Ларри Сенгер

**Ла́рри Сэ́нгер** (, номи пурра **Ло́ренс Марк Сэ́нгер**, ; тав. , Белвю, Вашингтон, ИМА) — яке аз асосгузорон ва сармуҳаррири Википедиа дар давраи кор дар ширкати "Bomis", доктори фалсафа.

Сангер номи *Wikipedia*-ро пешниҳод карда буд ва лоиҳаҳои аввали бисёре аз дастурҳои он, аз ҷумла сиёсати "Дидгоҳи бетараф" ва "Ҳама қоидаҳоро сарфи назар кунед"-ро таҳия намудааст. Пеш аз Википедия, ӯ сармуҳаррири Nupedia буд — як энсиклопедияи онлайн ва пешгузаштаи Википедия. Баъдан ӯ дар дигар лоиҳаҳои энсиклопедӣ фаъолият намудааст, аз ҷумла *[[Encyclopedia of Earth]]*, Citizendium ва Everipedia, ва инчунин ҳамчун мушовир бо энсиклопедияи ғайритиҷоратии сиёсати Амрико Ballotpedia ҳамкорӣ кардааст. Сангер ба теология ва фалсафа шавқу рағбати беандоза дорад, аз ҷумла эпистемология, фалсафаи давраи оғози муосир ва ахлоқ аз соҳаҳои дӯстдоштаи илмии ӯст. Ӯ дар Донишгоҳи давлатии Оҳаё фалсафа дарс додааст.

Ҳангоми тадрис дар донишгоҳ, Сангер истифодаи Интернетро бо мақсадҳои таълимӣ оғоз кард ва соли 2000 ҳамчун сармуҳаррир ба энсиклопедияи онлайнии Nupedia пайваст. Аз раванди сусти пешрафти Nupedia ноумед шуда, Сангер пешниҳод кард, ки барои ҷалби мақолаҳо ва қабули онҳо барои раванди баррасии ҳамсолон аз wiki истифода бурда шавад; ин тағйирот ба ташаккул ва оғози Википедиа дар соли 2001 оварда расонд. Сангер то як сол ҳамзамон ҳамчун сармуҳаррири Nupedia ва ҳамчун саҳмгузори фаъоли Википедиа фаъолият дошт, аммо моҳи марти соли 2002 аз кор озод карда шуда, тарки лоиҳа намуд. Мақоми Сангер ҳамчун ҳаммуассиси Википедиа аз ҷониби Ҷимми Вейлс зери шубҳа гузошта шуда бошад ҳам, аммо дар умум пазируфта шудааст.

Пас аз тарки Википедиа аз ҷониби Сангер, ӯ нисбат ба ин лоиҳа мавқеи интиқодӣ пайдо кард ва соли 2007 онро «комилан вайроншуда ва ғайри қобили ислоҳ» номид. Ӯ бар он назар аст, ки бо вуҷуди афзалиятҳояш, Википедиа аз сабаби беэътиноӣ ба донишмандӣ ва тахассус, боиси коҳиши эътимод ва дақиқият мегардад. Аз соли 2020 инҷониб, ӯ инчунин Википедиаро дар мақолаҳояш дорои гароиши чапгароёна ва либералӣ бо тамоюли идеологӣ айбдор мекунад.

Соли 2006 Сангер бо мақсади рақобат бо Википедиа Citizendium-ро таъсис дод; соли 2010 ӯ аз вазифаи сармуҳаррирӣ истеъфо дод, ва соли 2020 комилан лоиҳаро тарк намуд. Соли 2017 ӯ ба ҳайси CIO (мушовири калони иттилоотӣ) ба Everipedia ҳамроҳ шуд. Ӯ соли 2019 истеъфо дода, барои таъсиси Knowledge Standards Foundation ва «encyclosphere» фаъолиятро оғоз намуд. Аз соли 2023 то ба ин сӯ Сангер ба ҳайси директори иҷроияи Knowledge Standards Foundation фаъолият дорад.

## Зиндагинома
Ларри Сэнгер дар шаҳри Белвю иёлати Вашингтон таваллуд шуда, дар Анкориҷа, дар ҷануби Аляска ба воя расидааст. Ӯ соли 1991 дар Рид-коллеҷ (Портланд, иёлати Орегон) бакалаври фалсафа гардид. Соли 2000-ум Донишгоҳи давлатии Огайо ба ӯ мақоми доктори фалсафа оид ба фалсафа тақдим кард. Дар фаъолияти илми худ Сэнгер масъалаи мета-асосноккуниро таҳқиқ намудааст. Мавзӯи рисолаи доктории вай: «Даврӣ будани маърифатшиносӣ: Мақола оид ба масъалаи мета-асосноккунӣ» ().

## Мақоми ҳаммуассисии Википедиа
Нақши Сангер дар ҳаммуассисӣ ё ташкили Википедиа гоҳ-гоҳ мавриди баҳси ҷомеаи Википедиа қарор мегирифт. Ин мавзӯъ инчунин соли 2005 мавриди таҳрирҳои Вейлс дар мақолаҳои Википедиа қарор гирифт, ки пас аз он Сангер Вейлсро ба «таърихро аз нав навиштан» ва нодида гирифтани саҳми худ муттаҳам кард; Уэлс ба *[[Wired (magazine)|Wired]]* изҳор дошт, ки танҳо ҷузъиёти саҳми Сангерро тавзеҳ дода, хатоҳои воқеӣ бартараф намудааст ва илова кард, ки чунин корро набояд анҷом медод. Баъдтар Вейлс изҳор дошт, ки ӯ бори аввал дар бораи консепсияи wiki аз корманди Bomis Ҷереми Розенфелд бишнида буд, на аз Сангер. Ӯ ҳамчунин иддаои Сангерро дар мавриди ҳаммуассисӣ «беасос» номида, афзуд: «Ман касеро намешиносам, ки аз аввал дар ширкат буд ва ин иддаоро ҷиддӣ қабул кунад — ин хандовар аст».

## Интиқоди Википедиа
Пас аз тарки лоиҳа дар соли 2002, Сангер аз Википедиа, сиёсати он, маъмурон ва инчунин Бунёди викимедиа интиқод мекард. Соли 2015, *[[Vice (magazine)#Website|Vice]]* Сангерро «шадидтарин мунтақиди Википедиа» ном бурд.

### Дақиқият, эътимод ва тахассус
Дар моҳи декабри соли 2004, ҳангоми навиштан дар вебсайти Kuro5hin, Сангер изҳор дошт, ки Википедиа аз ҷониби китобдорҳо, омӯзгорон ва донишмандон ҳамчун манбаи боэътимод қабул намешавад, зеро равандҳои расмии баррасии илмӣ надорад ва ҳузури "троллҳо" ва «одамони душвормавқеъ» мутахассисони соҳибмаълумотро аз саҳмгузорӣ бозмедорад. Ӯ инчунин иддао кард, ки «мушкилоти решавӣ»-и Википедиа «беэҳтиромӣ ба тахассус» мебошад.

Дар моҳи апрели соли 2007, Сангер изҳор дошт, ки Википедиа «ҳанӯз як падидаи муфид ва ҳайратангез» аст, аммо ба ин натиҷа расидааст, ки «он ҳамчунин комилан вайроншуда ва ислоҳнашаванда мебошад», бо мушкилот аз «масъалаҳои ҷиддии идоракунӣ, то ҷомеаи аксаран носолим, то муҳтавои зуд-зуд беэътимод ва то як силсила моҷароҳо» рӯбарӯ аст.

### Бетарафӣ ва тамоюли идеологӣ
Дар мусоҳибаи моҳи июли соли 2010 бо Кэтрин Шулз аз *[[Slate (magazine)|Slate]]*, Сангер гуфт: *«Агар сухан дар бораи тамоюлҳои сиёсӣ равад, ман фикр мекунам, ки ин яке аз хурдтарин мушкилоти Википедиа аст. Он чунон ҳам бад нест, ки, масалан, [[Conservapedia]] тасаввур мекунад. Ман бар он боварам, ки дар аксари мавзуъҳое, ки чунин имконият доранд, тамоюли либералӣ вуҷуд дорад.»* Ба гуфтаи Сангер, «*онҳое, ки бештар дар Википедиа фаъолият мекунанд, одатан бо назарияҳои хеле радикалии [[эгалитарианизм]] мувофиқанд. Ва чунин афрод одатан либералҳо ё либертариён мебошанд.*» Сангер ҳамчунин чунин изҳор дошт: *«Ман фикр мекунам, ки баъзе тамоюлҳо, ки аз ҷиҳати илмӣ ҷолибтар ва густардатар ҳастанд, ба масъалаҳои сиёсӣ рабт надоранд, балки ба як қатор мавзӯъҳои мушаххаси илмӣ вобастаанд. Яке аз мушкилоти Википедиа дар он аст, ки мақола метавонад тамоюли чанд нафареро инъикос кунад, ки танҳо бештар ҳавасманданд, ки ба он кор кунанд. Ин як мушкили умумӣ дар Википедиа мебошад.»*

Дар мусоҳибаи рӯзи 22 июли соли 2021 бо Tucker Carlson дар Fox News, Сангер изҳор дошт, ки иҷозати саҳмгузории номаълум (анонимӣ) дар Википедиа боиси он шудааст, ки сомона зери идораи гурӯҳҳои ҷиноятӣ, инчунин ширкатҳо ва ҳукуматҳо қарор гирад. Сангер ҳамчунин гуфт: *«Ман намедонам, ки дар дохили худи Википедиа роҳи ислоҳ вуҷуд дорад ё не. Ин як муҳити ниҳоят муҳофизакоронаи институсионалӣ мебошад».*

## Фаъолиятҳои баъдӣ

### Citizendium
алт=A screenshot of a webpage with a layout similar to Wikipedia's, but with a bright green banner imploring donations in the central bottom left.|мини|Скриншоти саҳифаи асосии Citizendium дар соли 2018
Дар конфронси Wizards of OS дар моҳи сентябри соли 2006, Сангер оғози энсиклопедияи нав, ки ба wiki асос ёфта буд ва Citizendium ном дошт — шакли кӯтоҳи «citizens' compendium» —ро ҳамчун “форк” аз Википедиа эълон кард. Ҳадафи ин форк бартараф кардани нуқсонҳои эҳтимолӣ дар тарзи кори Википедиа буд; таҳрири анонимӣ иҷозат дода намешуд, ҳамаи корбарон уҳдадор буданд, ки бо номи воқеии худ сабтином шаванд, ва як бахши мутахассисон бо салоҳияти бештар вуҷуд дошт. Ин талоши Сангер барои таъсиси энсиклопедияи боэътимоди илмӣ буд,ки ҳадаф дошт ба мақолаҳо масъулиятшиносии бештар ва меъёрҳои баланди илмӣ ворид намояд. Ин сомона кӯшиш мекард равандҳои баррасии мутахассисонро ҷорӣ кунад ва дар ҳолате ки ихтилоф тавассути консенсус ҳал намешуд, мутахассисон барои қабули тасмиме дахолат мекарданд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Саҳифаи корбар Ларри Сэнгер Википедиаи англисӣ
* Эссе Ларри Сэнгера «Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification»
* «Британника ё Нупедия? Ояндаи донишномаи озод» — мақолаи Ларри Сэнгер
* «Википедия широко открыта. Почему она так быстро растёт? Почему она не переполнена чепухой?» — статья Ларри Сэнгера
* «Почему Википедия должна отказаться от своего антиэлитаризма» — статья Ларри Сэнгера
* «Ранняя история Нупедии и Википедии: мемуар» и «Ранняя история Нупедии и Википедии, часть II» — статьи Ларри Сэнгера
* 
* 

## Сарчашма