Яндекс

**Яндекс** (, ) — ширкати технологии русӣ мебошад, ки хизматҳои интернетиро аз қабили мотори ҷустуҷӯ, харитаҳои онлайн, стриминги мусиқӣ, такситранспорт ва ҳисоббарории абрӣ пешниҳод мекунад. Яндекс.Ҷустуҷӯ бузургтарин системаи ҷустуҷӯи Россия мебошад ва тақрибан 72% саҳмияи бозори ҷустуҷӯи кишварро дар ихтиёр дорад.

## Таърих

### Солҳои 1990
Дар соли 1990 Аркадий Волож бо дӯсти мактабиаш Илья Сегалович (1964–2013) барои таҳияи алгоритмҳои ҷустуҷӯи матнҳои русӣ якҷоя шуд. Онҳо нармафзори ҷустуҷӯро зери номи ширкати «Arcadia» таҳия карданд. Дар соли 1993 номи «Яндекс» — аз ибораи англисии «Yet Another iNDEXer» — ихтироъ шуд.

23 сентябри 1997 системаи ҷустуҷӯии yandex.ru расман оғоз ба кор кард ва дар намоишгоҳи Softool дар Москва муаррифӣ гардид. Дар соли 1998 Яндекс реклами контекстиро ба системаи ҷустуҷӯяш илова кард. Дар соли 2000 Яндекс дар Кипр ба ширкати мустақил табдил ёфт.

### Солҳои 2000
Дар соли 2000 Baring Vostok Capital Partners 35,72% саҳмияи ширкатро ба маблағи 5,28 миллион доллар харид. Дар соли 2001 Яндекс шабакаи рекламаи онлайни Яндекс.Direct-ро оғоз кард. Ширкат дар соли 2003 ба фоида расид.

Дар сентябри 2005 Яндекс дар Украина дафтар кушод. Дар соли 2008 Яндекс ширкати SMILink — агентии назорати роҳҳои Россия — ро харид ва онро ба Яндекс.Харита дохил кард. Дар сентябри 2008 нармафзори Punto Switcher — барномаи иваз кардани забон — ба ширкат гузашт.

### Солҳои 2010
24 майи 2011 ширкати модарии Яндекс — Yandex N.V. — дар биржаи NASDAQ ба маблағи 1,3 миллиард доллар IPO (аввалин фурӯши кушодаи саҳомӣ) гузаронд — бузургтарин IPO-и ширкати интернетӣ баъд аз Google дар соли 2004.

Дар октябри 2012 Яндекс браузери Chromium-асоси худро нашр кард. Дар октябри 2013 ширкат KinoPoisk — бузургтарин системаи ҷустуҷӯи кино дар Россия — ро харид.

Дар феврали 2018 Яндекс бизнеси Uber-ро дар Россия, Қазоқистон, Озарбойҷон, Арманистон, Беларус ва Гурҷистон ба зери назорати худ гирифт ва ширкати муштараки Яндекс.Такси таъсис дод. Дар октябри 2017 дастёри зеҳни сунъии Алиса (Alice) барои Android, iOS ва Windows муаррифӣ гардид.

### Тақсими ширкат (2022–2024)
Пас аз оғози ҷанги Россия дар Украина дар соли 2022 ва санксияҳои байналмилалӣ, Яндекс зери фишори сиёсӣ қарор гирифт. Дар июли 2024 Nebius Group — ширкати модарии нидерландии Яндекс — активҳои русии ширкатро ба маблағи 5,3 миллиард доллар ба гурӯҳе аз сармоягузорони русӣ фурӯхт. Бахши байналмилалии ширкат зери номи Nebius Group фаъолияташро дар Аврупо ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико идома дод.

## Хизматҳо

### Яндекс.Ҷустуҷӯ
Бузургтарин системаи ҷустуҷӯи интернет дар Россия ва яке аз чор системаи бузурги ҷустуҷӯи ҷаҳон. Дорои техологияи MatrixNet барои беҳтар кардани натиҷаҳои ҷустуҷӯ мебошад.

### Яндекс.Такси
Хизмати такситранспорт, ки дар соли 2011 оғоз ёфт. Яндекс.Такси бузургтарин ширкати такситранспорти Россия буда, дар зиёда аз 40 кишвар фаъолият мекунад. Баъди ҳамкорӣ бо Uber дар соли 2018 ба ширкати Яндекс.Go табдил ёфт.

### Яндекс.Харита
Хизмати харитаҳои онлайн, ки барои навигатсия, назорати ҳаракати нақлиёт ва ҷустуҷӯи ташкилотҳо истифода мешавад. Аз соли 2008 фаъол аст.

### Яндекс.Мусиқӣ
Хизмати стриминги мусиқӣ, ки дар сентябри 2010 оғоз ёфт. Бо каталоги миллионҳо суруд дар жанрҳои гуногун кор мекунад.

### Яндекс.Браузер
Браузери интернети Chromium-асос, ки дар октябри 2012 нашр шуд ва дорои дастёри зеҳни сунъии Алиса мебошад.

### Яндекс.Абр
Хизматҳои ҳисоббарории абрӣ барои ташкилотҳо ва таҳиягарон.

## Танқид
Яндекс борҳо бо иттиҳоми ҳамкорӣ бо ҳукумати Россия дар санхсураи маълумоти корбарон рӯ ба рӯ шудааст. Дар соли 2019 Думаи давлатии Россия лоиҳаи қонуне пешниҳод кард, ки тибқи он давлат метавонист назорати ширкатҳои интернетии калонро ба ихтиёр гирад, ки ин нигаронии сармоягузоронро ба вуҷуд овард. Дар соли 2022 пас аз таҷовузи Россия ба Украина, Яндекс аз ҷониби кишварҳои ғарбӣ санксияҳо гирифт.

## Адабиёт
* Соколов-Митрич, Д. В. Яндекс. Книга. — М.: Манн, Иванов и Фербер, 2014. — 368 с. — ISBN 978-5-00-057092-0.
* Дорофеев, Владислав. Яндекс Воложа: История создания компании мечты. — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 358 с. — ISBN 978-5-9614-4514-5.

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Яндекс
* Сомонаи байналмилалии Яндекс

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ
Гурӯҳ:Ширкатҳои русӣ
Гурӯҳ:Низомҳои ҷустуҷӯӣ
Гурӯҳ:Вебгоҳҳо
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 1997