open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Байтерек

«**Байтерек**» — иттиҳодияи ҷамъиятии қазоқҳои муқими Тоҷикистон.

Соли 2006 таъсис ёфтааст. Дар шаҳрҳои Хуҷанд, Қӯрғонтеппа, Норак, Хоруғ, Ваҳдат, Турсунзода, маркази ноҳияи Ҳисор, Рӯдакӣ, Шаҳритус, Ҷилликӯл, Ҷалолиддини Румӣ созмонҳои ибтидоӣ дорад. Соли 2007 дар назди «Байтерек» Маркази фарҳангии миллӣ таъсис ёфт. Мақсади «Байтерек» эҳё ва нигаҳдошти хусусиятҳои хосси этникӣ, фарҳанг, маросиму анъанот ва забони модарӣ, дастгирии ҳуқуқӣ ва маънавии аъзои ҷамъият (обшина); таъмини гуногунфарҳангӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамоҳангсозии муносибатҳои миллӣ дар Тоҷикистон мебошад.

«Байтерек» бо Ассамблеяи халқҳои Қaзоқистон, ҷамъиятҳои тоҷикони шаҳрҳои Чимкенту Зарафшони Қазоқистони Ҷанубӣ ҳамкорӣ дорад. Дар назди «Байтерек» курсҳои омӯзиши забонҳои қазоқӣ ва тоҷикӣ амал мекунанд. Ба хоҳишмандон ҳунарҳои анъанавӣ ва таббохии миллии қазоқӣ омӯзонида мешаванд. Фаъолияти «Байтерек»-ро Сафорати Қазоқистон дар Тоҷикистон дастгирӣ мекунад. «Байтерек» дар маросимҳои сиёсию фарҳангии ҷумҳурӣ ширкат менамояд. Раиси Раёсати «Байтерек» Саминова З. узви Шӯрои ҷамъиятии назди Президенти ҶТ мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Қазоқҳо
Байти восила

**Байти восила** (), **байти тарҷеъ** — байтест, ки асосан дар шакли шеърии тарҷеъбанд офарида мешавад. Шоир баъди ҳар банди шеър як байтро такрор меорад, ки барои тақвияти баёну истеҳкоми сухан ва иртиботи умумии бандҳои шеър хидмат мекунад. Байти восила дар ашъори шоирони гузаштаи форсигӯ хеле зиёд ба назар мерасад. Яке аз беҳтарин намунаҳои он байти

аз тарҷеъбанди Саъдии Шерозист, ки бо байти

оғоз ёфта, ҳар банд ба ҳаҷми як ғазал идома меёбад. Аз ин ҷо, метавон гуфт, ки байти восила воситаи ба ҳам пайвастани чанде аз ғазалҳост. Дар адабиёти тоҷик тарҷеъбандҳое дучор меоянд, ки бандҳои чаҳормисраӣ доранд ва бо байти восила ба ҳам пайваст мешаванд. Мас., шоири садаи XIX Қурбони Вардонзеҳӣ гуфтааст: 

Дар назми тоҷикии даврони шӯравӣ ва замони истиқлол ҳам шеърҳои дорои байти восила ба назар мерасанд. Аз ҷумла, шеърҳои «Ба Модар – ба Ватан», «Симурғи пӯлодини мо»-и А. Деҳотӣ, «Оҳанрабо»-и М. Турсунзода ва ғ. Байти восила доранд, вале аз тарҷеъбанди маъмулӣ фарқ мекунанд. Дар баъзе сурудҳо (мас., «Суруди озодӣ» – «Марши ҳуррият»-и С. Айнӣ, «Суруди Миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-и Гулназар ва ғайра) байти восилаи чаҳормисраӣ ва думисраӣ оварда шудаанд, ки онҳоро нақарот мегӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳмонов Ш. Байт ва муносибати он дар шеър. Д., 1980;
* Раҳмонов Ш. Таҳаввули воҳидҳо ва созмони жанрҳои лирикӣ дар назми форсу тоҷик. Д., 2010.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шеър
Байти гурез

**Байти гурез** () — яке аз байтҳои қасида, ки асосан миёни ташбибу насиб ва мадҳ воқеъ мегардад. 

Шоир баъди ташбиб ё насиб як ё чанд байтро меорад. Байти гурез байти дилнишину гуворост ва таносубу пайванди қисматҳои шеърро барқарор нигоҳ медорад. Муҳаққиқон чунин пораи пайвандиро ҳусни тахаллус меноманд, зеро шоир дар ин маврид, баъди ташбибу насиб, байти ҷамъбастӣ оварда, дар он тахаллуси худро меафзояд. Байти гурез дар аксари қасидаҳо ба назар мерасад. Байти гурез бояд дар ниҳояти маҳорату салосат гуфта шавад. Мас., дар яке аз қасидаҳои Амир Хусрави Деҳлавӣ баъд аз ташбиби баҳория байти зерин омадааст, ки аз барҷастатарин гурезҳои шоирона дар назми форсии тоҷикӣ мебошад: 

Байти гурез дар шеър барои гузаштан аз фикре ба фикри дигаре хидмат кунад ҳам, набояд аз доираи муҳтавои умумии шеър берун бошад. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳмонов Ш. Байт ва муносибати он дар шеър. Д., 1980;
* Раҳмонов Ш. Таҳаввули воҳидҳо ва созмони жанрҳои лирикӣ дар назми форсу тоҷик. Д., 2010.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шеър
Ҳавзи Қизилқум

**Ҳавзи Қизилқум** — кӯлест дар ноҳияи Тоҷикободи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар болои кӯҳҳо воқеъ буда, дар шакли сунъӣ пайдо шудааст ва ба маънояш ранги сурх доштанро ифода мекунад.
Аз нигоҳи сохт ибора — гидроним буда, аз ҷузъҳои ҳавз — ҷоҳ, арабӣ ва қизил — сурх, ӯзбекӣ ва қум — рег, тоҷикӣ таркиб ёфтааст.

## Нигаред низ
* Ҳафткӯл
* Марғзор (кӯл)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кӯлҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Рузмат Бердиев

**Бердиев Рузмат Баротович** — олим, иқтисодшинос. Номзади илмҳои иқтисодӣ (2007), доктори илмҳои иқтисодӣ (2012), профессор (2015). Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (2016).
## Зиндагинома
Бердиев Рузмат Баротович 10 январӣ соли 1960 дар оилаи коргар дар ноҳияи Деҳқонобод деҳаи Боғучорбоғ и вилояти Қашқадарёии Ҷумҳурии Узбекистон таваллуд шудааст. Аз моҳи сентябри соли 1967 то моҳи июни соли 1977 дар мактаби таҳсилоти умумии №10 ба номи С.Айнии дар Чашмаимирони ноҳияи Деҳқонободи вилояти Қашқадарёии Ҷумҳурии Узбекистонv таҳсил намуда, соҳиби маълумоти миёнаи пурра гардидааст. Аз моҳи июли соли 1977 то моҳи октябри соли 1980 ба ҳайси коргари совхози Боғучорбоғ -и ноҳияи Деҳқонободи вилояти Қашқадарёии Ҷумҳурии Узбекистон кор кардааст. Аз моҳи августи соли 1980 то моҳи июли соли 1987 дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин дар факултаи «Ба плангирии иқтисодиёт» таҳсил намуда, ихтисоси иқтисодчиро гирифтааст.
Аз моҳи ноябри соли 1982 то моҳи декабри соли 1984 дар сафи Артиши Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Куйбешев хидмат кардааст. Аз моҳи декабри соли 1980 то ҳозир дар шаҳри Душанбе ба вазифаҳои гуногун: муҳандиси калони Вазорати меваю-сабзавоти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири шeъбаи ҷоринамоии низоми чеки ва назорати хароҷотҳои «Комплекси Агросаноатии» Ҷумҳурии  Тоҷикистон, Сардори шуъбаи «Иқтисодиёт ва пешгӯии» Вазорати хоҷагии қишлоқ ва ислоҳоти замини Ҷумҳурии Тоҷикистон, Иқтисодчии пешбарандаи шуъбаи «Таҳлили иқтисодии» раёсати «Таъминоти сиёсати пулию қарзии» Бонки миллии Тоҷикистон, муовини Президенти Ширкати Худмухтори аудитории низоми бонкҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷонишини декани факултети «Молиявию иқтисодӣ»  оид ба таълими ДМТ, муаллими калони кафедраи   «Фаъолияти бонкӣ, дотсенти кафедраи «Фаъолияти бонки»-и ДМТ, д.и.и., профессори кафедраи «Фаъолияти бонкӣ»-и ДМТ, 10.2015- то ҳол- мудири кафедраи «Фаъолияти бонки»-и ДМТ кор ва фаъолият мебарад.
## Фаъолияти илмӣ
Дар моҳи декабри соли 2006 бо муваффақият рисолаи номзадии илмҳои иқтисодиро ҳимоя кардааст ва соҳиби диплом гаштааст (диплом серия ДКН №044323,аз 16.11.07,№46к\377).
Рисолаи  докториашро  дар мавзӯъи «Таъсири омилҳои институтсиалӣ дар рушди сармоягузории давлатҳои муштаракул-манофеъ»,(дар мисоли Ҷумҳурии Тоҷикистон) дар таърихи 27.03.2012 ҳимоя намуда ва соҳиби диплом доктори илмҳои иқтисодӣ гаштааст (диплом 28/Д-142, аз 13.07.2012).
## Осор
### Китобҳо (Монографияҳо)
#Приватизация и возможности привлечения инностраных инвестиций (монография), Душанбе (2001г., с.18-23)
#Приватизация и инвестиция (монография), Душанбе (2008г. 180 стр.) 
#Электроные платежи в банках Таджикистана,( учебное пособие). Душанбе 2007г. 70стр.
#Ҳисобдорӣ дар муассисаҳои қарзӣ( васоити таълимӣ), Душанбе 2012с. 180саҳ.
#Фаъолияти бонкӣ (васоити таълимӣ) Душанбе, 2016с. 465 саҳ.

## Ҷоизаҳо ва ҷоизаҳо
* Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (2016)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Бердиев Рузмат Баротович
* Рисолаи доктори “Институциональные факторы инвестиционного развития в постсоветских мамлакатх (на материалах Республики Таджикистан)"
* Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Байти мусарраъ

**Байти мусарраъ** () — байтест, ки ҳар ду мисраи он ҳамқофияанд. 

Аксари  шоирони қасидасарои форсизабон дар як қасида ду-се-чаҳор ва зиёда аз он байти мусарраъ овардаанд, ки инро таҷдиди матлаъ низ гӯянд. Ин чиз, асосан, дар қасидаҳои тӯлонӣ ба назар мерасад. Дар чунин қасидаҳо байти мусарраъ баъди тағаззул меояд. Мас., Хоқонии Шервонӣ қасидаи зерини худро бо байти мусарраъ оғоз намудааст:

Пас аз чанд байт, дар ҳамин қасида, боз се байти мусарраъ оварда шудаанд: 

Агар шоир дар шеъри худ байти мусарраъи нав меовард, метавонист қофияи байти мусарраъи пешинаро такрор кунад. Шоирони гузашта баъзан ғазал ё қасидае мегуфтанд, ки тамоми мисраъҳояшон ҳамқофия буданд. Чунин шеърро ғазал ё қасидаи тамомматлаъ ё мусарраъ мегӯянд.
 
Байти мусарраъ баъзан дар рубоӣ низ ба назар мерасад, яъне шоир рубоие мегӯяд, ки тамоми мисраъҳои он ҳамқофияанд. Рубоии зерини Рӯдакӣ намунаи беҳини чунин ашъор аст:

Байти мусарраъ омили хушоҳанг шудани шеър мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Шамси Қайси Розӣ. Ал-Мӯъҷам. Д., 1991.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шеър
Байти тахаллус

**Байти тахаллус** () — байтест, ки дар он тахаллуси шоир зикр меёбад. Зикри тахаллус дар шеър аз замони Рӯдакӣ шурӯъ шуда, то имрӯз (соли 2013) идома дорад. Байти тахаллус як навъ имзои муаллифи шеър аст, ки шеърашро аз шеъри шоирон диг. имтиёз медиҳад. Ҷойи байти тахаллус, асосан, дар охири шеър аст. Мас: 

Дар оғози шеъри форсӣ ҷойи байти тахаллус чандон мушаххас набуд, дар аввалу байну охири байт меомад. Мас.: 

Дар давраҳои баъдӣ зикри байти тахаллус дар охири шеър маъмул гаштаву зикри ҳатмии он дар шеър ба ҳукми қонун даромада, яке аз шартҳои асосии эҷоди ғазал дониста мешуд. Дар шеъри шоирони замони шӯравии тоҷик ва баъди солҳои 90 садаи XX, ба истиснои Абулқосим Лоҳутӣ, овардани тахаллус кам ба назар мерасад. 
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҳмонов Ш. Байт ва муносибати он дар шеър. Д., 1980; 
* Раҳмонов Ш. Таҳаввули воҳидҳо ва созмони жанрҳои лирикӣ дар назми форсу тоҷик. Д., 2010.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шеър
Байтиқӯрғонии 424

**Байтиқӯрғонии 424** — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ.

Давраи нашваш (аз неш зада баромадани тухмӣ то пухта расидан) 85—96 рӯз. Шаклаш дарозрӯя (28,5—35 см), вазнаш 4,1—6 кг. Пӯсташ суфта, ғафс, тӯрнок. Рангаш зарди баланд. Мағзаш (1,5—5 см) сафед, карсосии сероб ва ширин. Дар таркибаш 8,45—9,4 % қанд (аз ҷумла, 4,9—6,5 % сахароза) ва 9,9—10,2 % моддаҳои хушк ҳаст. Тухмаш дарозрӯя, зарди баланд. Аз ҳар га 250—300 сентнер ҳосил мегиранд. Байтиқӯрғонии 424-ро тар мехӯранд ва мехушконанд. Ба камобӣ тоб оварда, дар заминҳои лалмӣ ҳосили хуб медиҳад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Дастури полизкор ̸ Мураттибон Файзиев Х., Шукуров Н., Силвандер В. Г. Д., 1987.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Байтулҷавзо

**Байтулҷавзо** () — ситораи тағйирёбандаи фавқулазими сурх дар бурҷи Ҷаббор (α – Ҷаббор ё α – Сайёд), ки ҷилояш аз 0,2 то 1,2 бузургии ситоравӣ тағйир ёфта, 0,7m-ро ташкил медиҳад. Массааш 17 массаи Офтоб (М.), радиусаш 800 радиуси Офтоб (R.), синнаш 6 млн сол, ҳарор. 3600 К, равшаниаш 40000–100000 равшании Офтоб (L.), масофа аз Замин то Байтулҷавзо тақр. 650 с. р. (200 пк) аст. Бо номҳои арабии «Ад-дурри» («дурахшон»), «Ал-манкиб» («китф»), «Ал-яду-л-юмна» («дасти рост») ва «Шэн Су Си» (хитойӣ), «Ардра», «Накшатра» (ҳиндӣ), «Баху» (санскрит), «Башн» (форсии қадим) ва ғ. ёд мешавад. Нисбат ба пайдоши номи Байтулҷавзо ихтилоф ҳаст. Дар ситорашиносии асримиёнагӣ баъзан, иштибоҳан, номи бурҷи Ҷабборро бо Ҷавзо махлут мекарданд. Мувофиқи ривояти маъмул, Байтулҷавзо шакли вайроншудаи «яду-л-Ҷавзо» («дасти Ҷавзо») ё «ибту-л-Ҷавзо» («бағали Ҷавзо»)-ст. Дар Аврупои асримиёнагӣ тарҷумонҳо ҳарфи «йо»-ро (ду нуқта дорад) аз «бо» (як нуқта дорад) фарқ накарда, номи ситораро Байтулҷавзо (Bedalgeuze) навиштаанд, ки номи нодуруст аз ҳамон ҷой паҳн мешавад. Дар атласи бурҷҳо ситора дар тарафи дасти рости бурҷи Ҷаббор ҷойгир шудааст, ки дурустии номи «яду-л-Ҷавзо»-ро тасдиқ мекунад.

Байтулҷавзо яке аз аввалин ситораҳоест, ки қутри кунҷии аз Замин наоёнаш бо интерферометр андозагирӣ шудааст. Аз рӯйи андозакуниҳои А. Майкелсон ва Ф. Пиз (13 дек. 1920), қутри кунҷии Байтулҷавзо 0,047"-ро ташкил медиҳад. Дертар маълум гардид, ки қутри намоёни Байтулҷавзо тағйирёбанда буда, онро дақиқ муайян кардан ғайриимкон аст, чунки шиддати тобиш ва ранги он ҳангоми аз марказаш дур шудан мунтазам кам мешавад. Байтулҷавзо якумин ситораест, ки дар қурси он доғҳоро муайян кардаанд. Соли 1980 бостоншиносони хитойӣ зиҷҳои ба садаи I то м. мутааллиқро пайдо намуданд, ки дар онҳо ранги Байтулҷавзо сафед ё зард нишон дода шудааст. Батлимуси Қалузӣ дар соли 150 менависад, ки ранги ситора сурх аст. Олимон ба хулосае омадаанд, ки ивазшавии ранги ситора натиҷаи сарфи ҳидрогени ҳаста аст ё Байтулҷавзо пардаи чангу газии худро партофтааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Варшедз (кӯл)

**Варшедз** — кӯл дар Помири Ғарбӣ, яъне дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон аст. Дар нишебаи шимоли қаторкӯҳи Шуғнон, дар баландии 4798 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Масоҳаташ 0,36 км² буда, тӯлаш 1260 м, бараш 280 м, чуқурии кӯл ба ҳисоби миёна 27 м, ҷойи аз ҳама чуқуриаш 66 м аст. Обаш зулол аст. Ба кӯл якчанд дарёчаҳо рехта, аз он дарёи Варшедз (шохоби чапи Ғунд) ҷорӣ мешавад.
 
Номи ҷуғрофии Варшедз аз нигоҳи сохт мураккаб буда, аз ҷузъҳои *var- боло,* 125 баландӣ ва *šedz аз šit, šet,* ба забони авестоӣ *«ҷо, хона, ҷойгоҳ, макони зист»* аз як тараф, аз тарафи дигар ҷузъи *šit, šet*, ба язғуломӣ *šad* «сел», «сангзор» иртибот дошта мешаванд. Пас маънои луғавии ин гидроним сангзори боло, селгузар аст ё ҷойи сангзори боло, мавзеи селгузар мебошад.

## Нигаред низ
* Пайрон (кӯл)

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Кӯлҳои Бадахшон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Булункӯл

**Булункӯл** — номи кӯл дар Помири Шарқӣ буда, воқеъ дар ҳудуди ноҳияи Мурғоби Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Аз ҷузъҳои *булун — боло*, баландӣ, кӯл — гидроним таркиб ёфта, маънояш дар баланди воқеъ будани кӯл аст.. Булункӯл ҳоло дар ҳудуди мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон — Боғи миллии Тоҷикистон ҷойгир аст, Кӯл ба ҳудуди табиии ҳифзшавандаи Тоҷикистон, ки соли 2013 ба Феҳристи Мероси Ҷаҳонии Идораи омӯзишӣ, илмӣ ва фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид (ЮНЕСКО) шомил шудааст.

## Нигаред низ
* Яшилкӯл
* * Пайрон (кӯл)
* Зоркӯл

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кӯлҳои Бадахшон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Балхаш

**Балха́ш** (*Балка́ш*; ) — кӯли сарбаста ва ширинобе дар қисми шарқии Қазоқистон.

## Ном
Бо ҳамин ном дар соҳили кӯл шаҳр дар вилояти Ҷезқазғани Ҷумҳурии Қазоқистон вуҷуд дорад. Маънои луғавии ин гидроним мусаффои оби кӯл аст ва вожаи Балхаш ба забонҳои қадимаи эронӣ мутааллиқ аст.

## Ҷуғрофиё
Дар пастии васеъи Балхашу Алокӯл, дар баландии 340 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Масоҳ. 18,2 ҳазор км2, дарозиаш 614 км, бараш ба ҳисоби миёна 30 км, дар қисми шарқӣ 9–19 км, ғарбӣ то 74 км. Ҷойи амиқтаринаш то 26,5 м. Ҳаҷми обаш 110 км3, масоҳ. ҳавзааш қариб 500 ҳазор км2. Ба Балхаш дарёҳои Или, Қаротол, Оқсу, Лепси ва ғ. мерезанд. 43 ҷазира дорад, калонтаринашон Басаралу Тасарал. Нимҷаз. Сариесик Балхашро ба ду қисм – ғарбӣ ва шарқӣ ҷудо мекунад.

## Иқлим
Иқлими атрофи кӯл биёбонист. Ҳарорати моҳи июл ба ҳисоби миёна 24°С, январ –8°С. Миқдори бориши солона ба ҳисоби миёна 120 мм. Аз ох. ноябр то миёнаи апр. ях мебандад. Соҳилҳои шимолии кӯл баланду шахдор, ҷанубиаш пасти регзору найзор. Соҳилҳояш бениҳоят каҷу ноҳамвор. Оби қисми ғарбии Балхаш шӯр, шарқиаш ширин. Олами ҳайвоноташ ғанӣ аст. Дар Балхаш 20 навъи моҳӣ мавҷуд буда, ширмоҳӣ, аломоҳӣ, фукмоҳиҳои холдору якранг, лабдӯр ва голян танҳо дар Балхаш вомехӯранд. Дар Балхаш асосан суфмоҳӣ, зағорамоҳӣ, ширмоҳӣ ва симмоҳӣ шикор мекунанд.

## Иқтисод
Балхаш киштигард аст. Истгоҳҳои асосиаш – Бурулбайтал ва Балхаш. Дар соҳили шимолиаш кони калони мис ҳаст. Солҳои охир аз сабаби рехтани партови Комбинати металлургияи кӯҳии мисгудозӣ оби кӯл ифлос шудааст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кӯлҳои Қазоқистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Қазоқистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Байтулмаъмур

**Байтулмаъмур** () — тибқи ривоятҳо, хона ё масҷиде, ки рӯёрӯйи Байтулҳаром (хонаи Каъба) дар осмон қарор дошта, бо ибодати фариш-тагон  обод аст. 

Ҳамон гуна, ки дар рӯйи замин барои одамиён хонае ҷиҳати парастиши Парвардгор вуҷуд дорад, дар осмон низ барои фариштагон хонае бино шудааст, то дар он ба парастиши Илоҳӣ бипардозанд. Ҳурмати Байтулмаъмур дар осмонҳо монанди ҳурмати хонаи Каъба дар замин аст. Таркиби «ал-Байту-л-маъмур» танҳо як бор дар Қуръон (сураи Тур, ояти 4) омадааст. Дар оғози ин сура Худованд, дар баробари чанд қасам, ба Байтулмаъмур низ савганд ёд кардааст. Савганди Илоҳӣ ба Байтулмаъмур аз ҳурмату азамати воло ва муқаддасии ин хонаи обод дар пешгоҳи Худованд далолат мекунад. Тибқи ривояте, Байтулмаъмур барои Одам (а) аз биҳишт ба замин фурӯ фиристода, дар айёми тӯфон ба осмон бурда шудааст, ки номи он Зироҳ аст. Дар ривояте Байтулмаъмур ва Байтуллоҳ (Каъба) ҳаммаънӣ дониста шудааст. Тибқи ривояти диг. ва баъзе тафсирҳо, Байтулмаъмур ҳамон Масҷидулақсост, ки дар Қуръон (сураи Исро, ояти 1) зикр гардидааст. Дар ҳадисе аз Молик ибни Саъсаа омадааст, ки расулуллоҳ (с) дар шаби меъроҷ ҳамроҳи Ҷабраил (а) аз осмони ҳафтум гузашта, ба Байтулмаъмур ва, пас аз он, ба Сидратулмунтаҳо расид. Дар дастае дигар аз ҳадисҳо омадааст, ки пайғамбар (с) шаби меъроҷ дар Байтулмаъмур бо ҳазрати Иброҳим (а) гуфтугӯ карда, дигар анбиёву расулону фариштагон дар паси ӯ бо азони Ҷабраил (а) ба намоз истоданд. Дар ривоятҳои гуногун ҷойгоҳи Байтулмаъмур дар табақаҳои мухталифи осмон дониста шудааст: осмони ҳафтум, шашум, чаҳорум ва фурудин (осмони дунё). Дар ривояте омадааст, ки Байтулмаъмур муттасил ба арш аст. 

Тибқи ривоятҳо, Байтулмаъмур панҷоҳ ҳазор сол пеш аз офариниши осмонҳову замин офарида шудааст. Ҳар рӯз ҳафтод ҳазор фаришта ба Байтулмаъмур фуруд омада, ба намоз меистанд ва диг. ҳаргиз ба он ҷо бознамегарданд. Пас аз тавофу зиёрати Байтулмаъмур ба замин меоянд ва ба тавофи Каъба мепардозанд. Бар Байтулмаъмур номи Худои таъоло навишта шудааст. Қуръон нахуст дар шаби қадри моҳи рамазон ба якборагӣ ба Байтулмаъмур фуруд оварда, сипас, аз он ҷо, батадриҷ, порча-порча, дар зарфи 23 сол ба расули акрам (с) нозил шудааст.

Мутобиқи тасаввуроти ирфонӣ, ҳамаи мавҷудоти олами моддӣ, аз ҷумла, хонаи Каъба, дар оламҳои пешин (олами мисол, ақл ва лоҳут) таҳаққуқ ёфтаанд. Аз ин рӯ, Байтулмаъмур ишора ба вуҷуди хонаи Каъба дар олами мисол, ҳақиқати мисолии Каъба дар оламҳои ғайбии осмони чаҳорум ё ҳафтум аст. Каъба мураббаъ сохта шудааст, чунки дар рӯёрӯйи Байтулмаъмур қарор дорад. Байтулмаъмур мураббаъ аст, ба ин далел ки дар баробари арш қарор дорад; арш мураббаъ асту калимаҳое, ки ислом бар онҳо бино ёфтааст, чаҳоранд: «субҳоналлоҳ, алҳамдулиллоҳ, ло илоҳа иллаллоҳ, Аллоҳу акбар».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۳. تهران، 
* ۱۳۷۳؛ دائرة المعارف قرآن کریم. ج۶. قم، ۱۳۷۲.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Арнасой

**Арнасой** — кӯл дар ҳудуди Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон воқеъ буда, аз нигоҳи сохт мураккаб буда, аз ҷузъҳои арна ва сой шакл гирифтааст. Аслан ҷузъи арна шакли тағйирёфтаи аро буда, ин калима арабӣ аст ва ба маънои ҷойи кушода, фарох ва вожаи сой ба маънои дара далолат мекунад, ки ба ин мулоҳизаи мо муҳити ҷуғрофӣ низ ҷавобгӯ аст.

## Нигаред низ
* Довуткӯл
* Намаккон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Довуткӯл

**Довуткӯл** — кӯл дар ҳудуди Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон воқеъ аст.

Ин гидроним ба маънои кӯле, ки ба Довут ном шахс гузошта шудааст.

## Нигаред низ
* Арнасой
* Баҳркӯл

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Намаккон

**Намаккон** — кӯл дар ҳудуди Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон буда ва аз ҷузъҳои намак – моддаи сафеди булӯринсадаф ва кон – ҷой, макони намак таркиб ёфта, маънои кони намакро дорад.

## Нигаред низ
* Довуткӯл
* Арнасой

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Сариқамиш (кӯл)

**Сариқамиш [Sariqamiš]** — номи кӯл дар Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон буда, аз нигоҳи сохт мураккаб буда, мутааллиқи забонҳои форсӣ ва тоҷикӣ мебошад ва аз ҷузъҳои *[[сар]]* – ибтидо, оғоз ва *[[қамиш]]* – номи як навъи рустанӣ таркиб ёфтааст. Яъне маънои луғавиаш ҷое, ки оғози қамишзор аст, мебошад.

## Нигаред низ
* Довуткӯл
* Намаккон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Талимарҷон

**Талимарҷон [Talimarjān]** — номи кӯли калони водии Кешрӯд, ки ҳоло дар ҳудуди вилояти Қашқадарёи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст ва дар резишгоҳи дарёи Кеш ва шохобҳои он дар соҳили рости Амударё қарор дорад. Имрӯз низ яке аз кӯлҳои калони ин водӣ ба ҳисоб меравад. Талимарҷон калимаи мураккаб буда, аз ҷузъҳои *тал* ва *марҷ* таркиб ёфта, ба маънии *теппаи сарсабз*, *баландии обод* далолат менамояд ва ин калимаҳо тоҷикӣ мебошанд. Дарвоқеъ, кӯли Талимарҷон дар анбӯҳи дашти беканору биёбони беодам қарор дорад ва аз дур ободу сарсабз менамояд. Номи гидроним ба ҳамин маънӣ созмон ёфтааст. Дар айни замон дар гирду атрофи ин мавзеи ҷуғрофӣ нерӯгоҳи обӣ, шаҳраки истиқоматӣ бунёд гардидааст, ки ин мавзеъро боз ободтар намудааст.

## Нигаред низ
* Сариқамиш (кӯл)
* Намаккон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Улуғшӯркӯл

**Улуғшӯркӯл [Uluγšurkul]** — номи кӯл дар Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон буда, аз нигоҳи сохт мураккаб аст ва мутааллиқи забонҳои туркӣ ва форсӣ мебошад ва аз ҷузъҳои улуғ-бузург, *шӯр*- дорои бисёр намак будан ва кӯл - ҷойи ҷамъшудаи об таркиб ёфтааст. Яъне маънои луғавиаш шӯркӯли бузург аст.

## Нигаред низ
* Ҷилдирбос
* Талимарҷон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Ҷилдирбос

**Ҷилдирбос [Jildirbās]** — номи кӯл дар ҳудуди Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон воқеъ буда, аз нигоҳи сохт сода аст ва мутааллиқи забони туркӣ мебошад.

## Нигаред низ
* Улуғшӯркӯл
* Талимарҷон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Баҳркӯл

**Баҳркӯл [Bahrkul]** — номи кӯл дар ҳудуди Ҷумҳурии мухтори Қарақалпоқистони Ҷумҳурии Ӯзбекистон воқеъ ва аз нигоҳи сохт мураккаб буда, аз ҷузъҳои баҳр – дарёи азими шӯр ва кӯл – ҷойи ҷамъшудаи об таркиб ёфтааст. Ин гидроним ба маънои ҷойи бисёр ҷамъшудаи оби шӯрро далолат мекунад, ки ин ҷузъҳо мутааллиқи забонҳои арабӣ ва туркӣ мебошанд.

## Нигаред низ
* Довуткӯл
* Арнасой

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кӯлҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Обанбори Муъминобод

**Муъминобод [Mu’minābād]** — номи обанбор дар ноҳияи Муъминободи вилояти Хатлони Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Обанбори Муъминобод обро ба воситаи канал аз дарёи Сурхак мегирад. Оби обанбор барои обёрии заминҳои обчакорию зироати хӯроки чорвои ноҳияи Муъминобод ва минтақаи Кӯлоби вилояти Хатлон сарф мешаванд.
## Нигаред низ
* Обанбори Норак
* Баҳри тоҷик

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обанборҳои вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Обанбори Бойғозӣ

**Обанбори Бойғозӣ** — обанбор дар ҳудуди деҳаи Пастакони канори дарёи Вахши Ҷумҳурии Тоҷикистон воқеъ мебошад ва соли 1965 ба истифода дода шудааст. Фарогири 87 млн. м³ об ва майдони сатҳи об 4,4 км² мебошад.
## Нигаред низ
* Обанбори Норак
* Баҳри тоҷик

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обанборҳои вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Обанбори Даҳанасой

**Обанбори Даҳанасой** — обанбор дар вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон. Манбаи оби Обанбори Даҳанасойро дарёи Сир ташкил медиҳад. Ин гидроним аз нигоҳи сохт иборат аз гидроним. Обанбори мазкур соли 1982 сохта шудааст.

## Нигаред низ
* Обанбори Норак
* Баҳри тоҷик

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обанборҳои вилояти Суғд
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Обанбори Каттасой

**Обанбори Каттасой** —  обанбор дар наздикии (дар теппаҳои назди шаҳр, дуртар 3-4 км) шаҳри Истаравшани вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷойгир шудааст. Манбаи оби Обанбори Каттасойро чашмаҳои сойи Каттасой ташкил медиҳад. Ин обанбор соли 1965 бунёд гардидааст.

Дар замони Ҳокимияти Шӯравӣ дар сарбанди обанбори Каттасой нимпайкара бо бозуи дарози Владимир Ленин гузошта шуда буд, ки он дар Тоҷикистон калонтарин нимпайкараи эҷодкори аввалини давлати сотсиалистӣ дар таърихи ҷаҳон буд. Муҷассама дар теппа гузошта шудааст. Барои аз тарафи шаҳри Истаравшан баромадан, бо он зинапояи 365 зина баромадан лозим аст.

## Нигаред низ
* Обанбори Даҳанасой
* Баҳри тоҷик

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обанборҳои вилояти Суғд
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Обанбори Сарбанд

**Обанбори Сарбанд [Ābanbāri Sarband]** — номи обанбор дар ҳудуди шаҳри Сарбанди Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Манбаи оби Обанбори Сарбанд дарёи Вахш ташкил медиҳад. Ин гидроним аз нигоҳи сохт иборагидроним буда, ба маънои обанборе, ки дар ҳудуди шаҳри Сарбанд аст, далолат мекунад.
## Нигаред низ
* Обанбори Норак
* Обанбори Муъминобод

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обанборҳои вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Обанбори Селбур

**Обанбори Селбур [Ābanbāri Selbur]** — номи обанбор дар ҳудуди ноҳияи Муъминободи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар қади дарёи Сурхоб соли 1965 сохта шудааст, мебошад. Ин гидроним аз нигоҳи сохт ибора-гидроним аст.
## Нигаред низ
* Обанбори Сарбанд
* Обанбори Бойғозӣ

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Обанборҳои вилояти Хатлон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Абубакри Байҳақӣ

**Абубакр Аҳмад ибни Ҳусайни Байҳақӣ** (, маъруф ба **имом Байҳақӣ**; 994, деҳаи Хусравгирд, Байҳақ — 1066, Нишопур) — муҳаддис ва фақеҳи барҷастаи шофеъии хуросонӣ, падари Абуалии Байҳақӣ.

## Зиндагинома
Дар Исфароин, Тус, Ҳамадон, Нишопур, Рӯдбор, Бағдод, Кӯфа ва Макка такмили илм кардааст. 

## Осори боқимонда
Аз Байҳақӣ осори илмии арзишманди бисёре ба мерос мондааст, ки китобҳои «Сунани Кубро», «Сунани Суғро», «ал-Маориф», «Асмо ва сифот», «Далоили нубувват», «Одоб», «Тарғибу тарҳиб», «Аҳкому-л-Қуръон» аз ҷумлаи онҳоянд. Китобҳои Байҳақӣ бештар дар таъйиди мазҳаби имом Шофеӣ ва радди назароти уламои мазҳабҳои дигар навишта шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Муҳаддисон
Гурӯҳ:Ашъария
Байҳасия

**Байҳасия** () — фирқае хориҷия, ки муассисаш Абубайҳас Ҳайсам ибни Ҷобир мебошад, ки аслан аз Ироқ буда, аз таъқиби Ҳаҷҷоҷ ибни Юсуф ба Мадина фирор кардааст.

Дар Мадина ба тавассути мулозимони ҳокими шаҳр Усмон ибни Ҳайён дастгир ва бо фармони Валид ибни Абдулмалик ба қатл (соли 713) расонда шудааст. Таълимоти Абубайҳас мазмуну моҳиятан ба ақоиду орои азрақия, суфравия ва абозия шабоҳати зиёд дорад. Бинобар он, аксари муҳаққиқон байҳасияро фирқае васатӣ (миёнҷӣ) дар миёни фирқаҳои мазкур арзёбӣ кардаанд.
 
Бино бар ақидаи байҳасия, муъмин шахсест, ки ба маърифати Худо пардохта, нозил шудани Қуръонро бипазирад ва ҳомии авлиё ва дур аз душманони худ бошад. Пайравони байҳасия масъалаи ҳарому ҳалолро риоя менамуданд, вале таъбиру тафсири онҳоро ҷоиз намедонистанд. Ҳамчунин, муътақид буданд, ки имон меъёри маърифати ҳақиқату кизб аст ва маърифат бо илм ҳосил нахоҳад шуд. Онҳо фарзандони кофирро  кофир ва шаробро ҳалол мешумурданд. Яке аз масъалаҳои муҳимме, ки байҳасия мавриди баҳсу баррасӣ қарор дода буд, озодии ирода мебошад. Байҳасиён афъоли бандагонро озод эълон карда, дахолати Худоро дар он рад мекарданд. Бидуни шаҳодат зиноро куфр намедонистанд. Дар ҳаллу фасли баъзе масъалаҳои шаръӣ байни пайравони байҳасия ихтилоф сар зад, ки ин боиси ба шохаҳо ҷудошавии фирқа гардид. Яке аз он шохаҳо афвия буд, ки он ҳам баъдтар, дар заминаи ҳаллу фасли масоили фиқҳӣ, ба қисмҳо ҷудо шуда буд. Ҳоло байҳасия ва шохаҳои он фаъолият надоранд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* М. Ҳазратӣ, И. Саидиён. Ислом. Равия, мазҳаб ва фирқаҳои он. Д., 1992; 
* Эмомалӣ Раҳмон. Муҳити зиндагӣ ва олами андешаҳои Имоми Аъзам. Д., 2009;
* و. مدلونگ، فرقه های اسلامی. تهران، ۱۳۷۷؛ 
* ولایتی علی اکبر. پویائ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. ج. ۱. تهران، ۱۳۸۲ 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хавориҷ
Байъат

**Байъат** () — шевае роиҷ дар фарҳанги исломӣ барои паймон бастани мардум бо имомону ҳокимон аст, ки дар асоси он ба вафодорӣ қавл медиҳанд.

## Таърих
Дар байни арабҳои пеш аз ислом суннате вуҷуд доштааст, ки барои пазируфтани ҳокимият аз фарде ва уҳдадорӣ аз фармонбардорӣ аз вай байъат мекардаанд. Баъди ҷорӣ шудани ислом ҳам ин суннат идома ёфта, дар асри пайғамбар (с) ва хулафои рошидин аз тариқи тарафдорӣ кардан ба ҳокимият бо сардори он байъат мекарданд. Умуман, байъат метавонад ҳузурӣ ва ғайриҳузурӣ бошад, ки дар дувумӣ тавассути фиристодани нома фармонбардории худро аз ҳоким таъйид мекарданд.

Дар бораи байъат фақеҳон ақидаи гуногун доранд. Нахустин байъат пас аз зуҳури ислом «Байъати ашира» номида мешуд, ки дар соли севуми биъсат сурат гирифт. Чаҳор тан аз наздикони хешро Муҳаммад даъват намуда, хостори байъати онҳо шуд. Минбаъд аксари мардуми Мадина, баъдан Макка, ба ӯ байъат оварданд. Баъди Муҳаммад интихоби Абубакр ба хилофат бо ҳамин усул сурат гирифта буд, ҳарчанд гурӯҳе аз муҳоҷирону ансор бо ӯ байъат накарданд. Дар баъзе маъхазҳо гузориш ёфтааст, ки барои байъат гирифтан баъзан усулҳои зӯроварӣ ҳам истифода мешудаанд.

Умар мувофиқи мактубе, ки Абубакр пеш аз вафоташ дар он васият карда буд, аз мардум байъат гирифт ва ба сарварии хилофат расид. Аз ин рӯ, шеваи интихоби ӯ ба баъзе ихтилофҳо рӯ ба рӯ шуд. Умар таъйини халифаи баъди худро ба шӯрои шашнафара супурд, то аз миёни хеш якеро интихоб кунанд. Ин баргузидагони ҷомеа (нухбагон) бояд як нафарро интихоб ва мардуми Мадина бо ӯ байъат мекарданд, он гоҳ мардуми диг. минтақаҳо ҳам ин байъатро мепазируфтанд. Пас аз қатли Усмон мардум худашон ба хонаи Алӣ ибни Абитолиб омаданд ва хостори байъат бо ӯ шуданд. Алӣ ба исрори мардум посух дод, ки агар ин кор озодона ва бо ризои мардум дар масҷид анҷом дода шавад, ӯ сарварии хилофатро хоҳад пазируфт. Иттифоқан, ҳангоми ҷамъомад дар масҷид, на фақат мардуми Мадина, балки мардуми шаҳрҳои Мисру Ироқ ҳам гирд омаданд ва дар байъати умумӣ иштирок карданд. Бинобар ин, Алӣ дар яке аз суханрониҳояш гуфта буд, ки на ҳозирин дар бораи байъати мардум бо ман ҳаққи таҷдиди назар доранду на ғоибин ҳаққи рад.

Дар давраи Умавиёну Аббосиён байъат гирифтан аз мардум ривоҷ гирифтааст. Тадриҷан, баробари ташаккул ёфтани фирқаву мазҳабҳои гуногун, масъалаи байъат овардан ба масоили фиқҳи аҳли суннату ҷамоат омезиш ёфта, дар чаҳорчӯби фиқҳи исломӣ ҳаллу фасл мегардид. Шииён интихоби ҳоким(имом)-ро аз ҷониби Худо муқарраршуда мешумурданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* М. Ҳазратқулов. Ислом ва Абуҳанифа. Д., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Байъона

**Байъона** — маблағи пулие, ки як тараф, мувофиқи маблағи дар шартнома пешбинигардида, ки бояд пардохта шавад, барои исботи бастани шартнома ва таъмини иҷрои он, ба ҳисоби тарафи дигар мегузаронад. 

Ҳоло чунин навъи таъмини иҷрои уҳдадорӣ васеъ истифода мешавад. Агар пештар танҳо дар байни шаҳрвандон татбиқ карда шавад, ҳоло на танҳо дар муносибати байни шаҳрвандон, балки дар муносибатҳое, ки шахсони ҳуқуқӣ ширкат менамоянд, татбиқ карда мешавад ва дар муносибатҳои соҳибкорӣ васеъ истифода мегардад. Байъона асосан маблағи пулӣ бошад ҳам, маҳдудияте нест, ки дар шакли дигар арзишҳои молумулкӣ ҳам амалӣ гардонида шавад. Додани байъона ва миқдори маблағи он дар созишномаи байни тарафҳо муқаррар карда мешавад. Тасвиби созишнома доир ба байъона, сарфи назар аз маблағи он, танҳо дар шакли хаттӣ сурат мегирад. Супурдани байъона собит мекунад, ки байни тарафҳо созишнома вуҷуд дорад. Супурдану гирифтани байъона маънои қисман иҷро намудани муқаррароти уҳдадориро дорад. Супурдану гирифтани байъона бевосита исботи шартномаи мавҷуда аст.

## Ҳамчунин нигаред
* Пешпардохт

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Линда Бак

**Линда Бак** (; тав. 29 январи 1947, Сиэтл, Вашингтон) — биологи амрикоӣ, барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши физиология ва тиб (2004).

Хатмкардаи Донишгоҳи Вашингтон. Аз соли 2003 дар донишгоҳи мазкур дарс мегӯяд. Кормандони лабораторияе, ки Линда Бак роҳбари он аст, аз рӯйи нақшаи комбинаторӣ фаъолият доштани силсилаи шоммаро исбот намуданд. Соли 2004 барои тадқиқи ретсепторҳои шомма ва силсилаи узвҳои ҳисси бӯй ба Мукофоти нобелӣ дар соҳаи физиология ва тиб сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Перл Бак

**Перл Бак**, дар тифлӣ **Сайденстрикер** (; номи хитойӣ 赛珍珠, *Sài Zhēnzhū*; 26 июни 1892 — 6 марти 1973) — нависандаи амрикоӣ, барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт (1938). Духтари мубаллиғи дин дар Хитой.

## Зиндагинома
Наврасӣ ва ҷавониашро дар Хитой гузарондааст. Солҳои 1925–30 дар донишгоҳҳои Хитой аз таърихи адабиёти англисӣ дарс гуфтааст.

## Эҷодиёт
Романи нахустинаш «Боди шарқӣ, боди ғарбӣ» (1929)-ст. Донишу маърифаташ дар соҳаи адабиёт ва фолклори классикии Хитой имкон доданд, ки дар романи сегонаи «Хонаи замин»: («Замин», 1931, Мукофоти Пулитсер, 1936; «Фарзандон», 1932, «Хонаи таракашуда», 1935) ғояи адаму эҳёи табиатро ифода намояд. Мунаққидон романи «Замин»-ро «қиссаи зиндагии инсон» номидаанд. Тарҷумаи ҳоли падару модарашро дар асарҳои «Бадарға» (1936) ва «Фариштаи мубориз» (1936) нақл кардааст. Баъди муҳоҷират ба ИМА эҷоди асарҳоро дар бораи Хитой идома дод («Фарзандон»,1932, «Модар»,1934). Дар солҳои Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ очерку рисолаҳои зиддифашистӣ, аз ҷумла, оид ба дӯстии Амрикову Шӯравӣ («Гуфтугӯ дар бораи Россия»,1945) навиштааст. Романҳои иҷтимоӣ-маишӣ ва «оилавӣ»-и Б. аз ҳаёти амрикоиён дар солҳои 50 садаи XX бо тахаллуси «И. Седҷ» ба табъ расидаанд. Дар романи «Ба субҳ амр бикунед» (1959) олимони амрикоие муаррифӣ шудаанд, ки маҷбуран силоҳи ҳастаӣ сохта, ин амали худро ба таври гуногун арзёбӣ менамоянд.
 
Дар рисолаҳои таърихӣ-публитсистии «Халқи Ҷопон» (1968), «Хитой аз назари ман» (1970), «Хитой дар гузаш-та ва имрӯз» (1972) «Шарқу Ғарб» (1975) масоили зиндагии мардуми ватани хеш ва ҳамсояҳо, баробарҳуқуқии зангиҳо, барҳам додани мустамликадориро мавриди баррасӣ қарор додааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Мукофоти нобелӣ сарфароз гардонида шудааст (1938).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Эйшискина Н. Мирный ли атом? // ж. Иностранная литература. №6,1960.

## Сарчашма
*
Бакелит

thumb|Датгоҳи телефонӣ дар корпус аз бакелит (1931)
**Бакелит** (аз номи ихтироъкори он — кимиёдони белгиягию амрикоӣ Лео Бикеланд) — номи собиқи зифтҳои фенолформалдегид ва масолеҳи дар асоси онҳо тайёркардашуда. Зифтҳои мазкур дар натиҷаи таъсири фенол ба алдегиди формиат (якҷо бо катализаторҳои ишқор) ҳосил мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* Музей бакелита
* Завод Карболит, история. 

Гурӯҳ:Пластмассаҳо
Гурӯҳ:Диэлектрика
Рамзия Баккал

**Баккал Рамзия Усейнова** (**Тарсинова**; ) — раққоса ва балетмейстери тоҷик, Артисти халқии ҶШС Тоҷикистон (1983).

## Зиндагинома
Солҳои 1947-71 раққосаи Театри драмаи мусиқии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Ленинобод (ҳоло Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Камоли Хуҷандии шаҳри Хуҷанд), 1971-90 балетмейстери ҳамин театр буд. Истеъдоди баланди раққосӣ дошт, рақсҳои халқҳои гуногунро басо нарму нозук адо менамуд. Бар асоси рақси мардуми манотиқи мухталифи Тоҷикистон сюитаи чорқисмаи рақсии «Зарбҳои диёри офтобӣ»-ро таҳия ва иҷро намуд, ки писанди бинандагон гардид. Баккал рақсҳои тоҷикии «Ҷигарпора», «Занг», «Нағорабазм», «Танавор», рақсҳои хоразмӣ, ҳиндӣ, русӣ ва диг. халқҳоро бо эҳсосоти баланду назокати том иҷро кардааст. Рақсҳои бисёр спектаклҳои театрӣ, аз ҷумла, «Оршин мол-олон»-и В. Ҳоҷибеков, «Дилором»-и М. Ашрафӣ, «Рамояна»-и Н. Гусева, «Фаввораи Боғчасарой»-и А. Исломов ва ғ-ро ба саҳна гузоштааст. Рақсҳои дастҷамъона таҳиякардаи ӯ — «Шодиёна», сюитаҳои хореографии «Сулҳ», «Ҳафтранг» (рақси 7 воҳаи Тоҷикистон), «Бахти мо» ва ғ. ба рушду ташаккули рақси миллии тоҷик мусоидат намудаанд. Саҳми Б. дар тарбияи раққосони ҷавон хеле бузург аст. Ба ҷумҳуриҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ва кишварҳои хориҷӣ (Афғонистон — 1966, 1972, Покистон — 1972) сафари ҳунарӣ кардааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сомониён (деҳа, н. Ҳамадонӣ)

**Сомониён** (то соли 2013 *Метантуғай*) — деҳа ва маркази Ҷамоати деҳоти Турдиеви ноҳияи Ҳамадонӣ. Аз Сомониён то маркази ноҳия 15 км. Аҳолиаш 5300 нафар (2020), тоҷикон.

Деҳа дар соҳили дарёи Панҷ ва ариқи Деҳқон ҷойгир шудааст. Номи пешинааш *Метантуғай* буд, аз 11 декабри соли 2012 ивази ном кардааст ва ҳоло Сомониён ном дорад. Деҳа ба шарафи давлатдории Сомониён гузошта шудааст.

## Мардум
Шумораи аҳолии деҳаи Сомониён дар соли 2020 аз 5300 нафар, аз он ҷумла:
*мардон 2795
*занон 2505
Дар соли 2010 аз 4365 нафар ва дар соли 1981 аз 2880 нафар иборат буд.

## Иқтисодиёт
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 9, китобхона, беморхона ва хонаи фарҳанг дорад. Мардум асосан ба кишт ва парвариши шолӣ, пахта, полезиҳо ва чорво машғуланд. Заминҳои ин деҳа аз дарёи Панҷ, бо ариқи Деҳқон обёрӣ мешаванд.
*Шумораи хоҷагиҳо 604 адад.
*Миқдори заминҳои наздиҳавлигӣ 67 га.
*Миқдори заминҳои ёрирасони шахсӣ 68,65 га.
*Шумораи хоҷагиҳои деҳқони 193.

## Кӯчаҳо
Деҳаи Сомониёни ноҳияи Ҳамадонӣ аз кӯчаҳои зерин иборат аст:
* кӯчаи Сарҳадчиён (ба хотири кӯчаи наздисарҳади буданаш)
* кӯчаи Толиб Роибов (ба шарафи аввалин раиси Деҳоти Турдиев. Пештар кӯчаи ба номи *Ленин*)
* кӯчаи Ганҷавӣ (ба шарафи Низомии Ганҷавӣ)
* кӯчаи Зебиниссо (ба шарафи Зебиниссо)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳамадонӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Турдиев
Оскар Баклунд

**О́скар Андре́евич Ба́клунд** (, Карлстад, Шветсия— , Пулково, Русия) — и  руси шведитабор; академик-ординарияи ахтаршиносии АИ императории Санкт-Петербург (1883), директори Саррасадхонаи ахтаршиносии Николаевск дар Пулково (1895—1916).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Упсала (1872), ассистенти Расадхонаи Стокголм (1872–76), ахтаршинос-мушоҳидагари Расадхонаи Дерпт (1876–79), адюнкт-ахтаршиноси Расадхонаи Пулково (1879–87). Аз соли 1895 то охири умр  директори Саррасадхонаи ахтаршиносии Николаевск (Пулково) буд.

## Корҳо
alt=|thumb|293x293px|О. Баклунд дар Пулково
Асосан дар соҳаи механикаи осмонӣ таҳқиқот анҷом дода, ҳаракати зузанаби кӯтоҳдаври Энкеро омӯхтааст. Камшавии мунтазами даври гардиши онро дар гирди Офтоб натиҷаи муқовимати муҳити байнисайёравӣ, ки дар натиҷаи дучоршавии даврӣ бо сели шиҳобҳо ба вуҷуд меояд, маънидод намудааст. Барои хидматҳои шоистаи ӯ дар таҳқиқоти кометаи Энке АИ Петербург онро кометаи Энке–Баклунд ном ниҳод. Яке аз аввалинҳо шуда массаи нисбатан саҳеҳи Мирриху Зуҳраро муайян кард. Дар экспедитсияҳои омӯзиши гирифт (кусуф)-и Офтоб ва ченкунии дарозии камони меридиан дар ҷаз. Шпитсберген иштирок кардааст. Узви Ҷамъияти ахтаршиносии подшоҳии Лондон, узви вобастаи АИ Париж, узви ифтихории Ҷамъияти ахтаршиносии Россия ва як қатор ҷамъиятҳои дигар.

Яке аз танӯраҳои Моҳ ва сайёраи хурде ба ифтихори Баклунд номгузорӣ шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* О. А. Баклунд на сайте Всероссийское генеалогическое древо

## Сарчашма
*
Баковул

**Баковул**, **бакавул**, **буковул** — чашандаи ғизо, маъмури тадоруки лашкар ва соҳиби мансаби низомӣ, аз ҷумлаи муътамадон интихоб мегардид ва дар давраи муғулҳо яке аз вазифаҳои калон ба ҳисоб мерафт. 

## Вожашиносӣ
Вожаи туркӣ – муғулӣ ё ҳиндӣ буда, эҳтимол, аз тариқи муғулон ва сулолаи Темуриён ба Ҳиндустон рафта бошад. Дар осори таърихию адабии форсӣ-тоҷикӣ ба маънои чашандаи ғизо, хонсолор, солорхон, чошнигир, пешмарг, боварҷӣ, доруғаи матбах, доруғаи боварҷихона корандозӣ мешавад. Мувофиқи навиштаи Рашидуддини Фазлуллоҳ дар «Ҷомеъ-ут-таворих», найманҳо ба ҷойи «буковул» вожаи «қисот»-ро ба кор бурда, муғулон онро «қирот» талаффуз мекарданд. В. В. Бартолд менависад, ки муғулон мутасаддии хӯрданиҳову нӯшиданиҳо доштанд, ки баъдҳо «буковул» ё «боварҷӣ» номида мешуд. 

## Вазифаҳо
Бакавул, бар иловаи вазифаи асосии худ, вазифаҳои дигаре низ дошт, аз ҷумла, тақсими шикор дар байни шоҳзодагон, умаро ва лашкариён (Рашидуддин). Раиси бакавулон, ки амири бузурге ба шумор мерафт, умури «чарик»-у «лашкар»-ро бар уҳда дошта, мутасаддии тақсими хӯрокворӣ дар байни лашкариён ҳам буд. Дар давраи Ҷалоириён (1340–1432) вазифаи бакавул аҳаммияти бештаре пайдо карда, мувофиқи шаҳодати Муҳаммади Ҳиндушоҳӣ ва Шамси Муншӣ, пас аз «амир» муҳимтарин фард дар байни лашкариён – «оқо» ба шумор мерафт. Масолеҳи лашкариёнро таъмин карда, ҳуқуқи лашкариёнро, ки «девони бузург» таъйин мекард, ба онҳо мерасонд. Ҳуқуқи худи ӯро ҳам «девони бузург» муайян мекард. Дар давраи Темуриён (1369–1505) вазифаи бакавул тақсими ғизо дар ҷашнҳо (Шарафуддин Алии Яздӣ, «Зафарнома») будааст. 

Дар давраи салотини каёнии Гелон (1475–1514) бакавул мансабдори низомӣ буда, ҳамроҳи сафир фармонҳои шоҳро тақсим мекард ва ӯро «Баковулшоҳӣ» меномиданд. Баъзеҳо ба бакавул вазифаҳои гуногунро нисбат додаанд; амири ҷанг, савганд додани умарои узом ва сардорони ҷангӣ барои риояи фармонҳо, ҷамъ овардани сардорон дар маҳалли хидмат, сафирӣ, таҳияи ғизо ва ғ. Дар давраи салтанати Ҳумоюн (1530–39) дар Ҳиндустон бакавул дар канори хонсолор кори баргузории ҷашн, таҳияи ғизо ва шарбатҳоро бар уҳда дошт. Гоҳе ба ӯ чатру туғ, ки хоссаи фармондеҳони низомӣ буд, ато мекарданд. Дар даврони Акбаршоҳ (1556–1605) бакавулро гоҳо ҷузви мулозимони шоҳ, гоҳе ҷузви дастаи навозандагон ё сарояндагон меҳисобиданд. Дар давраи Ҷаҳонгир (1605–1625) соҳиби ин мансаб «паковул» ё «паковулбегӣ» номида шуда, аслан низомии хабаррасон буд ва чанд нафар ба ӯ итоат мекарданд. 

Дар даврони Сафавиён (1501–1722) бакавул ҷузви хидматгорони шоҳӣ ба шумор рафта, масъули ошпазхонаи шоҳ буд. Дар Олтин-Ӯрда вазифаи таъмини маош, хӯрду хӯрок, тақсиму ҷойгиркунии лашкарро ба зимма дошта, баковулӣ аз мансабҳои олӣ ба ҳисоб мерафт ва туманбегию мингбегӣ ба ӯ итоат мекарданд. 

Дар Аморати Бухоро вазифаи дастархончӣ ва чашандаи таомро иҷро мекард. 

## Топонимика
Бакавул дар топонимикаи ҶТ ҳам вомехӯрад:

* Бакавул (ноҳияи Варзоб)
* Бакавули Нав (ноҳияи Варзоб)
* Қалъачаи Бакавул (ноҳияи Истаравшан).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мансабҳои низомӣ
Гурӯҳ:Вазифаҳо
Бакрия

**Бакрия** () — фирқаи каломӣ. Аз номи суфии зуҳдгарои Басрӣ Бакр ибни Абдулвоҳид, ки пайравонаш ин фирқаро асос гузоштаанд, унвон гирифтааст.

## Ақидаҳо
Аҳли ин ҷамоат, дар навбати аввал, муътақид бар он буданд, ки имомати Абубакри Сиддиқ – халифаи аввали рошидин бар асоси «насс»-и пайғамбар будааст. Авҷи фаъолияти фирқа дар охири садаи II ва ибтидои садаи III-и қамарӣ сурат гирифта, мутобиқи гузориши Ҷоҳиз, Ашъарӣ, Бағдодӣ ва диг., фирқаи мустақиле будааст. Бакр муътақид буд, ки «Худованд дар ҳама ҷо ҳозиру нозир аст, дар қиёмат суратеро халқ мекунад ва бандагонаш ӯро ба он сурат мебинанд ва бо вай сухан мегӯянд» (Ашъарӣ ва Бағдодӣ). «Бакр муртакиби гуноҳи кабираро мунофиқ медонад ва бар он аст, ки мунофиқ шайтонро ибодат мекунад ва мункири Худованд аст ва, аз ин рӯ, ҷояш то абад дар дӯзах аст» (Бағдодӣ). Зоҳиран, Б. бо таълимоти шииён дар бисёр масоили ҷадалӣ мухолиф будааст. Чунончи, онҳо хӯрдани набизу масҳ бар кафшро ҷузви суннат медонистанд, ки хилофи назари шииён аст (Ибни Қутбия), ё дар тавсиф Ойишаро аз Фотима (а) бартар медонанд (Бағдодӣ).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ аз рӯи алифбо
Гирбас

**Гирбас** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Балҷувони ноҳияи Балҷувон. Аз Гирбас то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия  20 км; роҳи мошингард. Аҳолиаш 30 нафар (2014), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби асосии деҳаи Дашти Майдон ва мактаб-интернати ҷамоати деҳоти Кангурти ноҳияи Темурмалик таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз оби чашмаи Гирбас обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии деҳқонии хурди «Фархор» мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Балҷувон
Байҳақ

**Байҳақ** () — шаҳру ноҳияе куҳан дар Хуросон, аз тавобеи Нишопур.

## Ном
Дар маъхазҳои асримиёнагӣ ба гунаи «Байҳ» ҳам омадааст. Номи Байҳақ, зоҳиран, муарраби вожаи форсист. Шаклу решаҳои беҳа (беҳин, баҳин, беҳтарин), ё номи бунёдгузори шаҳр дар асри Каёниён – Байҳаҷ (беҳа: ҷойи неку бад) ё пеҳа (қадам паймудан) шубҳаангез аст.

## Таърих
Муаллифони қаблазисломӣ аз Байҳақ ишорае накардаанд, аммо бо таваҷҷуҳ ба он ки тақсимоти кишвари Сосониён дар асрҳои нахустини исломӣ ҳамчунон боқӣ буд, метавон гуфт, ки ҷуғрофиёнависони садаи X аз Байҳақ ба унвони яке аз рустоҳову навоҳии ҳавзаи Нишопур ном бурдаанд, зеро дар замони Сосониён аз тавобеи Нишопур ба ҳисоб мерафтааст. Ибни Русто Байҳақро дар а. 3–9 яке аз рустоҳои сездаҳгонаи ҳавзаи Нишопур донистааст, ки марказаш Хусравгирд шаҳри кӯчаке дар наздикии Сабзвор будааст.

Куҳантарин ривояти таърихӣ дар бораи Байҳақ ба соли 649 мувофиқ меояд, ки Ибни Ҳавқал,ҳангоми зикри шаҳрҳои ҳавзаи Нишопур, аз шаҳрҳои Хусравгирд, Мазинон ва Сабзвор, ки шаҳрҳои умдаи рустоқи Байҳақ ба шумор мерафтаанд, ном бурдааст, аммо аз хусуси Байҳақ хомӯш мондааст. Муқаддасӣ дар садаи X Байҳақро ба ҳайси яке аз рустоҳои ҳавзаи Нишопур ёд карда, аз Байҳақ зикре ба миён наовардааст. Ибни Батута Байҳақро номи дигари ш. Сабзвор донистааст. Дар бархе луғатномаҳо низ ин матлаб такрор шудааст. Алии Байҳақӣ, машҳур ба «Ибни Финдиқ», дар садаи XII ба вайронаҳои Байҳақ ва ҳисори он, ки дар канори шарқии ноҳияи Байҳақ ва наздикии Амнобод қарор дошт, ишора кардааст. Байҳақ дар асари муҳорибаҳои пайваста ва офатҳои табиӣ борҳо хароб гардидааст. Байҳақ дорои 321 қаря будааст. Қасабаи Байҳақ дар ибтидо Хусравгирд ва баъдан, Сабзвор маҳсуб мешудааст. Дар даврони баъдӣ низ Байҳақ чанд маротиба ободу хароб гардидааст. Донишмандони бисёре аз ин ноҳия бархостаанд, ки муаррихон Заҳируддин Абулҳасан Алӣ ибни Зайди Байҳақӣ, Абулфазл Муҳаммад ибни Ҳусайни Котиби Байҳақӣ, муҳаддису фақеҳи шиимазҳаб Абуалӣ Ҳусайн Аҳмади Байҳақӣ ва ғ. аз он ҷумлаанд.

## Ҳамчунин нигаред
* Сабзивор

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Даҳбед (Балҷувон)

**Даҳбед** (то 2024 — Беди баҳтурай) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сафобахши ноҳияи Балҷувон. Аз деҳа то маркази ҷамоат 45 км, то маркази ноҳия 57 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 134 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби деҳаи Сангрезгии ноҳияи Ховалинг таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо – лалмӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Сафобахш (н. Балҷувон)
Зардолудашт (деҳа, н. Балҷувон)

**Зардолудашт** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сафобахши ноҳияи Балҷувон. Аз Зардолудашт то маркази ҷамоат 10 км, то маркази ноҳия 40 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 536 нафар (2017), тоҷикон.

## Мардум
Соли 1955 зимни барҳам хӯрдани ноҳия деҳа ва ҷамоати деҳоти Дектур низ барҳам хӯрд ва аҳолиаш ба ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ кӯчонда шуд. Соли 1996 ноҳия аз нав таъсис ёфт ва як қисми мардум ба деҳа баргашта, онро обод карданд.

Дар ҳудуди хоҷагии давлатии зотпарварии ба номи Сангак Сафаров ҷойгир аст. 

## Иқтисод
Деҳа бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ, осиёби барқӣ ва муассисаи таҳсилоти умумии асосӣ дорад. Талабагон таҳсилро дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Дебдор давом медиҳанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо — лалмӣ. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Сафобахш (н. Балҷувон)
Зарнисор (деҳа, н. Балҷувон)

**Зарнисор**  (то 17 июли 2014 *Дектур*) — деҳа деҳа ва маркази ҷамоати деҳоти Сафобахши ноҳияи Балҷувон. Аз Зарнисор то маркази ноҳия 28 км. Аҳолиаш 1789 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Дар ҳудуди хоҷагии давлатии зотпарварии ба номи Сангак Сафаров ҷойгир аст. Деҳа муассисаи таҳ­силоти миёнаи умумӣ, маркази саломатӣ, масҷиди панҷвақта, осиёби барқӣ ва 4 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ, саб­завот­корӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз чашмаҳои кӯҳӣ обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии деҳқонии инфиродии «Қубод» фаъолият дорад. Нависанда Сайф Раҳимзоди Афардӣ дар ҳамин деҳа таваллуд шудааст.

## Мардум
Соли 1955 зимни барҳам хӯрдани ноҳия деҳа ва ҷамоати деҳоти Дектур низ барҳам хӯрд ва аҳолиаш ба ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ кӯчонда шуданд. Соли 1996 ноҳия аз нав таъсис ёфт ва як қисми мардум ба деҳа баргашта, онро обод карданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Сафобахш (н. Балҷувон)
Боғи Зоғон

**Боғи Зоғон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сарихосори ноҳияи Балҷувон. Аз Боғи Зоғон то маркази ҷамоат 6 км, то маркази ноҳия 30 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 893 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз оби чашмаи дараи Разо ва дарёи Сурхоб обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Балҷувон
Гурӯҳ:Ҷамоати Сарихосор