорад.  Мансубияти орден нишони олии фарқият, шаъну шараф ва эътирофи расмии хидмати махсус дар Фаронса мебошад.  Қабул ба ашрофи орден барои хидмати аълои ҳарбӣ ё давлатӣ аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Фаронса, ки ба шарофати мавқеи худ ҳамчун Магистри бузург (Grand maître) -и орден аст, анҷом дода мешавад.  Ҳамин тариқ Легиони фахрӣ нақши яке аз муассисаҳои муҳимтарини давлати Фаронса ва рамзҳои ҷумҳуриро мебозад.  Бо баъзе истисноҳо, ба ашрофи орденӣ пас аз марг қабул карда намешавад.  Тибқи гуфтаи генерал Де Голл, "Легиони фахрӣ — ин ҷамъияти элитаи зиндагон аст".
.

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

*
Глобулаҳо

**Глобулаҳо** — абрҳои зичи ношаффофи газу чангӣ дар муҳити байниситораӣ, ки дар фазои равшан чун доғи тира намудоранд. 

Глобулаҳо калон ва хурд мешаванд. Глобулаҳои калон шакли доираҳои тираро дошта, андозаи қутрашон аз 1 пк кам мебошад. Глобулаҳои хурд ба мисли холчаҳои тира дар туманоти газии равшан ба назар расида, массаашон аз 0,1 Мʘ кам аст. Зичии газу чанги глобулаҳо нисбат ба муҳити байниситоравӣ ҳазорҳо баробар зиёд буда, массаи умумии онҳо аз 20 то 300 Мٜʘ -ро ташкил медиҳад. Нури ситораҳо аз онҳо намегузарад ва дар осмони ситоразор ҳамчун «сӯрохҳо» дида мешаванд. Тақр. 200 глобулаҳои калон мушоҳида шудаанд, ки аз Офтоб дар масофаҳои то 500 пк ҷой гирифтаанд. Тахмин меравад, ки миқдори онҳо дар Галактика даҳҳо ҳазор аст. Ҳарорати глобулаҳо наздики 10 К буда, дар чунин шароит атомҳои ҳидрогени байниситоравӣ ба молекулаҳо табдил меёбанд. Аз ин сабаб массаи асосии глобулаҳоро молекулаи ҳидрогени сард ташкил медиҳад. Дар таркиби глобулаҳо инчунин ҳелий, оксиди карбон ва миқдори ками силитсий мавҷуд аст. Глобулаҳои хурд аз махлутҳои газучангии байниситоравӣ иборатанд, ки бо гузашти вақт аз таъсири муҳити беруна (ҳарорат, фишор, афканишот) пароканда мегарданд. Глобулаҳои калон аз таъсири майдони ҷозибаи худ фишор меёбанд ва эҳтимол марҳалаи охири таҳаввули онҳо тавлидшавии гурӯҳи ситораҳо бошад.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Такомули ситорагон
Гурӯҳ:Меғвораҳо
Маҳмадсаид Аҳмадов

**Маҳмадсаид Аҳмадов** (*Аҳмадов Маҳмадсаид Исломович*, маъруф ба **Қорӣ Маҳмадсаиди Ҳисорӣ**; 10 феврали 1955, деҳаи Гулханӣ, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон — 14 июни 2021, Ҳисор, Тоҷикистон) — овозхони маъруф, наътсаро, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2009).

## Зиндагинома
Маҳмадсаид Аҳмадов 10 феврали соли 1955 дар деҳаи Гулхании ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Хатмкардаи Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ-равшаннамоии ноҳияи Ленин (1975). Солҳои 1975—1976 корманди шуъбаи фарҳанги ноҳияи Данғара, 1977—1978 корманди хонаи маданияти ноҳияи Ҷиргатол, 1979—1981 корманди шуъбаи фарҳанги ноҳияи Нуробод, 1981—1990 роҳбари бадеии хонаи маданияти хоҷагии ба номи Карл Маркси ноҳияи Ҳисор кор кардааст. Аз соли 1990 то охири умр корманди шуъбаи фарҳанги ноҳияи Ҳисор ва ҳамзамон овозхони Филармонияи халқии ба номи Тоҷиддин Муҳиддинови ноҳияи Ҳисор буд.

## Сурудаҳо
Маҳмадсаид Аҳмадов бо хондани ғазалу қиссаву ривоятҳои динӣ ва сӯфиёнаву ирфонӣ дар миёни ҳаводоронаш дар Тоҷикистон бо номи Қорӣ Маҳмадсаиди Ҳисорӣ бисёр маъруф буд.

«Ёди рӯи ту», «Хуш намеояд маро», «Табъи гуҳарбор», «Бонги ҷараст», «Азиз аст», «Суроғи кӣ будӣ?», «Зи куҷо меоӣ?», «Камони абрӯ», «Мавҷи рамида», «Шамъи дилафрӯз», «Барнамеояд», «Сорбон», «Ба тоҷик», «Таърих гувоҳ аст», «Шукрона», «Қадри нон», «Ман зи Оли Сомонам» аз беҳтарин таронаҳояш ба шумор мераванд.

## Ҷоизаҳо
Бо медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

## Даргузашт
Маҳмадсаид Аҳмадов бар асари беморӣ субҳи 14 июни соли 2021 дар зодгоҳаш дар 66-солагӣ даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Ҷин Вайлдер

**Ҷин Вайлдер** (; дар хурдӣ: **Ҷеро́м Си́лберман** (; ) — ҳаҷвнигор, коргардон ва нависандаи амрикоӣ буд.

## Эзоҳ
Нишони фахрӣ «Барои хидматҳо ба Ҷумҳурии Утриш»

**Нишони фахрӣ «Барои хизматҳо ба Ҷумҳурии Утриш»** () — ҷоизаи давлатии Утриш, ки 2 апрели соли 1952 бо мақсади ҳавасманд кардани шаҳрвандон ва хориҷиён таъсис ёфтааст.  Ҷоизаҳоро Президенти федералии Утриш дар асоси қонунҳое, ки Маҷлиси Миллӣ қабул кардааст, тақдим мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нишони фахрӣ «Барои хизматҳо ба Ҷумҳурии Утриш»
Гурӯҳ:Ҷоизаҳои давлатии Утриш
Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат

**Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат** () — ҷоизаи умумишаҳрвандии СССР барои хидматҳои меҳнатӣ. Бо Фармони Кумитаи Иҷроияи Марказӣ ва Шӯрои Комиссарони Халқии СССР аз 7 сентябри 1928 таъсис ёфтааст.

## Таърих
Пеш аз таъсиси ордени Байраки Сурхи Меҳнати СССР, Съезди VIII Умумироссиягии Советҳо 28 декабри соли 1920 ордени Байраки Сурхи Меҳнати РСФСР-ро таъсис дод ва то ҳадде баъдтар чунин орденҳо дар дигар ҷумҳуриҳои советӣ барпо карда шудаанд.

Ордени Меҳнати Ҷумҳурии Халқии Советии Хоразм, ки аз рӯи намунаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат РСФСР таъсис ёфтааст, ба В. И. Ленин супурда шуд. Ин орден дар Осорхонаи Ленин дар Москва нигоҳ дошта мешавад.

Аввалин шуда бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнати РСФСР деҳқони уезди Бихови губернияи Гомел Никита Минчуков сарфароз шуд, ки бо ин ҷоиза бо Фармони Кумитаи Умумирусиягии Марказии Иҷроияи РСФСР барои 28 июли 1921 барои муҳофизати фидокорона аз гардиши яхи пули Чигиринский аз моҳи июл мукофотонида шудааст.

Бо фармони Кумитаи Иҷроияи Марказӣ ва Шӯрои Комиссарони Халқии СССР аз 7 сентябри 1928 ордени Умумииттифоқии Байраки Сурхи Меҳнат таъсис дода шуд. Баъдан, оинномаи орден бо Фармони Кумитаи Иҷроияи Марказӣ ва Шӯрои Комиссарони Халқии СССР аз 7 майи соли 1936 ва Указҳои Президиуми Шӯрои Олии СССР аз 19 июни 1943 ва 16 декабри соли 1947 тағйир меёфт.

Бо вуҷуди таъсиси як ордени умумииттифоқӣ дар соли 1928, нишони фармоишӣ барои он танҳо дар соли 1931 сохта шуда буд ва бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнати СССР мукофотонидашудагони то соли 1931 нишони орденҳои кории ҷумҳуриҳои дар он зиндагӣ мекардагиро мегирифтанд. Дар оянда аксарияти ин нишони сарисинагии ҷумҳуриявӣ ба ордени умумииттифоқӣ иваз карда шуданд.

Супоридани ордени Байраки Сурхи Меҳнати РСФСР ва чунин орденҳои дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ то соли 1934 қатъ карда шуд. Ашхосе, ки бо ин орденҳо мукофотонида шудаанд, ҳуқуқ ва афзалиятҳои пешбининамудаи қонунҳои ин орденҳоро нигоҳ медоранд.

## Шаҳрҳои ҷоизадор
* Николаев, Тираспол, Днепродзержинск, Воркута, Гомел, Мирний (1970),
* Калининград, Калуга, Магнитогорск, Мурманск, Нижний Тагил, Новокузнетск, Новомосковск, Омск, Орск, Подолск, Твер, Ярославл, Владимир, Мариупол, Березники, Ангарск, Темиртау, Норилск, Краматорск, Южно-Сахалинск (1971),
* Петропавловск-Камчатский (1972),
* Киров, Витебск, Полтава (1974),
* Кривой Рог (1975),
* Череповетс, Макеевка, Рибинск, Кинешма (1977),
* Бишкек, Петрозаводск, Херсон, Гродно, Ковров, Нарва, Верхняя Салда (1978),
* Павлоград, Чиатура (1979),
* Пятигорск, Сиктивкар, Дзержинск, Никопол, Соликамск (1980),
* Ногинск, Прокопйевск, Ашқобод, Ирбит, Кировск (1981),
* Курган, Миасс, Первоуралск, Якутск (1982),
* Великий Новгород, Ровно (1983),
* Караганда, Псков, Йошкар-Ола, Владикавказ, Душанбе, Улан-Удэ, Симферопол, Житомир (1984),
* Брянск, Пенза, Лутск, Стаханов (1985),
* Тамбов, Чебоксари, Черкасс (1986),
* Толятти, Бобруйск, Ефремов (1987).

## Эзоҳ
Глобулин

**Глобулин** (аз  — саққо) — як навъи сафеда, ки мансуби протеинҳост.

Глобулинҳо дар табиат фаровонанд. Онҳо дар об ҳал нашуда, дар маҳлули обии намакҳои гуногун, кислотаҳои суст ва ишқорҳо ҳал мешаванд. Дар маҳлули нимсери сулфати аммоний, маҳлули сери сулфати магний (дар 30°С) ё сулфати натрий (дар 37°С) таҳшин мегарданд. Ҳангоми ба 50 % расидани ғилзати сулфати аммоний глобулин пурра таҳшин мешавад. Дар чунин ғилзати сулфати аммоний албуминҳо дар маҳлул мемонанд, бинобар ин, бо чунин усул омехтаи албуминҳо ва глобулинро аз ҳамдигар ҷудо кардан мумкин аст. Ба ин гурӯҳ глобулини тухм, зардоби хун ва шир, фибриногени хун, миозин ва миогени мушакҳо, фазеолини лӯбиёгиҳо ва глобулини зироати ғалладона мансубанд. Массаи молекулавии глобулин аз ҳазор то миллионҳост, мас., лактоглобулин — 41800, глобулини зардоби хун — 167000 ва ғ. Аксари глобулинҳо сафедаҳои содаанд, вале баъзеи онҳо (хусусан глобулини зардоби хун) бо карбогидратҳо ё липидҳо пайваст мешаванд. Глобулини ғадуди сипаршакл — тиреоглобулин (массаи мол. 630000) ягона сафедаест, ки дар таркибаш йод дорад. Глобулинҳои бофтаи асаб (нейроглобулин, нейростромин) бо кислотаҳои нуклеат пайваст шудаанд. Глобулини рустаниҳо (глитсинин, эдестин, легумин ва ғ.) нисбат ба глобулини ҳайвонот ба таъсири спирт ва ҳарорат устуворанд. Глобулини ҳайвоноти олиташаккул ва одам ба таркиби ситоплазма, плазмаи хун ва лимфа дохил мешаванд. Хусусан глобулини плазмаи хун муҳим аст. Глобулини плазмаро Тизелиус ном олим бо роҳи электрофорез ба се ҷузъ — α-, β- ва γ- ҷудо намуда исбот кард, ки он аз омехтаи сафедаҳои мутаҳаррик иборат аст. Олимон Кон ва Эдсалл бошанд, муқаррар намуданд, ки барои ҷудо кардани ҷузъҳои глобулин бо спирт дар ҳарорати паст таҳшин намудани он кофист. Феълан бо ин роҳ γ-глобулин ҳосил карда мешавад. Дар γ-глобулин подтанҳои гуногун бисёр буда, онҳо нисбат ба микробҳои касалиовар масуният ба вуҷуд меоранд. Бинобар ин, γ-глобулинро дар тиб барои пешгирӣ ва табобати бемориҳои сироятӣ истифода мебаранд. Фибриноген омили муҳимми лахташавии хун аст. Дар плазмаи хун ғайр аз глобулин албуминҳо низ мавҷуданд. Таносуби албумин/глобулин барои ташхис муҳим аст; аз рӯи меъёр он баробари 2 буда, ҳангоми бемориҳои илтиҳобӣ кам мешавад. Бисёр глобулинҳоро аз маҳлули намак дар шакли кристалл ҳосил мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сафедаҳо
Гурӯҳ:Хун
Ордени Байрақи Сурх

**Ордени Байрақи Сурх** () — яке аз баландтарин орденҳои СССР. Аввалин ордени шӯравӣ. Он барои мукофотонидан барои ҷасорати махсус, садоқатмандӣ ва мардонагӣ дар ҳимояи Ватани сотсиалистӣ таъсис дода шудааст. Ордени Байрақи Сурх инчунин ба қисмҳои ҳарбӣ, киштиҳои ҷангӣ, ташкилотҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ тақдим карда шуд.

То таъсиси ордени Ленин дар соли 1930, ордени Байрақи Сурх ордени олии Иттиҳоди Шӯравӣ боқӣ мемонд.

**Нишони ордени Байрақи Сурхи РСФСР** 16 сентябри соли 1918 дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ бо фармони Кумитаи иҷроияи марказии Умумирус таъсис ёфта буд. Номи аслӣ — орден «Красное Знамя» (ордени «Байрақи Сурх»). Дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ чунин орденҳо дар дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ низ таъсис дода шуданд. 1 августи соли 1924 Ордени Умумииттифоқии "Байрақи Сурх" таъсис дода шуд, ки фарқи берунии он дар лентаи қисми поёнии гулчанбари лавҳа ба ҷои "РСФСР" навиштаҷоти "СССР" буд. Ҳама орденҳои ҷумҳуриҳои шӯравӣ, ки солҳои 1918-1924 мукофотонида шуданд, бо ордени умумииттифоқӣ баробар карда шуданд. Оинномаи орден бо тартиби бо Қарори Раёсати КИМ СССР 11 январи соли 1932 таъсис ёфтааст (19 июни соли 1943 ва 16 декабри соли 1947 тасдиқот барои ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Фармони мазкур бо Фармони Президиуми Совети Олии СССР қабул шуд). Нашри охирини оинномаи фармон бо Фармони Президиуми Шӯрои Олии СССР аз 28 марти соли 1980 тасдиқ шудааст.

Қисмҳои ҳарбие, ки бо ордени Байрақи Сурх мукофотонида шудаанд, Байрақисурхӣ (Краснознамённый) номида мешуданд. Муассисаҳо ва ташкилотҳои шаҳрвандӣ дар унвонҳои худ калимаҳои "-и ордени Байраки Сурх" () доштанд  .

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

Гурӯҳ:Ордени Байрақи Сурх
Ордени Таҷаддуди Лаҳистон

**Ордени Таҷаддуди Лаҳистон** () — ордени лаҳистонӣ, ки 4 феврали соли 1921 таъсис ёфта буд. Орден барои хидматҳои барҷаста дар соҳаи ҳарбӣ ва шаҳрвандӣ, ҳам шаҳрвандони Лаҳистон ва ҳам хориҷӣ мукофотонида мешавад.

## Эзоҳ

*
Салимшо Ҳалимшо

**Салимшо Ҳалимшо** (16 феврали 1936, деҳаи Ривак, ноҳияи Шуғнон, ВМКБ, ҶШС Тоҷикистон — 15 июни 2021, Тоҷикистон) — , узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1965).

## Зиндагинома
Салимшо Ҳалимшо 16 феврали соли 1936 дар деҳаи Риваки ноҳияи Шуғнони ВМКБ ба ҷаҳон омада, маълумоти миёнаи ҳамагониро дар шаҳри Хоруғ фаро гирифтааст. Соли 1960 факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм карда, ба ҳайси ходими адабӣ ва мудири шуъбаи рӯзномаи «Тоҷикистони Советӣ» (1960—1981), мудири шуъбаи назм ва муовини сармуҳаррири ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» (1982—1989), муовини сармуҳаррири ҳафтаномаи «Пайванд» (1989—1991) ва мудири Шӯрои назми Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ифои вазифа намудааст.

Аз нимаи дувуми солҳои 60-уми асри мозӣ вориди майдони адабиёт гардида, бо нахустин маҷмӯаҳои ашъораш «Роҳи қуллаҳо» (1965) ва «Киштии Инқилоб» (1960) сазовори истиқболи гарми хонандагон шудааст.

Ашъори дар маҷмӯаҳои «Имзои Ленин» (1975), «Оинаи виҷдон» (1983), «Бурҷи Инсон» (1986), «Ҳафт хони Бадахшон» (1989), «Хонаи Офтоб» (2003), «Оби шаҳд» (2003), «Зодагони ҳафт тӯфон» (2006) интишорёфта, драмаи «Кабутарони сафед» ва ғ. шоир лавҳаю лаҳзаҳои рангину пурифтихореро аз озодманишиву некандешӣ, меҳанпарастию башардӯстӣ, давлатсолорию ватандорӣ, покизарӯзгорию ҷавонмардии ниёконамон ҷилвагар месозанд ва хонандаро аз ҳиммати баланду таҷрибаи рӯзгори шарафманди эшон бархурдору баҳрабардор менамояд.

Намунаҳое аз ашъораш ба забонҳои украинӣ, русӣ, литвонӣ, озарӣ, чехӣ ва ғ. тарҷума ва чоп шуда, худаш намунаҳоеро аз осори адибони ҷаҳон ба тоҷикӣ гардондааст.

## Ҷоизаҳо
Хидматҳояш бо Ифтихорномаи Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, унвони ифтихории «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1998) ва ордени «Дӯстӣ» (1997) қадршиносӣ ёфтаанд.

## Даргузашт
Салимшо Ҳалимшо 15 июни соли 2021 дар синни 85-солагӣ даргузашт.

## Эзоҳ
Қазоқистони Шарқӣ

рост|мини|350x350пкс|
мини|250x250пкс| Дашт дар Қазоқистони Шарқӣ
**Қазоқистони Шарқӣ** як минтақаи иқтисодӣ ва ҷуғрофӣ дар дохили Ҷумҳурии Қазоқистон аст, пеш аз он - дар ҳайати ҶШС Қазоқистон қарор дошт. Пас аз ислоҳоти маъмурию ҳудудии соли 1997, ба ҳайати он вилояти васеъгардидаи Қазоқистони Шарқиро бо марказаш дар шаҳри Уст-Каменогорск  дохил шудааст. То соли 1997 вилояти парокандашудаи Семипалатинск ба Қазоқистони Шарқӣ тааллуқ дошт. Ин минтақа бо ҶХЧ ва Федератсияи Русия ҳаммарз аст . Иқтисоди Қазоқистони Шарқӣ ба соҳаҳои энергетика, мошинсозӣ, хоҷагии ҷангал ва дар гузашта низ ба соҳаи ҳарбӣ-техникӣ асос ёфтааст.

Парвозҳои дохилии минтақа

* Ӯскемен (Усть-Каменогорск) - Семей
* Ӯскемен (Усть-Каменогорск) - Урҷар
* Ӯскемен (Усть-Каменогорск) - Зайсан
* Семей - Урҷар

## Аҳолӣ
Қазоқистони Шарқӣ макони пайдоиш ва истиқомати қазоқҳои Ҷузи Миёна мебошад . 

Аз ҳама бештар аз гуруснагии солҳои 1932-1933 Қазоқистони Шарқӣ азият кашид. Ҳиссаи қазоқҳо дар минтақа тақрибан се маротиба коҳиш ёфт (64,5%), ки онҳоро ба дуввумин гурӯҳи қавмии минтақа мубаддал гашт. 

Дар аввали соли 2020 дар байни аҳолии минтақа ду гурӯҳи қавмӣ - қазоқҳо  (61.08 %) ва русҳо (35.56 %) намояндагӣ мекунанд   . Ҳиссаи халқҳои дигар ночиз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Қазоқистон
Ордени Сергийи Радонежи муқаддас

**Ордени [[Сергийи Радонеж|Сергийи Радонежи]] муқаддас** () — ордени Калисои православии Рус, ки 26 декабри соли 1978 таъсис ёфта, дорои се дараҷа аст. 5 октябри соли 1999 тарҳи нави орден қабул шуд. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Калисои православии Рус
Ордени Шараф (Русия)

**О́рдени Шараф** () — ҷоизаи давлатии Федератсияи Русия. Бо Қарори Президенти Федератсияи Русия аз 2 марти соли 1994 таҳти рақами 442 таъсис ёфтааст. Мақом ва шарҳи ордени Шараф бо Қарори Президенти Федератсияи Русия аз 2 марти соли 1994 таҳти № 442 қабул карда шуданд. Бо қарори Президенти Федератсияи Русия аз 6 январи соли 1999 таҳти № 19 ба низомнома ва шарҳаш тағйирот ворид карда шуданд.

## Бо орден мукофотонида шудааст
Президенти Русия В.Путин ва бо орден - чемпиони 2-каратаи олимпӣ Светлана Хоркина мукофотонида шуд. 8 июни соли 2001

кавалерони ордени «Нишони Фахрй».

Аввалин шуда, варзишгарон ва мураббиён аз рӯи натиҷаҳои Бозиҳои 17-уми зимистонаи олимпӣ дар соли 1994 мукофотонида шуданд.

Андрей Владимирович Скоч  (13 декабри 2010) - вакили Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъватҳои III, IV, V, VI ва VII.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Русия
Ордени Пирогов

**Ордени Пирогов** (русӣ: -{Орден Пирогова}-) — ҷоизаи давлатии Федератсияи Русия. Бо Фармони Президенти Федератсияи Россия аз 19 июни соли 2020 таҳти рақами 404 "Дар бораи таъсиси ордени Пирогов ва медали Лука Кримский" таъсис дода шудааст.

Ҷоиза номи ҷарроҳ, олим ва омӯзгори рус Николай Иванович Пироговро (1810-1881) дорад, ки асосгузори ҷарроҳии саҳроии ҳарбӣ, инчунин ҷарроҳӣ ҳамчун як фанни илмӣ ҳисобида мешавад. Орден ба шаҳрвандони Русия барои садоқатмандӣ дар расонидани ёрии тиббӣ дар ҳолатҳои фавқулодда, эпидемия, амалиёти ҳарбӣ ва дигар ҳолатҳои марбут ба хатари ҳаёт, хидматҳо дар соҳаи фаъолияти амалии тиббӣ ва ташкили хеле самараноки кор дар ташхис, пешгирӣ ва табобати бемориҳои махсусан хатарнок, саҳмгузорӣ дар таҳкими саломатии аҳолӣ, пешгирии пайдоиш ва рушди бемориҳои сироятӣ ва ғайрисироятӣ, инчунин дар ҳолатҳои дигари дар қонун пешбинишуда дода мешавад. Дар ҳолатҳое, ки қонуни Орден муайян кардааст, ҷоизаҳоро ба шаҳрвандони хориҷӣ барои расонидани ёрии тиббӣ дар ҳолатҳои душвори клиникӣ, табобати бемориҳои махсусан хатарнок, иштироки фаъолона дар фаъолияти илмии ташкилотҳои тиббии Русия ва дигар хидматҳо додан мумкин аст. Шиори ордени Пирогов "Шафқат, Вазифа, Фидокорӣ" аст.

Дар системаи мукофотҳои СССР ягон ҷоизаи давлатӣ бо номи Пирогов вуҷуд надошт, аммо пешниҳоди таъсиси ордени Пирогов бори аввал дар давраи Ҷанги Бузурги Ватанӣ ба миён омада буд ва дар сатҳи олӣ дар давраи баъд аз ҷанг муҳокима карда шуд. Эскизҳои лоиҳаҳои ордени Пирогов аз ҷониби рассомон ва меъморони мухталифи шӯравӣ ҳифз шудаанд, аммо ҳатто як лоиҳа амалӣ нашудааст. Таъсиси ордени Пирогов дар Русияи муосир дар заминаи пандемияи COVID-19 сурат гирифт: аввалин гирандагони ҷоиза кормандони тиббӣ ва ихтиёриён буданд, ки дар мубориза бо паҳншавии сирояти коронавирус фарқ мекарданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Русия
Ордени «Барои хидматҳои баҳрӣ»

**О́рден «Баро́и хидматҳо́и баҳрӣ́»** () — ҷоизаи давлатии Федератсияи Русия. Бо фармони Президенти Федератсияи Русия Владимира Путина аз 27 феврали соли 2002 таҳти рақами 245 таъсис ёфтааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Русия
Қаҳрамони Ҷанги Ватанӣ

**Қаҳрамони Ҷанги Ватанӣ** () — унвони Ҷумҳурии Озарбойҷон, дараҷаи баландтарини фарқияти Ҷумҳурии Озарбойҷон. Бо Қонуни Ҷумҳурии Озарбойҷон "Дар бораи тасдиқи Низомнома дар бораи унвони" Қаҳрамони Ҷанги Ватанӣ "" аз 26 ноябри Соли 2020 ва бо фармони Президенти Озарбойҷон аз 1 декабри соли 2020 дар бораи татбиқи ин Қонуни Ҷумҳурии Озарбойҷон тасдиқ дода шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Озарбойҷон
Гурӯҳ:Ҷоизаҳои олии давлатӣ
Ордени Шараф ва номус

**Орден Шарафу номус (****) —** сеюмин аз рӯи тартиб ордени Калисои Православии Рус.

## Таърих
Орден 23 марти 2004 бо тасмими Патриарх Алексий II ва Синоди Муқаддаси Калисои Православии Русия таъсис дода шудааст.

## Низомнома
Орден ба сарони давлатҳо ва ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилотҳои байналмилалӣ ва байниҳукуматӣ, роҳбарони калисоҳо ва конфессияҳо, арбобони барҷастаи давлатӣ ва ҷамъиятӣ барои саҳми назаррасашон дар ҳамкориҳои байнимазҳабӣ ва динӣ, дар таҳкими сулҳ ва дӯстии байни халқҳо тақдим карда мешавад.

Орден се дараҷа дорад.

Дар маросими мукофотонидан нишони сарисинагӣ, ситора, лента ва шаҳодатнома тақдим карда мешавад. Ситора ва нишони орден дар тарафи рости сина ва дар ҳузури орденҳои дигари калисои православии Русия гузошта мешавад. Пас аз ордени Муқаддаси баробарапостоди князи бузурги Владимир ҷойгир карда мешавад.

## Адабиёт

* *К. А. Щёголев*. «Современные награды России». , Издательство «Вече», 2009.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Низомнома дар бораи мукофотҳои Калисои Православии Русия.  // patriarchia.ru

Гурӯҳ:Орденҳои Калисои православии Рус
Ордени «Барои хизматҳои ҳарбӣ» (Русия)

**О́рдени «Баро́и хидматҳо́и ҳарбӣ́»** () — ҷоизаи давлатии Федератсияи Русия. Бо Фармони Президенти Федератсияи Россия аз 2 марти соли 1994 № 442 "Дар бораи мукофотҳои давлатии Федератсияи Россия" таъсис дода шудааст. Муаллифи эскизи ҷоиза Артисти шоистаи Федератсияи Русия В.В.Абрамов, кандакор Э.В.Муравёв мебошад.
Орден ба хизматчиёни ҳарбӣ аз ҳисоби афсарон барои иҷрои намунавии вазифаҳои хизматӣ ва ноил шудан ба омодагии баланди ҷангии хизматчиёни ҳарбии ҷузъу томҳо, қисмҳо, омодагии баланди ҷангии қӯшунҳо ва таъмини қобилияти мудофиавии Федератсияи Русия ва дигар хидматҳои ҳарбии мушаххас, аз рӯи низомнома дода мешавад, ки тибқи қоида ҳадди аққал 20 соли тақвимӣ кор карда ва дорои мукофотҳои давлатӣ ва идоравист, пешбинӣ шудааст. Дар ҳолатҳое, ки қонуни фармон муайян кардааст, мукофотҳоро ба кормандони маҷмӯи ҳарбии саноатии Русия, ташкилотҳои илмию тадқиқотӣ, мақомоти давлатӣ, инчунин шаҳрвандони хориҷӣ аз ҷумлаи кормандони низомии қувваҳои мусаллаҳи давлатҳои хориҷии муттаҳидони Русия додан мумкин аст.
Ордени "Барои хидмати ҳарбӣ" ин ҷоизаест, ки дар системаи мукофотҳои СССР шабеҳи ҳамтоҳои мустақим надорад, аммо баъзе муҳаққиқон онро ҳамчун аналоги ордени Шӯравӣ "Барои хидмат ба Ватан дар Қувваҳои Мусаллаҳи СССР" дар системаи муосири мукофотҳои Русия мешуморанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Русия
Глобус (театр)

«**Глобус**» () — яке аз қадимтарин театрҳои умумии Англия, ки соли 1599 дар Лондон таъсис ёфт.

Ин номро аз навиштаи навор («Ҷумла олам-театр»)-е, ки дар ёдгории Атлант бо кураи замин дар гирди замин ҳалқа зада буд, гирифтааст. Толори тамошогарони ин театр шакли байзаӣ дошт, ки тавассути як девори баланд иҳота шуда буд. Дохили толор чанд нишеман (ложа) барои ашроф ва дар болои онҳо нигорхона барои ашхоси сарватманд дошт. Бархе аз бинандагони хос дар худи саҳна менишастанд. Бахши бештари тамошогарон дар партерҳои се самти саҳна, болои замини бефарш меистоданд. Намоишномаҳо дар рӯзи равшан, бидуни танаффус, бо ҳадди ақалли ороиш барпо мегардиданд. Вижагиҳои хосси саҳнаҳо набудани парда, пешсаҳна ва нишемангоҳи қабати болоии хеле пешбаромада ва кулбачаи як ё дуравзана буданд, ки дар он ҷо низ баъзе саҳнаҳо гузошта мешуданд. Соли 1613 бинои чӯбини «Глобус» сӯхт ва соли 1614 дар ҷои он бинои сангие сохта шуд. Дар «Глобус» гурӯҳи ҳунарии «Чокарони лорд Камергер» бо сарварии ҳунарпешаи асосии нақшҳои фоҷиавии театр Р. Бёрдбеҷ ҳунарнамоӣ мекард; мазҳакабози асосӣ Р. Армин ва драманависи умдаи он В. Шекспир буд (ин гурӯҳ тамоми намоишномаҳои ӯро, ки пас аз соли 1594 навиштааст, ба саҳна гузошт). Осори Ф. Бомонт, Ҷ. Флетчер, Б. Ҷонсон, Ҷ. Уэбстер ва дигар драманависони давраи Эҳё дар театр ба саҳна гузошта шуданд. «Глобус» аз муҳимтарин марказҳои фарҳангии мамлакат буд. Соли 1642 бо фармони Парламент театр баста ва соли 1644 бинои он хароб карда шуд. Соли 1868 С. Парри дар Лондон бинои наве бо ҳамон номи пешин сохт (театр то соли 1902 вуҷуд дошт). Репертуари онро намоишҳои мазҳакавӣ, тақлидиву ҳаҷвӣ ташкил медоданд. Соли 1906 дар Лондон театри «Хикс тиэтр» боз шуд, ки соли 1908 «Глобус» номида шуд. Дар саҳнаи он намоишнома ва консертҳои мухталиф гузошта шудаанд: пйесаҳои «Кандида»-и Б. Шоу (1937), «Ҷиддӣ будан чӣ андоза муҳим аст»-и О. Уайлд (1939), «Инсони ҳар давру замон»-и Р. Болт (1960) ва ғ.
Бинои «Глобус» соли 1996 аз ҷониби С. Ҷанамейкер эҳё шуд. Дар ИМА, Олмон, Итолиё, Русия ба гунаи «Глобус» ё дар тақлид ба нусхаи он чандин бинои театрӣ сохта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Морозов М. Шекспир. 1564—1616. 2 изд. М., 1955;
* Аникста А. Театр эпохи Шекспира. М., 1965;
* Бартошевич А. В. Шекспир. Англия. XX век. М., 1994;
* Новая российская энциклопедия Т. IV (2). М., 2008.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Уилям Шекспир
Гурӯҳ:Театрҳои Лондон
Гурӯҳ:Театрҳо аз рӯи алифбо
Глобуси осмон

**Глобуси осмон** — кураест, ки дар он дар тӯри координатаҳои истивоӣ (экваторӣ) эклиптика, ситораҳои Роҳи Каҳкашон, галактика нишон дода шудаанд.

Глобуси осмон ба ду ҳалқаи ба ҳам амудии ба дараҷаҳо тақсимшуда, ки хатҳои уфуқ ва меридианро тасвир мекунанд, насб шудааст. Меҳвари ҳаракати глобуси осмонро дар ҳар кунҷ нисбат ба ҳамвории ҳалқаи уфуқӣ ҷойгир кардан мумкин аст. Бо ин роҳ глобуси осмон тавре ҷойгир карда мешавад, ки вазъи кураи осмонро дар вақту мавзеи муайян нишон дода тавонад. Тавассути глобуси осмон масъалаҳои астрономияи куравиро, ки ба ҳаракати солонаву шабонарӯзии Замин вобастаанд, ҳал мекунанд, инчунин вақти тулӯъ ва ғуруби ҷирмҳои кайҳонӣ ва азимути онҳоро муайян менамоянд. Яке аз намудҳои глобуси осмон кураи армиллярӣ аст, ки то асри 16 истифода мешуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои ахтаршиносӣ
Глория (падидаи нурӣ)

[thumb|300px|right|Эффекти «шабаҳи брокен» бо сояи одам, тасвир қуллаи Корженевской, [Помир]]

**Гло́рия** ( — ороиш; ҳола) — падидаи нурӣ дар атмосфера; ҳалқаҳои рангини атрофи сояи мушоҳид (ё ашёи дар назди он ҷойгиршуда), ки ба абр ё қабати меғ меуфтад.

Глория бештар дар кӯҳҳо (дар ҷое, ки абрҳо аз мушоҳид поёнтар истодаанд) ё ҳангоми парвоз аз болои абрҳо ба назар мерасад. Дар дохили глория ҳалқаи кабудтоб ва дар берун ҳалқаи сурх ҷойгир мешавад. Сабаби глория дифраксияи рӯшноии пештар дар қатраҳои абр инъикосёфта мебошад, ки он аз абр ба ҳамон самте, ки афтода буд, ба мушоҳид бармегардад. Глорияро дар Чин «нури Будо» меноманд. Навиштаҷоти нахустине, ки дар он дар барои ин ҳодисаи оптикии дар кӯҳҳои Эмэйшан мушоҳидагардида сухан меравад, ба соли 63 м тааллуқ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Падидаҳои нурии ҷаввӣ
Медали Фредерик Айвс

**Медали Фредерик Айвс** () — ҷоизаи олии Ҷамъияти оптикӣ (OSA). Барои дастовардҳои барҷаста дар соҳаи оптика мукофотонида шудааст. Ба хотири  номгузорӣ шудааст. Соли 1928  аз ҷониби писараш  таъсис ёфт. Ҷоизасупорӣ аз соли 1929 гузаронида мешавад. Дар маросими мукофот лауреат бояд суханронӣ кунад. Нуҳ ҷоизадорони Нобелӣ бо медал мукофотонида шуданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷоизаҳои ИМА
Ордени Апостоли муқаддаси Андрей

**Ордени императории Апостоли муқаддаси Андрейи Первозваний** () — аввалин ордени русӣ аз рӯи тартиботи замони таъсис, олитарин ордени салтанати подшоҳии Русия ва Империяи Русия аз соли 1698 то 1917.  Соли 1998 ин орден ҳамчун ҷоизаи олии Федератсияи Русия барқарор карда шуд.  Иди орден — 30 ноябр (13 декабр).
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷоизаҳои олии давлатӣ
Гурӯҳ:Орденҳои Империяи Русия
Ҷанги Оқсӯ

**Ҷанги Оқсӯ —** ҷангест, ки соли 717 дар байни арабҳои Хилофати Умайя ва ҳампаймонҳои онҳо аз Тургеш ва Империяи Тибет аз як тараф ва нерӯҳои сулолаи Тани Чин аз тарафи дигар сурат гирифтааст. Арабҳо бо дастгирии тургешҳо Оқсӯ ва Учтурфони минтақаи Синсзянро муҳосира карданд. Қӯшунҳои Тан ба арабҳо ҳамла карданд ва мағлуб карданд ва онҳоро маҷбур карданд, ки ақибнишинӣ кунанд .

## Замина
Соли 715 бо ёрии арабҳо ихшид — ҳокими водии Фарғона сарнагун карда шуд ва ҳокими нав Алутар дар тахт қомат рост кард. Ихшиди сарнагуншуда зери сарпарастии Чин ба Кучу (протекторати чинии Анси) гурехт. Чиниҳо барои кумак ба ихшид 10 000 сарбозро таҳти фармони Чжан Сяосун ба Фарғона фиристоданд. Вай нерӯҳои Алутар ва лашкари ишғолгари арабро дар Намангон шикаст дод ва ихшидро ба тахт баргардонд .

## Ҷанг
Соли 717 арабҳо якҷоя бо ҳаммаслакони худ аз Тургеш ва Тибет ду шаҳри ноҳияи Оқсӯро, ки зери протекторати Чин буд, муҳосира карданд. Фармондеҳи гарнизонҳои Чин дар Осиёи Миёна Тан Тсзяхуэй ба муқобили онҳо ду лашкар фиристод: яке иборат аз силоҳҳои пиёда бо сарварии худи Тсзяхуэй ва дуввумӣ аз саворони карлук бо сарварии Ашина Син. Дар натиҷаи ҷанг артиши араб мағлуб шуд ва маҷбур шуд, ки ақибнишинӣ кунад. Бисёре аз ҷанговарони араб дастгир шуданд, аммо баъдтар пас аз он ки Хилофат барои бозгашташон бо тило фидя пардохт кард, озод карда шуданд.

## Натиҷа
Дар натиҷаи ҷанг, арабҳо аз Мовароуннаҳри Шимолӣ ронда шуданд. Тургешҳо зери протекторати чинҳо қарор гирифтанд ва баъдан ба арабҳо дар Фарғона ҳамла карданд. Императори Чин барои садоқати худ ба кагани тургешӣ Сулук унвони императорӣ дод ва ӯро бо шаҳри Сӯёб қадрдонӣ кард . Бо дастгирии Чин тургешҳо ба қаламрави арабҳо мунтазам ҳамлаҳо оғоз намуда, дар ниҳоят, баргардонидани назорати тамоми Фарғонаро, ба истиснои чанд қалъа, таъмин карданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи ислом
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Таърихи Қирғизистон
Гурӯҳ:Таърихи Қазоқистон
Глутатион

**Глутатион**, (γ-глутаминил-систеннилглитсин) — трипептиде, ки аз боқимондаи се аминокислота — кислотаи глутаминат, систеин ва глитсин ҳосил шудааст. Хусусияти сохтори глутатион ин банди пептидӣ байни систеин ва кислотаи глутаминат мебошад, ки дар он гурӯҳи γ-карбоксилӣ иштирок менамояд. Глутатион дар таркиби ҳама гуна мавҷудоти зинда вуҷуд дорад. Он барои реаксияҳои оксиду барқароршавӣ муҳим мебошад, зеро гурӯҳи сулфгидрили (SH-)-и систеин қобилияти ворид шудан ба реаксияи баргардандаро дорад.

Глутатион фаъолияти баъзе ҳормонҳои табиаташон сафедавиро пурзӯр карда, ба таъсири ферментҳои гуногун тақвият мебахшад, барои оксигенро пайваст намудани ҳемоглобин ва онро аз шуш ба бофтаҳо кашондани хун мусоидат менамояд. Ихтилоли мубодилаи глутатион боиси сар задани камхунии ҳемолизӣ, бемории ҳемолизии навзодон ва ғ. мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Будников Г. К. Электрохимическое определение глутатиона. М., 2004;
* Некрасова Г. Ф., Некрасова О. А. Оценка основных сред обитания живых организмов. Екатеринбург, 2007.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пептидҳо
Арон Глуховский

**Глуховский Арон Менделеевич** (Маркович) (10.11.1899, Минск— 14.5.1971, Душанбе) — и шӯравии тоҷик, нахустин сардабири «Советский Таджикистан» (баъдан «Коммунист Таджикистана», «Народная газета»). Корманди хидматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1969).

## Зиндагинома
Пас аз хатми Омӯзишгоҳи табиатшиносӣ (1919) дар шуъбаи уездии маорифи халқ, нашрияҳои «Полесская правда» ва «Набат молодёжи» кор кард. Соли 1926 бо роҳхати КМ комсомоли ИҶШС ба Тошканд омада, нахуст котиби масъули рӯзномаи «Правда Востока», сипас (1927-29) муҳаррири нашрияи навтаъсиси «Комсомолец Востока» шуд. Соли 1929 Арон Глуховскийро Бюрои осиёимиёнагии КМ ВКП(б) ҷиҳати таъсиси газетаи рӯзмарраи русӣ ба Тоҷикистон фиристод. Солҳои 1929-32, 1934-36 муҳаррири газетаи «Советский Таджикистан» (баъдан «Коммунист Таджикистана»), 1932-34 муҳаррири газетаи «Красная Чувашия» буд. Соли 1937 бо иттиҳоми «тарғиби ақидаҳои зиддиинқилобии тротскийчигӣ» 10 сол зиндонӣ шуд. Дар оғози ҶБВ аз зиндон ихтиёран ба ҷабҳа рафта, то рӯзи пирӯзӣ зидди фашистон ҷангид. Пас аз ҷанг дубора ба Тоҷикистон баргашта, дар бунгоҳи хабарии ТоҷикТА (ҳоло АМИТ «Ховар») коркуни техникӣ буд. Соли 1960, пас аз маҳкум шудани шахсиятпарастӣ доғи иттиҳом аз номи Арон Глуховский низ шуста шуд ва то поёни умр дар рӯзномаи «Коммунист Таджикистана» котиби масъул буд. Узви Комитети иҷроияи марказӣ ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 3, 4, 5), узви КМ ҲК Тоҷикистон

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Ситораи Сурх», чандин медали ИҶШС, Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШСТ сарфароз гардидааст.

## Адабиёт
* Воробёв В., Хасанов Д. Капитаны редаксионного корабля. Д., 2002.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Иван Глушков

25 px *Дорандаи ҳар се дараҷаи ордени Шараф* **Глушков Иван Михаилович** (1910, деҳаи Покровкаи ноҳияи Грачевскийи вилояти Оренбург — 21.4.1984, ноҳияи Ҳисор) — фармондеҳи тӯпи полки 1174-уми артиллерии зиддитанкӣ, старшина. 

## Зиндагинома
Пеш аз ҶБВ (1941-45) механики совхоззи «Вахш»-и ноҳияи Қӯрғонтеппа буд. Соли 1941 ба Артиши Сурх даъват шуда, фармондеҳи тӯпи полки 1174-уми артиллерии зиддитанкӣ буд. Дар ҷангҳои назди шаҳри Қрими Куҳна, назди Балтика ва Берлин ҷасорату мардонагӣ нишон дода, 6 танк ва мошини зиреҳпӯш, чандин техникаи ҷангӣ ва бисёр фашистонро нобуд сохтааст. Пас аз ҷанг дар с-зи ба номи Куйбишеви ноҳияи Қӯрғонтеппа ва с-зи «Шаҳринав»-и ноҳияи Ҳисор (ҳоло ноҳияи Шаҳринав) кор кард. Аз соли 1966 нафақагир буд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Ситораи Сурх ва медалҳои ҷангӣ сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бозорбоева М., Бобохонов М. Сарбозони шуҷоъ. Д., 1989.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Френсис Гледвин

**Гледвин Френсис** (; 1740, Патна, Ҳиндустон— 29.02.1812, Азимобод, Ҳиндустон) — таърихнигор, шарқшинос, фарҳангнависи инглис.

## Зиндагинома
Пас аз касби камол дар ширкати англисии «Ост-Индия» ба ҳайси сарбоз ворид шуда, аз соли 1765 дар дастгоҳи марказии ширкат ба хидмат шурӯъ намуд. Соли 1770 ба омӯзиши забону адабиёти форсӣ шурӯъ карда, яке аз се профессор коллеҷи Форт Уилям (аз соли 1880) ва муассисони Анҷумани осиёии Бангола буд. Хидмати бузурги Френсис Гледвин, дар баробари корҳои давлатӣ ва идорӣ, шиносонидани аврупоиён, махсусан англисзабонон, бо забон ва адабиёти форсӣ мебошад. Ӯ нахустин эроншинос — донандаи забони форсӣ буд, ки дар ширкати англисии «Ост-Индия» хидмат мекард.

## Фарҳангҳо
Френсис Гледвин барои шиносондани кормандони англисзабони ширкат бо забон ва адабиёти форсӣ силсилаи асарҳо — фарҳангҳоро тартиб дода, баъзе намунаҳои осори гаронбаҳои таърихӣ ва адабии форсиро ба забони англисӣ тарҷума карда, ҳамроҳ бо матни форсияшон ба табъ расондааст. «Вожаномаи фишурдаи англисӣ ва форсӣ» («A Compendium Vocabulary English and Persian») яке аз асарҳои муҳимми Френсис Гледвин мебошад (нашраш дар Бангола — 1780; дар Калкатта — 1791, 1792). Дар китоб ӯ тарҷумаи вожаҳои англисиро ба форсӣ, ҳиндӣ, урду ва банголӣ овардааст. Дар ин китоб инчунин номи доруҳои тибби суннатии Шарқ, рӯйхати халифаҳо, шоҳони Эрон ва Ҳиндустонро ҷой додааст. Асарҳои дигараш дар фарҳангнигорӣ: «Вожаномаи форсӣ, адабӣ ва англисӣ» («A Vocabulary Persian, Arabic and English»; 1797), «Вожаномаи англисӣ ва форсӣ» («A Vocabulary English and Persian»; 1800), «Фарҳанги мутародифоти форсӣ, ҳиндӣ ва англисӣ» («А Dictionary Persian, Hindustanee and English, Including Synomyms»; 1809) ва ғ.. Дар китоби донишномавии «Фарҳанги ойинҳои динии милали Шарқ» («А Dictionary of the Religious Ceremonies of the Eastern»; 1786) аз чанде донишмандони Шарқ, баъзе кишварҳо ва ҷойҳои муқаддаси Шарқ ёд кардааст. Ин китоб мулоҳизоти таърихӣ, интиқодӣ ва забоншиносии муаллиф (оид ба навишти нодурусти номи маҳалҳо, ҷой додани вожаномаи пизишкӣ) ва ғ.-ро дар бар мегирад. Ба қалами Френсис Гледвин фарҳанги ҳуқуқи исломӣ ва дастурҳои омӯзиши забони форсӣ мансубанд. Дар дастурҳои таълимӣ Френсис Гледвин матни осори бадеӣ (мас. «Панднома»-и Аттор) ва ғ.-ро ҷой дода, тарҷумаи англисии онҳоро низ овардааст. Нахустин тарҷумаи «Гулистон»-и Саъдӣ ба забони англисӣ ба Френсис Гледвин тааллуқ дорад (нашр ҳамроҳ бо матнаш, Калкатта, 1806). Тарҷумаи англисии матни «Тӯтинома»-и Зиёуддини Нахшабӣ (таҳрири Қодирӣ), «Ойини Акбарӣ»-и Абулфазли Алломӣ (3 ҷилд, Лондон, 1783-86), китобҳо оид ба арӯзу қофия, фарҳангҳо, асарҳои таърихӣ ва ғ. аз ҷумлаи осори Френсис Гледвин мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* نقوی شهریار. فرهنگ نویسی فارسی در هندو پاکستان. تهران، ۱۳۴۱ش.؛
* دکتر سیدحسن صدرالدین حاج سید جوادی. دستورنویسی فارسی در شبه قاره. تهران، ۱۳۷۲ش.؛
* زبان فارسی در جهان «انگلستان» بی جای چاپ، ۱۳۷۵ش.؛
* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلادش). جلد چهارم. بخش سوم. تهران،۱۳۸٠ ش.ر

## Сарчашма
*
Шелдон Лӣ Глэшоу

**Шелдон Лӣ Глэшоу** (; зод. 5 декабри 1932, Ню-Йорк) — и амрикоӣ, узви АИ миллии Амрико (1977).

## Зиндагинома
Хатмкардаи донишгоҳҳои Корнелл (1954) ва Ҳарвард (1955). Солҳои 1958—1960 дар Институти физикаи назариявии Копенгаген, 1960-61 дар Институти технологии Калифорния, 1961—1962 дар Донишгоҳи Стенфорд, 1962—1966 дар Донишгоҳи Калифорния дар Беркли кор кардааст. Аз соли 1966 профессори Донишгоҳи Ҳарвард. Дар соҳаи назарияи зарраҳои бунёдӣ таҳқиқот анҷом додааст. Шелдон Лӣ Глэшоу гурӯҳи симметрияи SU (2) x U (1)-ро дарёфта (1960), ҳамроҳи Ҷ. Бёркен фарзияро дар бораи мавҷудияти адади нави квантӣ — Ғ (малоҳат) пешниҳод кардааст. Ҳамроҳи Ҷ. Илиопулос ва Л. Майани кваркҳои малеҳро барои муоина ворид намуда, назарияи таъсири мутақобилаи заиф ва электромагнитии Вайнберг — Саламро тағйир додааст ва тарҳи тасвирҳои оилаҳои адронҳоро дар супермултиплетҳо таҳия кардааст (1970). Новобаста аз дигарон мавҷудияти лептони барқанок ва ғайрифаъол (нейтрали)-и вазнинро пешгӯӣ (1972) ва ҳамроҳии С. Ҷорчи тамсилаи таъсири мутақобилаи электрии заифро, ки дар он ҷараёнҳои нейтралӣ вуҷуд надоранд, пешниҳод намудааст. Шелдон Лӣ Глэшоу новобаста ба дигарон тамсилаи зарраҳои малеҳро сохта, дар он мавҷудияти D — ва F-мезонҳои малеҳро пешгӯӣ кардааст.

## Ҷоизаҳо
Барои таҳияи назарияи муттаҳид сохтани таъсири мутақобилаи заиф ва электромагнитӣ ҳамроҳи Абдуссалом ва С. Вайнберг сазовори ҷоизаи Нобел (1979) гаштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Глюкагон

**Глюкагон** — ҳормони ғадуди зери меъда; дар α-ҳуҷайраҳои ҷазирачаҳои Лангерҳанс ҳосил мешавад. 

Муқаррар шудааст, ки глюкагонро ҳуҷайраҳои махсуси луобпардаи рӯдаи дувоздаҳангушта ва меъда низ ҷудо мекунанд. Глюкагон фаъолияти ферменти фосфорилазаро зиёд намуда, ба таҷзияи гликогени ҷигар тақвият мебахшад ва миқдори қандро дар хун меафзояд (дар натиҷа бемории гипергликемия падид меояд). Глюкагон полипептид буда, аз 29 боқимондаи аминокислота иборат аст. Глюкагонро биохимики амрикоӣ В. Бромер соли 1956 дар шакли кристаллӣ ҳосил кардааст. Ҳангоми бемории диабети қанд миқдори глюкагон дар хун меафзояд. Норасоии глюкагон боиси хурӯҷи ногаҳонии гипогликемия (хосса дар атфол) мешавад. Миқдори баҳинҷори глюкагон дар хун 0,5-6 нг/мл аст. Глюкагон дар хун зуд таҷзия мешавад. Дар таркиби доруи инсулин 5-10 % глюкагон вуҷуд дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сафедаҳо
Глюкокортикоидҳо

мини|Биосинтези глюкокортикоидҳо
**Глюкокортикоидҳо** — ҳормонҳои қишри ғадудҳои болои гурдаи одам ва ҳайвоноти муҳрадор.

Мансуби стероидҳо мебошанд. Дар атомҳои карбони 11-ум ва 17-уми глюкокортикоидҳо гурӯҳҳои — OH ва >C = O мавҷуданд. Глюкокортикоидҳо ҷудо шудани ҳормони адренокортикотропии ҳипофизро беҳтар менамояд. Ҳидрокортизон (кортизол) ва кортизон глюкокортикоидҳо -и асосӣ буда, ба мубодилаи карбогидрат, чарб ва сафеда таъсир мерасонанд. Глюкокортикоидҳо ба ҳосил гаштани глюкоза ва синтези гликоген дар ҷигар (глюконеогенез) мусоидат намуда, биосинтези кислотаҳои чарби калонмолекуларо суст мекунанд. Норасогии глюкокортикоидҳо муқобилияти андомгон (организм)-ро ба омилҳои номусоид заиф месозад. Глюкокортикоидҳо ҳангоми таъсири омилҳои номусоид (захм бардоштан, талаф додани хун, бемориҳои сироятӣ, стресс ва ғ.) зуд ҷудо мешаванд. Онҳо қобилияти нуфузпазирии мӯйрагҳоро суст намуда, инкишофи илтиҳоби аллергиро бозмедоранд. Глюкокортикоидҳо ва баъзе ҳамтоёни синтезии онҳо (преднизон, преднизолон, дексаметизон ва ғ.)-ро дар тиб барои муолиҷаи илтиҳоб ва бемориҳои аллергӣ истифода мебаранд, зеро онҳо синтези сафедаро суст намуда, таҷзияи онро метезонанд. Муддати зиёд истифода бурдани глюкокортикоидҳо тавсия дода намешавад, зеро дар организм мувозанати нитроген халалдор шуда, захму ҷароҳатҳо дер шифо меёбанд, рушду сабзиши кӯдакон ба таъхир меафтад. Баъзе глюкокортикоидҳо ва ҳосилаҳои синтезии онҳо хосияти минералокортикоидӣ дошта, боиси дар бофтаҳо ғун шудани натрий ва ҳипокалиемия мегарданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳормонҳо
Аутсе

[рост|мини|175x175пкс|[Маркаи почтаи соли 2002 — нишони шаҳр]]
**А́утсе** () — шаҳр дар ҷануби Латвия, маркази маъмурии ноҳияи Аутсе.

Аҳолӣ — 3 ҳаз. нафар (2011).

## Ҷуғрофия
100 км ҷанубу ғарбтар аз Рига, дар наздикии марз бо Литва ҷойгир шудааст.  Истгоҳи роҳи оҳан.

## Таърих
Аз 31 декабри соли 1949 маркази ноҳияи Аутсе буд. Баъди барҳамдиҳии он шаҳр тобеи ноҳяии Добеле (то 1 июли соли 2009) буд.

Ҷозибаи асосии шаҳр қаср (қалъа)-и Ветсаутсе  мебошад, ки соли 1845 бо услуби псевдо-готикӣ сохта шудааст.

## Нақлиёт

### Роҳҳои мошингард
Аз тариқи Аутсе роҳҳои байниминтақавии  Пури — Аутсе — Гривайши ва  Тукумс — Аутсе — сарҳади Литва (Витини) мегузаранд.

Дар байни шоҳроҳҳои маҳаллӣ, аз ҳама муҳим  Добеле — Иле — Аутсе ва  Аутсе — Вадаксте мебошанд.

### Алоқаи автобусии байнишаҳрӣ
Хатсайрҳои асосӣ: Аутсе — Елгава — Рига; Аутсе — Салдус; Аутсе — Добеле.

## Нигористон

Акс:Auce manor, 2011.jpg|Қасри Ветсаутсе
Акс:Vecaucepils1.JPG|Қасри Ветсаутсе


## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии вилояти Аутсе  
* Информация об Ауце на туристическом портале mesta.lv
* Информация об Ауце в топонимической базе данных