open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баълабак

**Баълабак** ( *Baʿlabakk*; юн. Гелиопол) — шаҳр дар шимоли Лубнон, дар доманаи қаторкӯҳи Антиливан.

Аҳолиаш зиёда аз 72 ҳазор нафар (2011). Аз рӯйи лавҳачаҳои дорои хатти мехии аз Тал-ал-Амарн пайдогашта бармеояд, ки Б. асрҳои 15-14 то м. (ва ҳатто садаи 18 то м.) вуҷуд доштааст. Соли 332 то м. аз тарафи Искандари Мақдунӣ забт гардид. Баъди фавти ӯ Сурия ба дасти птолемейҳо гузашт ва Гелиопол ном гирифт. Дар замони ҳукмр. Октавиан Август Гелиопол мустамликаи румиҳо (Юлий-Август-Феликс) гардид ва дар ин ҷо ибодатхонаҳои румӣ бунёд ёфтанд. Зимни ҳафриёти бостоншиносии с-ҳои 1898—1905 таҳти роҳбарии бостоншиноси олмонӣ О. Пухштейн маҷмааи бузурги ибодатхонаи аз садаҳои 1-3 боқимонда бозёфт гардид. Соли 635 аз тарафи арабҳо (таҳти роҳбарии Абуубайд) тасарруф карда шуда, масҷиду манораҳо қомат афрохтанд. Соли 1400 аз тарафи Темур ва дар садаи 18 қисман аз тарафи Ҷаззар (аз Аккра) хароб гардид. Дар садаи 19 ба дасти туркон гузашта, ба маҳалли аҳолинишин табдил ёфт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Новая российская энциклопедия. Т. 2. М., 2005.

## Сарчашма
*
Бағалток

**Бағалтóк** — токе, ки шохҳояш рӯйи замин паҳн аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Токпарварӣ
Бағдод (мактаб)

**«Бағдóд»** ( ) — мактаб, наҳзати муҳимме дар сабки нигоргарии нусхаҳои хаттии исломӣ, ки дар охири 6 ба вуҷуд омадааст (гарчи таърихи кӯҳнатарин осори боқимондаи ин мактаб аз садаи VII пеш нест). Ин мактаб дар даврае, ки халифаҳои аббосӣ аз нав дар Бағдод қудрат ёфтанд, тараққӣ кард. Нахустин намунаҳои нигоргариҳои ин мактаб тасвирҳое мебошанд, ки дар тарҷумаи арабии рисолаи тиббии Диосқуридус (Диоскорид) ба номи «Ал-адвияту-л-муфрада» ё «Китобу-л-ҳашоиш» (соли 621) омадааст. Ин нақшҳо дорои унсурҳои суннати мактаби «Бағдод», яъне рангҳои тунд, таваҷҷуҳи устодона ба тарҳҳо ва чеҳраҳои зинда аст. Нигоргариҳо дар чорчӯби мушаххасе қарор нагирифта, балки матолиби матнро мусаввар карда, ғолибан дар лобалои сатрҳо низ давидааст.

Нигоргариҳое, ки барои нусхаҳои хаттии мухталифи мақомоти ҳарирӣ аз соли 622 то суқути шаҳр ба дасти муғулҳо (656) таҳия шудааст, аз ҷумлаи зеботарин осори наққошиҳои исломӣ аст. Зеботарин, комилтарин ва солимтарини ин нусхаҳо, ки ба соли 634 тааллуқ доранд, дар Китобхонаи миллии Париж нигоҳдорӣ мешаванд. Нақши дебочаи нусхае аз рисолаҳои «Ихвону-с-сафо» (китобат соли 686) нишон медиҳад, ки унсурҳои сабки мактаби «Бағдод» то охир маҳфуз мондааст. Ҳамин тасвир, ки дар Масҷиди Султон Сулаймон дар Истанбул низ мавҷуд аст, зимни ҳифзи ҳама ҷанбаҳои тазӣинии худ воқеиятро бо тамоми ҷузъиёт нишон медиҳад. Дар ин тасвир, ки муаллифони китобро бо котибонашон нишон медиҳад, чеҳраҳо беш аз ҳама диққатро ҷалб мекунад. Дар аввалҳои садаи XIV ин мактаб рӯ ба завол ниҳод ва наққошии ин хитта рафта-рафта бисёре аз хусусиятҳои мактабҳои муғулиро ба худ гирифт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мактабҳои исломӣ
Бағдодак

**Бағдодáк** — номи макон (шаҳрак ё деҳа)-е дар Хоразми асримиёнагӣ. Аз ин макон донишмандони маъруфе ба мисли бародарон Маҷдуддин – таърихнигор ва сарвари девону-л-иншои дарбори Хоразмшоҳиён ва шайхи маъруф – Баҳоуддини Бағдодӣ бо тахаллуси «Бағдодӣ» маъруф шудаанд, ки бад-ин восита дар адабиёти таърихӣ баъзан номи «Бағдодак» ба Бағдоди бузург омехта шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои асримиёнагӣ
Гурӯҳ:Хоразм
Бағдодӣ

**«Бағдодӣ»**
мазмунҳо:

* як навъи дари кандакорӣ, ки аз тахтаи яклухт месозанд. «Бағдодӣ» маъмулан дутабақа буда, ҳар табақа сетоӣ «дила» (болоию поинӣ – чоркунҷаи баробарпаҳлу, мобайнӣ – чоркунҷаи дарозрӯя) дорад. Аз ин сабаб «Бағдодӣ»-ро «дари диладор» низ мегӯянд; 
* дар, сандуқ, ҷевони кандакории мусаттаҳ, ки бо нақшҳои ҳандасӣ оро ёфтаанд; 
* дар кулолӣ зарфҳои сафолии бо нақшҳои ҳандасии ба ном «Бағдодӣ» ороёфта.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Ҳунармандӣ
Абубакр Бағдодӣ (риёзидон)

**Бағдодӣ**, **Абубакр Муҳаммад ибни Абдулбоқӣ ал-Бағдодӣ** (1050, Басра — 1140, Бағдод) — фақеҳ ва риёзидон. Дар манобеъ бо тахаллусҳои «Қозии бемористон», «Фаразӣ», «Баззоз», «Ансорӣу-л-каъбӣ» низ ёд мешавад.

## Осори риёзӣ

### Шарҳу-л-мақолати-л-ашарати мин китоби-л-Уқлидус
«Шарҳу-л-мақолати-л-ашарати мин китоби-л-Уқлидус» («Шарҳ ба мақолаи даҳуми китоби Уқлидус»). Нусхаҳои хаттии зиёд аз ин рисола дар китобхонаҳои Париж, Кембриҷ ва Краков мавҷуданд. Олими итолиёӣ Герарди Кремонӣ (1114-87) ин китобро ба забони лотинӣ тарҷума кард, ки дар садаи XIX ду бор дар Аврупо ба чоп расид. Дар ин китоб ададҳои ирратсионалии алгебравии кубии навъи 3√а+3√b, a±√b ва ғ. мавриди таҳқиқ қарор гирифтаанд. Б. истилоҳоти математикии «адади ратсионалӣ» ва «адади мавҳум»-ро ба илм дохил кардааст, ки аз онҳо мутаносибан реша гирифтан мумкин ҳаст ё нест (дар маҷмӯи ададҳои ҳақиқӣ). Қисми зиёди рисола ба исботи геометрии мақолаи даҳуми «Асосҳо»-и Уқлидус, ки доир ба ададҳои ирратсионалӣ аст, бахшида шудааст.

### Ар-рисолату фӣ тақриби усули-л-ҳисоби фӣ-л-ҷабри ва-л-муқобала
«Ар-рисолату фӣ тақриби усули-л-ҳисоби фӣ-л-ҷабри ва-л-муқобала» («Рисолаи усулҳои тақрибии ҳисоб дар алҷабр ва муқобала») — нусхаҳои ин рисола дар китобхонаҳои Димишқ ва Истанбул мавҷуд буда, баъзан ба унвонҳои дигар низ ёд шудааст.

### «Ҷадовилу-л-ҷайби-л-маҳлули дақиқатан-дақиқатан»
«Ҷадовилу-л-ҷайби-л-маҳлули дақиқатан-дақиқатан» («Ҷадвалҳои синусҳо дақиқа ба дақиқа»). Як нусха аз ин рисола дар китобхонаи Қоҳира мавҷуд аст.

### «Ат-табақоту фӣ шарҳи-л-мисоҳат»
«Ат-табақоту фӣ шарҳи-л-мисоҳат» («Табақот доир ба шарҳи масоҳат»). Нусхаҳои хаттии ин рисола дар китобхонаҳои Санкт-Петербург ва Истанбул мавҷуд буда, унвони китоб «Рисолатун фӣ мисоҳати-л-ашкол» («Рисола доир ба масоҳати шаклҳои геометрӣ») аст.

### «Ар-рисолату-л-Муҳаззабияту фӣ-л-ҳисоби-л-ҳивояти»
«Ар-рисолату-л-Муҳаззабияту фӣ-л-ҳисоби-л-ҳивояти» («Рисолаи Муҳаззабия дар бораи ҳисоб дар фикр»). Ин рисола дар бораи ҳисоби даҳонӣ, арифметика ва алгебра мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Матвиевская Б. А., Розенфельд. Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (8-17 вв). Кн. 2. М., «Наука», 1983.

## Сарчашма
*
Муҳандис

**Муҳандис** (), **инженер** ( ← аз  — маҳорат, эҷодкорӣ) —  касест, ки талош мекунад як сохтори амалиётӣ ва амалӣ аз мафҳумеро эҷод кунад ва дар яке аз риштаҳои муҳандисӣ омӯзиш дида бошад ё ба таври ҳирфаӣ дар он ришта машғул ба кор бошад. 

Муҳандис мутахасисе мебошад, ки корҳои муҳандисиро иҷро мекунад; тарҳрезӣ, истеҳсол, таъмири техникии равандҳо ва таҷҳизотҳои механикӣ. Муҳандис, коргари ихтисосманд ва кордоне мебошад, ки маълумоти касбии техникӣ дорад ва ба хидматрасонию таъмири техникаю асбобҳо машғул аст. Масалан: муҳандис-механик, муҳандис-тарроҳ ва ғ. Муҳандис аз рӯи қоида ба ҳама равандҳо, сохтҳои техникӣ, ки ба корҳои муҳандисию механикӣ дохил мешаванд, сару кор мегирад; тадқиқотҳо, банақшагирӣ, лоиҳакашӣ, конструксиясозӣ, коркарди технологияи маснуот, омодасозии хуҷҷатҳои техникӣ, истеҳсол, бакордарорӣ, санҷиш, таъмиру тармим,  хидматрасонии техникӣ, назорати сифат ва идораи техникаю таҷҳизотҳои техникӣ. Кори асосии муҳандис аз он иборат аст ки, коркарду навоварӣ карда, ҳалли масъалаҳои мавҷуд будаи муҳандисиро иҷро менамояд.

## Навъҳои фаъолияти муҳадисӣ
* муҳандис-механик
* муҳандис-конструктор;
* муҳандис-барномасоз;
* муҳандис-технолог;
* муҳандис-энергетик;
* муҳандис-сохтмончӣ;
*муҳандис-кимиёгар
* муҳандис-бакор андозанда (эксплуатация);
* муҳандис-тадқиқотчӣ;
* муҳандис-идоракунанда (менеджер);
* муҳандис-иқтисодчӣ (экономист);
* муҳандис-тарроҳ;
*  муҳандис-эколог;
* муҳандис-метролог;
* муҳандис-(информационщик); муҳандисе, ки масъалаҳои математикии таъминоти идоракунии системаҳои автома­тикиро ҳал мекунад ва ғ.

## Нигаред
* Техника
* Мошинсозӣ
* Муҳандис-механик
* Дастгоҳсозӣ
* Челонгарӣ-асбобсоз
* Тунукасоз
* Рӯзи муҳандис

## Пайвандҳо
*https://legkopolezno.ru/rabota/karera/professiya-inzhener/?_e_pi_=7%2CPAGE_ID10%2C8474002525 

## Адабиёт
* 1. Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и других служащих.Утверждено постановлением Минтруда России от 21 августа 1998 г. N 37. Изменения от 21 января, 4 августа 2000 г., 20 апреля 2001 г., 31 мая, 20 июня 2002 г., 28 июля, 12 ноября 2003 г., 25 июля 2005 г., 7 ноября 2006 г., 17 сентября 2007 г., 29 апреля 2008 г.
* 2. Негодаев И. А.Философия техники: учебн. пособие. — Ростов-на-Дону: Центр ДГТУ, 1997. — 562 с.
* 3. Общероссийский классификатор профессий рабочих, должностей служащих и тарифных разрядов ОК-016-94 (ОКПДТР)
* 4. Коробейников В. В., Коробейников А. В. Двадцатый век в биографии инженера: устная история в сопровождении документов. –Научн. изд. –2010. –146 с.

## Эзоҳ
Дар Тоҷикистон барои тайёр кардани муҳандисон саҳми Донишгоҳи техникии Тоҷикистон калон аст. 

Гурӯҳ:Касбҳои муҳандисӣ
Гурӯҳ:Касбҳо
Алма-матер

**Алма-матер** (лот.: *alma mater* — **«модари сахӣ»**) — номи қадимаи ғайрирасмии муассисаҳои таълимӣ ва донишгоҳҳо, ки дар аввал таълимоти Худошиносӣ — фалсафӣ медоданд.
* Дар истилоҳоти ҳозиразамон маънои муассисаи таълимиро дорад, ки инсон маълумот гирифта буд ё гирифта истодааст; барои олимон — ҷои машғуляташон ба ҳисоб меравад. Алма яъне хӯронанда, дӯстдоранда — сифатест, ки шоирони Рим доимо барои Худоёне истифода мебурданд, ки ба инсонҳо мушфиқанд, масалан, Тсерера, Венера, Тсибеле. Аз ин ҷо ибораи **Alma mater**, ба донишгоҳҳо — ҳамчун таълимоти хайриявии динӣ пайдо шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Альма-матер // А — Ангоб. —М.: Советская энциклопедия, 1969. — (Большая советская энциклопедия: [в 30 т.]/ гл. ред. А. М. Прохоров; 1969—1978, т. 1).
* Альма, эпитет//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). —СПб., 1890—1907.
* Словарь иностранных слов. — 11-е стереотипное. —М.: Русский язык, 1984. — С. 29. — 894 с. —ISBN 978-5-8243-1429-8.

Гурӯҳ:Донишгоҳ
Дастгоҳ

*Ин вожа якчанд маъноҳо дорад;*
 
***Дастгоҳ** (аз калимаҳои тоҷикии **даст** ва **гоҳ** ташкил шуда, мошин ё таҷҳизотест, ки дар саноат ва истеҳсолот истифода мешавад.
***Дастгоҳ** — такягоҳест, ки барои мустаҳкам кардани яроқ пешбини шудааст. 
***Дастгоҳи [[харрот]]ӣ** — дастгоҳест, ки ба воситаи вай аз металл ва чӯб ҳар гуна олот тарошидан мумкин аст.
***Дастгоҳи риштарошӣ** — дастгоҳест, ки бо пайваст намудани лезва ба он, риш тарошида мешавад.
*Инчунин намудҳои гуногуни дастгоҳҳо мавҷуданд.

## Адабиёт
*Фарҳанги тафсири забони тоҷикӣ, зери таҳрири С.Назарзода, А.Сангинов, ш.Душанбе-с.2008, ҷилди якум.

## Пайвандҳо
*Харрот

## Эзоҳ
Дар асоси мақолаи **Станок** аз Википедияи русӣ ва китоби "Фарҳанги тоҷикӣ" навишта шудааст.
Номи қавмӣ

**Номи қавмӣ** (*катойконимҳо* аз калимаи юнонии қадим *κατά* — «зери» ва *οἶκος* — «хона») — номи сокинони ҷойи муайянест, ки дар он макон истиқомат мекунанд. Масалан сокини шаҳри Душанберо — *душанбегӣ*, дар шакли ҷамъ бошад *душанбегиҳо* мегӯянд. Барои ҷинсҳои мардона ва занона дар алоҳидагӣ зани душанбегӣ ё духтари душанбегӣ, марди душанбегӣ ё писари душанбегӣ гуфта мешавад.

Сокинони дигар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистонро чунин ном мебаранд;
* Хуҷанд — хуҷандӣ, хуҷандиҳо
* Кӯлоб — кӯлобӣ, кӯлобиҳо
* Бохтар — бохтарӣ, бохтариҳо ва ғ.

## Адабиёт
*Городецкая И. Л., Левашов Е. А.Названия жителей// Русские названия жителей: Словарь-справочник. —М.:АСТ, 2003. — 363 с. —5000 экз.—ISBN 5-17-016914-0.
*«Словарь названий жителей СССР: около 10.000 названий», под редакциейА. М. Бабкина и Е. А. Левашова. М., «Русский язык», 1975.

Гурӯҳ:Вожашиносӣ
Гурӯҳ:Ҷойномшиносӣ
Сергей Скрипал

**Сергей Викторович Скрипал** () — ҷосуси низомии шӯравӣ, рӯс ва бритониёӣ, то соли 1999 корманди ГРУ, полковник. Дар соли 2006, барои хиёнат ба давлати Россия ҳамчун ҷосус ба манфиати хидматрасониҳои махсуси Британияи Кабир аз рутбаи ҳарбиаш маҳрум гардонида шуд. Аз соли 2010, баъди иваз намудани ҷосусон байни Россия ва ИМА, дар Британияи Кабир шаҳрвандиро соҳиб шуда зиндагӣ мекунад, шаҳрвандии Россияро низ дорад.

4 марти соли 2018 дар шаҳри Солсбери, Скрипал ва духтараш Юлия, гирифтори беҳушкунии маводи заҳровар гаштанд. Ба ақидаи Ҳукумати Британияи Кабир (хуҷҷатҳои исботпазири аз тарафи Британияи Кабир пешниход нашудааст), дар ин кор Россия шарик аст, аммо роҳбарияти Россия ҳама гунаҳкорсозиҳоро рад мекунад. Ин ҳодиса ба моҷарои калони байналхалқи табдил ёфт, ки дар натиҷа зиёда аз 30 кишварҳо ва ташкилотҳо сафирони Россияро хориҷ карданд.

## Эзоҳ
Ҳоҷатхона

*Ҳоҷатхона
*Хало
*Мабраз
*Туалет
**Ҳоҷатхона**, **Туалет** (аз калимаи фаронсавии *toilettes* гирифта шудааст), маънояш *халоҷо*, *ҳоҷатхона* ва *мабраз* мебошад, ки ҷоест барои қазои ҳоҷат, пешоб ва ғайраро хориҷ кардан. Дар хуҷраи ҳоҷатхона унитаз ва дигар воситаҳои санитарию-техникӣ насб мешаванд, масалан *раковина* ва *биде*. Туалетҳои ҳозиразамон ба қубурҳои ахлотхориҷкунӣ пайваст карда шудаанд ё ашёҳои ҳаҷмдореанд, ки баъди пуршуданашон бурда холӣ карда мешаванд, дар деҳот одатан таги замин гуронида мешаванд.
*Инчунин нақл-ҳуҷраҳои *биотуалет* низ ҳаст.

## Адабиёт
* Куманецкий К.История культуры Древней Греции и Рима. М., 1990. С. 167.
* Сосуды тайн Туалеты и урны в культурах народов мира Спб.: Азбука-Классика, 2002
* Уборная // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. —М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* Unitas, или Краткая история туалета М.:Новое литературное обозрение, 2007. — 192 с.
* http://findarticles.com/p/articles/mi_m1594/is_n2_v9/ai_20492815«Flushed with success: new waste-reducing design in modern toiletry» by Jim Motavalli.E: The Environmental Magazine, March-April, 1998
* http://www.outhousemuseum.com/wall_harrison.htmlGarden Houses and Privies, Authentic Details for Design and Restorationby Peter Joel Harrison. John Wiley & Sons, 2002.ISBN 0-471-20332-7Member of theOuthouse Wall of Fame
* Slanguage — a Dictionary of Irish slangby Bernard Share. (Dublin,1997)ISBN 0-7171-2683-8
* Temples of Convenience — And Chambers of Delightby Lucinda Lambton(NPI Media Group, 2006)ISBN 0-7524-3893-X
* Thunder, Flush and Thomas Crapperby Adam Hart-Davis (Michael O’Mara Books, 1997),ISBN 1-57076-081-0.
* Clean and Decent — The Fascinating History of the Bathroom and the Water Closetby Lawrence Wright (Routledge and Kegan Paul, London, 1960).
* Teresi, Dick.Lost Discoveries: The Ancient Roots of Modern Science--from the Babylonians to the Maya. — New York : Simon & Schuster, 2002. — P. 351–352. —ISBN 0-684-83718-8.
* Compendium of Sanitation Systems and Technologies— freely available PDF.
* The hidden roomA Short History of the ‘Privy’ by Johnny Ragland
* The Principles And Practice Of Modern House-Construction: Chapter VIII. Interception Or Dry Systems

## Эзоҳ
* мақола дар асоси '''Википедияи русӣ''' навишта шудааст.

Гурӯҳ:Ҳоҷатхона
Баҳоуддини Бағдодӣ

**Баҳоуддин Муҳаммад ибни Муайяди Бағдодӣ** (; соли таваллуд ва вафот номаълум) — таърихнигор ва сарвари девону-л-иншои дарбори Хоразмшоҳиён, бародари шайхи машҳур Маҷдуддини Бағдодӣ Шараф ибни Муайяд.

## Зиндагинома
Ӯ зодаи Бағдодаки Хоразм аст. Алоуддин Текеш (1172—1200) ӯро раиси девону-л-иншо таъйин кард. Муҳимтарин асари ӯ, ки иборат аз маҷмӯаи фармонҳо ва диг. ҳуҷҷатҳои расмии аҳди Хоразмшоҳиён аст, «Ат-тавассул ила-т-тарассул» мебошад ва он солҳои 1182-84 навишта шудааст. Китоб барои омӯзиши баъзе масоили таърихию иҷтимоии замони зисти муаллиф муҳим аст, маълумоташ махсусан дар бораи робитаҳои давлати Хоразмшоҳиён бо давлати тоҷикии Ғуриён пураҳаммият мебошад. Таълифи китоб форсист ва то ба имрӯз расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Механик

*Ин вожа якчанд маъноҳо дорад;*

* **Механик** — аз юнон. *μηχανη* — маънояш «асбоб бунёдкунӣ» мебошад:
***Механик** — мутахассиси соҳаи илмҳои *механика* ё *механикаи амалӣ* (тарҳрезӣ, истеҳсол, таъмири техникии равандҳо ва таҷҳизотҳои механикӣ) — ро мегӯянд;
***Механик** — коргари ихтисосманд ва кордоне мебошад, ки маълумоти касбӣ дорад ва ба хидматрасонӣ, таъмири техникаю асбобҳо машғул аст. Масалан: автомеханик, авиамеханик, электромеханик, радиомеханик, механики таъмири техникаҳои маишӣ.

## Пайвандҳо
*Механика
*Техника
*Муҳандис-механик

## Сарчашма
*https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Механик

## Эзоҳ
Дар асоси мақолаи **Механик** аз Википедияи русӣ навишта шудааст.

Гурӯҳ:Механикон
Бағлисой

**Бағлисóй** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Лоҳутии ноҳияи Ховалинг. Аз Бағилсой то маркази ноҳия 26 км, то маркази вилоят 240 км; роҳ автомобилгард, хокӣ. Аҳолиаш 218 нафар (2012), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз оби чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ховалинг
Гурӯҳ:Ҷамоати Лоҳутӣ
Бағу

**Бағу** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Рӯшони ноҳияи Рӯшон. Дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии Бағу ҷойгир аст. Аз Бағу то маркази ноҳия 18 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 171 нафар (2012), тоҷикон.

Бағу мактаби таҳсилоти умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз оби Бағудара обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Рӯшон
Гурӯҳ:Ҷамоати Рӯшон
Евровижн саҳифаи маъноҳо

**Саҳифаи маъноҳо**

*Ин ибора якчанд маъноҳо дорад:*

* **Системаи байналхалқии мубодилаи иттилоотҳои телевизионии Аврупо.**
* Озмуни Евровижн, (ба тоҷикӣ **Озмуни мусиқии Аврупо** — *"Eurovision Song Contest"* — озмуни байналхалқии сурудҳои эстрадӣ дар байни давлатҳои аъзои Иттифоқи Намоишдиҳии Аврупо (EBU) мебошад.

## Пайвандҳо

## Адабиёт
* О’Коннор Дж. К.«Евровидение»: Официальная история конкурса песни.—СПб.:Амфора, 2009. — 207 с. —ISBN 978-5-367-00971-2.
## Эзоҳ
Бадавӣ, Шайхалӣ

**Бадавӣ, Шайхалӣ** (таваллуд 1867 – даргузашт номаълум) — хушнависи маъруфи мисрӣ.

## Зиндагинома
Дар Қоҳира таваллуд шудааст. Пас аз хатми ҳифзи Қуръон, итмоми таҳсилоти ибтидоӣ ва ёдгирии наҳв, тафсир, ҳадис, фиқҳ назди шайх Дусавқи Арабӣ ва шайх Қандил, аз олимони динии Қоҳира ва шайх Муҳаммади Зағлул, машҳур ба Росам, ба машқи хат пардохт. Сипас аз Муҳаммад Афандӣ Мунисзода, бузургтарин устоди хат дар Миср, иҷозатнома гирифт ва чанде баъд ба ҷиргаи хаттотони пешоҳанги Миср пайваст. Соли 1894/95 дар Мадрасаи амирияи Обидин ба унвони устоди хат ба кор қабул шуд ва эҳтимолан то соли 1940 (ба далели канорагирӣ ё даргузашт номе аз ӯ дар миён нест) дар мадрасаҳои бисёре ба кори худ идома дод. Аз Бадавӣ осори бисёре ба ҷой мондааст, аз ҷумла: Қуръони карим, ки барои Ҳусайнпошо китобат кардааст; ҷузвиёте, ки барои яке аз ғуломони озодшудаи Исмоилпошо – подшоҳи Миср нусхабардорӣ кардааст; мусҳафи шариф, ки баъдҳо ба Масҷиди Набавӣ ҳадя шудааст; ҷузваҳое аз Қуръон, ки барои яке аз сарватмандони мисрӣ китобат кардааст; хатҳое ба хатти сулси ҷалӣ, ки бар рӯйи дарҳои вуруди масҷидҳо ва ҷомеаҳои Миср навиштааст; лавҳаи номҳои хиёбонҳо, шаҳрҳо ва кӯчаҳои Қоҳира, ки теъдоди зиёде аз онҳо ба хатти ӯ мавҷуд аст; ояи каримаи «Ва ҷаъално мин ал-моъи кулла шайъин ҳаййи» ба шакли доира бар рӯйи чашмае, ки Фуоди якум дар Мино барои ҳоҷиён бино кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* کامل بابا. روح الخط العربی. بیروت ۱۹۸۳؛
* طاهر کردی. تاریخ الخط العربی و ادابه. الریاض، ۱۹۸۲؛
* دانشنامۀ جهان اسلام. جلد ۲، تهران. ۱۳۷۵.

Гурӯҳ:Хушнависон аз рӯи алифбо
Париноз Изадёр

200px|thumb|Паринози Изадёр, 2017

**Паринози Изадёр** (, 30 августи 1984, Бобул, Эрон) — ҳунарпешаи синамо, театр ва телевизиюни аҳли Эрон аст. Ӯ баъд аз бозӣ дар силсилафилми «Замона» сохтаи Ҳасани Фатҳӣ ба шуҳрат расид.

## Зиндагинома
Паринози Изадёр дар 8 шаҳривари соли 1363 (30 августи 1984) дар Бобул зода шуд ва падараш аҳли Сорӣ ва модараш аҳли Бобил буда ва ба гуфта худаш ба забони мозандаронӣ тасаллути комил дорад. Ӯ дорои таҳсилоти лисонси гирофик мебошад. Дар соли 1385 барои бозӣ дар филми синамоии «Як мард, як шаҳр» тести бозигарӣ дод ва қабул шуд. Вай бо ифои нақш дар телефилми «Моҳ дар соя» (1388) ба коргардонии Саиди Иброҳимифар, қадам ба арсаи телевизиюн гузошт. Паринози Изадёр дар телефилмҳои зиёде бозӣ кард ва бо коргардонҳое ҳамчун Фарзод Муътамин, Масъуд Обпарвар ва Алиризо Амин кор кард. «Панҷ килуметр то биҳишт», аввалин силсилафилми ӯ буд, ки дар моҳи рамазон пахш шуд. Вай дар ин силсилафилми муваффақияти зиёде касб кард. Ӯ ҳамчунин дар филми «Вуруди оқоён мамнӯъ» дар чанд суконс бозӣ кард вале нисбат ба бозӣ дар силсилафилми «Панҷ килуметр то биҳишт» муваффақияти чашмгире касб накард.

## Корнома

### Филми синамоӣ
 

### Видеои хонагӣ
* Филм видеои Зинда ба гӯр (филми видеоӣ) (Алӣ Ҷаноб 1394)
* Истахр (1393 намоиши хонагӣ)

### Маҷмӯаи телевизионӣ

### Телефилм
* Доштан ва надоштан
* Гӯр ба гӯр
* Марворид
* Ҳамон рӯз
* Мураххасӣ
* Обиҳо ва хокистар
* Моҳ дар соя
* Писари Эрон
* Фоли қаҳва
* Дастаи бозандаҳо
* Истахр
* Итиҳои бузургроҳ

### Театр
* Я килик кӯчулу (1393)

### Клиптарона
* Ҳавом дубора пасе (1396) Муҳсин Човушӣ

## Ҷоизаҳо ва номзадҳо
 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сафҳаи расмии Паринози Изадёр дар Фейсбук
* Паринози Изадёр дар Инстаграм
* Паринози Изадёр дар Салом синамо 

Гурӯҳ:Форсизабонон
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Эрон
Хоккей бо тӯб

**Хоккей бо тӯб** (инчунин бенди низ ном бурда мешавад, аз , ва ) — бозии зимистона ва бозии даставии варзишӣ буда дар майдони яхин бо иштироки ду даста (ҳар як даста иборат аз даҳ бозингари майдонӣ ва як дарвозабон) гузаронида мешавад.

Ҳамаи бозингарон, барои дар рӯи ях ҳаракат кардан, дар пойҳояшон конкиро истифода мебаранд. Бозингарон бо чавғон кӯшиш мекунанд, ки тӯбро ба дарвозаи ҳариф ворид созанд. Дарвозаҳоро дарвозабонҳо бе истифодаи чавғон ҳимоя мекунанд. Давомнокии бозӣ: 2 тайм иборат аз  45 дақиқа;  ҳангоми номусоидии вазъи ҳаво (хунукии ҳаво ё бориши зиёди барф) доварон — 3 тайма иборат аз 30 дақиқа таъйин мекунанд. Дастае ғолиб дониста мешавад, ки голҳои зиёд задааст. Ибораи «хоккей бо тӯб» дар Россия расмӣ қабул шудааст. Дар сатҳи байналхалқӣ «бенди» ном бурда мешавад. Federation of International Bandy. Хоккей бо тӯб расман дар Кумитаи байналхалқии олимпӣ ҳамчун бозиҳои зимистона қабул шудааст вале дар барномаи Бозиҳои олимпии зимистона то ҳол дохил нашудааст. Дар VI бозиҳои олимпии зимистона дар шаҳри Осло дар соли 1952 намоиш дода шуда буд. Дар VII бозиҳои зимистонаи Осиё дар соли 2011 хоккей бо тӯб расман қабул шуда буд. Декабри соли 2012 дар шаҳри Алма-Ато аввалинбор чемпионати Осиё барои хоккей бо тӯб шуда буд. Президенти Федератсияи хоккей бо тӯб ва Федератсияи байналхалқии бенди (FIB) Борис Скринник, декабри соли 2011 эълон кард, ки хоккей бо тӯб шояд дар барномаи бозиҳои зимистонаи Олимпии соли 2018 дохил шавад, вале 8 июни соли 2015 баъди ҷамъбаси маҷлиси Кумитаи байналхалқии Олимпӣ қабул нашуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳо бо тӯб
Мунаққид

*Ин ибора якчанд маъноҳо дорад;*

**Мунаққид**, **Критика** (аз фаронсавии *critique* ва аз юнонии қадим *κριτική τέχνη* **санъати муноқиша, танқид**) — ин таҳлил, баҳодиҳӣ ва муҳокимаи ягон соҳаи фаолияти инсон аст. Масъалаҳои критика: баҳс барои хатогиҳо ва таҳлили рафтори нодуруст;
*ошкорбаёнӣ ва таҳлилу баҳогузории ягон чиз; 
*(масалан, мунаққиди адабиёт); 
*мубоҳиса кардани ягон чиз, дар санъат, ҳаёти иҷтимоӣ ва ғайраҳо.
*нишон додани норасогӣ ва роҳҳои ҳалли он; 
*тадқиқот, тафтишоти илмии дурустӣ, саҳеҳӣ ва мутлақии ягон чиз (масалан, критикаи матн, критикаи сарчашмаҳои таърихӣ), баҳс барои ягон чизе, бо мақсади баҳогузорӣ ва баёни нуқтаи назари худ.
* **Критик** (аз калимаи юнонии κριτικός , аз κριτική — санъати мунаққидӣ, мубоҳиса) — одаме, мутахасисест, ки соҳаи фаолияташ танқид кардан ва муҳокимаю таҳлил ва баҳогузории ягон соҳаи фаолияти инсон мебошад, одатан дар соҳаи фарҳанг.

## Адабиёт
* Г. Г—ль. Библейская критика//Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. —СПб., 1908—1913.
* Иванов И. И.,Стороженко Н. И. Критика литературная//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). —СПб., 1890—1907.
* Кареев Н. И.Критика историческая//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). —СПб., 1890—1907.
Регби

**Ре́гби-15**, **регби-ю́нион** (, МФА: ) ё **регби** — навъи бозии варзишии даставӣ, ки дар асри XIX, дар Англия пайдо шудааст. Яке аз шаклҳои регби-футбол. Баъзан элементҳои регби дар футболи америкоӣ ва австралиягӣ қабул шудаанд. Бозии регби аз муҳорибаи ду даста, понздаҳ бозингарони майодӣ иборат мебошад. Дар хати болои майдон Н-шакл дарвоза, ва дар хати рӯи майдон минтақаи санҷишии дастаҳо ҷойгирифтааст. Ҳадафи бозӣ: бештар бар дарвозаи ҳариф зарба задан. Бо даст тӯбро расидан мумкин аст, ки бо ҳамин аз футбол фарқ мекунад. Вале бо даст тӯбро ба бозингаре, ки дар минтақаи санҷишии ҳариф воқеъ аст, додан мумкин нест. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозиҳо бо тӯб
Гурӯҳ:Бозиҳои варзишӣ
Гурӯҳ:Регби
Зарина Қурбонова

**Зарина Ширинбековна Қурбонова ** (тав. 10.10.1975, ш. Ваҳдат) — омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ. 
## Зиндагинома
Зарина Қурбонова солҳои 1993–1997 дар шуъбаи педагогика ва психологияи факултети педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев таҳсил намудааст. Солҳои 1997–2000 аспиранти назди кафедраи тарбияи томактабии донишгоҳи омӯзгорӣ  буд. Аз  соли  2000  ҳамчун  муаллим  дар  кафедраи  тарбияи томактабии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Оид ба ташаккулёбии донишҳои экологии кӯдакони синни томактабӣ дар кӯдакистонҳо кори илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад.
## Осор
* Ташаккулёбии донишҳои экологии кӯдакон (Дастури таълимӣ барои кормандони муассисаҳои томактабӣ), Д., 2004; 
* Адабиёти бадеӣ воситаи тарбияи экологии хурдсолон // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, 2000, №4; 
* Нақши мураббия дар тарбияи экологии кӯдакон // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, 2000, №6.
 == Пайвандҳо == 
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика 
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Маҷид Қурбонов

**Қурбонов Маҷид Абдулҳамидович** (тав. 15.12.1963, деҳаи Заркамари ноҳияи Восеъ), адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (2000). 
## Зиндагинома
Солҳои   1980–1982 дар Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии   №2   шаҳри Душанбе таҳсил намуда, солҳои 1982–1984 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1985–1990 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи  Т. Г. Шевченко таҳсил дошт. Солҳои 1990–1992 муаллими техникуми саноатию омӯзгории шаҳри Душанбе, 1992– 1995 аспирант, 1995–2000 лаборанти кафедраи адабиёти тоҷик ва ҳамзамон муовини декани факултети филологияи тоҷик оид ба тарбия, 2001–2005 декани факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Аз соли 2006 то ба имрӯз иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи адабиёти тоҷики донишгоҳи омӯзгорӣ мебошад. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаҳои илмию методӣ аст. Оид ба робитаҳои адабии адибони машриқзамину мағрибзамин ва баррасии назми муосири тоҷику форс кори илмӣ бурдааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2002) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Тоҷикистон сарфароз шудааст.
## Осор
* Назаре ба маҷмӯаи «Ишқи як зан»-и З. Атоӣ // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, №2, Д., 2000;  
* То чанд ту ганҷи бостон меҷӯӣ // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, №4, Д., 2007. 
*  
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Исмоилия

**Исмоилия** ( — *al-Ismā‘īliyya*,  — *Esmâ‘īliyân*) — яке аз равияҳои асосии ислом.

Айни ҳол дар тамоми ҷаҳон беш аз 20 млн пайравони равияи исмоилия ба қайд гирифта шудааст. Онҳо асосан дар қаламрави Ҳиндустон, Покистон, Афғонистон, Тоҷикистон, Танзания, Кена, кишварҳои Халиҷи Форс, Эрон, Лубнон, Сурия, ва ҳамчунин дар ИМА, Канада, Британияи Кабир, Фаронса ва дар як қатор давлатҳои дигар зиндагӣ мекунанд. Дар Тоҷикистон пайравони ин равияи дини ислом дар Вилояти мухтори Бадахшони Кӯҳӣ умр ба сар мебаранд ва яке аз ҷомеаҳои бузурги равияи мазкурро дар ҷаҳон намояндагӣ мекунанд. Дар миёнаи асри 9 исмоилия ба мукобили Аббосиён шуриш бардоштанд. Дар ин муддат дар байни онҳо 2 самт мавҷуд буд: исмоилиён ва карматиён, ки соли 899 дар ҷазираи Баҳрайн давлати худро таъсис доданд.

## Нигоҳе ба Қуръон
Исмоилиён бар ин боваранд, ки Куръон ба воситаи фаришта Чабраил ба Мухаммад 23 сол фиристода шудааст. Онҳо бар ин боваранд, ки имом салоҳияти тафсири Қуръонро дар робита ба замони ҳозира дорад.

## Намоз
Мусалмонони Низориӣ Исмоилия бояд дуъо дар як рӯз се бор бихонад. Намоз дар дигар шаклҳо воҷиб нест, аммо исмоилия низ метавонанд онҳоро адо кунанд.

## Таърих
Таърихи пайдоиши равия Исмоилия бо он тақсимшавии мусалмонҳо, ки вақте пас аз марги пайғомбар Муҳаммад мусулмонҳо ба мазҳабҳои суннию шииа ҷудо шуда буданд, монанд аст. Пас аз марги имоми шииаҳо – имом Ҷаффар ас-Содиқ, ду самти шииамазҳабони мусулмон ба миён омад, ба гурӯҳи якум онҳое, ки писари ӯ Исмоилро ҳамчун имоми навбатӣ эътироф карданду исмоилиён шуданд, дохил мешавад ва ба гурӯҳи дуюм бошад, онҳое, ки бародари ӯ Имом Мусо Қозимро ба сифати имом қабул карданд, шомил гаштаанд.

Аслан, харакати исмоилия бо таъсисёбии гуруҳе, ки даъвои пайравони Исмоилро барои имом шудан дастгирӣ мекард, оғоз гардидааст. Дере нагузшта ҳаракати мазкур ба ҳаракати пурқуввати динию сиёсӣ ва иҷтимоию фалсафӣ мубаддал гардид. Он ба ҳаёти исломӣ таъсири амиқи худро расонд, ва ба пешрафти анъанаҳои озодфикрии мусалмонӣ, саҳми босазои худро гузошт. Ғайр аз ин, дар асоси он як қатор равияҳои ҷадид, ҷаҳонбинӣ ва ҷунбишҳои сиёсӣ ба амал омаданд.

Дар охири садаи X исмоилиён таълимоти худро дар тамоми Шарқи наздик, ва ҳамчунин дар Андалузияи Испания паҳн карданд. Онҳо ҳокимияти сиёсиро дар Марғиб (Африқои шимолӣ) ба даст оварданд ва давлати абаркудрат- Хилофати фотимиёнро бо пойтахт дар Қоҳира бунёд карданд. Давлати мазкур тақрибан 200 сол арзи ҳастӣ карда буд.

Дар асрҳои 10-11 исмоилия дар Шарқи наздик ва дар Осиёи Марказӣ ба шакли таълимоти динию фалсафӣ паҳн гардида буд. Таълимоти мазкур масоили асосии мавҷудият ва руҳро тафсир мекард. Исмоилиён тавонистанд ба ҷониби худ қисмати зиёди аҳолии босавод, мутаффакирони машҳур, ходимони бузурги давлатиро ҷалб намоянд. Онҳо низоми ақидаҳои мулоҳизакорона, таълимоти ниҳоят мушкили динию фалсафӣ, догматика, расму оини худӣ ва ғайраро коркард кардаанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ
Гурӯҳ:Исмоилия
Рӯъё Навниҳолӣ

**Рӯъё Навниҳолӣ** (; ) — ҳунарпеша, коргардони театр, синамо ва телевизиони аҳли Эрон.

## Зиндагинома
Рӯъё Навниҳолӣ дар мадрасаи Жондорки Теҳрон таҳсил кардаву мусаллат ба забони инглисӣ ва фаронсавӣ; ва хатмкардаи риштаи наққошӣ аз Донишкадаи ҳунарҳои зебои донишгоҳи Теҳрон аст. Аввалин бозигари зан, ки билофосила баъд аз вурудаш ба синамо дар соли 1367 Симурғи булӯрин аз Ҳафтумин ҷашнвораи филми Фаҷрро барои бозӣ дар филми «Арӯсӣ хубон» аз они худ кард ва ҳамчунин ӯ барои як бозии кӯтоҳ ва нигоҳи пурмаънояш дар филми «Бӯи кофур атри ёс» дубора Симурғ булӯринро аз они худ кард.
 
Дар ҳаштумин ҷашнвораи байналмилали филмҳои 100 сонияӣ бо шиори синамои ахлоқ ба ҳиммати ҳавзаи Теҳрон аз Рӯъё Навниҳолӣ ба унвони бо ахлоқтарин бозигари зан қадрдонӣ шуд.
 

## Фаъолият
Оғози фаъолият ҳунарӣ аз соли 1362 бо бозигарии театр. Фаъолият дар синамо аз соли 1366 бо ҳузур дар филми «Ёр дар хонаву...» сохтаи Хусрав Синоӣ. Бози дар телевизион соли 1381 бо маҷмӯаи «Хоб ва бедор», ки боиси шӯҳрати бештари ӯ шуд.
 
Рӯъё Навниҳолӣ дар соли 1395 ҷузви доварони Сию панҷумин давраи ҷашнвораи филми Фаҷр буд.

## Филмшиносӣ

### Синамоӣ

### Филми кӯтоҳ
* Ҳоилоият
* Зане пӯшида бо гарданбанд
 

### Маҷмӯаи телевизионӣ
* Зовияи ҳафтум (маҷмӯаи полиси шаш қисматӣ) (1394)
* Соярӯшан (1390)
* Сохтмони 85 (1389)
* Соати шинӣ (1386)
* Ҳамнафас (1382)
* Хоб ва бедор (1381)
* Телетеатри «Таламуш» (1376)
 

### Шабакаи намоиши хонагӣ
* Шаҳрзод (1396—1395)
 

### Театр
* Коргардонӣ ва бозӣ дар театр «Тортуф», Теҳрон, 1394
* Бозӣ дар театр «Девони ғарбӣ-шарқӣ», Сайид Муҳсин Ҳусайнӣ, Теҳрон, 1394
* Бозӣ дар театр «Мисли об барои шакалот», Иброҳими Пушткӯҳӣ, Теҳрон, Эроншаҳр, салони Устод Самандариён, 1395
* Коргардонӣ ва бозӣ дар театри «Устура мешавад»-и Теҳрон, Эроншаҳр, салони Устод Самандариён, 1396

## Эзоҳ

 

## Пайвандҳо

* 
* Рӯъё Навниҳолӣ гӯяндаи мустанади «Овои офтоб» шуд

Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Эрон
Бадали насл

**Бадáли нáсл** — иваз гаштани давраи ҳаётии инкишофи ду насл: спорофит (насли ғайриҷинсии рустаниҳое, ки бо бадали насл инкишоф меёбанд; дар спорофит спорангияҳо ба вуҷуд омада, дар натиҷаи мейоз дар онҳо спораҳо ҳосил мешаванд) ба ғаметофит (ҷинси рустанӣ, ки аз спора ба вуҷуд омада, минбаъд ғаметофит ҳосил мекунад). Хромосомаҳои ҳуҷайраи спорофит диплоидӣ (дучанд), вале ҳуҷайраи ғаметофит гаплоидӣ мебошанд. Бадали насл бештар ба рустаниҳои олиташаккул хос аст; дар байни рустаниҳои дараҷаи паст фақат дар баъзе обсабзҳо муайян шудааст;

Бадали насл — дар ҳайвонот (исфанҷҳо, рӯдаковокҳо, кирмҳо ва ғайра) муттасил бадал гаштани насли навъҳое, ки онҳо аз ҷиҳати морфологӣ, физиологӣ ва афзоиш аз ҳамдигар фарқ мекунанд (мас., дар полипҳои гидрашакл насли ғайриҷинсӣ полипҳо буда, насли ҷинсӣ медузаҳоянд). Ду навъи бадали насли ҳайвонот – гетерогония (наслҳои ҷинсӣ ҳамдигарро иваз мекунанд) ва метагенез (яке бо роҳи ҷинсӣ ва дигаре танҳо бо роҳи ғайриҷинсӣ афзоиш мекунад) маълум аст. Бадали насл ба паҳн шудани организмҳо ёрӣ мерасонад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Гурӯҳ:Зоология
Абдулхайр Бадалов

**Абдулхайр Бадалов** (тав. 10 майи 1949, деҳаи Мадм, ноҳияи Айнӣ) — кимиёшинос, доктори илмҳои химия (1993), профессор. (1995).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти кимиёи технологии Маскав (1970). Ассистент, муаллими калон ва дотсенти ИПТ (1970–92), мудири кафедраи кимиёи умумӣ ва ғайриорганикӣ (1992–2003), ноиби ректор оид ба корҳои илмӣ (2003–06), декани факултети кимиёи технологӣ ва металлургияи ДТТ ба номи М. Осимӣ (аз соли 2007).

## Фаъолияти илмӣ
Абдулхайр Бадалов оид ба кимиё ва термодинамикаи кимиёӣ таҳқиқот анҷом додааст. Доир ба тавсифи термодинамикии пайвастҳои кимиёӣ, аз ҷумла тақр. 100 пайвасти гидридӣ, маълумоти иловагӣ ба даст овардааст, қонуниятҳои тағйири пайвастҳои гидридӣ ва гидрофторидӣ (мас., галогенидҳо, онидҳо, нитридҳо, борогидридҳо, лантаноидҳо), хусусиятҳои термикии зиёда аз 200 интерметаллидҳои системаи алюминий-лантаноидҳоро муайян намудааст. Муаллифи 2 монография, 10 дастури таълимӣ барои донишҷӯён ва мақолаҳои зиёди илмӣ.

## Осор
* Физико-химические свойства простых и комплексных гидридов элементов I А, II А групп и редкоземельных металлов. Д., 1994; 
* Теплофизические и термодинамические свойства водных растворов гидрозина и фенилгидрозина. Д., 2007; 
* Ҳазору як мисолу масъалаҳои санҷиш аз химия. Д., 2010.

## Сарчашма
*
Бадалшавӣ (забоншиносӣ)

**Бадалшавӣ** — ҳодисаи фонетикӣ (савтист) дар забон, ки дар табдил ёфтани овозҳои нутқ дар таркиби як морфема сурат мегирад.

Бадалшавӣ ба шароити гуногуни фонетикӣ – ҳамнишинии садонокҳо, ҳамсадоҳо ва ғ. вобаста аст.

## Бадалшавӣ дар забоншиносии тоҷик
Дар забоншиносии тоҷик ду навъи бадалшавӣ – а) бадалшавии анъанавӣ ё таърихӣ ва б) бадалшавии зинда ё фонетикӣ вуҷуд дорад. Сабаби бадалшавии таърихиро танҳо аз ҷиҳати таърихӣ метавон муайян намуд. Фарқи бадалшавии таърихӣ аз фонетикӣ дар он аст, ки бадалшавии фонетикӣ вазифаи морфологӣ надорад. Аммо бадалшавии  таърихӣ вазифаи морфологӣ доштан метавонад. Ин ҳодиса дар асосҳои феъл ба назар мерасад: паз – пухт, соз – сохт, хӯр – хӯрд ва ғ.

Баъзе ҳодисаҳои бадалшавӣ бад-ин қароранд: 
* бадалшавии садонокҳо: ӯ (а: бар // бурд, паз // пухт, шав // шуд; ӯ /о: супор // супурд, шумор // шумурд, бош // буд; ӯ / у: шӯй // шуст, гӯй // гуфт ва ғ. 
* бадалшавии ҳамсадоҳо з / хт: дӯз // духт, паз // пухт, сӯз // сӯхт; в/фт: ков // кофт, рав // рафт; б/ фт: кӯб //кӯфт, рӯб // рӯфт; й / ст: ҷӯй // ҷуст; рӯй // руст; ҳ / ст: хоҳ // хост, ҷаҳ // ҷаст, раҳ // раст ва ғ.

Дар забони тоҷикӣ ду навъи бадалшавии зинда ё фонетикӣ ба назар мерасад: 
* бадалшавии ҳамнишинӣ, ки дар натиҷаи мутобиқату мувофиқати фонемаҳои ҳамнишин ба вуҷуд меояд: зудтар (зуттар), бодпо (ботпо) ва ғайра; 
* бадалшавии мавқеӣ ба мавқеи ҳамсадо ва баъзе омилҳои диг. талаффуз вобаста аст: касб (касп), кабуд (кабут), лағад (лағат) ва ғ.

Бадалшавии зинда ё фонетикӣ хоси забони гуфтугӯӣ аст. Дар нутқи хаттӣ навиштани калимаҳои адабии бадалшуда ғалати имлоӣ ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Расторгуева В. С. Краткий очерк фонетики таджикского языка. Сталинабад, 1955; 
* Хаскашев Т., Фонетикаи забони адабии тоҷик. Д., 1989.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Фонетика
Бағӯш

**Бағӯш** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Қозидеҳи ноҳияи Ишкошим.  Дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии «Мамадамбаров», дар сари роҳи Хоруғ – Ишкошим ҷойгир аст. Аз Бағӯш то маркази ҷамоати деҳот 6 км, то маркази ноҳия 42 км ва то шаҳри Хоруғ 85 км. Аҳолиаш 316 нафар (2012), тоҷикон.

Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: зироаткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёчаи Бағӯш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ишкошим
Гурӯҳ:Ҷамоати Қозидеҳ
Иморат

**Имора́т** (аз  — амрдиҳанда, фармондиҳанда, ҳукмраво), **Аморат** — мулк ё давлат дар мамолики исломии Осиё ва Африка, ичунин мавзеъҳои мусулмоннишини таърихии Аврупо, мас., Иморати Кордова (756—929) ва Иморати Гранада (1228—1492) дар Испания, Иморати Барӣ (847—871) ва Иморати Ситсилия (965—1072) дар Италия, Иморати Тифлис (736—1122), ки амир (ҳокими мутлақи маврусӣ) идора мекард. Сараввал Иморатҳо дар хилофати Араб ба вуҷуд омаданд ва ҳокимонашонро халифа таъйин мекард. Бино ба таълимоти динӣ, ҳокимияти динӣ — Имомат ва ҳокимияти сиёсӣ — *Иморат* ягона буда, ҷудоӣ надоранд. Яъне халифаҳо — «амир-ал-муъминин» (ниг. Амиралмуъминин) ҳокими ҳамаи мусулмонон мебошанд; 2)Иморат — воҳиди тақсимоти маъмурӣ (вилоят) дар сохтори давлатҳои исломӣ (мас., Имороти Муттаҳидаи Араб, Арабистони Саудӣ).

## Иморатҳои таърихӣ
(нопурра)

## Нигаред низ
* Имороти Муттаҳидаи Арабӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Намудҳои воҳидҳои маъмурӣ
Гурӯҳ:Иморат
Аморализм

**Аморали́зм**, **бадкирдорӣ**, **бадахлоқӣ** (аз лот. moralis – ахлоқӣ) — напазируфтани асосҳои ахлоқӣ, беэҳтиромӣ нисбат ба меъёрҳои ахлоқӣ, содир кардани рафтори ношоиста нисбат ба дастовардҳои маданӣ, фарҳангӣ, илмӣ, иҷтимоӣ ва сиёсии ҷамъият аст.

Аморализм як асли амалӣ ё майли ғоявист, ки қоидаю қонунҳои маъмули рафтори ҷамъиятиро рад карда, нисбат ба он муносибати шаккокона (нигилистӣ) дорад.

Дар амалия аморализм гоҳо бо нуқси маънавӣ ё дигар камбудиҳои фарди алоҳида вобаста мешавад. Он инчунин дар натиҷаи зиддиятҳои иҷтимоие ба вуҷуд меояд, ки табақаҳои калони ҷамъиятро ба мартабаҳо тақсим намуда, боиси таназзули маънавии шахсият мегардад.

## Назария
Дар назария аморализм, одатан, меъёри ахлоқиро бо фаҳмиши утилитарию прагматикӣ, эстетикӣ ва ё дарки инфиродии озодӣ, худшиносӣ, маишату ҳаловат, манфиатҳои шахсӣ ва ғ. иваз мекунад. Аморализм ҳамчун мавқеи оқилонаи ҳаётӣ дар натиҷаи таназзули муносибатҳои авлодию қабилавӣ, ҷудо шудани ахлоқ аз тарзи рафтори маъмули аз рӯи одату анъана ташаккулёфта ва пайдо шудани рефлекси шахсӣ нисбат ба тарзи зиндагии мавҷуда ба вуҷуд омад. Дар ҷамъияти атиқа ҳангоми якбора завол ёфтани асосҳои анъанавии авлодӣ ва зиёд шудани задухӯрдҳо байни урфу одатҳои гуногун ва русуму қоидаҳои ташаккулёфтаи табақавӣ аморализм комилан шартӣ, нисбӣ ва прагматикӣ будани ҳамаи усулу қоидаҳои ахлоқиро эътироф кард. Муносибаташ ба қадриёти маданияти иҷтимоӣ манфӣ мебошад (калбиён, баъзе софистон). Минбаъд аморализм ба ҳодисаи маъмули ҷамъияти синфию антагонистӣ табдил ёфт ва ахлоқи ҳукмрон бис- ёр вақт бо амалияи аморализм амал мекард, ақидаҳои муқобили он бошанд, ҳамчун оппозитсия умуман ахлоқро рад менамудагӣ шуданд. Дар давраи Эҳё дар эҷодиёти баъзе идеологҳо ва калисои феодалӣ (Макиавеллӣ, Лайола, Лигоури, Бузенбаум) усулҳои аморализм маънои ба мақсадҳои сиёсӣ пурра тобеъ намудани ахлоқро ифода мекарданд, ки барои ба амал баровардани онҳо истифода бурдани ҳама гуна воситаю услубҳо раво дониста мешуд («Мақсад ҳамаи воситаҳоро ҳақ мешуморад»). Миёнаҳои аморализм 19 дар шароити бӯҳрони маънавии маданият ғояи эстетикии имморалистӣ (мас., афкори иҷтимоии Нитсше) инкишоф ёфт, ки моҳиятан қувваҳои ҳаёти фитриро аз афкори ахлоқии мавҷуда ҷудо медонист. Аморализм дар шакли бениҳоят бешармонаю инсонбадбинона дар идеология ва амалияи фашизм (парастиши Фюрер, ки тарафдорони худро аз «хаёли ботил» озод мекунад) зоҳир шуд. Моҳиятан ба аморализм ҳама гуна кӯшиши «барҳам додани» қоидаю қонунҳои ахлоқӣ, мас., таассубу хурофот эълон кардани виҷдон, инсондӯстӣ ва эҳтироми шахс мутааллиқ аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аморализм
Охнотун

**Аменхотепи IV** (баъдан **Охнотун**;  1380 то м. — ?) — яке аз фиръавнҳои Мисри Қадим.

## Ҳукмронӣ
Солҳои ҳукмр. 1365 – 48. А. IV писари Аменхотепи III буд. Дар 15-солагӣ бар тахт нишаст ва ба ӯ лақаби Неферхепрура, яъне «беҳтарин офаридаи Ра» дода буданд. Ра (Офтоб) – худои олии Мисри Қадим аст. Баъд аз як соли ҳукмрониаш ба ӯ лақаби Уэнра, яъне «мутааллиқи ягонаи Ра» илова гардид. А. IV-ро дар маъхазҳо гоҳо пешгӯй ва ё ғайбдон ва гоҳо девона ҳам номидаанд. А. IV бар хилофи издивоҷи анъанавии фиръавнҳо бо Нефертитӣ ном зебодухтари яке аз ашрофзодаҳо хонадор шуд. А. IV соли 1359 пойтахти Мисрро 300 км дуртар аз Фив (пойтахти ҳамон давра) ба мавзеи махсусе кӯчонд ва онро Ахетатон, яъне «хонаи Атон» номид. Ҳоло он дар ҳудуди шаҳри Тел-ал-Амарна воқеъ аст. Муҳимтарин иқдоми А. IV аз он иборат аст, ки ӯ аввалин бор дар таърихи Мисри Қадим ғояи яккахудоиро ба вуҷуд овард ва худои ягонаи ӯ Атон (чархи Офтоб) ном дошт. Соли 1356 ӯ Атонро худои ягона эълон кард, парастиши тамоми худои маъмулии мисриёнро ғайри қонунӣ эълон кард ва парастиши Амон сахт таъқиб карда мешуд. ӯ ҳамаи маъбадҳоро баст ва мӯбадонро аз кор ронд. Атон манбаи тамоми ҳаёт эълон гардид. ӯ Атонро на танҳо худои ягонаи Миср, балки худои ягонаи ҷаҳон медонист. Ин фавқулистеъдодият ба ӯ имкон дод, ки номи худро Эхнатон, яъне «писандидаи Атон» гузорад. Дар с-ҳои ҳукмр. А. IV ҷангҳои забткорона умуман рух надодаанд. Дар ғояи парастиши яккахудоӣ маслиҳатгари ӯ модараш Тий буд; Худи А. IV аз бемории саръ азият мекашидааст. Гӯё маҳз дар вақти хурӯҷи саръ Атон ба ӯ ҳақиқатро баён мекардааст ва лақаби девона ба ӯ ба-д-ин сабаб буд.

Дар пойтахти таъсисдодаи А. IV – Ахетатон бостоншиносон суруде бо номи «мадҳияи Атон» пайдо кардаанд, ки он яке аз асарҳои бадеӣ, фалсафӣ ва динию ривоятии қадим маҳсуб мешавад. Ин суруд нисбат ба дигар сурудаҳои динии мисриёни қадим мазмуни васеъ дошта, Атон ҳамчун худои ягона на танҳо барои мисриён, балки барои ҳамаи кишварҳо маънидод мешуд. А. IV умри дароз надид ва ҷавон фавтид. Пас аз марги А. IV мӯбадоне, ки ба тавассути парастиши маъбадҳои гуногун ризқу рӯзӣ ба даст меоварданду аз он маҳрум шуда буданд, ба шӯриш хеста, боз парастиши Амонро барқарор карданд ва ба шоҳи яктопарасти худ лақаби девонаро ошкоро илқо карданд. Пойтахт ҳам боз ба Фив кӯчонда шуд ва Ахетатон оҳиста-оҳиста хароб гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Веркутер Ж., Древний Египет (Пер. с фр. Татьяны Земцовой), М., 2004, 
* Геродот, История (Перевод и примечания Г. А. Стратановского), М., 2006; 
* Комилӣ А., Аз таърихи қадимаи Шарқи Наздику Миёна, Д., 2008.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фиръавнҳо аз рӯи алифбо
Аменхотепи III

**Аменхотепи III** — шоҳи Миср аз сулолаи 18, тақрибан солҳои 1455 – 19 то м. ҳукмрон будааст.

## Ҳукмронӣ
Давраи ҳукмр. А. замони ривоҷу равнақи Миср буд. Сохтмони азими Қаср дар Фив, ибодатгоҳи Амон дар Луксор ва дигар ибодатгоҳҳову ҳайкалҳои хурду бузурги дар ҳамин вақт бавуҷудомада шоҳиди болоравии иқтидори ҳарбии Миср, доман паҳн кардани сарҳади мулк (аз болооби Фурот то остонаи 4-уми Нил), ба тобеияти Миср даромадани подшоҳони Бобул, Митан ва Кипр аз нишонаҳои тараққии иҷтимоиву иқтисодӣ ва фарҳанги ҳамин давраанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Веркутер Ж., Древний Египет (Пер. с фр. Татьяны Земцовой), М., 2004, 
* Геродот, История (Перевод и примечания Г. А. Стратановского), М., 2006; 
* Комилӣ А., Аз таърихи қадимаи Шарқи Наздику Миёна, Д., 2008.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фиръавнҳо аз рӯи алифбо
Амрикои Марказӣ

**Амрикои Марказӣ** (, ) —— қисми ҷанубии Амрикои Шимолӣ, байни гарданаҳои Теуантепек ва Дарен.

Дар ҳудуди Амрикои Марказӣ давлатҳои Гуатемала, Гондурас, Никарагуа, Коста-Рика, Панама, Салвадор ва Белиз (мулки Британияи Кабир) ҷой гирифтаанд. Масоҳ. умумиаш 521 ҳазор км². Аҳолиаш зиёда аз 40 млн нафар (2010). Дар кишварҳои Амрикои Марказӣ забони испанӣ забони расмии давлатӣ мебошад. Танҳо аҳолии Белиз англисзабонанд. Барои Амрикои Марказӣ туризм манбаи асосии даромад буда, ба ҳисоби миёна соле 7,5 млрд долларро ташкил медиҳад. Дар ин соҳа Коста-Рика дар сафи пеш аст (соле қариб 1 млн 600 ҳазор сайёҳ). Соли 2010 Амрикои Марказӣ 8 млн сайёҳ қабул кардааст.
## Марзбандии сиёсӣ
Ба Амрикои Марказӣ чунин кишварҳо ва ҳудудҳои тобеъ дохиланд:
 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* border|22px Белиз (мулки Британияи Кабир)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Амрикои Марказӣ
Аметист

**Амети́ст** (, аз  «не» +  «бадмаст»), **ҷамаст** — минерал, як навъи кварс (SiO2). Рангаш бунафш, ё бунафши сурхчатоб ё бунафши осмонӣ буда, дар рӯшноӣ онро дигар мекунад. Вобаста ба кон рангаш дар рӯшноӣ устувор мебошад ё мепарад. Ҳангоми то 250°С тафсонидан рангаш дигар мешавад. Асосан дар пегматитҳои гранитӣ, рагҳои кварсӣ, ковокиҳои ҷинсҳои вулқонӣ вомехӯрад. Кристаллҳояш аз қабатҳои ҳамвориҳои призма ва ромбоэдр ташшаккул ёфтаанд. Аз ҳама намудҳои кварс аметист бештар рӯяҳои ромбоэдр дорад. Сингонияаш – тригоналӣ. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос – 7. Зичиаш 2630 – 2650 кг/м3. Нишондиҳандаи шикаст 1,543–1,554. Конҳои аметист дар Русия, Бразилия, Шри Ланка, Уругвай, Арманистон мавҷуданд. Тибқи ривоятҳои қадима аметист касро аз бадмастӣ нигоҳ медорад. Аметистро ба таври сунъӣ низ ҳосил мекунанд, ки аз табииаш фарқ кардан хеле душвор аст. Аметисти сунъи андозааш то 30 см-ро ҳосил кардаанд. Беҳтарин намунаҳои аметисти табиӣ ва сунъиро дар заргарӣ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амёбаҳо

**Амёбаҳо** (, аз  — тағйирот) — як гурӯҳи содатаринҳо.

## Ҳаёт
Бештар дар обанборҳои ширин (бенамак), гоҳо дар хок сукунат ихтиёр мекунанд. Амёбаҳои паразит низ мавҷуданд. Андозаи амёбаҳо аз 50 мкм то 2 – 3 мм аст. Амёбаҳо шакли доимӣ надоранд. Амёбаҳо, ки ҷисмашон аз ситоплазма иборат аст, пойҳои қалбакӣ (псевдоподияҳо) дошта, онҳо вазифаи ҳаракат ва доштани ғизоро ба ҷо меоваранд. Ғизои амёбаҳо бактерияҳо, обсабзҳои майда, содатаринҳо ва ғ. мебошанд. Дар атрофи ғизо аз ситоплазма шираи махсус ҷудо мешавад, ки он вакуолаи ҳозимаро ба вуҷуд меоварад (андаруни он ғизо ҳазм шуда, ба ситоплазма заҳида мегузарад). Об ва маҳсули фаъолияти ҳаётиро вакуолаи кашишхӯранда ихроҷ менамояд. Амёбаҳо, одатан, як ядро (ҳаста) доранд, вале амёбаи Pelomyxa серядро аст. Бисёр амёбаҳо бо роҳи ғайриҷинсӣ (тақсимшавӣ) афзоиш мекунанд. Қабл аз тақсим шудани ҷисми амёбаҳо дар ядрои он раванди митоз ба амал меояд. Дар амёбаҳо афзоиши ҷинсӣ аҳёнан ба мушоҳида мерасад. Дар шароити номусоид (кам шудани ғизо, хунукӣ, хушк шудани обанборҳо ва ғайра) ҷисми амёбаҳо лунда ва сатҳи протоплазма ғафс гашта, он ҷилди муҳофиз ҳосил мекунад (яъне систа ба вуҷуд меояд). Амёбаҳое, ки дар обҳои ширин сукунат доранд, далели ифлос будани об маҳсуб мешаванд. Амёбаҳои паразит дар рӯдаи ҳайвоноти гуногун ва одам зиндагӣ мекунанд. Дар байни онҳо хусусан амёбаҳои исҳоли хунин (Entamoeba histolytica) хавфноканд. Онҳо бемории амёбиазро ба вуҷуд меоваранд, ки хеле вазнин аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аменемхет (Ҳамном)

**Аменемхе́т** (Аменемхат) — номи сулолаи 12-и фиръавнҳои Мисри Қадим.

* **Аменемхети I** (тақр. 2000 – 1970 то м) — асосгузори сулола. Барои суст кардани мавқеи ҳокимони маҳаллӣ (номархҳо) мубориза бурд, ба ҷойи номархҳои пешина ашроф  ва муқаррабони содиқи худро гузошт. А. I ба Фаластин лашкар кашида, ба муқобили лубнониҳо ҷангид ва дар ҷануб вил. Ваватро забт намуд. «Насиҳатнома»-и А. I ба фарзандаш Сенусерт боқӣ мондааст. 
* **Аменемхети II** (1934 – 1896 то м.) — сиёсати мудохилаи иқтисодӣ ва ҳарбиро ба Куш ва Пунт (дар Африқои Шарқӣ) давом дод. 
* **Аменемхети III** (тақр. 1849 – 1801) — шоҳи Миср, сулолаи 12, писари Сенусерти III. Давраи ҳукмронии А. III-ро замони нашъунамои дуюми Миср меноманд. Дар давраи А. III сохтмони ибодатхонаҳо вусъат ёфт, дар нимҷаз. Сино истеҳсоли мис ва дар воҳа корҳои обёрӣ авҷ гирифтанд. Муаррих Страбон хабар медиҳад, ки дар замони шоҳ Ламарес (эҳтимол, замони А. III аст) дар назди Файюм бинои азиме сохта шуд, ки дар байни юнониҳо бо номи «Лабиринт» машҳур гардидааст. Матнҳои дар папирус навишташударо, ки дар Ремессеум ёфт шудаанд, эҷоди замони А.-и III донистаанд: «Қиссаи Синухет», «Деҳқони суханвар» ва ғ. 
* **Аменемхети IV** — тақр. солҳои 1801 – 1792 то м. подшоҳӣ кардааст.
Аменхотеп

**Аменхоте́п** — номи фиръавнҳои сулолаи XVIII-и Мисри Қадим.

* **[[Аменхотепи III]]** 
* **[[Аменхотепи IV]]**