Сиёсати тандурустӣ

**Сиёсати тандурустӣ** метавонад ҳамчун "қарорҳо, нақшаҳо ва амалҳое, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои мушаххаси тандурустӣ дар дохили ҷомеа амалӣ мешаванд", муайян карда шавад. Бино ба гуфтаи Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ, сиёсати возеҳи тандурустӣ метавонад ба чанд чиз ноил гардад: он дидгоҳро барои оянда муайян мекунад; авлавиятҳо ва нақшҳои чашмдошти гурӯҳҳои мухталифро мушаххас месозад; ва консенсус (ризоият) эҷод карда, мардумро огоҳ менамояд.

## Равишҳои мухталиф
Сиёсати тандурустӣ аксар вақт ба мундариҷаи марбут ба саломатии як сиёсат ишора мекунад. Бо ин маънӣ, категорияҳои зиёди сиёсатҳои тандурустӣ мавҷуданд, аз ҷумла сиёсати глобалии тандурустӣ, сиёсати тандурустии ҷамъиятӣ, сиёсати солимии равонӣ, сиёсати хидматрасонии тиббӣ, сиёсати суғурта, сиёсати инфиродии тандурустӣ, сиёсати фармасевтӣ ва сиёсатҳои марбут ба тандурустии ҷамъиятӣ, аз қабили сиёсати ваксинатсия, сиёсати назорати тамоку ё сиёсати тарғиби ширдиҳӣ. Сиёсати тандурустӣ инчунин метавонад мавзӯъҳои марбут ба расонидани ёрии тиббӣ, масалан, маблағгузорӣ ва таъминот, дастрасӣ ба ёрии тиббӣ, сифати ёрии тиббӣ ва баробарии тандурустиро фаро гирад.

Сиёсати тандурустӣ инчунин идоракунӣ ва татбиқи сиёсати марбут ба саломатиро дар бар мегирад, ки баъзан ҳамчун идоракунии тандурустӣ, идоракунии низомҳои тандурустӣ ё идоракунии ёрии тиббӣ номида мешавад. Моделҳои консептуалӣ метавонанд барои нишон додани ҷараён аз таҳияи сиёсати марбут ба саломатӣ то татбиқи сиёсату барномаҳо ва ба низомҳои тандурустӣ ва натиҷаҳои саломатӣ кӯмак кунанд. Сиёсатро бояд на танҳо ҳамчун қонуни миллӣ ё сиёсати тандурустӣ, ки барнома ё дахолатро дастгирӣ мекунад, фаҳмид. Сиёсатҳои амалиётӣ қоидаҳо, дастурҳо ва меъёрҳои маъмурие мебошанд, ки ҳукуматҳо барои табдил додани қонунҳо ва сиёсатҳои миллӣ ба барномаҳо ва хидматҳо истифода мебаранд. Раванди сиёсат қарорҳои дар сатҳи миллӣ ё ғайримарказӣ қабулшударо (аз ҷумла қарорҳои маблағгузорӣ) дар бар мегирад, ки ба он ки оё ва чӣ тавр хидматҳо расонида мешаванд, таъсир мерасонанд. Ҳамин тариқ, барои таъмини тавсеаи устувор бояд ба сиёсатҳо дар сатҳҳои гуногуни низоми тандурустӣ ва бо мурури замон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Муҳити мусоиди сиёсӣ ба тавсеаи дахолатҳои тандурустӣ мусоидат хоҳад кард.

Ҷанбаҳои зиёди сиёсат ва далелҳо мавҷуданд, ки метавонанд ба қарори ҳукумат, тиҷорати бахши хусусӣ ё гурӯҳи дигар барои қабули сиёсати мушаххас таъсир расонанд. Сиёсати ба далелҳо асосёфта ба истифодаи илм ва тадқиқоти ҷиддӣ, ба монанди озмоишҳои назоратшавандаи тасодуфӣ, барои муайян кардани барномаҳо ва таҷрибаҳои қодир ба беҳтар кардани натиҷаҳои марбут ба сиёсат такя мекунад. Аксари баҳсҳои сиёсӣ дар атрофи сиёсатҳои инфиродии ёрии тиббӣ, махсусан онҳое, ки мехоҳанд расонидани ёрии тиббиро ислоҳ кунанд, сурат мегиранд ва одатан метавонанд ҳамчун фалсафӣ ё иқтисодӣ тасниф карда шаванд. Баҳсҳои фалсафӣ дар атрофи саволҳо дар бораи ҳуқуқҳои фардӣ, ахлоқ ва салоҳияти ҳукумат тамаркуз мекунанд, дар ҳоле ки мавзӯъҳои иқтисодӣ роҳҳои ба ҳадди аксар расонидани самаранокии расонидани ёрии тиббӣ ва кам кардани хароҷотро дар бар мегиранд.

Консепсияи муосири тандурустӣ дастрасӣ ба мутахассисони тиббӣ аз соҳаҳои мухталиф ва инчунин технологияҳои тиббӣ, аз қабили доруворӣ ва таҷҳизоти ҷарроҳиро дар бар мегирад. Он инчунин дастрасӣ ба иттилооти навтарин ва далелҳои тадқиқотӣ, аз ҷумла тадқиқоти тиббӣ ва тадқиқоти хидматрасонии тандурустиро дар бар мегирад.

Дар бисёр кишварҳо дастрасӣ ба молҳо ва хидматҳои тиббӣ ба худи фард вогузор шудааст, ки онро мустақиман ҳамчун хароҷоти аз ҷайби худ пардохт мекунад ва таҳияи тадқиқот ба дӯши бозигарони бахши хусусӣ дар соҳаҳои тиббӣ ва фармасевтӣ мебошад. Нақшагирӣ ва истеҳсоли захираҳои инсонии тандурустӣ дар байни иштирокчиёни бозори меҳнат тақсим карда мешавад.

Кишварҳои дигар сиёсати возеҳе доранд, ки дастрасиро барои ҳамаи шаҳрвандони худ таъмин ва дастгирӣ кунанд, тадқиқоти тиббиро маблағгузорӣ намоянд ва шумораи кофӣ, тақсимот ва сифати кормандони соҳаи тиббро барои расидан ба ҳадафҳои тандурустӣ ба нақша гиранд. Бисёр ҳукуматҳо дар саросари ҷаҳон ёрии тиббии ҳамагониро таъсис додаанд, ки бо роҳи муттаҳидсозии хатарҳои молиявӣ бори хароҷоти тандурустиро аз дӯши тиҷорати хусусӣ ё афрод дур мекунад. Далелҳои гуногун ба тарафдорӣ ва муқобили тандурустии ҳамагонӣ ва сиёсатҳои марбути тандурустӣ мавҷуданд. Тандурустӣ қисми муҳими низомҳои тандурустӣ мебошад ва аз ин рӯ, он аксар вақт яке аз бузургтарин соҳаҳои хароҷот ҳам барои ҳукуматҳо ва ҳам барои афрод дар тамоми ҷаҳон ба ҳисоб меравад.

## Имконоти сиёсати инфиродии ёрии тиббӣ

### Фалсафа: ҳуқуқ ба саломатӣ

Бисёр кишварҳо ва юрисдиксияҳо фалсафаи ҳуқуқи башарро дар пешбурди сиёсатҳои тандурустии худ ворид мекунанд. Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ гузориш медиҳад, ки ҳар як кишвари ҷаҳон узви ҳадди аққал як шартномаи ҳуқуқи башар мебошад, ки ҳуқуқҳои марбут ба саломатиро дар бар мегирад, аз ҷумла ҳуқуқ ба саломатӣ ва инчунин ҳуқуқҳои дигаре, ки ба шароитҳои зарурии саломатии хуб марбутанд. Созмони Милали Муттаҳид дар Эъломияи умумии ҳуқуқи башар (ЭУҲБ) таъкид мекунад, ки ёрии тиббӣ ҳуқуқи ҳамаи одамон аст:

* *Моддаи 25-и [[ЭУҲБ]]:* "Ҳар як инсон ҳуқуқ дорад ба сатҳи зиндагии муносиб барои таъмини саломатӣ ва некӯаҳволии худ ва оилааш, аз ҷумла ғизо, либос, манзил, ёрии тиббӣ ва хидматрасонии зарурии иҷтимоӣ ва ҳуқуқи таъминот дар ҳолати бекорӣ, беморӣ, маъюбӣ, бевамондагӣ, пиронсолӣ ё дигар ҳолатҳои аз даст додани васоити зиндагӣ дар шароитҳои берун аз иродаи ӯ."

Дар баъзе юрисдиксияҳо ва дар байни созмонҳои динӣ, сиёсатҳои тандурустӣ таҳти таъсири уҳдадории даркшудае қарор доранд, ки дар асоси эътиқодоти динӣ барои нигоҳубини афроди дорои шароити номусоид, аз ҷумла беморон, шакл гирифтааст. Дигар юрисдиксияҳо ва созмонҳои ғайриҳукуматӣ ҳангоми муайян кардани сиёсатҳои тандурустии худ ба принсипҳои гуманизм такя карда, ҳамон уҳдадории даркшуда ва ҳуқуқи муқаддаси саломатиро таъкид мекунанд. Дар солҳои охир, созмони ҷаҳонии ҳуқуқи башар Amnesty International диққати худро ба саломатӣ ҳамчун ҳуқуқи башар равона карда, ба масъалаҳои дастрасии нокифоя ба доруҳои ВИЧ ва ҳуқуқҳои ҷинсӣ ва репродуктивии занон, аз ҷумла нобаробариҳои васеъ дар фавти модарон дар дохил ва байни кишварҳо дахолат мекунад. Чунин афзоиши таваҷҷӯҳ ба саломатӣ ҳамчун ҳуқуқи асосии инсон аз ҷониби маҷаллаи тиббии *[[The Lancet]]* истиқбол карда шуд.

Дар мавриди сиёсатҳо дар бораи он ки кӣ хароҷоти ёрии тиббиро барои ҳамаи одамон ва дар кадом ҳолатҳо пардохт мекунад, ихтилофоти ҷиддӣ боқӣ мемонад. Масалан, хароҷоти ҳукумат барои тандурустӣ баъзан ҳамчун нишондиҳандаи глобалии садоқати ҳукумат ба саломатии мардуми худ истифода мешавад. Аз тарафи дигар, як мактаби фикрӣ, ки аз Иёлоти Муттаҳида ба вуҷуд омадааст, мафҳуми маблағгузории ёрии тиббиро тавассути андозсупорандагон ҳамчун чизи номувофиқ бо ҳуқуқи хулосаи касбии табиб (ки на камтар муҳим ҳисобида мешавад) рад мекунад ва изҳори нигаронӣ менамояд, ки дахолати ҳукумат дар назорати саломатии шаҳрвандон метавонад ҳуқуқ ба дахолат накардан ба ҳаёти шахсӣ байни табибон ва беморонро коҳиш диҳад. Далел идома меёбад, ки суғуртаи ҳамагонии тиббӣ ҳуқуқи беморони инфиродиро барои ихтиёрдории даромади худ мувофиқи хоҳиши худашон рад мекунад.

Масъалаи дигар дар баҳсҳои ҳуқуқӣ ин истифодаи қонунгузорӣ аз ҷониби ҳукуматҳо барои назорати рақобат байни провайдерҳои суғуртаи тиббии хусусӣ ва низомҳои миллии суғуртаи иҷтимоӣ мебошад, ба монанди барномаи миллии суғуртаи тиббии Канада. Тарафдорони Laissez-faire иддао доранд, ки ин самаранокии хароҷоти низоми тандурустиро коҳиш медиҳад, зеро ҳатто онҳое, ки имкони пардохти хидматҳои тиббии хусусиро доранд, захираҳои низоми давлатиро истифода мебаранд. Масъала дар ин ҷо он аст, ки оё ширкатҳои суғуртаи тиббии хусусӣ ё созмонҳои нигоҳдории саломатӣ дар муқоиса бо танзими давлатӣ ва назорат дар мавқеи беҳтаре ҳастанд, ки ба манфиати муштариёни худ амал кунанд. Даъвои дигар дар Иёлоти Муттаҳида бар ин назар аст, ки танзими аз ҳад зиёди соҳаҳои тандурустӣ ва суғурта аз ҷониби ҳукумат ба анҷоми амалии аёдатҳои хайриявии табибон дар хонаи камбизоатон ва пиронсолон оварда расонид.

### Иқтисодиёт: маблағгузории тандурустӣ

Намудҳои зиёди сиёсатҳои тандурустӣ мавҷуданд, ки ба маблағгузории хидматрасонии тиббӣ барои паҳн кардани хатарҳои иқтисодии беморӣ тамаркуз мекунанд. Ба инҳо ёрии тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда (тавассути андозбандӣ ё суғурта, ки ҳамчун низомҳои яккапардохткунанда низ маълуманд), суғуртаи тиббии хусусии ҳатмӣ ё ихтиёрӣ, капитализатсияи пурраи хидматҳои инфиродии тиббӣ тавассути ширкатҳои хусусӣ ва ҳисобҳои пасандози тиббӣ ва ғайра дохил мешаванд. Баҳсҳо дар бораи он ки кадом намуди сиёсати маблағгузории тандурустӣ ба сифати беҳтар ё бадтари хидматрасонии тиббӣ оварда мерасонад ва чӣ гуна таъмин кардани истифодаи самаранок, босамар ва одилонаи маблағҳои ҷудошуда идома доранд.

Дар бораи масъалаи сиёсатҳои маблағгузории давлатӣ дар муқобили хусусӣ далелҳои зиёде мавҷуданд:

***Даъвоҳо дар бораи он ки тандурустии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда сифат ва самаранокии расонидани ёрии тиббиро беҳтар мекунад:***

* Хароҷоти ҳукумат барои тандурустӣ барои дастрасӣ ва устувории хидматҳо ва барномаҳои тиббӣ муҳим аст.
* Барои он одамоне, ки дар акси ҳол бинобар набудани имкониятҳои молиявӣ бе нигоҳубин мемонданд, ҳар гуна нигоҳубини босифат беҳбудӣ ба ҳисоб меравад.
* Азбаски одамон тандурустии ҳамагониро ҳамчун чизи *ройгон* дарк мекунанд (агар ҳаққи суғурта ё пардохти муштарак мавҷуд набошад), эҳтимоли зиёд дорад, ки онҳо ба ёрии пешгирикунанда муроҷиат кунанд, ки метавонад бори бемориҳо ва хароҷоти умумии тандурустиро дар дарозмуддат коҳиш диҳад.
* Низомҳои яккапардохткунанда бо роҳи нест кардани миёнаравҳо, яъне ширкатҳои суғуртаи хусусӣ, исрофкориро кам карда, ҳамин тариқ ҳаҷми бюрократияро коҳиш медиҳанд. Аз ҷумла, кам кардани ҳаҷми коғазбозӣ, ки мутахассисони тиббӣ бояд барои коркарди дархостҳои суғурта анҷом диҳанд, ба онҳо имкон медиҳад, ки бештар ба табобати беморон тамаркуз кунанд.

***Даъвоҳо дар бораи он ки тандурустии аз ҷониби бахши хусусӣ маблағгузоршаванда ба сифат ва самаранокии бештар дар ёрии тиббӣ оварда мерасонад:***

* Дарки он ки тандурустии давлатӣ *ройгон* аст, метавонад ба истифодаи аз ҳад зиёди хидматҳои тиббӣ ва дар натиҷа ба афзоиши хароҷоти умумӣ дар муқоиса бо маблағгузории хусусии тандурустӣ оварда расонад.
* Тибби аз ҷониби хусусӣ маблағгузоршаванда тавассути афзоиши дастрасӣ ба хидматҳо ва технологияҳои махсуси тиббӣ ва кам кардани вақти интизорӣ ба сифат ва самаранокии бештар оварда мерасонад.
* Маҳдуд кардани ҷудокунии маблағҳои давлатӣ барои тандурустии инфиродӣ қобилияти шаҳрвандони суғуртанашударо барои пардохти ёрии тиббӣ ҳамчун хароҷоти аз ҷайби худ маҳдуд намекунад. Маблағҳои давлатӣ метавонанд барои таъмини хидматҳои ёрии таъҷилӣ сарфи назар аз вазъи суғурта ё қобилияти пардохт, ба монанди Қонун дар бораи табобати таъҷилии тиббӣ ва меҳнати фаъол дар Иёлоти Муттаҳида, беҳтар асоснок карда шаванд.
* Тандурустии аз ҷониби хусусӣ маблағгузоршаванда ва идорашаванда ниёзи ҳукуматҳоро барои зиёд кардани андозҳо барои пӯшонидани хароҷоти тандурустӣ коҳиш медиҳад, ки он метавонад бо бесамарии байни ниҳодҳои давлатӣ бинобар бюрократияи бештари онҳо мураккабтар шавад.

## Дигар соҳаҳои сиёсати тандурустӣ
Имконоти сиёсати тандурустӣ аз маблағгузорӣ ва расонидани ёрии тиббии инфиродӣ берун рафта, соҳаҳоеро ба монанди тадқиқоти тиббӣ ва банақшагирии қувваи кории соҳаи тиб ҳам дар сатҳи дохилӣ ва ҳам дар сатҳи байналмилалӣ фаро мегиранд.

### Сиёсати тадқиқоти тиббӣ
Тадқиқоти тиббӣ метавонад ҳам асос барои муайян кардани сиёсати тандурустии ба далелҳо асосёфта ва ҳам худи мавзӯи сиёсати тандурустӣ, бахусус аз ҷиҳати манбаъҳои маблағгузории он бошад. Тарафдорони сиёсатҳои ҳукуматӣ барои тадқиқоти тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда бар ин назаранд, ки дур кардани фоида ҳамчун ангеза суръати навовариҳои тиббиро афзоиш медиҳад. Мухолифон бошанд, баръакси онро иддао мекунанд, зеро дур кардани ангезаи фоида ҳавасмандиро ба навоварӣ аз байн мебарад ва ба таҳия ва истифодаи технологияҳои нав монеъ мешавад.

Мавҷудияти тадқиқоти ҷиддии тиббӣ ҳатман ба қабули сиёсати ба далелҳо асосёфта оварда намерасонад. Масалан, дар Африқои Ҷанубӣ, ки аҳолии он аз ҷиҳати шумораи гирифторони ВИЧ/СПИД рекорд гузоштааст, сиёсати қаблии ҳукумат дар мавриди маҳдуд кардани маблағгузорӣ ва дастрасӣ ба табобати СПИД бо баҳсҳои шадид рӯбарӯ шуд, зеро он ба рад кардани қабули далелҳои илмӣ дар бораи роҳҳои интиқол асос ёфта буд. Тағйири ҳукумат дар ниҳоят ба тағйири сиёсат оварда расонид ва сиёсатҳои нав барои дастрасии васеъ ба хидматрасонии марбут ба ВИЧ амалӣ карда шуданд. Масъалаи дигар ба моликияти зеҳнӣ марбут аст, ки бо мисоли Бразилия нишон дода шудааст, ки дар он ҷо баҳсҳо дар бораи сиёсати ҳукумат оид ба иҷозати истеҳсоли дохилии доруҳои антиретровирусӣ, ки дар табобати ВИЧ/СПИД бо вайрон кардани патентҳои доруворӣ истифода мешаванд, ба вуҷуд омадаанд.

### Сиёсати қувваи кории соҳаи тиб

Баъзе кишварҳо ва юрисдиксияҳо сиёсат ё стратегияи возеҳе доранд, ки шумораи кофӣ, тақсимот ва сифати кормандони соҳаи тиббро барои расидан ба ҳадафҳои тандурустӣ, ба монанди ҳалли мушкилоти норасоии табибон ва ҳамшираҳои шафқат, ба нақша гиранд. Дар ҷойҳои дигар, банақшагирии қувваи корӣ дар байни иштирокчиёни бозори меҳнат ҳамчун равиши laissez-faire ба сиёсати тандурустӣ тақсим карда шудааст. Сиёсатҳои ба далелҳо асосёфта барои рушди қувваи корӣ одатан ба бозёфтҳои тадқиқоти хидматрасонии тандурустӣ такя мекунанд.

### Саломатӣ дар сиёсати хориҷӣ
Бисёр ҳукуматҳо ва ниҳодҳо ҷанбаи саломатиро дар сиёсати хориҷии худ дохил мекунанд, то ба ҳадафҳои тандурустии глобалӣ ноил гардад. Тарғиби саломатӣ дар кишварҳои дорои даромади паст ҳамчун василаи ноил шудан ба ҳадафҳои дигар дар рӯзномаи ҷаҳонӣ дида мешавад, аз ҷумла:

* Тарғиби амнияти глобалӣ – алоқаманд бо тарси пандемияҳои ҷаҳонӣ, паҳншавии қасдонаи патогенҳо ва афзоиши эҳтимолии муноқишаҳои башардӯстона, офатҳои табиӣ ва ҳолатҳои фавқулодда;
* Тарғиби рушди иқтисодӣ – аз ҷумла баррасии таъсири иқтисодии саломатии бад ба рушд, хуруҷи пандемияҳо дар бозори ҷаҳонӣ ва инчунин фоида аз бозори афзояндаи ҷаҳонии молҳо ва хидматҳои тиббӣ;
* Тарғиби адолати иҷтимоӣ – тақвияти саломатӣ ҳамчун арзиши иҷтимоӣ ва ҳуқуқи башар, аз ҷумла дастгирии Ҳадафҳои рушди ҳазорсолаи Созмони Милали Муттаҳид.

**Сиёсати глобалии тандурустӣ**

Сиёсати глобалии тандурустӣ сохторҳои идоракунии ҷаҳониро дар бар мегирад, ки сиёсатҳои асосиро барои тандурустии ҷамъиятӣ дар тамоми ҷаҳон таҳия мекунанд. Ҳангоми баррасии тандурустии глобалӣ, сиёсати глобалии тандурустӣ «баррасии ниёзҳои саломатии мардуми тамоми сайёраро аз манфиатҳои миллатҳои алоҳида болотар мегузорад». Бархлофи сиёсати байналмилалии тандурустӣ (созишномаҳо байни давлатҳои соҳибихтиёр) ва сиёсати муқоисавии тандурустӣ (таҳлили сиёсати тандурустӣ дар байни давлатҳо), ниҳодҳои сиёсати глобалии тандурустӣ аз фаъолон ва меъёрҳое иборатанд, ки вокуниши ҷаҳониро ба масъалаҳои саломатӣ шакл медиҳанд.

## Сиёсати тандурустии ИА
Иттиҳоди Аврупо (ИА) дар беҳтар намудани тандурустии ҷамъиятӣ тавассути маблағгузорӣ ва қонунҳое, ки ба доруворӣ, ҳуқуқҳои беморон дар ёрии тиббии байнисарҳадӣ, пешгирии бемориҳо ва тарғиби саломатии хуб нигаронида шудаанд, саҳм мегузорад. Кишварҳои ИА масъулияти аввалиндараҷаро барои ташкил ва расонидани хидматҳои тиббӣ ва ёрии тиббӣ бар дӯш доранд. Бинобар ин, сиёсати тандурустии ИА барои такмил додани сиёсатҳои миллӣ, таъмини ҳифзи саломатӣ дар ҳама тадбирҳои ИА ва таҳкими Иттиҳоди Тандурустӣ фаъолият мекунад.
Ҳадафҳои сиёсатҳо ва ташаббусҳои тандурустии ҷамъиятии ИА аз ҳифз ва беҳтар намудани саломатии сокинони ИА, тарғиби модернизатсия ва трансформатсияи рақамии низомҳо ва инфрасохтори тандурустӣ, афзоиши устувории низомҳои тандурустии Аврупо ва беҳтар намудани қобилияти кишварҳои узви ИА дар пешгирӣ ва вокуниш ба пандемияҳо дар оянда иборат аст.

Дар гурӯҳи кории сатҳи баланд оид ба тандурустии ҷамъиятӣ, намояндагони Комиссияи Аврупо ва ҳукуматҳои миллӣ масъалаҳои стратегии тандурустиро баррасӣ мекунанд. Сиёсати тандурустии ИА ва барномаҳои кории солона бо кӯмаки кишварҳои узв, ниҳодҳо ва дигар гурӯҳҳои манфиатдор амалӣ карда мешаванд.

### Нақши Комиссияи Аврупо
Директорати Комиссияи Аврупо оид ба тандурустӣ ва амнияти ғизоӣ ба кишварҳои узв дар талошҳои онҳо барои ҳифз ва беҳтар намудани саломатии мардумашон ва кафолати дастрасӣ, самаранокӣ ва устувории сохторҳои тандурустии онҳо кӯмак мерасонад. Ин тавассути як қатор роҳҳо, аз қабили пешниҳоди қонунгузорӣ, расонидани дастгирии молиявӣ, ҳамоҳангсозӣ ва осон кардани табодули таҷрибаҳои беҳтарин байни кишварҳои ИА ва коршиносони соҳаи тиб ва тавассути фаъолиятҳои тарғиби саломатӣ амалӣ мегардад.

### Қонунгузорӣ
Шартнома дар бораи фаъолияти Иттиҳоди Аврупо ба ИА ваколат медиҳад, ки мувофиқи моддаи 168 (ҳифзи тандурустии ҷамъиятӣ), моддаи 114 (бозори ягона) ва моддаи 153 (сиёсати иҷтимоӣ) қонунгузории тандурустиро қабул кунад. ИА дар соҳаҳои зерин қонунгузорӣ қабул кардааст: ҳуқуқҳои беморон дар ёрии тиббии байнисарҳадӣ, доруворӣ ва таҷҳизоти тиббӣ (фармаконадзорат, доруҳои қалбакӣ, озмоишҳои клиникӣ), амнияти тандурустӣ ва бемориҳои сироятӣ, тандурустӣ ва нигоҳубини рақамӣ, тамоку, узвҳо, хун, бофтаҳо ва ҳуҷайраҳо. Шӯрои ИА инчунин метавонад ба кишварҳои узв дар бораи тандурустии ҷамъиятӣ тавсияҳо фиристад.

#### Ҳуқуқҳои беморон дар ёрии тиббии байнисарҳадӣ
Шаҳрвандони ИА мувофиқи қонун ҳуқуқ доранд, ки дар ҳар як кишвари узви ИА ёрии тиббӣ гиранд ва кишвари иқомати онҳо хароҷоти табобати дар ҷои дигар гирифтаашонро ҷуброн кунад. Корти аврупоии суғуртаи тиббӣ (EHIC) кафолат медиҳад, ки ёрии зарурии тиббӣ бо ҳамон шароит ва бо ҳамон арзише, ки барои афроди суғурташудаи он кишвар пешбинӣ шудааст, расонида шавад.

#### Доруворӣ ва таҷҳизоти тиббӣ
ИА иҷозатномадиҳии доруҳоро дар сатҳи ИА тавассути Агентии аврупоии доруворӣ ё дар сатҳи миллӣ тавассути мақомоти дахлдори кишварҳои узви ИА танзим мекунад.

#### Таҳдидҳои байнисарҳадӣ ба саломатӣ
Барои кафолати дараҷаи баланди ҳифзи саломатӣ дар Иттиҳоди Аврупо, мониторинг, огоҳии пешакӣ, омодагӣ ва тадбирҳои вокуниш барои муқовимат ба таҳдидҳои асосии байнисарҳадӣ ба саломатӣ муҳиманд. Маркази аврупоии пешгирӣ ва назорати бемориҳо (ECDC) ба кишварҳои узви ИА тавсияҳои мустақили илмӣ, дастгирӣ ва дониш дар бораи хатарҳои тандурустии ҷамъиятӣ, аз ҷумла бемориҳои сироятиро пешниҳод мекунад.

#### Тарғиби саломатӣ ва мубориза бо бемориҳо

* Саратон - Илова бар таъсири мустақими он ба саломатӣ ва некӯаҳволии одамон, саратон инчунин ба молияи давлатӣ, тандурустӣ ва низомҳои иҷтимоӣ, маҳсулнокӣ ва рушди иқтисодӣ таъсир мерасонад, ки ҳамаи инҳо аз доштани қувваи кории солим вобастаанд. Тавсия оид ба скрининги саратон аз ҷониби Шӯро дар соли 2003 тасдиқ карда шуд ва он кишварҳои ИА-ро ташвиқ намуд, ки барномаҳои скрининги оммавӣ ва босифатро роҳандозӣ кунанд. Скрининги саратон бо саратони пистон, гарданаи бачадон ва колоректалӣ маҳдуд буд, бинобар ин дар соли 2022 кишварҳои узв тасмим гирифтанд, ки доираи онро васеъ карда, саратони простата, шуш ва меъдаро низ дохил кунанд. ИА инчунин як қатор тадбирҳоро барои ҳифзи коргарон аз моддаҳои хатарнок ва кимиёвӣ, аз қабили сурб ва моддаҳои боиси саратон ва мутагенез қабул кардааст.

*Тамоку - Бо беш аз 700 000 фавт дар як сол, истифодаи тамоку бузургтарин хатари саломатӣ мебошад, ки аз он пешгирӣ кардан мумкин аст ва омили асосии фавти бармаҳал дар Иттиҳоди Аврупо ба ҳисоб меравад (тақрибан 50% тамокукашон хеле барвақт, ба ҳисоби миёна 14 сол пеш аз ғайритамокукашон вафот мекунанд). Директива оид ба маҳсулоти тамоку дастурҳоро барои истеҳсол, тамғагузорӣ ва фурӯши чаканаи тамоку ва маҳсулоти марбута муайян мекунад. Тарифҳои баланд ба маҳсулоти тамоку тавассути директиваи дигар дар бораи сохтор ва меъёрҳои аксиз, ки ба тамокуи истеҳсолшуда татбиқ мешавад, бо ҳадафи коҳиш додани истеъмоли тамоку, бахусус дар байни ҷавонон, ҷорӣ карда шуданд. Тавсияи Шӯрои соли 2009 оид ба муҳити озод аз дуд аз ҳамаи кишварҳои узви ИА талаб мекунад, ки чораҳои эҳтиётиро бар зидди таъсири дуди тамоку барои афрод дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ва корӣ андешанд.

* Ваксинатсия - Сиёсати ваксинатсия салоҳияти кишварҳои узв мебошад. ИА ба кишварҳои узв дар ҳамоҳангсозии сиёсатҳо ва ташаббусҳои онҳо кӯмак мерасонад. Дар моҳи декабри соли 2018 Шӯро тавсияро барои таҳкими ҳамкориҳои ИА дар мавриди бемориҳое, ки тавассути ваксинатсия пешгирӣ мешаванд, тасдиқ кард. Ин лоиҳа дастурҳоро оид ба ҳалли масъалаи дудилагии ваксина, афзоиши сатҳи ваксинатсия, ҳавасмандгардонии ҳамоҳангсозии харид барои ваксинаҳо ва дастгирии тадқиқот ва навоварӣ муайян мекунад. Дар моҳи декабри соли 2022, вазирони тандурустии ИА хулосаҳои Шӯроро дар бораи ваксинатсия ҳамчун яке аз беҳтарин усулҳои пешгирии беморӣ ва беҳтар намудани тандурустии ҷамъиятӣ тасдиқ карданд. Хулосаҳо ба ду самти фаъолият тамаркуз мекунанд: мубориза бо дудилагии ваксина ва омодагӣ ба чолишҳои оянда тавассути ҳамкории ИА.

### Сармоягузорӣ ба тандурустӣ
Барномаи EU4Health маблағҳоро барои ҳалли мушкилоти байнисарҳадии тандурустӣ, беҳтар намудани дастрасӣ ва арзиши таҷҳизоти тиббӣ, доруворӣ, дигар ашёи муҳим дар ҳолати буҳронӣ ва таҳкими устувории низомҳои тандурустӣ пешниҳод мекунад. Дигар барномаҳои ИА минбаъд низомҳои тандурустӣ, тадқиқоти тиббӣ, инфрасохтор ва дигар масъалаҳои васеи марбут ба тандурустиро маблағгузорӣ мекунанд, аз ҷумла:

* Кластери тандурустии Horizon Europe - навоварӣ ва тадқиқотро барои эҷоди як ИА-и устувор ва омода ба чолишҳои нав, барои хидматҳои рақамии босифат, ки барои ҳама дастрасанд ва тандурустии босифат дастгирӣ мекунад.
* Фондҳои ҳамбастагии ИА - ба соҳаи тандурустӣ дар кишварҳо ва минтақаҳои ИА сармоягузорӣ мекунанд.
* Фонди устуворӣ ва барқарорсозӣ

## Инчунин нигаред

* Тандурустии глобалӣ
* Коҳиши зарар
* Ҳомии тандурустӣ
* Ёрии тиббӣ
* Ислоҳоти тандурустӣ
* Иқтисодиёти тандурустӣ
* Баробарии тандурустӣ
* Суғуртаи тиббӣ
* Навовариҳои суғуртаи тиббӣ
* Қонунгузории тандурустӣ
* Тарғиби саломатӣ
* *[[Journal of Public Health Policy]]*
* Ҳуқуқи тиббӣ
* Суғуртаи миллии тиббӣ
* Амнияти бемор
* Сиёсати фармасевтӣ
* Сиёсисозии илм
* Ҳуқуқи тандурустии ҷамъиятӣ
* Тибби иҷтимоишуда
* Тандурустии дузинагӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

*