Тақвими ҳиҷрии шамсӣ

мини|Тақвим бо санаи ҳиҷрии шамсӣ бо забони арабӣ

**Тақвими офтобии Solari** **[[Забони урду|:]]** شمسی ہمسی تجی تجی تجی تجی تجور خفوار خورش خفوار خورش **لمرز** لېږدیز لیدیز Маликшоҳ, султони Салҷуқӣ — тақвимест, ки бар пояи бурҷҳои зодиакӣ, ки офтоб аз онҳо мегузарад. Ҳар як бурҷ дар қад-қади роҳи Офтоб 30 дараҷа камонро ишғол мекунад ва офтоб дар ҳар моҳи офтобӣ аз як бурҷ мегузарад. Он аз Солшумории мелодӣ, ки асосан ба баробаршавии баҳорӣ асос ёфтааст, каме фарқ мекунад. Аз ин рӯ, тақвими ҳиҷрии шамсӣ аз Солшумории мелодӣ дақиқтар аст ва дар ҳар 3,8 миллион сол танҳо як рӯз хато дорад ва дар муқоиса бо Солшумории мелодӣ дар ҳар 3300 сол як рӯз. Ин хато аз соли кабиса ҷудо аст,  зеро ҳарду тақвим Соли кабисаро дар бар мегирад. 

 

* Тақвими форсӣ баробаршавии шабу рӯз баҳорро нуқтаи ибтидоии худ мегирад. Имрӯз дар солшумории **ҳиҷрии шамсӣ дар Эрон** : 24 عقرب 1404 (Ҳ.С.).
* Тақвими Уммул Қуро Саудӣ баробаршавии шабу рӯзро ҳамчун нуқтаи ибтидоии худ мегирад. Имрӯз, тибқи **тақвими ҳиҷрии шамсӣ, ки дар Уммул Қуро (Саудия) қабул шудааст**, 24   **соли ҳиҷрии Уммулқура** аст. 

## Замина
Ин тақвимро олими мусалмон Умари Хайём бо кумаки ҳафт нафар уламои ситорашинос таҳия кардааст. Он аз ҷониби се кишвар истифода мешавад Ҷумҳурии Исломии Эрон, Афғонистон, ва Шоҳигарии Арабистони Саудӣ. Тақвими Умари Хаём  аз ҷониби Имперотурии Усмонӣ низ истифода мешуд. Дар Курдистон он тақвими дуввум маҳсуб мешавад ва он бахше аз тақвими Уммул Қуро барои муайян кардани фаслҳои офтобӣ мебошад.

### Арабистони Саудӣ

* Соли тақвими ҳиҷрии шамсӣ дар Арабистони Саудӣ, тибқи тақвими Уммул Қуро, ҳар сол дар 23 сентябр, мувофиқ ба 1-уми Мизон оғоз мешавад, ки оғози тирамоҳро нишон медиҳад ва ба **рӯзи дуввуми** пас аз омадани паёмбар (с) рост меояд.пайванд=ملف:Mohamed_peace_be_upon_him.svg|21x21пкс Ба Мадина рафт ва дар онҷо вориди рӯзи ҷумъаи 12-уми рабиъул -аввал,   соли 1 ҳиҷрӣ шуд, ки ба 24-уми шанбеи мубораки соли 622 мелодӣ рост меояд. 
* Дар ҳоле, ки сол дар тақвими форсии Эрон аз 21 март оғоз мешавад, мутаносибан ба 1-уми арҷ, ки Наврӯз аст, рӯзи ид дар оғози баҳор аст.
* Моҳҳо аз Мизон то Моҳ дар як сол дар ҳарду санаанд, дар ҳоле ки моҳҳои байни Арҷ ва Вирҷ дар тақвими Эрон аст, ки як сол пеш аз тақвими Саудӣ аст, ки бо тақвими Уммул ал-Қуро Сомонаи расмии тақвими Уммул ал-Қуро муаррифӣ мешавад.

}()
!Забони арабӣ()
|-
| bgcolor="#FF0000" |Моҳи аввал
| align="center" |7
| align="center" |30
|Меҳр
|Мизон
|23 сентябр – 22 октябр
| rowspan="3" |**[[Тирамоҳ|Тирамоҳ]]**
|-
| align="center" |2
| align="center" |8
| align="center" |30
|Обон
|Ақраб
|23 октябр – 21 ноябр
|-
| align="center" |3
| align="center" |9
| align="center" |30
|Озар
|Қавс
|22 ноябр – 21 декабр
|-
| align="center" |4
| align="center" |10
| align="center" |30
|Дай
|Ҷадӣ
|22 декабр – 20 январ
| rowspan="3" |**[[Зимистон|Зимистон]]**
|-
| align="center" |5
| align="center" |11
| align="center" |30
|Баҳман
|Далв
|21 январ – 19 феврал
|-
| align="center" |6
| align="center" |12
| align="center" |29-30
|Исфанд
|Ҳут
|20 феврал – 20 март
|-
| align="center" |7
| bgcolor="#FF0000" |Моҳи аввал
| align="center" |31
|Фарвардин
|Ҳамал
|21 март – 20 апрел
| rowspan="3" |**[[Баҳор|Баҳор]]**
|-
| align="center" |8
| align="center" |2
| align="center" |31
|Урдибиҳишт
|Савр
|21 апрел – 21 май
|-
| align="center" |9
| align="center" |3
| align="center" |31
|Хурдод
|Ҷавзо
|22 май – 21 июн
|-
| align="center" |10
| align="center" |4
| align="center" |31
|Тир
|Саратон
|22 июн – 22 июл
| rowspan="3" |**[[Тобистон|Тобистон]]**
|-
| align="center" |11
| align="center" |5
| align="center" |31
|Мурдод
|Асад
|23 июл – 22 август
|-
| align="center" |12
| align="center" |6
| align="center" |31
|Шаҳривар
|Сунбула
|23 август – 22 сентябр
|-
|}

### Фарқи байни тақвими ҳиҷрии шамсӣ дар Арабистони Саудӣ ва тақвими дар Эрон истифодашуда
25-уми зулҳиҷҷаи соли 1437-и **ҳиҷрии қамарӣ панҷумин рӯзи ҳар моҳи** ҳиҷрии шамсӣ ба ҳисобҳои бонкии хизматчиёни давлатӣ (бавосита 3% кам кардани маоши кормандон) таъин шуда буд.  Дар санаи 19-уми Рабиъул-Сони 1439 ҳиҷрии қамарӣ 27-уми ҳар моҳи милодӣ ба санаи пардохти музд ба ҷои санаи ҳиҷрии шамсиӣ иваз шуд. Агар 27-уми моҳи милодӣ ба рӯзи ҷумъа рост ояд, санаи пардохт рӯзи панҷшанбеи қаблӣ аст.

### Эрон
Музди меҳнати кормандон дар рӯзи 26-уми ҳар моҳи ҳиҷрии шамсӣ дода мешавад.

## Моҳҳо
Ба 12 моҳ тақсим карда, шаш моҳи аввал 31 рӯз ва панҷ моҳи оянда 30 рӯз доранд, дар ҳоле ки моҳи охир, моҳи дувоздаҳум дар соли муқаррарӣ 29 рӯз ва дар соли кабиса 30 рӯз дорад. Соли хуршедӣ бо баробаршавии шабу рӯз аз 21 март тибқи тақвими григорианӣ, маъмулан ва дар баъзе солҳо аз рӯи соли кабиса 20 март оғоз мешавад. Он рӯзро Наврӯз мегӯянд.

Дар чор сол як рӯз ба сол илова карда мешавад ва он ҳамчун соли кабиса маълум аст (ба сабаби ҳар сол 5 соату 48 дақиқаи иловагӣ). Баъзан соли кабиса пас аз 5 сол ҳисоб мешавад (зеро соатҳои изофӣ ба 6 соат, яъне чоряки як рӯз намерасанд), ки дақиқии солшумории ҳиҷрии шамсиро дар муқоиса бо ҳар солшумории дигар афзоиш медиҳад.
}()
!Забони форсӣ()
!Пашту ()
!بالكردية
!Забони тоҷикӣ()
|-
| align="center" |7
| align="center" |1
| align="center" |31
|Фарвардин
|حَمَل
|وری
|خاکه‌لێوه
|Фарвардин
|21 март – 20 апрел
| rowspan="3" |**[[Баҳор]]**
|-
| align="center" |8
| align="center" |2
| align="center" |31
|Урдибиҳишт
|ثور
|غویی
|گوڵان
|Урдибиҳишт
|21 апрел – 21 май
|-
| align="center" |9
| align="center" |3
| align="center" |31
|Хурдод
|جَوزا
|غبرګولی
|جۆزەردان
|Хурдод
|22 май – 21 июн
|-
| align="center" |10
| align="center" |4
| align="center" |31
|Тир]
|سرطان
|چنګاښ
|پووشپەڕ
|Тир
|22 июн – 22 июл
| rowspan="3" |**[[Тобистон]]**
|-
| align="center" |11
| align="center" |5
| align="center" |31
|Мурдод
|اسد
|زمری
|گەلاوێژ
|Мурдод
|23 июл – 22 август
|-
| align="center" |12
| align="center" |6
| align="center" |31
|Шаҳривар
|سُنبُله
|وږی
|خەرمانان
|Шаҳривар
|23 август – 22 сентябр
|-
| align="center" |1
| align="center" |7
| align="center" |30
|Меҳр
|میزان
|تله
|ڕەزبەر
|Меҳр
|23 сентябр – 22 октябр
| rowspan="3" |**[[Тирамоҳ]]**
|-
| align="center" |2
| align="center" |8
| align="center" |30
|Обон
|عقرب
|لړم
|خەزەڵوەر
|Обон
|23 октябр – 21 نوفمبر
|-
| align="center" |3
| align="center" |9
| align="center" |30
|Озар
|قوس
|لیندۍ
|سەرماوەز
|Қавс
|22 ноябр – 21 декабр
|-
| align="center" |4
| align="center" |10
| align="center" |30
|Дай
|جَدْی
|مرغومی
|بەفرانبار
|Дай
|22 декабр – 20 январ
| rowspan="3" |**[[Зимистон|Зимистон]]**
|-
| align="center" |5
| align="center" |11
| align="center" |30
|Баҳман
|دلو
|سلواغه
|ڕێبەندان
|Баҳман
|21 январ – 19 феврал
|-
| align="center" |6
| align="center" |12
| align="center" |29-30
|Исфанд
|حوت
|کب
|رەشەمە
|Исфанд
|20 феврал – 20 март
|-
|}

## [[Соли кабиса]]
Дар чор сол як рӯз ба сол илова карда мешавад ва он ҳамчун соли кабиса маълум аст (ба сабаби ҳар сол 5 соату 48 дақиқаи иловагӣ). Баъзан соли кабиса пас аз 5 сол ҳисоб мешавад (зеро соатҳои изофӣ ба 6 соат, яъне чоряки як рӯз намерасанд), ки дақиқии солшумории ҳиҷрии шамсиро дар муқоиса бо ҳар солшумории дигар афзоиш медиҳад.

## Идҳои марбут ба тақвими Эрон

* Чоршанбесурӣ
* Наврӯз

## Ҳамчунин нигаред

* Тақвими Уммул Қуро
* Тақвими қамарии исломӣ
* Солшумории мелодӣ
* Умари Хайём

## Сарчашмаҳо

* Сомонаи расмии тақвими Уммул Қуро

## Пайвандҳои беруна

* Сомонаи расмии тақвими Уммул Қуро

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Гоҳшумори Эронӣ
Гурӯҳ:Гоҳшумориҳо
Гурӯҳ:Гоҳшуморӣ
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations