open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Григол Абашидзе

**Григо́л Григо́лович Абаши́дзе** (; 19 июл (1 август)-и 1914, Чиатура, Гурҷистон — 29 июли 1994, Тифлис, Гурҷистон) — шоир ва нависандаи гурҷӣ, академики АИ ҶШС Гурҷистон (1979). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974). Котиби якуми Садорати ИН Гурҷистон (1967—1981).

## Зиндагинома
Григол Абашидзе 19 июл (1 август)-и соли 1914 дар шаҳри Чиатура ба дунё омадааст. Соли 1931 мактаби миёнаро дар Тифлис хатм кардааст. Дар соли 1936 факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Ттифлисро хатм намудааст. Шеърҳояш аз соли 1934 чоп мешаванд.

## Фаъолияти эҷодӣ
Асарҳои Абашидзе ба таърихи қадими Гурҷистон ва ҳаёти бунёдкоронаи имрӯзаи он бахшида шудаанд. Қаҳрамонҳои асарҳои ӯ («Ҳамеша дар либоси ҷангӣ», 1938; «Диди Свенски», 1939) меҳнаткашону родмардонанд. Маҳорати эҷодии Абашидзе хусусан дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945) сайқал ёфт. («Душманон», «Мусобиқаи танкҳо», 1941; «Байрақҳо»; достони «Кавкази мағлубиятнопазир», 1943) ва ғайра Абашидзе барои асарҳои «Дар сарҳади ҷанубӣ» (1949) ва «Ленин дар Самгори» (1950), сазовори Мукофоти давлатии СССР гардидааст (1951). Абашидзе муаллифи достони драмавии «Қиссаи тифлисиҳои нахустин» (1959) ва «Саёҳат дар се айём» (1961), маҷмӯаи «Тоқи заррин» (1966) мебошад. ӯ «Чӯҷачаи хурдӣ» (1943), «Парасту дар Рустави» (1950) барин асарҳои бачагона низ таълиф кардааст.

Абашидзе яке аз муаллифони (ҳамроҳи А. В. Абашели) матни Суруди Миллии ҶШС Гурҷистон мебошад. Ба тоҷикӣ қариб 50 шеър ва як қатор ҳикояҳои ӯ тарҷума гардидаанд, ки «Ленин дар Самгорӣ», ҳикояи «Сабақи бераҳмӣ» аз ҳамин ҷумлаанд. Иштирокчии Рӯзҳои адабиёти шӯравӣ дар Тоҷикистон (1981).

## Осор
* Избранная лирика, М., 1985.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абулфараҷи Рунӣ

**Абулфараҷи Рунӣ** (; ) — и форс-тоҷики дарбори султон Иброҳими Ғазнавӣ. Ӯ аз нахустин шоирони порсигӯи Ҳинд ба шумор меравад.

## Зиндагинома
Ў соли 1039 милодӣ дар деҳаи Руни вилояти Лоҳури Ҳиндустон таваллуд ёфта, дар зодгоҳаш таҳсили илм намудааст. Ў чун донишманд исломӣ ва суханвари бомаҳорат ба камол мерасад. Абулфараҷи Рунӣ ба шаҳри Ғазнин, ба дарбори Султон Иброҳим (солҳои ҳукмрониаш 1059—1099 милодӣ) даъват шуда, чун надим ва шоири дарбор хидмат кардааст ва дар мадҳи амирон ва вазирони сулолаи Ғазнавиён қасидаҳои ғарро сурудааст. Ў дар охири умр ба зодгоҳаш бармегардад ва дар он ҷо соли 1108 милодӣ вафот мекунад (1, 20)

## Мероси адабӣ
Аз Абулфараҷи Рунӣ девоне боқӣ мондааст, ки бо кӯшиши донишманди рус, профессор Чайкин соли 1928 милодӣ дар Эрон ба нашр расидааст. Чопи инти қодии девони ӯ бо саъй ва эҳтимоми донишманди эронӣ Маҳмуд Маҳдии Домғонӣ сурат гирифтааст. Девони Абулфараҷи Рунӣ қасида, қитъа ва ғазалу рубоиётро дарбар мегирад. Қасидаҳои вай бештар хусусиятҳои ҳасбиҳоливу тарҷумаиҳолӣ дошта, во қеъаҳои таърихиро ба риштаи тасвир кашидаанд. Ў ба муносибати тахтнишинии шоҳон ва бунёди қасру кӯшкҳои нав чанд қасидаи таҳниятӣ низ сурудааст. Ғазалҳои Абулфараҷи Рунӣ миқдори каме маҳфуз мондаанд, вале қитъаҳояш нисбатан зиёд буда, дорои мазмуни баланди иҷтимоианд. Мавзӯъҳои тан қидӣ дар осори манзуми Абулфараҷи Рунӣ пур қувват аст ва ӯ беадолатии замонро фош карда, ғаму кулфати хирадмандон ва аҳли адабро маҳз аз номусоидии иҷтимоӣ ва беадолати давру замон донистааст. Ӯ сабк аввали даврви ғазнавиро, ки онро бояд сабки такомулёфтаи давраи Сомонӣ шумурд ба дур афканд ва шеваи нав падид овард.(2, 471)

## Намунаи осор
:: Гардун зи барои ҳар хирадманд,
:: Сад шарбати ҷон ғизо даромехт.
:: Гетӣ зи барои ҳар ҷавонмард,
:: Ҳар заҳр, ки дошт, дар қадаҳ рехт.

:: Бар аҳли ҳунар ҷафо кунад чарх,
:: Натвон зи ҷафои чарх бигрехт.
:: Чун ҳаст замона сифлапарвар,
:: Кай дасти замона бартавон бехт?
:: Чун кунӣ харон ҳама саронанд,
:: Даст аз думи ҳар бибояд овехт (1, 21)

Чунин афкори тан қидӣ ва баландмазмун дар девони шоир бисёранд ва моҳияти осори манзуми Абулфараҷи Руниро муайян мекунанд. Инчунин ашъори иш қӣ ва манзаравӣ низ дар ашъори ин суханвари маъруф мав қеъ ва ма қоми арзанда доранд. Як хусусияти ҷолиби осори адабии вай сабки баёни ӯст. Абулфараҷи Рунӣ нахустин суханварест, ки ба сабки машҳури хуросонӣ рахна зада, шеъри худро бо тарзи нав — сабки иро қӣ пайваст сохтааст ва чун поягузори сабки тозаи иро қӣ ном баровардааст. Ин сабки адабӣ пас аз Абулфараҷи Рунӣ такомул ёфта, дар қарни дувоздаҳуми милодӣ ҳамчун услуби маъмулии назми форсӣ шеваи нигориши бисёр адибон қарор гирифт. Ба ин маънӣ вай дар адабиёти форсӣ суханвари забардаст ва навовар мебошад. Ў дар рушди назм ва ривоҷу равна қи забон ва адаби форсии дарӣ дар сарзамини Ҳинд хидмати арзандаеро ба ҷо овардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Суханварони Ғазнин. Таҳиягар ва мураттиб: Муҳаммадиқболи Садриддин. — Душанбе,2010. — С.?
* Сафо Забеҳуллоҳ. Тарихи адабиёт дар Эрон.Ҷ. 2. — С. 470

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Гурӯҳ:Шоирони садаи XVII
Шаҳрисабз (мазмунҳо)

* Шаҳрисабз — шаҳр дар вилояти Қашқадарёи Ӯзбекистон
* Шаҳрисабз (деҳа) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Нусратулло Махсуми ноҳияи Рашт
Мантиқии Розӣ

‘’’ **Мантиқии Розӣ** ‘’’ ()  Абӯмуҳаммад Мансур бинни Алӣ машҳур ба Мантиқии Розӣ — шоири садаи чаҳоруми ҳиҷрӣ аз шоирони номдори Ироқи Аҷам ба ҳисоб меравад.
## Зиндагинома
Абӯмуҳаммад Мансур бинни Алӣ Мантиқии Розӣ аз муосирони Соҳиб бинни Аббод. Вай дар шеъри дарӣ устод будааст ва шояд битвон ӯро қадимтарин шоири порсигӯи Ироқ донист. Вай зоҳиран  дар байни солҳои 367 (ибтидои вазорати Соҳиб) ва 380 яъне соле, ки Бадеъуззамон Ҳамадонӣ ба хидмати Соҳиб пайваста буд фавт кардааст. Авфӣ гӯяд: «Соҳиби Аббод пайваста мутолиаи ашъори ӯ кардӣ ва дар он вақт, ки устод Бадеъуззамон Ҳамадонӣ ба хидмати ӯ пайваст дувоздаҳсола буд ва шеъри тозӣ сахт хуб мегуфт ва табъи файёз дошт.Чун ба хидмати Соҳиб даромад ӯро гуфт шеъре бигӯй! Гуфт имтиҳон фармой  ва ин се байти Мантиқӣ бихонд ва гуфт инро ба тозӣ тарҷума кун, гуфт бифармой, ки ба кадом қофия, гуфт то, гуфт баҳр таъйин кун, гуфт: асраъ ё бадеъ фи албаҳр алсареҳ! 
Тарҷумаи Бадеъуззамон аз ин қитъаи Мантиқӣ аст:
::Як мӯй бидуздидам аз ду зулфат,
::Чун зулф зади эй санам башона.
::Чунонаш ба сахти ҳаме кашидам,
::Чун мур, ки гандум кашад ба хона,
::Бо мӯй бахона шудам падар гуфт,
::Мансур кадом аст аз ин дугона.
## Намунаи осор
::Як лафз н-ояд аз дили ман в-аз даҳони ту,
::Як муй н-ояд аз тани ман в-аз миёни ту.
::Шояд бадан, ки ояд жуфти камони хуб,
::З-ин хам гирифта пушти ману абрувони ту.
::Шизу шабеҳ надидам, мушки сиёҳу қир,
::Монанди рӯзгори ману зулфакони ту.
::Моно ақиқ н-орад ҳаргиз кас аз Яман,
::Ҳамранги ин сиришки ману ду лабони ту.

::Маҳи гардун магар бемор гаштаст,
::Бинолиду танаш бигрифт нуқсон.
::Сипар кирдори симин буду акнун,
::Баромад бар фалак чун нӯки чавгон.
::Ту гуфти хинги соҳиб тохтан кард,
::Фиканд ин наъли заррин дар биёбон.
::Дирам гар жуди ӯ дониста буди,
::Зи конаш н-омади берун ба паймон.
::Б-адин маънӣ пушаймонаст динор,
::Набини зард рӯяш чун пушаймон? (1,433)
## Адабиёт
•	1. Забебуллоҳ Сафо.- Таърихи адабиёт дар Эрон.-ҷ.1.-Теҳрон, 1389.- с.431-433
•	
•

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Мардовиҷ

**Мардовиҷ ибни Зиёр** (; ) — шоҳзодаи эронӣ, бунёнгузор ва нахустин амири дудмони Зиёриён (930—935), писари Зиёр.

## Зиндагинома
Мардовиҷ дар соли 928 давлати Зиёриёнро сохт. Ӯ мехост подшоҳи саросари Эрон бошад ва Давлати Сосониён ро баргардонад. Ӯ аз Табаристон бархост ва ъалайҳи Хилофати Аббосиён чанг кард ва шаҳрҳои зиёдеро фатҳ кард. Баъд аз ӯ, бародараш Вушмгир шоҳи Табаристон гашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зиёриён
Baskin-Роббинс

*Baskin-Роббинс* »як қатор муассисаҳои яхмос, ки ҷаҳонӣ дар табиат аст, Burt Baskin аст ва Irv Роббинс дар соли 1953 таъсис дода шуд. сарпӯшҳо истеҳсол барои яхмос Glendale, Калифорния. Ин ширкат як қатор мутахассиси бисёре аз дунё бо ҷойҳои яхмос аз 5,800, 2,800, ки шохаҳои дар Иёлоти Муттаҳида дастрас буданд калон аст. Baskin Роббинс дорои тақсимоти яхмос дар беш аз 30 кишвари ҷаҳон. Ин ширкат аст, ки дар Canton, Массачусетс воқеъ.

## Пайвандҳо
* Baskin-Роббинс сомонаи расмии 

Гурӯҳ:Dunkin 'абзор
Забони мозандаронӣ

**Мозандаронӣ** ё **табарӣ** (Ба мозандаронӣ: مازرونی, تپوری, تبری) яке аз забонҳои ҳинду аврупоӣва Забонҳои эронӣ буда мардуми ба ин забон гуфтугӯкунанда асосан дар кишвари Эрон зиндагӣ мекунанд ва зиёда аз 3 миллион тан мардуми бумӣ мебошад.

Мозандаронӣ бо гилакӣ, толишӣ, тотӣ, балучӣ ва курдӣ аз як шохаи забонианд. Ин шохаро "Эронии ховарӣ" гӯянд.

## Адабиёт
* Википедиа ингилисӣ.

Мзн
Гурӯҳ:Устони Мозандарон
Ҳотифи Исфаҳонӣ

**Ҳотифи Исфаҳонӣ** (; ) — пизишк ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Саид Аҳмад Ҳусайнӣ мутахаллис ба Ҳотифи Исфоҳонӣ аз шоирони номии дар замони Афшория ва Зиндия аст. Асли хонадони ӯ аз аҳли Урудбоди Озарбойҷон буда, ки дар замони подшоҳони Сафавӣ аз он диёр ба Исфаҳон ҳиҷрат карда ва дар ин шаҳр маскун гардидаанд. Таваллуд Ҳотиф дар нимаи аввали қарни дувоздаҳум иттифоқ афтодаву дар он шаҳр ба таҳсили риёзиву ҳикмат ва тиб пардохтаву гуё дар ин фунун аз маҳзари Мирзо Муҳаммад Насири Исфаҳонӣ истифода кард ва дар шеър низ Муштоқро роҳнамову устод худ ихтиёр намудааст. Ҳотиф дар ҷавонӣ ба шеъргуи пардохт ва дар тули зиндагӣ ороми худ аз мадҳи шоҳон ва руй овардан ба дарбори салотн худдорӣ кард ва бештар ба мутола ва ҳикмату ирфон машғул буд. Вай дар сол 1198 даргузашт.(1)

## Мероси адабӣ
Ҳотифи Исфаҳонӣ шоири тавоно ва мусаллат ба забону адаби форсӣ буд. Вай аз сабки шуарои мутақаддим форс бавижа Ҳофиз ва Саъдӣ пайрави мекард ва табъи худро дар сурудани тамоми қолабҳо шеърӣ махсусан ғазал, қасида ва рубоӣ, тарҷеъбанду таркиббанд озмудааст. Шуҳрати умдаи Ҳотф ба сабаб шоҳкории бузурги адабии ӯ (тарҷеъбанди ирфонӣ) аст, к дар он хам аз лиҳози ҳусну таркиб алфоз ва ҳам аз лиҳози тавсифи маъонӣ доди сухан додааст. Ӯ марсияҳо зебое низ бо истифода аз моддаи торих (ҳуруфи абҷад) дар марги бузургон ва дустони худ суруд, ки ин ашъор аз арзиш болое бархурдоранд.
Муҳимтарин асари боқимонда аз Ҳотфи Исфаҳонӣ девони ашъори ӯ ва чандсад байт шеър ба забон арабӣ аст.

## Намуна осор
:: Эй фидои ту ҳам дилу ҳам ҷон,
:: Эй нисори раҳат ҳам ину ҳам он.
:: Дил фидо ту чун туи дилбар,
:: Чон нсори ту чун туи ҷонон.
:: Дил раҳондан зи даст ту мушкил,
:: Ҷон фшондан ба пои ту осон.
:: Соқи оташ пур асту оташдаст,
:: Рехт дар соғар оташи сузон.
:: Чун кашидам на ақл монду на ҳуш,
:: Сухт ҳам куфр аз ону ҳам имон.
:: Маст афтодаму дар он мастӣ,
:: Ба забоне, ки шарҳ он натвон.
:: Ин сухан мешунидам аз аъзо,
:: Ҳама ҳаттул вариди вал шарён.
:: Ки яке ҳасту ҳеч нест ҷуз ӯ,
:: Ваҳдаҳу ло илоҳа иллоҳу.(2)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Маҷди Ҳамгар

**Маҷди Ҳамгар** (; ) — и ғазалсарои форс-тоҷик, муосир бо Саъдии Шерозӣ.

## Зиндагинома
Хоҷа Маҷдуддин Ҳуббуллоҳ бинни Аҳмад бини Юсуф Ҳамгар машҳур ба ибни Ҳумгари Шерозӣ ва Маҷди Ҳумгари Шерозӣ (607—686 қамарӣ) аз шоирони карни ҳафтуми ҳиҷрӣ аст. Девони мансуб ба Маҷди Ҳумгар дар ҳудуди се ҳазор байт дар қолабҳои қасида , ғазал,қитъа, рубоӣ ва маснавӣ дорад. Девони ӯ чоп шудаву ҳовии матолиби арзишманде дар боби масоили адабӣ ва иҷтимоии қарни ҳафтуми ҳиҷрӣ аст . Маҷд дар насри форсӣ низ тавоно буд. Чунончи Бадри Ҷочармӣ ӯро муншии калом номид. Вай дар нимаҳои соли 607 дар Язд зода шу два дар назди Абдуллоҳ Хушайбӣ шеър ва иншову хушнависӣ омухт. Пас аз он аз Язд ба Шероз рафт ва ба хидмат подшоҳони Салғарӣ расид.
Дар форс Ибни Ҳумгар Абубакр бинни Саъд ва Саъд бинни Абубакр ва Муҳаммад бинн Саъдро мадҳ кард ва дар назди ин подшохон рутбаи маликушшуъароӣ ёфт. Атобак Абубакр ӯро ба зиндон андохт ва пас аз муддате асорат ба шафоат Фахруддин Абубакр вазри Атобак раҳоӣ ёфт. Пас аз ҳамлаи қавми муғул ва тотор Маҷди Ҳумгар ба Исфаҳон рафт ва дар соли 686 дар Исфаҳон вафот кард.(https://fa.wikipedia.org/wiki/).

## Намунаи осор
:: Дарди ту зи дил ба доғи ҳиҷрон наравад,
:: Нақши ту зи пеши чашм осон наравад.
:: То дил бошад меҳри ту дар дил бошад,
:: То ҷон наравад меҳри ту аз ҷон наравад.

:: Аз соддагиву салимиву мискинӣ
:: В-аз саркашиву такаббуру худбинӣ.
:: Бар оташ агар нишониям бншинам,
:: Бар дида агар нишонамат наншинӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Муҳаммад Кайвони Қазвинӣ

**Муҳаммад Яҳё Кайвони Қазвинӣ** (), маъруф ба **Воизи Қазвинӣ** (; ) — , фарҳангӣ ва и сотсиалисти эронӣ.

## Зиндагинома
Кайвони Қазвинӣ маъруф ба Воизи Қазвинӣ дар соли 1885 дар шаҳри Қазвин ба дунё омад. Падараш, Шайх Исмоили Воиз, аз ваъзкунандагон ва сӯфиёни Қазвин буд. Муҳаммад Яҳё Кайвони Қазвинӣ соҳиб, мудир ва сардабири рӯзномаи «Насиҳат» ва аз дӯстони Маликушшуаро Баҳор буд.

## Қатл
Муҳаммад Кайвон Қазвинӣ дар 7 обони соли 1304 (1925 мелодӣ) дар ҳоле ки рӯзномааш тавқиф шуда буд ва дар Теҳрон ба сар мебурд, террор шуд. Бархе гуфтаанд, ки Маликушшуаро Баҳор аз тарафи мухолифин маҳкум ба марг шуда буд ва Муҳаммад Кайвони Қазвинӣ ба хотири шабоҳати чеҳра ба ҷои вай кушта шуд. Ривояти дигаре низ вуҷуд дорад, ки вай ба хотири ин, ки бародараш Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ аз афроди бонуфуз ва наздик ба силсилаи Қоҷор будааст, террор шудааст. Бархе муътақиданд, ки қатли Воиз ба далели мақолаҳои тунди ӯ алайҳи низомиён ва сардори сипаҳ буда ва ин қатл комилан амдона ва огоҳона як рӯз қабл аз эътои салтанат ба Ризохон дар ростои аҳдофи сардори сипаҳ ва тарафдоронаш будааст.

## Намунаи осор

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони асри XIII
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Раҳии Муъаййирӣ

**Муҳаммадҳасан «Биюк» Муъаййирӣ** (, бо тахаллуси **Раҳӣ** (); )  — , ғазалсаро, таронасаро ва таснифсарои баноми муосири Эрон.

## Зиндагинома
Муҳаммадҳасан Раҳии Муъаййирӣ дар соли 1909 дар Теҳрон ба дунё омад ва пас аз таҳсилоти олӣ вориди машоғили идорӣ шуд ва солҳо бо родию ҳамкорӣ дошт. Девони комили ӯ ҳовии «Сояи умр», «Озода», «Таронаҳо», ки шомили ғазалиёт, қитъаот, маснавиҳо, таронаҳо ва дигар сурудаҳои ӯст. Вай дар танзу фукоҳанависӣ ва таронасароӣ низ устод буд, аммо умдаи шуҳрати Раҳии Муъаййирӣ ба хотири ғазалиёти ӯст, ки омезае аз латофат ва фасоҳати забони Саъдӣ, қуввату инсиҷоми баёни Низомӣ, шӯру ҳарорати каломи Мавлавӣ ва нозукхаёлиҳои Соиб аст. Раҳии Муъаййирӣ баёне пок ва пироста ва табъе гарму ҳассос дошт.

## Даргузашт
Раҳии Муъаийирӣ, ки то охири умр муҷаррад зист, 15 ноябри соли 1968 пас аз ранҷи тӯлонӣ аз бемории саратони меъда даргузашт ва дар мақбараи Заҳируддавлаи Шамирон ба хок сипурда шуд.

## Намунаи ашъор

### Аз ғазалиёт
;Ҳадиси ҷавонӣ

### Абёти пароканда

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Алиасғари Шеърдӯст. Шеъри муосири Эрон. Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикии Сафорати Ҷумҳурии Исломии Эрон дар Тоҷикистон. — Душанбе 2012. — С. 363

Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Бадри Ҷоҷармӣ

**Бадри Ҷоҷармӣ** (, *Бадруддин ибни Умар*; ?, қасабаи Ҷоҷарми Хуросон — 1287, Исфаҳон) — , ориф ва донишманди форс-тоҷик, падари Муҳаммади Ҷоҷармӣ.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш илмҳои мутадовили даврашро омӯхта, дар синни камолот рӯ ба Исфаҳон овард. Ба хидмати ҳокими Исфаҳон ва Ироқи Аҷам Муҳаммади Ҷувайнӣ (вафот 1279) даромад ва ба унвони маликушшуаро соҳиб гардид. Аз Бадрии Ҷоҷармӣ девоне мондааст шомили тақр. 4 ҳазор байт қасоид, ғазалиёт, рубоиёт ва ғайра. Дар мавзӯъҳои анъанавии адабиёти классикии форс-тоҷик, махсусан ишқ ба сабки ироқӣ шеър гуфтааст. Ба шаклбозӣ ва такаллуф майл доштааст. Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Давлатшоҳи Самарқандӣ. Тазкирату-ш-шуаро. Д., 1999
Назирии Нишопурӣ

**Муҳаммадҳусайн Назирии Нишопурӣ** (; ) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мирзо Муҳаммад Ҳусени Нишопурӣ аз шоирони баландовозаи садаи даҳум ва аввали садаи ёздаҳум ҳиҷрӣ ба шумор меравад. Ҳарчанд ки ба тиҷорат машғул буд, аз айёми ҷавонӣ ба омӯзиши илму адаб пардохта, дар диёри хеш шоири тавоно гардид. Ба расми тиҷорат аз Хуросон ба Ироқу Озарбойҷон меравад. Кори Назир дар ин сафарҳо ба ҷуз бозаргонӣ муошират бо шоирон, сайқал додани маҳорати шеъргӯӣ ва иштирок дар маҳфилҳои адабӣ буд. Баъдан озими Ҳинд гардида, дар шаҳри Агра ба хидмати ҳокими он ҷо Абдураҳим мушарраф мешавад ва аввалин қасидаи мадҳиявиашро дар ситоиши ӯ сурудааст. Таърихи сафари Назирӣ ба Ҳинд байни солҳои 992-993-и ҳиҷрӣ рост меояд. Чанд муддат дар дарбори шоҳ Акбар ва писари ӯ адои вазифа намуда, онҳоро мадҳ намудааст.
Чанде хидмати дарборро тарк намуда, ба зиёрати каъба меравад ва баъди бозгашт дар Акбарободи Гуҷарот сокин гардида, ба тиҷорат машғул мешавад. Дар дарбори Нуриддин Ҷаҳонгир (1014—1037) низ хидмат намудааст. Поёни умри шоир дар Акбаробод сипарӣ шудааст. Таърихи вафоти ӯро ба солҳои 1021, 1022, 1023 медонанд. Моддаи таърихҳое, ки дар соли вафоти ӯ сурудаанд монанди «зиндаёд ҳисонулҷам», соли 1021-ро собит мекунад.
Озар дар «Оташкада» Назириро «алхақ шоири беназир» ва Амин Аҳмади Розӣ «аз беназирони замон» васф намудаанд.

## Мероси адабӣ
Назирии Нишопурӣ девони ашъорашро худ соли 1020, яъне як сол пеш аз вафоташ танзим намуда, ба китобхонаи Хонхонон тақдим карда буд. Девони шоир шомили қасида, таркиббанд, ғазал, қитъа ва рубоист. Қасида ва таркиббандҳояш маъмулан дар ситоиши Худованд, наъти паямбар, мадҳи Хонхонон, шоҳ Акбару Ҷаҳонгир ва шоҳзодагони дигар аст. Дар маҷмӯъ девони Назирӣ аз 10 ҳазор байт иборат аст, ки 5 ҳазор байти онро ғазал ташкил медиҳад.

## Намунаи ашъор
:: Мо ҳоли хеш бесару бепо навиштаем,
:: Рӯзи фироқро шаби ялдо навиштаем.
:: Қосид баҳуш бош, ки дар як ҷавоб,
:: Арзи ҳазор гуна таманно навиштаем.
:: Ширинтар аз ҳикояти мо нест қиссае,
:: Таърихи рӯзгор саропо навиштаем.
:: Рӯи накӯ муолиҷаи умри кӯтаҳ аст,
:: Ин нусха аз илоҷи Масеҳо навиштаем.
:: Таҳқиқи ҳоли мо зи нигаҳ метавон намуд,
:: Ҳарфе зи ҳоли хеш басе мо навиштаем.
:: Бар мо мусаллам аст, ки маншури ростӣ,
:: Бас вожгунтар аз хати тарсо навиштаем.
:: Мо аз хати пиёлаву маъшуқ нагзарем,
:: Дарси салоҳ то ба ҳамин ҷо навиштаем.
:: Ҳар ҷодуе, ки килки Назирӣ намудааст,
:: Худ кардаем ботилу худ вонавиштаем.
                       
:: Дар ҳаҷри ту марг ҳамнишинам бодо,
:: Манзури ду дида остинам бодо.
:: Гар бе ту ба коми дил барорам нафасе,
:: Ё раб, нафаси бозпасинам бодо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
• Амин Аҳмади Розӣ. Ҳафт иқлим. -Теҳрон. Ҷ. 2, с. 275—282.
• Балёнӣ, Авҳадӣ Тақиуддин Муҳамад ибни Муҳаммад. Арафот-ул- ошиқин ва арасот-ул-орифин. Нусхаи хаттӣ.
• Забеуллоҳ Сафо. Таърихи адабиёт дар Эрон. Ҷ. 5. Бахши 2.-Теҳрон, 1369.
• Лутфалибеки Озар. Оташкада. — Теҳрон. С.711-738
• Назирии Нишопурӣ. Девон. Теҳрон, 1340.
• Ризоқулихони Ҳидоят. Маҷмаъ-ул-фусаҳо. Чопи қадим. Ҷ. 2.
• Тазкираи «Майхона». С. 780—800.

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Толиби Омулӣ

**Толиби Омулӣ** (; ) — шоири форсизабони Ҳиндустон

## Зиндагинома
Толиби Омулӣ аз сухангустарони қарни ёдзаҳуми ҳиҷрист, ки дар диёри Ҳинд шуҳрати тамом ёфта, дар сафи аввалин шоирони аҳди худ қарор гирифта буд. Таваллудаш соли 989-и ҳиҷрӣ дар Омул иттифоқ афтодааст ва ҳамон ҷо ба таҳсили донишу адаб пардохта, дар айёми ҷавонӣ ба шеъргӯӣ оғоз мекунад. Ҳудуди соли 1010-и ҳиҷрӣ аз Омул ба Исфаҳон ва аз он ҷо ба Кошон сафар кардааст.
Шоир пас аз Кошон ба Машҳад ва аз он ҷо ба Марв ба хидмати Бектошхон меравад. Хокими мазкур Толибро бо эҳтиром қабул мекунад. Вале шоир ҳамвора дар дил орзуи ба Ҳиндустон рафтанро мепарварид. Ҳамин тавр баъди ду соли хидмати дарбори Бектошхон соли 1017 ҳ ба Ҳиндустон ҳиҷрат намуда, пас аз саргардониҳои зиёд ба Қандаҳор меояд. Ҳокими Қандаҳор Мирзо Ғозихони Тархон, ки шахси илмдӯсту бомаърифат буд ва худ ҳам шеър менавишт, Толибро ба дарбори худ даъват мекунад. Шоир чанд қасидаи машҳури худро дар васфи ин ҳоким сурудааст. Баъд аз марги Мирзо Тархон соли 1021 Толиб ноилоҷ бори дувум ба Ҳинд сафар мекунад. Муддате дар дарбори ҳокими Гуҷарот хидмат намуда, сипас ба Агра ва аз он ҷо ба Лоҳур меояд. Дар Лоҳур ба суҳбати шоири машҳур Шопури Теҳронӣ мушарраф мегардад. Бо кумаки ӯ ба дарбори Ҷаҳонгиршоҳ роҳ ёфта, соҳиби мақому манзалат шудааст. Соли 1028 ба Ҷаҳогиршоҳ мартабаи маликушшуароиро ба ӯ Толиб сазовор донистааст. Поёни умри шоир ба ранҷурию бекасӣ гузашта, вафоти ӯ ба соли 1035 ё 1036- и ҳиҷрӣ рост меояд.

## Мероси адабӣ
Девони Толиби Омулиро тазкиранависон аз 9 ҳазор то 15 ҳазор байт нишон додаанд, вале нусхаи чопии он (Теҳрон, 1346), ки бо кӯшиши Тоҳирӣ Шаҳоб ба табъ расида, шомили 22968 байт аст. Девони шоирро қасида, таркиббанду тарҷеъбанд, маснавӣ , ғазал, рубоӣ ва муфрадот ташкил медиҳанд. Қасида ва таркиббанду тарҷеъбандҳояш дар ситоиши ҳокимон, шоҳ Ҷаҳонгир ва ба муносибатҳои гуногун навишта шудаанд. Се маснавии кӯтоҳ бо номҳои «Қазову қадар», «Сӯзу гудоз», «Ҷаҳонгирнома» эҷод намудааст. Бахши аслии девони шоирро ғазал ташкил медиҳад ва гузашта аз он 755 рубоӣ дар мавзӯъҳои гуногун сурудааст.

## Намунаи ашъор
: Сӯхтам дар оташи савдои хеш,
: Сохтам бо сӯзи ҷонфарсои хеш.
: Болу пар дарбохтам парвонавор,
: Дар ҳавои ёри бепарвои хеш.
: Ман ба роҳи ишқ расвои дилам,
: Дил ба расвоӣ ту шуд расвоӣ хеш.
: Дар фироқи ӯ таровишҳои доғ,
: Дорадам шарманда аз аъзои хеш.
: Баски дасту по занам дар роҳи дӯст,
: Гоҳ бӯсам дасту худ гаҳ пои хеш.
: Толиб осоиш намебинам ба хоб,
: Дар зиёни чашми тӯфонзои хеш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
1. Балёнӣ , Авҳадӣ Тақиуддин Муҳамад ибни Муҳаммад. Арафот-ул-ошиқин. Нусхаи хаттӣ.
2. Ғуломалихони Орзу. Хизонаи омира. Чопи Лакҳнав. с. 224.
3. Дуктур Сафо. Ганҷи сухан. Ҷ. 3, с.85-91.
4. Забеуллоҳ Сафо. Таърихи адабиёт дар Эрон. Ҷ. 5. Бахши 2.-Теҳрон, 1369.
5. Лутфалибеки озар. Оташкада. с. 870.
6. Тазкираи «Майхона». с. 545—570.
7. Толиби Омулӣ. Куллиёти ашъор.\Бо тасҳеҳ ва муқаддимаи Тоҳирӣ Шаҳоб. — Теҳрон, 1346.

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Қобус ибни Вушмагир

**Қобус ибни Вушмагир** (; ) — аз они чакомагӯи замони Сомониён мебошад, ҳамчунин чанд муддат дар Табаристону Гургон подшоҳи карда оқибат аз дасти лашкаронаш кушта шудааст.

## Зиндагинома
Дар 367 ҳ.қ пас аз бародараш Бесутун дар шаҳри Гургон (шаҳре дар ҷои кунунии гунбади Ковуси имрӯз) ба тахт нишаст. Дар ҳамин сол Рукнудавла фармонравои Бӯя низ даргузашт ва сарзаминҳои подшоҳии ӯ миёни се писараш Изудудавла, Муидудавла ва Фахрудудавла се бахш таксим шуд. Изудудавлава Муидудавла бо Фахрудавла мухолифат пайдо карданд ва байни онҳо ҷанг даргирифт. Фахрудудавла ба Табаристон гурехтва ба назди Ковус, ки шавҳари холаи ӯ буд паноҳ бурд. Изудудавла ва Муидудавла ба Ковус пайғом фиристоданд, ки Фахрудудавлоро ба эшон диҳад. Кобус напазируфт ва Изудудавла ба Табаристону Гургон лашкаркашӣ кард. Ковус тоби рӯёрӯи бо Изудудавла надошт ва дар ҷанги кӯтоҳ дар наздикии Астаробод шикаст хӯрд ва дар 371 ҳ.қ пас аз чаҳор соли ҳукмронӣ аз ҳукумат барканор ва бо Фахрудудавла ба Хуросон гурехтанд. Ковус наздик ба 18 сол (371—388) аз ҳукумат дур буд ва дар Хуросон дар паноҳи Сомониҳо зиндагӣ мекард. Дар рӯйдодҳои пасин ва бо марги Азудудавла ва сипас Фахрудудавла ва нотавон шудани ҳукумати хонадони Бӯия ӯ бокӯмаки ёрони Дайламӣ ва Табаристонии худ ба Гургон ҳамла кард ва тавонист Гургонро аз хонадони Бӯия пас бигирад ва дар соли 388 ҳ.қ дубора ба тахтнишинад. Ӯ то соли 403 ҳ.қ ҳукмрони кард ва доманаи сарзаминҳои худро аз сӯи Бохтар густариш дод. Дар соли 403 ҳ.қ Ковус пардадори вижаи худро, ки марде беозор ва дар дили лашкариён ҷой буд, кушт. Лашкариён ба ивази ин кори ӯ шӯриш карданд ва ӯро ба зиндон андохтанду куштанд.

## Мероси адабӣ
Аз ӯ чомаҳои бисёр ба ҷой намондааст, вале номаҳои ӯро Алӣ ибни Муҳаммад Яздодӣ дар китобе ба номи «Камолу-л-балоға» гирдоварӣ кардааст ва қисматҳое аз онро Муҳаммад писари Испандиёр дар «Таърихи Табаристон» баён кардааст.

## Аз чакомаҳо
:: Кори ҷаҳон саросар аз ист то ниёз,
:: Ман пеши дил наёрам аз ӯ ниёзро.
:: Ман ҳашт чизро зи ҷаҳон баргузидаам,
:: То ҳам бадон гузорам умри дарозро.
:: Шеъру суруду руду майи хушгувор,
:: Шатранҷу нарду сайдгаҳу юзу бозро.
:: Майдону гую боргаҳу разму базмро,
:: Аспу салоҳу ҷуду дуою намозро.
Насиби дил:
:: Шаш чиз дар он зулфи ту дорад маскан,
:: Печу гираҳу банду хаму тобу шикан.
:: Шаш чизи дигар аз он насиби дили ман,
:: Ишқу ғаму дарду ранҷу тимору миҳан.(2,14)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Алиакбари Деҳхудо. Луғатнома .ҷ.38. с.13-14

Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Хоҷӯи Кирмонӣ

**Камолуддин Абулъато Маҳмуд ибни Алӣ ибни Маҳмуд** () маъруф ба **Хоҷуи Кирмонӣ** (, 1280, Кирмон — 1352, Шероз) — ,  ва орифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Хоҷуи Кирмонӣ, ки ба нахлбанди шоирон низ шуҳрат дорад дар авохири садаи ҳафтуми ҳиҷрӣ дар Кирмон зода шуд. Замони таваллуди ӯро ба ихтилоф байни 769—789 ҳиҷрӣ сабт кардаанд ва дар даврони ҷавонии худ ҷудо аз касбу донишҳои маъмули рӯзгор мусофиратро низ пеша намудаву боздидҳое аз манотиқи Исфаҳон, Озарбойҷон, Шом, Рай, Ироқ ва Миср низ доштааст ва пас аз бозгашт аз сафарҳои тулонӣ дар Шероз иқомат гузид. Ӯ лақабҳое монанди «Халлоқулмаъонӣ» ва «Маликулфузало» низ доштааст. Ӯ дар ниммаи садаи ҳаштум ҳиҷрӣ дар Шероз даргузашт ва дар тангуллоҳи Акбар ин шаҳри наздики Рукнобод ба хок супурда шуд.

## Мероси адабӣ
Аз Хоҷуи Кирмонӣ осори зиёде ба ҷой монда аст, ки мазомину муҳтавои онҳо умуман мутафовит мебошанд. Бештари н осор манзум ҳастанд.
Девон шомили ғазал ,қасида, мусаммат, таркиббанд, тарҷеъбанд, рубоӣ, қитъа ва мустазод, ки бар руи ҳам ба ду бахш Саноеъулкамол ва Бадоеъулҷамол тақсим мешавад.
Панҷ ииаснавӣ дар вазнҳои гуногун бо ин номҳо:
# Ҳумой ва Ҳумоюн
# Гулу Наврӯз
# Равзат-ул-анвор
# Камолнома
# Гавҳарнома

## Намунаи осор

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Рита Дав

**Рита Дав** (;(1952), — шоир, нависандаи Амрико. Ҷоизадори мукофотҳои гуногун, аз ҷумла Ҷоизаи Пулитсер (1987,  Доктори фахрии 22 донишгоҳ. Шоир-ҷоизадори иёлати Вирҷиния (2004—2006). Канслери Академияи шоирони амрикоӣ (2006—2012).
### Ашъор
* *The Yellow House on the Corner* (Carnegie Mellon Press, 1980)
* *Museum* (Carnegie Mellon, 1983)
* *Thomas and Beulah* (Carnegie Mellon Press, 1986)
* *Grace Notes* (New York: W.W. Norton, 1989)
* *Selected Poems* (Pantheon/Vintage, 1993)
* *Mother Love* (New York: W.W. Norton, 1995)
* *On the Bus with Rosa Parks* (New York: Norton, 1999)
* *American Smooth* (New York: W.W. Norton, 2004)
* *Sonata Mulattica* (New York: W.W. Norton, 2009)
 
## Пайвандҳо
* На сайте Виргинского университета 
*  Биография, библиография, стихи on line 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Адабиёти Амрико
Элизабет Бишоп

**Элизабет Бишоп** (, (1911, Массачусетс — 1979, Бостон) — шоири Амрико. Ҷоизадори мукофотҳои гуногун, аз ҷумла Ҷоизаи Пулитсер (1956,  Фонди Гуггенхайм  (1947),  Академияи санъат ва адабиёти ИМА(1950), Ҷоизаи Шелли (1953), Ҷоизаи миллии китоб (1969) ва Ордени Рио Бранкои Бразилия (1969).
Канслери Академияи шоирони амрикоӣ.
### Ашъор
* North and South/ Север и Юг (1946)
* Poems: North and South — A Cold Spring/ Стихотворения: Север и Юг — Холодная весна (1955)
* Questions of Travel/ Проблемы путешествия (1965)
* Geography III/ География, часть третья (1977),
## Пайвандҳо
* Профиль и работы на сайте «Modern American Poetry» 
* Профиль и работы на Poets.org
*  Профиль на Learner.org 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Адабиёти Амрико
Глушни (вилояти Псков)

# **Глушни** — деҳа дар Бережанской волости Островского ноҳия Псковской вилоят.

Сомонаи шарқӣ сарҳади шаҳр, Ҷазира, дар left (ҷанубӣ) дар соҳили дареи ин як кори бузург.

Шумораи аҳолии деҳаи ба ҳолати соли 2000 моҳе 117 нафар.

## Эхо

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Кабут Вазиров

**Кабут Вазирович Вазиров** (тав. 15.11.1938, ноҳияи Ванҷ — ваф. 13.07.2019, ш. Душанбе) — муҳандис- геологи тоҷик, номзади илмҳои геология ва минералогия (1975), дотсент (1981), профессор, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1999), узви вобастаи Академияи илмҳои муҳандисӣ.  (2003).«Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1999).

## Зиндагинома
Солҳои 1956–1961 дар  Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1961– 1962 лаборанти донишгоҳи мазкур буд. Солҳои 1962–1998 ҳамчун муаллим, муаллими калон ва дотсент дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Дар аспирантураи Институти геологияи АИ Тоҷикистон таҳсил намуда, солҳои 1967–1989 ходими калони илмии институти мазкур буд. Солҳои 1989–1998 ҳамчун дотсенти кафедраи муҳофизати табиат ва геоэкология, 1998–2002 мудири кафедраи географияи табиӣ, 2002–2004 мудири кафедраи муҳофизати табиат ва геоэкологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Аз соли 2004 то ба имрӯз дотсенти кафедраи минералогия ва петрографияи  Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 400 мақолаҳои илмию методӣ, 4 китоби дарсӣ, 3 дастури таълимӣ ва 3 монография мебошад. Дар асару мақолаҳояш оид ба сангҳои қиматбаҳо ва дигар ҷанбаҳои геологияи тоҷик тадқиқот бурдааст. Ба омӯзиши геология ва маъданҳои сурма, симоб ва тилои водии Зарафшон машғул аст. Дар конференсияҳои  мухталифи байналмилалӣ ва  ҷумҳуриявӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1999) сарфароз карда шудааст.

## Осор
* Ртутно-сурьмяно-золоторудная формация ЦТ и её промышленное значение. -  Д., 1992; 
* Минералогия ва петрография бо унсурҳои кристаллография (китоби дарсӣ). - Д., 1998; 
* Геология ва сарватҳои табиии ноҳияи Ванҷ (китоби дарсӣ). - Д., 2003; 
* Геология ва палеонтология бо унсурҳои геологияи таърихӣ (китоби дарсӣ). - Д., 2003; 
* Заминларза ва муҳити зист. - Д., 2003; 
* Кӯҳистони Зарафшон. - Д., 2009.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
* В стране Санта-Клауса /Северная Европа 
*
* Кабут Вазиров 
*
* Аз офати зилзила чӣ гуна раҳо ёбем?

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Геологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми геология ва минералогия
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Нуралӣ Валиев

**Нуралӣ Умарович Валиев** (тав. 14. 07. 1956, шаҳри Кӯлоб) — адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (1990), дотсент (2000). 
## Зиндагинома
Солҳои 1977–1982   дар   Донишкадаи   давлатии   омӯзгории   шаҳри Кӯлоб  таҳсил намуда онро  хатм кардааст. Солҳои 1982–1984 ассистенти кафедраи адабиёти рус ва хориҷии донишкадаи номбурда, 1985–1988 аспиранти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин, 1990–2000 муаллими калон, 2000–2003 дотсенти кафедраи адабиёти рус ва хориҷии Донишгоҳи омӯзгории шаҳри Кӯлоб буд. Солҳои 2003–2009 дар вазифаи декани факултети забон ва адабиёти руси донишгоҳи номбурда кор кардааст. Аз соли 2009 то имрӯз дотсенти кафедраи адабиёти рус ва ҷаҳони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣмебошад. Муаллифи 25 асару мақолаҳои илмӣ ва илмиву таълимӣ мебошад. Дар таълифотҳои худ масъалаҳои робитаи  адабии  русиву  тоҷикӣ  ва  дигар  масъалаҳои  адабиётшиносиро матраҳ кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2006) сарфароз карда шудааст.
## Осор
* Литература народов СССР (Методическое пособие для студентов 5 курса педагогических университетов), Д., 1990; 
* В. Маяковский ва А. Лоҳутӣ // дар кит. А. Лоҳутӣ ва назми револютсионӣ, Д., 1988; 
* Переводы произведений Н.В. Гоголя на таджикский язык // В кн.: Русская литература и Восток, Д., 2007; 
* Лев Толстой и Восток // В кн.: Запад и Восток, Д., 2009.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Елена Ивановна Вознесенская

**Елена Ивановна Вознесенская** (тав. 26.08. 1917, ш. Тилиси Ҷумҳурии Гурҷистон — маълум нест) — биолог, номзади илмҳои биология (1959), дотсент (1974).

## Зиндагинома
Соли 1936 техникуми хоҷагии қишлоқ ва соли 1941 факултети зироатҳои субтропикии Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Гурҷистонро бо баҳои аъло хатм намудааст. Аз июни соли 1941 то ноябри 1941 ҳамчун агроном дар Сухуми ва аз декабри соли 1941 то сентябри соли 1943 дар китобхонаи донишкадаи хоҷагии қишлоқ ба сифати китобхоначӣ кор кардааст. Солҳои 1943—1944 лаборанти кафераи селексия ва генетикаи донишкадаи мазкур буд. Солҳои 1944—1945 дар ш. Очемчири ҶШС Гурҷистон дар маркази илмӣ-тадқиқотии рустаниҳои каучукдор ба ҳайси коркуни калони илмӣ ва мудири шуъбаи селексия фаъолият намудааст. Родственников ищите?

Солҳои 1948—1953 ходими калони илмии боғи ботаникии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1953—1956 аспиранти Институти ботаникаи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1956—1960 корманди илмии институти мазкур, 1960—1966 корманди боғи ботаникӣ буд. Солҳои 1967—1993 ҳамчун муаллими калон ва дотсенти кафедраи ботаникаиДонишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 16 мақолаҳои илмӣ аст. Соли 1959 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Хусусиятҳои рушд ва сабзиши баъзе рустаниҳои дарахтии Тоҷикистон» дифоъ намудааст. Бо ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1960) мукофотонида шудааст.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Тамара Барисовна Волинская

**Тамара Барисовна Волинская** (тав. 09. 07. 1939, шаҳри Кахнаи вилояти Ивановаи РСФСР — маълум нест) — биологи шӯравӣ, номзади илмҳои биологӣ (1974). 
## Зиндагинома
Соли 1962 факултети биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Солҳои 1969–1975 корманди илмии муассисаҳои илмию тадқиқотии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1977–1982 муаллими калон ва дотсенти кафедраи физиология ва гигиенаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко  буд. Соли 1982 ба Донишгоҳи Липетский ба кор гузаштааст. Муаллифи зиёда аз 16 таълифоти илмӣ аст.
## Осор
Влияние кортикостероидов на некоторые показатели свертывающей системы крови в норме и при поражении печени // В кн. Актуальные вопросы потологии печени. Вып 3, Д., 1965; К вопросу  о функциональном состоянии гемокоагуляции  при аутосенсибилизации // В кн. Проблемы гастроэнтрологии. Вып 2, Д., 1972.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Константин Гаврилкин

**Константин Николаевич Гаврилкин** (тав. 1905, ш. Пензаи  РСФСР — маълум нест) — муаррихи шӯравӣ, номзади илмҳои таърих (1937), дотсент (1938), Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ. 
## Зиндагинома
Соли 1930 — шуъбаи иқтисоди умумии Донишгоҳи 2-юми ш. Москваро хатм кардааст. Солҳои 1930–1931 муаллими таърихи мактаби миёнаи ш. Пенза, 
1931–1932 — муаллими техникуми механикии ш. Пенза, 
1932–1933 — муаллими фанни коммунизми илмии мактаби шабонаи ш. Пенза, 
1934–1937 — аспиранти Институти таърих, фалсафа ва адабиёти ш. Москва, 
1937–1940 — мудири кафедраи таърихи ИҶШС, 
1940–1941 — декани факултети таърих, 
1941– 1960 — дотсенти кафедраи таърихи ИҶШС-и Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко    буд. 
Аз соли 1960 то даргузашташ ҳамчун дотсенти  кафедраи  таърихи ҲКИШ-и  Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин фаъолият дошт. 
## Ҷоизаҳо
Барои хидматҳояш бо унвони «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон» ва ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз шудааст.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Луиза Глюк

**Луиза Глюк**, ё *Глик* (, 22 апреля 1943) — шоир,  нависандаи Амрико.
Узви Академияи санъат ва адабиёт, канслери Академияи шоирони Амрико (1999).  Медали Институти технологии Массачусетс  (2000). Ҷоизаи эҷодии Боллинген (2001). Шоир-ҷоизадори ИМА (2003-2004), Ҷоизаи Уоллес Стивенс (2008).Барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт (2020)

### Ашъор
*Первенец/ *Firstborn* (1968, премия Американской академии поэтов)
**The House on Marshland* (1975)
*Сад/ *The Garden* (1976)
**Descending Figure* (1980)
*Торжество Ахилла/ *The Triumph of Achilles* (1985, Национальная книжная премия общества критиков)
*Арарат/ *Ararat* (1990)
*Дикий ирис/ *The Wild Iris* (1992, Пулитцеровская премия, премия Уильяма Карлоса Уильямса)
**Mock Orange* (1993)
*Луга/ *Meadowlands* (1997)
**Vita Nova* (1999, премия за поэзию журнала The New Yorker)
*Семь возрастов жизни/ *The Seven Ages* (2001)
*Октябрь/ October (2004, поэма)
*Аверно/ *Averno* (2006)
*Сельская жизнь/ *A Village Life* (2009, книга вошла в шортлист международной поэтической премии Гриффина, 2010)
## Пайвандҳо
Биография на сайте Академии американских поэтов
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Адабиёти Амрико
Гурӯҳ:Занон - барандагони ҷоизаи Нобел
Нурхон Гадоев

**Нурхон Гадоев** (тав. 15.12.1947, деҳаи Порвори ноҳияи Шамсиддин Шоҳин) — забоншинос, доктори илмҳои филологӣ (2019). 
## Зиндагинома
Солҳои 1966–1970 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Кӯлоб таҳсил намудааст. Солҳои  1972– 1991 муаллими забон ва адабиёти тоҷики мактаби миёнаи № 16 ноҳияи Москва (имрӯза Ҳамадонӣ), 1991–2001 муаллими забон ва адабиёти тоҷики мактаби миёнаи ноҳияи Шӯробод, 2002–2006 муаллими омӯзишгоҳи касбӣ-техникии № 52 ва мактаби таҳсилоти умумии № 27 Душанбе, 2006–2008 ассистент ва муаллими калони кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 2008–2010 муаллими калони кафедраи забони тоҷикии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода буд. Аз соли 2010 то кунун дотсенти кафедраи назария ва амалияи забоншиносии ДДОТ ба номи С. Айнӣ. Дар мавзуи “Лексикаи лаҳҷаи Тагнов» (2009) рисолаи номзадӣ ва зери унвони “Хусусиятҳои луғавию семантикӣ ва сохтории воҳидҳои фразеологӣ дар лаҳҷаҳои ҷанубии забони тоҷикӣ (минтақаи Кулоб) « (2019) рисолаи докторӣ дифоъ намудааст. Ба Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр шудааст (1988). 
## Осор
* Баъзе хусусиятҳои лексикаи феъл дар лаҳҷаи Тагнов // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ», 2006, № 6; 
* Истилоҳоти хешутаборӣ дар лаҳҷаи Тагнов // Маърифати омӯзгор, Д., 2007, №2; 
* Диалектизмҳои лексикии пурра дар лаҳҷаи Тагнов // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2007, №2, (34); 
* Роҳҳои пайдоиши омонимҳо дар лаҳҷаи Тагнов // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2007, №5, (37); 
* Баъзе хусусиятҳои лексикаи зарф дар лаҳҷаи Тагнов // Гулзори сухан (Маҷмӯаи илмӣ), Д., 2010.
* Таҳлили луғавию семантикии матн (китоби дарсӣ барои донишҷўёни риштаи филологӣ). Д., 2016; 
* Услубшиносӣ (китоби дарсӣ барои донишҷўёни риштаи филологӣ). Д., 2017; 
* Баъзе хусусиятҳои воҳидҳои фразеологӣ дар лаҳҷаи ҷанубии Кулоб. Д., 2017.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Докторони улуми филология
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Маҳмуд Абдуллоев

**Маҳмуд Холович Абдуллоев** – олим, муаррих, доктори илми таърих (2012), профессор (2013), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2013).

## Зиндагинома
Маҳмуд Холович Абдуллоев  (01.10.1948, деҳаи Деҳидарозаки н. Шӯрообод), доктори илми таърих (2012), профессор (2013), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2013). Соли 1970 факултаи филологияи руси Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлобро ба итмом расонда, муддате дар мактаби миёнаи зодгоҳ муаллимӣ кардааст. Баъди хидмат дар Артиши Шӯравӣ (1971-1972) дар ДДК ба номи Рӯдакӣ ба фаъолият пардохт ва беш аз чил сол дар тарбияи донишҷӯён ҳисса гузошт, вазифаҳои муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи таърихи КПСС (1974-1994), муовини декани факултаи таъриху филологияи тоҷик (1994-2002), мудири кафедраи таърихи умумӣ ва методикаи таълими таърих (2008-2009), мудири кафедраи таърих ва ҳуқуқро адо кардааст. Аз соли 2013 профессори кафедраи таърих ва ҳуқуқи ҳамин Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ мебошад.

## Фаъолияти илмӣ
Тадқиқоташ ба таърихи маорифи халқи тоҷик дар садаи XX, хоса рушду равнақи он дар солҳои 60-80-уми қарни гузашта марбут аст. Сари ин мавзӯъ беш аз 40 таълифот ба табъ расондааст.

## Осор
* Аз таърихи мухтасари мактабҳои шӯравӣ дар Кӯлоб. – Д., 2007; 
* Из истории советской школы в Таджикистане (1959-1970 гг.). – Д., 2010; 
* Мақоми маориф дар Ҷумњурии Тоҷикистони соҳибистиқлол. – Д., 2011 (њаммуалиф); 
* Народное образование республики Таджикистан в 60-80 годы ХХ века. – Д., 2012; 
* Народное образование Таджикистана в 60-80 годы ХХ века (История и проблемы развития): Автореф. доктора истор. наук. – Д., 2012; 
* Аз таърихи мактабҳои маълумоти умумӣ дар Тоҷикистони шӯравӣ. – Д., 2013; 
* Маорифи халқи Тоҷикистон: таърих ва воқеият (солњои 60-80-уми асри ХХ). – Д., 2014. ва диг.
## Манобеъ
* Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Суҷонӣ. – Душанбе, 2016. – 728 с.

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи А. Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Хушбахт Абдуназаров

**Хушбахт Абдуназаров** (7 апрели 1946, ноҳияи Темурмалик) — муаррих, доктори илми таърих (2009), профессор, Аълочии маорифи Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Техникуми тарбияи ҷисмонии шаҳри Душанбе (1966) ва факулети таърихи УДТ (1973, ғоибона). Дар мактаби зодгоҳаш аввал муаллим ва баъд директор буд. Раиси ҷамоати деҳоти Қушқияи ноҳияи Совет (1993 – 08), омӯзгор, дотсенти кафедраи илмҳои ҷамъиятӣ, декани факултети таърих ва ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ба номи Носири Хусрав. Аз соли 2008 мудири кафедраи таърихи умумии ҳамин донишгоҳ.

## Фаъолияти илмӣ
Доир ба таърихи даврони шӯравии Тоҷикистон беш аз 50 асари илмӣ, илмию оммавӣ, дастурҳои таълимию методӣ таълиф намудааст.

## Осор
* Деятельность Компартии Таджикистана по атеистическому воспитанию трудящихся (1971-1980). – Д., 1986; 
* Хатлон кизи. – Д., 1999 (ҳаммуаллиф);
* Колхозобод – маркази тамаддуни Вахшонзамин. – Д., 2002 (ҳаммуаллиф); 
* Саҳифазо аз таърихи Вахшонзамин. – Д., 2003; 
* Становление и развитие общественного животноводства в Таджикистане (1924-1991): Автореф. доктора истор. наук. – Д., 2009; 
* История животноводства Таджикистана: опыт и проблемы. – Д., 2006; 
* История животноводства Таджикистана (1920-1965 гг.). – Д., 2009 ва диг.
## Манобеъ
* Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – 728 с.

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Н. Хусрав
Ҳомид Аҳмадов

**Ҳомид Аҳмадов** – олим, муаррих, доктори илми таърих (1973), профессор, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон (1991)..

## Зиндагинома
Ҳомид Аҳмадов cоли 1953 факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин-ро хатм карда, ҳамон сол бо қарори комиссияи тақсимоти Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон фаъолияти худро оғоз мекунад.
Фаъолияташ пурра дар УДТ љараён гирифтааст, вазифањои ассистент, муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи таърихи КПСС (1962-1973), муовини ректор оид ба тањсили шабонаро (1974-1975) иљро кардааст. Соли 1975 мудиригардида, то 1991 онро ба зимма дошт. 
Зиёда аз сад асару мақола навиштааст,

## Фаъолияти илмӣ
Ӯ зиёда аз 100 мақолаҳои илмӣ таълиф намудааст,ки ба омўзишу таҳқиқи таърихи даврони шўравии халқи тољик марбутанд. Ковиши илмиаш бахусус бобати љараёни пешбурди соњаи пахтакорӣ дар Тоҷикистон шоистаи ситоиш аст. 
## Осор
* Барои усулҳои пешқадам дар пахтакорӣ. – Д., 1964; 
* КПСС – организатор обобщения и внедрения передового опыта в хлопководстве. – Д., 1969; 
* Марксистско-ленинское учение об интенсификации сельского хозяйства. – Д., 1971; 
* В. И. Ленин ва интенсификатсияи пахтакорӣ. – Д., 1971; 
* КПСС в борьбе за интенсификацию хлопководства (1950-1970): Дисс…доктора истор. наук. – Д., 1971; 
* Ба роњи асосї. – Д., 1973; 
* По главному пути. – Д., 1974; КПСС дар мубориза барои интенсификатсияи пахтакорӣ. – Д., 1976; 
* Пособия для проведения зачетов и экзаменов по истории КПСС. – Д., 1977 (соавтор); 
* Дастур барои гузаронидани санҷиш ва имтиҳон аз фанни таърихи КПСС. – Д., 1977 (њаммуаллиф); 
* Программа спецкурсов по истории КПСС. – Д., 1978 (соавтор); 
* Учебно-методическая карта курса истории КПСС. – Д., 1984 (соавтор); 
* XXVІІ съезд КПСС о роли партии в советском обществе. – Д., 1987. ва диг.

## Манобеъ
* Энциклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии  Тоҷикистон. - Душанбе,2008.- С.17

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Раҷ Капур

**Ранбир Раҷ Капур** (, ; 14 декабри 1924, Пешовар — 2 июни соли 1988, Деҳлӣ) — коргардон, таҳиякунанда, филмноманавис, истеҳсол, ҳунарпешаи театр ва синамои Болливуди Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Раҷ Капур 14 декабри соли 1924 дар Пешовар (ҳоло вилояти Хайбар-Пахтунхва, Покистон) дар оилаи ҳунарпешаи барҷаста ва ходими театр Притҳвираҷ Капур ва ҳамсараш Рама (дар духтарӣ Рамсарни Мехр) ба дунё омадааст. Аввалин нақши синамоии худро дар филми "Инқилоб" Раҷ Капур соли 1935 дар синни ёздаҳ солагӣ бозидааст.
### Ҳунарпеша

## Ҳаёти шахсӣ
12 майи соли 1946, Раҷ Капур ба Кришна Малҳотра, ҷияни падараш Притҳвираҷ Капур издивоҷ кард. Он вақт духтар 16-сола ва ӯ 22-сола буд. Кришна нӯҳ бародар ва хоҳар дошт ва пас аз издивоҷаш, бисёре аз онҳо ба саноати синамои ҳиндӣ ҳамроҳ шуданд. Бародаронаш Раҷендра Натҳ, Прем Натҳ ва Нарендра Натҳ баъдтар актёр шуданд ва хоҳараш Ума бо актёр Прем Чопра издивоҷ кард.

Раҷ ва Кришна Капур панҷ фарзанд доштанд: се писар, актёрҳо Рандҳир Капур, Ришӣ Капур ва Раҷив Капур ва ду духтар Риту Нанда ва Рима Ҷейн. Рандҳир бо ҳунарпешаи собиқ Бабита издивоҷ кардааст ва падари ҳунарпешаҳо Каришма Капур ва Карина Капур аст. Ришӣ бо актриса Нету Сингҳ ва ду фарзанди онҳо духтарашон Ридҳима Капур ва писарашон ҳунарпеша Ранбир Капур мебошанд. Духтари калонии Раҷ Капур, Риту Нанда, бо саноатчӣ Раҷан Нанда (фарзанди оилае, ки гурӯҳи "Escorts Kubota Limited"-ро пешбарӣ ва назорат мекунад) издивоҷ кард ва онҳо ду фарзанд доштанд: духтар Ниташа Нанда ва писар Никҳил Нанда бо Швета, духтари актёр Амитабҳ Баччан ва Ҷая Баччан издивоҷ карданд. Духтари хурдии Раҷ Капур, Рима Ҷейн бо бонкдори сармоягузорӣ Маноҷ Ҷейн издивоҷ кардааст ва модари Арман Ҷейн ва Аадар Ҷейн буда, ҳарду ҳунарманд ҳастанд.
## Филмшиносӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои Ҳиндустон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Домулло Бобоев

**Домулло Бобоев** – олим, муаррих, доктори илми таърих (1984), профессор.

## Зиндагинома
Домулло Бобоев факултаи таъриху филологияи Институти давлатии педагогии Душанберо соли 1962 хатм карда, баъди чанд моҳи муаллимӣ дар н. Нуробод ҳамчун тарҷумон ва мушовир дар Афғонистон зиёда аз ҳафт сол фаъолият менамояд. Солҳои 1971-1977 дар аспирантураи Пажӯҳишгоҳи шарқшиносии АИ Тоҷикистон хонда, дар ин ҷо чун ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ заҳмат кашидааст. Солҳои 1982-1984 докторанти Институти шарқшиносии АИ СССР (ш. Маскав) буд, минбаъд дар макотиби олии ҷумҳурӣ дарс додааст. Чандин сол ба ширкатҳои саҳҳомии «Пирӯз» (ш.Душанбе) ва «Интербизнес» (ш. Маскав) роҳбарӣ кардааст. 
Ба масъалаҳои ташаккули ҳамаҷонибаи шахсият, тарбияи кории одамон, инқилоби миллӣ-озодихоҳӣ дар мамолики қафомонда, тарбияи ватандӯстии одамон ва ғайра диққат дода, қариб шаст таълифот рӯи даст овардааст. 
## Осор
* Таълими коммунизми илмӣ. – Д., 1975; 
* Ташаккули мењнати коммунистӣ. – Д., 1972; 
* Манбаи инкишофи шахсият. – Д., 1976; 
* Инқилоби миллӣ-озодихоҳӣ. – Д., 1978; 
* Революция и контрреволюция в Афганистане. – Ташкент, 1984; 
* ХХУ съезд КПСС о патриотическом и интернациональном воспитании. – Д., 1978 (соавтор); 
* Труд – основа нравственного формирования Ашхос. – Д., 1980; 
* Физическое воспитание – составная часть воспитания всесторонне развитой Ашхос. – Д., 1978 (соавтор). ва диг.
## Манобеъ
* Энциклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии  Тоҷикистон. - Душанбе,2008.- С.145-146

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон