open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мақбараи Худоёри Валъамӣ

**МАҚБАРАИ ХУДОЁРИ ВАЛЪАМӢ** - ёдгории меъморӣ дар ноҳияи Исфара. Мақбара дар асрхо XVI – XVII сохта шудааст. Дар силсилаи Маҷмааи меъмории Ҳазрати Шоҳ ҷойгир аст. Бино хиштини гунбаздор буда, пештоқи начандон амиқаш рӯ ба шарқ аст. Мақбара мувофиқи тарҳ ва банду баст ба гӯрхонаи мураббаъшакл (4 м Х 4 м) шабеҳ буда, чор тоқи пайконшакл дорад, ки дар чор тарафаш ҷоқгиранд ва нақши салибмонадеро дар якҷоягӣ бо гунбаз ташкил додаанд. Зергунбаз аз шурфаҳои сипаршакле (тахтаҳо каҷҷак) таркиб ёфтааст, ки байни чор равоқи тоқҳо ҷой гирифтаанд. Дар мобайн – зери гунбаз сағонаи мукаабшакле (3,15Х4,05Х2,1 м) сохта шудааст, ки аз қисми ҷануб даомадгоҳи равоқӣ дорад. Зовияҳои мукааби сағона кунд мебошанд. Дохили сағона дахмаест, ки сақфи он равоқи пайконӣ дорад. Дахма холист. Бинои умумӣ аз хишти пухтаи мураббаъ (25Х25Х5 см) сохта шудааст. Намои сағона, ки рғ ба пештоқи даромадгоҳ дорад, бо ҳошияҳои роскунҷаи пайконӣ оро ёфтаанд. Канори ҳошия музайян буда, рахҳои амудии байни умқхо ба чавкоти  П-шакл шабоҳат доранд ва бо навъи нақши занҷираи  маҳин оро ёфтаанд. Сохтмони сағонаи мукаабшакли зери гунбаз натанҳо дар санъати меъмории шимоли Тоҷикистон, балки дар тамоми Осиёи Миёна кам ба назар мерасад. Се намои мақбара (ғарбӣ, шимолӣ ва ҷанубӣ) ба ҳамдигар шабеҳ буда, присаи онҳо обғалти мусалласӣ доранд. Намои шимолӣ даромадгоҳи начандон бузург ва намои ҷанубӣ равзанаи чоркунҷае дорад. Дар намои шарқӣ пештоқи равоқтоқдори умқие сохта шуда, ки дар он ба гӯрхона дари даромад гузоштаанд. Гурҷҳои пештоқ аз тоқҳои мусаттаҳи табақадор, ки хоси сохтмони биноҳои пештоқдори асрҳои XVII – XVIII буд, орист. Бино тармим шудааст.
## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Масҷиди Абдуллоҳхон

**Масҷиди Абдуллоҳхон** — ёдгории меъмории мансуб ба садаи XVI, масҷиди ҷомеи деҳаи Навгилеми ноҳияи Исфара. Масҷид дар замони хони Шайбонӣ Абдуллоҳхон (1557—1599) соли 1585 сохта шудааст. Соли 1909 дар саҳни ҳавлии масҷид аз хишти пухта Саид Алибой ном шахс манорае бунёд намуд.
Масҷиди Абдуллоҳхон гунбаздор аст. Дарозии бино 20,2 м, мавзеи марказии он 10,47 м, қанотҳо 15, 15 — 18,65 м, баландии равоқ 9м-ро ташкил медиҳад. Меҳроби паҷтаркаи масҷид ҳошияҳои музайян ва бурҷҳои гаҷкорӣ дорад. Тоқи қисми шарқӣ чун роҳрав истифода шуда, пештоқро бо бинои марказии гунбаздор мепайваст. Гунбази куррашакл болои устувонаи на он қадар баланд бунёд ёфтааст. Масҷид намотоқи умқӣ дошта, бари он 10,7 м аст ва дорои нақшу нигори рангаву катибаҳои кӯфӣ ва хиштҳои зебо мебошад. Тоқи намо дар ҳошияҳояш ба усули «гиреҳ» оро дода шудааст. Нақшҳои ҳамаи қисмҳои чӯби шифт ва сарсутунҳо рангҳои сурх, сабз ва кабуд доранд.
Тибқи шаҳодати калонсолон дар мадраса мударрисон Домулло Мирабдулло, Мулло Маҳмудхӯҷа, Мулло Соҳиб, Мирзоабдулло, Муҳаммадҷони Махдум ва мутаваллиҳо Мулло Поччохӯҷа, Мулло Нуруллохӯҷа ба таълиму тадриси толибилмон пардохтаанд.
Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат қарор дорад. Ба истиқболи 1100-солагии давлати Сомониён Масҷид ҳамчун иншооти ҷашнӣ пурра таъмиру тармим ва эҳё гардид.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ
Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Меъмории исломӣ
Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Масҷиди Тӯхтақул

**МАСҶИДИ ТӮХТАҚУЛ** — ёдгории меъморӣ дар маҳаллаи Тӯхтақули  ноҳияи Исфара. Масҷид авали асри XIX сохта шудааст. Масҷид аз ибодатхона в аду айвони алоҳида таркиб ёфта, аз қабили масҷидҳои одисохт аст. Биноҳои асосии масҷид росткунҷа, дар қисми шимолӣ ва шарқиаш айвонҳои  алоҳидаи кушода воқеанд. Айвони қисми шарқиаш асосист ва қаторсутун дорад. Айвони уқисми шимолиаш пешайвони хурде дошта, дусутуна аст. Аз қисми шарқӣ ва шимолии бинои зимистонаи масҷид ду даромадгоҳ гузоштаанд. Дар мобайни даромадгоҳҳо тоқҳо воқеанд. Девори қисми ғарбӣ ҳафт тоқ ва меҳроб, девори қисми ҷанубӣ се тоқ дорад.
Даруну беруни бино бо коҳгид андова шуда, унсури ороишӣ надоранд. Ду сутуни кандакории масҷид шифти болорро ба шаш сақфчаи мураббаъ тақсим мекунад. Ороиши кандакории сутунҳои даруни масҷид сода ва бурриши пойсутунҳову бошаҳо оддианд. Сутунҳои айвон бошукӯҳтаранд, қатори пеши онҳо аз пойсутунҳои бо услуби кӯзагӣ кандакоришуда иборатанд, ки мадохилу бошаҳо доранд. Шифти айвонҳо ва масҷид бе нақшу нигоранд, қисмҳои чӯбии сақфҳо, болорҳо, бошаҳо ва рафҳоро бо хомандова пӯшидаанд. Ба такмил нарасидани ороиши музайян ва нақшу нигор хоси масҷидҳои шимоли Тоҷикистон дар авали садаи XX аст. Масҷид аз тарафи намозгузорону аҳли маҳалла солҳои 90-уми садаи XX такмил ёфтааст.
## Эзоҳ
 
* 

Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон  
Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ
Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Меъмории исломӣ
Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Масҷиди Сариҳисор

[thumb|[Сутуни кандакоришуда]]
**Масҷиди Сариҳисор** —  ёдгории меъморӣ дар деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара аст.

Сақфи масҷид ба ду кодок ҷудо шудааст, ки ин усули пӯшиш хоси ҳунари устоҳои маҳаллист. Сутун, сарсутуни муқарнас ва пойсутуни кандакорӣ дорад. Рӯйи қисми «кӯзагӣ»-и он варақаҳои баргшакли мадохилкандаанд. Танаи сутун ҳаштқирраи маҳрутист. Тоқҳои деворҳо дусинҷа оро ёфтаанд. Девори шимолӣ 7 тоқи пур аз ороиш ва ҳамчунин девори шарқӣ низ 3 тоқ дорад. Лаболаби сақфи айвон ба шакли кайвон аст. 
Айвон ҳам меҳроб дорад. Аз ду паҳлӯи меҳроб чортоӣ тоқи ороишӣ гузоштаанд. Рӯйи нижвони айвон ва кайвони он бо нақшу нигори нимдоира оро ёфтааст. Рӯйи нижвон наълинҳои кандакорӣ намоёнанд, онҳо чун интиҳои болорҳои сақф вонамуд мешаванд. Аз болои нижвон нақши «занҷира» мегузарад. Чунин усули намои айвондор хоси иморатсозии Чоркӯҳ буда, дар тамоми биноҳои синҷӣ фаровон истифода шудааст. Ду сутуни дохили айвон кандакорист ва сутуни муқарнас дошта, ситорашакл аст. Сутунҳоро бар тахтасангҳо гузоштаанд. Масҷид аз рӯйи бандубаст ва баъзе ҷузъиёти сохти сақфаш диққатангез аст. Ҳавлии масҷид чашма ва ҳавзе дорад.
 
## Манбаъ
 
* 

Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон  
Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ
Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Меъмории исломӣ
Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Масҷиди Мавлоно Сайид

**Масҷиди Мавлоно Сайид** (Сутуни тофта) - ёдгории меъморӣ, масҷиди ҷомеи деҳаи Ворухи ноҳияи Исфара. Масҷид охири асри XIX сохта шудааст. Айвон дорад. Мувофиқи баъзе нишонаҳо масҷид нисбатан нав ва айвон муқаддамтар аст. Ибодатгоҳ шашболор ва вассабандист. Дар ду тарафи меҳроб тоқча сохтаанд. Девораи дусинҷаи шарқӣ шаш тоқ, девораи шимолӣ ду даромадгоҳ ва чор тоқи ороишӣ дорад. Даромадгоҳи девори шимоли айвонро бо масҷид мепайвандад. Ин девор боз ду равзан ва тоқе дорад. Дари дутабақаи масҷид кандакорӣ нашудааст. Айвон нӯҳболора буда, шаш сутун дорад. Сарсутуну пойсутунҳо гуногунанд. Масалан, танаи яке аз сутунҳои дами пеши айвон то нисф кандакорӣ буда, бошааш ба шакли хаймаи нӯгбурида аст. Сутуни дигар бо бошаи 16-қирраи аҳромшакли нижвондор ва танаи  сеқисма фарқ мекунад. Бошаи сутуни дигари айвон 16-қирраву муқарнасӣ сеқабата мебошад. Танаи он торафт борик шуда бо нақши тофта музайян гаштааст. Нақш то пойсутун намерасад. Холигии байни тасмаи тофта бо нақши исломӣ кандакорӣ шудааст.

## Эзоҳ
 
* 

Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон  
Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ
Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Меъмории исломӣ
Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Масҷиди Бурчак

**Масҷиди Бурчак** — ёдгории меъмории охири асри XIX дар шаҳри Истаравшан. Он масҷиди гузарӣ буда, аз хонақоҳ ва айвон иборат аст. Намои асосии масҷид бо нижвони ягона, айвон ва сутунҳои калламуқарнасӣ оро ёфтаанд. Дохилу беруни бино ва сақфи хонақоҳу айвон мунаққашанд. Нақшу нигори ҳандасии сақфҳо бо ранги сафед ниҳоят ҷаззоб ҳошиябандӣ шудааст. Арақаву сутунҳои калламуқарнас низ музайянанд. Сутунҳои масҷид ба усултӯи «кӯзагӣ» кандакорӣ шуда, нақши «мажохил» доранд ва ҳаштқирраанд. Асосои сутуни маркази айвон мармарист. Болои сутунҳо муаллақаҳои пурнақшу нигори салибшакл ҷойгузинанд. Тоқчаҳои деворҳои айвону хонақоҳ дорои ороишоти ҳандасист. Масҷиди Бурчак синҷбандист, деворҳои хонақоҳ дуҷабата ва айвон якқабата синҷ дорда. Сутунҳои ду паҳлӯи дарвозаи масҷид низ бо усули муқарнас мунаққаш шудаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Масҷидҳои Тоҷикистон аз рӯи алифбо‎
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон  
Гурӯҳ:Масоҷиди суннӣ
Гурӯҳ:Маcҷидҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Меъмории исломӣ
Гурӯҳ:Истаравшан
Мақбараи Шайх Муслиҳиддин

**Мақбараи Шайх Муслиҳиддин** — мақбара ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ — шоир, ҳокими шаҳр номгузорӣ шудааст. Мақбараи асри XII аз гӯрхонае, ки бо хишти пухта сохта шудааст иборат аст. Дар ҷойи он то асри XV мақбараи дигаре вуҷуд дошт, ки лавҳаҳои минокориву наққошӣ, катибаҳо ва чӯбҳои кандакориаш ҷо-ҷо боқӣ мондааст. Мақбара иншооти бузургест, ки аз зиёратхона, гӯрхона ва ҳуҷраҳои зиёде иборат аст. Зиёратхона се даромадгоҳи пештоқдор ва гунбазз дорад. Дар гӯрхона сағонаи чӯбини кандакорӣ боқист. Дар шафати ин мақбара дар асри XIX масҷиди бошукӯҳе бино ёфтааст, ки толорҳои зебо, айвонҳои серсутун, наққошиву кандакориҳояш то имрӯз қимати худро гумм накардаанд. Як қисми мақбара ҳоло Осорхонаи вилоятии тахриху кишваршиносист. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст. Мақбара ба Маҷмаъаи таърихӣ-меъмории Шайх Муслиҳиддин дохил карда шудааст.

Акс:Возле мечети.JPG|Масҷид ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ (асри XIX)
Акс:Мечеть и голуби 3.JPG|Кабӯтарон назди Масҷиди Муслиҳиддини Хуҷандӣ
Акс:Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|thumb|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд,Тоҷикистон
Акс:Мечеть и голуби 2.JPG|Мақбара ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ


## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Хуҷанд
Шамсиддин Орумбекзода

** Шамсиддин Орумбекзода** (*Орумбекзода Шамсиддин Шодибек*; 18 марти 1956, ноҳияи Шуғнон, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — ходими давлатии тоҷик. Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2013—2020), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2019).

## Зиндагинома
Орумбекзода Шамсиддин Шодибек 18 марти соли 1956 дар ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1977 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси филолог ва соли 1991 Донишкадаи сиёсатшиносӣ ва идоракунии шаҳри Тошкандро бо ихтисоси сиёсатшинос хатм кардааст.

## Оила
Оиладор, соҳиби 4 фарзанд.

## Фаъолияти корӣ
Фаъолияти кориашро соли 1977 ба ҳайси омӯзгори мактаб шурӯъ намуда, дар давоми солҳои 1978—1980 дар вазифаҳои муҳаррири кумитаи телевизион ва радиои ВМКБ, солҳои 1980—1995 инструктор, муовини мудири шуъба ва муовини раиси кумитаи иҷроияи Шурои намояндагони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон кор кардааст. Аз соли 1995—1997 дар мансаби сардори раёсати фарҳанг ва иттилооти Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва аз соли 1997 то 2000- ум раиси идораи телевизион ва радиои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон шуда кор кардааст.

Солҳои 2000—2011 дар вазифаҳои роҳбари дастгоҳи Раиси ВМКБ, муҳаррири рӯзномаи «Мӯнис», раиси ноҳияи Шуғнон, муовини раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон фаъолият намудааст. Аз моҳи ноябри соли 2011 дар мансаби Мушовири Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати кадрҳо кор кард

Аз 21 ноябри соли 2013 то 24 январи соли 2020 Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Шараф ва Корманди шоистаи Тоҷикистон (2019) сарфароз гардида, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Бага

**Бага** — аз шаҳрҳои қадимтарин дар вилояти Истаравшан. Дар давраи истилои Искандар вуҷуд доштааст. Дар бораи худи Бага маълумоте боқӣ намондааст. Одатан, Багаро ба шаҳри асримиёнагии Вагкат ё Фагкат, ки дар наздикии Ӯротеппа (ҳоло деҳаи Вогат) воқеъ буд, айният медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Негматов Н. Н. Уструшана в древности и раннем средневековье. Сталинабад, 1957. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои қадима
Бавосир

**Бавосир**, **геморро́й ** (аз  — «хун» ва ῥοῦς (< ῥόος) — «ҷараён») — васеъ ва дурушт шудани варид (сиёҳраг, вена)-и рӯдаи рост.

## Навъҳо
Бавосир берунӣ ва дарунӣ мешавад. Ҳангоми бавосири берунӣ вариди берунии рӯдаи рост васеъ шуда, уқдаҳои он берун мебароянд; Ҳангоми бавосири дарунӣ вариди дарунӣ васеъ гашта, уқдаҳои он бевосита дар даруни рӯдаи рост ҷой мегиранд.

Шах шудани хун дар вариди коси хурд ва рӯдаи рост (қабзияти музмин, дуру дароз нишастан, ҳомилагӣ), инчунин сустии модарзодии девораи варид боиси пайдоиши бавосир мегардад. Бавосир тадриҷан инкишоф меёбад. Дар натиҷаи бавосир аввал эҳсоси нофорам, хориш ва дарди мақъад пайдо шуда, ин ҳиссиёт баъди нӯшидани шароб, баъзан пас аз кори ҷисмонӣ афзунтар мегардад. Минбаъд аз уқдаҳо хун меравад (дар наҷосати бемор хун пайдо мешавад). Ҳангоми баста шудани роҳи хунгард ва газак гирифтани уқдаҳо дарди шадид ва қабзият пайдо шуда, бемор таб мекунад. Агар бавосирро муолиҷа накунанд, газак ба бофтаҳои атрофи мақъад мегузарад (ниг. Парапроктит). Бавосир ба таври музмин давом мекунад ва гоҳ-гоҳ авҷ мегирад. Дар фосилаи байни хурӯҷҳои беморӣ шахс худро солим ҳис мекунад. Баробари авҷ гирифтани беморӣ фосилаи байни хурӯҷи он кӯтоҳтар шуда, хунравӣ меафзояд. Дар вақти фуромадани уқдаҳои дарунӣ бемор дарди сахт ҳис мекунад, уқдаҳо варам карда, кабудтоб ё сиёҳча мешаванд.

Ҳангоми сӯзиши мақъад, эҳсоси ногувор дар вақти қазои ҳоҷат, хунолуд шудани наҷосат ё пайдоиши уқдаҳои бавосир ба духтур муроҷиат кардан лозим аст. Беморони гирифтори бавосир бояд таҳти назорати ҷарроҳ бошанд. Кӯшиши зер карда даровардани уқдаҳо ҷоиз нест, зеро ин амал метавонад боиси хунравии зиёд ё оризаҳои дигар ҷиддӣ гардад.

Бо мақсади ташхиси бавосир аз усули ректоромоноскопия истифода мекунанд. Бемор бояд дақиқ муоина шавад, то ки бемориҳои парапроктит, по­липҳо, саратони рӯдаи рост, кафидагии мақъад ва ғ. сарфи назар нашаванд.
Бавосирро ҷарроҳ муолиҷа мекунад. Самараи табобат ба дараҷаи инкишофи беморӣ, сари вақт ба духтур муроҷиат кардан ва иҷрои маслиҳати ӯ вобаста аст. Риояи парҳез, истеъмоли сабзавоту мева, худдорӣ аз истеъмоли шароб, хӯроки сахт ва тунду тез ба ҷараёни табобат ёрӣ мерасонад.

## Муолиҷа
Ҳангоми бавосири шадиди берунӣ обзани ширгарм, марҳами анестезинӣ ё гепаринӣ нафъ дорад. Дар вақти хуншории рӯдаи рост аз шамъчаҳои адреналинӣ истифода бояд кард ва агар беҳ нагардад, беморро дар беморхона бистарӣ ва ҷарроҳӣ мекунанд.

## Пешгирӣ
рафъи қабзият; кӯдаконро аз хурдсолӣ ба риояи қоидаҳои беҳдошти шахсӣ одат кунондан зарур аст. Одамоне, ки рӯзи дароз рост истода ё нишаста кор мекунанд, бояд дар давоми кор ду маротиба ба варзиш (гимнастика) машғул шаванд (баъд аз се соати сар шудани кор, бори дуюм баъд аз ду-дувуним соат).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Багратион

**Багратион** — як навъ гелос.

Аввалин бор дар Боғи ботаникии Никитинск (шаҳри Ялта) рӯёнда шудааст. Дарахташ қадбаланд, зудсабз (дар 4-5-солагӣ самар меорад), сершохубарг. Мевааш калон (5-6 г), дилшакл ё байзамонанд, пӯсташ нисбатан ғафси ҷилодор, мағзаш сафед, ширину хуштаъм, аз дона ба осонӣ ҷудо мешавад, думчааш дароз (ба мевааш сахт часпидааст). Багратион апрел гул карда, аввали июн мепазад. Меваашро барои тархӯрӣ ва тайёр кардани шарбат истифода мебаранд; ба ҷойҳои дур бурдан мумкин аст. Дар Тоҷикистон аз соли 1965 дар вилояти Суғд (ғайр аз ноҳияи Ғончӣ ва Истаравшан) парвариш меёбад. Дар хоки ҳосилхезу сернам нағз месабзад. Ниҳолҳоро аз рӯйи тартиби 6×5 м мешинонанд. Аз ҳар га 120—140 сентнерӣ ҳосил медиҳад. Багратион барои гардолуд шудани нав­ъи гелоси Драганаи зард муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои гелос
Пётр Багратион

Княз **Пётр Ива́нович Багратио́н** (, Пе́тре Иване́с дзе Багратио́ни; , Тифлис — , деҳаи Сима, губернияи Владимир) — княз, генерали рус, қаҳрамони Ҷанги ватании соли 1812.

## Зиндагинома
Аз оилаи полковник, аз авлоди княз­ҳои қадимии гурҷӣ. Хидмати ҳарбиро соли 1782 дар Қафқоз оғоз намудааст. Дар ҷангҳои русҳову туркҳо (1787-91) ва дарамалиёти ҷангии Полша (1793-94) ширкат доштааст. Дар лашкаркашиҳои А. В. Суворов ба Итолиё ва Швейсария (1799) фармон­деҳи лашкари пешрав (авангард) буд. Ин амалиёт аз диг. муҳориба­ҳои бузург фарқ дошт. Дар Ҷанги Россия бо Фаронса (1805-07) ба қисми асосии лашкари рус сардорӣ кард. Дар Ҷанги русҳову шведҳо (1808-09) сипаҳсолори дивизия ва дар Ҷанги русҳову туркҳо (1810) фармондеҳи лашкар буд. Солҳои 1806-10 фармондеҳи лашкари Молдавия, аз август соли 1811 сарварии лашкари Подолскийро ба уҳда дошт. Барои маҳорат ва шуҷоати ҷангӣ ба ӯ рутбаи генерал-лейтенант ва баъди ҷанг бо шведҳо генерали инфантерия (сипоҳи пиёдагард) доданд. Дар Ҷанги ватании соли 1812 дар муҳорибаи Бородино фармондеҳи лашкар буд. Дар ҳамин муҳориба захмӣ шуда, дар деҳаи Сими губернияи Владимир вафот кард. Соли 1839 бозмондаҳои ҷасади ӯ ба майдони Бородино оварда шуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Багратунҳо

**Багратиҳóи Армáн**, **Багратунҳо** () — сулолаи қадимтарини бонуфуз дар Арманистон. Маълумоти аввалин доир ба Багратиҳои Арман ба садаи I то милод рост меояд. Дар замони истилои арабҳо (асрҳои 8-9) Багратиҳои Арман батадриҷ соҳиби шашяки ҳудуди Арманистон гаштанд. Пойтахти давлаташон Ширак шуд. Багратиҳои Арман унвони шоҳаншоҳи («князи князҳо»)-ро соҳиб шуда, муборизаро барои истиқлол бар зидди араб­ҳои истилогар давом дода буданд. Соли 886 Ашоти I подшоҳ шуд. Соли 961 пойтахти шоҳигарии онҳо ба шаҳри Анӣ кӯчид. Авҷи давлатдории сулолаи Багратиҳои Арман ба нимаи дуюми садаи X ва аввали садаи XI дар замони шоҳигарии Ашоти III, Симбати II ва Гагики I рост меояд. Соли 1045 баъди забт шудани Арманистон аз тарафи Византия, давлати Багратиҳои Арман завол ёфт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърихи Арманистон
Людмила Белоусова

**Белоусова Людмила Евгеневна** () — варзишгари рус (рақси рӯи ях), Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1964). 

То соли 1979 дар ИҶШС зиндагӣ дошт, сипас ба Швейсария рафт. Чемпиони Бозиҳои олимпӣ (1964 ва 1968), ҷаҳон ва Аврупо (1965—1968), ИҶШС (1965—1968) дар рақси дунафарӣ бо О. Протопопов.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Белпойҳо

}
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" |Pinnipedia
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="#B2C5ED"|
|}
**БЕЛПОЙҲÓ** ( Pinnipedia), як гурӯҳи ширхӯрҳои обӣ. Танашон дукшакл буда, бо пашми кӯтоҳи бетибит (ба ғайр аз гурбаи обӣ) пӯшида шудааст. Думи кӯтоҳ ва пойҳои панҷадори белшакл доранд. Дар пӯсти Белпойҳо ғадудҳои арақ ва чарб мавҷуданд; дар зери пӯст қабати чарб (то 8 см) хобидааст. Белпойҳо аз 18 (дар морж) то 38 (дар тюлени гӯшдор) дандон доранд; дандони ашк хуб инкишоф ёфтааст. Мушакҳои ҷоғи Белпойҳо қобилияти ҳоиданро гум кардаанд, аз ин сабаб онҳо ғи­зоро наҳоида фурӯ мебаранд. Белпойҳо дар об хеле серҳаракат (соате то 30 км шино менамоянд) буда, дар хушкӣ суст ҳаракат мекунанд. Ғизои Белпойҳо моҳӣ, нармбаданҳо, харчангшаклҳост; паланги баҳрӣ пингвин ва тюленҳоро сайд мекунад. Белпойҳо нафасашонро муддати дароз нигоҳ дошта метавонанд, масалан, тюлени Уэдделла 43 дақиқа, тюлени байкалӣ 68 дақиқа Ҳангоми дар об шино кардан гардиши хун дар гурдаҳо қатъ гардида, набз хеле суст (аз 55–180 то 4–15 маротиба дар як дақиқа) мешавад. Ҳарор. бадани Белпойҳо 36–37°С буда, мағзи сарашон инкишоф ёфтааст. Белпойҳо бӯйро хуб ҳис мекунанд; дар об мебинанд ва мешунаванд. Белпойҳо ҳангоми нафасгирӣ ба рӯйи об ва барои зоидан, ширмаконӣ, тулак ба соҳил ё рӯйи ях мебароянд. То 43 сол умр мебинанд. Белпойҳои модина дар 3 (мас., тюлен, гурбаи обӣ) – 6-солагӣ (морж) ба балоғат мерасанд. Даври ҳамли онҳо 8–12 моҳ аст; одатан 1, баъзан 2 бача мезоянд. Шири Белпойҳо серғизо буда, 36–52% чарб, 6–13% сафеда ва 0,2% қанд дорад.

Белпойҳо асосан дар баҳрҳои хунук ва муътадили нимкураҳои Шимолӣ ва Ҷанубӣ, баъзан дар кӯлҳо зиндагӣ мекунанд. Бисёр Белпойҳо гурӯҳ-гурӯҳ ҳаёт мегузаронанд. Саравлоди Белпойҳо эҳтимол дарандаҳои хушкигард буданд, ки дар давраи эотсени боло ё миёна ба ҳаёти обӣ гузаштаанд. Боқимондаҳои тюлени гӯшдор дар соҳили шимоли Уқёнуси Ором (ИМА) ва моржу тюлен дар соҳили шимоли Уқёнуси Атлантика (Аврупо ва ИМА) ёфт шудаанд.

## Адабиёт
*  
* 
	

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Зоология
Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Бабуин

**Бабуин**, павиани зард () — як навъ маймун. Мансуби ҷинси павианҳост. Дарозии баданаш 75 см, думаш – 60 см, рангаш зард. Бабуин дар Африқои Марказӣ ва Шарқӣ паҳн гаштааст; дар дашту минтақаҳои кӯҳӣ сукунат дорад. Ҳайвони чолок, серҳаракат аст. Бабуинҳо гурӯҳ-гурӯҳ (ҳар гурӯҳ тақр. аз 80 сар бабуин иборат аст) мегарданд. Сардори ҳар гурӯҳ бабуинҳои наринаи калон мебошанд. Онҳо «аъзо»-и гурӯҳро аз хатар ҳифз мекунанд. Ғизои бабуинҳо решаи рустанӣ, мева, ҳашарот, ҷонварони хурд мебошанд. Ба ҷуворимакказор ва киштзори арзан хисороти зиёд меорад. Бабуинро дар ҳайвонотхонаҳо низ нигоҳ медоранд

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Эуҷениу Белтромӣ

**Эуҷениу Белтромӣ** (; 16 ноябри 1835, Кремуно — 18 феврали 1900, Рум) — и итолиёӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Повиё. Узви Академияи миллии де Линчеи Рум (1873), профессори Донишгоҳи Рум (1873), профессори Донишгоҳи Болоня, инчунин дар Донишгоҳи Пизо дарс гуфтааст. Белтромӣ асосан дар соҳаи ҳандасаи дифференсиал ва физики риёзӣ таҳқиқот бурдааст. Белтромӣ нишон дод, ки ҳандасаи Лобачевский дар ҳамворӣ дар ягон сатҳи муайяни фазои себуъдӣ, ба истилоҳ «псевдосфера» (сфераи хаёлӣ) ё «сатҳи Белтромӣи» амалӣ мешавад. Барои эътирофи ҳандасаи ноуқлидусӣ саҳми бузург гузоштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
	

Гурӯҳ:Олимони Итолоиё
Белуга

}
|-
|colspan="2"  align="center" bgcolor="#FFFFFF" |Huso huso
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="#B2C5ED"|
|}

**БЕЛУГА** (Huso huso), як навъ моҳии ғизоӣ. Мансуб ба оилаи тосмоҳиҳост. Дарозиаш то 9 метр, вазнаш то 1 тонна (баъзан то 1,5 тонна). Аз дигар тосмоҳиҳо бо даҳони калон ва ғалсамапардаҳои васлшуда фарқ мекунад. Дар баҳрҳои Каспий, Сиёҳ, Азов, Адриатик маскун шудааст. Дар 12– 18-солагӣ ба балоғат мерасад. Барои афзоиш ба дарёҳо баромада, 0,5–5 млн тухм мегузорад. Моҳичаҳо ба баҳр гузашта, он ҷо ғизо (нармбаданҳо ва харчангшаклҳо) мегиранд. Ғизои Белугаҳои калон вобла, шӯрмоҳӣ, сагмоҳӣ, ширмоҳӣ ва ғайра аст. Тухми Белуга аз тухми тосмоҳиҳои дигар калонтар мебошад. Шумораи Белуга аз сабаби бунёд кардани иншоотҳои техникӣ ва ифлос гаштани ҳавзаҳои оби дарёҳо хеле кам шудааст.	

## Адабиёт
*  / А. Расулов.
* 
	

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Зоология
Гурӯҳ:Моҳиҳо
Афзор

thumb|Қуттии афзорҳои навин
**Абзор** (), **афзор** () — олоти меҳнати инсон ё механизми иҷрокунандаи мошинҳои технологӣ барои кор дар истеҳсолоти саноатӣ.

Афзор ҳанӯз дар асри биринҷӣ, алалхусус баъди аз маъдан ҷудо кардани оҳан (ҳазорсолаи якуми то мелод) хеле тараққӣ кард. Дар он замон ва давраҳои минбаъда то пайдоиши техникаи ҳозиразамон Афзорҳои ҳунармандон, махсусан дар соҳаҳои коркарди филиззот, бо андозаву вазни худ фарқ мекарданд (масалан, афзорҳои оҳангарӣ, мисгарӣ, заргарӣ). Феълан навъҳои афзорҳоро мувофиқи вазифаашон ба буранда (арра, миқроз, ранда, корд, парма ва ғайра), зарбавӣ (путк, болға ва ғайра), нақшакашӣ (паргор, хаткаш ва ғайра) суфтагарӣ (милаи суфтагарӣ, қурси суфтагарӣ ва ғайра), дастӣ (анбур, сунба ва ғайра), дастгоҳӣ (қалам, парма, фреза ва ғайра), механиконидашудаи дастӣ (миқрозҳои фишангӣ, арраҳои шаддабур, болғаҳои ангиштканӣ ва ғайра) ҷудо мекунанд. Асбобу олотеро, ки барои ченкуниҳои гуногун (гунё, калибр, микрометр ва ғайра) ва амалиётҳои дигар дар илму техника (штампҳо, қолибҳои рехтагарӣ ва ғайра), барои амалиёти ҷарроҳию муолиҷавӣ ва тадқиқот дар тиб ва байторӣ истифода мешаванд, низ афзор меноманд.

## Нигаред низ
* Абзорсоз
* Абзордон
 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Абзорҳо
Белфаст

**Белфаст**, (Belfast) шаҳр, пойтахти Ирландияи Шимолӣ. Аҳолиаш 579 554 нафар. Масоҳаташ 115 км2, баландӣ аз сатҳи баҳр – 3 м. Бандари баҳрӣ дар соҳили гулугоҳи Шимолӣ, дар назди резишгоҳи дарёи Логан ба халиҷи Белфаст-Лохири Хатти киштигузари Белфаст: Трун, Странрар, Хейшем, Ливерпул. Аэропорти байналмилалӣ (Элдег­роув) дорад. 
## Таърих

Белфаст соли 1177 баъди қалъабандии яке аз истилогарони нормандӣ Дж. де Курси бунёд гардидааст. Аз садаи XVII маркази саноатии катонресии Ирландия, баъд аз он яке аз марказҳои бузургтарини саноатии катонресӣ дар ҷаҳон ба ҳисоб мерафт. Дар садаи XVIII дар Белфаст муассисаи таъмири киштиҳо бунёд ёфт. Соли 1888 мақоми шаҳрро гирифт. Соли 1911 аз Белфаст, киштии машҳури Титаник ба шино оғоз карда буд. Аз соли 1920 маркази сиёсии Ирландияи Шимолӣ. Баъди тақсимот дар Ирландия (1921) Белфаст яке аз марказҳои муқовимати мазҳабӣ (католикҳо ва протестантҳо) гардид.
## Иқтисодиёт
Белфаст бузургтарин маркази саноатӣ, иҷтимоӣ ва молию пулии Ирландияи Шимолӣ аст. Дар Белфаст корхонаҳои киштисозӣ, электротехникӣ, мошинасозӣ, самолётсозӣ, истеҳсоли матоъҳои пашмин, қолинбофӣ, нахи сунъӣ, инчунин хӯрокворӣ ва тамоку мавҷуданд. Белфаст Донишгоҳи шоҳаншоҳӣ (1845), коллеҷи технологӣ, нигористон ва театр дорад.
## Адабиёт
*  
*  Новая российская энциклопедия. Том 3 (1). Москва, 2005.

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Пойтахтҳои Аврупо
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Белфаст
Афзори андозакунандаи оптикӣ

**Афзори андозакунандаи оптикӣ** — дар мошинсозӣ, воситаи андозакунӣ, ки дар он визиронӣ (якҷокунии ҳудудҳои ашёи андозашаванда бо хатти визир) ё муайян кардани андоза бо ёрии олати тарзи кораш нурӣ иҷро мешавад. Се навъи Афзори ченкунии оптикӣ мавҷуданд: асбобҳое, ки дар онҳо намоёбӣ бо усули нурӣ, вале ҳисоби ҷойивазкунии хатти намоёб бо усули механикӣ (ё усули дигар ғайриоптикӣ) сурат мегирад; асбобҳое, ки дар онҳо ҳам намоёбӣ ва ҳам ҳисоби ҷойивазкунии хатти намоёб бо усули нурӣ иҷро мешавад; асбобҳое, ки бо объекти андозашаванда бевосита наздик мешаванд, аммо ҷойивазкунии нуқтаҳои расишро бо усули оптикӣ муайян мекунанд. Намунаи афзорҳои гуруҳи якум проектор аст, ки барои андозагирию назорати ҷузъҳои мураккабтарҳу хурдандоза (масалан, қолабҳо, ҷузъҳои механизми соат ва ғайра) истифода мешавад. Дар мошинсозӣ бештар проекторҳои пурбиниашон 10, 20, 50, 100 ва 200-карата татбиқ мешаванд, ки қутр ё яке аз тарафҳои экранашон аз 350 то 800 мм аст. Намунаи маъмули афзорҳои гуруҳи дуюм микроскопи андозакунандаи универсалӣ (МЧУ) мебошад, ки дар он ҷузъи андозашаванда дар наварди тӯлӣ ҷой иваз мекунаду микроскопи асосӣ дар наварди арзӣ. Ҳудудҳои сатҳи санҷидашаванда бо ёрии микроскопи асосӣ намоёбӣ мешавад. Бузургии ҷойивазкунии ҷузъро аз рӯйи ҷадвали қиёсӣ, маъмулан, бо ёрии микроскопҳои ҳисоб муайян мекунанд. Ҳоло дар навъҳои МЧУ олати проексияву ҳисобкунанда истифода мешавад. Компаратори интерференсионӣ низ ба афзорҳои гурӯҳи дуюм мансуб аст. Афзорҳои гуруҳи сеюмро барои бо ҷадвал ё ҷадвали қиёсӣ муқоиса намудани бузургиҳои андозашавандаи хаттӣ истифода мебаранд. Афзорҳои мансуби ин гуруҳро компараторҳо меноманд. Оптиметр, оптикатор, интерферометри тамосӣ, дарозисанҷи оптикӣ низ мансуби ин гуруҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Иванов А. Г., Измерительные приборы в машиностроении. М., 1981;
* Аннеиков А. Ю., Петров М. Ю. Оптоэлектронные приборы фирмы Kindbridht. М., 1999;
* Котюк А. Р. Датчики в современных измерениях. М., 2006;
* Розеншер Э., Винтер Б. Оптоэлектроника. М., 2004.

Гурӯҳ:Абзорҳо
Сергей Белявский

**Серге́й Ива́нович Беля́вский** () — и шӯравӣ, узви вобастаи АИ ИҶШС (1939).

## Конома
Солҳои 1909—1925 сарвари шуъбаи дар Симеиз будаи расадхонаи Пулково, 1937-1944 директори расадхонаи Пулково. Белявский мутахассиси соҳаи астрофотометрия, ахтаршиносӣ ва таҳқиқи ситораҳои тағйирёбанада аст. Зузанаби равшани С/1911 S3 (ба номи Белявский), 36 астероид (ки яке аз онҳо ба ифтихори вай номгузорӣ шудааст) ва зиёда аз 250 ситораҳои тағйирёбандаро кашф кардааст. Дар байни астероидҳои кафшкардааш сайёраки «Гауссия» (1001) ва «Сибир» (1094) машҳуранд. Белявский таҳиягари *«Феҳрасти бузургиҳои аксии 2777 ситора»* (1915) ва «Феҳрасти астрографии 11322 ситора» мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бағалбанд

**Бағалбанд**, **тасма**, **зербанд**, **такбанд** —  ресмон, таноб ва ё порчаи махсуси қуфлакдор, ки бо он зинро бар пушти асп мебанданд ва онро зеркаш, нимастар низ ме­гӯянд. Дар китоби «Таърихи Фаришта» омадааст: «агар бағалбанд пора шудӣ, аз порчаҳои пок ҳар навъе, ки ёфтӣ, бад-он пайванд кардӣ».

Бағалбанд аз чарми ғафс сохта мешавад ва агар чарм борик бошад, онро дуқабата медӯзанд. Бари Бағалбанд тақр. 10-15 см ва дарозиаш тахминан 2 м аст. Дар ду тарафи Бағалбанд барои пайваст кардан ҳалқаҳои оҳанин часпонда шудааст. Вобаста ба шакли зин бағалбанд низ як, ду ва гоҳе се адад мешавад. Бағалбандро аз болои зин, ду паҳлуи асп ва аз бағалаш ҳалқавор печонида мебанданд. Вазифаи аслии бағалбанд зини аспро ба тавассути бағали асп маҳкам бастан аст, то он ҳангоми ба асп савор шудан мустаҳкам ва зин дар болои асп сахт устувор бошад. Дар гузашта подшоҳон, вазирон ва дигар шахсони сарватманд бағалбандро бо гулдузиҳои нозук ва ҳалқаҳои онро бо нуқраву тило оро медоданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Асп
Виктор Беляев

**Ви́ктор Миха́йлович Беля́ев** (6 феврали 1888, Уралск — 16 феврали 1968, Маскав) — мусиқишиноси рус, доктори илмҳои ҳунаршиносӣ (1944), профессор (1943).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Консерваторияи Петроград (1914). Дар Консерваторияи Петроград (1914-23; 1942-44) ва Консерваторияи ба номи П. Чайковскийи шаҳри Маскав (1923—1924; 1938—1940; 1943—1959) аз назария ва таърихи мусиқӣ дарс гуфтааст. Беляев аз муҳаққиқони намоёни санъати мусиқии тоҷик ва дигар халқҳои Осиёи Миёна, Қафқоз ва Шарқи хориҷӣ аст. Дар инкишофи илми мусиқишиносии шӯравӣ саҳми босазо гузошта, роҳу услуби таҳқиқи ин соҳаро илман муайян намуд. Дар китоби «Очерки таърихи мусиқии халқҳои ИҶШС» (иборат аз 2 ҷилд; 1962, 1963) ба ҷараёни инкишофи мусиқии тоҷикон аҳаммияти хос додааст.

## Фаъолияти илмӣ
Беляев дар таҳқиқи мусиқии тоҷикон ва нашру тарғиби он хидмати шоиста кардааст. Навиштаҳои ӯ мисли муқаддима ба нашри «Шашмақом» (ҷ. 1, Москва, 1950), шарҳи мусиқӣ ба «Рисолаи мусиқӣ»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ (1959), «Ҷомӣ ва баъзе масъалаҳои мусиқишиносии тоҷик» (дар маҷмуаи «Абдурраҳмони Ҷомӣ», 1964) аҳаммияти бузурги илмӣ доранд. Рисолаҳои ӯ «Мусиқии туркман» (ҳамроҳи В. Успенский, 1927), «Созҳои мусиқии Ӯзбекистон» (1938), «Мусиқии халқии Белоруссия» (1941), «Мусиқии афғонӣ» (1960), «Сарчашмаҳои қадимии мусиқии рус» (1962), «Таснифҳои форсӣ» (1964), «Роҷеъ ба фолклори мусиқӣ» (1971) аз доманаи фарох ва гуногунрангии таҳқиқоти Беляев гувоҳӣ медиҳанд. Оид ба симоҳои намоёни созу овози рус ва Аврупои Ғарбӣ мақолаҳои илмӣ ба табъ расондааст.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1972). Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Евгений Беляев

**Евге́ний Алекса́ндрович Беля́ев** (9 [21] феврали 1895, Ржев — 5 сентябри 1964, Маскав) — яке аз муаррихон ва шарқшиносони номии рус. Дар оилаи тоҷир таваллуд шудааст. Пас аз хатми мактаби миёна дар факултети забон­ҳои шарқи Унверистети Петербург (1913—1916) таҳсил карда, соли 1918 ихтиёран ба Артиши Шӯравӣ меравад. Соли 1922 Институти шарқшиносии Маскавро хатм карда, солҳои 1924—1929; 1934—1942; 1945—1953 муаллими Институти шарқши­носии Маскав, корманди калони илмӣ (03.08.1956), номзад (1942) ва доктори илмҳои таърих (1962), профессор (аз 1960), корманди Институти шарқшиносии АИ ИҶШС (1951—1964) будааст. Мавзӯъҳои гуногуни таърихи ислом, аэ ҷумла мазҳабгароӣ дар ислом, Ҳиндустон дар асрҳои миёна, таърихи асрҳои миёна, Эрон дар асрҳои миёна, арабҳо ва хилофати арабро мавриди таҳқиқу баррасӣ қарор додааст. Дар соҳаи пайдоиши ислом, хилофати араб дар асрҳои миёнаи ибтидоӣ ва тамаддуни асрҳои миёна низ таҳқиқот дорад. Ширкаткунандаи конференсияҳои байналмилалӣ дар Кембриҷ (1954), Мюнхен (1957), Галле (1958), Миср (1961) ва ғайра. Бо ордену медалҳои ИҶШС сарфароз гардидааст.

## Осор
* Происхождение ислама. Хрестоматия. Ч. 1. Москва-Ленинград, 1931;
* Иран в средние века. Москва, 1941;
* Мусульманское сектантство. Исторические очерки. Москва, 1957;
* Арабы, ислам и арабский халифат. Халифат в раннем средневековье. Москва, 1965.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ланда Р. Г. — Е. А. Беляев-учёный, педагог, публицист//Арабские страны. История. Экономика. Москва, 1970;
* Список основных опубликованных работ доктора исторических наук Е. А. Беляева//Народы Азии и Африки. № 1, Москва, 1965.
Любов Белякова

**Белякова Любов Петровна** (17.09.1887, вилояти Калинин, Федератсияи Русия — 10.11.1961, Душанбе), хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ (1958), Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1959). Баъди хатми семинарияи муаллимии шаҳри Твер (1904) чанд муддат омӯзгорӣ кардааст. Соли 1906 барои тарғиботи инқилобӣ дар байни деҳқонон ҳабс шуд. Корманди Сентросоюзи Маскав (1917—1921), таҳсил дар Институти кишоварзии Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург; 1921—1924). Зери роҳбарии акАдабиёт: К. Д. Глинка дар соҳаи мелиоратсия ва хокшиносӣ пажӯҳишҳои ҷолиб анҷом додааст. Дар ин равия дар Институти хокшиносии АИ ИҶШС (1933-35) ва Институти давлатии лоиҳакашии Ленинград низ фаъолияти худро идома додааст (1935—1937). Соли 1937 ба Тоҷикистон омада, дар Пойгоҳи мелиоратсиявии ба номи Антипов-Каратаев оид ба нақши моддаҳои органикӣ дар мелиоратсия ва обёрии водии Вахш таҳқиқот анҷом додааст. Доир ба биология, физика ва мелиоратсияи хок зиёда аз 40 таълифот дорад. Дорандаи мукофоти ба номи акад. В. В. Вилямс (1959). Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Осор
# К вопросу о мерах борьбы с просадочными явлениями. Проб­лемы советского почвоведения//Сб. института им. В. В. Докучева. Т. 7, 1939;
# Исследование структуры почв// Сообщ. 1 и 2. «Пр. ПФАК».Т. 20. Сталинабад, 1949;
# О путях повышения плодородия орощаемых почв Южного Таджикистана. Сталинабад, 1954.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Сычева С А. Женщины почвеводы. Биографический справочник о российских и советских исследовательницах почв. Москва, 2003.
Белянкин, Дмитрий Степанович

**Белянкин Дмитрий Степанович** (28.08.1876, деҳаи Ламанихаи губернияи Вологда — 20.06.1953, Маскав) — минералшинос ва петрографи шӯравӣ, асосгузори петрографияи сангҳои техникӣ, академияи АИ ИҶШС (1943).

## Зиндагинома
Университети Юрйевро хатм кардааст (1901). Аз соли 1920 профессор Институти политехникии Петроград. Аз соли 1930 дар Институти петрография, баъдтар дар Институти илмҳои геологияи АИ ИҶШС кор кардааст. Аз соли 1949 академики котиби шуъбаи геология ва ҷуғрофиёи АИ ИҶШС. Асарҳои Белянкин асосан ба маъсалаҳои петрографияи умумӣ, назариявӣ ва техникӣ, ичнунин ба минералогияи сангҳои техникӣ бахшида шудаанд. Дар Урал, Қафқоз ва қисми Аврупоии ИҶШС таҳқиқот гузарондааст. Дар байни онҳо таҳқиқи кӯҳҳои Илмен мақоми махсус дорад. Белянкин бори аввал дар Қафқоз ҷинсҳои ҷавони интрӯзивиро (ба истилоҳ «неоинтрӯзияҳо»), ки бо онҳо конҳои маъдан алоқаман­данд, дарёфт кард ва омӯхт. Ба шарафи ӯ минералеро «белянкинит» номидаанд.

## Ҷоизаву орденҳо
Бо 2 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Сарчашма
* 
	

Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Гурӯҳ:Олимони Иттиҳоди Шӯравӣ
Белчакорд

**БЕЛЧАКÓРД**, силоҳе аз санги оташбарг, ки дар охири давраи полеолит пайдо шуда, дар давраҳои мезолит ва асри биринҷӣ ҳам вуҷуд доштааст. Аксаран, порчаи санги дароз, баъзан мудаввар, ки тарафи тезаш камоншакл буда, барои тарошидани пӯст, чӯб, устухон ва шох кор мефармуданд. Дар қароргоҳҳои асри санг бисёр ёфт шудааст.
## Адабиёт
*  
* Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷилди 1. Душанбе, 1978.
	

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бемории шуоъӣ

alt=Рамзи нишон додани мавҷудияти моддаҳои радиоактивӣ.|thumb|171x171px|Рамзи нишон додани мавҷудияти моддаҳои радиоактивӣ.
**Бемории шуоъӣ** — иллатест, ки дар натиҷаи ба организм таъсир расондани афканишоти аз меъёр зиёди ионзо сар мезанад. 

Бемории шуоъӣ шадид ва музмин мешавад. Бемории шуоъии шадид аз таъсири афканишоти ионзои якбора ё пай дар пайи вояаш аз ҳад зиёд, бемории шуоъии музмин дар натиҷаи шуоъхӯрии вояаш ками дарозмуддат (дар давоми чандин моҳу солҳо) ба вуҷуд меояд. Нишонаҳои клиникии бемории шуоъӣ ба хусусияти шуоъхӯрӣ (умумӣ, ҷузъӣ, берунӣ, дарунӣ), воя ва муддати паҳн гаштани он вобаста аст. Дар аснои бемории шуоъӣ силсилаи асабҳои марказӣ, узвҳои хунофар ва хунгард, меъдаю рӯда иллат ёфта, организм пурра заҳролуд мегардад, аз ин сабаб беҳолӣ, дарди сар, бехобӣ, беҳузурии дил ва ғайра ба амал меояд.

Бемории шуоъии шадид аксар вақт чор давраро дар бар мегирад: таассури аввалин, давраи ниҳонӣ, авҷи беморӣ, давраи охирин ё шифои комил. Дар давраи таассури аввалин, ки он баъди шуоъхӯрӣ фавран пайдо мешавад, бемор пурҳаяҷон ё, баръакс, рӯҳафтода аст; беҳолӣ, бехобӣ, чарх задани сар, беҳузурии дил, дар ҳолатҳои вазнин қай ва исҳол ба амал меоянд; дар ҳолатҳои ниҳоят вазнин бемор муддате аз ҳуш меравад, набз ноустувор ва фишори шараён номуътадил мегардад. Ҳамаи ин аломатҳо баъди чанд соат бартараф шуда, давраи дуюми беморӣ (давраи ниҳонӣ) оғоз меёбад, ки ба он беҳтар шудани ҳолати умумии бемор хос аст. Вале қатъи назар аз беҳбудии зоҳирӣ беморӣ авҷ мегирад ва баъди чанд муддат (аз чанд рӯз то 2-3 ҳафта) давраи сеюм фаро мерасад. Бемории шуоъӣ ҳар қадар вазнин бошад, давраи ниҳонӣ ҳамон қадар кӯтоҳ (чанд соат) мешавад. Дар давраи авҷи беморӣ аҳволи бемор якбора бад шуда, ӯ таб мекунад, қай ва исҳол (бештар исҳоли хунолуд) ба амал меояд; аз милки дандон ва дигар пардаҳои луобӣ хун меравад, баъзе рагҳои хуни зери пӯст мекафанд; баъди 2-3 ҳафта мӯй мерезад. Камхунӣ ва ихтилоли асабҳо шиддат ёфта, муқобилати организм ба бемориҳои сироятӣ суст мегардад. Ҳангоми муътадил гузаштани Бемории шуоъӣ ва сари вақт табобат кардани он, давраи охирин — шифои комил оғоз меёбад.

thumb|Ангора барои муайян намудани миқдори қабул ҳангоми садамаи нохуши Louis Slotin.|алт=Бо мақсади пешгирии бемории шуоъӣ бояд одамоне, ки дар ҳудуди таъсири манбаи афканишоти ионзо кор мекунанд, муҳофизат карда шаванд. Инчунин аз таъсири зарарнок ва барзиёди афканишот ҳифз намудани беморон дар кабинетҳои радиологӣ ва рентгенологӣ низ муҳим аст. Риояи қоидаҳои бехатарии меҳнат ва талаботи беҳдошт аз ҷониби муассисаҳои тандурустӣ қатъӣ назорат карда мешавад.

Шахсоне, ки ба манбаи афканишоти ионзо сарукор доранд, пеш аз ба кор даромадан ва минбаъд аз муоинаи махсус мегузаранд. Барои онҳо рӯзи кории кӯтоҳ, рухсатии дарозмуддат ва маоши иловагӣ муқаррар карда мешавад. Ҳангоми бо изотопҳои радиоактив кор кардан пӯшидани либоси махсус зарур аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Тамара Абдушукурова

**Тамара Абдушукурова** (*Абдушукурова Тамара Махсумовна*; ) — ҳунарпеша ва коргардони театр, ходими давлатӣ, профессор (1991). Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС тоҷикистон (1970).

## Зиндагинома
Тамара Абдушукурова 24 августи соли 1940 дар деҳаи Шулмаки ноҳияи Ғарми ҶШС Тоҷикистон таваллуд шудааст. Соли 1956 баъд аз пирӯзӣ дар озмуни ҷавонони ҳаваскор бо роҳхати Вазорати маданияти ҶШС Тоҷикистон ба курси 2 студияи тоҷикии Донишкадаи санъати театрии ба номи Луначарский Маскав (ГИТИС) дохил шуда соли 1960 онро хатм кардааст.

## Корнома
Солҳои 1960—1961 ҳунарпешаи Театри мазҳакаи мусиқии шаҳри Ленинобод, 1961—1972 ҳунарпеша ва коргардони Теат­ри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи Лоҳутӣ, 1972—1986 дотсент, мудири кафедра ва проректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон, 1986—1989 муовини аввали Вазири маданияти Тоҷикистон, 1989—1990 ректори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон, 1990—1992 Вазири маданияти Тоҷикистон, 1993—1995 профессори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон, 1997—2002 профессори факултети санъати Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ва ҳамзамон узви Шурои бадеии Вазорати фарҳанги Тоҷикистон ва чандин озмунҳои ҷумҳуриявӣ дар соҳаи ҳунари театрӣ буд.

## Театр
Тамара Абдушукурова дар саҳнаи театр асосан роли занони қавиирода, тавоно ва боиффатро бо маҳорати баланд бозидааст. Беҳтарин ролҳои офаридааш: Смералдино («Шоҳ Гавазн»-и К. Готси), Варя («Ҷавоне аз шаҳри мо»-и К. Симонов), Бунафша («Деҳотӣ»-и М. Иброҳимбеков), Нозӣ («Дуэл»-и М. Байҷиев), Мавҷуда («Иродаи зан»-и А. Сидқӣ) ва ғ. Чандин асари саҳнавӣ — «Никоҳи мунтахаб»-и К. Голдони, «Ёрони маҳбуб»-и А. Баҳорӣ, «Беҷиҳоз»-и А. Островский, «Зангирӣ»-и Н. Гогол ва ғайраро таҳия намудааст.

## Ҷоизаҳо
Бо медали «Барои меҳнати шоён» ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Осор
* Садоқат ба касб, садоқат ба хеш. —  «Адиб», 2021.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода
Иван Баграмян

**Ива́н Христофо́рович** (**Оване́с Хачату́рович**) **Баграмя́н** (; 2 декабри 1897 — 21 сентябри 1982) — лашкаркаши шӯравӣ, Маршали Иттиҳоди Шӯравӣ (1955), ду бор Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1944, 1977).

## Зиндагинома
Аз соли 1915 ходими ҳарбӣ. Хатмкардаи мактаби прапоршикҳо (1917). Ширкаткунандаи Ҷан­ги якуми ҷаҳонӣ (1914-18) ва Ҷанги шаҳрвандии Россия (1918-20). Соли 1920 ба Артиш (Армия)-и Сурх дохил шуд (фармондеҳи эскадрони пулемётчиён, полки савора, сардори ситоди дивизияи савора). Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1934), Академияи ҳар­бии Ситоди генералиро хатм кард (1938). Муаллими калони академияи Ситоди генералӣ (1938), сардори шуъбаи фаврии ситоди махсуси Округи ҳарбии Киев (1940). Аз ибт. ҶБВ (1941-45) дар вазифаи ҷонишини сардори ситоди Ҷабҳаи Ҷанубу Ғарбӣ дар ташкили мудофиаи Киев, тарҳрезӣ ва ҳуҷуми ҷавобӣ дар амалиёти ҷангии назди Ростов ва Елетск иштирок кард. Аз декабр 1941 сардори ситоди Ҷабҳаи Ҷанубу Ғарбӣ, аз июни 1942 фармондеҳи лашкари 16-ум, аз ноябри 1943 фармондеҳи сипоҳиёни Ҷабҳаи 1-уми Назди Балтика. Сипоҳиён таҳти фармондеҳии Баграмян дар муҳорибаи Курск (1943), амалиёти Белоруссия (1944) ва ғ. ғолиб омадаанд. Соли 1945 Баграмян фармондеҳи гурӯҳи фаврии Земландск ва Ҷабҳаи 3-юми Белоруссия буда, душманро дар назди Кёнигсберг шикаст дод. Солҳои 1945-54 фармондеҳи Округи ҳарбии Назди Балтика, 1954-55 сарнозири Вазорати мудофиа, 1955-56 ҷонишини вазири мудофиа, 1956-58 сардори Академияи ҳарбии Ситоди генералӣ, 1958-68 сардори Ақибгоҳи Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС, аз соли. 1968 нозири генералии Гурӯҳи нозирони генералӣ. Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 2-7).

## Хрдену медалҳо
Бо 7 ордени Ленин, ордени Револютсияи Октябр, 3 ордени Байрақи Сурх, 2 ордени Суворов (дараҷаи I), ордени Кутузов (дараҷаи I) ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

## Осор
* Так начиналась война. 2 изд. Москва, 1977;
* Так шли мы к Победе. Москва, 1977;
* Мои воспоминания. Ереван, 1979.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мержинов М. И. Солдат, генерал, маршал. Москва, 1974;
* Новая российская энциклопедия. Т. II. Москва, 2005.

## Сарчашма
*
Бемориҳои асаб

**Бемориҳóи асáб** — маҷмӯи бемориҳое, ки дар силсилаи асаб ба мушоҳида мерасанд. Аломатҳои зоҳирии бемориҳои асаб ихтилоли ҳаракат (фалаҷ, шал шудани дасту по, рагкашӣ, лақва) ва фаъолияти асабҳо, аз кор мондани яке аз узвҳои ҳиссиёт, ихтилоли интегратсия ва ғайра мебошанд. Бемориҳои асаб ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: бемориҳои узвӣ ва бемориҳои вазифавӣ (функсиявӣ).

Бемориҳои узвии асаб дар натиҷаи таъсири зиёновари бактерияву вирусҳо, моддаҳои заҳрнок, обу ҳаво, киҷҷаҳо ва кирми меъда, лат хӯрдани асабҳо ва ғайра ба вуҷуд меоянд. Бемориҳои вазифавии асаб асосан дар натиҷаи таъсири манфии зиндагиву рӯзгор пайдо мешаванд. Қисми зиёди чунин бемориҳо мансуби неврозҳо — неврастения (хастагии асаб), психостения (хастагии рӯҳӣ) ва истерия (ғашён) мебошанд.

Бемориҳои асабро аз рӯйи сабаб ва зуҳурот ба гурӯҳҳои зерин тақсим мекунанд: бемориҳои илтиҳобӣ — газаки пардаи майна (сарсом), мағзи сар (энсефалитҳо), ҳароммағз (миелит), майнача (серебелит), решачаҳои асаб (радикулит), асабҳои канорӣ (неврит, полиневрит); бемориҳои омосӣ — омоси пардаҳои майна (менингиома), омоси рагҳои хуни майна (ангиома, гемангиома), омоси мағзи сар ва ҳароммағз (глиома, эпендимома), омоси асабҳои канорӣ (невринома); бемориҳои хунрезӣ — хуншории майнапарда, мағзи сар ва меъдачаҳои он, ҳароммағз, камхунии майна, аневризма; бемориҳои таназзуловар (миопатия, миотония ва ғайра). Гурӯҳҳои дигари бемориҳои асаб низ мавҷуданд, ки тағйироти рӯҳиро ба амал меоваранд (ниг. Бемориҳои рӯҳӣ). Бемориҳои асабро невропатология меомӯзад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Пуладов А. М. Пропедевтика нервных болезней. Душанбе, 1971;
* Пуладов А. М. Нервные болезни. Душанбе, 1990;
* Пуладов А. М. Асабшиносӣ. Душанбе, 1998;
* Раҷабалиев Ш. Ф. Невральная амиотрофия Шарко-Мари-Тутс. Душанбе, 2003.

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Бемориҳо
Гурӯҳ:Асабшиносӣ
Бемориҳои дарунӣ

**Бемориҳои дарунӣ** — иллати узвҳои нафас, аъзои ҳозима, дилу раг, гурда, бофтаҳо, ғадудҳои усораи до­хилӣ (эндокринӣ) ва мубодилаи моддаҳо.

## Фанни таълимӣ
Бемориҳои дарунӣ ҳамчун фанни таълимӣ («клиникаи бемориҳои дарунӣ», «тибби дарунӣ», «терапия»), ки дар донишгоҳҳои тиббӣ дарс дода мешавад. Гастроэнтерология, гематология, кардиология, нефрология, пулмонология, ревматология ва ғайра бахшҳои бемориҳои дарунӣ мебошанд. Таърихи бемориҳои дарунӣ то садаи XIX бо таърихи тиб тавъам меояд, чунки дар давоми ҳазорсолаҳо фақат илми ҷарроҳӣ ва акушерӣ фаслҳои мустақили тиб маҳсуб мешуданду бас. Бемориҳои бачагона, занона, амрози асабу рӯҳ ва ғайра бошанд, дар таркиби бемориҳои дарунӣ боқӣ монданд. Аз ин лиҳоз Буқрот, Ҷолинус ва Абуалии Синоро метавон асосгузорони бемориҳои дарунӣ номид.

Дар садаи XIX комёбиҳои анатомияи эътилолӣ (патологӣ; тағйири морфологии узвҳоро, ки барои бемориҳои муайян хосанд, муқаррар мекунад), физиологияи эътилолӣ (қонунияти пайдоиш ва ҷараёни бемориро меомӯзад), бактериология (барангезандаи бисёр бемориҳоро кашф намуд), таҳияи усулҳои муоинаи беморон (ангуштзанӣ, гӯшкунӣ ва ғайра) барои инкишофи бемориҳои дарунӣ заминаи мусоид фароҳам оварданд. Дастовардҳои физика, кимиё, биология ва тибби назариявӣ боиси рушди бемориҳои дарунӣ гардид. Дар нимаи дуюми садаи XIX — нимаи якуми садаи XX педиатрия, невропатология, психиатрия, дерматовенерология чун фасли мустақили бемориҳои дарунӣ ҷудо шуданд.

## Нигаред низ
* Терапия.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
	


Гурӯҳ:Бемориҳо
Ашрафи Мозандаронӣ

**Муҳаммадсаъид ибни Муҳаммадсолеҳ Ашрафи Мозандаронӣ** (; ? — 1708, музофоти Биҳори Ҳиндустон) — шоир, рассом ва хушнависи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар яке аз қаряҳои атрофи Исфаҳон ба дунё омада, таҳсили улуми мутадовилаи даврро анҷом дод. Дар синни камолот ба Ҳиндустон сафар кард ва ба хидмати Аврангзеб (хукмрониаш 1658—1707) роҳ ёфта, ба таълиму тарбияи Зебуннисо машғул шуд. Солҳои 1659-1672 ба Зебуннисо забону адабиёти форсӣ ва илмҳои маъмули замонро таълим дода, яке аз муқаррабони ӯ гардид. Соли 1672 азми бозгашт ба Исфаҳон намуд. Қитъаи шеъре аз осори ӯ боқист, ки дар он ӯ азми худро ба Зебуннисо иброз доштааст. Вале дар бораи ба Исфаҳон баргаштани ӯ мадраке дар даст нест. Ҳаминаш маълум аст, ки баъди вафоти Аврангзеб (1707) кашмакаш байни шоҳзодагон ва ҳокимони маҳаллӣ авҷ гирифт. Ашраф бо баҳонаи зиёрати Каъба Ҳиндустонро тарк кардан хост, аммо дар Биҳор ба бемории сахте гирифтор шуда, вафот кард. Аз Ашраф куллиёти ашъор мондааст, ки он ғайр аз ғазалҳо, қасидаҳо, рубоиҳо, фардиёт, қитаоти таърих ва муаммоҳо, маснавиҳои «Соқинома» (400 байт), «Қазову қадар» (700 байт) ва 9 маснавии хурди ӯро дар мадҳи Аврангзеб, васфи Кашмир ва ҷашнҳои Ҳиндустон фаро мегирад. Ашраф бо маслиҳати Зебуннисо баёзе бо номи «Иродати фаҳм» тартиб дода буд, ки он ашъори шоирони дӯстдоштаи Зебуннисо ва баъзе шеърҳои худи ӯро дар бар мегирифтааст. Ин баёзро гӯё яке аз канизакони Зебуннисо ба ҳавзе афтонда, талаф додааст.

Намунае аз ашъори Ашраф:
: Зи бас аз ҷӯши саргардониям бетоб мегардад,
: Ба ҳар обе, ки афтад акси ман, гирдоб мегардад.
: Фурӯ мерезад аз ёди ту ҳар соат чунон рангам,
: К-аз он рӯзи сиёҳи ман шаби маҳтоб мегардад.
: Зи бас осоиши олам зи ман паҳлу тиҳӣ созад,
: Ба деворе, ки афтад акси ман, меҳроб мегардад.
: Баҳори тозарӯӣ аз ту дорад обу ранг, Ашраф,
: Зи файзи хомаат кишти сухан сероб мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Афзори барқӣ

**Афзори барқӣ** — асбобҳо барои коркарди механикӣ ва ҳароратии масолеҳ, ки аз муҳаррики барқӣ ба кор дароварда мешавад. Манбаи ҷараён барои афзори барқӣ шабакаи барқии шиддаташ 220 В, баъзан 380 В ё аккумулятори барқӣ буда метавонад. Афзори барқӣ собит ё сайёр мешавад. Онро дар саноат ва рӯзгор истифода мебаранд. Афзори барқӣ барои буридан, пармаву ранг кардан, сайқал додан, часпондан, тарошидани локу ранги маснуот, насб кардану кӯчондани маводди насбшуда ба кор бурда мешавад. Афзори барқӣ аз тана, муҳаррик ва қисми корӣ иборат мебошад. Навъҳои афзори барқӣ: пармаи барқӣ, чархарра, симарра, рандаи барқӣ ва ғайра.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Асбобҳо