Лямблиоз

**ЛЯМБЛИОЗ** (Lambliasiasis), як навъ бемории узвҳои ҳозима, ки ламблияҳо (Lamblia intestinalis) ба вуҷуд меоранд. Лямблияҳо дар рӯдаи борик сукунат доранд. Ду шакли лямблияҳо мавҷуд аст: ҳаракатнок (дар шакли вегетативӣ) ва беҳаракат (дар шакли систа). Ламблияи ҳаракатнок 4 ҷуфт камчинак ва қурси ҷаббанда дорад, ки тавассути он ба луобпардаи рӯдаи борик маҳкам часпида мегирад. 
Манбаи сироят фақат одам аст. Лямблияҳоро бори аввал олими чех Д. Ф. Лямбле тавсиф кардааст (1859). Пажӯҳишҳоҳо собит намуданд, ки Л. дар байни одамони солим ниҳоят бисёр дучор мешавад (дар одамони калон 10%, кӯдакон 30%). Дарозии тани лямблия 10 – 18 мкм, паҳниаш 8 – 10 мкм аст. Лямблияҳо дар луобпардаи қисми болои рӯдаи борик ҷой мегиранд. Онҳо дар талхадон зиндагӣ карда наметавонанд ва бинобар ин боиси бемории ҷигар намешаванд. Зимни таҷрибаҳо маълум гашт, ки талха ба лямблияҳо таъсири марговар мерасонад. 
Одам аз Л. дар сурати истеъмоли маҳсулот (хусусан сабзавот ва меваи тар), об, инчунин даст ва ашёи рӯзгор, ки дар онҳо систаҳо мавҷуданд, сироят меёбад. Лямблияҳо ба роҳи меъдаю рӯдаи одам ворид шуда, дар рӯдаи борик меафзоянд ва луобпардаи онро ба ангезиш меоранд. Дар қисми болои шикам ё атрофи ноф дард ба вуҷуд меояд, шикам дамиш ва қур – қур мекунад, дил беҳузур мешавад. Мумкин қабзият рӯй дода, ба исҳол табдил ёбад (наҷосат зардранг ва луобомез аст). Лямблияҳо аз рӯдаи борик ба рӯдаи ғафс мегузаранд (шароит барояшон номусоид аст) ва аз ҳаракат монда ба систаҳо табдил меёбанд. Систаҳо ба тавассути наҷосат ихроҷ мешаванд. Онҳо дар хок то 3 ҳафта, дар об бошад, то 5 ҳафта зинда мемонанд. 
Л. бештар дар кӯдакон (хусусан 2 – 5 сола) ба мушоҳида мерасад. Баъзан Л. ноаён инкишоф ёфта, тасодуфан баъди ягон бемории дигар зоҳир мегардад. Шикам дард ва дамиш мекунад. Наҷосат обакӣ, луобу кафкдор ва сабз мешавад, кӯдак аз сабзиш мемонад. 
Бемори гирифтори Л. ғайр аз табобати духтур, бояд парҳез карда, гӯшти обпаз, ҷурғот, творог, карам, сабзӣ, тарбуз, лиму хӯрад; таомҳои хамирӣ ва ширинро кам истеъмол кардан лозим аст. 
Барои пешгирии беморӣ шахсони гирифтори Л.-ро саривақт ошкор ва табобат бояд кард; кӯдаконеро, ки зуд-зуд қазои ҳоҷат мекунанд, ба муоина мегиранд. 
Хӯроквориро аз ифлосӣ муҳофизат карда, зидди магасҳо мубориза бояд бурд. Оби ҳавзҳои кушодаро наҷӯшонида ошомидан ва сабзавоту меваро ношуста истеъмол кардан манъ аст. Риояи қоидаҳои гигиенаи шахсӣ шарти зарурии пешгирии Л. маҳсуб мешавад.

Гиардиаз як бемориест, ки аз ҷониби лямбия, паразити микроскопии рӯда, ки ба намуди протозоаҳо, синфи флагелла тааллуқ дорад, ба вуҷуд омадааст.  Giardia паразитҳои рӯда мебошанд, минтақаҳои асосии фаъолияти ҳаётии онҳо duodenum ва ибтидои рӯдаи борик мебошанд.  Интиқолдиҳандагони Giardia бисёр ҳайвонот мебошанд, аз ҷумла каламушҳо, мушҳо, гурбаҳо, сагҳо.  Аммо манбаи асосии сирояти гиардиаз барои одамон одамон мебошанд.

 Истеъмоли Giardia метавонад ба ихтилоли функсионалии рӯдаи борик оварда расонад, гарчанде ки дар шумораи зиёди ҳолатҳо шахс - интиқолдиҳандаи ламблиа ягон шикоят надорад.  Аммо, мувофиқи тавсияҳои ТУТ, ташхиси лямблиоз ҳангоми ошкор шудани ламблия дар ҳама ҳолат, ҳатто дар сурати набудани нишонаҳои шадид, муқаррар карда мешавад.

 Ҷиардия ба номи доктор Д.Ф.  Гямблия, асли чехӣ, ки ин паразити рӯдаҳоро соли 1859 тавсиф карда, аз соли 1860 дар Русия кор мекунад.  Аммо, таърихи ламблия дар тибби аврупоӣ аз тавсифе оғоз мешавад, ки онро дертар биологи фаронсавӣ Алфред Гиар (имлои лотинии насабаш Гвардия) кардааст.  Аз ин рӯ, дар тибби хориҷӣ номи дигари лямблиоз қабул карда мешавад - лярдиаз (ҳамчун гардиоз ё гардиоз талаффуз мешавад).

 Паҳншавии гиардиаз ба рушди фарҳанги гигиенӣ вобаста аст.  Дар кишварҳои аврупоӣ на бештар аз 3-5% одамон бо ламблия гирифтор мешаванд.  Дар байни кӯдакон, лярдиаз нисбат ба калонсолон ду маротиба зиёдтар ошкор карда мешавад.  Сабаб дар он аст, ки кӯдакон аксар вақт қоидаҳои гигиенаро риоя намекунанд.

 Сабабҳои лямблиоз

 Механизми интиқоли lamblia фекал-даҳонӣ аст.  Яъне, ламблия аз бадан дар баробари наҷосат хориҷ мешавад ва тавассути даҳон - дар баробари ғизо ё об ворид мешавад.

 Giardia дар ду шакл мавҷуд аст - вегетативӣ (ки дар он Giardia ғизо медиҳад ва мерӯяд) ва дар шакли киста (вақте ки бадани микроорганизм бо пардаи муҳофизатӣ пӯшонида шудааст) вуҷуд дорад.  Дар берун аз бадани инсон, шаклҳои рустанӣ мемиранд ва кистаҳо қобили ҳаёт боқӣ мемонанд.

 Барои ба амал омадани сироят бо lamblia, ба бадан ворид шудани 10 то 100 киста кифоя аст.  Кистаҳои гиардия метавонанд дар замин, дар об, аз ҷумла оби равон ва ҳатто чашмаҳои дар панҷаҳои пашшаҳо мавҷудбуда мавҷуд бошанд.  Танҳо хунукӣ дар зери 13&nbsp;°C ё ҷӯшон кистаҳоро мекушад.

 Киста, ки ба бадани инсон ворид шудааст, ба дувоздаҳдаҳзина мерасад ва дар он ҷо зери таъсири афшураи рӯда пароканда мешавад.  Аз як киста ду шакли вегетативии лямблия ба вуҷуд меояд.  Giardia ба виллҳои луобпардаи рӯда пайваст мешавад ва боварӣ дорад, ки он аз маҳсулоти ҳозимаи париеталӣ ғизо мегирад.  Giardia аз рӯи тақсим тақсим мешавад.  Ҳар 9-12 соат шумораи lamblia дучанд мешавад.

 Ҳангоми ворид шудан ба рӯдаи ғафс, lamblia шакли худро тағйир дода, ба киста табдил меёбад.  Киста организмро дар наҷосат мегузорад.

 Аломатҳои Giardiasis

 Giardia метавонад то як миллион сантиметр мураббаъ девори рӯда бошад.  Онҳо ба таври механикӣ ба ҳуҷайраҳои хун (эритроцитҳо) осеб мерасонанд, ақсои асабро асабонӣ мекунанд ва раванди ҷаббидаро халалдор мекунанд.  Дар натиҷа, илтиҳоб инкишоф меёбад.  Маҳсулоти партови lamblia метавонад аксуламалҳои аллергияро ба вуҷуд оранд.

 Giardiasis метавонад шадид ё музмин бошад.  Аломатҳои лярдиази шадид метавонанд 1-3 ҳафта пас аз ҳуҷум пайдо шаванд.

 Зуҳуроти маъмултарини лямблиоз як бемории рӯда мебошад.  Дар баъзе ҳолатҳо, лямблиоз метавонад халалдор шудани заҳра ва рукуди өтро ба вуҷуд орад.  Дар сурати тӯл кашидани лямблиоз (хусусан дар кӯдакон), нишонаҳои невротикӣ ба амал меоянд.

 Дарди шикам

 Меъда

 Бемории табларза

 Зуҳуроти аллергия

 Аломатҳои невротикӣ

 Усулҳои ташхиси лямблиоз

 Giardiasis аломатҳои мушаххас надорад ва зуҳуроти он гуногунанд.  Аз ин рӯ, як ҳолати маъмулӣ он аст, ки шахс аз ҷониби мутахассисони гуногун барои нишонаҳои гуногун табобат мегирад ва лямблиоз номаълум боқӣ мемонад.

 Дар ҳолатҳои зерин шумо бояд бешубҳа барои lamblia санҷида шавед:

 бо майл ба бемориҳои рӯда, инчунин бо ҷараёни музмини онҳо; бо эозинофилия (мавҷудияти зиёд шудани эозинофилҳо дар хун); бо зуҳуроти аллергӣ; дар сурати ихтилоли рӯда ҳангоми сафар ба хориҷа, хусусан ба ҷануб ва кишварҳои экзотикӣ; дар сурати нишонаҳои невротикӣ, хусусан дар заминаи ихтилоли рӯда.

 Giardiasis дар асоси санҷишҳои лабораторӣ муқаррар карда мешавад.  Барои ташхиси гиардиаз, одатан усулҳои зерин истифода мешаванд:

 Санҷиши микроскопӣ

 Санҷиши хун серологӣ

 Санҷиши хун

 ОБУНА ШАВЕД БА ДИГНОСТИКА

 Барои дақиқ муайян кардани беморӣ, бо мутахассисони шабакаи Духтури оилавӣ таъйин кунед.

 Усулҳои табобати лямблиоз

 Табобати giardiasis аз якчанд марҳила иборат аст:

 Марҳилаи омодагӣ

 Табобати маводи (припарат)

 Марҳилаи барқарорсозӣ

 Ҳадафи марҳила барқарор кардани микрофлораи рӯда, баланд бардоштани масуният, фароҳам овардани шароите мебошад, ки ба такрористеҳсоли ламблиа монеъ мешаванд (зеро дар сурати мавҷуд будани миқдори зиёди ламблияи қобили ҳаёт такроршавӣ имконпазир аст).  Дар ин марҳила, парҳез дар якҷоягӣ бо парҳези дуруст низ аҳамияти калон дорад.

## Эзоҳ