open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Амёбиаз

****Амёбиаз** ([[дизентерия]]и амёбавӣ)** — бемории сироятӣ, ки дар натиҷаи ба бофтаҳои рӯдаи ғафс ва баъзе узвҳои дарун осеб расондани амёбаи исҳоли хунин (Entamoeba histolytica) рӯй медиҳад.

## Сироятёбӣ
Сироят дар натиҷаи ба воситаи об ё  таом  фурӯ бурдани систаи амёба ба вуқӯъ меояд. Амёба қабатҳои пардаи луобии бофтаҳоро захмдор намуда, ба хун мегузарад ва мумкин аст дар ҷигар, гурда ва шуш думмал ҳосил кунад. А. хоси иқлими гарм аст. Ҳомилони ангезандаи А. аз нигоҳи эпидемиологӣ хавфноканд. Дар рафти инкишофи амёба марҳалаи нашв ва давраи  оромӣ (систа) вуҷуд дорад. Систа ба таъсири омилҳои муҳит тобовар буда, дар пасафканд зиёда аз 15 шаборӯз, дар замини намнок то 8 шаборӯз, дар меваю сабзавот, ашёву анҷоми хона якчанд рӯз зинда мемонад; баробари ҷӯшондан ва хушкондан, маҳв мешавад. Ҳангоми ба организм ворид гардидани амёба аломатҳои беморӣ ҳамеша падид намеоянд. Ин гуна одамон ҳомили амёба ҳисоб ёфта, барои дигарон хавфноканд. Беморон ва ҳомилони бактерия бо пасафканди худ систаҳои амёбаро ихроҷ менамоянд. Систаҳо аз одам ба одам ба воситаи дастҳои олуда, асбобу анҷоми рӯзгор мегузаранд. Сироят аз бактерияҳо инчунин дар натиҷаи бо хӯрокӣ фурӯ бурдани систаҳои амёба (мас., бо сабзавоти ношуста ва оби ҷӯйбору ҳавзҳо) ба амал меояд. Дар давоми як ҳафта (баъзан чанд моҳ) систаҳо дар бадани инсон зиндагӣ мекунанд, вале ягон аломати касалӣ зоҳир намегардад (давраи ниҳонӣ). Беморӣ тадриҷан оғоз меёбад. Сустӣ, бетобӣ, камиштиҳоӣ, аксар вақт дарди шикам, дарунравӣ (рӯзе то 10 – 15 маротиба) рӯй медиҳад. Пасафканд обакӣ ва хунолуд мешавад; ҳарорати бадан мӯътадил аст. Баъзан (бештар дар кӯдакон) беморӣ шиддат меёбад; шикам сахт дард мекунад, пасафканд рақиқ (тунук), шилмак ва хунолуд гардида, рӯи забонро пардаи сафедча фаро мегирад, аломатҳои заҳролудии организм (сустӣ, нотобӣ, сардард, дилбеҳузурӣ, қай) мушоҳида мешаванд. Дар сурати муолиҷа накардан ва ё худмуолиҷа беморӣ музмин гашта, бодҳои ногувор (шикоф шудан ё кафидани рӯда, инкишофи думмал дар ҷигар ё майна) ба вуҷуд меоянд.

## Муолиҷа
Муолиҷа фақат дар беморхона гузаронда мешавад. Беморонро баъди аз беморхона баромадан духтури дармонгоҳ таҳти назорат мегирад. Ҳангоми ихтилоли кори меъдаю рӯдаҳо фавран ба духтур муроҷиат кардан зарур аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ
Хлорамбен

**Амибен**, **амобен**, **хлорамбен**, (**C<sub>7</sub>H<sub>5</sub>Cl<sub>2</sub>NO<sub>2</sub>**) — як навъ гербисид. Моддаи кристаллии сафед. Амибенро чун консентрати эмулсияи 25%-а ё ғурӯшаи 10%-а истеҳсол мекунанд. Барои нест кардани алафҳои бегона (турбгиёҳ, шӯра, обдуздак, курмак ва ғайра) ба помидор (пеш аз шинондани кӯчат) ва соя (пеш аз нешзанӣ) мепошанд. Баъди 2 — 3 моҳ дар хок пурра таҷзия мешавад. Барои занбӯри асал безарар аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Алафкушҳо
Амигдалин

**Амигдалин** (аз  — бодом), C20H27O11N, **Амидҳо** — навъе аз пайвастҳои органикии табиӣ. Ба синфи гликозидҳо мансуб аст. Дар мағзи бодоми талх (2,5 — 3,5 %), донаки шафтолу (2 — 3 %), зардолу ва олу (1 — 1,8 %), олуча (0,8 %), тухми себ, нок ва ғ. мавҷуд мебошад. Моддаи кристаллии сафед, ҳарор. гудозишаш 215°С, дар об ва спирт нағз ҳал мешавад. Ҳангоми бо кислотаи хлориди консентронида гарм кардан ҷавҳари бодом ва дар вақти гидролиз бо кислотаҳои сероб 2 молекула D — глюкоза, 1 молекула бензалдегид ва 1 молекула кислотаи сианид ҳосил мекунад. Амигдалинро аз мағзи бодоми талх, шафтолу, тухми себ, нок ва ғ. ба воситаи эфир мегиранд. Дар рӯда зери таъсири ферментҳо ва бактерияҳо таҷзия шуда, кислотаи сианид ҳосил мекунад. Бинобар ин боиси заҳролудии организм гаштанаш мумкин аст.

RCONH2, (RCO)2NH, (RCO)3N

Аз онҳо амигдалини якумин ва амигдалини дуюмини сиклӣ (имидҳо), баъзе кислотаҳои дикарбонӣ аҳамияти амалӣ доранд. Амигдалини якуминро ҳангоми таъсири мутақобилаи ангидрид ва хлорангидриди кислотаҳо, кетонҳо ва эфирҳои мураккаб бо аммиак, гарм кардани (тақр. то 220°С) намакҳои аммонийи кислотаҳо, инчунин гидролизи нопурраи нитрилҳо ҳосил мекунанд:

RCOC1 + NH3 → RCONH2 + HCI

CH3COONH4 → CH3CONH2 + Н2О

R – С = N + Н2О → RCONH2

Бисёр кетонҳои ароматӣ ҳангоми бо сулфиди аммоний ва сулфур то 160°С (реаксияи Виллгеродт) гарм кардан ба амигдалини кислотаҳо табдил меёбанд. Дар амигдалин хосиятҳои асосии гурӯҳи NH2 бинобар бо боқимондаи кислота пайваст буданаш суст шудааст, ҳарчанд он бо кислотаҳои минералӣ намак (RCONH2**·**HCl) ҳосил мекунад. Намак ноустувор буда, аз таъсири об зуд гидролиз мешавад. Реаксияи амигдалин ба лакмус нейтралӣ аст. A. бо металлҳо (Na, Ag, Mg, Zn, Hq) намак ҳосил карда, зери таъсири баъзе маводи химиявӣ вайрон мешаванд. Mac., дар вақти бо кислотаҳои минералӣ ҷӯшондан ё таъсири кислотаи нитрит ба кислота ва ҳангоми бо натрий ва спирт барқарор намудан, ба спирти якумин табдил меёбанд. Амигдалин дар об нағз ҳал мешаванд. Одатан, бӯи нохуш доранд (баъди нағз тоза кардан бӯй нест мешавад). Ба амигдалини кислотаҳои ғайриорганикӣ кислотаи сулфаминат – H2NSO2OH, кислотаи триамидофосфат – OP(NH2)3, кислотаи метафосфат – (С2Н5О)2 Р – NHR, кислотаҳои карбон, формамид, бензамид, мочевина (карбамид) ва ғ. мансубанд. Доруҳои сулфаниламидӣ дар тиб истифода мегарданд. Онҳо гурӯҳи сулфамидӣ – SC2NR1R11 доранд. Гурӯҳи амидӣ (NHCO) ба таркиби сафедаҳо ва полиамидҳо дохил мешаванд. Амигдалини аспарагин, глутамин ва мочевина аҳамияти хеле калон доранд, зеро дар мубодилаи нитрогени рустанӣ, ҳайвонот ва микроорганизмҳо ширкат меварзанд. Аспарагин ва глутамин дар таркиби сафеда мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бодом
Гурӯҳ:Гликозидҳо
Амилазаҳо

**Амилазаҳо** ( — сафеда, крахмал) — ферментҳое, ки оҳар, гликоген ва дигар полисахаридҳои ба онҳо наздикро таҷзия мекунанд.

## Навъҳо
Се навъи амилазаҳо маълуманд: α-Амилаза (крахмалро ба декстринҳо табдил медиҳад; амилазаи декстриногенӣ); β-Амилаза (крахмалро ба малтоза табдил медиҳад; амилазаи сахарогенӣ); глюкозамилаза (ҳосил шудани глюкоза ва декстринро таъмин менамояд). α-Амилаза дар рустаниҳо ва микроорганизмҳо вомехӯрад. Ба банди гликозидии α −1,4 таъсир намуда, онро аз ҷое, ки барқарор накардааст, таҷзия менамояд. Дар натиҷа малтоза ҳосил мешавад. β-Амилаза дар рустаниҳои олиташаккул мавҷуд аст. Глюкозамилаза ҳосил шудани глюкоза ва декстринро катализ менамояд. Одатан, гидролизи полисахаридҳо бо иштироки якҷояи амилазаҳои гуногун ба амал меояд. Зери таъсири шираи тухми нешзадаи ҷав ба қанд табдил ёфтани крахмалро (таъсири ферментативии амилазаҳо) олими рус К. С. Кирхгоф баён намудааст (1814). Аввалин доруи ферментиро олимони франсавӣ А. Пайен ва Ж. Персо (1833) аз шираи сумалак ҷудо кардаанд. Баъзе амилазаҳо дар ҳолати кристаллӣ ҷудо карда шудаанд. Амилазаҳо аҳамияти калон доранд. Онҳо барои ҳазми хӯрок ёрӣ мерасонанд. Дар саноати спирткашӣ, нонпазӣ ва ғ. истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ненисцеску К. Д., Органическая химия, т. II, М., 1963;
* Нестеренко М. В. (ва диг.), Биохимия, М., 1987;
* Келети Т., Основы ферментативной кинетики, М., 1990;
* Исламов P. А. (ва диг.), Биотехнология. Теория и практика, № 2, 2005.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ферментҳо
Амилатсетат

**Амилатсетат**, CH3COOC5H11 — эфири мураккаби кислотаи атсетат ва спирти амил. Массаи мол. 130, зичиаш 871,9 кг/м3, ҳарор. ҷӯшишаш 149,2°С. Моеи беранг, дар об бад, дар спирт, эфир ва ҳалкунандаҳои органикии дигар нағз ҳал мешавад.

## Ҳосилкунӣ
Амилатсетатро дар натиҷаи бо иштироки кислотаи сулфати консентронида гарм кардани кислотаи атсетат ва спирти амил ҳосил мекунанд:

CH3COOH + HOC5H11 → СН3СО ОС5Н11 + Н2О

Амилатсетат ва баъзе эфирҳои кислотаи атсетат, мас., изоамилатсетат, этилатсетат ва ғ-ро бинобар бӯи хуш доштанашон ба сифати эссенсияи сунъии мева истифода мебаранд. Амилатсетат дар техника чун ҳалкунанда барои истеҳсоли локҳои нитроселюлозӣ, навори кино, селлулоид ва ғ. низ кор фармуда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Маҳлулҳо
Занбӯруғкуш

**Занбӯруғкуш**, **қорчкуш** (), **фунгисид** (аз  «занбӯруғ» +  «мекушам») — моддаҳои кимиёист (моеъи бордо, хлороксиди мис, каптан, маҳлули оҳаку сулфур, коллоиди сулфур, формалин, грапозан ва ғайра), ки бар зидди касалиҳои занбӯруғии рустаниҳо истифода мешаванд.

Фунгисидҳоро ба таркиби хок ворид месозанд, ба воситаи онҳо тухмиҳоро безарар мекунанд. Онҳоро ба рустаниҳо мепошанд ва рустаниҳоро ба воситаи онҳо гардолуд мекунанд.

Ба рустанӣ, тухмӣ, кӯчат, хок, анборҳои сабзавот ва ғайра асосан маҳлули 0,5—2-фоиза ва баъзан хокаи занбӯруғкушҳоро мепошанд. Ба зидди касалиҳои ниҳоли пахта, ҷуворимакка, нахӯд ва дигар лӯбиёиҳо моддаи ТМТД, барои ҳифзи тухмӣ бошад, асосад гранозан ва меркуранро истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Зисткушҳо
Амилоидоз

**Амилоидóз** — бемориест, ки дар натиҷаи дар бофтаҳои гуногуни организм таҳшин шудани сафедаҳо – амилоидҳо рух медиҳад.

Амилоидозҳоеро, ки ба бофтаҳои тамоми организм таъсир мерасонанд, амилоидозҳои мунташир меноманд. Онҳо метавонанд ба ҳама узвҳои одам таъсири номатлуб расонанд. амилоидозҳо дар натиҷаи бемориҳои дигар, мас., миеломаҳо, амрози сироятии музмин (сил, остеомиелит ва ғайра), бемориҳои илтиҳобии музмин (артрити тарбодшакл, спондилит ва ғайра) низ ба вуҷуд меоянд. Амилоидоз якумин, дуюмин, оилавӣ ва ғ. мешавад. амилоидози якумин дар натиҷаи ба миқдори зиёд иммуноглобулин (ҳуҷайраҳои плазмавӣ) ҳосил кардани ҳуҷайраҳои мағзи устухон инкишоф меёбад. Он мумкин аст якҷоя бо саратони ҳуҷайраҳои мағзи устухон низ падид ояд. амилоидози дуюмин бештар мушоҳида мешавад. Сабаби чунин шакли амилоидоз пӯсиш ё зардоб гирифтани бофтаҳо (мас., ҳангоми бронхоэктазҳо, сили шуш, устухон, остеомиелити музмин ва ғайра) аст. Дар мавриди амилоидози дуюмин асосан гурдаҳо, сипурз, ҷигар, ғадуди болои гурда осеб меёбанд. амилоидози оилавӣ бемории ирсӣ буда, хеле кам ба назар мерасад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амин Аҳмади Розӣ

**Амин Аҳмади Розӣ** (; қарни XVI — қарни XVII) — шоир, адиб ва муаррихи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Оид ба худаш дар тазкирааш «Ҳафт иқлим» маълумот додааст. Аз оилаи шахси сарватманд буд. Дар зодгоҳаш ш. Рай таҳсил карда, ба камол расидааст. То соли 1577 сокини шаҳри Исфаҳон буд. Баъдан ба Ҳиндустон ҳиҷрат кард ва ба хидмати дарбори шоҳ Акбар (ҳукмр. 1556—1605) роҳ ёфт. Дар ҳамин давра китоби «Ҳафт иқлим»-ро навишт.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Муҳаммадамини Бухороӣ

**Ами́н** (*Муҳаммадамини Бухороӣ*; с. тав. ва ваф. номаълум) — и тоҷик (а. 19).

## Зиндагинома
Ба қавли тазкиранигорон (мас., Муҳтарам, «Тазкират-уш-шуаро») Амин аз шоирони тавоно ва боистеъдоди замон будааст. Бештар ғазалу мухаммас месурудааст. Ба ӯ инчунин ду маснавӣ — «Маснавии Шариф» ва «Маснавии Латиф»-ро нисбат медиҳанд. Бо тиббу табобат низ шуғл доштааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯст:
::::: Дӯстон, ёд аз нигоҳи чашми мафтунаш кунед,
::::: Раҳм бар ҳоли гирифторони маҳзунаш кунед.
::::: То шавад хотир тасаллиёб дар дашти ҷунун,
::::: Қиссаи пурғуссаи ман назди Маҷнунаш кунед.
::::: Дар миён ояд сухан ҳар гаҳ ба тамдеҳи алиф,
::::: Ёд аз он қомати мавзуни болояш кунед.
::::: То сарояд тӯтии килки Амин ҳар ҷо сухан,
::::: Офарин бар табъи софу ҳусни мазмунаш кунед.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Амина (шоир)

**Амина** (*Амина Маҳмудова*; 5. 5. 1910, Бухоро — 18.1.1978, Душанбе) — шоираи тоҷик. Ҳамсари асосгузори театри касбии тоҷик Маҳмуд Ҳомид.

## Зиндагинома
Мактаби ҳизбию шӯравии ш. Самарқандро соли 1929 хатм карда, ҳамон сол ҳамроҳи шавҳараш барои иқомати доимӣ ба ш. Душанбе кӯчид. Дар ш. Душанбе аввал дар идораи рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх» (аз соли 1931) дар вазифа ходими адабӣ ва аз соли 1934 дар маҷаллаи занон — «Бо роҳи ленинӣ» (ҳоло «Фирӯза») кор кардааст. А. вакили Анҷумани якуми нависандагони Тоҷикистон (10 майи 1934) буд ва ҳамчунин дар таъсиси ИН Тоҷикистон иштирок дош- тааст. Дар ин Анҷуман А. дар радифи устодон С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, Ғ. Абдулло, Р. Ҳошим, Р. Ҷалил, М. Миршакар узви ҳайати Идораи марказии ИН Тоҷикистон интихоб гардидааст. Мавзӯи ашъори А. аксаран иҷтимоиву лирикӣ буда, заҳмати коргарону деҳқонон, зебоиҳои фаслҳои сол ва муҳаббати ҷавониро васф кардааст. Шеърҳои «Обу ободонӣ», «Аз саргузашти як мазлума», «Фаъолият намоед», «Ба колхозчиён» ва амсоли инҳо аз ҷумлаи онҳо мебошанд. Дар бораи ҳаёту фаъолияти А. дар китобҳои Т. Усмон «Бисту се адиба», М. Шоҳҳусайнӣ «Ҳафт шаҳри ишқ», А. Набавӣ «Таърихи ташаккули Иттифоқи нависандагон» маълумот дода шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон
Нешзании тухм

**Нешзанӣ**, **нешзании тухм**, **рушди тухм** — раванди аз ҳолати оромӣ ба фаъолияти пуршиддати ҳаётӣ гузаштани тухм, ки дар натиҷаи он чунин сабзида, навниҳол ташаккул меёбад; марҳалаи ибтидоии онтогенези рустанӣ мебошад.

## Раванд
Нешзанӣ фақат ҳангоми будани миқдори кофии намӣ, оксиген, ҳарорати муайяни гармӣ ва баъзан режими муайяни рӯш­ноӣ ба амал меояд. Нешзанӣ бо афзоиши мубодилаи моддаҳо дар ҷанин ва эн­досперма тавсиф мешавад. Ҳангоми ба тухм расидани об он варам карда, ферментҳояш фаъол гашта, ҷараёни таодили моддаҳои захиравӣ (оҳар, равған, сафедаҳо) ва асосан таҷзияи онҳо ба қанд, кислотаҳои равған, аминокислотаҳо шиддат меёбад.

Ин бошад, тухмро бо энергия ва моддаҳои пластикӣ таъмин менамояд. Баъди варам кардани тухм ҷанини он неш мезанад. Одатан, аввал реша месабзад, ки он пӯсти тухмро сӯрох карда мебарояд. Сипас дар баъзе рустаниҳо гипокотил (ин дам тухмпалла ва сармуғча ба рӯи хок меба­рояд) ва дар рустаниҳои дигар эпикотил (тухмпалла дар зери хок мемонад ва ба рӯи хок фақат сармугғча мебарояд) нумӯ мекунад. Эҳтиёти тухм ба об ҳангоми нешзанӣ ба таркиби химиявӣ ва ғайра ҳолати физиологии тухм вобаста аст. Ҳангоми нарасидани оксиген, масалан, муддати дароз дар об нигоҳ доштан ё сафолак бастани хок дар тухм спирти этил, кислотаи шир, аммиак ва дигар моддаҳои барои ҷанин зарарнок ҳосил мешаванд.

### Таъсири ҳарорат
Таъсири ҳарорат ба нешзании тухм на танҳо ба намии он ва шиддатёбии мубодилаи моддаҳо, балки ба тағйири таносуби танзимкунандаи руш­ди рустаниҳо низ вобаста аст. Масалан, ҳангоми гарм кардани чигит ё чормагзи заминӣ (арахис), ки нав ғундошта шудааст, миқдори ингибиторҳои рушди он кам ва нешзании тухм тез мешавад. Барои тезонидани нешзании тухми бисёр рустаниҳои дигар, баръакс, таъсири ҳарорати пасти гармӣ (ниг. *[[Стратификатсияи тухмӣ]]*), ки дар натиҷаи он миқдори гиббереллинҳо ва ғайраҳо ангезаи рушди рустаниҳо меафзояд, зарур аст.

### Равшанӣ
Барои нешзании тухми баъзе рустаниҳо ғайр аз на­мӣ, оксиген ва ҳарорати мусоид, равшании спектри муайян низ зарур аст. Масалан, нури сурх нешзании тухми коҳу, санавбар, шилхаро меангезад, нури инфрасурх бошад, баръакс, онро бозмедорад. Ҳатто барои нешзании тухми як рустанӣ, ки аз як хӯша гирифта шудааст, шароитҳои гуногуни муҳит зарур аст. Тухми баъзе рустаниҳо бо вуҷуди дар шароити мусоид буданашон намесабзанд. Сабаби насабзидани тухм ин аст, ки онҳо ё аз ҳолати оромӣ набаромадаанд ё пӯсти сахти онҳо оксиген ва обро ба ҷанин намегузаронад.

Нешзании тухм баробари ба ғизогирии автотрофӣ гузаштани навниҳол ба итмом мерасад. Пас, муҳайё карда­ни шароити мусоид барои нешзании тухм, яъне беҳтар гардонидани қобилияти сабзиши тухмӣ яке аз шартҳои ҳо­сили баланд мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физиологияи рустаниҳо
Зисткуш

**Зисткуш**, **биосид** () — моддаи кимиёӣ ё микрооргонизм, ки метавонад ҳар гуна микрооргонизми зиёноварро бо истифода аз равишҳои кимиёӣ ё биологӣ аз байн бибарад. Зисткуш метавонад маснуъӣ ё табиӣ бошад.

## Корбурд
Зисткушҳо маъмулан дар пизишкӣ, кишоварзӣ, ҷангалдорӣ ва санъат корбурд доранд. Маводди нигоҳдоранда монанди нигаҳдорнда чӯб, паластик, рангҳо, ва низ маводди гандзудову зидди русуб зисткуш ҳастанд. Зисткуш метавонад офаткуш бошад; Монанд занбӯруғкуш, алафкуш, ҳашароткуш ё зидди микроб бошад. Монанд маводди шӯянда ва поккунандаи бадан ва мӯй, антибиотик, зиддибактерӣ, зиддивирус, зиддизанбӯруғ, ё зиддипаразит бошад.
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Biocides  — European Commission
* Biocidal Products Regulation  (Regulation (EU) 528/2012)
* Biocides: The basics , Health and Safety Executive
* Biocides / OECD
* Effects of Biocides on antibiotic resistance / Greenfacts

Гурӯҳ:Зисткушҳо
Гурӯҳ:Офаткушҳо
Сафар Амиршоев (деҳа, н. Кӯлоб)

**Сафар Амиршоев** (собиқ *Мирапоқ*) — деҳа дар Ҷамоати Даҳана, ноҳияи Кӯлоб. Аз Сафар Амиршоев то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 24 км. Аҳолиаш 2024 нафар (2017), тоҷикон.

## Ном
Номи ин деҳа чандин борҳо таъғир ёфтааст:
*Мирапоқ
*Мири пок
Ҳоло ба шарафи Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ, Сафар Амиршоев, *деҳаи ба номи Сафар Амиршоев* номгузорӣ шудааст. Аҳолиаш аз 1912 нафар дар соли 2010, 1902 нафар дар соли 2009 ва аз 835 нафар дар соли 1981 иборат буд. Сокинонаш асосан тоҷикон мебошанд ва ба кишоварзию чорводорӣ машғуланд. Заминҳои деҳа аз дарёи Яхоб обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯлоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана
Анваробод (деҳа, н. Кӯлоб)

**Анваробод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даҳанаи ноҳияи Кӯлоб. Аз Анваробод то маркази ҷамоат 6 км, то маркази ноҳия 27 км. Аҳолиаш 697 нафар (2017), тоҷикон.

## Мардум
Аҳолиаш дар соли 1976 аз 287 нафар, дар соли 2010 аз 721 нафар ва дар соли 2017 аз 697 нафар иборат буд, ки асосан тоҷикон мебошанд, ба кишоварзӣ ва чорводорӣ машғуланд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

## Пайвандҳо
* Анваробод — Village Anvarobod 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯлоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана
Аминии Самарқандӣ

**Аминии Самарқандӣ** (c. тав. ва ваф. номаълум) — и тоҷик (а. 16).

## Зиндагинома
Дар «Тазкират-уш-шуаро»-и Мутрибӣ чун шоири хушсуҳбат, соҳиби зеҳни тезу хотираи мустаҳкам, дорои табъи салим ёд шудааст. Дар охири умр ба Балх рафт. Бо тахалл., «Мавҷӣ» низ шеър гуфтааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯст:
::::: Аз он замон, ки ин ҷаҳонро Худой кард  падид,
::::: Кашем миннати дунон барои нафси палид.
::::: Палиду гавдану беақл нокасе бошад,
::::: Касе, ки аз пайи дунон барои нафс давид…
::::: Бурид меҳр зи дунон Аминии бедил,
::::: Чу ҷуръае зи майи шеър бениёз кашид.
:::::::: * * *
::::: Бастам ба мижа чашми бади каҷназаронро,
::::: Оре, кӣ тавон баст ба мех оби равонро.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Суханварони Сайқали рӯи замин, Д., 1973.

## Сарчашма
*
Аминии Хиёбонӣ

**Аминии Хиёбонӣ** (охири садаи 16 – ибт. садаи 17) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Ба қавли тазкиранигор Хоҷа Ҳасани Нисорӣ («Музаккир-ул-аҳбоб») Аминии Хиёбонӣ аз шоирони боистеъдод буда, муаммо мегуфтааст, дар кушодани муаммо маҳорат доштааст. Аз девонаш иттилое нест.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯст:
::::: Чунонки хатти лабат тоза мекунад ҷонро,
::::: Касе дигар чӣ кунад Хизру Оби ҳайвонро.
::::: Агар ба хатти ту зад лоф мушки Чин,ту маранҷ,
::::: Ки аз камоли хато гуфт ин парешонро.
::::: Ба даври ҳусни ту шуд дидаҳо чу абри баҳор,
::::: Ки ҳаст хосияти мавсими баҳоронро.
::::: Аминиё, зи Бухоро марав ба ҷойи дигар,
::::: Мадеҳ ба равзаи ҷаннат сари хиёбонро.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Хоҷакалони Даҳбедӣ

**Абумуҳаммад Аминӣ**, машҳур ба **Хоҷакалони Даҳбедӣ** (асри 16) — и тоҷик .

## Зиндагинома
Пас аз таҳсили илмҳои мадрасавӣ худ ба тадрис машғул шуд. Тазкиранавис Мутрибӣ, ки дар борааш маълумот додааст, яке аз шогирдони ӯ буд. Дар тазкираҳо аз соҳибдевон буданаш ёд шудааст, вале девонаш пайдо нагардидааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯст:
::::: Савдои он нигор маро мекунад хароб,
::::: Сӯзи даруни сина дилам мекунад кабоб.
::::: Афғонкунон ба кӯи ту ҳар лаҳза меравам,
::::: Бо синаи пуроташу бо дидаи пуроб…
::::: Раҳме агар ба ҳоли Аминӣ намекунӣ,
::::: Мемонад ин фақир паси пардаи ҳиҷоб.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Суханварони Сайқали рӯи замин, Д., 1973.
Азимҷон Аминов

**Азимҷон** **Аминов** (тав. 11 майи 1951, Душанбе) — адабиётшинос ва мунаққиди тоҷик.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети филологияи УДТ (1974). Аспиранти Институти адабиёти ҷаҳонии АИ СССР (1977 — 80), ходими илмии ИЗА ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ (1981 — 98), сармутахассиси шуъбаи иттилоот ва иртибот бо омма ва шуъбаи иттилоотию таҳлилии Дастгоҳи иҷроияи Президенти ҶТ (1998—2003), ноиби ректори ДДСТ ба номи М. Турсунзода (2003 — 06), ноиби ректори Донишкадаи забонҳои Тоҷикистон (2006 — 08). Аз соли 2009 дотсенти кафедраи назария ва амалияи ВАО-и ДСРТ.

## Фаъолияти илмӣ
Ба таҳқиқи адабиёти замони шӯравӣ машғул шудааст. Дар китоби «Рубоӣ ва лирикаи фалсафӣ дар шеъри шӯравӣ» (1988), хусусияти осори назмии с-ҳои 80 садаи 20-и тоҷикро бозгӯ кардааст. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаи илмӣ доир ба назарияи тарҷума ва жанрҳои журналистика. Барои донишҷӯён ва мутахассисони соҳаи журналистика ва филология китобҳои дарсӣ ва дастурҳои таълимӣ таълиф намудааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1992.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Нериё Аминов

**Нериё Аминов** (1916, Самарқанд – 1996, Исроил) — сароянда ва оҳангсози яҳудитабори тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1946).

## Фаъолияти эҷодӣ
Фаъолияти ҳунариро дар дастаҳои ҳаваскори ҳунарии мактабӣ оғоз намуда, дар студияи Театри давлатии драмавию мусиқии ба номи Муқимии ш. Тошканд (1930 – 31) сайқал додааст. Солҳои 1932 – 34 роҳбари Театри мусиқии ноҳияи Нуратои вил. Самарқанд, 1935 – 38 роҳбари бадеии дастаи ҳунарии ш. Самарқанд, 1938 – 74 сарояндаи дастаи ҳунарии телевизион ва радиои Тоҷикистон буд. Аз сарояндагони хуби савту навоҳои «Шашмақом» ва сурудҳои классикию халқӣ ба шумор меравад. Сурудҳои «Ба Ватан», «Дили мо», «Эй бодапарастон», «Аҳду вафо», «Дубарга», «Ошиқам», «Савти Сабо», «Дугоҳ» ва ғ. аз маҳорати баланди сарояндагии А. дарак медиҳанд. Мусаннифи беш аз сад суруду тарона. Иштирокдори озмунҳои мусиқӣ (1929, Самарқанд; 1944, Тошканд), Даҳаҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1941, 1949). Шогирдони бисёре тарбия намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Таджикское искусство, М., 2002; 
* Ҳакимов Н., «Шашмақом» дар қарни XX, Х., 2006; 
* Донишномаи Шашмақом, Д, 2009.

## Сарчашма
*
Аминоқандҳо

**Аминоқандҳо** — пайвастҳои органикие, ки дар молекулаашон гурӯҳҳои хоси қандҳо – гурӯҳҳои алдегидӣ (CHO) ё кетонӣ (CO), якчанд гурӯҳи гидроксил (OH) ва як ё ду аминогурӯҳ (NH2) мавҷуд аст.

Силсилаи карбонии аминоқандҳо шоханок ё бешоха мешавад. Чун ҳосилаи моносахаридҳо аминоқандҳо хосияти барқароркунандагӣ доранд, ба ҳамаи реаксияҳои қандҳо дохил мешаванд, хосияти асосҳои органикиро низ зоҳир менамоянд. Аминоқандҳо дар бофтаҳои рустанӣ, ҳайвонот, микроорганизмҳо, дар таркиби сафедаҳои мураккаб ва липидҳо, полисахаридҳо, гликозидҳо, инчунин дар таркиби бисёр гормонҳо, антибиотикҳо ва дигар моддаҳои аз ҷиҳати биологӣ муҳим низ мавҷуданд. Аминоқандҳои глюкозамин ва галактозамин бештар маъмуланд. Бисёр аминоқандҳо бо роҳи синтез ҳосил карда шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Карбогидратҳо
Сариҷар

**Сариҷар** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даҳанаи ноҳияи Кӯлоб. Аз Сариҷар то маркази ҷамоат 15 км, то маркази ноҳия 35 км. Аҳолиаш 859 нафар (2017), тоҷикон.

## Шуғл
Бо сабаби дар кӯҳ воқеъ буданаш, ин ҷо заминҳо лалмианд ва бештар чорвопарварӣ ба роҳ монда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯлоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана
Амини Наҷҷор

**Ами́ни Наҷҷор** (*Абусарроқа Абдурраҳмон ибни Аҳмади Балхӣ*; с. тав. ва ваф. номаълум) — и форс-тоҷик (а. 11).

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш – Балх таҳсил карда ба камол расидааст. Ба касби наҷҷорӣ (чӯбтарошӣ) низ машғул буд, аз ин рӯ, «Наҷҷор» ба номи ӯ илова гардидааст. Дар сарчашмаҳои адабӣ чун шоири доираи адабии Ғазнин ёд шудааст. Ба қавли Авфӣ «шеъри ӯ завқи айёми ҷавонӣ ва таровати самои ағонӣ дорад». Авфӣ дар «Лубоб-ул-албоб» як қасидаи ӯро намуна овардааст. Аз мазмуни қасида бармеояд, ки монанди Унсурию Фаррухӣ дар сафарҳои ҷангии Маҳмуди Ғазнавӣ иштирок кардааст ва ё онҳоро васф намудааст.

## Намунае аз осор
Аз осори Амини Наҷҷор намунаҳо ба тавассути тазкираҳо боқӣ мондаанд. Абёти зер аз ӯст: 
:::: Зиреҳпӯш, турки ман – он моҳпайкар, 
:::: Зиреҳ дорад аз мушк бар моҳи анвар. 
:::: Кӣ дидаст мушки мусалсал зиреҳсой? 
:::: Кӣ дидаст моҳи мунаввар зиреҳвар? 
:::: Ба мушк андараш Тиру Баҳрому Зӯҳра, 
:::: Ба моҳ андараш савсану мушку абҳар…

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдуллоев А., Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи аввали асри XI, Д., 1979.

## Сарчашма
*
Аминона

**Аминона** — навъе аз молиёт, ки дар Аморати Бухоро, вилоятҳои Самарқанду Фарғона то Инқилоби Октябр маъмул буд.

## Шароити амал
Аминона аз ҷумлаи андозҳои ғайришаръӣ буда, асосан барои хазинаи давлат ва ҳамчунин ҷиҳати таъминоти амини бозор (маъмури амволу ашё) ситонда мешуд. Шароити амал, таъйини ҳаҷм ва андозаи аминона дар ҳамаи шаҳрҳову бозорҳо дақиқан маълум нест, аммо фақеҳони исломӣ ҳаҷми аминонаро дар бозорҳои Бухоро баробари 1 ё 1,5 дар сади нархи куллии мол таъйин карда буданд. Аминона тақр. аз ҳамаи амволе, ки ба бозорҳо ворид мешуданд, ситонда мешуд (мас., соли 1920 аз фурӯши 2 батман пахта 11,5 танга; аз 1 батман пашми гӯсфанд — 5 — 7 танга; аз 1 сар шутур 2 танга молиёт мегирифтанд). Ҳарчанд Аминона андози ғайришаръӣ ва барои амволи тиҷорат пешбинӣ шуда бошад ҳам, вале давлат бо ҳар баҳона (барои хароҷоти ҷанг, ҷиҳати омодагӣ ба юришҳо ва ғайра) аз раият меситонд. Адои аминона барои мардум хеле гарон ва тоқатфарсо буд. Ин вазъро шоҳиди ҳамон давраи таърих Аҳмади Дониш чунин навишта буд: «Лекин фуқарою раоёро маҷоли ҳаракату сукун набуда, аз фарти зулму заҷр ва олуқу солуқ, мисли аминона ва вакилона».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Маджлисов А., Аграрные отношения в Восточной Бухаре в XIX веке, Д., — Алма-Ата, 1967;
* Аҳмад Махдуми Дониш, Рисола ё мухтасаре аз таърихи салтанати хонадони манғития, Д., 1992.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аморати Бухоро
Аминонӣ

**Аминонӣ** — усули ба пайвастҳои гуногуни органикӣ дохил намудани аминогурӯҳ – NH2. Якчанд роҳи аминонӣ маълум аст. Яке аз онҳо таъсири амиди металлҳои ишқорӣ ба пайвастҳои гетеросиклӣ мебошад. Mac., бинобар таъсири ҳамдигарии пиридин бо амиди натрий дар ҳарор. 200°С α-аминопиридин, ҳангоми аз найчаи тафсон гузарондани буғи бензолу аммиак бошад, анилин ҳосил мешавад.

C5H5N + NaNH2 →

→ C5H5N(NH2) +NaH

C6H6 + NH3 → C6H5NH2 + H2

Усули нисбатан муҳими аминонӣ ҳосил намудани аминокислотаҳо бо роҳи аминонии α-галогенокислотаҳо аст. Он бо якчанд роҳ сурат мегирад: Аминонии α-галогенокислотаҳо ё эфири онҳо бо миқдори зиёди аммиак; истифодаи фталамиди калий ба ивази аммиак; усули сиангидринӣ, яъне таъсири кислотаи сианид ба алдегид ва кетонҳо. Усули охириро олимон Н. Д. Зелинский ва Т. Стадник такмил доданд. Онҳо ба ҷойи кислотаи сианиди заҳрнок сианиди калий ва хлориди аммонийро истифода намуданд. Аминониро бо роҳи таъсири якҷояи аммиак ва гидроген ба α-кетокислотаҳо (бо иштироки катализатор, мас., Pt, Pd) низ гузарондан мумкин аст. Онро аминонии барқарорсозанда меноманд. Реаксияи мазкур дар организм низ ба амал меояд. Дар ин маврид чун унсури барқарорсоз коферменти НАДН амал хоҳад кард. Mac., кислотаи α-кетоглутарати ҳуҷайра (маҳсули мубодилаи карбогидратҳост) ба кислотаи L-глутаминат табдил меёбад. Яке аз усулҳои аминонӣ, ки аҳамияти амалӣ дорад, ба аминогурӯҳ иваз намудани гурӯҳи гидроксили фенолҳост. Аминонии фенолҳои якатома душвор, вале аминонии фенолҳои сератома нисбатан осон ҷараён мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Перекалин В. В., Зонис С. А., Органическая химия, М., 1966; 
* Тюкавкина Н. А., Бауков Ю. И., Биоорганическая химия, М., 1985; 
* Самиев М. С., Методические разработки по теоретическому курсу биоорганической химии, ч. II, Д., 1984.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химияи органикӣ
Аминопластҳо

**Аминопластҳо** (*пластикаҳои карбамидӣ*) — пластмассаҳое, ки дар асоси зифтҳои синтезӣ ҳосил карда шуда, хосияти термореактивӣ доранд.

Бештар аминопластҳои асосашон зифтҳои мочевина-формалдегидӣ ва меламин-формалдегидӣ маъмуланд. Аминопластҳо ба таъсири равшанӣ тобовар буда, бӯй надоранд, рангро мегиранд (ранг кардан мумкин), аз ҷиҳати физиологӣ безарар мебошанд. Онҳо ба таъсири кислотаҳо ва ишқорҳои суст, спирт, бензин, атсетон, хлороформ ва дигар моддаҳои органикӣ устуворанд. Маснуоте, ки аз зифтҳои меламин-формалдегидӣ тайёр карда мешаванд, нисбат ба маснуоти аз зифтҳои мочевина — формалдегидӣ таҳияшуда ба таъсири гармӣ ва намӣ устувор мебошанд.

## Корбурд
Аминопластҳоро дар саноат дар намуди хокаи фишурда, пластикаҳои варақин ё маводи масомадор истеҳсол мекунанд. Барои хокаҳои фишурда орди чӯб, талқ, азбест ва дигар моддаҳоро кор мефармоянд. Зичии маснуоти аз зифти мочевина-формалдегидӣ тайёркарда 400 кг/м3, устувориаш ҳангоми ёзидан 350—500 кгс/см2 аст. Аз хокаҳои фишурда чарчинворӣ, ашёи хониш, асбоби рӯзгор, бозича, қисмҳои асбобҳои барқӣ, қуттии телефон, телевизор ва ғ. месозанд. Ҳангоми ҳосил кардани пластикаҳои варақин чун пуркунанда ба онҳо коғаз, маводи пахтагӣ, асбестӣ ва шишагӣ ҳамроҳ мекунанд. Зичии чунин пластика 1400 кг/м3, устувориаш ҳангоми қат кардан 1000 кгс/см2, намкашиаш тақр. 4 % аст. Бинобар шаффоф буданаш аминопластҳоро барои тайёр кардани ашёи ороиш (рӯйпӯши мизҳо, деворҳо, дукончаҳо ва ғайра) истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Петров Г. С., Левин А. Н., Термореактивные смолы и пластические массы, , 1959;
* Справочник по пластическим массам, ч. 1, , 1967, с. 396.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Термопластҳо
Аминоспиртҳо

**Аминоспиртҳо**, **аминоалкоголҳо** — пайвастҳои органикие, ки дар атомҳои карбони молекулаашон гурӯҳҳои – NH2 ва – OH мавҷуданд.

## Хоситяҳо
Моддаҳои равғанмонанд буда, хосияти асосӣ доранд. Аминоспиртҳоро аз окиси этилен ва алкиленҳои дигар бо таъсири аммиак ё аминҳо ҳосил кардан мумкин аст. Усули дигари ҳосил кардани аминоспиртҳо низ вуҷуд дорад, мас., аз галогенгидринҳо зери таъсири аммиак, аминҳо ё фталамиди калий, бо роҳи барқарор намудани аминоалдегидҳо, аминокетонҳо ва эфири кислотаҳои аминокарбонат. Аминоспиртҳо, хоса этаноламин, моеи ғализ (ҳарор. ҷӯшишаш 171°С) буда, дар таркиби фосфатидҳо вомехӯрад. Онро аз окиси этилен ё этиленимин ҳосил кардан мумкин аст.

## Ҳосилаҳо
Бо кислотаҳо намак ҳосил мекунад. Ҳосилаи он – димедрол хосияти зиддиаллергӣ ва хобоварӣ дорад. Холин низ мансуби аминоспиртҳо аст. Дар таркиби липидҳои мураккаб вуҷуд дорад. Ҳамчун моддаи витаминмонанд дар организм мубодилаи чарбро ба танзим медарорад. Эфири холин ба кислотаи атсетат – атсетилхолин нейромедиатор (интиқолдиҳандаи импулсҳо дар бофтаҳои асаб) мебошад. Он дар организм дар натиҷаи атсетилонии холин зери таъсири атестилкоферменти аминоспиртҳо ҳосил мешавад. Ҳосилаҳои дигари холин – атестилхолинхлорид, карбамоилхолинхлорид (карбаҳолин), суксинилхолинйодид (дитилин) ва ғ. низ дар тиб корбаст мешаванд. Доруҳои холин давои бемориҳои ҷигар мебошанд. Катехоламинҳо, яъне аминҳои биогенӣ низ ба аминоспиртҳо мансубанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Степаненко Б. Н., Курс органической химии, М., 1979; 
* Тюкавкина Н. А., Бадков Ю. И., Биоорганическая химия, М., 1985; 
* Самиев М., Методические разработки по теоретическому курсу биоорганической химии, ч. I, Д., 1984.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аминҳо
Гурӯҳ:Спиртҳо
Аминофенолҳо

**Аминофенолҳо** — карбогидридҳои ароматӣ, ки дар сиклашон гурӯҳҳои -NH2 ва -ОН доранд. Вобаста ба мавқеи аминогурӯҳ ва гурӯҳи гидроксил о-Аминофенол, м-Аминофенол ва n-Аминофенол маълуманд. Усули умумии ҳосил кардани аминофенолҳо барқарор намудани нитрофенолҳо мебошад:

:: C6H4(NО2) ОH + 6H → C6H4(NH2)ОH + 2H2О

Дар саноат аминофенолҳоро бо роҳи дар иштироки кислотаи сулфати консентронида барқарор намудани нитробензол ҳосил мекунанд. Аминофенолҳо моддаҳои сахти кристаллии беранганд; дар ҳавои нам оксид шуда, ранги ҷигарии сиёҳтоб мегиранд. Маҳлули обии аминофенолҳо ба зудӣ таҷзия мешавад; хосияти асосӣ зоҳир менамоянд; бо кислотаҳо намак ва дар ишқорҳо ҳал шуда, фенолят ҳосил мекунанд. Мета- ва пара- изомерҳои аминофенолҳо барои истеҳсоли рангҳои сулфурдор ва баъзе рангҳои дигар (мас., ранги ҷигарӣ барои пашм); пара- изомери аминофенолҳо ва ҳосилаҳои он, мас., метол дар суратгирӣ чун падиддору истифода мешаванд. Аз ҳосилаҳои аминофенолҳо дар тиб парасетамол ва фенатсетинро чун доруҳои рафъи дард ва табшикан истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аминофенолҳо
Камар (деҳа, н. Кӯлоб)

**Камар** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даҳанаи ноҳияи Кӯлоб. Аз Камар то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 16 км. Аҳолиаш 267 нафар (2017), тоҷикон.

## Ҷойном
Номи ин деҳа аз мавқеи ҷойгиршавиаш, ки дар соҳили сойи Даҳана ва домони кӯҳ воқеъ аст, вобастаги дорад. Ҳамчун *камари рӯд* омадааст. Камар яке аз деҳаҳои аз ҷиҳати масоҳат хурдтарин дар ҷамоати Даҳана ба шумор меравад. Соҳаи асосӣ чорвопарварӣ ва кишоварзист. Заминҳо аз дарёи Яхсу ва сойи Даҳана обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯлоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана
Чинор (деҳа, н. Кӯлоб)

**Чинор** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даҳанаи ноҳияи Кӯлоб. Аз Чинор то маркази ҷамоат аз 1 км камтар, то маркази ноҳия 20 км. Аҳолиаш 1518 нафар (2017), тоҷикон.

## Ҷойном
Номи ин деҳа ба хотири *дарахти чинори кӯҳане*, ки то ҳол ин ҷо сарсабз ҳаст, гузошта шудааст. Аҳолиаш дар соли 2010 аз 1432 нафар иборат буд. Деҳаи Чинор масҷиди панҷвақта, осёби обӣ, мағозаҳо дорад. Соҳаи асосӣ кишоварзист, заминҳо аз дарёи Яхсу ва сойи Даҳана обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯлоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана
Дилшод

**Дилшод** — номи мардонаи тоҷикӣ. Волидайн ҳангоми тавлиди писар аз *дилшодӣ* ба фарзандашон чунин номгузорӣ мекунанд. Дилшод — аз калимаҳои форсии **دلشاد** ва тоҷикии **Дилшод** гирифта шудааст ва якчанд маъноҳоро дорад:
*дилхуш, хушҳол, хушнуд, хурсанд, шодмон, хуррам
*дилшод кардан, дилшод шудан
*хушнудона, хурсандона, хуррамона
*дилшодӣ-хурсандӣ, хушнудӣ айёми дилшодӣ
*дилшодкунанда-шодиовар, хурсандкунанда
*дилшодона-хушнудона, фараҳмандона.

## Шахсиятҳои маъруф

### Дар Тоҷикистон
* Дилшод Назаров
* Дилшод Исматуллоев
* Дилшод Раҳимӣ
* Дилшод Раҳмон
* Дилшоди Барно
* Дилшод Сайфиддинов
* Дилшод Ҷӯразода
* Дилшод Восиев
* Дилшод Шарапов
* Дилшод Зикирёхоҷаев

### Дар Ӯзбекистон
* **Дилшод Нуралиев** — мурабии асосии дастаи футболи "Сурхони" Ӯзбекистон.
* **Дилшод Раҳматуллоев** — футболбози Ӯзбекистон.
* **Дилшод Шарофудинов** — футболбози Ӯзбекистон.
* **Дилшод Ҷураев** — футболбози Ӯзбекистон.

## Адабиёт
* Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ, ҷ. 1., С. Назарзода, А. Сангинов, ш. Душанбе-2008 с./Дилшод
* Фарҳанги забони тоҷикӣ, аз асри X то ибтидои асри XX, дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров., В. А. Капранов/Дилшод

## Сарчашма
* значение-имен.рф/Дилшод
* znachenie-imeni-Dilshod 
* http://news.tj/ru/news/salom-aleikum-tadzhikistan-anonsy-den-v-istorii-prognoz-pogody-na-10-aprelya 

Гурӯҳ:Номҳои мардона
Гурӯҳ:Номҳои мардонаи тоҷикӣ
Гурӯҳ:Номҳои мардонаи форсӣ
Сайфинаҷот Аминҷонов

**Сайфинаҷот Аминҷонов** (16.9.1935, Хуҷанд – 5.2.2005, ҳамон ҷо) — духтури муолиҷ. Доктори илмҳои тиб (1987), профессор (1990), Аълочии тандурустии СССР (1975).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1957). Духтури муолиҷаи беморхонаи минтақавии деҳаи Исмоили ноҳияи Хуҷанд (1957 – 59), аспиранти Пажӯҳишгоҳи тибби кишварӣ (1960 – 63) ва корманди Пажӯҳишгоҳи гас-троэнтерологияи АИ ҶТ (1963 – 89), мудири кафедраи таълими бемориҳои даруни ДДТТ (1989 – 92), директори Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи Хуҷанд (1992 – 98), мудири кафедраи терапияи госпиталии филиали ДДТТ дар Хуҷанд (1998 – 2005). Муаллифи беш аз 100 кори илмист, ки ба масъалаҳои гувориш ва нафаскашӣ бахшида шудаанд. Иштирокчии бисёр конференсияву форумҳои байналмилалӣ. Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гаштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Хоҷа Амирхон

**Амир** (*Хоҷа Амирхон*; қарни XVI, Самарқанд — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд таваллуд ёфта ба камол расидааст. Ба Ҳиндустон рафт ва ба кори эҷодӣ машғул шуд. Нигорандаи тазкираи «Нештари ишқ» Ҳусайнқулихони Азимободӣ Амирро чун амири иқлими сухандонӣ ва некӯбаёнӣ ёд кардааст. Мавзӯи ашъораш ишқу вафо, танқиди беадолатиҳои замон ва ғ. мебошанд.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз сурудаҳои ӯянд:

:::::: Гуфтамаш: «Ҳаст туро меҳр ба мо?» Гуфт, ки: «Нест!»
:::::: Доғи ин рашки ниҳонам, ки чаро гуфт, ки: «Нест!»
:::::: Гуфтам: «Аз ҳоли Амират хабаре ҳаст оё?»
:::::: Чин ба абрӯ бификанду ба адо гуфт, ки: «Нест».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Амир Алиакбари Самарқандӣ

**Амир Алиакбари Самарқандӣ**, мутахаллис ба **Устод Қонунии Самарқандӣ** (1576, Самарқанд — 1610, ҳамон ҷо) — мусиқидон, навозанда, оҳангсоз ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш гузари Мӯлиёни Самарқанд. Падари Амир Алиакбари Самарқандӣ низ аз аҳли илму адаб буда, наздиконаш ӯро Мир Мусо ном мебурданд ва ҳокими ондавраи шаҳр ба ӯ номи фахрии «Қутбулақтоб»-ро додааст. Амир Алиакбари Самарқандӣ илмҳои замон, махсусан назарияву амалияи илми мусиқиро аз падараш омӯхтааст. Баъди вафоти падар барои такмили дониш ба Бухоро меравад ва аз Кавкабии Бухороӣ илми мусиқиро меомӯзад. Баъди бозгашт дар Самарқанд мактаби илмии назарияву амалияи мусиқиро таъсис дода, дар он шогирдони бисёреро, аз қабили Дарвеш Бузғолаи Самарқандӣ, Мавлоно Мир Ҳақӣ, Мавлоно Пирмуҳаммади Кулолии Самарқандӣ, Устод Тӯлаки Нойӣ, Устод Абдусаттори Қонунӣ, Устод Арабнавои Қобузӣ, Махдумзодаи Котибии Самарқандӣ ва дигаронро тарбия намудааст. Амир Алиакбари Самарқандӣ дар қонуннавозӣ сабки тозае ҷорӣ намуда, аксарияти навозандагони Самарқанду Бухоро равияи ӯро тақлид кардаанд. Амир Алиакбари Самарқандӣ бо дархости Кавкабии Бухороӣ рисолаеро дар илми мусиқӣ таълиф намудааст, ки, мутаассифона, то мо нарасидааст. Дар қабристони Хоҷа Абдуи Дарун дафн шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов А., Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI—XVII, Д., 2007;
* Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.

Гурӯҳ:Зодагони соли 1576
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1610
Аминҳо

**Аминҳо** — синфи пайвастҳои органикӣ; ҳосилаи аммиак ё спирти навшодир, ки дар натиҷаи бо радикалҳои органикӣ иваз кардани як ё якчанд атоми гидроген ҳосил мешаванд.

Вобаста ба адади атомҳои ивазшудаи гидроген аминҳои якумин (RNH2), дуюмин (R2NH), сеюмин (R3N) ва чорумин (R4NOH) мавҷуданд.

## Аминҳо дар табиат
Дар табиат аминҳои сода кам, аминҳои нисбатан мураккаб бештар дучор меоянд, мас., алкалоидҳо, аминокислотаҳо, аминҳои биогенӣ ва ғ. Ҳамаи аминҳо хосияти асосӣ дошта, барои ҳосил намудани намаку кислотаҳо қодиранд. Аминҳои сода газ буда, дар об ҳал мешаванд (онҳо бӯи аммиакро доранд). Аминҳои олӣ моеъ ё моддаҳои сахтанд; онҳо дар об ҳал намешаванд ва бӯй надоранд. Аз рӯи радикалҳо аминҳо алифатӣ, мас., метиламин — CH3NH2, этиламин — C2H5NH2, диметиламин — (CН3)2NH ва ғ., алисиклӣ, мас., сиклогексиламин — C6H11NH2, дисиклогексиламин — (C6H11)2NH, ароматӣ, мас., фениламин ё анилин — C6H5NH2, дифениламин — (С6Н5)2NН5), гетеросиклӣ, мас., 2-аминопиридин — C5H4N(NH2) ва ғ. мешаванд. Аминҳое, ки ду, се ва зиёда аз он аминогурӯҳ — NH2 доранд, ди -, три — ва полиаминҳо номида мешаванд, мас., этилендиамин — NH2CH2CH2NH2, гексаметилендиамин — NH2(CH2)6NH2.

## Таҳияи аминҳо
Роҳҳои ҳосил кардани аминҳо бисёранд. Яке аз онҳо усули бевосита алкилонии аммиак бо галогеналкилҳост. Бо ин роҳ аминҳои якумин, дуюмин ва сеюминро ҳосил кардан мумкин. Аминҳои якуминро метавон дар натиҷаи собунонии ишқории кислотаи изосианат ҳосил кард. Аминҳоро бо усулҳои барқарор намудани нитропайвастҳо ва нитрилҳо дар иштироки катализаторҳо (Pt, Pd, Ni), конденсатсияи ҳосилаи калийдори фталамид бо галогенпайвастҳо низ ҳосил мекунанд. Аминҳо дар табиат дар натиҷаи таҷзияи моддаҳои нит- рогендор (мас., аминокислотаҳои сафеда) ба вуҷуд меоянд. Аминҳо дар саноат барои истеҳсоли маводи рангубор, дору, полиамидҳо ва ғ. истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Каррер П., Курс органической химии, Л., 1962;
* Неницеску К. Д., Органическая химия, т. I, М., 1963;
* Петров A. А., Балян Х. В., Трощенко А. Т., Органическая химия, М., 1981;
* Степаненко Б. Н., Курс органической химии, М., 1981.

## Сарчашма
* 

*
Ёхсучиён

**Ёхсучиён** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даҳанаи ноҳияи Кӯлоб. Аз Ёхсучиён то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 19 км. Аҳолиаш 1927 нафар (2017), тоҷикон.

## Мардум
Аҳолиаш дар соли 2010 ба 1936 нафар баробар буд. Овозхон Рустам Дулоев дар ин деҳа таваллуд шудааст.

## Хизматрасониҳо
Соҳаи асосии деҳа кишоварзӣ ба ҳисоб меравад. Заминҳои деҳаи Ёхсучиён аз наҳри Даҳана обёрӣ мешаванд. Ёхсучиён муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 44, маркази саломатӣ, мағозаҳо, масҷиди панҷвақта дорад.
thumb|300px|Наҳри Даҳана, намо аз деҳаи Ёхсучиён

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯлоб
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана
Амир Арслон

**«Амир Арслон»** () — достони омиёнаест, ки дар садаи XIX дар Эрон аз ҷониби Муҳаммадалии Нақибулмамолик — сардори достонгӯёни дарбори Носируддиншоҳ офарида ва нақл шудааст. Ҳамин достони Муҳаммадалии Нақибулмамолик китобат шуд ва дастраси хонанда гардид.

## Хулосаи достон
Сужети мухтасари «Амир Арслон» чунин аст: Нӯъмон ном тоҷир дар ҷазирае зани подшоҳи Рум (Фаранг) Маликшоҳро меёбад ва ба Миср мебарад. Зан ҳомиладор буд. Пас аз муддате писар таваллуд мекунад ва номашро Арслон мегузорад. Арслон паҳлавони номдор мешавад. Вай сафири шоҳи Фарангро, ки барои бурдани ӯ омада буд, ба қатл мерасонад; лашкари Фарангро шикаст дода, ба тахти падар менишинад. Дар яке аз калисоҳо акси духтари зебоеро мебинад ва ба ӯ ошиқ мешавад. Пас аз ҷустуҷӯ ва рафъи мушкилоти зиёд (ошкор сохтани хиёнати вазирон, задухӯрд бо девҳову аҷинаҳо) ба висоли дилдодааш мерасад.

Аз таҳқиқоти доир ба ин асар ба анҷомрасида бармеояд, ки «Амир Арслон» сирф офаридаи Муҳаммадалӣ нест. Вай дар тадвини он аз «Ширӯя» ном достоне, ки дар он замон шуҳрат дошт, истифода кардааст. Муҳаммадалӣ аз «Ширӯя» лаҳзаҳои такрор, ноҳамвориҳоро дар банду баст рафъ намудааст, тасвирҳоро муҷаз кардааст. Инчунин, ба назар мерасад, ки аз достонҳои «Абумуслимнома», «Амир Ҳамза» истифода бурдааст. Ғояи асосии «Амир Арслон» муборизаи некию бадист. Қаҳрамони достон инсони фаъолу мушкилкушост. Ӯ бар зидди нерӯҳои бад далерона ҷангида, бо ёрии хиради хеш пирӯзӣ ба даст меоварад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Дорри Дж., «Амир Арслан» и его место среди иранских народных дастанов, дар кит. Теоретические проблемы восточных литератур, М., 1969.

## Сарчашма
*
Амир Боқӣ

**Амир Боқӣ** (с. тав. ва ваф. номаълум) — и тоҷик (а. 16).

## Зиндагинома
Дар Косон ба дунё омадааст. Хоҷа Ҳасани Нисорӣ дар тазкирааш «Музаккир-ул-аҳбоб» аз Амир Боқӣ чун шоири фозилу рангинбаён ёд кардааст. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои осораш дар тазкираҳо ба назар мерасанд 
Байти зерин аз ӯст:

::::: Килки таҳрирам ҳама гулҳои тар овард бор,
::::: Кас надидаст аз найи хушке, ки орад бори гул.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амир Давлатёр

**Амир Давлатёр** (с. тав. ва ваф. номаълум) — мусаввири форс-тоҷик (а. 14). Баъди дар санъати мусаввирӣ шуҳрат ёфтан ба дарбори Султон Абусаид даъват гардид. Дар он ҷо бо устод Аҳмади Мусо дӯст шуда, нозукиҳои ҳунари мусаввириро аз ӯ омӯхтааст. Амир Давлатёр бештар дар кашидани тасвирҳои сиёҳқаламӣ (графика) истеъдоди хуб доштааст. Аз осори ӯ то замони мо чизе нарасидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Мираки Наққош

**Амир Рӯҳуллоҳ** маъруф ба **Мираки Наққош** (? — 1507) — хаттот ва рассоми форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот ба воя расидааст. Дар овони ҷавонӣ ба камонсозӣ машғул шуда, чанд муддат аз катибанависӣ бар иморатҳо низ рӯз гузарондааст. Баъди шиносоӣ бо наққоши номии замонаш Мавлоно Валиуллоҳ аз ӯ хаттотӣ ва зарфишониро омӯхт. Ба санъати тасвирӣ рағбат пайдо карда, дар ин соҳа ягонаи замон гардид. Амир Рӯҳуллоҳ устоди Камолуддин Беҳзод аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амир Шайхӣ

**Амир Шайхӣ** (1420, Сабзавор — 1534, ҳамон ҷо) — мусиқидон, навозанда, оҳангсоз ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Донишу ҳунарро дар зодгоҳаш омӯхтааст. Барои такмили дониш муддате ба Бағдоду Ҳирот рафта, санъати навозандагию сарояндагиро аз устодони мусиқӣ фаро гирифт. Дар риёзиёт ва шеър ҳам маҳорат дошта, дар навохтани уд, танбӯр, рубобу чанг устод будааст. Бисёр асарҳои мусиқӣ тасниф намудааст. Амир Шайхӣ яке аз аввалин ҳунармандонест, ки бар вазни зарби «Миатайн» асарҳои мусиқӣ эҷод кардааст. Шайхӣ тахаллуси ӯ дар шеър аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов А., Афкори мусиқии тоҷикон дар асрҳои XII—XV, Д., 1989;
* Раҷабов А., Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI—XVII, Д., 2007.
Амир Шоҳӣ

**Амир Шоҳӣ** (*Мавлоно Амир Шоҳии Хонанда*, номи аслиаш **Малик ибни Ҷалолуддини Фирӯзкӯҳӣ**; 1521, Сабзавор – 1602, Ҳиндустон) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, сароянда ва и тоҷик. 

## Зиндагинома
Амир Шоҳӣ аввалҳо дар зодгоҳаш, баъд дар шаҳрҳои Ҳирот, Бухоро ва ғ. дар баробари илмҳои замонаш асосҳои назарӣ ва амалии санъати мусиқиро меомӯзад. ӯ дар навохтани созҳои тории камониву захмавӣ (барбат, қонун, рубоб) маҳорати тамом дошт ва барои ин созҳо силсилаи асарҳои дилнишини мусиқӣ офаридааст. Амир Шоҳӣ муддате дар дарбори Бобур хидмат карда, асарҳои бисёре эҷод намудааст. «Амали Шаҳриёри Ҷаҳон» (бар усули «Чанбар» ба мақоми «Наво», матни худи Амир Шоҳӣ) аз ҷумлаи беҳтарин асарҳои ӯ мебошад. Амир Шоҳӣ аз хубтарин хушнависони давраш буда, бисёр китобҳоро оро додааст. Бо тахаллуси «Шоҳӣ» ғазалу рубоиёти некӯ гуфтааст. Намунае аз ашъори ӯ:

::::: Ту шаҳриёри ҷаҳон, мо ғариби шаҳри туем,
::::: Ватан гузошта бехонумон зи баҳри туем.
::::: Давои дил нашавад нӯши Ҷоми Ҷам моро,
::::: Ки нозпарвари паймонаҳои заҳри туем

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҷабов А., Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI – XVII, Д., 2007.
Амир Ҳумоюни Самарқандӣ

**Амир Ҳумоюни Самарқандӣ** (қарни XVI) — и форс тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти Хоҷа Ҳасани Нисорӣ «Музаккир-ул-аҳбоб» Амир Ҳумоюни Самарқандӣ яке аз шоирони машҳури давр будааст. Аз осори боқимондаи ӯ, дар тазкираҳову баёзҳо бармеояд, ки ба забони равону сода, самимию риндона эҷод мекардааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд:
::::: Дӯш дастор гарав аз пайи саҳбо кардам,
::::: Доштам дарди саре, аз сари худ во кардам.
::::: Соф аз нақши ҷаҳон то шавад ойинаи дил,
::::: Талаб аз майкадаҳо ҷоми мусаффо кардам.
::::: Номи занҷири ҷунун кам шуда буд аз олам,
::::: Дар раҳи ишқ ман ин силсила барпо кардам.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Амир Ҳамза

**«Амир Ҳамза»** — яке аз машҳуртарин достонҳои омиёнаи адабиёти форс-тоҷик. Бо номҳои **«Достони амир Ҳамза»**, **«Румузи Ҳамза»**, **«Қиссаи амир Ҳамза»** ва **«Ҳамзанома»** маъруф аст.

Чун дигар достонҳои насри омиёна дар ибтидо шифоҳӣ шакл гирифта, бо супориши Ҳамза ибни Абдуллоҳи Хориҷӣ ном яке аз соҳибмансабони Эрон дар миёнаҳои садаи 9 китобат шудааст. Баъдтар, дар садаҳои 11 – 12 дар шакли достони мукаммал фароҳам омадааст. Пас аз ин ҳам қиссахонони баъдина шоху баргҳои ҷудогона ба вай афзудаанд ва мундариҷаи он аз ҳисоби ривояту достонҳои хаёлӣ, саргузаштҳои моҷароии айёрон, ҷузъиёти таърихӣ ва ғ. бою рангин гардидааст. Аслан «Амир Ҳамза» аз чаҳор ҷилд ё дафтар иборат буда, ба ҳафтод достони хурд тақсим мешавад.

## Хулосаи достон
Сужети «Амир Ҳамза» басе печдарпеч аст. Воқеаҳои он дар дарбори шоҳ бо номи Қубод ва писараш Нӯшервон (аз сулолаи Сосониён) ба вуқӯъ мепайванданд. Зиддият, бухлу ҳасад байни вазирону фарзандони онҳо, таваллуди Ҳамза дар Макка, ки мувофиқи пешгӯии Бузургмеҳри вазир дуИМАни шоҳ хоҳад буд, ишқи Ҳамза ба духтарони Нӯшервон, пайдоиши дини Ислом ва мусулмон шудани Ҳамза ва дар охир дар муҳорибаҳо қатл шудани ӯ якчанд лаҳзаҳоеанд, ки дар достон хеле муфассал, бо ҷузъиёт тасвир шудаанд. Ғояи асосии достони «Амир Ҳамза» набарди некӣ бо бадист. Ҳадафи дос тонгузорон дарёфти ҳодисаҳои аҷибу ғариб, саргузаштҳои айёрон аст, ки завқи бадеии мардуми омиро қонеъ мегардонданд.

## «Амир Ҳамза» дар дигар забонҳо
«Амир Ҳамза» чун асари мақбули омма ва ҷавобгӯи ниёзҳои зебоишиносии онон дар ҷаҳон, дар байни халқҳои гуногун густариш ёфт. Дар садаи 12 нусхаи гурҷии ин асар бо номи «Амирандареҷаниани» ба миён омадааст. Ба забони арабӣ достони омиёнае бо номи «Сираи Ҳамза» маълум аст. Дар садаи 15 «Амир Ҳамза» дар Индонезия ва Малайзия интишор ёфт. «Амир Ҳамза» дар Ҳинду Покистон пас аз тохту тозҳои Маҳмуди Ғазнавӣ шуҳрати зиёде пайдо кард. Дар замони шоҳ Акбар «Амир Ҳамза»-ро ба беҳтарин хат навишта ва бо зеботарин нақшҳо оро дода буданд. Соли 1613 Ҳоҷии Ҳамадонӣ «Амир Ҳамза»-ро ба забони урду тарҷума кард. Баъдан ин достон такмил ёфта, ба 46 ҷилди ҳазорсаҳифагӣ расид, ки аз соли 1893 то 1917 нашр шудааст. «Амир Ҳамза» дар миёни мардуми туркизабон низ шуҳрат дорад. Соли 1968 дар Теҳрон дар 2 ҷилд ба табъ расидааст. Соли 1992 «Қиссаи Амир Ҳамза Разияллоҳу анҳу (Ҳамзанома)» дар Тоҷикистон дар 2 ҷилд нашр шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Салимов Ю., Насри ривоятии форсу тоҷик, Д., 1971; 
* Борщевский Ю. Е., Персидская народная литература. Плутовка из Багдада. М., 1963; 
* Ричард-Винстедт, Путешествивие через полмиллиона страниц, М., 1966; 
* Гвахария А. А., Грузинские версии персидских народных дастанов, дар кит. Теоретические проблемы восточных литератур, М., 1969; 
* Сухачев А. С., От дастана к роману, М., 1971; 
* Мелетинский Е. М., Средневековый роман. М., 1983.

## Сарчашма
*