open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бингёл

**Бингёл** (   Бингөл, курд.  ю.-заз.,   Ճապաղաջուր / **Чапагажур** ) -  шаҳр дар Туркия, пойтахти вилояти Бингёл аст аст. Дар ҳавзаи дарёи Мурат ҷойгир аст. (Արածանի- Аратсани) дар соҳили шохоби рости он - дарёи Гунек, бо забони армании шаҳрест бо ҳамон ном.

## Номгузорӣ
Дар замонҳои қадим, дар ҷойи шаҳр қалъае бо номи Ктарич (   ). Номи Чалагҷур, ба забони армани, аз калимаҳои "чапаг» (хурд, борик) ва «ҷур» (об)  аст, маънояш  бо шумораи зиёди обанборҳо. Дар замонҳои мухталиф ӯ нусхаҳои тағирёфтаи номро мепӯшид - Чапалҷур, Чапаг, Чапагаҷур ва ғайра ҳамчунин бо номи Халп (   Խալփ ).

То соли 1950, шаҳр номи каме тағйирёфтаи арманиро нигоҳ дошт - Чабакҷур (    ), баъд  Бигнгёл номида шуд - аз "ҳазорҳо кӯл" -и туркӣ. Дар забони курдӣ, шаҳр Чевлик номида мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Вилояти Бингёл
Бергама

**Бергама** ( ) — шаҳр ва ноҳия дар Туркия, дар вилояти Измир аст. Бо маҳсулоти ҳунарҳои мардумӣ маълум аст: либосҳои пахта, маҳсулоти тилоӣ, қолинҳои машҳури Бергама.

Шаҳр дар дарёи Бакирчай, дар 26 км аз соҳили баҳри Эгей ҷойгир аст. Минтақа дар ғарб бо минтақаи Дикили, дар ҷануб бо минтақаи Алиага, дар шарқ бо минтақаи Киник, дар ҷанубу шарқ бо Маниса, бо шимол, бо шимаи Баликесир.

## Таърих
Дар замонҳои қадим, **Пергамум**, бузургтарин шаҳри минтақа, дар шимолу ғарби шаҳри муосир ҷойгир буд. Дар даврони Рум, Пергамум ба авҷи худ расида, дар он 150,000 нафар сокинон зиндагӣ мекарданд .

Таъсиси Бейлики туркии Карас тақрибан соли 1297 ва рахнашавии он ба гулӯгоҳи Дарданелес Византияи Пергамро аз алоқаи заминӣ бо Пруссия, Никея, Никомедия ва Константинопол қатъ кард. Воқеан, аз ин лаҳза сокинони боқимонда дар Юнон дар шароити гуруснагӣ ва ғайрисанитарӣ зиндагӣ мекунанд, зеро туркҳои нажодӣ худи шаҳрро муҳосира карданд ва ҳама заминҳои кишоварзӣ дар наздикии он нобуд карда шуданд. Фавти кӯдакон аз сироятёбӣ якбора боло рафт, инро экспедитсияи қабристонҳои православӣ тасдиқ мекунад. Худи шаҳр зоҳиран дар соли 1315 пурра ба ҳалокат расид. Дар доираи Пакс Осмонана, равобити тиҷоратии шаҳр бо минтақаҳои атроф барқарор шуд ва тадриҷан таҳвили маводи ғизоӣ муқаррар карда шуд. Худи туркҳо низ қисман ба макони зист гузаштанд. Аммо ҳатто дар соли 1337, ба гуфтаи Ибн-Натутта, шаҳр ҳанӯз ҳам хароб буд ва танҳо қалъа дар болои теппааш бо сабаби аҳамияти стратегӣ аз ҷониби туркҳо дар ҳолати корӣ нигоҳ дошта мешуд . Аҳолии православӣ якбора коҳиш ёфт, боқимондаҳои он ғулом буданд. Туркҳо ба ғуломони боқимондаи православӣ иҷозат доданд, ки қабри масеҳиро идома диҳанд. Шумораи фавти кӯдакони навзод бо сабаби сироятёбӣ дар байни юнониҳои боқимонда кам шуд, аммо дар байни наврасони юнонӣ, ки ҳоло туркҳо ҳамчун ғулом фаъолона истифода мекарданд, зиёд шуд .

Дар соли 1912 он ҷо зиндагӣ мекарданд: юнониҳо - 25 277 нафар, туркҳо - 22 735 нафар, армянҳо - 1500 нафар.

## Ҷойҳои тамошобоб
чап|мини|270x270пкс| Қолинҳои Бергама
* Манораи Салҷуқӣ, садаи XIV 
* Корвонсаройи Чукурхон (Çukurhan), садаи XIV 
* Корвонсаройи Тошхон (Taşhan), 1432 
* Масҷиди Бузург, 1399 
* Масҷиди Шадирванли (Şadırvanlı), 1550 
 
## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии ноҳия 
* Сомонаи расмии шаҳр 
* Роҳнамои сафар 
* Эссеи таърихӣ 
* Сайёҳии виртуалии шаҳр 
* Пергамум  
* Аксҳо 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Педро Морено

**Педро Морено** (, тав. 14 сентябр 1980; Ҳовоно, Куба) — ҳунарпеша ва мудели кубии теленовелаҳои Амрикои Лотинӣ. Ҳоло ӯ дар Майамӣ бо ҳамсар ва 3 фарзандаш зиндагӣ мекунад.

## Зиндагинома
Педро Морено 14 сентябри соли 1980 дар Ҳавана таваллуд шудааст. Дар кӯдакӣ ӯ бо дӯстон муошират ва варзишро дӯст медошт. Ҳаёти ӯ дар синни 17-солагӣ дигар шуд. Вай дар соли аввали муҳандисии саноатӣ дар *La Cujae* буд, то даме ки бо қаиқ бо 20 нафар ба Майамӣ рафт, сафар 20 соат давом кард ва дар давоми сафар Педро бовар дошт, ки ӯ мемирад, аммо ин бешубҳа арзанда буд.  Пас аз расидан ба Майамӣ, вай ҳам забони англисӣ меомӯхт ва ҳам дар McDonald's кор кард, то он даме, ки ӯ дар якчанд операҳои собунӣ ба ҳайси изофӣ баромад кард.

## Фаъолият
Ӯ дар реалити-шоуи *Protagonistas de novela primera temporada* дебют карда баъдан дар теленовелаҳо ба монанди *Amor Descarado*, *La Mujer en el espejo*, *La viuda de blanco* ва ғайра кор кардааст. Ӯ ҳамчунин аз ҷониби маҷаллаи People ҳамчун яке аз 25 зеботарин мардони испониёӣ ном бурда шудааст.

Педро соли 2004 дар теленовелаи *La mujer en el espejo* нақши раққос Нино Арребаторо бозид, ки ҷуфти ин силсилафилмро Хуан Алфонсо Баптиста ва Паола Рей бозидаанд.

Соли 2008 ӯ дар теленовелаи ширкати Telemundo, "Ниқоби Онолиё" нақши намоёнро дар як саҳна бо ҳунарпешаҳо Элизабет Гутеррес, Мартин Карпан, Сулӣ Монтеро, Химена Дуке, Габриэл Поррас ва Морисо Родригез бозид.

Соли 2010, ӯ дар теленовелаи *Sacrificio de Mujer*-и Venevision, нақши Браулио Валдесро бозӣ кардааст.

Соли 2011, ӯ ба қатори Televisa ҳамроҳ шуд, барои операи мексикии *Una familia con suerte* бо дастаи продюсери иҷроия Хуан Осорио интихоб шуд. Вай ҳамчун Энсо Риналдӣ, падари Моника Риналдӣ (Виолета Исфел) амал мекунад.

Солҳои 2013 ва 2019 ӯ дар намоиши рақсии "Mira Quien Baila"-и мавсими 4-и Univision ва дар теленовелаи "Cosita Linda"-и Venevision ҳамчун бадкирдор бо номи Олегарио Перес иштирок кард, ки нақшҳои асосиро Кристиан Мейер ва Ана Лорена Санчес бозидаанд.

Соли 2014, ӯ дар теленовелаи "Voltea Pa' Que Te Enamores" ҳамчун Родриго Карам нақши асосӣ дошт. Худи ҳамон сол ӯ дар мавсими 8-уми "Nuestra Belleza Latina" ба ҳайси баранда кор кард.

Ӯ соли 2015 барои иҷрои нақши асосӣ дар теленовелаи "Amor de Barrio" ба Televisa бармегардад. Соли 2016 ӯ ҳамчун нақши асосӣ дар теленовелаи "Tres veces Ana" иштирок кардааст. Вай инчунин дар филмҳои "Jesus de Nazareth" ва "La hora de Salvador Romero" баромад кардааст.

Вай ба ҳайати ҳунармандони теленовелаи "Me declare Culpable" ҳамроҳ шуд.

## Ҳаёти шахсӣ
Ҳамсари Педро Барбара Эстевес мебошад,ки онҳо соҳиби як духтар Алехандра ва ду писар Педро ва Кристиан Лео мебошанд. Ӯ бо оилааш дар Майамӣ зиндагӣ мекунад.

## Филмнома

### Филмҳо

### Театр

### Телевизион

## Ҷоизаҳо
### [[Prizes]]

### [[Awards]]

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Куба
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Куба
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони Испанӣ ва Амрикои Лотинӣ
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои амрикоии асри XXI
Гурӯҳ:Муделҳои Куба
Битлис

**Битлис** (  Битлис ) - шаҳр ва ноҳия дар нишебии Битлис дар шарқи Туркия воқеъ аст.

## Ҷойгиршавӣ
Битлис дар масофаи 20 км ҷанубу ғарби кӯли Ван, ҷануби ағбаи Зорапак ( ) дар назди омезиши дарёҳои кӯҳи Авеху (Амегаҷур,  ), Хосров (Амидол) ва ғайра, ки дарёи Битлисро ташкил медиҳанд - яке аз шохобҳои Тигр. Шаҳр дар водие ҷойгир аст, ки дар он дарёҳо ҷорист  ва дар доманакӯҳҳои гирду атроф амфитеатрро ташкил медиҳанд. Хонаҳо дар нишебиҳо дар қатори якдигар ҷобаҷо мешаванд, дар тобистон онҳо дар кабудизоркунии боғҳо дафн карда мешаванд.

Шаҳр дар баландии 1600 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Иқлим континенталӣ: тобистони гарм ва зимистони хеле сард (то 5 моҳ). Ҳаво тоза ва солим аст, оби фаровон. Дар шаҳр ва гирду атрофи он  бед ва сафедор ороишӣ хуб ба воя мерасанд, аз дарахтони мева ва дигар зироатҳо: нок, себ, олу, зардолу, анор, гелос, дарахти анҷир, ангур ва ғайра ҳаст

## Таърих

## Пайвандҳо
*  
* Ҳукумати Bitlis 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Вилояти Битлис
Бодрум

**Бодрум** (   Бодрум ) -  вилоят ва шаҳр дар вилояти Мугла, дар шимоли ҷануби Гёкова дар баҳри Эгей, дар назди ҷазираи Юнони Кос, дар масофаи 300 км аз ғарби Анталия аст. Тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ дар шаҳри Бодрум, 35,795 нафар буд. Дар шаҳрҳо ва деҳаҳои гирду атроф боз 100 522 нафар буданд, ки дар маҷмӯъ дар вилоят 136 317  Аҳолии доимӣ  .

## Ҷуғрофия
Ноҳия чунин ҳокимятҳои маҳаллиро дар бар мегирад: Bodrum шаҳрдориҳо: , Ortakent, Turkbuku, Yalikavak, Gumusluk, Bitez Konadzhyk, Yaly, Mumdzhular. 
## Иқлим
Фазои Бодрум -  мӯътадили баҳри миёназаминӣ. Ҳаво асосан дар зери таъсири баҳри Эгей нисбат ба Баҳри Миёназамин ташаккул меёбад. Бо шарофати ин хусусият, Бодрум дар тобистон нисбат ба шаҳрҳои соҳили баҳри Миёназамин ҳавои нисбатан бароҳат дорад.

## Галерея

## Таърих

## Адабиёт
* 

## Адабиёт
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Яхнавардӣ

мини|Яхнавардӣ
**Яхнавардӣ** () — фаъолияте аст, ки дар он афрод иқдоми ба боло рафтан аз сатҳҳои шебдори сохташуда аз ях мекунанд. Яхнавардӣ варзише пурҳаяҷону барангезанда ва яке аз зермаҷмӯъаҳои риштаи кӯҳнавардӣ маҳсуб мешавад. Ин ришта шабоҳати зиёде ба сангнавардӣ дорад бо ин тафовут, ки дар сангнавардӣ хабаре аз сармо ва ях нест.

## Маконҳои муносиб барои яхнавардӣ
Обшорҳои яхбаста, сахраҳо ва сангҳои пӯшидашуда тавассути оби яхзада аз ҷумлаи ин сатҳҳо мебошанд. Ҳамчунин ин сатҳҳо метавонанд таркибе аз яху санг бошанд.

## Шохаҳои мухталифи яхнавардӣ
Яхнавардӣ худ низ ба чанд шоха ва фаъолият тақсим мешавад, ки аз он ҷумла метавон ба фуруд омадан аз яхчолҳои баланд, обшорҳои яхӣ ва гузар аз масирҳои сангӣ бо абзорҳои яхнавардӣ ишора кард


Гурӯҳ:Ях
Гурӯҳ:Кӯҳнавардӣ
Хорхе Луис Пила

**Хорхе Луис Пила** (; тав. 3 август 1972, Прага, Чехия) — ҳунарпешаи синамо ва телевизиони кубӣ. Вақте ӯ хурд буд оилааш ба Куба куч баст.

## Зиндагинома
Ӯ 3 августи соли 1972 дар Прага таваллуд шудааст. Аммо якуним моҳ пас аз таваллуди писарашон, волидон бо кӯдак ба Куба мераванд.

Дар кӯдакӣ, Хорхе Луис ҳатто орзуи касби актёрӣ надошт - ӯ мехост, ки бозигари бейсбол шавад. Хорхе Луис баъди хатми мактаб мисли тамоми кубиҳо ду сол дар хизмати ҳарбӣ хизмат кардааст.

## Фаъолият
Хорхе Луис Пила фаъолияти худро ҳамчун модели хонаи мӯди La Maison оғоз кардааст. Баъдтар ӯ ба Мексика кӯчид ва дар он ҷо кори муделии худро идома дод.  Дар ин ҷо ӯро продюссерони овозхон Юрӣ (Yuri) мушоҳида карданд: Хорхе Луис Пила барои баромад бо ӯ ҳамчун раққоси эҳтиётӣ даъват карда шуд. Дар давоми ду сол Хорхе Луис бо дастаи Юрӣ ба кишвар сафар кард.

Соли 1996  ӯ дар гурӯҳи D.C.O баромад кард.

Маълумоти актёрии худро аз Televisa гирифтааст. Соли 1997, ӯ аввалин маротиба дар TV Azteca бо силсилафилми "Al norte del corazón" / "Шимоли қалб" бо актриса Анетта Мишел, ки баъдтар ҳамсари ӯ шуд, баромад кард. Силсилафилм дар бораи ишқи мамнӯъ, ки дар фазои ҳавас, фитна, муборизаи нажодӣ ва беадолатӣ фаро гирифта шудааст, нақл мекунад.
Пас аз "Al Norte del Corazón" / "Шимоли қалб", нақшҳо дар теленовелаҳои дигар, аз қабили «Catalina y Sebastián» («Каталина ва Себастян»), «Secreto de Amor» («Сири ишқ»), «Yacaranday», «Rebeca» ва «Ángel Rebelde» пайдо шуданд. Хорхе Луис нақшҳоро аз қаҳрамоне, ки барои ишқи ҳаёташ мубориза мебарад, то бадкирдоре, ки зиндагиро барои рақибони худ номумкин месозад, нақшҳоро бозидааст, ба монанди дар теленовелаҳои «Súbete a mi moto» ва «Acorralada».

Соли 2009, ӯ бори аввал дар Telemundo дар силсилафилми "Más sabe el diablo" ба навор гирифта шуд, ки дар он нақши полиси хушсимо ва далерро мебозад. Дар силсилафилми навбатии "¿Dónde está Elisa?"  / «Элисо куҷост?» соли 2010 низ нақши маъмури  полисро бозид, ки ин теленовела ӯро дар тамоми дунё, инчунин дар Тоҷикистон муаррифӣ намуд. Дар ин лоиҳа ӯ бо Соня Смит, Катрин Сиачоке ва Габриэл Поррас ҳунарнамоӣ намудааст. Баъд аз он Telemundo бо актёр шартномаи истисноӣ баст. Аз ҳамон лаҳза, нақшҳои асосӣ ниҳоят оғоз ёфтанд: «Aurora» / «Аврора» (ҳамчун актёри дуюм эълон карда шуд, аммо дар асл яке аз нақшҳои асосӣ баромад), ки ҷуфти ӯро Соро Малдонадо бозидааст. Дар «La Patrona» ва «En Otra Piel» низ нақшҳои асосиро бозидааст.

Соли 2014 ӯ дар *En otra piel*, ҳамчун Ҷерардо Фонсӣ, ки бадкирдори қиссаро мебозад, иштирок кард. Шариконаш Мария Элиса Камарго, Ванесса Вилйела ва Давид Чокарро буданд.

## Ҳаёти шахсӣ
Хорхе Луис Пила се маротиба оиладор шудааст. Зани аввалаш Ямилӣ Валензуэла Кансеко буд. Издивоҷи дуюм бо актриса Аннет Мишел буд. Вай инчунин бо актриса Аура Кристина Гейтнер издивоҷ карда буд. 27 марти соли 2007 духтараш Сабрина ба дунё омад ва соли 2008 онҳо ҷудо шуданд.

## Филмнома

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Куба
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони Испанӣ ва Амрикои Лотинӣ
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Куба
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Бурдур

**Бурдур** (инчунин **Билдур** ) - шаҳрест дар Ҷанубу Ғарби Анатолиё. Маркази  вилояти Бурдур дар Туркия. Дар наздикии шаҳр кӯли Бурдур ҷойгир аст. Аҳолӣ 2007 - 67 нафар &nbsp; 097 нафар.

## Таърих
Дар соли 1912 дар шаҳр ва ноҳия зиндагӣ мекарданд: туркҳо - 88 600 нафар, юнониҳо - 2 565 нафар.

25 км дуртар аз шаҳр, бошишгоҳи одамони қадимаи Ҳоҷилар ёфт шуд. 
## Пайвандҳо
* Вебсайти расмӣ  
* http://www.baliandbaliworks.com/burdur97/  
* Рӯзномаи Бурдура

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Вилояти Бурдур
Болу

**Болу** (   Болу ) - шаҳр ва ноҳияи Туркия, маркази маъмурии вилояти Болу. Аҳолии он (тибқи барӯйхатгирии аҳолии соли 2000 ) 84 565 нафар будааст . 

Воқеъ дар шоҳроҳи кӯҳнаи Истанбул ва Анкара, ки дар кӯҳҳои атрофи шаҳр, дар ҳоле, ки  роҳи нави мошингарди тавассути  нақб мегузарад, ки дар ҷануби шаҳр ҷойгир шудааст. 

## Таърих

## Пайвандҳо
* Маълумот дар бораи шаҳри Болу 
* Anatolia.com, Болу    ) 
* Аксҳои Болу 

## Адабиёт
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Вилояти Болу
Бурса

**Бурсо** (, ё **Пруса**  Προύσα) — шаҳри бузург дар шимолу ғарби Анатолия, чаҳорумин бузургтарин шаҳр дар Туркия пас аз Истанбул, Анкара ва Измир ва маркази маъмурии вилояти Бурсо мебошад.

## Аҳолӣ
Тибқи барӯйхатгирии соли 2000, шумораи аҳолии шаҳр ба 1.194.687 нафар расид, ки аксарашон турк буданд. То ибтидои садаи XX номи юнонӣ *Пруса* ( Прусса), инчунин Брусса; Ба забони туркӣ *(Yeşil Bursa — Бурсои сабз)* номида мешавад.

Соли 1912 дар шаҳр ва атрофи он зиндагӣ мекард:

Туркҳо — 72 993 нафар

Юнониҳо — 21 850 нафар

Арманҳо — 14 584 нафар

Яҳудиён — 2 548 нафар

## Таърих
Аз соли 395 то 1326 шаҳр ба империяи Византия тааллуқ дошт, дар соли 1326, пас аз шикасти Византия ва муҳосираи бомуваффақияти шаҳри Бурсо ба туркҳо, империяи Усмонӣ гузашт.

Солҳои 1326—1365 — пойтахти давлати ҷавони Имперотурии Усмонӣ.

Шаҳр аз заминҷунбиҳои 28 феврал ва 11 апрели соли 1855, инчунин аз оташи даҳшатнок ба таври ҷиддӣ хароб шудааст.

Дар давраи ҷанги дуюми юнонӣ-туркии солҳои 1919—1922, шаҳрро тобистони соли 1920 артиши юнонӣ забт карда буд. Дар охири соли 1922 ба Туркия баргашт.

## Ҷойҳои тамошобоб
Ҷозибаҳои асосии шаҳр ин осоишгоҳҳои лижаронӣ дар кӯҳи Улудаг, Масҷиди Сабз, Мақбараи Сабз (Йешил Турбе), Масҷиди Улу Ҷомӣ, инчунин хиёбонҳо ва боғҳое, ки дар тамоми шаҳр паҳн шудаанд.

Ягона калисои масеҳӣ дар шаҳр, дар солҳои 2002—2004, ки аз ҷониби чор конфессияи масеҳӣ барқарор шуда буд, моҳи феврали соли 2015, бо дархости мақомоти шаҳр, бояд озод карда шавад.

## Иқтисод
* Заводи автомобилии Oyak-Renault
* Заводи автомобилии Тофаш
* Ширкати таҷҳизоти автомобилии Coskunoz.

## Нақлиёт
Соли 2002 дар шаҳр метро кушода шуд. Хатти ба ном «трамвайи хотиротӣ» мавҷуд аст, шабакаи муосири трамвай сохта шуда истодааст. Бо назардошти наздик будани Истанбул, сокинони Бурсо фурудгоҳҳои Истанбулро барои парвоз ба дигар кишварҳо — Фурудгоҳи байналмилалии Отатурк ва фурудгоҳи Сабиха Гёкчен истифода мебаранд.

## Таълим
Дар Бурсо ду донишгоҳи давлатӣ ва як мактаби хусусӣ мавҷуданд. Донишгоҳи Улудаг, ки соли 1975 таъсис ёфтааст, қадимтарин муассисаи таҳсилоти олии шаҳр мебошад. Дар ин муассиса, ки то соли 1982 Донишгоҳи Бурсо ном дошт, беш аз 47,000 донишҷӯ таҳсил мекунанд.

## Варзиш
Клуби футболи маҳаллии " Бурсоспор " чемпиони Туркия 2009/10 мебошад, ки дар варзишгоҳи Тимса Арена бозӣ мекунад, ки дар шакли тимсоҳ сохта шудааст.

## Адабиёт
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Шаҳрҳои миллионери Туркия
Гагаузҳо

**Гагаузҳо** () — мардуми туркнажод, ки аксаран дар Молдова, Украина, Русия ва қисман дар Узбакистон, Туркманистон, Гурҷистон, Белорус, Булғористон, Руминия, Юнон, Латвия, Эстония, Конодо ва Бразилия умр ба сар мебаранд.

Теъдоди умумии гагаузҳо 250 ҳазор буда (дар ибтидои садаи XXI), аз ин миқдор 147,7 ҳазор дар Молдавия, 32 ҳазор дар Украина ва 12 ҳазор дар Русия зиндагӣ мекунанд. Забонашон гагаузӣ, яке аз шохаҳои ҷанубу ғарбии (оғузӣ) зергурӯҳи туркии оилаи забони олтойӣ мебошад. Хатташон аз соли 1957 кириллӣ ва ҳоло лотиниасос (аз соли 1993) аст. Аксарияташон пайрави равияи православии дини масеҳӣ мебошанд. Дар мавриди ташаккули гагаузҳо якчанд фарзия мавҷуд аст: 1. Ниёгони гагаузҳо туркҳои бодиянишин (оғузҳо, печенегҳо ва половесҳо) буданд, ки дар асрҳои 10-13 аз соҳилҳои шимолии баҳри Сиёҳ ба Балкан кӯчида, мазҳаби православӣ ва фарҳанги қабилаҳои славяниро қабул карданд. 2. Мувофиқи фарзияи таърихнигорони аврупоӣ гагаузҳо қабилаҳои туркзабон буда, соли 670 аз Поволже ба Балкан муҳоҷират ва дини масеҳиро қабул карданд. 3. Мувофиқи назарияи «салҷуқӣ» (дар Туркия маъмул аст) гузаштагони гагаузҳо туркони Осиёи Хурд буданд, ки бо роҳбарии султон Иззуддин Кайковус (1211-20) ба Добруҷа рафтанд. Дар ҷангҳои русу туркии охири садаи XVIII ва ибтидои садаи XX гагаузҳо-и масеҳӣ Русияро пуштибонӣ карда, ба ҷануби Бессарабия кӯчиданд. Як қисми гагаузҳо дар замони ислоҳоти А. П. Столипин ба Қазоқистон кӯчонида шуданд (солҳои 1912-14). Дар солҳои коллективонии хоҷагии деҳот як қисми гагаузҳо ба Ӯзбекистон муҳоҷир карда шуданд. Аз охири солҳои 80 садаи XX дар байни гагаузҳо ҳаракатҳои худшиносӣ ва эҳёи фарҳанги миллӣ оғоз шуд: дар ҳайати ҶШС Молдавия Ҷумҳурии Гагаузия (ноябри 1989) ташкил ёфт; соли 1994 Гагаузия дар ҳайати Молдавия мухторият ба даст овард ва забони гагаузӣ дар баробари забонҳои молдавӣ ва русӣ расмият ёфт. Машғулияти асосии гагаузҳо чорводорӣ, сабзавоткорӣ ва ангурпарварӣ мебошад. Қолинбофӣ яке аз ҳунарҳои маъмулии гагаузҳо маҳсуб мешавад. гагаузҳо дорои фолклори ғанӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Народы Европейской части СССР. Т. 2. М., 1964;
* Квилинкова Е. А. Гагаузы Молдовы и Болгарии. Кишинёв, 2005.

## Сарчашма
*
Ван

**Ван** (Ван,  Վան, курд. Ван) — шаҳр дар шарқи Туркия, дар наздикии соҳили шарқии кӯли Ван. Маркази маъмурӣ (ноҳияи марказӣ, *Меркезӣ*) ва калонтарин шаҳри  Вилояти Ван аст. Аҳолӣ 312,5 ҳазор нафар соли (2009) буд. Пеш аз куштори оммавии арманиҳо дар соли 1915, он яке аз шаҳрҳои муҳимтарин дар Арманистони Ғарбӣ буд.

## Таърих
* Асри IX пеш аз милод  - асри VI пеш аз милод  - дар ҷойи шаҳр Тушпа - пойтахти давлати Урарту буд. 
* Асри VI пеш аз милод д. - асри IV пеш аз милод д. - як қисми сарапияи Арманистон ҳамчун як қисми Форс 
* Асри IV пеш аз милод д. - 200 пеш аз милод д. — як қисми салтанати Армании Ервидидс 
* Солҳои 200 — 190 пеш аз милод д. - қисми давлати Селевкиҳо 
* Соли 190 милод д. — 428 сол — қисми Арманистони Бузург 
* 364 — аз ҷониби қувваҳои Сосониён нобуд карда шуд 
* 428 — асри VIII - қисми марзпанизми армании  Сосониёни Форс 
* VIII - 885 — бахше аз Аморати Арманистони  хилифати араб 
* 885 — 1021 — қисми шоҳигарии  Арманистон (Bagratuni) 
* 1021 — асорати Византия 
* Асри X - ҳамчун пойтахти салтанати Васпуракан Арманистон аҳамияти худро барқарор намуд 
* 1071 — аз тарафи салҷуқиён забт карда шуд 
* 1100 — 1207 — ҳамчун як қисми давлати Шоҳ-Арменидҳо 
* Нимаи дуюми асри XIV - ду маротиба аз ҷониби лашкари Темур нобуд карда шуд 
* Асри XVII - аз ҷониби империяи Усмонӣ забт карда шудааст 
* 1894 — 1895 — қатли аҳолии Арманистон, ки дар натиҷаи он ҳазорҳо арманиҳо кушта шуданд 
* 1915 — 1923 — генотсиди Арманистон 
* Баҳори 1915 — Ҷанги Ван, аҳолии Арманистон, бо вуҷуди муқовимат, аз ҷониби мақомоти Туркия бароварда ва аз байн бурда шуд. Худи шаҳр тақрибан ба пуррагӣ хароб шудааст . Ихтиёриёни Арманистон то фарорасии қисмҳои артиши Қафқоз берун буданд. Шаҳрро артиши Русия гирифтааст . 
* 1916 — Мувофиқи Созишномаи Сайкс - Пико, тамоми вилояти Ван бояд ба Русия тобеъ мегардид. 
* 1920 — Мувофиқи шартномаи Севр, он бояд ба тобеияти Ҷумҳурии Арманистон мегузашт. 
* 1923 — Мутобиқи шартномаи Лозанна, зери ҳукмронии Туркия гузошта шуд.

## Пайвандҳо
*  
* Калисоҳо ва *ибодатхонаҳо* дар атрофи кӯли Ван дар *WesternArmenia.net* ) 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Вилояти Ван
Давра (кимиё)

**Давра**, **давр** () — як хат аз ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ
Китобхонаи миллии Белорус

**Китобхонаи миллии Белорус** (номи пурра — **Муассисаи давлатии «Китобхонаи миллии Белорус»**, ) — китобхонаи асосии илмии ҳамагонӣ дар кишвари Белорус.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобхонаҳои Белорус
Гелиболу

**Гелиболу** (   Гелиболу ) - шаҳр ва ноҳия дар қисми аврупоии Туркия, дар нимҷазираи Галлипол, Вилояти Чаноққалъа. Аҳолии шаҳр, ки дар соҳили Дарданелл ҷойгир аст, 29 ҳазор нафар аст (2016). 
Он бузургтарин шаҳри нимҷазираи Галиполи аст.

То соли 2023, дар доираи бунёди ҳалқаи нақлиётӣ дар атрофи баҳри Мармара, сохтани купруки Канаккале-1915 аз болои Дарданелл, ки шаҳрҳои Лапсеки ( музофоти Баликесир ) ва Гелиболуро пайваст мекунад ба нақша гирифта шудааст .

## Таърих

## Пайвандҳо
* Гелиболу 
* Сомонаи расмии шаҳр 
* Сомонаи расмии ноҳия 
* Галиполи рус - Гелиболу 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Ҳиндучин

**Ҳиндучин** (  ) - нимҷазира дар минтақаи Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ҷойгир аст.

## Этимология
Номгузорӣ аз ҷониби аврупоиҳо (фаронсавӣ) аз калимаҳои " Ҳиндустон " ва " Чин " ташаккул ёфтааст, зеро аврупоиҳо хусусиятҳои ҳиндӣ ва чиниро дар сокинони нимҷазира дидаанд .

## Ҷойгиршавӣ
Масоҳати нимҷазира тақрибан 2 миллион км² аст. Ҳиндучин аз ғарб тавассути гулугоҳи Бенгал ва баҳри Андамании уқёнуси Ҳинд, гулӯгоҳи Малакка, дар ҷануб ва шарқ - ба уқёнуси Ором тавассути баҳри Ҷанубии Чин ва халиҷи Сиам ва Бакбо (Тонкин) шуста мешавад. Дар сарҳади шимоли нимҷазира  тазмин аз тарафи анҷомёбии резишгоҳи дарёҳои Ганг ва Брахмапутра дар резишгоҳи дарёи Хонгха. Дар охири қисмати ҷанубии Ҳидучин  ҳамчун  шакли дарозшакл як нимҷазира Малакка  ҷойгир шудааст.

## Иқлим
Иқлим муссони суб экваториалӣ, дар нимҷазираи Малакка экваториалӣ аст. Дар қисми ҳамвори нимҷазира ҳарорати миёнаи ҳаво аз 20 ° С паст намешавад, дар баҳор ва тобистон ба 28-30&nbsp;°C мерасад. Дар кӯҳҳо ҳарорати ҳаво то 15&nbsp;°C ва поён меравад.

Дар доманакӯҳҳои ғарбии кӯҳҳо ҳар сол 2,5-5 ҳазор мм бориш ба амал меояд, фасли бориш бештар тобистон аст. Дар даруни нимҷазира дар баъзе ҷойҳо солона аз 1 ҳазор мм кам бориш мешавад. Дар соҳили шарқии Ҳиндустон, мавсими сербориш зимистон аст, дар ин ҷо то 2 ҳазор сол кам мешавад. мм бориш

## Наботот
Растаниҳои табиии нимҷазираи Ҳиндучин асосан аз ҷангалҳои намии тропикии таркибаш мураккаб буда, нишебиҳоро бодҳои кӯҳӣ дар бар мегиранд. Дар соҳили ботлоқгардида, рустаниҳои мангр бартарӣ дорад. Заминҳои лалмӣ кишт карда мешаванд, зироати асосии кишоварзӣ биринҷ мебошад. Дар нимҷазираи Малака деҳқонон  каучук парвариш мекунанд.

## Захираҳои зеризаминӣ
Калонтарин конҳои қалъагӣ ва волфрам асосан дар нимҷазираи Малакка ҷамъ шудаанд.

## Давлатҳо
Давлатҳои Вйетнам, Камбоҷа, Лаос, Малайзия (қисми зиёди он), Миёнмор, Таиланд ва инчунин як қисми ками Бангладеш дар нимҷазираи Ҳиндучин ҷойгиранд  .

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  
* *Алексеева Н.Н.* ИНДОКИТАЙ  // Энсиклопедияи бузурги рус. Ҷилди 11. Москва, 2008, саҳ 310.

Гурӯҳ:Осиёи Ҷанубу Шарқӣ
Гурӯҳ:Ҳиндучин
Осиёи Ҷанубӣ

мини|200x200пкс| Осиё Ҷанубӣ
мини|300x300пкс| Аксҳои моҳвораии таркибии Осиёи Ҷанубӣ
**Осиёи Ҷанубӣ** — дар қисми ҷануби Осиё мебошад, ки минтақаи ҷуғрофӣ, таърихӣ ва фарҳангиро ташкил медиҳад.

Аз ҷиҳати физикӣ ва ҷуғрофӣ, Осиёи Ҷанубӣ нимҷазираи Ҳиндустонро дар бар мегирад, ки дар Декан, водиҳои Ҳинду-Ганг ва Ҳимолойро фаро мегирад, инчунин ҷазираи Шри-Ланка ва як қатор ҷазираҳои хурд дохил мебошанд. Ҷудокунии физикӣ ва ҷуғрофии Осиёи Ҷанубӣ пеш аз ҳама ба он асос ёфтааст, ки Ҳиндустон як қисми қитъаи бостонии Гондвана мебошад, дар ҳоле ки боқимондаи Осиё як қисми Ловразияи қадим аст. Ҳамзамон, илми ҷуғрофии  Русия инчунин имкон медиҳад, ки нимҷазираи Малакка ва Ҳиндучин бо ҷазираҳои наздики  ба Осиёи Ҷанубӣ дохил карда шаванд.

Тибқи таснифоти СММ, аз нигоҳи сиёсӣ ва ҷуғрофӣ, Осиёи Ҷанубӣ давлатҳои зеринро дар бар мегирад: Афғонистон, Бангладеш, Бутан, Ҳиндустон, Непал, Молдив, Покистон, Шри-Ланка. Ҷудокунии сиёсиву ҷуғрофии Осиёи Ҷанубӣ бо таърих ва фарҳанги умумии ин кишварҳо (вуруд ба империяҳои қадимии Ҳиндустон ва Ҳиндустони Бритониё, бартарияти забонҳои ҳинду эронӣ ва дравидӣ, минтақаи тамос миёни динҳои ҳиндуҳо, буддизм ва ислом ва дигар зуҳуроти фарҳангӣ) алоқаманд аст.

Осиёи Ҷанубӣ масоҳати 4,5 миллион километри мураббаъро фаро мегирад (10% тамоми Осиё ва 3% замини ҷаҳон), аммо аҳолии он 40% аҳолии Осиё ва 22% аҳолии ҷаҳон мебошад.

## Аҳолӣ
Шумораи умумии аҳолии ҳамаи ҳашт кишвари ба Осиёи Ҷанубӣ дохилшуда 1 миллиарду 785 миллион 210 ҳазор нафарро ташкил медиҳад (2017). Бештар аз нисфи онҳо, аниқтараш 1 миллиарду 325 миллион аҳолӣ дар Ҳиндустон, 212 миллион нафар дар Покистон, 162 миллион нафар дар Бангладеш, зиёда аз 34 миллион дар Афғонистон, 29 миллион дар Непал, 21 миллион дар Шри-Ланка, қариб 800 ҳазор дар Бутан зиндагӣ мекунанд ва тақрибан 430 ҳазор нафар дар Молдив зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Ҳиндустон. Ru: Портали Осиёи Ҷанубӣ

Гурӯҳ:Осиёи Ҷанубӣ
Ғозиайнтоб

алт=|мини|270x270пкс|Манзараи шаҳр
**Ғозиайнтоб ** (, ) — шаҳр дар ҷануби Туркия, маркази маъмурии вилояти Ғозиъайнтоб. Ин шаҳр бо ҷамъияте беш 2,130,432 нафар шашумин шаҳри пурҷамъияти Туркия ва аз санъатитарин шаҳрҳои ин кишвар башумор меравад. Ҳамчунин ин шаҳр ба иллати доштан теъдоди зиёде донишҷӯи турк ва хориҷӣ дар Донишгоҳи Ғозиъайнтоб яке аз шаҳрҳои донишҷӯии Туркия низ ба шумор меравад.

## Таърихча
Ғозиъайнтоб аз шаҳрҳои таърихии арманиён аст. Ин шаҳр дар соли 1404 тавассути Темур вайрон шуда ва дар соли 1516 ба тасарруфи Туркони Усмонӣ даромад. Ъайнтоб ва беш аз яксади рустои ҳавмаи он дар қарни ҳаждаҳум комилан арманинишин буда, ки баъдҳо давлатҳои Усмонӣ бо ҳадафи тағйири нисбати ҷамъиятӣ туркҳоро дар онҷо мустақар карданд. Дар оғози садаи бистум, Ъайнтоб 50 ҳазор нафар ҷамъият дошт, ки ҳудуди 20 ҳазор нафар аз онҳо арманӣ буданд. дар Ъайнтоб осори таърихи мазҳабӣ ва фарҳангӣ (калисоҳо, савмаъаҳо ва қалъаҳо)-и мутааддиде аз арманиён ба ҷо мондааст.

## Ном
Дар феврали 1921, маҷлиси Туркия ин шаҳрро ба унвони Ғозӣ Айнтоб () ба маънии «қаҳрамони ҷанги Айнтоб» барои тамҷиди муқовамати шаҳр дар Ҷанги ҷаҳони аввал баробари муҳосираи Фаронса баргузид ва ин ном аз соли 1928 расмӣ шуд.

## Иқтисод ва санъат
Ин шаҳр яке аз муҳиммтарин қутбҳои иқтисодии Туркия ва аз муваффақтарин шаҳрҳо дар содироти маҳсулот тавлидии худ ба хориҷ аз Туркия мебошад. Иқтисоди ин шаҳр мабнӣ бар тиҷорат ва корхонадорӣ аст ба ҳамин хотир ин шаҳр яке аз санъатитарин шаҳрҳои ин кишвар мебошад ба тавре, ки бузургтарин шаҳраки санъатии созмонёфтаи Туркия бо беш аз 1140 корхона дар ин шаҳр воқеъ шудааси. Умдаи корхонаҳои мавҷуд дар заминаи қолинбофӣ, саноеъи ғизоӣ, қатаъоти худрав, нассоҷӣ, кафш ва ғайра фаъолият доранд.

## Кишоварзӣ
Кишоварзӣ дар Ғозиъайнтоб ағлаб ба сурати деймӣ ва боғӣ аст. Ин шаҳр бузургтарин тавлидкунандаи паста Туркия мебошад ҳам чунин дорои токзорҳои бисёр ва боғҳои зайтун мебошад, дар замина фароварӣ ва бастабандии маҳсулоит кишоварзи дар Туркия саромад мебошад.

## Илму дониш
Ин шаҳр дар маҷмӯъ 4 донишгоҳ дорад аммо муҳиммтарин он Донишгоҳи Ғозиъайнтоб аз донишгоҳҳои давлатӣ ва барҷастаи Туркия дар ин шаҳр қарор дорад.

## Гардишгарӣ
Ғозиъайнтоб яке аз аввалин сукунатгоҳҳои инсонӣ дар минтақаи Онотулӣ мебошад ба ҳамин иллат дорои ҷозибаҳои таърихӣ ва гардишгарии мутааддиде мебошад. Аз ҷумла қалъаи таърихии Ғози Ъайнтоб дар маркази шаҳр, чандин бозори қадимӣ, осорхонаҳо, боғи ваҳш (бузургтарин боғи ваҳши Туркия ва панҷумин дар ҷаҳон мебошад), боғи гиёҳшиносӣ ва ғайра мебошад. Қалъаи таърихии Ғозиъайнтоб дар заминларзаи 6 феврали 2023 осеби ҷиддӣ дид ва вайрон шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Гурӯҳ:Шаҳрҳои миллионери Туркия
Гурӯҳ:Вилояти Ғозиайнтоб
Белкин Владимир Самуилович

**Белкин Владимир Самуилович** (8 апрели соли 1921, ш. Краснодар — вафот маълум нест) — забоншинос ва адабиётшиноси тоҷик, номзади илмҳои филологӣ (1948). Солҳои 1937-1941 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Ростов таҳсил кардааст. Солҳои 1943-1946 аспиранти Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Сталинобод ба номи Т.Г. Шевченко, солҳои 1946-1948 муаллими калони кафедраи адабиёти руси донишкадаи номбурда буд. Директори донишкадаи омӯзгории шаҳри Душанбе Шукуров О. ба фаъолияти омӯзгории Белкин В.С. ҳамчун мутахассиси варзида баҳои баланд додаааст.

## Адабиёт

## Сарчашма
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ.

Гурӯҳ:Номзадони илм
Гурӯҳ:Омӯзгорони ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ
Сездаҳҳаросӣ

**Сездаҳҳаросӣ**, **трискайдекафобия** (ё *тердекафобия*, аз  — сездаҳ ва  — ҳарос) — навъе ҳарос аст, ки мунҷар ба тарс аз адади 13 мешавад. Ин ҳарос аз навъе хурофа маншаъ мегирад, ки сездаҳумин рӯзи як моҳро, ки ба таври иттифоқӣ бо як ҷумъа мунтабиқ мешавад, шӯм ва боиси бадшонсӣ медонад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сездаҳҳаросӣ
Гурӯҳ:Хурофот
Гурӯҳ:Ададшиносӣ
Гурӯҳ:Ҳаросҳо
Армен Саркисян

**Армен Варданович Саргсян** (; 23 июни 1953, Ереван) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии Арманистон, дипломат, . Президенти Ҷумҳурии Арманистон аз 9 апрели соли 2018.

## Зиндагинома
* 1970—1976 — факултетии физикаи Донишгоҳи давлатии Ереван. 
* 1976—1978 — аспиранти кафедраи физики назарии факултети физикаи ДДЕ.
* 1979—1984 — ассистенти кафедраи физикаи назариии факултети физикаи ДДЕ.
* Дар соли 1981 барои гирифтани унвони номзади илмҳои физика ва математика дар мавзӯъи «Танзимоти осмонӣ дар назарияи биметрикии ҷозиба» рисолаи номзадӣ дифоъ кард.
* 1984—1985 — омӯзгори Донишгоҳи Кембриҷ (Британиёи Кабир).
* 1985—1992 — дотсент, мудири кафедраи физики назарии кафедраи физикаи ДДЕ.
* 1990—1992 — асосгузор ва мудири шуъбаи моделсозии риёзии кафедраи физики назарии факултети физикаи ДДЕ.
* 1992—1993 — сафири Арманистон дар Британиёи Кабир. 
* 1993—1994 — сафири асосии Арманистон дар Аврупо &#x5B; *[[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар|<span style="" title="Википедия:Авторитетные источники">нишон диҳед</span>]]* &#x5D; ва дар Иттиҳоди Аврупо. 
* 1995—1996 — сафири Арманистон дар Шоҳигарии Белгия, роҳбари ҷомеъаи католикии аврупоии Арманистон, сафири Арманистон дар Ватикан, сафири Арманистон дар Люксембург. 
* 1996—1997 — сарвазири Арманистон. 
* 1998—2000 — сафири махсус ва ваколатдори Арманистон дар Британиёи Кабир. 
* 2013 (якчанд моҳ) — узви Шӯрои директорони ширкати Lydian International, ширкати рушди кони Амулсар
* Аз соли 2013 — узви Шӯрои Парасторони Мактаби байналмилалии Дилиҷон. 
* 2 марти соли 2018 Президенти Ҷумҳурии Арманистон интихоб шуд.
* 9 апрели соли 2018 — вазифаи Президенти Арманистон

## Хонавода
Оиладор, соҳиби ду писар.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Додаҳои зиндагиномаӣ
* Додаҳои зиндагиномаӣ
* Зиндагиномаи Армен Саргсян ба сурати инфографика

Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми физика ва математика
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Ҳанс-Георг Гадамер

**Ҳанс-Георг Га́дамер** (; 11 феврали 1900, Марбург — 13 марти 2002, Ҳейделберг) — файласуфи олмонӣ, шогирди М. Ҳейдеггер, яке аз намояндагони фалсафаи герменевтика.

## Кору фаъолият
Профессори фалсафа дар Лейпсиг (1939), ректори Донишгоҳи Лейпсиг (1946-47), профессори фалсафа дар Ҳейделберг (аз соли 1949).

## Фалсафа
Герменевтика барои ӯ пеш аз ҳама амалия буда, ҳангоми таҳқиқи матн ҳамчун фаъолият зоҳир мегардад ва берун аз фаъолият хусусияти худро гум мекунад. Бо вуҷуди ин фалсафаи герменевтӣ ба таҳия ва коркарди методологияи дарки матн маҳдуд нашуда, чун фалсафаи мудракот машҳур гардидааст. Идрок барои Ҳанс-Георг Гадамер тарзи мавҷудияти шахси мудрикест, ки тавассути фаъолияти худ ин ё он матнро муайян менамояд. Дар асари «Ҳақиқат ва метод» (1960) ба таълимоти Дилтей, Гуссерл ва Ҳейдеггер такя намуда, андешаи герменевтикаро нафақат ҳамчун усули илмҳои гуманитарӣ, балки чун ҳастишиноси (онтология)-и махсус инкишоф додааст. Ба ақидаи ӯ, герменевтика бояд бештар ба маҳсули шарҳи матнҳо диққат диҳад. Ҳанс-Георг Гадамер бо мақсади бартараф намудани яктарафагии маърифати илмӣ ба мероси ғании Арасту ва Кант бештар муроҷиат кардааст. Инчунин Ҳанс-Георг Гадамер ба фалсафаи Афлотун мароқ зоҳир намудааст, зеро он хусусияти муҳовара (диалогӣ) дошт. Ӯ фалсафаи афлотуниро барои танқиди монологизми диалектикаи Ҳегел моҳирона истифода кардааст. Аз ҳамин лиҳоз Ҳанс-Георг Гадамер «субъективизм»-и нававрупоиро дар мисоли трансендентализми неокантчигӣ ва феноменология танқид ва бо Ҳегел баҳс кардааст. Ҳанс-Георг Гадамер муаллифи чандин асари бунёдӣ дар соҳаи таърихи фалсафа, забоншиносӣ ва фалсафаи таърих аст.

## Осор
thumb|200px
* Wahrheit und Methode (1960)
* Kleine Schriften (Philosophical Hermeneutics) (1967)
* Dialogue and Dialectic (1980)
* Vernunft im Zeitalter der Wissenschaft (1976)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Плотников Н. Человек-традиция. Памяти Гадамера// Отечественные записки. 2003, № 1;
* Лоханова Н. И. Проблема понимания и интерпретации в герменевтике Ҳанс-Георг Гадамер Ҳанс-Георг Гадамер Гадамера и культурно-исторической теории языка Л. С. Выготского: Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук. М., 2003;
* Шестакова М. А. Функции здравого смысла в герменевтике Гадамера // Вестник Московского донишгоҳа. Серия 7. Философия. 1999, № 4.

## Сарчашма
*
Гадоӣ

**Гадоӣ** (), **гад**, **кад**, **гадя**, **кудя**, **дарюзагӣ**, **тал(а)бандагӣ** — амале, ки бо мақсади ба даст овардани чизе анҷом дода мешавад, пешаи гадо*.*  

## Дар фарҳангҳо
Гадоӣ дар фарҳанги ҷаҳон дар шумори пасттарин кору пеша қарор ёфта, накуҳиш ва мазаммат шудааст. Дар адабиёт фаровон истифода гаштааст.

## Гадо
**Гадо** (), дарюза, талабанда — касеро гӯянд, ки аз роҳи дархости кумаки моддӣ аз мардум рӯзӣ ба даст оварда, бо барангехтани ҳисси раҳму шафқат аз одамон пул меситонад ва ин корро пешаи худ кардааст. 

Дар адабиёт ва фарҳанги ҷаҳон гадо дар пасттарин радаи иҷтимоӣ қарор дорад. Барои нишон додани тафовути куллии пойгоҳҳои иҷтимоӣ дар бештари мавридҳо аз таносуби муқоисавии шоҳ (шоҳзода, султон) ва гадо истифода мешавад. Маъруфтарин асари адабӣ дар ин маврид «Шоҳзода ва гадо»-и Марк Твен ба шумор меравад.

### Дар адабиёти бадеӣ
Гадо дар адабиёти бадеӣ фаровон истифода шудааст. Масалан: 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دهخدا علی اکبر. لغتنامه. جلد ١٢. تهران، ١٩٩٩

## Сарчашма
* 
*  

Гурӯҳ:Рафторҳои инсон
Абдукибор Гадоев

**Абдукибор Гадоев** (10 феврали 1941, деҳаи Зардахами ноҳияи Балҷувон) — тахрихнигор, доктори илмҳои таърих (1991), профессор (1994).

## Зиндаигнома
Хатмкардаи омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Кӯлоб (1960), УДТ (1966). Муаллими кафедраи таърихи КПСС ва иқтисоди сиёсии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1966-68), аспиранти УДТ (1968-71), муаллими калони кафедраи таърихи КПСС ва иқтисодии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1971-76), докторанти Донишгоҳи давлатии педагогии Маскав (1986-88), дотсент (1988—1993) ва мудири кафедараи таърихи фарҳанги халқи тоҷик ва асосҳои назарияи иқтисодии ДДТТ (1993-96), мудири кафедраи илмҳои ҷомеашиносии ДСРТ (1996-98), декани факултаи таърих ва филология (1998—2000), декани факултаи таърих ва ҳуқуқ (2001-07), мудири кафедраи таърихи умумӣ (2007-08), мудири кафедраи таърих ва ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа (2008—2012). Аз соли 2012 профессори кафедраи таърих ва ҳуқуқи ҳамин донишгоҳ. Муаллифи 2 монография, 3 дастур, зиёда аз 100 мақолаи илмӣ-оммавӣ.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии маданияти Тоҷикистон (1999)
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2000)
Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2 (2012) сарфароз гардидааст.

## Осор
* Програмаи озуқаворӣ кори умумихалқӣ. Д., 1989;
*Союз и дружба — в делах. Д., 1990.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ҳамид Гадоев

**Ҳамид Гадоев** (12.10.1922, деҳаи Исфисори округи Хуҷанд — 23.9.2007, ҳамон ҷо) — таърихнигор, доктори илмҳои таърих (1978), профессор (1980), Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1975).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Дорулмуаллимини Тошканд (1940) ва Институти педагогии Душанбе (1944). Омӯзгори мактаби деҳоти Қатаған ва Исфисори Хуҷанд (1940-41), иштирокдори ҶБВ (1941-43), директори мактаби ноҳияи Чкалов (ҳоло шаҳри Чкалов, 1943-44) буд. Баъди хатми Мактаби Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (1944-45) ва Мактаби олии Ҳизби коммунистии Маскав (1945-46) котиби КМ комсомоли Тоҷикистон (1946-49), мудири шуъбаи ҳаёти ҳизбии рӯзномаи «Қизил Тоҷикистон», ҷонишини аввали раиси ҷамъияти «Дониш» (1949-51), шунавандаи Мактаби олии ҳизбии назди КМ ҲКИШ (1951-54), мудири бахши таблиғ ва роҳбари гурӯҳи лекторони КМ ҲК Тоҷикистон (1954-58), аспиранти Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии назди КМ ҲКИШ (1958-60), муҳаррири рӯзномаи «Совет Тоҷикистони» (1960-64), мудири шуъбаи таблиғ ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, директори Институти таърихи ҳизби назди КМ ҲК Тоҷикистон (1971-88) буд. Аз соли 1961 вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 6-7). Муаллифи беш аз 50 асару мақолаи илмӣ-оммавӣ. Асарҳояш асосан ба тарғиби сиёсати давлатдорӣ ва дӯстии миллатҳои Иттиҳоди Шӯравӣ, ғояҳои дӯстии миллатҳо бахшида шудаанд. Бо роҳбарии Г. 6 нафар рисолаи номзадӣ ва 4 нафар рисолаи докторӣ дифоъ кардаанд.

## Ҷоизаву орденҳо
Бо орденҳои Ситораи Сурх, Байрақи Сурхи Меҳнат, Дӯстии халқҳо, ду ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалу ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Осор
* Ленин — асосгузори давлати сермиллати советӣ. Д., 1960;
* Торжество ленинской национальной политики КПСС. Д., 1962;
* Сиёсати миллии ленинӣ дар амал. Д., 1969;
* В семьи единой и великой. Д., 1976.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бузи ахфаш

**Бузи ахфаш** — киноя аз касе аст, ки дар баҳсҳо бидуни ҳеч тафаккуре бо ҷунбондани сари худ гуфтори тарафи муқобилро таъйид мекунад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Фарҳанги форсӣ
Осиёи Шимолӣ

рост|мини| Осиёи Шимолӣ
**Осиёи Шимолӣ** зерқисмати Авруосиё буда, аз қаламрави осиёии Русия иборат аст (дар давраи мавҷудияти империяи Русия ва СССР, бе Осиёи Марказӣ). Дар Русияи муосир, ин тақрибан тамоми Урал, тамоми Сибир ва тамоми ноҳияҳои федералии Шарқи дур. 

## Ҷуғрофия
мини
Қаламрави минтақа аз кӯҳҳои Урал то Уқёнуси Ором ва аз уқёнуси Арктика то сарҳади ҷануби Русия тӯл мекашад. Қариб дар тамоми қаламрав ҷангал ҷойгир шудааст. 

Калонтарин дарёҳо: Об, Енисей, Лена, Иртиш, Амур мебошанд. 

Бузургтарин кӯлҳо: Байкал, Tаймир, Ханка, Убсу*Нур, Чани. 

Бузургтарин шаҳрҳо: Новосибирск, Омск, Красноярск, Барнаул, Иркутск, Тюмен, Хабаровск, Новокузнетск, Кемерово, Томск, Владивосток, Екатеринбург, Челябинск, Магнитогорск, Нижний Тагил, Курган, Нижневартовск, Сургут, Улан-Удэ, Якутск. 

## Аҳолӣ
Аксарияти аҳолӣ  русҳо мебошанд. Инчунин: укроинҳо, сибирҳо, олтойиҳо, тоторҳо, якутҳо, бурятҳо, ненетсҳо, бошқирдҳо, тува, қазоқҳо, узбекҳо, қирғизҳо, тоҷикон, молдаванҳо, белорусҳо, олмониҳо, хакасҳо, шортсҳо, хантиҳо, мансиҳо, корякҳо, эвенҳо, эвенкиҳо, долганҳо, йукагирҳо, ителменҳо, чукотҳо, яҳудиён, доғистониҳо, арманиҳо, озарбойҷониҳо, гурҷиҳо, хитойиҳо, кореягиҳо, вйетҳо ва диг. миллатҳо зиндагӣ мекунанд.

## Дигар

* «Осиёи Шимолӣ» — истилоҳотест, ки дар сачашмаҳои инглисии ҷуғрофӣ соли 1882 пайдо шудааст. . 
* «Осиёи Шимолӣ» — як маҷаллаи илмӣ-иҷтимоӣ аст, ки дар солҳои 1920 дар ИҶШС ба табъ расидааст, як нашрияи  иҷтимоию сиёсӣ ва иқтисодии Кумитаи марказии ҲКИШ (б)).

## Нигаред низ

* Сибир  
* Шарқи дур 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осиёи Шимолӣ
Америcий

**Америcий** () — унсури химиявӣ, рақами атомиаш 95 буда бо рамзи **Am** ишора карда мешавад.

Дар ҷадвали даврии ҳозира замон, Америcий дар блоки f ва дар 3-юм гурӯҳи элементҳо ҷойгир мебошад.

## Хосиятҳо

### Физикӣ
Элементи радиоактив, изотопи устувортаринаш 243Am (давраи нимкоҳишаш 7370 сол). Америтсийро соли 1944 олими америкоӣ Г. Сиборг дар натиҷаи бо нейтронҳо бомбаборон кардани плутоний ҳосил кардааст. Металли нуқрагун; ҳарор. гудозишаш 1173°С, ҳарор. ҷӯшишаш 2600°С, зичиаш 13,67 г/см3. Америтсий монанди дигар актиноидҳо аз нигоҳи химиявӣ фаъол мебошад. Дараҷаи оксидшавиаш +3 аст. Дар шароити муқаррарӣ бо оксиген ва нитроген, таҳти ҳарор. бо аксари ғайриметаллҳо, аз ҷумла бо гид- роген ба реаксия медарояд. Дар шароити гуногун пайвастҳои дараҷаҳои оксидшавиашон +1 — +7 ҳосил карда шудаанд. Пайвастҳои комплексии А. низ ҳосил гардидаанд.

### Химиявӣ

### Атомӣ

### Изотопҳо
Изотопҳои америтсий дар тадқиқоти атомӣ мавриди истифода қарор мегиранд. Изотопи 243Am барои синтези баъзе изотопҳои нобелий (No), лоуренсий (Lr) ва нилсборий (Ns) дар Пажӯҳишгоҳи атомии шаҳри Дубнаи Русия истифода шуда буданд. Изотопи 241Аm, ки манбаи гамма-афканишот аст, барои сохтани асбобҳои ченкунанда истифода мегардад. Чунин асбобҳоро дар тиб низ кор мефармоянд. Mac., паҳншавии йодро дар ғадуди сипаршакли инсон бидуни дохили бадан кардани изотопҳои радиоактив ба воситаи асбоби дорои изотопи 241Аm метавон муайян кард. Бо чунин асбобҳо ҳангоми истеҳсол ғафсии тунукаҳои пӯлодӣ (аз 0,5 то 3 мм), алюминий (50 мм) ва шишаро метавон чен ва назорат намуд. Дар оянда А.-ро аз реакторҳои атомии бо нейтронҳои ҳароратӣ коркунанда метавон ба даст овард. Mac., ҳангоми фаъолияти реактори атомӣ бо иқтидори 1000 МВт соле то 7 кг изотопҳои 241Am ҳосил мешаванд.

### Мавҷудият дар табиат

## Таърих

### Кашф

### Номгузорӣ

## Пайвандҳо
* Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Популярная библиотека химических элементов, М., 1983;
* Шретер В., Химия, М., 1989;
* Идрисов Т., Химияи аносир (элементҳо), Д., 2004.

## Ҳаволаҳои беруна

Гурӯҳ:Америcий
Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Висмут

**Висмут** (), **Bi** — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи V ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 83, массаи атомиаш 208,9804.

## Хосиятҳо

### Физикӣ
Филиззи сафеди нуқрагун, t гудозишаш 271°С, t ҷӯшишаш 1560°С, зичиаш 9,79 г/см3; нисбат ба дигар унсурҳои гурӯҳи панҷум барқ ва гармиро беҳтар мегузаронад. В. 2 ∙ 10−5 дарсади массаи қишри Заминро ташкил медиҳад. Дар таркиби 70 минерал мавҷуд аст. Муҳимтарин минералҳои В. висмутин Bi2S3 ва бисмит Bi2O3 мебошанд; В.-и озод каму беш дар таркиби маъданҳои сурб, мис, нуқра, волфрам ва кобалт низ мавҷуд аст. Висмутин дар конҳои Тоҷикистон (Қарамазори Шарқӣ) ва Ӯзбекистон (Нурато ва Бурчмулло) дучор меояд. В.-и табиӣ танҳо як изотопи собит 209Bi дорад; 26 изотопи радиоактиви В. низ маълуманд. В. дар ҳарорати хона аз нигоҳи кимиёӣ устувор мебошад. Дар пайвастҳояш дараҷаҳои оксидшавии −3, +1, +2, +3 ва +5 зоҳир менамояд. Бо гидроген ба реаксия даромада, гази ноустувори висмутин BiH3, бо оксиген дар ҳарорати баланд оксидҳои асосӣ Bi2O3 ва кислотагӣ Bi2O5 ҳосил мекунад. Дар натиҷаи зери таъсири карбон барқарор кардани оксиди Bi2O3 В.-и озод ба даст меояд, ки барои аз маъданҳо истихроҷ намудани В. муҳим аст. Бо кислотаи камоби нитрат, кислотаи гарми консентратсияаш зиёди сулфат ва шаҳшароб (омехтаи кислотаҳои нитрату хлорид) бо ихроҷи NO2 ва SO2 намакҳои нитрат ва сулфат ҳосил мекунад. В. дар саноати истеҳсоли филиззот, дорусозӣ, кимиё, техникаи ҳастаӣ ва электроника истифода мешавад. В. бисёр хӯлаҳои зудгудоз, бо Na, K, Mg ва Ca хӯлаҳои дергудоз тавлид менамояд. Аз хӯлаи В. бо манган MnBi магнит месозанд. Барои аломатҳои роҳ аз пайвастҳои В. рангҳои нурбарор ҳосил мекунанд. Оксиди Bi2O3 катализатори синтези полимери акрилӣ буда, дар истеҳсоли мино, чинӣ ва шиша ба кор меравад. Пайвастҳои В.-ро дар тиб барои муолиҷаи бемориҳои пӯст ва узвҳои ҳозима, табобати захмҳо ва сӯхтагӣ истифода мекунанд.

### Химиявӣ

### Атомӣ

### Изотопҳо

### Мавҷудият дар табиат

## Таърих

### Кашф

### Номгузорӣ

## Пайвандҳо
* Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

## Ҳаволаҳои беруна

Гурӯҳ:Висмут
Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Ҳунарҳои таҷассумӣ

**Ҳунарҳои таҷассумӣ** (, гоҳ бо истилоҳи **ҳунарҳои басарӣ** ёд мешаванд) — ҳунарҳои мубтанӣ бар ҳисси биноӣ монанди наққошӣ, муҷассамасозӣ, тарроҳӣ, тарроҳии маҳсул, чопи дастӣ, аккосӣ, видео, филмсозӣ, меъморӣ, тарроҳии дохилӣ ва ғайра аст. Ҳамчунин ҳунарҳои таҷассумии шомили гурӯҳи дигаре бо унвони ҳунарҳои корбурдӣ монанд тарроҳии санъатӣ, тарроҳии гирофик, тарроҳии муд, тарроҳии дохилӣ ва ҳунари тазъини мешавад. Дар ҳоли ҳозир ҳунарманди таҷассумӣ ба шахсе гуфта мешавад, ки дар замина ҳунарҳои зебо ё ҳунарҳои корбурдӣ фаъолият дорад.

## Эзоҳ
Плутоний

мини|рост|Ҳалқаи аслиҳавии плутонии аз электрон тозашуда, чизи маъмулиест, ки дар ЛосАламос коркардшуда ва ба  РокиФлетс барои истҳ. равон кар/меш. Ин метал 99,96% аз плутоний иборат буда, вазнаш 5,3кг ва диаметраш ба 11см баробар аст. Барои сох. як бомб кофис
**Плутоний** () — унсури химиявӣ,  рақами атомиаш 94 буда бо рамзи **Pu** ишора карда мешавад.

Дар ҷадвали даврии ҳозира замон, Плутоний дар блоки f  ҷойгир мебошад.

## Хосиятҳо

### Физикӣ

### Химиявӣ

### Атомӣ

### Изотопҳо

### Мавҷудият дар табиат

## Таърих

### Кашф

### Номгузорӣ

## Пайвандҳо
* Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Ҳаволаҳои беруна

Гурӯҳ:Плутоний
Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Фотодиод

thumb|Фотодиод.
thumb|Аломати фотодиод дар нақшаҳо.
thumb|Ҳассосияти спектрии фотодиоди кремнийӣ.

**Фотодиод** — қабулкунандаи афканишоти нурӣ, ки рӯшноии ба сатҳи ҳассосаш афтандаро дар натиҷаи ҷараёнҳои p-n-гузариш ҳосилшаванда, ба заряди барқ табдил медиҳад.

Фотодиоде, ки асоси корашро эффекти фотоволтӣ ташкил медиҳад, элементи офтобӣ мебошад.

## Асоси кори фотодиодҳо

## Намудҳои фотодиод

## Адабиёт
*Филачев А.М., Тришенков М.А., Таубкин И.И. Твердотельная фотоэлектроника. Фотодиоды. Издательство: Физматкнига

## Манобеъ
*Википедияи русӣ

Гурӯҳ: Радиоэлектроника
Гурӯҳ: Нимноқилҳо
P-n-гузариш

**Гузариши электронию ҷавфӣ**, **p-n-гузариш** — соҳаи расиши ду нимноқили навъи ноқилияташон гуногун.

Дар нимноқили навъи n ҳомили асосии барқа (заряд)-и озод электронҳо мебошанд ва зичии онҳо аз зичии ҷавфҳо бузургтар аст (nn˃˃ np). Дар нимноқили навъи p ҳомилони асосӣ ҷавф (сӯрох)-ҳо мебошанд (np˃˃ nn). Дар ҳолати ба ҳам расидани ду навъи нимноқил (ҳам n ва ҳам p) раванди диффузия ба вуҷуд меояд: ҷавфҳо аз соҳаи p ба соҳаи n, электронҳо аз соҳаи n ба соҳаи p мегузаранд. Дар натиҷа дар соҳаи n назди минтақаи расиш миқдори электронҳо кам шуда, қабати мусбат барқанок (заряднок), дар соҳаи p миқдори ҷавфҳо кам шуда, қабати манфӣ барқанок ба вуҷуд меояд. Яъне, байни сарҳадди нимноқилҳо фарқи потенсиалҳои расишӣ ҳосил мешавад. Ин фарқи потенсиалҳо дар ҳудуди расиш қабати тунуки бараш якчанд микрометрӣ (қабати мамнӯъ) — тақрибан 10-6 м ҳосил мекунанд.

Дар ин қабат майдони электрии дохилии шадидияташ Ek вусъат меёбад ва ба диффузияи ояндаи электронҳову ҷавфҳо монеъ мешавад. Хусусияти муҳимми гузариши электронию ҷавфӣ ноқилияти яктарафа доштан аст: агар ба ноқили р-навъ қутби мусбати манбаи берунӣ ва ба нимноқили n-навъ қутби манфии он васл карда шавад, майдони берунӣ майдони қабати мамнӯъ Ek-ро суст карда, амалан барҳам медиҳад. Дар натиҷа аз р-n-гузариш ҷараёни қуввааш зиёд ҷорӣ мешавад. Баръакс, дар мавриди ба нимноқили р-навъ пайваст кардани қутби манфӣ ва ба нимноқили n-навъ пайвастани қутби мусбати манбаи берунӣ шадидияти майдони берунӣ ба Ek ҳамсамт мешавад, аз р-n-гузариш амалан ҷараён ҷорӣ намегардад. Ин хусусияти гузариши электронию ҷавфӣ дар бисёр асбобҳои нимноқилӣ, хусусан диодҳо, транзисторҳо васеъ истифода мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Физика
Саркарда

**Саркарда** ҳар яке аз *[[Афсар|афсарҳои хурдро]]* меноманд, ки дар нерӯҳои заминӣ, ҳавоӣ ва дарёӣ фармондеҳии яконҳои размие чун таҳма ва ваштро бар уҳда доранд.

*Саркардагон* дар силсиламаротиби низомӣ ҷойгоҳе болотар аз афсарёрон ва пойинтар аз сардорон доранд.

## Вожашиносӣ

**Саркарда** () ба маънои «*[[сардор]]*; *[[Лашкарсолор|сардори лашкар]]*»; «*фармондеҳ* ва *раҳбари [[Ягон|як нерӯи низомӣ]]*» яке аз истилоҳоти куҳани низомӣ аст, ки дар осори адабӣ ва таърихӣ ба кор рафта ва дар фарҳангҳо оварда шудааст.

Дар нерӯҳои мусаллаҳ афсарҳои дорои дараҷаҳои низомии зерин ва ё ҳамсонашонро метавон «***саркардагон***» номид:

## Эзоҳ

## Нигаред низ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Симатҳои низомӣ