Тоҷикони Афғонистон

мини|300x300пкс| Гурӯҳҳои қавмии Афғонистон
**Тоҷикони Афғонистон** (تاجیکان افغانستان) дувумин гурӯҳи этникӣ дар Афғонистони муосир ба ҳисобҳои гуногун аз 10  то 14  миллион нафаранд. Муайян кардани ҳиссаи тоҷикон дар аҳолии Афғонистон бо мушкилоти зиёде дучор мешавад, зеро тӯли даҳсолаҳо дар ин кишвар барӯйхатгирии системавӣ гузаронида нашудааст. Сарчашмаҳои гуногун баҳоҳои гуногун медиҳанд: аз 27%  то 39%  Ин метавонад аз 10 то 14 миллион нафар бошад. Ин ҳатто аз худи Тоҷикистон зиёдтар аст, ки дар он ҳамагӣ 9 миллион тоҷикон зиндагӣ мекунанд.

## Тақсимот
Тоҷикон дар вилоятҳои шимолу шарқӣ ва ғарбии Афғонистон аксариятро ташкил медиҳанд: Балх, Тахор, Бадахшон, Парвон, Панҷшер, Каписа, Бағлон, Гор, Бадгис, Ҳирот. Гурӯҳҳои назарраси тоҷикон дар дигар вилоятҳои кишвар (ба истиснои вилоятҳои Нуристон, Нангарҳор, Хост, Зобул) низ сукунат доранд.

Тоҷикони Афғонистонро метавон ба гурӯҳҳои зерин тақсим кард:

* **Тоҷикони Балх ва Бадахшон** (шимол ва шимолу шарқ), идома додани минтақаи Тоҷикистони Ҷанубии Тоҷикистон.
* **Тоҷикони Кобулистон** - дар минтақаҳои Кобул, Парвон ва Ғазнӣ (ҳавзаҳои дарёҳои Кобул, Панҷшер, болооби Арғандоб ).
* **Тоҷикони Ҳироти ғарб** — аҳолии умдатан шиаҳо дар ҳавзаи Герируд ва кӯли Ҳамун, ки форсҳои Хуросон ва Систони Эронро идома медиҳанд.

## Таърих
Аҷдодони қадимии тоҷикони Афғонистон бохтариён, кушониён, ҳайтолиён ва дигар қабилаҳои эронии шарқӣ буданд.  Халқҳои эронии шарқии Хуросони Бузург аз асри 8 то 9 ба этноними тоҷикӣ муттаҳид шуданд.

Аҳолии суғдии қитъаҳои байни Осиёи Марказӣ асоси халқи тоҷик дар Ӯзбекистон ва дар Афғонистон бохтариён асоси мардуми тоҷикро ташкил медоданд. Бо таъсиси давлати Сомониён дар асрҳои 9-10. раванди ташаккули ядрои қавмии тоҷикон низ ба анҷом расид. Ин раванд бо густариши забони муштараки форсӣ алоқаманд буд, ки боиси омезиш шуд (суғдӣ, хоразмӣ, бохтарӣ).

Ин дар асри 9 буд, вақте ки тоҷикон аллакай ҳамчун гурӯҳи қавмӣ ягона ташкил карда буд, ки чунин шоирон тоҷик барҷастаи ҳамчун Рӯдакӣ, Дақиқӣ ва Унсурӣ.зоҳир ёфтанд. Шоир Анварӣ дар асарҳои худ, ки дар асри 10 навиштаанд, аз этноними "тоҷик" номи яке аз гурӯҳҳои қавмии Ғазниро зикр кардааст.

**Тоҷикони Афғонистон** дуввумин гурӯҳи этникӣ дар Афғонистони муосир мебошанд. Сарчашмаҳои гуногун баҳоҳои гуногун медиҳанд: аз 33% аҳолии кишвар  то 39%  Ин метавонад аз 10 то 14 миллион нафар бошад.

Тоҷикон аксарияти 15 вилояти Афғонистонро ташкил медиҳанд. Тахминҳои дақиқи ҳиссаи тоҷикон дар вилоятҳои Афғонистон:

* 1) Панҷшер — 100%
* 2) Парван — 88%
* 3) Каписа — 86%
* 4) Бағлон — 80%
* 5) Бадахшон — 80%
* 6) Тахор — 98%
* 7) Балх — 93%
* 8) Самангон — 82%
* 9) Ҳирот — 90%
* 10) Қундуз — 71%
* 11) Гор — 80%
* 12) Бадғис — 70%
* 13) Сари Пул — 68%
* 14) Кобул — 68%
* 15) Бомиан — 67%

Гурӯҳҳои назарраси тоҷикон дар дигар вилоятҳои кишвар низ зиндагӣ мекунанд.

Азбаски дар тӯли даҳсолаҳо дар кишвар барӯйхатгирии системавӣ гузаронида нашудааст, дар бораи андоза ва таркиби гурӯҳҳои гуногуни этникӣ маълумоти дақиқ дастрас нест. Дар робита ба ин, рақамҳои зиёде тахминӣ мебошанд:

* Дар асоси барӯйхатгирии расмии солҳои 1960 — 1980 ва инчунин маълумот аз манбаъҳои илмӣ, Энсиклопедияи Iranica  рӯйхати зеринро пешниҳод мекунад:
** Тоҷикон — 41,7%,
** Паштунҳо — 31,4%,
** Ҳазораҳо — 8,0%,
** Ӯзбекҳо — 8,0%,
** Аймакҳо — 4,1%,
** Туркманҳо — 3,3%,
** Балучҳо — 1,6%,
** дигарон — 1,9%

* Мувофиқи маълумоти намояндаи тадқиқот, ки *"Тадқиқоти аҳолии Афғонистон-Афғонистон дар соли 2006" ном дорад,* лоиҳаи муттаҳидшудаи *Бунёди Осиё* дар Ҳиндустон *барои таҳсил дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ Марказ* (ММО) ва *Маркази тадқиқоти иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва илмӣ-тадқиқотии Афғонистон* (ACSOR), тақсимоти гурӯҳҳои қавмии зер мушоҳида мешавад  :
** Тоҷикон — 40,9%,                                                                                                                                                                                                                             

*Паштунҳо— 37,1%,
** Ҳазораҳо  9%,
** Ӯзбекҳо — 9%,
** Туркманҳо — 1,7%,
** Балучҳо — 0,5%,
** Аймакҳо — 0,1%,
** дигарон — 1,3%
* Ба гуфтаи сухангӯи дигари пажӯҳиш, ки таҳти унвони *"Афғонистон: Вақте ки меояд",* як талоши муштараки амрикоии ABC News, Бритониёи Би -би -сӣ ва ARD -и Олмон (аз 2004 то 2009), ки 9 феврали соли 2009 нашр шудааст, аҳолии таркиби қавмии кишвар (тақрибан)  ин аст:
 ** Тоҷикон— 41%,
*Паштунҳо — 38%,
** Ҳазораҳо — 10%,
** Ӯзбекҳо — 6%,
** Туркманҳо — 2%,
** Нуристонҳо — 1%,
** Балучҳо — 1%,
** дигарон — 1%.
* Манобеи дигар мегӯянд, ки ҳиссаи тоҷикон 38%  ё 39%  аст.

## Забон
рост|мини|350x350пкс| '''Забонҳои Афғонистон'''
Забони тоҷикон дарӣ ҳамчун забони муоширати байни қавмҳо васеъ истифода мешавад; ин забони модарӣ на танҳо барои тоҷикони Афғонистон, балки барои гурӯҳҳои қавмӣ ба монанди ҳазараҳо бо нигоҳ доштани хусусиятҳои муғулӣ мебошад.

Маълумоти дақиқ дар бораи шумора ва таркиби гурӯҳҳои гуногуни этнолингвистӣ дар Афғонистон мавҷуд нест, зеро дар даҳсолаҳои охир дар ин кишвар барӯйхатгирии системавии аҳолӣ гузаронида нашудааст [5]. Ҳисобҳо барои забонҳои модарӣ рақамҳои зеринро нишон медиҳанд:

Дар натиҷаи тадқиқоти бо роҳи пурсупос, ки соли 2006 гузаронида шуд, Бунёди Осиё ва созмоне, ки 6226 мусоҳибони тасодуфӣ интихобшударо дарбар мегиранд, забони модарӣ 61% пурсидашудагон дарӣ аст, дар ҳоле ки 55% ба ӯ ҳамчун забони дуввум тааллуқ доранд; 59% тавонистанд забони дариро бихонанд.

## Тоҷикони машҳури Афғонистон

* Ғиёсиддин Муҳаммад (1163-1202) подшоҳи сулолаи Ғуриён (аз 1163 то 1202) Дар давраи ҳукмронии ӯ, Ғуриён ба як қудрати ҷаҳонӣ табдил ёфтанд, ки аз Горган то Бангол тӯл мекашид
* Муҳаммад Гор (1149-1206) - фармондеҳи тоҷик, подшоҳи Империяи Ғуриён, фатҳкунандаи шимоли Ҳиндустон. Аввалин давлати мусулмонӣ дар Ҳиндустонро таъсис дод.
* Устод Аҳмад Лоҳурӣ (1580-1649) меъмори тоҷик, вай сармеъмори Тоҷ Маҳал дар Агра, Ҳиндустон буд. байни солҳои 1632 ва 1648 сохта шудааст.
* Ҳабибуллоҳ Бачаи Сакио - Амири Афғонистон (1929).
* Тоҳири Бадахшӣ (1933-1979) арбоби фарҳангӣ ва сиёсии Афғонистон. Асосгузори Созмони Инқилобӣ (Созмони Инкилоби Захматкашони Афғонистон) (ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﻧﻘﻼﺑﯽ ﺯﺣﻤﺘﮑﺸﺎﻥ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ)
* Баброк Кармал (1929-1996) - Президенти Афғонистон (1979 - 1986) сол 
* Бурҳониддин Раббонӣ (1940-2011) -Президенти Афғонистон (1992-2001) ва раҳбари ҳизби Ҷамъияти Исломии Афғонистон
* Салоҳиддин Раббонӣ — Вазири мухобирот ва Вазири корҳои хориҷии Афғонистон аз (2009 - то ҳол).
* Абдулло Абдулло (аз тарафи модар)  - Сарвазири Афғонистон (2014 - 2019).
* Аҳмадшоҳи Масъуд — фармондеҳи саҳроии Афғонистон, вазири дифои Афғонистон (1992 — 2001).
* Фаҳим, Муҳаммад - вазири дифои Афғонистон (2001 - 2004).
* Ато Мухаммади Нур. Волии вилояти Балх (2001-2017)
* Исмоил Хон - фармондеҳи саҳроии Афғонистон, бузургтарин раҳбари низомӣ ва фармондеҳи бонуфузи муҷоҳидон дар ғарби Афғонистон дар замони ҷанги Афғонистон ; Вазири захираҳои об ва энергетикаи Афғонистон (аз 2004 ).

## Ҳамчунин нигаред

* Тоҷикон дар Ӯзбекистон
* Тоҷикон дар Покистон
* Тоҷикон дар Қирғизистон
* Тоҷикон дар Қазоқистон
* Тоҷикон дар Русия

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

Гурӯҳ:Ақаллиятҳои миллӣ
Гурӯҳ:Ақвоми Афғонистон
Гурӯҳ:Тоҷикон
Гурӯҳ:Диаспораи тоҷикон