open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдурраҳими Дамовандӣ

**Абдурраҳим Муҳаммад ибни Юнуси Дамовандӣ** (; ? — 1782, Карбало) — ҳаким ва орифи форс-тоҷик, шогирди Мулло Муҳаммадсодиқи Ардистонӣ.

## Зиндагинома
Пас аз ронда шудани Ардистонӣ аз Исфаҳон Абдурраҳими Дамовандӣ ба Карбало ҳиҷрат карда, дар он ҷо сокин шуд. Бештари осори Абдурраҳими Дамовандӣ ба шарҳу тафсири фалсафӣ ва ирфонии оёти Қуръон бахшида шудааст. Муҳимтарин асари Абдурраҳими Дамовандӣ китоби «Мифтоҳи асрори ҳусайнӣ» (ба форсӣ) соли 1792 дар Карбало таълиф гардида, дар шарҳи асмои илоҳӣ аст. Он масъалаҳои зерро дар бар мегирад: исботи сонеъ, айнияти воҷибулвуҷуд, фарқ миёни илму маърифат ва олиму ориф, мурооти мақом, таҳқиқи руъят ва анвои таҷаллиёти илоҳӣ, баёни исломи комил, таҳқиқи вуҷуди Маҳдӣ, муҳосабаи нафс, таваҷҷуҳ ва ғ. Он соли 1977 дар Теҳрон чоп шудааст. Абдурраҳими Дамовандӣ аз орифон ба Маҳмуди Шабистарӣ ва Ибни Арабӣ таваҷҷуҳи бештар доштааст. Асарҳои дигари Абдурраҳими Дамовандӣ: «ал-Қазо ва-л-қадар» (ба арабӣ), «Фуюзоти ҳусайния» (дар калом ва эътиқодот; ба форсӣ), «ал-Муъмин ва аломотуҳу ва сифотуҳу» (ба арабӣ), «Шарҳи ҳадиси раъсу-л-Ҷолут» (ба форсӣ), рисолаи «Ваҳдату-л-вуҷуди ва-л-мавҷуди ло юнофӣ-л-мазҳаба-л-ҳаққа» (ба арабӣ).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дарвеш Абдии Бухороӣ

**Дарвеш Абдии Бухороӣ** (, номи аслиаш **Сайид Мир Абдуллоҳи Ҳусайни Бухороӣ**; ? — 1648, Мадина) — хушнавис ва музаҳҳиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Нозукиҳои хатти настаълиқро дар Исфаҳон аз хушнависи машҳури замон Миримод омӯхтааст. Бо фармони садри аъзам Муҳаммадпошо Дарвеш Абдии Бухороӣ тарҷумаи манзуми «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ба забони туркиро дар муддати 4 сол китобат, наққошӣ ва тазҳиб кардааст (1621). Ин китоб ҳоло бо андозаи 37,5 х 45 (33 х 47) см ва 591 саҳифа дар шуъбаи нусхаҳои туркии Китобхонаи оммавии Ню-Йорк маҳфуз мебошад. Дарвеш Абдии Бухороӣ дар Истанбул шогирди бисёр дошт, ки маъруфтарини онҳо Нуриддин Маҳмуди Тӯпхонаӣ мебошад. Аз осори дигари Дарвеш Абдии Бухороӣ то замони мо ҳамчунин як нусхаи «Маснавии маънавӣ» ба хатти настаълиқ (китобаташ, 1026), қитъаҳои пароканда ва мактубе ба унвонии Султон Бурҳонуддин Афандӣ боқӣ мондаанд, ки дар Осорхонаи осори турк ва ислом маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Ихшид

**Ихшид** ( [xšēδ] «подшоҳ») — унвони шоҳони Суғд ва Фарғона (асрҳои 7-10).

Ба қавли баъзе донишмандон мафҳуми ихшид бо вожаҳои хшайта (дар Авасто), хшаясия ва ихшоз ҳамреша буда, бо маъноҳои нуронӣ, сарбоз, сарвар, худовандгор, фармонраво ва шоҳкор истифода мешавад. Дар маъхазҳои хаттии замони истилои араб ва навиштаҷоти сиккаҳои суғдӣ ихшид ҳамчун унвони шоҳи Суғд ба кор рафтааст. Номи ҳашт ихшиди суғдӣ — ҳокимони Самарқанд маълум аст. Аввалин ихшиди Суғд — Шишпир (642—655) аз дудмони Кеш буд. Маросими тоҷгузории ихшиди дуввум Варҳуман дар деворнигораҳои Тахти Афросиёб тасвир шудааст, ки он ба маросими тахтнишинии шоҳони сосонӣ шабоҳат дорад. Дар маросими тоҷгузории Варҳуман намояндагони шоҳи Чағониён ширкат карда буданд ва он тасвир дар муқоваи китоби «Тоҷикон»-и Бобоҷон Ғафуров акс ёфтааст. Ихшидҳои баъдии Суғд Тукаспадак (696—698), Мастон-авион (698—700), Тархун, Ғурак, Деваштич ва Тургар (738—750) буданд. Ихшиди Суғд ҳамзамон сарвари Самарқанд, яъне шоҳи шоҳон ба шумор мерафт. Пас аз мустақил шудани мулки калонтарини Суғд — Бухоро нақши ихшид дар таърихи минтақа нисбат ба бухорхудот коҳиш ёфт. 

Насаби хонадони ҳукмрон дар Мисру Шом — Ихшидиён аз вожаи ихшид гирифта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Смирнова О. И. Сводный каталог согдийских монет. М. 1981;
* Ғафуров Б. Ғ. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна. Кит. аввал. Д., 1998.

Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ
Гурӯҳ:Унвонҳои Суғдӣ
Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо

**Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо** — муассисаи навтаъсиси илмӣ-таҳқиқотӣ буда, он бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 октябри соли 2016, таҳти №466 дар сохтори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ташкил шудааст..

Институти мазкур ягона муассисаи илмиест, ки ба омӯзиши сиёсат, иқтисодиёти ҷаҳон, афкори иҷтимоӣ, забон, адабиёт, таърих, муносибатҳои байналмилалӣ, ҷунбишҳои мазҳабӣ ва сиёсӣ, низоъҳои минтақавӣ ва масъалаҳои фарҳангӣ дар кишварҳои Осиё, Аврупо ва Амрико машғул мебошад.

## Сохтори Институт
* Шуъбаи ИДМ  (Бахши таҳқиқоти Россия)
* 
* Шуъбаи Шарқи Наздик ва Миёна (Бахши арабшиносӣ ва Бахши туркшиносӣ)
* 
* Шуъбаи Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқӣ
* 
* Шуъбаи Аврупо
* 
* Шуъбаи ИМА ва Канада
## Самтҳои ҳамкорӣ
* таҳқиқ ва таҳлили масъалаҳои вобаста ба сиёсат, иқтисодиёт, иҷтимоиёт, тамаддун, фарҳанг ва забони кишварҳои хориҷӣ аз нигоҳи илми муосир; 
*  
* омӯзиши масъалаи рушди иҷтимоӣ-сиёсӣ, сохтори идоракунӣ, сиёсати инноватсионии давлатҳои хориҷӣ; 
*  
* бурдани таҳқиқоти илмӣ оид ба масъалаҳои вобаста ба низоъҳои дохилӣ ва минтақавӣ, бехатарӣ дар мубориза бо ҷиноятҳои дохилӣ ва фаромиллӣ (аз ҷумла дар мубориза бо ифротгароӣ ва даҳшатафканӣ); 
*  
* омӯзиши масъалаҳои ваҳдатсолорӣ, ҳамгироии иҷтимоӣ дар низоми ҷомеа, низоъҳои иҷтимоӣ ва роҳҳои ҳалли он, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳалли мушкилоти маҳалгароӣ, зиддияти байни маҳалҳо ва қавмҳо;  
*  
* ташкили конфронсҳои илмӣ, семинарҳо ва мизҳои мудаввар дар мавзӯъҳои гуногун; 
*  
* ташкили назарсанҷӣ ва пурсишҳо дар қишрҳои гуногуни ҷомеаи шаҳрвандӣ дар мавзӯъҳои мухталиф..

## Нигаред низ
* Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ
* Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ
## Пайвандҳо
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Академияи илмҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Муассисаҳои илмии Тоҷикистон
Дарвеш Бузғолаи Самарқандӣ

**Дарвеш Бузғолаи Самарқандӣ** (; қарни XVII) — мусиқидон, навозанда ва хонандаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар гузари Сӯзангарони Самарқанд таваллуд шудааст. Мувофиқи маълумоти Дарвешалии Чангӣ, ки дар асари «Туҳфату-с-сурур» зикр гардидааст, Дарвеш Бузғолаи Самарқандӣ дар сарояндагӣ сабки хос дошта, авҷҳои мураккабро баъзан шадид иҷро намуда, вобаста ба сабки иҷрояш ифодаҳои тоза офаридааст ва бинобар шадидхониаш ба ӯ «бузғолахонӣ» ном додаанд. Дар жанру шаклҳои «савт», «амал», «нақш», «талқин» ба мақомҳои «Ушшоқ», «Наво», «Ҳусайнӣ», «Ироқ» ва ғайра корҳои зиёди ҳунариро анҷом дода, ба ашъори Мавлоно Қосими Коҳии (Кӯҳӣ) Суғдии Самарқандӣ силсилаи «савт», «амал», «нақш»-ҳои ҷолиб тасниф кардааст. Табъи хуби шеъргӯӣ дошта, бо тахаллуси «Дарвешӣ» ғазалу рубоӣ, қитъаҳои мавзун гуфтаааст, дар маҳфилҳои адабию ҳунарӣ мавриди назари аҳли шеъру мусиқӣ будааст. Бино бар гузориши Дарвешалии Чангӣ Дарвеш Бузғолаи Самарқандӣ марди озодандешу ростравон, зарифтабъу ашрофманиш будааст. Мадфанаш дар қабристони Хоҷа Абдуи Даруни Самарқанд воқеъ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Амриддин Шарифов

**Шарифов Амриддин Нуриддинович** (зод. 28 майи 1978, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон) — , омӯзгор, номзади илмҳои таърих.

## Зиндагинома
Амриддин Шарифов 28 майи 1978 дар ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст.

## Корнома
Солҳои 1999—2004 дар ДДМТ, факултети таърих, шӯъбаи муносибатҳои байналхалқӣ таҳсил кардааст. Солҳои 2004—2007 Аспиранти кафедраи муносибатҳои байналхалқии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Аз соли 2006 инҷониб омӯзгори кафедраи муносибатҳои байналхалқии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Солҳои 2011—2012 муовини декани факултети муносибатҳои байналхалқӣ оид ба бахши таълим буд. Соли 2012 ба вазифаи муовини декани факултети муносибатҳои байналмилалӣ оид ба корҳои таълимӣ гузаронида шуд.

Солҳои 2013—2014 ба сифати иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи минтақашиносии хориҷӣ фаъолият намудааст. Соли 2014 ба вазифаи мудири кафедраи минтақашиносии хориҷии факултети муносибатҳои байналмилалӣ интихоб гардид.

Дар солҳои 2017—2018 ба сифати иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи дипломатия ва сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Аз моҳи апрели соли 2018 то моҳи майи соли 2023 дотсенти кафедраи дипломатия ва сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз 12 майи соли 2023 мудири кафедраи муносибатҳои байналхалқӣ мебошад.

## Фаъолияти илмӣ
Соли 2011 рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Муносибатҳои дипломатӣ, тиҷоратӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Тоҷикистон ва Қазоқистон (1991—2006)», аз рӯйи ихтисоси таърихи ватанӣ — 07.00.02. ҳимоя намудааст. Муаллифи 2 монография, 50 мақолаи илмӣ ва 6 китоби дарсӣ ва воситаҳои таълимӣ мебошад. 

## Ҷоизаҳо

* Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон

## Эзоҳ
Дарвеш Мақсуд

**Дарвеш Мақсуд** (; 1465, Бухоро — 1565, ҳамон ҷо) —  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз аҳли ҳунар буда, муддате дар Ҳирот низ зистааст. Дарвеш Мақсуд бо Нисорӣ ва атрофиёни ӯ робитаҳои ҳасана дошта, дар маҷлисҳои онҳо ширкат меварзидааст. Дар «Музаккиру-л-аҳбоб» оварда шудааст, ки Дарвеш Мақсуд дар шеъргӯӣ маҳорат дошт ва нозукиҳои шеърро ба хубӣ пай мебурдааст. Ӯ латифаро хуб мегуфтааст. Дар латифҳояш, ки то ба мо расидаанд, носозиҳои замон ва ашхоси алоҳида фош шудаанд.

Ин абёт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дарвешалии Китобдор

**Дарвешалии Китобдор** (; қарни XV) — яке аз ходимони олирутбаи дарбори Ҳусайн Бойқаро ва бародари хурдии Алишер Навоӣ.

## Зиндагинома
Дарвешалии Китобдор дар соли охири вазирии Навоӣ (1472—1487) ҳокими Балх таъйин гардид. Баъди ҳокими Астаробод таъйин шудани бародараш, бо ҳамдастии як гурӯҳ дарбориён бар зидди вазир ва рақиби Навоӣ — Хоҷа Маҷдуддин ба мубориза бархост. Пас аз сабукдӯш шудани Хоҷа Маҷдуддин Дарвешалии Китобдор дар Балх бар зидди султон Ҳусайн Бойқаро исён бардошта, ҳокими Ҳисори Шодмон — султон Мирзо Маҳмудро барои ҳуҷум ба Хуросон ва ташкили як иттиҳод таҳрик намуд. Баъди ошкор шудани ин хабар баъзе аҳли фитнаи дарбор Навоиро дар исёни Дарвешалии Китобдор шарик дониста, муносибати ӯро бо султон тезу тунд карданд. Дарвешалии Китобдор қабл аз он ки дар Балх бо султон Мирзо Маҳмуд ҳамроҳ шавад, бо миёнравии яке аз дастпарварони Навоӣ — Ғиёсуддин Муҳаммади Деҳдор аз мухолифат даст кашид ва ба Ҳусайн Бойқаро мутеъ гашт. Ҳусайн Бойқаро баъди шикаст додани неруҳои низомии султон Мирзо Маҳмуд дар Қундуз Дарвешалии Китобдор-ро дар Балх зиндонӣ кард. Дарвешалии Китобдор соли 1498 аз зиндон озод шуда, баъди бозгашт аз сафари ҳаҷ дар ш. Ҳирот сарварии китобхонаи салтанатиро ба уҳда дошт. Ба қавли устод Айнӣ, Дарвешалии Китобдор дар солҳои охири ҳаёти Навоӣ Хуросонро тарк карда, дар ҳудуди Файзободи Ҳисор (ноҳияи Файзободи Ҷумҳурии Тоҷикистон) бо деҳқонӣ рӯз мегузаронд. Ҳамсари Дарвешалии Китобдор Офоқбегии Ҷалоир ё Бегии Ҳиравӣ яке аз шоираҳои замони худ буда, аз ашъораш дар баъзе тазкираҳо ёд мешавад.

Намунаи ашъори завҷаи Дарвешалии Китобдор:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Араб (деҳа)

**Араб** () — деҳа дар деҳистони Теппа-Қӯрғони ноҳияи Аравони вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аҳолӣ — 2486 нафар дар соли 2023.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Аравон
Дарвеши Самарқандӣ

**Дарвеши Самарқандӣ** (, маъруф ба **Қозӣ Дарвеш**; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилдида, аз улуми замона бохабар будааст. Дар дарбори ҳокимон ва мансабдорони давраш хидмат карда, касби маош менамуд. Ҳамзамон ва ҳамсуҳбати тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ будааст. Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дарвешхон

**Ғуломҳусайни Дарвеш** (), машҳур ба **Дарвешхон** (; ) — оҳангсоз, навозанда, омӯзгори мусиқӣ, яке аз саромадони мусиқии эронӣ, устоди тор.

## Зиндагинома
Ибтидо асосҳои илми мусиқиро дар мактаби мусиқии ҳарбии Теҳрон аз Люмери фаронсавӣ омӯхт. Омӯзишро аз табли хурд оғоз намуд. Сипас ба навохтани шайпур пардохта, бо нота ошно шуд ва узви дастаи махсуси навозандагони Азизуссултон гардид. Дарвеш Ғуломҳусайн дар назди Ҳусайнқулихон сеторнавозиро омӯхт ва аз беҳтарин навозандагони он гардид. Дарвеш Ғуломҳусайн дар жанру шаклҳои созию овозии «даромад», «пешдаромад», «тасниф», «ранг» асарҳои мусиқии ҷолиб офаридааст. «Ранги Исфаҳон» (барои операи «Паричеҳра ва Паризод», асари Ризо Шаҳзод), «Марши Ҷумҳурӣ», «Оҳанги рақс» ва силсиласозҳои ӯ аз ҷумлаи онҳо буда, маҳорати олии оҳангсозиашро нишон медиҳанд. Яке аз корҳои муҳимми дигари Дарвеш Ғуломҳусайн ба сози тор изофа кардани як сими сафед мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Забони паря

**Забони паря** як забони ҷудогонаи марказии ҳинду ориёист, ки дар минтақаи сарҳадии Тоҷикистон ва Узбакистон ҳарф мезанад.
Дарвеши Турбатӣ

**Дарвеши Турбатӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Турбати Хуросон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аз илмҳои мутадовили замонаш баҳраманд буд. Аз осораш абёти пароканда тавассути тазкираҳо расидаанд. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аравон (марказ)

**Аравон** — деҳа, маркази маъмурии ноҳияи Аравони вилояти Ӯши Қирғизистон. Воқеъ дар Роҳи бузурги абрешим.

Саноати хӯрокворӣ, сабук ва орд руш кардааст. Аксарияти аҳолӣ мусулмонанд.

Сарҳади Ӯзбекистон 5 километр дур аст. Гирду атрофро заминхои хоҷагии деҳот иҳота кардаанд.  Дар байни бостоншиносон Аравон бо расмҳои кӯҳии худ машҳур аст, ки дар он аспҳои машҳури водии Фарғона тасвир шудаанд  .

## Аспҳои осмонии Фарғонаи қадим
Деҳаи Араван, ки дар наздикии пойтахти ҷанубии Қирғизистон, шаҳри Ӯш воқеъ аст, бо расмҳои сангӣ, ки дар он "аспҳои осмонӣ"-и водии Фарғона тасвир шудаанд, машҳур аст.

Харобаи як шаҳраки бостониро, ки дар наздикии Аравони вилояти Ӯши Қирғизистон воқеъ аст, бархе аз пажӯҳишгарон боқимондаҳои яке аз пойтахти давлати Довон медонанд.

Дар кӯҳҳои гирду атроф кандакориҳои зиёди ҳайвоноти хонагӣ девори ғорҳо мавҷуданд.

## Ғори Чил-Устун
Ғори Чил-Устун дар байни дарёҳои Аравон ва Оқ-Бура, дар қаторкӯҳи хурди карстӣ дар назди лагери пионерии Чорбоғ воқеъ аст.

Он аз ҷинсҳои таҳшинии давраи палеозой (синну сол — 350 миллион сол) таркиб ёфтаанд. Куллаи кӯҳи Чил-Устун аз водӣ 425 метр баланд мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Аравон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қирғизистон
Дарвешмуҳаммад ибни Дӯстмуҳаммади Бухорӣ

**Дарвешмуҳаммад ибни Дӯстмуҳаммади Бухороӣ** (; 1567 — ?) — хаттоти форс-тоҷик, назарияпардози ҳусни хат.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Дарвешмуҳаммад ғайр аз зебову хоно навиштани тамоми анвои хатти арабӣ дар назарияи хат ва қонуну қавоиди он бо унвони «Фавоиду-л-хутут» (Фоидаҳои хатҳо, 1807) рисолаи мукаммал таълиф намудааст. Ин рисола аз калонтарин ва боэътимодтарин асарҳоест роҷеъ ба анвои хат, ҳусни хат ва дурустнависӣ. Рисола аз ду қисм иборат буда, дар бахши аввал доир ба таърихи пайдоиши хат, шарҳи ҳоли хаттотон, 14 равиши китобати хатти арабӣ ва таърихи ҳар як равиш бо ваҷҳи тасмияи он сухан меравад. Қисми дуввуми рисола дар хусуси таълими хат ва ҳафт навъи хатти асосӣ: муҳаққақ, сулс, тавқеъ, райҳон, насх, риқоъ, ғубор ва қоидаҳои навишти ин анвои хат маълумоти пурқимат медиҳад. Бахши зиёди рисола (беш аз 43 варақи он) доир ба тарзи навишти ҳарфҳои мунфасилаву муттасила баҳс мекунад. Муаллиф ин мавзӯъро бо забони содаву фасеҳ баён кардааст. Дар рисола нисбат ба дигар анвои хат бештар дар хатти настаълиқу сулс таваққуф менамояд ва қавоиди навишти ин ду навъро ниҳоят хуб ва асоснок собит мекунад. Аз мавзӯъ ва мазмуни рисола бармеояд, ки муаллиф пеш аз офаридани ин асар аз ҳаёту фаъолият ва назариёти хаттотии гузашта (рисолаҳои хаттотии Алӣ ибни Ҳилол (Ибни Баввоб), Миралии Табрезӣ, Султоналии Машҳадӣ ва Миримод) баҳраманд буда, дар таснифи ин асари гаронбаҳо аз онҳо истифода намудааст. Рисолаи Дарвешмуҳаммад бо назму наср буда, қимати бузурги таърихиву илмӣ дорад. Нусхаи комили рисола соли 1807 дар ш. Бухоро аз тарафи Котиб ибни Мирзои Ғазалӣ рӯйи коғази нафиси маҳаллӣ китобат шудааст, ки аз 70 варақ (11,5Х20,5 см) иборат буда, дар Ганҷинаи дастнависҳои Ин-ти шарқшиносии ба номи А. Берунии АИ Узбекистон (таҳти № 1617) маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дарвешмуҳаммад

**Дарвешмуҳаммад** (; қарни XV) — хаттот ва минётурнигори форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дарвешмуҳаммад шогирди мусаввирони он замон Шоҳ Музаффар ва Камолуддини Беҳзод буда, дар назди онҳо санъати рассомӣ ва хаттотиро омӯхтааст. Ибтидо дар зодгоҳаш — Ҳирот ва баъдан дар Ҳиндустон зиндагӣ ва асарҳо эҷод кардааст. Яке аз шогирдони Дарвешмуҳаммад Мирзо Муҳаммадҳайдар дар асари худ «Таърихи Рашидӣ» дар бораи офаридаҳои устоди худ сухан ронда, минётури савораеро, ки дар нӯги найза шерро бардоштааст, мисол овардааст. Аз намунаи осори китобаткардаи ӯ як нусха «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ дар Китобхонаи давлатии Эрон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дарвозаҷакӣ

**Абунаср Аҳмад ибни Ҳасани Дарвозаҷакӣ**, мулаққаб ба **Сайфуддин**, **Фахрулислом**, **Зоҳид** (? — 1154) — муфассири тоҷики бухороӣ.

## Зиндагинома
Ибни Абулвафо дар «ал-Ҷавоҳиру-л-музиа» ӯро аз ҳамтоён ва муосирони Бурҳонуддини Марғинонӣ ва нисбаташро Дарвоҷакӣ, Тамимӣ дар «ат-Табақоту-с-сания» Дарвоҳакӣ зикр кардаанд, вале баъзе муаллифон, ба монанди Муинулфуқаро дар «Таърихи Муллозода» нисбати саҳеҳи ӯро Дарвозаҷакӣ донистаанд, ки ба Дарвозақ ва ё Дарвоза — рустое дар якфарсахии Марв, ё ба маҳаллаи Дарвозаҷа дар Самарқанд ва ё ба маҳаллаи Дарвозаҷа дар Бухоро мансуб аст. Эҳтимол меравад, номи қаря ва ё маҳаллае, ки Дарвозаҷакӣ ба он нисбат ёфта, дар асл Дарвозача будааст. Аз сабаби он ки номи Дарвозаҷакӣ дар китобҳои фавқуззикри табақоти ҳанафӣ омадааст ва ӯ дар тафсири худ борҳо аз Абуҳанифа ва Абумансури Мотуридӣ бо эҳтиром ёд карда, ба қавли эшон истинод намудааст, тамоми шарҳиҳолнигорон ӯро ҳанафимазҳаб донистаанд.

Аз Дарвозаҷакӣ танҳо тафсире аз Қуръон ба забони форсӣ-тоҷикӣ боқӣ мондааст, ки номи он дар феҳристҳо ва нусхаҳо ба сурати «Латоифу-т-тафсир», «Латоифу-т-тафосир», «Латоифу-л-ирфон», «Тафсиру-з-Зоҳидӣ», «Тафсири Зоҳид», «Тафсири Зоҳиди Дарвозаҷакӣ» ва «Тафсири Сайфуддин» зикр шудааст. Ин асар яке аз тафсирҳои куҳнаи Қуръон ба насри равони форсӣ-тоҷикӣ буда, Қуръон дар он ба таври комил ва ҷомеъ тафсир шудааст. Дарвозаҷакӣ кӯшидааст, ки дар асари худ ба ҷои калимаҳои арабӣ бештар муодилҳои зебо ва хушоҳанги тоҷикии онҳоро истифода барад. Дарвозаҷакӣ дар ибтидои ҳар сура дар бораи маккӣ ва ё маданӣ будан, шумори оятҳо, калимаҳо ва ҳарфҳои он, фазилат ва таносуби он бо сураи қаблӣ ва баъдӣ, мафҳуми куллӣ ва асбоби нузули он маълумот додааст. Нусхае аз тафсири Дарвозаҷакӣ дар Ганҷинаи дастхатҳои ба номи А. Мирзоеви АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад Саидбеки Дарвозӣ

**Муҳаммад Саидбек ибни Мир Ҳокимбек ибни Мирзо Неканҷоми Дарвозӣ** (1831, деҳаи Кеврон, Дарвоз — 1892, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифта, таҳсили улумро дар яке аз мадрасаҳои Фарғона идома дод. Пас аз хатми мадраса ба зодгоҳаш баргашта, ба деҳқонӣ ва иншои шеър шуғл меварзид. Соҳибдевон будааст. Девонаш дар дасти хешовандонаш дар Афғонистон маҳфуз аст. Дар тазкираҳо, баёзҳо ашъори парокандааш — ғазалҳо, рубоиҳо сабт гардидаанд. Баъзе шеърҳояш дар пайравии Мирзо Абдулқодири Бедил суруда шудаанд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дардии Тошкандӣ

**Муҳаммадвалӣ Дардии Тошкандӣ** (; қарни XVI — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест, вале аз маълумоти тазкираҳои гуногун — «Натоиҷу-л-афкор», «Гулзори ҷовидон», «Рӯзи равшан», «Тазкирату-ш-шуаро»-и Мутрибии Самарқандӣ ва ғ. бармеояд, ки шоири машҳур, устоди сухан ва фасеҳбаён будааст. Мутрибии Самарқандӣ ӯро чун шахси ғамхори мардум, шарик ба ғаму дарди бенавоён тавсиф намуда, сабаби «Дардӣ» тахаллус гирифтанашро дар ҳамин медонад. Худи Дардӣ гуфтааст:

Дар тазкираҳову баёзҳо аз эҷодиёташ намунаҳо дар анвои гуногуни шеър — қасида, ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғ. сабт гардидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дардӣ (шоир)

**Дардӣ**, **Шоҳдардӣ** (қарни XVIII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар деҳаи Ҷирми Бадахшон ба дунё омада, дар ҳамин ҷо вафот кардааст. Таҳсилоти ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифтааст. Баъдан барои такмили дониш ба мадрасаҳои Андиҷон, Намангон, Бухоро рафт. Пас аз таҳсили улуми мутадовила ва касби камол ба зодгоҳаш баргашта, ба эҷоди шеър машғул шудааст. Дар манбаъҳои адабӣ аз девонаш иттилоъ дода нашудааст, вале дар тазкираҳову баёзҳо намунаҳо аз эҷодиёташ — ғазалҳо, рубоиҳо, мухаммасҳо ва абёти пароканда вомехӯранд. Аз Дардӣ инчунин маснавие бо номи «Меъроҷнома» боқӣ мондааст. Дардӣ дар шеър худро пайрави шоири форсигӯи Ҳиндустон Аҳмадёрхон мутахаллис ба Яктои Лоҳурӣ (фавт 1735) гуфтааст. Дар зимни ғазалҳои ирфонӣ андешаҳои иҷтимоӣ ва пандуандарзиро низ иброз доштааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Даркии Қумӣ

**Мулло Муҳаммадамин Даркии Қумӣ** (; 1587, Қум, Эрон — 1653, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Пас аз таҳсили илм дар шаҳрҳои Қуму Исфаҳон ба Ҳинд сафар кард ва ба хидмати ҳукмрони Ҳайдарободи Дакан даромад. Дар хидмати дарбор ӯро вазир Муҳаммадмӯъмини Астарободӣ дастгирӣ менамуд ва Даркии Қумӣ дар дарбор обрӯю эътибори баланд дошт. Соли 1608 ба Қум баргашт, вале бори дигар соли 1610 бо даъвати ҳокими ш. Биҷопур ба Ҳиндустон рафт ва боз 10-12 сол дар он ҷо зиндагӣ кард. Аз Ҳинд ба Ҳирот ва баъдан ба зодгоҳаш омад.

Дар манбаъҳо Даркии Қумиро соҳибдевон гуфтаанд ва гӯё девонаш 20-30 ҳазор байтро дар бар мегирифтааст, вале то замони мо аз ӯ девоне иборат аз 6500 байт (маҳфуз дар Китобхонаи миллии Малик, шумораи 5146) расидааст. Дар девонаш қасидаҳо, ғазалҳо ва қитъаҳо (моддаи таърих)-и Даркии Қумӣ фароҳам омадаанд.

Абёти зер намунае аз шеъри Даркии Қумӣ аст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дастури Қазвинӣ

**Мир Рафеъ Дастури Қазвинӣ** (; ? — 1605) — и форсизабони Ҳинд.

## Зиндагинома
Дар Қазвин ба камол расида, дар таҳсили илми ҳикмат хеле кӯшидааст. Дастури Қазвинӣ ҳамчун рубоисаро машҳур гашт. Ба Ҳинд рафта дар хидмати Осафхон — Ҷаъфари Қазвинӣ буд. Сархуш дар тазкираи «Каламоту-ш-шуаро» аз ӯ чун суханвари нуктасанҷ ёд кардааст. Ин рубоиёт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дастури Насафӣ

**Мулло Надр Дастури Насафӣ** (; ? — 1690/91) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар баъзе шеърҳояш «Огоҳ» тахаллус дорад. Дар зодгоҳаш Насаф (Қаршии имрӯза) маълумоти ибтидоӣ гирифта, барои идомаи таҳсил ба Бухоро рафт. Пас аз хатми таҳсил дар мадраса, ба хидмати дарбор ворид гардид ва дар васфи ҳукмрони давр − Абдулазизхон (ҳукмронӣ 1645—1680), умарову хоҷаҳои бузургвор қасидаҳои мадҳӣ менавишт. Бо сабки гузаштагон шеър мегуфт. Соли 1681 ҳамроҳи Абдулазизхон ба ҳаҷ рафт. Пас аз адои маросими ҳаҷ ба Ҳиндустон рафт ва ба силки дарбориёни Аврангзеб (ҳукмронӣ 1658—1707) пайваст. Аврангзеб ба Дастури Насафӣ мансаб дода, ӯро қозии ш. Кобул таъйин кард. Миёни Дастури Насафӣ ва ҳокими Кобул моҷарое бархост, бад-ин сабаб Аврангзеб ӯро аз қазоват бозхонд. Дастури Насафӣ аз Ҳиндустон ба ватан баргашта, дар Бешкент ном мавзеи наздики Насаф аз олам даргузашт. Аз девонаш дар маъхазҳо иттилоъ дода нашудааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дардманди Удгирӣ

**Муҳаммадфақеҳ Дардманди Удгирӣ** (; ? — 1762/65) — и дарӣ ва урдузабони Ҳинд.

## Зиндагинома
Аслаш аз мардуми Дакан буд. Соли 1724 ҳамроҳи падараш ба Деҳлӣ рафта, назди чанде аз донишмандон ва шоирон илмҳои мутадовили давр ва шеъру шоириро омӯхт (яке аз устодонаш дар шеър Мазҳар Мирзо Ҷони Ҷонон буд). Мувофиқи иттилои тазкиранавис Алӣ Иброҳимхони Халил («Суҳуфи Иброҳим») Дардманди Удгирӣ соҳибдевон будааст. Ба қалами ӯ «Соқинома» тааллуқ дорад, ки соли 1934 дар Аврангобод ба табъ расидааст. 15 тазкиранавис шарҳи ҳоли ӯ ва намунаҳои ашъорашро дар асарҳояшон ҷой додаанд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Девона Ҳусомии Хоразмӣ

**Девонаи Ҳусомии Хоразмӣ** (; қарни XVI) —  ва орифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз соли таваллудаш иттилоъе дар даст нест, аммо таърихи вафоташро Рабиулаввали 911 ва баъзе 922 ё 923 зикр кардаанд (Ҳидоят, с. 381; Намунае аз адабиёти тоҷик, с. 113; Нафисӣ, ҷ. 1, с. 6, 318). Чун 63 сол умр кард, таърихи таваллудаш бояд дар ҳудуди 848 ё 860 бошад. Гуфтаанд дар Хива, аз тобеоти Хоразм, ба дунё омад ва баъдан дар Қаракӯли Бухоро сокин шуд ва то охири умр дар он ҷо зист ва дар ҳамон ҷо ба хок супорида шуд (← Насории Бухорӣ, с. 160, 163; Ҳидоят, ҳамон ҷо).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дигар (шоир)

**Дигар** (; ? — 1881, Яортали Бадахшон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар манбаъҳои адабӣ ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш наомадааст. Дар тазкираи «Армуғони Бадахшон»-и Шоҳабдуллоҳи Бадахшӣ аз ӯ чун шоири бакамолрасида ва машҳури давр ёд мешавад. Девонаш дастрас нагардидааст. Дар тазкираҳо ва баёзҳо намунаҳо аз осораш сабт гардидаанд. 

Ғазали зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дилором (шоир)

**Дилором** (; қарни XVII) — аи форсизабони Ҳиндустон, яке аз ҳамсарони Ҷаҳонгир.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти маъхазҳои адабӣ Дилором шоираи хушзавқ ва ҳозирҷавоб будааст. Муаллифи тазкираи «Машоҳири занони эронӣ ва порсигӯй аз оғоз то машрута» овардааст, ки: Рӯзе Ҷаҳонгир бо яке аз шоҳзодагон шатранҷбозӣ мекард. Шарти бозӣ он буда, ки ҳар кас, ки бохт, яке аз ҳамсарони худро ба баранда бидиҳад. Ҷаҳонгир дар вазъи бохт қарор мегирад ва бо занонаш машварат меорояд. Нуриҷаҳон, мутахаллис ба Ҷаҳон (яке аз занони Ҷаҳонгир) дар посух шеъри зерро мехонад:

Зани дигари шоҳ — Ҳаётуннисобегим мутахаллис ба Ҳаёт, чунин посух медиҳад:

Зани дигари шоҳ Фаноуннисобегим, мутахаллис ба Фано, байти зерро гуфта:

Дилором, ки сари бозии шатранҷ ба андеша рафта буд, бо байти зер Ҷаҳонгирро аз бохт наҷот медиҳад:

Намунае аз ашъори Дилором:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Диръии Чорҷӯӣ

**Диръии Чорҷӯӣ** (; қарни XVI) —  ва мусиқидони форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз илмҳои расмии давраш, инчунин ҳунари зиреҳсозӣ ва пайконгарӣ воқиф буд. Мусиқидон низ будааст. Дар синни камолот ҳамроҳи Темури Мисгар ном шахсе ба Ҳиндустон сафар кард, аммо дар роҳ, ҳангоми хоб буданаш ҳамроҳаш нақдинаи ӯро дуздида фирор намуд. Диръии Чорҷӯӣ аз роҳ бозгашта ба Балх омад. Дар тазкираву баёзҳо намунаҳои ашъораш сабт гардидаанд. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Довуди Исфаҳонӣ

**Мирзо Муҳаммаддовуди Исфаҳонӣ** (; 1655, Исфаҳон — 1711, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зидагинома
Дар Исфаҳон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тазкиранигорон Довуди Исфаҳониро чун шахси фозилу донишманд ва некусиришту покизаахлоқ тавсиф намудаанд. Дар шеъру шоирӣ мақоми баланд доштааст. Аз ӯ девони ашъор боқист, ки нусхааш дар китобхонаи Мадрасаи олии Сипаҳсолор (Теҳрон) маҳфуз аст. Дар ин маҷмӯа, ки бо дебочаи мансуре оғоз ёфтааст, қасидаҳо, ғазалҳо, қитъаҳо, моддаҳои таърих, тарҷеъбанду таркиббандҳои Довуди Исфаҳонӣ, инчунин маснавиҳояш — «Зубуру-л-ошиқин», «Намакдони дин», «Мусофиратнома» фароҳам омадаанд.

Абёти зер намунае аз шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Доғи Деҳлавӣ

**Иброҳим Доғи Деҳлавӣ** (), мулаққаб ба **Наввоб Мирзохон**, **Фасеҳулмулк** ва **Булбули Ҳиндустон** () — и форсигӯи Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар ёздаҳсолагӣ ба шеъргӯӣ оғоз кардааст. Устодаш шоире бо номи Завқии Деҳлавӣ (фавт 1854) буд. Навиштаҳои ӯро ашхоси шоирпешаву сиёсатмадорони давр — Баҳодуршоҳи Зафар, Мирзо Асадуллоҳи Ғолиб, Завқии Деҳлавӣ ва дигарон ситудаанд. Дар синни наврасӣ дар маҳфилҳо ва маҷлисҳои адабии дарбори ҳукмрони Ромпур иштирок мекардааст. Дар дарбори ҳукмрони Ҳайдаробод низ хидмат карда, чун шоири хушбаёну борикназар обрӯю эътибор дошт. Мувофиқи маълумоти манбаъҳо ӯ, асосан, ғазалҳои ошиқона мегуфт. Се девон ва маснавиеро бо номи «Фарёди Доғ» ба ӯ нисбат додаанд, аммо ин асарҳояш дастраси муҳаққиқон нагардидаанд. Ашъори парокандааш тавассути тазкираҳо расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Девонаи Балхӣ

**Девонаи Балхӣ** (; 1521 — ?) — , сӯфӣ ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ӯ аз шоирони суфимашраб будааст. Дар хушнависӣ низ моҳир буда, навъҳои хатро бо камоли ҳунармандӣ менавиштааст. Дар бораи Девонаи Балхӣ танҳо дар бахш («Биҳишти ҳаштум»)-и ба «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ иловакардаи Муҳаммади Қазвинӣ маълумоти мухтасар баён гардидааст, ки Девонаи Балхӣ ҳафт қалам (ҳафт намуди хатти арабӣ)-ро неку менавишту шеър низ хуб мегуфт ва ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Додии Дарвозӣ

**Додихудо Додии Дарвозӣ** (; 1776, деҳаи Ҷӯйи Дарвози Бадахшони Афғонистон — 1839, деҳаи Ҷомарҷи Дарвози Бадахшони Афғонистон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Улуми ибтидоиро дар хонадон омӯхта, сипас дар мадрасаи Дарвоз таҳсил кардааст. Пас аз касби камол ба тасаввуф рӯй оварда, дар ин ҷода комёб, соҳиби тариқат ва бо номи Суфӣ Додихудо шуҳратманд гардидааст. Дар Дарвоз муридон — муътақидони зиёде дошт. Ба ғайр аз умури динӣ Додии Дарвозӣ ба эҷоди шеър низ шуғл меварзид ва девони мукаммале аз ӯ боқӣ мондааст, ки дар китобхонаи мураттиби тазкираи «Суханварони Дарвозӣ» Аҳмад Наҷиби Байзоӣ нигаҳ дошта мешавад. Девони Додии Дарвозӣ шомили ғазалиёт, рубоиҳо, мухаммасот ва дигар анвои шеър аст, ки дар маъниву мазмунҳои тасаввуфу ирфон суруда шудаанд.

Ин ғазал намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳиҷрати Дарвозӣ Ғуломмуҳаммад. Маҷмӯаи адабиёти Дарвоз. Д., 2008;
Мирзо Тақихони Дониш

**Мирзо Тақихони Дониш** (1871, Тафриш — 1948, Теҳрон) — сиёсатмадор, адиб,  ва хаттоти эронӣ.

## Зиндагинома
Дониш аз шоирони хушзавқи Эрон ба шумор меравад. Ӯ дар навъҳои адабии қасида, маснавӣ, ғазал, қитъа, рубоӣ шеър гуфтааст. Маҷмӯаҳои ашъор ва осори дигари манзум «Девони Ҳакими Сурӣ» (1902, шомили ашъори ҳаҷвӣ), «Девони Дониш» (1958), «Нӯшинравон» (дар тавсифи салтанати Анӯшервон), «Қасидаи оламафрӯзи ватания» (1918), маснавиҳои «Иксири Аъзам» (4 ҷилд), «Баҳри муҳит» (12 ҷилд) ва ғ. мебошанд. Дар пайравии «Гулистон» ва «Бӯстон»-и Саъдӣ «Фирдавси барин» ва «Биҳишти адн»-ро эҷод кардааст.

Дониш пайрави анъанаҳои адабиёти классикии форс-тоҷик буда, бо сабки хуросонӣ эҷод кардааст. Васфи ҳунар ва дониш, ситоиши гулу нағмаи булбул, шикоят аз ғами ҳиҷрон, бевафоии маҳбубаи зебо ва ғ. мавзӯъҳои шеъри Дониш мебошанд. Дар «Иксири Аъзам» ва «Баҳри муҳит» афкору андешаҳои иҷтимоӣ ва фалсафии ӯ баён гардидаанд. Дониш дар бораи таърихи адабиёти форс-тоҷик, илми бадеъ ва ҳунари хаттотӣ асарҳо эҷод кардааст («Тазкираи Садри Аъзамӣ», «Тазкираи хушнависони хутути ҳафтгона», «Илми бадеи форсӣ», «Амсоли форсӣ» ва ғ.).

Абёти зер намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирзонаҷафалӣ Дониши Табрезӣ

**Мирзонаҷафалӣ ибни Мирзоҳасаналӣ Дониши Табрезӣ** (? — 1892, Теҳрон) — донишманди риштаҳои фиқҳ, ҳадис, фалсафа, адиб ва и эронӣ.

## Зиндагинома
Соли 1850 нахуст тарҷумони туркии Сафорати Эрон, сипас сарконсул ва муовини аввали сафири Эрон дар Туркия буд. Пас аз он муддати се сол ба унвони сарконсули Эрон дар Миср фаъолият кард. Соҳиби ин вазифаро гоҳе вазири муқими Миср низ мегуфтанд. Китоби «Мизону-л-мавозин фӣ амри-д-дин», ки дар радди китоби «Мизону-л-ҳаққ»-и Ҳ. Мартин навишта шудааст, ба Дониш тааллуқ дорад. Дониш замони сукунаташ дар Истанбул соли 1869 рӯзномаи форсии «Ахтар»-ро таъсис дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Раҷаб Дониши Бухороӣ

**Мулло Раҷаб Дониши Бухороӣ** (? — 1832, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дониш баъд аз хатми мадраса шуҳрат ёфта, ба хидмати дарбор даъват гардид. Ба гуфти тазкиранигор Возеҳ Дониш табиатан зарофатгӯ буда, ба гуфтани ашъори ҳаҷвӣ бештар майл доштааст. Ба маъниву матлаби ин байт муътақид будааст:

Дар тазкираҳову баёзҳо ғазалҳову қитъаҳо ва абёташ ба назар мерасанд. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дониш, Мулло Ҳусайн Махдуми Бухороӣ

**Мулло Ҳусайн Махдуми Бухороӣ**, мутахаллис ба **Дониш** (қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар мадрасаҳои Бухоро таҳсили илм намуда, ба шеъру шоирӣ майлу рағбат дошт. Пас аз хатми таҳсил чун донишманд ва шоири бомаҳорат шуҳрат ёфт. Дар даргоҳи қозикалон Садри Зиё хидмат мекард. Тазкиранигор Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ аз як қасидаи ороста бо санъатҳои адабии ӯ, ки дар он аз ҳарфҳои нуқтадор ва бенуқта истифода шуда буд ва моддаи таърих — соли ба тахт нишастани амир Насруллоҳ ҳосил мегардид, иттилоъ додааст. Бо забони сода дар мавзӯъҳои ишқ, панду насиҳат, баъзе беадолатиҳо дар ҷомеаи давраш дар навъҳои гуногуни адабӣ — ғазал қасида, қитъа шеър менавишт.

Намунаҳо аз шеърҳои Дониш:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дониш, Мирзо Ҳусайнхони Исфаҳонӣ

**Мирзо Ҳусайнхон Дониши Исфаҳонӣ** (1875, Истанбул — 1943, Анқара) — пажӯҳишгар, адиб ва  и эронӣ.

## Зиндагинома
Падараш соли 1840 аз Исфаҳон ба Истанбул кӯчид. Дониш дар ҷавонӣ забонҳои форсӣ, туркӣ, англисӣ ва фаронсавиро хуб омӯхт. Соли 1895 узви ҳайати таҳририяи рӯзномаи форсии «Иқдом» шуда, солҳои зиёд дар ин вазифа кор кард. Дар ҷавонӣ ба якчанд кишвари Осиё ва Аврупо сафар карда, баъди бозгашт ба кори илмию омӯзгорӣ машғул шуд. 14 сол профессори забони форсии Дорулфунуни Истанбул буд. Чанде раёсати «Доруттарҷума»-и Бонки Усмонии Туркияро ба уҳда дошт. Солҳои охири умраш корманди сафоратхонаи Эрон дар Анқара буд. Аз Дониш асарҳои бадеӣ, шеърҳо ба забони форсӣ ва туркӣ дар навъҳои қасида, ғазал, рубоӣ ва ғ., дар сабку услуб ва анъанаҳои адабиёти классикии форс-тоҷик, инчунин асарҳои пажӯҳишии «Саромадони сухан», «Таълими лисони форсӣ» (4 ҷилд), «Харобаи Мадоин», «Рубоиёти Умари Хайём» (тарҷума ва шарҳи ҳол ба забони туркӣ) боқӣ мондаанд. Намунае аз ашъори Дониш:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Алоуддини Табрезӣ

**Алоуддин Муҳаммад ибни Шамсуддин Муҳаммад Ҳофизи Табрезӣ** (), мулаққаб ба **Мулло Алобек** ё **Алоуддини Табрезӣ** (; ) — хушнависи форс-тоҷик ва аз устодони хутути шашгона бавижа дар хатҳои сулс, насх ва рақоъ.

## Зиндагинома
Ӯ шогирдони номдори ба монанди Абдулбоқии Табрезӣ ва Алиризои Табрезии Аббосиро тарбият кардааст. Аз осори ӯ катибаҳое дар иморатҳои мухталифи шаҳри Табрез буда, ки ғолибан дар асари гузашти замон аз байн рафтаанд.

Алобек шогирди Шамсуддин Муҳаммади Табрезӣ, нависандаи фармони шоҳ Таҳмосб аст ва Абдулбоқии Табрезӣ, ки баъзе аз катибаҳои Масҷиди Имом (Масҷиди Шоҳ ё Масҷиди Султонӣ)-и Исфаҳонро ба амри шоҳ Аббос навиштааст, аз шогирдони ӯ будааст.

Осори торихдори Алоуддини Табрезӣ аз соли 963 то 1001 ҳиҷрии қамарӣ дида шуда ва ӯ дастикам то ин сол мезистааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* به‌کوشش: یساولی، جواد. *پیدایش و سیر تحول هنر خط*. انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ش. ص ۸۱و۸۰
* فضایلی، حبیب‌الله. *اطلس خط*. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش. ص ۲۰۷ و ۳۴۷ و ۳۴۸

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Донои Кашмирӣ

**Мулло Фахруддин Донои Кашмирӣ** (; ? — 1737) — и форсигӯи Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилдида ва аз улуми мутадовилаи давр огоҳ будааст. Дар замони Баҳодуршоҳи I (ҳукмронӣ 1706-12) ва Ҷаҳондоршоҳ (1712-13) аз Кашмир ба Шоҳиҷаҳонобод омад ва муншии дарбори ин ҳокимон буд. Дар замони Фаррухсияр (ҳукмронӣ 1712-19) бо шоир Фориғи Қумӣ дар навиштани «Шоҳномаи Фаррухсиярӣ» ҳамкорӣ дошт ва барои иҷрои ин кор инъом гирифт. Шеърҳояш дар тазкираҳо, аз ҷумла «Боғи маонӣ», «Тазкирату-ш-шуаро»-и Ғанӣ, «Тазкираи Беназир», «Тазкираи Ҳусайнӣ», «Тазкираи шуарои Кашмир», «Шамъи анҷуман», «Субҳи гулшан», «Ништари ишқ», «Маҷмаъу-л-фусаҳо» ва ғайра оварда шудаанд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Донои Мозандронӣ

**Мирзо Муҳаммадалӣ писари Мулло Муҳаммадсаид Донои Мозандронӣ** (; ? — 1690) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Падараш — Мулло Ашрафи Мозандаронӣ шахси фозилу донишманд буд. Бо тахаллуси Ашраф шеър менавишт. Аз ватанаш дар замони ҳукмронии Аврангзеб (ҳукмронӣ 1658—1707) ба Ҳиндустон рафт ва устоди духтари ӯ — шоира Зебуннисо шуд. Писараш Мирзо Муҳаммадалӣ чун падар шоир буд ва дар Муршидободи Бангола мезист, дар дарбори ҳукмрони ин вилоят хидмат мекард. Дар тазкираҳо аз девони ӯ (иборат аз чаҳор ҳазор байт) иттилоъ додаанд. Ба қалами Донои Мозандронӣ инчунин «Шаҳрошӯб» ва маснавие бо номи «Муноҷоту-н-наҷот» тааллуқ доранд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳои «Сарви Озод», «Шамъи анҷуман», «Суҳуфи Иброҳим» ва ғ. оварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Доробии Шерозӣ

**Мирзоаббос фарзанди Мирзобобо Доробии Шерозӣ** (; 1810, Дороб, устони Форс — 1883, Шероз) — яке аз пайравони ҳикмати мутааллиҳа, шогирди Ҳодии Сабзаворӣ.

## Зиндагинома
Улуми ибтидоиро аз шайх Муҳаммад Насир дар мадрасаи «Илмия»-и Дороб омӯхт ва барои такмили таҳсил ба Шероз рафт. Баъдан аз таҳсили улуми нақлӣ даст кашида, барои касби улуми ақлӣ ба Сабзвор сафар кард. Чанд сол назди Ҳодии Сабзворӣ ҳикмат, ирфон ва мантиқро омӯхт, сипас ба Шероз бозгашт. Тибқи маълумоти Муҳаммадтақии Мир дар «Бузургони номии Порс», Сабзворӣ зимни ишора ба Доробии Шерозӣ мегӯяд: «Ин талабаи доробӣ бо як чашм он чӣ доштам, бо худ бурд». Аз ин бармеояд, ки Доробии Шерозӣ аз як чашм маҳрум будааст. Доробии Шерозӣ дар сайру сулук ва таҳзиби нафс кӯшиши зиёд намуд ва ба Мирзо Абулқосими Розии Шерозӣ, машҳур ба Сукут, дасти иродат дод. Ӯ баъди бозгашт ба Шероз ба таҳқиқу тадриси улуми ақлӣ пардохт. Тавре Фурсатуддавлаи Шерозӣ дар китоби «Дабистону-л-Фурсат» менависад, дере нагузашт, ки фақеҳон Доробии Шерозӣ-ро кофир хонда, қасди ҷонашро карданд. Ӯ бо ёрии волии вақт Фарҳод Мирзо аз марг наҷот ёфта, ба Дороб рафт. Пас аз муддате ба Шероз баргашт ва бо тарбияи толибони ҳикмату фалсафа машғул шуд. Доробии Шерозӣ шогирдони зиёдеро дар бахши фалсафа ва ҳикмат тарбия кардааст, ки маъруфтаринашон Фурсатуддавлаи Шерозӣ, Шайх Аҳмад Мударриси Шерозӣ, маъруф ба Шонасоз, Ғуломалӣ Ҳакими Шерозӣ, Мирзо Шиҳобуддини Найрезӣ, Мулло Абдуллоҳи Зарқонӣ, Мирзо Муҳаммадсодиқи Сарвистонӣ, Шайх Муҳаммадкозими Фирӯзободӣ, Ҳоҷӣ Муллоаҳмади Доробӣ мебошанд. Доробии Шерозӣ ҳаёти муҷаррадро ихтиёр намуда, хонадор нашудааст.

Аз осори маъруфи Доробии Шерозӣ «Туҳфату-л-Мурод» — шарҳи қасидаи Мирфиндирискӣ мебошад, ки онро ба волии Форс — Ҳисомуссалтана Султонмурод бахшидааст. Ин асар бори нахуст соли 1959 ва бори дуввум соли 1994 дар Теҳрон чоп шудааст. Асари дигари Доробии Шерозӣ «Шарҳ бар дуои комил» мебошад, ки ба сабки шарҳи Сабзворӣ ба дуои «Ҷавшан» ва «Сабоҳ» иншо шудааст. Ӯ инчунин ҳошияе бар «ал-Асфору-л-ақлияту-л-арбаа»-и Мулло Садрои Шерозӣ навиштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Ҳодии Сабзаворӣ

**Мулло Ҳодии Сабзаворӣ** () — донишманди улуми исломӣ, файласуф, ориф,  ва фақеҳи форс-тоҷик.

Сабзаворӣ ғазалҳои ҳикамӣ ва ирфонӣ сурудааст ва дар шеъраш «Асрор» тахаллус мекард. Ва маҷмӯъае аз мантиқ, илоҳиёт ва табиёт, илми нафс ва фиқҳро ба сурати манзум фароҳам оварда ва онро шарҳ кардааст. Ин китоб «Шарҳу-л-манзума» ном гирифтааст.

## Эзоҳ
Боқии Табрезӣ

**Мир Абдулбоқӣ** (; ), мулаққаб ба **Донишманд** () — хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз суханварон ва катибанависони соҳибном ва суфимашраби Табрез. Дар хонақоҳи мавлавиҳо сукунат дошт. Аз ин рӯ, бо номи Абдулбоқии Суфӣ низ машҳур буд. Боқии Табрезӣ бо даъвати Муҳаммад Раҳимхон (Хони Хонон) чанд муддат дар Ҳиндустон зиндагӣ карда, баъд ба Бағдод рафтааст ва назди Алоуддини Табрезӣ ва Алиризо Аббосӣ машқи хат кардааст. Баъдан аз Бағдод ба Исфаҳон омада, ба катибанависӣ машғул шуд. Дар навиштани хутути сулс, насх, настаълиқ ва риқоъ беназир буд. Баъзе аз катибаҳои Масҷиди ҷомеи Аббосии Исфаҳон (1611, меъмораш Муҳаммадҳусайни Чалабӣ) маҳсули ҳунари Боқии Табрезӣ мебошанд. Дар фунуни фазоили ҳикмат ва арабият низ маҳорат дошта, баъзан ашъори орифонаву ошиқона иншо кардааст. Боқии Табрезӣ аз муосирони Иброҳими Ҳамадонӣ буд ва бо ӯ дӯстӣ дошт. Китобҳои «Минҳоҷу-л-вилоя ан китоби наҳҷу-л-балоға» (дар гузориши «Наҳҷу-л-балоға», дар 12 боб), «Тафсиру-л-Қуръон» (дар тариқаи тасаввуф), «Девони шеър» ва ғайра аз намунаи осори ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Арманистон

**Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Арманистон** — яке аз ҷумҳуриҳои иттифоқии собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ.
Гурӯҳ:ҶШС Арманистон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Ҳуқуқи паноҳандагӣ

Ҳуқуқи паноҳандагӣ, дар асоси қонунҳо ва меъёрҳои байналмилалӣ қабулшуда барои шахсони аз ҳар гуна хатарҳое ки болои банда дар ватанаш ё минтақае ки ҳаст таҳдиди ҷонашро дорад, тибқи қонунҳои байналмилалииқабул шуда ҳуқуқи дархости паноҳандагиро пайдо мекунад. 

## '' Асоси талаби паноҳандагӣ ''

Бо тарзи мисол ба чунин ашхос ворид мешаванд; аз лиҳози пусташон, миллаташон, ё ақидаҳои гуногун дар равиши сиёсӣ доштаву ва ё таҳдидҳо аз лиҳози дин, мазҳаб, ҷанг дар минтақа ва ё аз лиҳози Ҷинсият|гендер ва дигар хатарҳое ки шахсро интизор аст таҳдид мекунад, чунин шахс тибқи меъёрҳову ҳуқуқҳои байналмилалии қабулшуда, ҳуқуқи дархости паноҳандагиро пайдо меунад.
Сайид Муҳаммадалӣ Доъиюлислом

**Доъиюлислом** () **Сайид Муҳаммадалӣ фарзанди Ҳасани Ҳасании Эронӣ** () — , адиб, фарҳангнависи эронӣ.

## Зиндагинома
Дар Омул Қуръон, хушнависӣ, сарфу наҳви арабӣ, фиқҳ, ҳикматро аз худ намудааст. Дар мадрасаи «Сипаҳсолор»-и Теҳрон ва дар Исфаҳон улуми мутадовилаи давр, инчунин забони англисиву иброниро омӯхт. Ҳангоми зиндагонӣ дар Исфаҳон мудири маҷаллаи «Маҷаллату-л-ислом» буд, ки дар он оид ба мубоҳисаҳояш бо масеҳиён мавод чоп кард. Ҳукмрони давраш — Музруддиншоҳ (ҳукмронӣ 1895—1906) ба ӯ лақаби «Доъиюлислом»-ро дод. Пас аз адои фаризаи ҳаҷ (1866) ба Ҳиндустон рафт. Дар Бамбай маҷаллае бо номи «Даъвати исломӣ» таъсис намуд. Ба Ҳайдарободи Дакан омад ва устоди Донишгоҳи Усмонияи ин шаҳр шуд. Дар ин давра ӯ забонҳои урду, гуҷаротӣ, авестоӣ, паҳлавӣ, санскритро аз бар кард. Бо дархости ҳукумати Ҳайдарободи Дакан ба тартиб додани фарҳанги тафсирии форсӣ даст зад, ки он дар панҷ ҷилд бо номи «Фарҳанги Низом» соли 1927 дар Ҳайдаробод, инчунин 1928 бо номи «Низоми Дакан» дар ҳамин ҷо чоп шуд. Дар айёми Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ба Эрон омад. Доъиюлислом якчанд асар, аз қабили «Иқбол ва шеъри форсӣ» (Ҳайдаробод, 1927), «Хатти осон барои таълими умумӣ», «Хатти Доъӣ» (Ҳайдаробод, 1939), «Хатти лотин барои форсӣ» (Ҳайдаробод, 1929), «Шеъру шоирии асри ҷадиди Эрон» (Ҳайдаробод, 1927) ва ғ. навиштааст. Яке аз корҳои муҳимми Доъиюлислом тарҷумаи бахши «Вандидод»-и Авесто ба забони форсӣ мебошад (Ҳайдаробод, 1949). Доъиюлислом дар навъҳо ва шаклҳои адабии қасида, ғазал, маснавӣ, мусаммат ба сабки ҳиндӣ шеър эҷод мекард, вале ашъораш ҷамъоварӣ нашудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Доъии Дарвозӣ

**Мирзогулобхоҷа Доъии Дарвозӣ** (; 1833, деҳаи Хури Вахёи Дарвоз — 1896, деҳаи Чоҳоби Дарвози Бадахшони Афғонистон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Падараш шоир Бузургхоҷа Мазлуми Дарвозӣ. Доъии Дарвозӣ таълими ибтидоиро дар хонадон гирифта, сипас дар Дарвоз илмҳои роиҷи замонашро омӯхтааст. Ба улуми адабӣ майлу рағбати бисёре дошт ва чун шоири тавоно шуҳратманд гардид. Тазкиранигорон ӯро чун шахси ҳалиму хоксор ва хушхулқу хушсуҳбат тавсиф кардаанд. Девони ашъораш дастрас нагардидааст, вале дар тазкираҳову баёзҳо ғазалҳо, рубоиҳо, мухаммасҳояш (бар ашъори Соиб, Надими Кобулӣ ва дигарон) сабт гардидаанд.

Абёти зер аз як ғазали ӯянд:

Намуна аз рубоиёти ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Доъии Андиҷонӣ

**Доъии Андиҷонӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зодгоҳаш Андиҷон барои таҳсил ба Бухоро омада, дар мадрасаи Мири Араб таҳсил мекард. Дар синни камол оиладор шуд, вале зиндагии оилавиаш хуб набуд. Ба ҳамин сабаб ба Ҳиндустон рӯй оварду дар Гуҷарот сокин шуд. Дар тазкираҳои «Тазкирату-ш-шуарои Ҷаҳонгирӣ», «Тазкирату-ш-шуаро» (ҳар ду аз Мутрибии Самарқандӣ), «Табақоти Акбарӣ», «Туҳфату-л-аҳбоб», «Маҷмау-ш-шуарои Ҷаҳонгиршоҳӣ» аз эҷодиёташ намунаҳо овардаанд. Дар анвои гуногуни адабӣ — қасида, ғазал, рубоӣ шеър мегуфтааст.

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Мирзо Шамсуддини Доъӣ

**Доъӣ** (), **Мирзо Шамсуддин Мирохур ибни Мирҷалолуддини Бухороӣ** (? — 1886, Бухоро) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз удабои аҳди амир Музаффар (ҳукмронӣ 1866—1885) буда, бештар ғазалу мухаммасу фард офаридааст, ки дар мавзӯъҳои мутадовил — ишқу садоқат, ҳусну малоҳат, ахлоқи ҳамида ва сифоти баргузидаи инсонӣ гуфта шудаанд. Нусхае аз девони ашъор ва маҷмӯаи муаммиёти ӯ дар Ганҷинаи дастнависҳои маркази мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфузанд. Намунае аз ғазалиёти малеҳи ошиқонаи Доъӣ, ки дар девони номбурда сабт ёфтааст:

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
## Адабиёт
*
Дӯсти Некӣ

**Мулло Дӯсти Некӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар бораи ин шоир тазкиранигор Мутрибӣ маълумот додааст. Зодгоҳи Дӯсти Некӣ Ҳисор буда, дар Бухоро таҳсил кардааст. Ба қавли Мутрибии Самарқандӣ, ашъори наку, суханони дилҷӯ, пурмаънӣ ва ширин дошт. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дӯстмуҳаммади Самарқандӣ

**Дӯстмуҳаммади Самарқандӣ** (; қарни XVII) — меъмори форс-тоҷик.

## Меъморӣ
Тарҳи мадрасаи Нодир Девонбегиро (Самарқанд), ки соли 1638 бо фармон ва маблағгузории Нодирмуҳаммади Девонбегӣ сохта шуда буд, Дӯстмуҳаммади Самарқандӣ кашидааст. Азбаски мадраса дар паҳлуи масҷиди Хоҷа Аҳрори Валӣ ҷойгир аст, байни мардум то кунун бо номи Мадрасаи Хоҷа Аҳрори Валӣ маълуму машҳур мебошад. Мадраса ба таври меъмории анъанавӣ сохта шуда, даромадгоҳи пештоқдори он бо нақшҳои хурди бо рангҳои фирӯза, сабз ва зард кандакоришуда оро ёфтааст. Мадраса яктабақа буда, атрофи ҳавлӣ бо 27 ҳуҷраи яктабақаи равоқдор иҳота шудааст, ки ҳар яки онҳо ба тарафи ҷануби бино баромадгоҳ доранд. Аз ҳар ду ҷониби ҳавлӣ айвон сохта шуда, масҷид ва дарсхона дар дохили ҳавлӣ ҷойгиранд. Боми дарсхона гунбазпӯш аст. Масоҳати умумии мадраса — 84,5/50 м². Дар миёни нақшунигори мадраса номи меъмор ва соли бунёди бино навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ёдгори Балхӣ

**Ёдгори Балхӣ** (; қарни XVII) — хаттот ва хушнависи форс-тоҷик. Яке аз саромадони хатти насх ва настаълиқ.

## Зиндагинома
Дар хатти настаълиқ шогирди хаттоти номии замонаш Муҳаммадҳусайни Кашмирӣ буд. Аз ҷиҳати нафосат ва зебоии хат ӯро «Миралии сонӣ» номидаанд. Ёдгори Балхӣ дар китобхонаи Абдулазизхон (хони Бухоро) хидмат кардааст (1645-80). Аз осори ҳунари хаттотии ӯ як нусхаи девони Ҳофизи Шерозӣ боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Охунҷон Ёқубов

**Охунҷон Ёқубов** (1892, Хуҷанд — 1962, ҳамон ҷо) — кандакор ва наққоши тоҷик.

## Зиндагинома
Нозукиҳои санъати кандакорӣ дар чӯб ва наққоширо аз падараш — Ёқуби Фаранг омӯхтааст. Ба Самарқанд, Фарғона ва Намангон рафта, маҳорати ҳунарии худро такмил додааст. Солҳои 30 қарни XX, вақте ки наққошӣ кардани шифтҳои фанерӣ маъмул гардид, Охунҷон Ёқубов аз кандакории мураккаб ба наққошии одӣ гузашт. Дар ин соҳа шуҳрат пайдо кард. Беҳтарин намунаҳои кори Охунҷон Ёқубовро дар ороиши даруни иморати Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи Камоли Хуҷандии шаҳри Хуҷанд дидан мумкин аст. Дорандаи Мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ дар соҳаи адабиёт, санъат ва меъморӣ (1964).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ёқубхон Муҳаммади Тошкандӣ

**Ёқубхон Муҳаммади Тошкандӣ** (қарни XIX) — хаттот.

## Зиндагинома
Дар Тошканд таваллуд шуда, дар Қӯқанд таҳсил кардааст. Дар навиштани хатти настаълиқ ва шикаста маҳорати баланд дошт. Асарҳои «Муҳити аъзам»-и Мирзо Абдулқодири Бедил, «Ваҳдати вуҷуд»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ, «Шабистон»-и Фаттоҳӣ ва ғайраро бо хатти настаълиқ ва нимшикаста китобат намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дӯсти Девона

**Дӯсти Девона** (; қарни XVI) — хаттот ва мусаввири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бо номҳои Дӯстмуҳаммад ва Дӯсти Мусаввир низ маъруф аст. Муаллифи асари «Гулистони ҳунар» Қозӣ Аҳмад Дӯсти Девонаро яке аз шогирдон ва пайравони Камолуддини Беҳзод донистааст. Дӯсти Девона чанд муддат дар дарбор ва коргоҳи ҳунарии Шоҳ Таҳмосби Сафавӣ хидмат карда, дар мусавварсозии асарҳои «Шоҳномаи Таҳмосбӣ», «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ ва «Девон»-и Ҳофизи Шерозӣ ширкат дошт. Сипас ба Ҳиндустон рафта, дар дарбори Ҳумоюншоҳ хидмат кардааст. Аз осори Дӯсти Девона тасвире аз «Абулмаолӣ дар ҳоли таҳрир» ва «Духтари мафтуд ва кирми себ» боқӣ мондааст. Мавлоно Шайх Муҳаммади Сабзворӣ яке аз шогирдони ӯ буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Ёрмуҳаммади Ҳисорӣ

**Ёрмуҳаммади Ҳисорӣ** (қарни XVI — қарни XVII) — хаттот ва мусаввири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Нозукиҳои санъати хаттотӣ ва мусаввириро дар Бухорову Самарқанд омӯхтааст. Ёрмуҳаммади Ҳисорӣ дар сохтани ҷадвал, саҳҳофӣ ва ҳунари мирзоӣ маҳорати баланд дошт ва то ба мартабаи сармуншии дарбори подшоҳӣ расида буд. Аз осори адибони гузашта огоҳ буд ва беш аз 240 дастхатти шоиронро нусхабардорӣ кардааст. Худ низ шеър мегуфт. Яке аз дастхатҳои Ёрмуҳаммади Ҳисорӣ таҳти рақами 16 дар осорхонаи Самарқанд маҳфуз аст. Дар китоби «Таърихи Ҳисорӣ»-и А. Мухторов зикр гардидааст: «Мулло Ёрмуҳаммади Ҳисорӣ ал-Бухорӣ сураи 39-уми Қуръонро, ки „Зуммар“ ном дошта, иборат аз 75 оят аст, тафсир кардааст. Ин китоб аз тарафи Соқӣ ибни Мавлоно Муҳаммадамин соли 1105 ҳиҷрӣ (1694 милодӣ) рӯйнавис шудааст».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Забеҳо

**Забеҳо** (; қарни XVIII) — и форсинавис аз яҳудиёни Самарқанд.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд ба дунё омада, дар мадраса таҳсил кард. Қуръон ва дигар китобҳои диниро омӯхта буд. Бо забонҳои форсӣ ва арабӣ дар мавзӯъҳои ишқӣ ва ирфонӣ шеър менавишт. Абёти зер намунаи шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Завқии Дарвозӣ

**Абдулқоҳир Завқии Дарвозӣ** () мулаққаб ба **Эшони Домулло** (1800, деҳаи Сангевн, Дарвози Бадахшон — 1873, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳ, дар муҳити хонаводагӣ омӯзиш дидааст. Завқии Дарвозӣ дар байни мардуми Дарвоз ба нисбаи «Домулло» шуҳрат дошт. Барои идомаи таҳсил ба Бухоро рафта, айёми толибилмӣ ба шеър гуфтан оғоз кард ва тадриҷан дар ин фан устоду номвар шуд. Дар мухаммас гуфтан маҳорат дошт. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*