open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Расадхонаи Мароға

**Расадхонаи Мароға** () — аз машҳуртарин расадхонаҳои асри 13, ки дар шаҳри Мароғаи Эрон таҳти роҳбарии ахтаршиноси маъруфи эронӣ Насируддини Тӯсӣ (1201—1274) сохта шудааст.

Бино ба маълумоти тазкираҳои таърихӣ беш аз 50 нафар мунаҷҷимони маъруф, аз ҷумла Муинуддини Урдӣ, Қутбуддини Шерозӣ, Наҷмуддини Қазвинӣ, Фахруддини Ихлотӣ, Фахруддини Мароғӣ, Яҳё ибни Муҳаммади Мағрибӣ, Ҷамолуддини Бухороӣ дар Расадхонаи Мароға кор ва эҷод кардаанд.

Расадхона аз асбобу афзори он замона зотулҳалқа (кураи армиллярӣ), судси Фахрӣ (секстант), тарбеъ (квад­рант) дошт. Натиҷаҳои илмии Расадхонаи Мароға дар «Зиҷи элхонӣ» (ба номи Хулагухон, набераи Чингизхон) сабт шудааст. Осори илмии олимони мактаби илмии Мароға пояи рушди ахтаршиносии асрҳои минбаъда гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Расадхонаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Расадхонаҳои Эрон
Саъди Байҳақӣ

**Саъди Байҳақӣ** (), Ҳамза ибни Алӣ ибни Ҳамзаи Қазвинии Байҳақӣ (? — баъд аз 1322) —  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Рисола би таърифи суул ва фавоид фӣ-л-ҳисоб», «Мухтасар фӣ илми-л-ҳайа» ва «Зайлу-ш-шамсия».

## Эзоҳ
Саъдуддин Муҳаммади Оваҷӣ

**Саъдуддин Муҳаммади Оваҷӣ** (; ? — 1312) — сиёсатмадор ва давлатмарди эронитабори замони Элхониён, вазири дарбори Ғозонхон ва Улҷойту.

## Эзоҳ
Абулқосим Абдуллоҳи Кошонӣ

**Абулқосим Абдуллоҳи Кошонӣ** (; ? — пас аз 1324) —  ва и форс-тоҷик, дӯсту шогирди Рашидуддин Фазлуллоҳи Ҳамадонӣ ва муаллифи «Зубдату-т-таворих».

## Эзоҳ
Бӯалӣ Қаландар

**Шарафуддин Бӯалӣ Қаландар** (; 1209, Деҳлӣ — 1324, ҳамон ҷо) — шайх, ориф ва донишманди форсизабони Ҳиндустон, намояндаи тариқати чиштия ва муаллифи «Ҳукмнома».

## Эзоҳ
Низомуддин Авлиё

**Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Алии Деҳлавӣ** (, **Шайх Низомуддин Авлиё** (; 1238, Деҳлӣ — 1325, ҳамон ҷо) — шайх, ориф,  ва аз ақтоби бузурги тасаввуфи эронӣ дар Ҳиндустон, муаллифи «Фавоиду-л-фавод», «Роҳату-л-муҳибайн», «Сайру-л-авлиё».

## Эзоҳ
Аллома Ҳиллӣ

**Абумансур Ҷамолуддин Ҳасан ибни Юсуф Мутаҳҳари Ҳиллӣ** (), маъруф ба **Аллома Ҳиллӣ** (; ) — муҳаддис ва фақеҳи эронитабори арабинавис, муаллифи «Талхису-л-маром фӣ маърифату-л-аҳком», «Мабодиу-л-вусул ила-л-илми-л-усул».

## Эзоҳ
Носири Баҷаӣ

**Носири Баҷаӣ** (), **Носируддини Шерозӣ** (; қарни XIII) — , донишманд ва и форс-тоҷик дар замони Атобакони Форс.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* صفا، ذبیح‌الله (آبان ۱۳۹۲). تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان پارسی: از پایان قرن هشتم تا اوایل قرن دهم هجری. تهران: انتشارات فردوس. صص. ۶۴۶–۶۴۸. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۲۰-۳۱۱-۵. تاریخ بازبینی: ۱۳ آبان ۱۴۰۱
Хонии қазоқӣ

**Хонии қазоқӣ** (, ), дар сарчашмаҳои шарқӣ бо номи **Улуси қазоқҳо** маъруф аст. , **Улуси Ҷочӣ**, **Юрти Урус**, давлати Қазоқҳо дар Осиёи Марказӣ, вориси Ордаи тиллоӣ-и мавҷуда буд. аз асри 15 то 19, ки марказаш дар қисматҳои шарқии *[[Кумания|Дешти Қипчоқ]]* ҷойгир шудааст.

Хониро Ҷонибекхон ва Керейхон дар соли 1465 таъсис доданд. Ҳарду хон аз қабилаҳои турко-муғул-и Торе будаанд, ки насабашро аз Чингизхон тавассути сулолаи Чочиён. Клани Торе то ба тасарруфи Империяи Русия фурў рафтани он хониро идома дод.

Аз асрҳои 16 то 17 хонигарии Қазоқистон ҳукмронӣ карда, қаламрави худро дар шарқи Куман (Қазоқистони Ғарбии имрӯза), қисми зиёди Ӯзбекистон, Қароқалпоқистон ва Дарёи Сир васеъ намуд. дарё бо муқовимати низомӣ то Астрахан ва Хуросон, ки ҳоло дар Русия ва Эрон ҳастанд. Баъдтар дар асари Ойрот ва Чунгар дар аср[ои 17–18 хонb заиф гардид. Инҳо боиси таназзул ва парокандашавии минбаъда ба се ''ҷуз' шуданд, ки тадриҷан соҳибихтиёрии худро аз даст дода, дар асри 19 ба Империяи Русия тавсеа ёфтанд.

Таъсиси хонии Қазоқистон оғози давлатдории Қазоқистонро нишон дод whose 550th anniversary was celebrated in 2015.
## Иқтибосҳо

Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Қазоқистон
Гурӯҳ:Хонии қазоқӣ
Шоҳ Кайхусрав

**Шоҳ Кайхусрав** (; ) — подшоҳ аз дудмони Бовандиёни Табаристон (1310—1328), писари Шаҳриёри V.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Абдурраззоқи Кошонӣ

**Абдурраззоқи Кошонӣ** (; ) — ориф, сӯфӣ, зоҳид донишманд ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи «Шарҳи Фусӯсу-л-ҳикам» ва «Истилоҳоту-с-сӯфия».

## Эзоҳ
Вассофи Шерозӣ

**Шарафуддин Абдуллоҳ ибни Фазлуллоҳи Шерозӣ** (), маъруф ба **Вассофи Шерозӣ** (; ) — ,  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Таърихи Вассоф».

## Эзоҳ
Таърихи Вассоф

«**Таърихи Вассоф**» (, номи дигараш: , «**Таҷзияту-л-амсор ва таҷзияту-л-аъсор**» — «Тақсими шаҳрҳо аз гузашти асрҳо») — асари Вассофи Шерозӣ, солҳои 1298—1302 ба забони форсӣ таълиф кардааст.

Як қисми «Таърихи Воссоф» ба Ғазонхон (ҳукмронӣ 1295—1304) ва қисми дигари он ба бародари Разонхон — Улҷайту (ҳукмронӣ 1304—18) ва Абӯсаиди Баҳодур, ки аз шоҳони Эрон буданд, бахшида шудааст. «Таърихи Воссоф» давоми «Таърихи ҷаҳонкушо»-и Атомалики Ҷувайнӣ буда, воқеаҳои асар аз соли 1258 оғоз ёфта, бо воқеаҳои соли 1328 ба охир мерасад. «Таърихи Воссоф» аз 5 ҷилд иборат буда, мавзӯъи асосии он таърихи империяи муғул дар Эрон ва амирони гирду атроф аст.

Муаллифи «Таърихи Вассоф» дар навиштани он ба «Таърихи ҷаҳонкушо» пайравӣ карда бошад ҳам, ҳангоми иншои китоб ба баёни муболиғаомезу иғроқдор бештар роҳ додааст. «Таърихи Воссоф» сарчашмаи хуби бадеӣ низ ба шумор меравад. Дар он баъзан ҷанбаи адабӣ бар ҷанбаи таърихӣ ғалаба мекунад. Муаллиф ғайр аз баёни воқеаҳои таърихӣ аз ҳаёт ва эҷодиётп шоирону нависандагони замони худ, мактубҳои шоҳону амирон нақл менамояд, ҳангоми баёни воқеаҳо бештар мисолҳои шеърӣ меорад. «Таърихи Вассоф» барои омӯхтани воқеаҳон таърихию адабии асрҳои 13—14 аз маъхазҳои боэътимод ба шумор меравад. «Таърихи Воссоф» солҳои 1855 дар Табрез, 1885, 1914, 1959 дар Теҳрон нашр ва ба забонҳои немисӣ, туркӣ, инглисӣ тарҷума шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Малик Ғиёсуддин

**Малик Ғиёсуддин ибни Рукнуддин** (? — 1329, Ҳирот) — панҷумин малик аз хонадони Курт (1308—1329), писари Рукнуддини II.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Массон В. М., Ромодин В. А. История Афганистана. Т. 1. С древнейших времен до начала XVI века. — М., 1964.

Гурӯҳ:Куртҳо
Фазлии Бухороӣ

**Фазлии Бухороӣ** (; қарни XIII) — и форс-тоҷик ва аз ҳамдарсони Муҳаммад Авфии Бухороӣ.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Фазлии Бухороӣ донишманди муътабари замонаш буд, вале ҳукуматдорон ба қадри илму донишаш нарасиданд, аз ин рӯ сафари Ҳиндустонро пеш гирифт. Муҳаммади Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» аз ӯ 1 қасида ва 4 рубоӣ овардааст. 

Намунаи рубоиёти шоир:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Наҷмуддин Маҳмуди Шерозӣ

**Наҷмуддин Маҳмуд ибни Илёси Шерозӣ** (; ) — файласуф ва пизишки форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-л-ҳовӣ фӣ илму-т-тадовӣ», «ар-Рашидия», «Китобу-т-ташреҳ» ва «Асрору-н-никоҳ».

## Эзоҳ
Мавлоно Маъруфи Бағдодӣ

**Мавлоно Маъруф** (), ё ** Маъруфи Бағдодӣ** (; ? — 1330, Ҳирот) — ,  ва хаттоти машҳури форс-тоҷик дар замони Темуриён, устоди Ибни Ҳисом.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* گری، بازیل. نقاشی ایران. تهران ۱۳۶۹ش. انتشارات عصرجدید. ترجمه شروه، عربعلی. ص ۶۶
Абдулъазиз ибни Аҳмади Бухорӣ

**Абдулъазиз ибни Аҳмади Бухорӣ** (; ? — 1330, Бухоро) — шореҳ ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик. муаллифи шарҳи «ал-Ҳидоя»-и Бурҳонуддини Марғинонӣ ва шарҳи «Усули фиқҳ»-и Байзовӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* تاج التراجم، قاسم بن قطلوبغا، دار القلم — دمشق، 1992م، (ص/ 361
Нусратуддин Муҳаммад

**Нусратуддин Муҳаммад** (), машҳур ба **Шоҳ Нусрат** (; ? — 1331) — севумин подшоҳ аз дудмони Меҳрубониён, писари Насируддин Муҳаммад ибни Абулфатҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Шамсуддини Кошонӣ

**Шамсуддин ибни Муҳаммад ибни Алии Кошонӣ** (; ? — 1329) —  ва и форс-тоҷик.

## Эҷод
Ӯ дар бораи таърихи муғул манзумае навишта, «Таърихи Ғазонхон»-ро ба назм даровардааст. Девони ашъораш то замони мо расидааст. Муҳаммади Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» табъу қудрати шоирии ӯро таъриф карда, як қасидаашро овардааст. Чанд байте аз ин қасида:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мӯнисаи Форсӣ

**Мӯниса бинти Амиралии Форсӣ** (; ? — 1332, Қоҳира) — бонуи муҳаддис ва донишманди форс-тоҷики мисрӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۵. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۱۲۸.
Шарафулмулук Ҳасан ибни Рустам

**Ҳасан ибни Рустам** (), **Рустами VI** (), мулаққаб ба **Шарафулмулук** (; ) — испаҳбад аз дудмони Бовандиёни Табаристон (1328—1334), писари Шоҳ Кайхусрав.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
Гурӯҳ:Бовандиён
Сафиюддини Ардабилӣ

**Шайх Сафиюддини Ардабилӣ** (; ) — шайх, сӯфӣ, ориф,  ва и форс-тоҷик, писари шайх Аминуддини Ҷибраил ва падари Шайх Садруддини Мӯсо.

## Эзоҳ
Носируддин Хусрави Исфаҳонӣ

**Носируддин Хусрави Исфаҳонӣ** (; ? — 1332, Исфаҳон) — и мутасаввифи форс-тоҷик.

Носируддин Xисрави Исфаҳонӣ аз шоирони мутасаввиф буда, дар тарҷеъбанднависӣ машҳур будааст. Ӯро баъзе тазкиранависон бо Носири Хисрави Қабодиёнӣ иштибоҳ карда, ашъори якеро ба дигаре нисбат медиҳанд. Тарҷеъбанд ва абёти парокандаи Носируддини Xисрави Исфаҳонӣ дар сарчашмаҳои адабию баёзҳо дучор мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аҳмади Лур

**Аҳмади Лур** (; ? — феврали 1427, Луристон) — , ориф ва суфии форс-тоҷик, аз пайравони мактаби ҳуруфия ва муриди Фазлуллоҳ Наъимии Астарободӣ.

## Эзоҳ
Ибни Ҳусоми Ҳиравӣ

**Ҷамолуддин ибни Муҳаммад ибни Ҳусоми Ҳиравӣ** (; ? — 1336, Ҳирот) — , , хаттот ва донишманди форс-тоҷик, шогирди Маъруфи Бағдодӣ.

## Зиндагинома
Дар Хоф (Хуросон) зода шуда, дар Ҳирот камол ёфт. Замони ҳукмронии Муҳаммадшоҳи Туғлуқ (1325–1350; ҳокими Деҳлӣ) ба Деҳлӣ сафар карда, ба дарбор роҳ ёфт ва қасидае бо ин матлаъ дар мадҳи Туғлуқ суруд:
 

Ибни Ҳусоми Ҳиравӣ соли 1328 аз Ҳинд ба Ҳирот, ба дарбори малик Шамсуддини Карт (ҳукмронӣ 1329–1371) бозгашта, моддаи таърихи нишасти ӯро ба тахти султонӣ дар қасидае ба забони арабӣ овардааст. Бинобар навиштаи Саъид Нафисӣ, Ибни Ҳусоми Ҳиравӣ чанде дар Кирмон ҳам зистааст. Бо забонҳои форсӣ ва арабӣ шеър месуруд, аммо ба ҷуз чанд шеъри пароканда осори дигаре аз вай боқӣ намондааст. Як ғазали ӯ, ки дар тазкираҳо сабт аст, намунаи куҳантарини мустазод шуморида мешавад. Аз рӯи маълумоти Давлатшоҳи Самарқандӣ, Хоҷа Абдулқодири Удӣ бар он мустазод шарҳ навиштааст. Ибни Ҳусоми Ҳиравӣ дар гуфтани ғазал маҳорат дошта, ашъораш ҳатто боиси таваҷҷуҳи султонҳои вақт гардидааст. Муҳаммад Бадри Ҷоҷармӣ дар китоби «Мунису-л-аҳрор фӣ дақоиқу-л-ашъор» мустазодди машҳури ӯро ба номи Ҷамолуддини Ҳамадонӣ овардааст. Дар шеър пайрави Мавлоно Ҳасани Кошӣ буд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғиёсуддин Муҳаммад (вазир)

**Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Рашидуддини Фазлуллоҳ** (; ) — девонсолори эронии ҳукумати Элхониён, писари Рашидуддин Фазлуллоҳи Ҳамадонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Шарафуддин Маҳмудшоҳ

**Шарафуддин Маҳмудшоҳ** (? — 1336) — амири Форс (1304—1335) аз хонадони Инҷу, падари амир Ғиёсуддин Кайхусрав.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Peter Jackson, The Cambridge History of Iran, Volume Six: The Timurid and Safavid Periods, 1986. ISBN 0-521-20094-6

Гурӯҳ:Инҷуиён
Хатиби Қазвинӣ

**Ҷалолуддин Муҳаммад ибни Абдурраҳмони Қазвинӣ** (), маъруф ба **Хатиби Қазвинӣ** (; 1268, Ироқ — 1338, Димишқ) — фақеҳ, наҳвӣ ва луғавии эронитабори арбизабон, хатиб ва қозиюлқузоти Мисру Шом, муаллифи «Талхису-л-мифтоҳ».

## Эзоҳ
Мири Кирмонӣ

**Мири Кирмонӣ** (; ? — қарни XIV) — и форс-тоҷик.

## Осор
Аз Мири Кирмонӣ девоне то замони мо расидааст, ки 8 ҳазор байтро дар бар мегирад. Ғaзалҳои Мири Кирмонӣ орифона буда, ба сабки Имоди Фақеҳ ва Ироқӣ суруда шудаанд. Мири Кирмонӣ ду маснавие низ дорад: «Дурҷу-л-лаолӣ» (1326) ва «Маҷмаъу-л-латоиф» (1332).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷалолуддин Атиқии Табрезӣ

**Ҷалолуддин ибни Қутбуддин Атиқии Табрезӣ** (; ? — 1343) — сӯфӣ,  ва воизи барҷастаи форс-тоҷик дар давраи Элхониён, муаллифи китоби «Маҷолис».

## Эзоҳ
Маҳмуд ибни Усмон

**Маҳмуд ибни Усмон** (; ? — қарни XIV) — , , орифи форс-тоҷик, муаллифи «Фирдавсу-л-муршидия фӣ асрору-с-самадия».

## Эзоҳ
Қутбуддин Атиқии Табрезӣ

**Қутбуддин Атиқии Табрезӣ** (; қарни XIV) — и форс-тоҷик ва падари Ҷалолуддин Атиқии Табрезӣ.

## Эзоҳ
Мираки Бухорӣ

**Мираки Бухорӣ** (), **Муҳаммад ибни Муборакшоҳи Бухорӣ** (; ? — қарни XIV) — ҳаким ва файласуфи форс-тоҷик ва шореҳи «Ҳикмату-л-айн».

## Эзоҳ
Абулъалои Биҳиштӣ

**Абулъалои Биҳиштӣ** (), маъруф ба **Фахри Хуросон** (; ? — 1339) — фақеҳ ва и форс-тоҷик, муаллифи «Рисолаи Биҳиштия» ва шарҳи «ал-Ғароизу-с-Сироҷия»-и Сироҷуддини Саҷовандӣ.

## Эзоҳ
Шарафуддин Фазлуллоҳи Қазвинӣ

**Шарафуддин Фазлуллоҳ Ҳусайнии Қазвинӣ** (; 1261, Қазвин — 1339) — , ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-л-муъҷам фӣ осори мулуки-л-Аҷам».

## Зиндагинома
Баъд аз касби камол ӯ дар дарбори ҳокими Луристон хидмат кардааст. Аз ӯ чунин асарҳо боқӣ мондаанд: «Девони ашъор», ки қасоид, ғазалиёт, қитаот ва ғайраро дар бар мегирад; «Мунозирати Шамъу Қандил» — асари мансурест, ки тақрибан солҳои 1331—1332 таълиф шудааст; «ат-Тарассулу-н-насрия» — рисолаест дар боби иншо ва ҳунари муншигӣ; «Миръоту-н-наҷот» — достонест, ки мазмуни тасаввуфӣ дорад. Нусхаҳои дастнависи асарҳои мазкур дар Музеи Бритониё маҳфузанд. Асари машҳури Фазлуллоҳи Қазвинӣ «Китобу-л-муъҷам фӣ осори мулуки-л-Аҷам» (номҳои дигараш — «Таърихи муъҷам фӣ осори мулуки-л-Аҷам», «Ал-Муъҷам фӣ таърихи мулуки-л-Аҷам» ва ғайра) мебошад, ки тақрибан солҳои 1312—1328 таълиф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бурҳонуддини Соғарчӣ

**Бурҳонуддини Соғарчӣ** (; ? — қарни XIV) — ориф ва донишманди форс-тоҷик, аз муридони шайх Нуруддин Абдурраҳмони Исфаройинӣ.

## Эзоҳ
Саъди Баҳо

**Саъди Баҳо** (), **Саъдуддин ибни Баҳоуддин** (? — қарни XIV) —  ва донишманди форс-тоҷик, ҳамзамони Қутбуддин Атиқии Табрезӣ.

## Зиндагинома
Дар асри 13 ва аввали асри 14 зиндагӣ кардааст. Ба қавли тазкиранависон аз шоирони номии асри худ буда, дар анвои гуногуни шеър — ғазал, қасида ва ғайра ҳунарнамоӣ кардааст. Намунаҳо аз эҷодиёти Саъдуддини Баҳо ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидаанд.

## Эзоҳ
Баҳоуддини Соваҷӣ

**Баҳоуддини Соваҷӣ** (; ? — қарни XIV) — и ғазалсарои соҳибдевони форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Бибидавлат Давлати Самарқандӣ

**Бибидавлат Давлати Самарқандӣ** (; ? — қарни XIV) — аи тоҷик дар замони Темур.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд зиндагӣ мекард ва муосир амир Темур буд. Гӯянд вақте амир Темур Самарқандро гирифт бо ин шоираи нобино мулоқоте дошт. Аз ӯст:

## Эзоҳ
Ҳусайн ибни Асъади Деҳистонӣ

**Ҳусайн ибни Асъади Деҳистонӣ** (; ? — қарни XIV) —  ва и форс-тоҷик, мутарҷими китоби «ал-Фараҷа баъда-ш-шидда»-и Қози Муҳассани Танухӣ.

## Эзоҳ
Соинуддин ибни Туркаи Исфаҳонӣ

**Соинуддин Алӣ ибни Муҳамммад Туркаи Исфаҳонӣ** (; ) — , , ориф ва муҳаққиқи форс-тоҷик ва аз пайравони мактаби Ибни Арабӣ.

## Зиндагинома
Хоҷа Абумуҳаммад Соинуддин Алӣ ибни Афзалуддин мутахаллис ба Собир дар Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст. Ибни Туркаи Исфаҳонӣ аз нависандагони пурмаҳсул аст. 

## Таълифот
Бештар аз 40 асари ӯ ба шакли дастнавис дар китобхонаҳои ҷаҳон нигоҳ дошта мешавад, ки машҳуртаринашон инҳоанд: «Муншаот», рисолаҳои «Қобилият», «Нуқта ва ҳарф», «Мабдаъ ва маод», «Атвори салоса», «Асрори салот», «Муқаддима дар истилоҳи сӯфия», «Тасаввуф ва ҳуруф», «Мунозироти хамс» (мунозираҳои ақлу ишқ, ваҳму ақл, ваҳму хаёл, самъу басар, ошиқу маъшуқ) ва ғайра. Фаттоҳии Нишопурӣ дар таълифи маснавии «Ҳусну Дил» аз ин мунозираҳо истифода кардааст.

## Эзоҳ
Абдулҷалили Яздӣ

**Абдулҷалили Яздӣ** (; ? — қарни XIV) — муншӣ ва и форс-тоҷик.

## Таълифот
Муаллифи китоби равону фасеҳест ба номи «Таворихи Оли Баромик», ки падараш онро оғоз кард ва ӯ ба соли 762 ҳиҷрӣ ба поён бурд.

## Эзоҳ
Нуруддин Абдурраҳмони Исфаройинӣ

**Нуруддин Абдурраҳмони Исфаройинӣ** (; ) — аз машоихи тариқати кубравия ва муассиси шуъбаи нурияи исфаройиния.

## Эзоҳ
Зайнуддини Тойбодӣ

**Мавлоно Зайнуддин Абубакри Тойбодӣ** (; ) — сӯфӣ, ориф ва и форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Манучеҳр Бадеъи Табрезӣ

**Манучеҳр Бадеъи Табрезӣ** (; ? — қарни XIV) — , ориф,  ва донишмани форс-тоҷик, муаллифи маснавии «Муҳаббатнома».

## Зиндагинома
Аз шогирдони Камоли Хуҷандӣ буд. Дар соли 1392 бо падараш барои бозаргонӣ ба Руми Шарқӣ рафт ва пас аз бозгашт ба Эрон, дар Ардабил ва Язд рӯзгор гузаронд.

## Эзоҳ
Ҷунайди Шерозӣ

**Муъинуддин Абулқосим Ҷунайди Шерозӣ** (; ) — ориф,  ва и форс-тоҷик, падари Исо ибни Ҷунайди Шерозӣва муаллифи «Шадду-л-азор-фӣ хатту-л-авзор ъан заввору-л-мазор».

## Эзоҳ
Исо ибни Ҷунайди Шерозӣ

**Исо ибни Ҷунайди Шерозӣ** (; ? — қарни XIV) —  ва и форс-тоҷик, мутарҷими «Шадду-л-азор-фӣ хатту-л-авзор ъан заввору-л-мазор» ба форсӣ ба номи «Ҳазор мазор».

## Эзоҳ
Муҳаммад Сӯфии Самарқандӣ

**Муҳаммад Сӯфии Самарқандӣ** (; ? — қарни XIV) — ,  ва и форс-тоҷик, мутарҷими «Рабеъу-л-аброр ва мухтору-л-ахёр»-и Замахшарӣ ба форсӣ.

## Эзоҳ
Абунаср Абдурраҳмони Ҳиравӣ

**Абунаср Абдурраҳмони Фомии Ҳиравӣ** (; 1079—1151) — ҳофиз, муҳаддис, адиб ва и форс-тоҷик, муаллифи «Таърихи Ҳирот».

Самъонӣ гӯяд, ки ӯ дорои шинохти кофӣ дар ҳадису адаб буд ва ахлоқи некӯ дошт. Аз осораш китоби «Таърихи Ҳирот» аст.

## Эзоҳ
Масъудбег Масъуди Бухороӣ

**Масъудбек Масъуди Бухороӣ** (; ? — қарни XIV) — ориф,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз мардум рустои Беки тавобеъи Бухоро буд. Вай солҳо дар Мовароуннаҳр ҳукумат кард ва муддатҳо низ ба касби илм пардохт. Саранҷом, пас аз муддате саёҳат, ба Деҳлӣ рафт ва аз муридони орифи машҳур Насируддин Чироғи Деҳлӣ шуд ва муддате дар хонақоҳи ӯ риёзат кашид.

Аз осори вай: «Нуру-л-ъуюн», «Умму-л-сафоеҳ», «Миръоту-л-орифин» дар назму наср ба форсӣ.

## Эзоҳ
Хоҷа Абдуллоҳи Садр

**Хоҷа Абдуллоҳи Садр** (; ? — 1510) — мусиқидон, мусанниф, хаттот, , донишманд, фарзанди Хоҷа Муҳаммади Марворид.

## Зиндагинома
Асосҳои илм, адабиёт ва мусиқиро аз падараш омӯхт. Муддати зиёд назди Устод Шодии ҳиравӣ сознавозӣ, овозхониро омӯхта, дар сознавозӣ (уд) ва овозхонӣ дар доираҳои ҳунарии ҳирот, Бухорою, Марв, Самарқанд маъруф гардид. Дар ҳунарварӣ ба сабки иҷроии Устод Шодӣ эътимоду такя менамуд. Дар навохтани сози қонун нодираи замон буда, дар дарбори ҳусайн Бойқаро (1470—1506) хидмат кард. Хоҷа Абдуллоҳи Садр дар санъати шеъру мусиқии илмӣ дониши комил дошт ва дар заминаи ашъори Камолу ҷомӣ, Фонӣ дар шаклу анвои «савт», «саҷъ», «амал», «навбат», «нақш», «рехта», «куллиёт» ва ғ. таснифоти рангин офарида, асарҳои «Пешрави садр», «Амали моҳлиқо», «Нақши Марворид», «қавли дилангез» дар ҳавзаҳои ҳунарии Мовароуннаҳру Хуросон шӯҳрати зиёд доштанд. Асари ӯ «Сармасту гиребонам чок»-ро (ғаз. Навоӣ) дар тамоми ҳирот мардум мехонданд. Хоҷа Абдуллоҳи Садр дар шеъру шоирӣ дониши комил дошт, ба тахаллуси «Садр» ғазалу рубоӣ, маснавӣ, соқиномаҳои ҷолиб гуфта, матни аксари таснифоти мусаннифоташро нигошта, дар санъати хаттотӣ, мӯҳрканӣ, ҳалкорию заркӯбӣ, ороиши китоб соҳибҳунари замон буд. Дар хаттотӣ ҳампояи Султоналии Машҳадӣ (1432—1520), Султонмуҳаммади Нур (1470—1533), Султоналии қоинӣ (ваф.1508) буда, нусхаҳои рангини девонҳои Саъдӣ, ҳофиз, Камол, ҷомӣ бо қалами ӯ анҷом ёфтаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 331. — ISBN 978-99947-49-13-3.
Абулвафои Хоразмӣ

**Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ** (; ? — 1432) — донишманд, , ориф ва мусиқидони форс-тоҷик, аз намояндагони барҷастаи тариқаи кубравия.

## Зиндагинома
Аз ҷавонӣ ба илмҳои Аз ҷавонӣ ба илмҳои илоҳиёт, фалсафа, адабу шеър, мусиқӣ пардохта, бештар ба илми илоҳиёт дониши комил дошт, аз муридони Шайх Абӯлфатҳ (фарзанди Баҳоуддини Нақшбанд) буда, аз орифони тариқати Кубравист. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ шахси поку ороста буд ва мардум ӯро «фариштаи рӯи замин» лақаб намуда, дар мусиқӣ ва шеър низ машҳури замон, созҳои қонун, танбӯрро дар ғояти устодӣ менавохт ва дар ин созҳо таснифоти зиёде сохтааст. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ ба шаҳрҳои Бухорою Самарқанд, Ҳирот сафар намуда, бо Устод Шодӣ, писараш Ғулом Шодӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Ҷомӣ, Навоӣ шинос шуда, дар масоили шеъру мусиқӣ, фалсафа ва илоҳиёт сӯҳбату машваратҳои илмию амалӣ намудааст. Дар илми назарии мусиқӣ рисолае нигошта, дар ҳавзаҳои ҳунарии Ҳироту Хоразм, Самарқанд эътибори шоиста дошт. 

Дар масоили шеър ҳам таълифоти назарӣ нигошта, бештар ба иртиботу шеъру мусиқӣ нуктаҳои тоза баён намуда, таснифоти «Амали ирфон», «Нақши хоҷагон», «Қавли маҳваш», «Рехтаи Кубравӣ» назди аҳли созу овоз мӯътабар буда, сарояндагону мусаннифони Хоразму Ҳирот, Самарқанд, Бухоро тазминҳои мусиқӣ сохтаанд. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ «Куллиёт»-е сохта, ки матлаъи он бо мисраъи зерин оғоз мешавад: Илми мусиқӣ ар ҳаме талабӣ, Субҳдам пардаи «Раҳовӣ» соз. Аз Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ рубоиёту тарҷеъоту соқиномаҳои ҷолибу гуногунмавзӯъ боқӣ монда ва рубоии зер далели табъи баланди шоирии ӯст: Эй он ки туӣ ҳаёту ҷону ҷонам, Дар васфи ту гарчи оҷизу ҳайронам. Биноии чашми ман туӣ мебинам, Доноии ақли ман туӣ медонам. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ, ки аз намояндагони барҷастаи тариқати Кубравӣ аст ва мусиқӣ, созу овоз назди аҳли ин тариқат бисёр эъҷоз шуда, дар навиштаҳояшон олами рангомези созу навозро хеле муассир ба қалам оварда, роҷеъ ба масоили зебоишиносӣ нукоти ҷолиб намудаанд.

## Эзоҳ
Муғулистон (хонот)

**Муғулистон** — як хониест, ки аз ҷониби қисмати шарқии хонии Ҷағатой дар соли 1334 тақсим шуданаш ба вуҷуд омадааст. Он одатан нисфи ҷануби вилояти мухтори Шинҷон, ки гоҳо Туркистони Чин номида мешавад ва як қисми шарқии Қазоқистони имрӯза, Қирғизистон ва Узбекистонро фаро гирифтааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Муғулистон
Имперотурии Тонг

**Сулолаи Тонг** ё **Имперотурии Тонг** — як сулолаи императории Чин буд, ки аз соли 618 то 907 ҳукмронӣ карда, дар байни солҳои 690 ва 705 ҳукмронӣ мекард. Пеш аз он сулолаи Суй ва пас аз панҷ сулола ва даҳ салтанат. Таърихшиносон дар маҷмӯъ Тангро як нуқтаи баланди тамаддуни Чин ва давраи тиллоии фарҳанги космополитӣ медонанд.[8] Ҳудуди Танг, ки тавассути маъракаҳои низомии ҳокимони аввали худ ба даст оварда шуда буд, бо сулолаи Ҳан рақобат мекард.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Чин
Мансур ибни Илёс

**Мансур ибни Муҳаммади Илёс** (; ) — пизишк ва и форс-тоҷик, муаллифи «Ташреҳу-л-бадан», «Ташреҳи Мансурӣ» ва «Кифояи Мансурӣ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Mansur ibn Ilyas: Tashrīḥ-i badan-i insān . Selected pages scanned from the original work. Historical Anatomies on the Web. US National Library of Medicine.
Каҷаҷи Табрезӣ

**Шайх Каҷаҷи Табрезӣ** (; ? — 1376) — ориф, сӯфӣ, зоҳид,  ва и мутасаввифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз мардум Каҷаҷ, аз навоҳииӣ Табрез буд ва дар рӯзгори Увайси Ҷалоирӣ ва писараш, Ҷалолуддин Ҳҳусайн, шайхулисломии Табрезро бвр ъуҳда дошт. Пас аз чанде, дар Бағдод, Димишқ ва Миср сукунат гузид. Шумори ашъор девонаш беш аз 10 ҳазор байт аст.

## Эзоҳ
Фазлуддин Муҳаммад ибни Қивом

**Фазлуддин Муҳаммад ибни Қивом ибни Рустам ибни Маҳмуди Балхӣ** (? — қарни XIV) — забоншинос ва луғатнигори форсизабони Ҳиндустон.

## Таълифот
Фарҳанги «Баҳру-л-фазоил фӣ манофеъи-л-афозил» (таълифаш тақрибан 1393) яке аз таълифоти ӯст, ки ба қатори қадимтарин фарҳангҳои форсӣ-тоҷикӣ дохил мешавад. Тартиби ҷойгиршавии калимаҳои фарҳанг мутобиқи ҳарфҳои аввалу дуввуми онҳост. Дар фарханг калимаҳои соддаи арабӣ мухтасаран (бо як ё ду калима) шарҳ ёфтаанд. Дар боби охирини он калимаҳои ҳиндӣ чой дода шудаанд. Нусхаи дастнависи асари Фазлуддин дар китобхонаи Осафияи Ҳайдарободи Дакан (асри рақами 870) маҳфуз аст. Шарҳи «Махзану-л-асрор» ва «Искандарнома» (асарҳои Низомии Ганҷавӣ) ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Юсуфи Гадо

**Сайид Муҳаммадюсуф Ҳусайнии Деҳлавӣ** (), маъруф ба **Юсуфи Гадо** (; ? — қарни XIV) — сӯфӣ, и форсизабони Ҳиндустон ва аз машоихи тариқати чиштия, муаллифи қасидаи «Туҳфату-н-насоеҳ».

## Эзоҳ
Шиҳобуддини Сайрафӣ

**Шиҳобуддин Абдуллоҳи Сайрафӣ** (; ) — хушнавис ва мусиқидони форс-тоҷик, муаллифи «Хулосату-л-афкор фӣ маърифти-л-адвор».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دانش‌پژوه، محمدعلی (۱۳۵۱). «صد و سی و اند اثر فارسی در موسیقی». موسیقی (۱۳۵): ۷۲-۹۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۹ — به واسطهٔ پرتال جامع علوم انسانی.
* ارموی، صفی‌الدین (۱۳۸۰). کتاب الأدوار فی الموسیقی (ترجمهٔ فارسی به انضمام متن عربی آن). ترجمهٔ ناشناخته. به اهتمام آریو رستمی. میراث مکتوب. شابک ۹۶۴-۶۷۸۱-۶۲-۴.

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Аттори Шерозӣ

**Аттори Шерозӣ** (), мутахаллис **Рӯҳи Аттор** (; ? — қарни XIV) — и форс-тоҷик, ҳамзамон бо Ҳофиз ва Салмони Соваҷӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* «دیوان عطار شیرازی». سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اوت ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۸ اوت ۲۰۲۱.
Тоҷи Ҳаловӣ

**Тоҷи Ҳаловӣ Алӣ ибни Муҳаммад** (; ? — қарни XIV) —  ва адабиётшиноси маъруфи форс-тоҷик, муаллифи «Дақоиқу-ш-шеър».

## Зиндагинома
Дар осори адабиётшиносӣ ба номҳои Тоҷи Румӣ ва Тоҷи Ҳаловӣ ёд шудааст. Аз осораш рисолае бо номи «Дақоиқу-ш-шеър» боқист. Тоҷи Ҳаловӣ дар рисолааш, ки бо забони соддаву равони форсӣ навишта шудааст, аз санъатҳои бадеӣ мухтасар маълумот оварда, бисёр истилоҳоти адабиётшиносӣ — тарҷума, балоғат, фасоҳат, байтулқасида ва жанрҳои адабӣ — ғазал, рубоӣ, маснавӣ, мусаммат, тарҷеъбандро шарҳ додааст. Фасли «Дар уюби шеър»-и он тафсири ақво, ақфо, айто, мавқуф барин нуқсонҳои шеърро дар бар гирифтааст. Мисолҳо аз шоирони асрҳои 12—13 оварда шудаанд. Дар «Дақоиқу-ш-шеър» аз эҷодиёти бадеии Тоҷи Ҳаловӣ низ як миқдор дубайтӣ, ғазал, қитъа ва чанд порча шеъри дигар — ҷамъ 60 байт мавҷуд аст. Рисолаи Тоҷи Ҳаловӣ бо тасҳеҳу ҳавошии Сайидмуҳаммади Козими Имом соли 1963 дар Теҳрон ба табъ расида, аст. Тоҷи Ҳаловӣ бо хаттотӣ, наққошӣ ва саҳҳофӣ ҳам машғул будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фахри Қаввос

**Фахруддин Муборакшоҳ Қаввоси Ғазнавӣ** (), маъруф ба **Фахри Қаввос** (; ? — қарни XIV) — ,  ва фарҳангнигори форсизабони Ҳинд, муаллифи «Фарҳанги Қаввос».

## Зиндагинома
Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Ӯ дар дарбори яке аз ҳокимони давр — Алоуддини Хилҷӣ (ҳукмронӣ 1296—1317) хидмат мекард. Аз таълифоташ «Фарҳанги Фахри Қаввос» маълум аст.

## Эзоҳ
Хоҷа Абдулмалики Самарқандӣ

**Хоҷа Абдулмалики Самарқандӣ** (; ? — қарни XIV) —  ва донишманди форс-тоҷик, устоди Бисотии Самарқандӣ.

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Маҳмуди Исфаҳонӣ

**Муҳаммад ибни Маҳмуди Исфаҳонӣ** (; ? — қарни XIV) — меъмор, хаттот, наққош, чеҳранигор ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Муҳаммад аз овони ҷавонӣ ба ҳунари хаттотӣ, ҷадвалкашӣ ва наққошӣ шавқ пайдо намуда, барои такмили ҳунар ба Шероз рафт. Муҳаммад дар ҳаттотию наққошӣ шӯҳрати тамом дошт ва ороишу китобати ду нусхаи девонҳои Саъдӣ ва Ҳофиз ба қалами ӯ мансуб аст (ҳоло дар Нигористони Бодлйён). Муҳаммад баробари хаттотӣ ва мусаввирӣ чун меъмор ва бинокори забардаст низ шӯҳрат дошт. Темур баъди забт кардани Исфаҳон ӯро дар катори дигар санъаткорон ба Самар­қанд овард. Муҳаммад дар Самарқанд ба ҳаттотону наққошон ва меъморон сарварӣ мекард. Аз намунаҳои барҷастаи ҳунари Муҳаммад ороиши Гӯри Мир, сохтмону ороиши ансамбли хонақоҳ ва мадрасаи Муҳаммадсултон (тақрибан 1404) дар Самарқанд буда, дар он намунаҳои олии санъатҳои наққошӣ, хатто­тӣ ва амалӣ истифода шудааст. Махсусан, катибаҳои ин ёдгориҳо хеле ҷо­либ буда, онҳоро Муҳаммад ба ҷо овардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳасани Кошӣ

**Мавлоно Ҳасан ибни Маҳмуди Кошонӣ** (), машҳур ба **Ҳасани Кошӣ** (; ? — қарни XIV) — ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Ҳафтбанд» ва «Иншо дар илму адаб».

## Эзоҳ
Шоҳини Шерозӣ

**Шоҳини Шерозӣ** (; ) — и яҳудитабори эронӣ.

## Таълифот
Ба қалами Шоҳини Шерозӣ достонҳои «Мӯсонома» (1327), «Юсуф ва Зулайхо» (соли таълифаш номаълум), «Ардашер ва Эстер» 1332), инчунин ғазалҳо, қасоиду рубоиёт мансубанд. Миқдори ашъораш тақрибан 25 ҳазор байт аст.

Шоҳини Шерозӣ дар маснавиҳо ва ашъори гуногунжанри худ ба мавзуъҳои ишқии романтикӣ, воқеоти таърихӣ, динӣ ва ғайра рӯй овардааст. Вай ба Фирдавсӣ, Низомӣ ва дигар шоирони маъруфи форс-тоҷик пайравӣ кардааст. Дар осори у афкори пандуахлоқӣ, тарғиби ғояҳои дӯстӣ, адлу инсоф, инсонпарварӣ ва донишомӯзӣ мақоми арзанда доранд. Забони ашъори Шоҳини Шерозӣ соддаву фасеҳ аз ҳаргуна такаллуфот орӣ мебошад. Порчаи зерин намунае аз ашъори Шоҳини Шерозӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шиҳобуддини Ногурӣ

**Шиҳобуддини Ногурӣ**  (; ? — қарни XIV) — пизишк ва донишманди форсизабони Ҳиндустон, муаллифи вожаномаи доруӣ ва китоби «Тиби Шиҳобӣ».

## Эзоҳ
Шамсуддини Табрезии Мултонӣ

**Шамсуддин Табрезии Мултонӣ** (; ? — қарни XIV) — ориф, сӯфӣ,  ва и мутасаввифи форс-тоҷик, муаллифи «Мағрубу-л-қулуб».

## Эзоҳ
Мактабии Хуросонӣ

**Мактабии Хуросонӣ** (; ? — қарни XIV) —  ва донишманди форс-тоҷик ва муаллифи манзумаи «Калимоти алияи ғарро».

## Зиндагинома
Дар баъзе тазкираҳо Мактабии Хуросониро Мактабии Шерозӣ пиндоштаанд. Ба қалами Мактабии Хуросонӣ маснавии динии «Калимоти алияи ғарро» тааллуқ дорад, ки ин acappo низ баъзеҳо ба Мактабии Шерозӣ нисбат додаанд. Мактабии Хуросонӣ дар асари худ миқдоре аз ҳадисҳоро ба назм даровардааст. Асари мазкурро Маликушшуаро Баҳор соли 1935 дар Теҳрон ба табъ расондааст.

## Адабиёт
* 
* Назриев Ҷ., Мактабии Шерозӣ ва достони ӯ «Лайлӣ ва Маҷнун», Д., 1983.

## Эзоҳ
Ҷамолуддин Муншии Исфаҳонӣ

**Ҷамолуддин Муншии Исфаҳонӣ** (; ? — қарни XIV) — , адиби форс-тоҷик ва аз муншиёни Шамсуддини Ҷувайнӣ.

## Эзоҳ
Фарҳанги Қаввос

«**Фарҳанги Қаввос**» (), «**Фарҳангнома**», «**Панҷбахшӣ**» — фарҳанги тафсириест, ки Фахри Қаввос соли 1301 дар Ҳиндустон таълиф кардааст.

«Фарҳанги Фахрии Қаввос» баъд аз «Луғати фурс»-и Асадии Тӯсӣ дуюмин фарҳанги тафсирии забони форсӣ (тоҷикӣ) ва нахустин фарҳанги мавзуист, кн то замони мо расидааст. Аз панҷ «бахш» (боб) иборат аст. Бахши якум калимаҳои марбути осмон ва ҷирмҳои осмонист. Бахши дуюм калимаҳои оид ба замин, бахши сеюм калимаҳои ба олами наботот, бахши чорум калимаҳои ба ҳайвонот ва бахши панҷум калимаҳои ба инсон тааллуқдоштаро дар бар мегирад. Бахшҳо ба бобҳои нисбатан хурдтар («гуна»-ҳо) ва онҳо ба «баҳр»-ҳо тақсим шудаанд. Гуна ва баҳрҳо калимаҳои ба мавзуи бахш дахлдоштаро дар бар мегиранд. Қаввос дар он аз ашъори шуарои мутақаддимини форс-тоҷик — Рӯдакӣ, Дақиқӣ, Фирдавсӣ, Асадии Тӯсӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ ва дигарон порчаҳои шеърӣ овардааст.

Олими ҳинду Мазир Аҳмад «Фарҳанги Фахрии Қаввос»-ро аз рӯи нусхаи ягонааш, ки дар Ҳиндустон маҳфуз аст, соли 1974 дар Теҳрон ба табъ расонидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Ҷалолуддин Фаридуни Аккоша

**Ҷалолуддин Фаридуни Аккоша** (; ? — қарни XIV) —  ва даиби форс-тоҷик, муаллифи қасидаҳои «Рабеъия» ва «Раҳиқия».

## Зиндагинома
Вай ба дастгоҳи Ҷалол‏уддин Масъуди Инҷу ва бародараш шоҳ Шайх Абӯисҳоқи Инҷу ихтисос дошт. Ӯ дар шеъри форсӣ ва арабӣ ва назми қасоиди маснуъ ва мувашшаҳ даст дошт.

## Эзоҳ
Насируддини Маръашӣ

**Насируддини Маръашӣ** (; ? — қарни XIV) — давлатмард ва сипаҳсолори дудмони Маръашиён дар даврони Сайид Алии Сорӣ, падари Заҳируддини Маръашӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* مجد، مصطفی (۱۳۸۸). ظهور و سقوط مرعشیان. نشر رسانش. صص ۱۶۰–۱۸۰.

Гурӯҳ:Маръашиён
Авлиёуллоҳи Омулӣ

**Авлиёуллоҳи Омулӣ** (; ? — қарни XIV) — , ҷуғрофиёдон ва и форс-тоҷик, муаллифи «Таърихи Руён».

## Эзоҳ
Ҳиндушоҳи Нахҷувонӣ

**Муҳаммад ибни Ҳиндушоҳи Нахҷувонӣ** (; ) — муншӣ, , луғатнавис ва донишманди форс-тоҷик..

## Зиндагинома
Муҳаммад дар дарбори писари Рашидуддини Фазлуллоҳи вазир — Ғиёсуддини Рашиди муншӣ буд. Сипас ба хидмати султан Увайс (1356—1374) дохил шуда, дар фанни иншо китобе бо номи «Дастулу-л-котиб фӣ таъйини-л-маротиб» (1365—1366) таълиф кард. Ин асар дар равшан сох­тани масъалаҳои таърих, иқтисодиёт, сиёсату маданияти мамолики Шарқи Наздики асрҳои 13—14 сарчашмаи пурқимат аст. Онро муаррихи шӯравӣ А. А. Ализода дар ду ҷузъ (ҷ. 1, 1962; ҷ. 2, 1973) дар Маскав ба табъ расонидааст

Муҳаммад аз ҷумлаи нахустин луғатнависони форс-тоҷик (баъди Қатрони Табрезӣ ва Асадии Тӯсӣ) буда, дар таърихи илму адаби форс-тоҷик бо тасвифи фарҳангҳои «Сиҳоҳу-л-фурс» ва «Сиҳоҳу-л-аҷам» шӯҳрат дорад. «Сиҳоҳу-л-фурс» соли 1962 дар Теҳрон ба табъ расидааст. «Сиҳоҳу-л-Аҷам» луғати форсӣ-арабӣ-туркӣ буда, аз он нусхаҳои дастнавис боқӣ мондааст. Фарҳанг очерки грамматикии ин забонҳоро низ дар бар гирифтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммади Ҷоҷармӣ

**Муҳаммад ибни Бадри Ҷоҷармӣ** (; қарни XIII — 1341) — , ориф,  ва тазкиранигори форс-тоҷик, писари Бадри Ҷоҷармӣ.

## Зиндагинома
Дар бораи ҷараёни зиндагии ӯ маълумоте дастрас нест. Зод­гоҳаш Ҷоҷарм. Муҳаммади Ҷоҷармӣ ба Исфаҳону Ироқ сафар намуда, дар он ҷойҳо чанде умр ба сар бурдааст. Аз эҷодиёташ танҳо китобе бо номи «Мунису-л-аҳрор фӣ дақоиқу-л-ашъор» маълум аст, ки таснифаш соли 1341 анҷом ёфта, дар он ашъори як силсила шоирони бузурги то замони муаллиф гирдоварӣ шудаанд. Вале, бино ба гуфтаи Саид Нафисӣ («Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ) китоби мазкур соли 1303 аз тарафи Каломии Исфаҳонӣ таълиф шу­да буд. Муҳаммади Ҷоҷармӣ ба он ашъори худро дохил кардааст ва онро ҳамчун таъ­лифоти худ пешниҳод намудааст.

## Эзоҳ
Халифаи Мозандаронӣ

**Шайх Халифаи Мозандаронӣ** (; ? — 1341, Омул) — бунёнгузори ҷунбиши мардумии Сарбадорони Хуросон, устоди Шайх Ҳасани Ҷӯрӣ.

## Эзоҳ
Ҳасани Ҷӯрӣ

**Шайх Ҳасани Ҷӯрӣ** (; ) — роҳбари рӯҳонии ҷунбиши мардумии Сарбадорони Хуросон, аз шогирдони шайх Халифаи Мозандаронӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حافظ ابرو، عبدالله (۱۹۵۸). پنج رساله تاریخی درباره حوادث دوران امیر تیمور گورگانی. پراگ: فلکس تاور.
* حقیقت، عبدالرفیع (۱۳۷۴). تاریخ جنبش سربداران و دیگر جنبش‌های ایرانیان در قرن هشتم هجری. تهران: کومش.
Ҳасани Мутакаллим

**Тоҷуддин Ҳасан Мутакаллими Нишопурӣ** (; ) — и форс-тоҷики дарбори Муиззуддин Ҳусайн ва Ғиёсуддин Пиралӣ.

## Эзоҳ
Аминуддини Балёнӣ

**Аминуддин Муҳаммад ибни Алӣ ибни Масъуди Балёнӣ** (; ) — ориф ва аз машоихи тасаввуфи ноҳияи Форс, муаллифи «Бидояту-з-зокира» ва «Тарбиятнома» .

## Эзоҳ
Малик Қутбуддин Муҳаммад

**Малик Қутбуддин Муҳаммад** (; ? — 1346) — чаҳорумин малики Сиситон (1330—1346) аз дудмони мулуки Меҳрубониён, писари Малик Рукнуддин Маҳмуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Малик Рукнуддин Маҳмуд

**Малик Рукнуддин Маҳмуд** () — малики дудмони Меҳрубониён дар ғарби Систон, падари Малик Қутбуддин Муҳаммад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C.E. The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3). Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Дор Салим

**Дор Салим** (; 18 августи 1977, Бағдод, Ироқ) — ҳунарпешаи донморкӣ бо асолати ироқӣ. 

## Зиндагинома
Дор Салим соли 1977 дар Ироқ таваллуд шудааст ва аз синни шашсолагӣ дар Дания зиндагӣ мекунад  . Ӯ дар Инглистон ва ИМА ҳунари актёриро омӯхта, баъдан ба нақшофарӣ дар филмҳо ва сериалҳои донморкӣ шурӯъ кардааст. Барҷастатарин нақшҳои ӯ дар силсилафилми телевизионии «Пул» ва «Бозии тахту тоҷ» ва «Дар оромиш бош, Ҷамил» (2008) мебошанд, ки барои он ба Ҷоизаи Бодил пешбарӣ шуда буд. Салим ба ҳайати ҳунармандони филми «Тарҷумон» -и Гай Ричӣ ҳамроҳ шуда, дар яке аз нақшҳои асосӣ - ҳамчун тарҷумон Аҳмад нақш бозидааст.

## Фильмография

### Филм

### Телевизор

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Дания
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1977
Гурӯҳ:Зодагони 18 август
Ҷалолуддин Масъудшоҳ

**Ҷалолуддин Масъудшоҳ** (; ? — 1342) — амири Форс (1338—1339, 1339—1340 ва 1342) аз хонадони Инҷу, писари амир Шарафуддин Маҳмудшоҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Peter Jackson, The Cambridge History of Iran, Volume Six: The Timurid and Safavid Periods, 1986. ISBN 0-521-20094-6

Гурӯҳ:Инҷуиён
Бурҳонуддини Ғариб

**Бурҳонуддини Ғариб** (; 1256, Деҳлӣ — 1341, Дакан) — орифи машҳури силсилаи чиштия дар нимҷазираи Ҳинд ва аз муридони Низомуддин Авлиё.

## Эзоҳ
Шухрат Саъдиев/Сиёҳнавис 3

**Президенти Ҷумҳурии Сингапур** (англ. *President of the Republic of Singapore*, чинӣ:新加坡 共和国 总统, томилӣ: சிங்கப்பூர் குடியரசின் தலைவர்) — сарвари  Сингопур. Пеш аз ислоҳоти соли 1991, президентро парлумон таъйин мекард ва як шахсияти хусусан маросимӣ буд. Дар айни замон ӯ дар масъалаҳои молиявӣ ва кадрӣ салоҳият дорад .

## Феҳристи президентҳо
Дар феҳрист аз рӯи тартиби хронологӣ ҳамаи президентҳои Ҷумҳурии Сингапур аз замони таъсисаш дар соли 1965, инчунин онҳое, ки дар вазифаи президент кор кардаанд, оварда шудаанд. Санаи оғоз ва анҷоми давраи президентии ҷорӣ ва давомнокии он бо рӯзҳо оварда шудааст.

* 1965—1970&nbsp;— Юсуф ибн Исҳоқ
* 1970—1971&nbsp;— Йео Гим Сен
* 1971—1981&nbsp;— Бенҷамин Ҳенри Ширс
* 1981—1985&nbsp;— Деван Найр
* 1985—1993&nbsp;— Ви Ким Ви
* 1993—1999&nbsp;— Оунг Тенг Чунг
* 1999—2011&nbsp;— Селапон Рамонотон
* 2011—2017&nbsp;— Туни Тан
* 1&nbsp;— 14.09.2017&nbsp;— Ҷозеф Пиллей (и.в.)
* 14.09.2017&nbsp;— 14.09. 2023&nbsp;— Ҳалима Яъқуб
* 14.09.2023 — то ҳол — Тарман Шанмугаратнам

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Тарман Шанмугаратнам

**Тарман Шанмугаратнам** (  25 феврали 1957 )&nbsp;— Арбоби давлатӣ ва иқтисодчии сингапурӣ, президенти кунунии Сингапур аз 14 сентябри соли 2023. Тарман то интихоб шуданаш ба мақоми президент,  аз соли 2019 то соли 2023 вазири аршади Сингапур, аз соли 2015 то 2023 вазири ҳамоҳангсози сиёсати иҷтимоӣ ва аз соли 2011 то 2023 раиси Идораи асъории Сингапур буд.

Тарман ҳоло раиси Шӯрои сарпарастони Гурӯҳи Сиюпанҷ, як шӯрои ҷаҳонии пешвоёни иқтисодӣ ва молиявии бахшҳои давлатӣ ва хусусӣ ва академиро бар ӯҳда дорад. Аз соли 2021 вай инчунин раиси  мустақили сатҳи баланди G20 оид ба маблағгузории глобалӣ барои омодагӣ ва вокуниш ба пандемия мебошад.

Тарман инчунин аз соли 2011 то 2014 Кумитаи Байналмилалии Асъор ва Молия (IMFC), кумитаи сиёсати машваратии Хазинаи Байналмилалии Асъор (ХБА)-ро бар ӯҳда дошт ва аввалин раиси он аз минтақаи Осиё буд.
## Интихоботи президентӣ
8 июни соли 2023 Тарман нияти ширкат дар интихоботи президентии соли 2023 ва истеъфои ба нақша гирифтаашро дар 7 июли соли 2023 аз тамоми вазифаҳои худ дар ҳукумат ва узви Ҳизби амали мардумӣ эълон кард, зеро президент бояд шахси ғайриҳизбӣ бошад. 

2 сентябри соли 2023 Тарман  70,40 % овоз гирифт ва ғолиби интихобот эълон карда шуд.  Тарман нӯҳумин президенти Сингапур интихоб шуд. Вай аввалин номзади ғайри чинитабор аст,  ки дар рақобати интихоботи  сарвари давлат, дар Сингапур пирӯз шуд.  Натиҷаи ӯ (70.40&nbsp;% овози интихобкунандагон) дар  таърихи интихоботи президентӣ дар Сингапур баландтарин гардидаст.

Маросими савгандёдкунии Тарман 14 сентябри соли 2023 дар кохи прзидентии Истан баргузор гардид  .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Зодагони соли 1957
Гурӯҳ:Президентҳои Сингапур
Гурӯҳ:Зодагони Сингапур
Гурӯҳ:Зодагони 22 январ
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Сингапур
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Сингапур
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Сарварони давлатҳо
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Ҷумҳурии Дагомея

**Ҷумҳурии Доҳуми ё Ҷумҳурии Дагомея** (  ) 11 декабри соли 1958 ҳамчун мустамликаи худидоракунанда дар Иттиҳоди Фаронса таъсис дода шудааст. Пеш аз ба даст овардани Мухторият, он Дагомеяи Фаронса номида мешуд ва қисми Иттиҳоди Фаронса буд. 1 августи соли 1960 мустамлика аз Фаронса истиклолияти комил ба даст овард.

Дар соли 1975, кишвар номгузории Бенин номида шуд, аз халиҷи Бенин  (он дар навбати худ ба номи Имперотурии Бенин, ки пойтахти он дар шаҳри Бенин, Нигерияи муосир буд, номида шуд), зеро калимаи "Бенин" дар муқоиса бо "Дагомея" ", барои ҳамаи гурӯҳҳои этникии давлат аз ҷиҳати сиёсӣ бетараф ҳисобида мешуд.

## Нигаред инчунин
* Дагомеяи Фаронса
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои азбайнрафта
Гурӯҳ:Бенин
Президиуми Босния ва Ҳерсеговина

**Раёсат** ё **Президиуми** Босния ва Ҳерсеговина (  ,  )&nbsp;— мақоми олии ҳокимияти иҷроияи дастаҷамъӣ, ки ба мансаби сарвари давлат монанд аст .

## Нигоҳдорӣ
[рост|мини|250x250пкс| Бинои Раёсати [Босния ва Ҳерсеговина  дар маркази Сараево]]
Мувофики моддаи 5-уми Конститутсия Раёсат (Президиум) аз се аъзо иборат аст, ки дар як вақт ба муддати чор сол интихоб мешаванд:

* Як бусни ва як хорват аз Босния ва Ҳерсеговина  интихоб мешаванд
* Як серб аз Ҷумҳурии Сербӣ интихоб мешавад.

## Президенти [[Босния ва Ҳерсеговина]]
**Президент** (раиси Президиум)&nbsp;— аъзои Президиум, ки дар интихобот шумораи бештари овозҳоро гирифтааст. Аммо, ҳар 8 моҳ ин вазифа ба узви навбатии Президиум мегузарад, ки баробарии миллатҳоро таъмин мекунад.

## [[Ваколат|Ваколатҳо]]
Ба ваколатҳои Президиум дохил мешаванд:

* Татбики сиёсати берунии Босния ва Ҳерсеговина
* Таъин намудани сафирон ва дигар намояндагони байналмилалӣ (на бештар аз се ду ҳиссаи онҳо аз кишвар намояндагӣ мекунанд)
* Иҷрои вазифаҳои намояндагӣ
* Пешниҳоди буҷети солона ба Парлумони Босния ва Ҳерсеговина (бо тавсияи ҳукумати Босния ва Ҳерсеговина )

## Аъзоёни Президиум

### 1996

* Алия Изетбегович ( босниёӣ )
* Момчило Крайсник ( серб )
* Кресимир Зубак ( хорват )

### 1998

* Алия Изетбегович ( босниёӣ ) (1998—2000)
* Холид Генжач( босниёӣ ) (2000—2001)
* Бериз Белкич ( босниёӣ ) (2001—2002)
* Живко Радишич (серб)
* Анте Йелавич ( хорват ) (1998—2001)
* Йозо Крижанович ( хорват ) (2001—2002)

### 2002
Интихобот 5 октябри соли 2002 баргузор шуд.

* Драган Кович ( хорват )
* Мирко Сарович ( серб)
* Сулаймон Тихич ( босниёӣ )

Мирко Шарович дар соли 2003 дар пайи ҷанҷоли фурӯши силоҳ ба Ироқ барканор шуд. Порлумон  ба ҷойи ӯ Борислав Параватс иваз кард.

Драган Ковичро намояндаи олӣ Пэдди Эшдаун бо иттиҳоми фасодкорӣ барканор кард. Парлумон ба ҷойи ӯ Иво Миро Йович иваз кард.

### 2006
Интихобот 1 октябри соли 2006 баргузор шуд.

* Желику Комишич ( хорват )
* Небойса Радманович ( серб )
* Харис Силайжич  ( босниёӣ )

### 2010
Интихобот 3 октябри соли 2010 баргузор шуд.

* Желику Комишич  ( хорват )
* Небойса Радманович ( серб )
* Бакир Изетбегович  ( босниёӣ )

### 2014
Интихобот 12 октябри соли 2014 баргузор шуд

* Драган Кович ( хорват )
* Младен Иванич ( серб )
* Бакир Изетбегович  ( босниёӣ )

### 2018
Интихобот 7 октябри соли 2018 баргузор шуд

* Желику Комишич  ( хорват )
* Милорад Додик ( серб )
* Сефик Дзаферович  ( босниёӣ )

### 2022
Интихобот 2 октябри соли 2022 баргузор шуд

* Желику Комишич ( хорват )
* Желико Твиёнувич ( серб )
* Денис Бечирович  ( босниёӣ )

## Адабиёт

* 

## Пайвандҳо

* Bosnia and Herzegovina  // World Statesmen.org.
* Сайт Президії
* Стаття V Конституції Боснії і Герцеговини

Гурӯҳ:Президентҳои Босния ва Ҳерсеговина
Гурӯҳ:Президиумҳо
Желико Твиёнувич

**Желико Твиёнувич** (  ;  4 марти соли 1967, Теслич )&nbsp; — фаъоли сиёсии сербиягии Босния ва Ҳерсеговина. Аз 16 ноябри соли 2022 раис ва узви Президиуми Босния ва Ҳерсеговина (аз сербҳо). Президенти Ҷумҳурии Сербӣ дар Босния ва Ҳерсеговина аз 19 ноябри соли 2018 то 15 ноябри соли 2022; дар 2013-2018&nbsp;сол Сарвазири Ҷумҳурии Сербӣ  буд.

## Эзоҳ
 
## Пайвандҳо
* Тарҷумаи ҳол [бойгонӣ 28 декабри соли 2017 дар Wayback Machine .] 
* Тарҷумаи ҳол

Гурӯҳ:Занони асри XXI
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Зодагони соли 1967
Гурӯҳ:Зодагони 4 март
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони Босния ва Ҳерсеговина
Денис Бечирович

**Денис Бечирович**      сиёсатмадор, профессор ва муаррихи босниягӣ, узви 8-ум ва феълии босниягӣ дар Президиуми Босния ва Ҳерсеговина аст. Вай қаблан аз соли 2019 то соли 2022 узви Палатаи миллии халқӣ буд. Дар соли 2022 ӯ ноиби президенти Ҳизби сотсиал-демократӣ аст.

Бечирович дар Тузла таваллуд шуда, соли 1998 Донишгоҳи Тузларо хатм кардааст. Соли 2000 ба аспирантураи факултети фалсафаи Донишгоҳи Сараево дохил шуд. Бечирович пеш аз фаъолияти сиёсй муаллими таърихи мактаби ибтидоии шахри Тузла буд. Аз соли 1998 то соли 2002 дар мактаби ибтидоии зодгоҳаш кор кардааст.

Бечирович аз соли 1993 узви Ҳизби сотсиал-демократӣ аст. Дар соли 1998, ӯ узви Порлумони кишвар интихоб шуд. Пас аз ду сол вай дар ассамблеяи кантоналии Тузла ғолиб баромад ва аъзои Палатаи федералии халқӣ таъин шуд. Дар интихоботи умумии соли 2006 Бечирович вакили Палатаи намояндагон интихоб шуд. Дар интихоботи умумии соли 2018 ӯ барои курсӣ дар Президиуми Босния ва Ҳерсеговина ҳамчун номзад аз узви Босния, иштирок намуд, аммо интихоб нашуд. Баъди интихоботи умумихалқӣ вай аъзои Палатаи миллии халқӣ шуд.

Дар интихоботи умумии соли 2022, Бечирович бори дигар барои курсии Президиум ҳамчун узви Босния ширкат кард ва интихоб шуд,  собиқ узви президиум Бакир Изатбеговичро мағлуб кард. Денис Бечирович 16 ноябри соли 2022 хамчун аъзои Президиуми Босния ва Ҳерсеговина савганд ёд кард. 

## Осор
Денис Бечирович бахшида ба таърихи муосири Босния ва Ҳерсеговина якчанд китобу мақолаҳо навиштааст.

* 
* 
* 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Денис Бечирович 
Гурӯҳ:Зодагони соли 1975
Гурӯҳ:Зодагони 28 ноябр
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони Босния ва Ҳерсеговина
Садрушшариъа Убайдуллоҳ ибни Масъуди Маҳбубӣ

**Убайдуллоҳ ибни Масъуд ибни Умар ибни Аҳмади Маҳбубӣ** (; ) — фақеҳ, усулӣ ва мутакаллими ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Шарҳу-л-Виқоя», «ан-Нуқоя», «Мухтасару-л-Виқоя» ва «ат-Танқеҳ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Idrisov, Qurbonali Kh. (2018). «Sadr al-Shari’a and his work Ta’dil al-'Ulum (In Arabic)». Minbar. Islamic Studies. 11 (2): 442—451. doi:10.31162/2618-9569-2018-11-2-442-451.
Кулу Исфандиёр

**Кулу Исфандиёр** (; ) — амири Сабзавор (1346—1347) аз думони Сарбадорон, вориси Муҳаммад Ойтемур.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Президенти Бенин

**Президенти Бенин**&nbsp;- сарвари давлати Бенин   .

## Ҷумҳурии Доҳуми ([[Ҷумҳурии Дагомея]]) (1960—1975)

* Кутуку Юбер Мага (1 август 1960&nbsp;— 27 октябр 1963)&nbsp;— сардори давлат
* Кристоф Согло (27 октябр 1963&nbsp;— 25 январ 1964)&nbsp;— сардори Ҳукумати муваққатӣ
* Суру Миган Апити (25 январ 1964&nbsp;— 27 ноябр 1965)
* Ҷустин Агомадегбе-Тометин (27 ноябр 1965&nbsp;— 29 ноябр 1965)&nbsp;— и. в. президент 
* Тахиру Конгаку (29 ноябр 1965&nbsp;— 22 декабр 1965)&nbsp;— и. в. президента
* Кристоф Согло (29 ноябр 1965&nbsp;— 19 декабр 1967)
* Жан-Батист Хашем (19 декабр 1967&nbsp;— 20 декабр 1967)&nbsp;— сардори Кумитаи инқилобӣ
* Морис Куандете (20 декабр 1967&nbsp;— 21 декабр 1967)&nbsp;— сардори давлат
* Алфонс Амаду Алле (21 декабр 1967&nbsp;— 17 июл 1968)&nbsp;— сардори давлат
* Емил  Зинсу (17 июл 1968&nbsp;— 10 декабр 1969)
* Морис Куандете (10 декабр 1969&nbsp;— 13 декабр 1969)
* Пол-Емили де Соуза (13 декабр 1969&nbsp;— 7 май 1970)&nbsp;— сардори Директория
* Кутуку Юбер Мага (7 май 1970&nbsp;— 7 май 1972)&nbsp;— Раиси Шӯрои президент
* Ҷустин Агомадегбе-Тометин (7 май 1972&nbsp;— 26 октябр 1972)&nbsp;— Раиси Шӯрои президент
* Матйе Кереку (26 октябр 1972&nbsp;— 30 ноябр 1975)

## Ҷумҳурии Халқии Бенин (1975-1990)

* Матйе Кереку ( 30 ноябри соли 1975).&nbsp;— 1 марти 1990 )

## Ҷумҳурии Бенин (аз 1990)
* Матйе Кереку ( 1 марти 1990).&nbsp;— 4 апрели соли 1991 ).
* Никефор Согло ( 4 апрели 1991).&nbsp;- 4 апрели 1996 ).
* Матйе Кереку ( 4 апрели 1996).&nbsp;- 6 апрели 2006 ).
* Яи Бони ( 6 апрели 2006).&nbsp;- 6 апрели соли 2016 ).
* Патрис Талон ( 6 апрели соли 2016&nbsp;— ).

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо
* Рӯйхати президентҳои Бенин дар ''rulers.org'' 

Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо
Қивомуддини Кокӣ

**Қивомуддини Кокӣ** (), **Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Аҳмади Санҷорӣ** (; ? —1348, Қоҳира) — муфтӣ ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Уюну-л-мазоҳиб фӣ фуруъи-л-мазоҳиби-л-арбаъа» ва «Бунёну-л-вусул фӣ шарҳи-л-усул».

## Эзоҳ
Ҳасани II Бовандӣ

**Фахруддавла Ҳасани ибни Кайхусрав** (, **Ҳасани II** (; ? — 1349) — подшоҳи дудмони бовандии Табаристон (1334—1349), фарзанди Кайхусрави Бовандӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Маҳмуди Исфаҳонӣ

**Абуссано Маҳмуд ибни Абдурраҳмони Исфаҳонӣ** (; 1276, Исфаҳон — 1349, ҳамон ҷо) — муфассир, усулӣ, наҳвӣ, олими улуми ақлӣ ва фақеҳи шофеъии форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Муқаддамоти улумро нахуст назди падар аз худ карда, сипас забони арабӣ ва фанҳои маъмули рӯзгорашро назди падар (Абдурраҳмон ибни Аҳмад), Ҷамолуддин Абираҷо ва дигарон фаро гирифт. Муддате дар Исфаҳону Табрез ба такмили дониш ва тадрис пардохт. Аз муосирони шайх Ҳасани Чупонӣ (фавт 1343), қозӣ Музаффаруддиншоҳи Қазвинӣ буд. Исфаҳонӣ баъд аз зиёрати Байтулмуқаддас соли 1325 ба Димишқ рафта, мавриди эҳтироми мардум, бахусус Ибни Таймия, қарор гирифт. Исфаҳонӣ муддате дар масҷиди ҷомеи умавии Димишқ ба тиловату тадриси шогирдон машғул шуд ва баъди Ибни Зимлаконӣ (фавт 1253) мударрисии мадрасаи Равоҳияро ба уҳда дошт. Исфаҳонӣ сипас дар Қоҳира иқомат ихтиёр кард. Ҳокими Миср Сайфуддини Қустун (фавт 1330) дар минтақаи Қарофа барои Исфаҳонӣ хонақоҳе бунёд кард. Ӯ он ҷо ба ибодат ва иршоди шогирдон машғул шуд. Исфаҳонӣ дар заминаи улуми ақлӣ, Қуръон ва тафсир таълифи бисёр дорад. Муҳимтарин таълифи Исфаҳонӣ «Анвору-л-ҳақоиқи-р-раббония фӣ-т-тафсири-л-оёти-л-қуръония» мебошад. «Баёну-л-мухтасар» (Шарҳи «Мухтасар»-и Ибни Ҳоҷиб) ва «Маъонию-л-бадеъ» аз дигар осори ӯ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳамдуллоҳи Муставфӣ

**Ҳамдуллоҳ Муставфии Қазвинӣ** (; ) — , адиб,  ҷуғрофиёдони форс-тоҷик, муаллифи «Зафарнома», «Таърихи гузида» ва «Нузҳату-л-қулуб».

## Зиндагинома
Аз оилаи муставфӣ (ҳисобдори молиёти кишвар). Ӯ баробари корҳои маъмурӣ илмҳои таърих, адабиёт, ҷуғрофиёи форс-точикро омӯхта, аз худ осори пурқимат боқӣ гузоштааст. Муставфии Қазвинӣ солҳои 1334—1335 ба услуби «Шоҳнома» иборат аз 75 ҳазор байт «Зафарнома»-е таълиф намуд. Асар аз се қисм иборат буда, қисми 1 он ба таърих ва юришу истилои араб, қисми 2 он ба таърихи кишвар Эрон оид аст. Қисми 3 асар 30 ҳазор байтро дар бар гирифта, таърихи муғулҳоро то давраи ҳукмронии султони Ҳалокуиён Абӯсаид инъикос мекунад. Муставфии Қазвинӣ инчунин муаллифи «Таърихи гузида» ва «Нузҳату-л-қулуб» мебошад. Ӯ дар рушди забони адабии форсӣ, махсусан истилоҳоти фаннии он хидмати шоистае кардааст.

## Эзоҳ