open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бедирафш

**Бедирафш** — паҳлавони туронӣ дар лашкари Арҷосб дар даврони шоҳии Гуштосп.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосими Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 1-9. — , 2007—2010.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Фравартиш

**Фравартиш**, **Фраорт** () — дувумин шоҳи Мод (647—625 то м.), писари Дейоку. Ӯ қабоили модиро муттаҳид ва ба як кишвар табдил кард. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоҳони Мод
Ҳувахшатра

**Ҳувахшатра**, **Ҳувахштра**, **Киаксар** () — севумин шоҳи Мод (625—585 то м.), писари Фравартиш ва падари Остиёг.

Мод дар даврони ҳукумати Ҳувахшатра аз марзҳои ҷуғрофиёии қавмии худ фаротар рафту бисёр густариш ёфт ва ба бузургтарин имперотурии замони худ табдил шуд, ки аз самти мағриб то рӯди Ҳолис (Қизилирмоқ) ва аз самти машриқ то Омударё ё Сирдарё мерасид. Бархе аз пажӯҳишгарон номи вайро баргирифта аз ду вожаи порсии бостон ҳу (хуб) ва хшасра (шоҳ) донистаанд, ки дар кулл ба маънии «подшоҳи хуб» аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоҳони Мод
Ҳахоманиш

**Ҳахоманиш** (; ; ) — номи касест, ки дудмони Ҳахоманишӣ худро ба номи ӯ мехонданд. Вай ниёи бузурги Ҳахоманишиён ва сарпарасти тоифаи Посоргодиён будааст. Вожаи Ҳахоманиш маънои дорандаи андешаи ростро мерасонад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bruce Lincoln. Religion, empire, and torture: the case of Achaemenian Persia, 2007, University of Chicago Press, Page 4-5
* 

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Чишпиш

**Чишпиш**, **Теисп** () — фарзанд ва ҷонишини Ҳахоманиш, шоҳи сарзамини Порс, падари Куруши I ва Ориёрамна. Дар замони подшоҳи худ афзун бар Порса бар Аншон низ чира шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Ориёрамна

**Ориёрамна** (; ) — шоҳи сарзамини Порс (640—590 то м.), писари Чишпиш ва ниёи Дориюши Бузург, бародари Куруши I. Падараш Чишпиш подшоҳии худро байни ду писараш тақсим намуд. Вай ба Ориёрвмна унвони «шоҳ Порс»-ро дод.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Куруши I

**Куруши I** () — фармонравои Аншон дар сарзамини Порс (600—580 то м.), писари Чишпиш ва ниёи Куруши Бузург.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* A. Shapur Shahbazi: *Cyrus I*. In: *[[Encyclopædia Iranica]]*, vol. 6, p. 516 (contains only a part of the above-mentioned information).

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Подшоҳии Мод

**Подшоҳи Мод** (;  ,  ) — ҳукумати эронӣ буд, ки дар садаҳои миёни ҳазораи якуми то мелод, аз ҳудуд 678 п.м. то ҳудуди 549 п.м. ибтидо сирфан дар ноҳияи сукунати модҳо дар шимоли ғарбии Эрон ва сипас бар бештари фалот Эрон ҳукмронӣ мекард.

Ҳарчанд, ки даврони подшоҳии шоҳони Мод, муддати подшоҳии онҳо ва низ тартибашон маврид муноқиша аст, аммо ба гуфтаи Ҳеродот, силсилаи Модҳо шомили чаҳор шоҳ буд, ки ба як хонавода тааллуқ доштанд ва ба муддат 150 сол фармонравоӣ карданд ва номи онҳо иборат буд аз Дейоку, Фравартиш, Ҳувахшатра ва Иштувегу. Аз миёни ин шоҳон, танҳо ба Ҳувахшатра ва Иштувегу дар мутуни мехӣ ишора шудааст. Бо ин вуҷуд, пажӯҳишгарон барои ёфтани ном Дейоку ва писараш Фравартиш дар дигар манобеъи муртабит талош кардаанд. Аз ин рӯй, раиси қабилаи Монно, Дейоуку ном дошт, ки чандин бор дар мутуни ошурии нав (ва низ солномаҳо) аз давраи Соргуни II номаш зикр шудааст ва бо Дейоку, ки Ҳеродот зикр кардааст, яке дониста мешавад. Аз ӯ дар манобеъи ошурӣ ба унвони волии Монно (šaknu) ёд шудааст, ки бо шоҳи Урорту алайҳи фармонравоии Монно муттаҳид шуда буд, аммо тавассути Соргун асир шуд ва дар соли 715 п.м. ҳамроҳ бо хонаводааш ба сарзамини Сурия табъид гардид. Ӯ зоҳиран дар ҳамонҷо даргузашт.

## Эзоҳ
Дейоку

**Дейоку**, **Дейок** () — бунёдгузор ва нахустин шоҳи Мод (тақр. 700—647 пеш аз мелод). Бино бар гуфтаи Ҳеродот ӯ 53 сол подшоҳӣ кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. / Под ред. Дж. Бордмэна, Н.-Дж.-Л. Хэммонда, Д.-М. Льюиса, М. Оствальда. Пер. с англ., подготовка текста, заметка и примечания А. В. Зайкова. — М.: Ладомир, 2011. — 1112 с. — (Кембриджская история Древнего мира. Т. IV). — .

Гурӯҳ:Шоҳони Мод
Камбуҷияи I

**Камбуҷия**, **Комбиз**, **Камбуҷияи I** (; ) — шоҳи Аншон (590—559 то м.), писар ва ҷонишини Куруши I, бародари Арукку ва падари Куруши Бузург.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Спитама

**Спитама**, **Спитомо**, **Испитомо** () — аз бузургони Мод, ҳамсари шоҳдухт Омитис духтари Иштувегу ва аз хешовандон Зартушт.

## Эзоҳ

	
Гурӯҳ:Мардуми Мод
Мондонои Модӣ

**Мондоно**, **Мондонои Модӣ**, **Манданаи Модӣ** () — шаҳбонуи Мод, духтари Иштувегу, ҳамсари Камбуҷияи I ва модари Куруши Бузург.

Ба гуфтаи Ҳеродот замоне, ки Иштувегу дар хоб, писари Мондоноро дид, ки подшоҳи вайро ба хатар андохта, духтараш Мондоноро ба издивоҷи Камбуҷия, ки аз хонадонҳои қадимӣ ва фармонраво дар минтақаи Порс буд даровард. Бино бар гуфта Ҳеродот, Камбуҷия фарде ором ва сарбазер буд. Мондоно аз Камбуҷия писаре ба дунё овард ва ин писарро Куруш ном ниҳоданд. Алорағми иқдоми Иштувегу барои таҳаққуқ наёфтани хобаш, Куруш дар оянда тавонист падарбузургаш Иштувегуро шикаст додаву подшоҳи Порс ва Мод шавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мардуми Мод
Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Устувонаи Куруш

**Устувонаи Куруш**, **Маншури Куруш**, **Эъломияи Куруш** — лавҳе аз гили пухта аст, ки дар соли 538 пеш аз мелод ба фармони Куруши Бузург нигошта шуд. Ин устувона дар Осорхонаи Биритониё нигаҳдорӣ мешавад ва бахшҳое аз он шикаставу гум шудааст. Нусхаи дигаре аз матни устувона бар рӯйи ду қитъаи лавҳи гилӣ ёфт шуда, ки онҳо низ дар маҷмӯъаи бобилии Осорхонаи Биритониё ҳастанд ва бозмондаи нусхаи бойгонишудаи ҳамин устувона дониста мешаванд.

## Матни устувона ба тоҷикӣ
Матни ин усувона, ки бо хат ва забони бобулӣ навишта шуда, тарҷумаи форсӣ-тоҷикии он дар Тоҷикистон бо саъй ва эҳтимоми олими шинохта Парвона Ҷамшедов ба табъ расидааст: «*Манам Куруш, шоҳи шоҳон, шоҳи бузург, шоҳи неруманд, шоҳи Бобул, шоҳи Сумер ва Аккад, шоҳи чаҳор мамлакат, писари Камбуҷия — шоҳи бузург, навосаи Куруш, шоҳи бузург аз шохаи салтанати адабӣ, ки салтанаташ мавриди худоён ва ҳукуматаш ба дилҳо наздик аст. Вақте ки бе ҷангу ҷидол вориди Бобул шудам, ҳама мардум қудуми маро ба шодмонӣ пазируфтанд. Дар қасри подшоҳони Бобул ба сарири салтанат нишастам. Мардук — худои Бобул дилҳои наҷиби мардуми Бобулро мутаваҷҷеҳи ман кард, зеро ман ӯро муҳтарам ва гиромӣ доштам. Лашкари бузурги ман ба оромӣ вориди Бобул шуд. Нагузоштам садама ва озоре ба мардуми ин шаҳру ин сарзамин ворид ояд. Вазъи дохилии Бобул ва амокини муқаддаси он қалби маро такон дод. Фармон додам, ки ҳеч яке аз хонаҳои мардум хароб нашавад. Худои бузург аз ман хурсанд шуд ва ба ман, ки Куруш ҳастам ва ба писарам Камбуҷия ва тамоми лашкари ман аз роҳи иноят баракати худро нозил кард. Подшоҳоне, ки дар ҳама мамолики олам дар сарзаминҳои худ нишастаанд, аз дарёи боло то дарёи пойин ва подшоҳони ғарб тамоман хироҷи сангин оварданд ва дар Бобул бар пойҳои ман бӯса заданд. Фармон додам, ки аз Бобул то Ошур ва Шуш ва Акад… ва ҳамаи сарзаминҳое, ки дар он тарафи Даҷла воқеанд ва аз айёми қадим бино шудаанд, маобидеро, ки баста шуда буд, бикушоянд. Ҳама худоёни ин маобидро ба ҷойҳои худ баргардондам, то ҳамеша дар он ҷо муқим бошанд. Аҳолии ин маҳалҳоро ҷамъ кардам ва манозили онҳоро, ки хароб карда буданд, аз нав сохтам ва худоёни Шумеру Аккадро беосеб ба қасрҳои онҳо, ки „шодии дил“ ном доранд, бозгардондам. Сулҳу оромишро ба тамоми мардум ато кардам*».

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ
Курушкада

**Курушкада** (порсии бостон: ), **Киропол**, **Сойрупулис** ( ва , лафзан «шаҳри Куруш») — шаҳре бостонӣ дар Осиёи Миёна, ки тавассути Куруши Бузург дар соли 544 пеш аз мелод бунёнгузорӣ шудааст.

Ҳадафи асосии сохтани Курушкада мустаҳкам намудани сарҳадҳои қисми шарқии қаламрави Форс ба хотири лашкаркашиҳои минбаъда, яъне дар оянда забт намудани давлатҳои пуриқтидори Бобулистон ва Мисри қадим буд. Чуноне ки қаблан ёд кардем, сакоиҳои сарвари тиграхуд, ҳаумаварг ва канораҳои Суғд бо ҷасорату пархошҷӯй ва маҳорати баланди ҷангиашон дили ҷумлаи подшоҳону қудратталабонро ба ларза меоварданд. Муаллифону воқеанигорони аҳди атиқа — Страбон, Юстин, Арриан, Квинт Куртсий ва дигарон таъсиси ин шаҳрро ба Куруш нисбат дода, онро Киропол, Кирэсхата ном мебаранд.

Мавҷудияти таърихии шаҳри Курушкадаро муаррихону кишваршиносон В. Минорский, В. Чейлитко ва дертар бостоншиноси тавоно академик Н. Неъматов дар заминаи этимологияи номи Куркат асоснок намуда, мавҷудияти воқеии ин ном ва ин маҳалро аз таърихи аҳди қадими Истаравшан то ба имрӯз оварда расониданд. Фарзияи нисбатан дақиқи илмӣ ба он мебарад, ки номи Курушкадаи аҳди Куруш шояд ба Куркати имрӯзаи воқеъ дар ноҳияи Спитамени вилояти Суғд (маркази деҳшӯрои Куркат) як пайвастагии узвие дошта бошад. Куруш ба вориси худ писараш Камбуҷия империяи паҳноварро мерос гузошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Арагонит

**Арагонит** — минерал, формулаи химиявиаш CaCO3. Системаи кристаллбандиаш ромбӣ, кристаллҳояш призмашакл ва сӯзаншакл. Агрегатҳояш аксар шӯшамонанд. Рангаш сафед, хокистарӣ, зардча, сабзи равшан ва бунафш. Ҷилояш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 3,5 — 4; зичиаш 2900 — 3000 кг/м³. Арагонит минерали хоси минтақаи оксидшавии конҳои маъдан ва қабатҳои фарсудаи ҷинсҳои кӯҳӣ буда, дар таркиби таҳнишасти чашмаҳои гарми минералӣ ва ковокиҳои ҷинсҳои вулқонӣ ҳам вомехӯрад. Аз калсит бо системаи кристаллбандӣ ва зичиаш фарқ мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Минералҳои калсий
Арас

**Аракс** (, , ), **Аракс** ( (Arakʿs)) — рӯд дар Туркия, Арманистон, Озарбойҷон, Эрон, шохоби рост ва бузургтарини рӯди Кура.

Дарозиаш 1072 км, масоҳати ҳавзааш 100 ҳазор км². Аракс аз нишебии қаторкӯҳҳои Бингёл (дар Туркия) сар шуда, қад-қади сарҳади давлатии Арманистон ва Озарбойҷон ҷорӣ аст. Болообаш водии тангу чуқур, ҷараёни миёнааш ҳамвории Арарат ва поёнобаш ҳамвориҳои Мил ва Муғонро бурида мегузарад. Манбаи Аракс бештар обҳои зеризаминӣ ва барф мебошад. Давраи пуробиаш март — июн. Дар мавсими боронгарӣ (ноябр, дек.) обхезӣ мешавад. Сарфи миёнаи об дар поёнобаш 205 м³/с. Дар як сол 7,6 км³ об ҷорӣ шуда, 16 млн тонна обовард меорад. Шохобҳои калонаш: аз чап — Ахурян, Раздан, Арпа, Воротан (Баргушод); аз рост — Котур, Қаросу. Дар Аракс обанбор ва НБО ҳаст. Обаш асосан барои обёрӣ истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Арақ (нӯшиданӣ)

**Арақ** () — нӯшидании спиртдор; омехтаи спирт ва об.

Арақро аз ҷавдор, гандум ва ҷав мекашанд. Барои тайёр кардани арақ омехтаи спирт ва об аз қабати ангишти фаъол гузаронда мешавад. арақ метавонад 40, 50, 56 фоиз спирт дошта бошад. Ба арақ қиёмҳои гуногунро низ ҳамроҳ менамоянд. Баъзе анвои Арақро бо роҳи буғронии моеъҳои ширини туршшуда тайёр мекунанд, масалан, аз шираи ангур майи ангур ва аз шираи олуболу майи олуболу ва ғайра. Дар заводу корхонаҳои шаробкашии Тоҷикистон навъҳои гуногуни арақ, чунончи «Шоҳона», «Тоҷикистон», «Душанбе», «Фондарё», «Сим-сим», «Арақи суғдӣ», «Арақи Хайём», «Русская водка», «Белая берёза» ва ғайра истеҳсол карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Нӯшиданиҳо
Арақа

**Арақа** — болори сербарест дар пештоқи бино.

Устоҳо ин ҷузъи меъмориро шоҳпул ҳам мегӯянд. Аксар вақт рӯи арақаро кандакорӣ мекунанд ва ё ба нақшҳои гуногун ороиш медиҳанд. Устоҳои гулдаст баъзан байтҳои пурҳикмати шоиронро дар рӯи он сабт мекунанд. Арақа дар санъати меъмории шарқ бештар дар масҷиду мадрасаҳо, манзилгоҳҳо истифода мешуд. Арақаи Айритом яке аз намунаҳои хуби арақаи ниёгон аст. Арақаро дар меъмории ҳозиразамон низ истифода менамоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Арақаи Айритом

**Арақаи Айритом**, **Арақаи Ҳайратон** — арақаи сангинест, ки дар болои даромадгоҳи маъбади буддоии шаҳри қадимӣ садаҳои I—II мелодӣ гузошта шуда буд. Ҳоло харобаи онро Айритом ё Ҳайратон меноманд, ки 18 км шарқтари шаҳри Тирмиз воқеъ аст.

Арақаи Айритомро соли 1933 марзбонон тасодуфан дар соҳили рӯди Аму ёфтанд. Арақаи сангин тақрибан 0,5 м баландӣ дорад; дар рӯи он ду қатор баргҳои калони кунгур ва дар байни қатори болоии баргҳо тасвири тосарисинагии панҷ нафар машшоқон ва ҳашт нафар назроварон канда шудаанд. Тасвири релефии ҷуссаҳо чунон барҷаста аст, ки он қариб ба муҷассама шабоҳат дорад. Аксари персонажҳо аз ҷинси зан мебошанд. Машшоқон созҳои мусиқии уд, қӯшнай, санҷ, табл ва чилтор менавозанд. Назроварон дар даст мева, гулшадда ва зарфҳо доранд. Симои зоҳирии персонажҳои Арақаи Айритом хеле ҷолиби диққат аст. Онҳо рӯи кулча, чашмони калони қадре бодомӣ, абрӯвони камоншакл, биниҳои росту кӯтоҳ, даҳони хурд, манаҳҳои сергӯшт доранд. Кулоҳҳои гуногуни қиматбаҳо, тавқи гардан, гӯшвораю шаддаи мӯҳраҳои мураккабшакл, либоси музайян бо ҷузвиёти майда хеле воқеӣ тасвир шудаанд. Созҳои мусиқии дар даст доштаи машшоқон барои омӯхтани санъати қадими мусиқии маҳал аҳамияти калон доранд. Арақаи Айритом аз рӯи услуб ва амал мансуби санъати кушониён буда, ба ёдгориҳои садаи I шимоли Ҳиндустон хеле монанд аст ва намунаи олии саънати қадими муҷассамасозии Осиёи Миёна мебошад. Олимон муайян кардаанд, ки мазмуни Арақаи Айритом ба гуфтор дар бораи Фавти Кабири Буддои Гаутама «Паринирвана-ҷатака» вобаста аст; машшоқон панчамаҳашабдаи ба шакли инсонӣ даровардашудаанд, ки панҷ Садои кабири асотири ҳиндиро ифода мекунанд, назроварон дэ вапутра, яъне духтарони назровари осмонианд. Агар машшоқон бо гармонияи осмонӣ самъи Буддоро роҳат диҳанд, назроварон ба роҳи ӯ гул пошида муаттар мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Массон М. Е., Находка фрагмента скульптурного карниза первых веков н. э., Ташкент, 1933;
* Массон М. Е., Скульптура Айртама, «Искусство», 1935, № 2;
* Пугаченкова Г. А., Искусство Бактрии эпохи кушан, М., 1979.

Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Кӯшонӣ
Ҳасан ибни Мӯсо

**Ҳасан ибни Мӯсо** (? — 903) — мусиқидон, донишманд ва пажӯҳишгари мусиқии аҳди Сомониён.

## Зиндагинома
Соли 869 аз Бағдод ба Бухоро омада, суруду таронаҳои сокинони Мовароуннаҳру Хуросонро ҷамъоварӣ намудааст ва баъдан оиди санъати мусиқӣ китобу рисолаҳо таълиф намудааст.

«Китобу-л-муғанинин», «Китобут-т-танбурин», «Китобу-л-ағонӣ ва иқоъ»-и Ҳасан ибни Мӯсо асарҳои муҳимтарин доир ба санъати мусиқии мардумони Мовароуннаҳру Хуросон ва қисмати хилофати араб ҳисобида шуда, дар онҳо масъалаҳои назария ва амалияи мусиқӣ таҳқиқ ва баррасӣ гардидаанд. Ҳ оид ба амалия ва назарияи санъати мусиқии мардумони Шарқ дар давраи Сомониён маводи арзишманде овардааст. Дар таълифи осораш ӯ сарчашмаҳои хаттии паҳлавӣ ва санскритиро, ки дар китобхонаи Бухоро маҳфуз буданд, истифода намудааст. Ҳасан ибни Мӯсо дар тӯли фаъолияти илмии худ китобҳои зиёди мусиқидонону донишмандони Юнони бостонро дар риштаҳои фалсафа, ситорашиносӣ, математика (Арасту, Афлотун, Птолемей, Суқрот ва Гиппократ) тарҷума намуда, ба онҳо тафсир навиштааст. Ба ғайр аз ин китобҳо, тарҷумаи қисми мусиқии «Канон» ва «Гармоника»-и Арасту ба Ҳасан ибни Мӯсо тааллуқ дорад. Осори илмии Ҳасан ибни Мӯсо муҳимтарин сарчашма дар омӯзиши таърих ва назарияи мусиқии аҳди Сомониён мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раджабов А. К истории таджикской музыкальной культуры в IХ-Х вв. // Абу Али ибн Сино и его эпоха. — , 1989.
* Ҳасан ибни Мӯсо //Н. Ҳакимов/ Донишномаи Сомониён (Иборат аз 2 ҷилд). — Хуҷанд, 2009. — Ҷ.2. — 528 с. /
Абдулмуъмин Қаюмов

**Абдулмуъмин Ҷумахонович Қаюмов** (тав. 13.01.1978, д. Танобчи, н. Темурмалик, вил. Хатлон) — омӯзгори забони англисӣ, номзади илмҳои педагогика (2014), дотсент. . 
## Зиндагинома
Абдулмуъмин Қаюмов соли 2000 факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ-ро бо ихтисоси омӯзгори фанни забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ хатм намудааст. Солҳои 2000-2007 ба ҳайси ассистенти кафедраи забонҳои хориҷии умумидонишгоҳии ҳамин донишгоҳ, 2007 то 2009 ба ҳайси муаллими калони кафедраи методикаи таълими забони англисӣ, 2009-2011 муаллими калони кафедраи услубшиносӣ ва назарияи тарҷума, 2011-2015 муовини декан оид ба таълим-эдвайзери факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ва ҳамзамон муаллими калони кафедраи услубшиносӣ ва назарияи тарҷума фаъолият доштааст. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Дидактические основи формирования речевой культури будущих учителей английского языка» дифоъ намуда, солҳои 2015- 2019 ба ҳайси декани факултети забонҳои Шарқ, 2019-2020 декани факултети забонҳои Осиёи ДБЗХТ ба номи Сотим Улуғзода ва аз соли 2020 ба ин сӯ ба сифати муовини ректор оид ба таълим ва корҳои методии ҳамин ДБЗХТ ба номи Сотим Улуғзода фаъолият дорад.

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Забоншиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Красногорка (ноҳияи Ойиртау)

**Красногорка** () — деҳа дар ноҳияи Ойиртау дар вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Ба ҳайати ҷамоати деҳоти Володарск шомил аст.
## Аҳолӣ
Тибқи натиҷаи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2009 382 нафар аҳолӣ (206 мард ва 176 зан) дошт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ойиртау
Иштувегу

**Иштувегу**, **Остиёг**, **Астиаг** () — чаҳорумин ва охирин подшоҳи Мод (585—550 то м.), писари Ҳувахшатра ва падари Мондонои Модӣ.

## Ҳукумат
Дар ибтидои ҳукмронии Иштувегу давлати Мод орому осуда буд, вале тадриҷан бар асари он ки шоҳ ба шикор ва ишрат дилбастагии афзун дошта, бештари вақти худ ва дарбориёнашро сарфи хушгузарониҳо мекард, норозигии мардум ба вуҷуд омад. Ҳамчунин мухолифати ӯ бо ашрофи Мод низ тақвият гирифт. Аз нохушнудии мардуми Мод нисбат ба подшоҳашон Иштувегу истифода намуда, ҳокими Порс — Куруши Кабир — бобои модарии Иштувегу ба сарзамини Мод лашкар кашид. Муҳориба се сол тӯл кашид; дар ин байн Иштувегу чанд маротиба бар лашкари Куруш дастболо ҳам шуд, вале оқибат бар асари хиёнати лашкариёнаш сипоҳи Иштувегу шикаст хӯрд. Охирин муҳорибаи шадид байни порс ҳо ва модҳо дар даромадгоҳи давлати Мод — шаҳри Ҳагматона (Ҳамадони имрӯза) соли 550 то мелод рух дод, ки дар он сипоҳиёни Иштувегу ба ҳалокат расида, худи ӯ асир афтод. Давлати таназзулёфтаи Модҳо барҳам хӯрд ва сулолаи Ҳахоманишиён пойдор гардид. Дар бораи тақдири мин баъдаи Иштувегу маъхазҳои таърихӣ хилофи назар доранд; гурӯҳе бар онанд (Ҳеродот), ки Иштувегу дар зиндони порсҳо фавтида ва бархе (Ктесий) бар он ақидаанд, ки Иштувегуро Куруши Кабир ҳокими Порт ва иддае даъво доранд, ки ҳукмрони Гургон таъйин карда будааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоҳони Мод
Омитис

**Омитис Шаҳбону**, **Омитиси Модӣ**, **Омитис** (модӣ: , ; ) — шоҳбону, духтари шоҳи Мод Иштувегу, ҳамсари Спитама ва сипас ҳамсари Куруши II.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

	
Гурӯҳ:Мардуми Мод
Сисилаи Ғуриён

**Сисилаи [[Ғуриён]]** ё **Сулолаи [[Ғуриён]]** () —  давлати асримиёнагӣ ба раҳбарии сулолаи мусулмони тоҷикон — Ғӯриён, ки аз соли 1148 то 1206 дар қаламрави имрӯзи Афғонистон, Эрон, Покистон, Тоҷикистон, Туркманистон, Узбакистон, Бангладеш, Ҳиндустон, Непал ва Миёнмори имрӯзи вуҷуд дошт. 

## Ҳукуматдорони Мандеш
* Сури ибн Муҳаммад
* Муҳаммад ибн Сурӣ, номаълум — соли 1011
* Абу Али ибн Муҳаммад, солҳои 1011—1035
* Аббос ибн Шис, солҳои 1035—1060
* Муҳаммад ибн Аббос, солҳои 1060—1080
* Кутбуддин Ҳасан ибн Муҳаммад, солҳои 1080—1100

## Ҳукуматдорони давлати Ғуриён
* Сайфуддин Сури ибн Ҳусайн — малик, солҳои 1127—1148
* Баҳоуддин Саам ибн Ҳусайн — малик, солҳои  1148
* Иззуддин Ҳусайн ибн Сурӣ — малик, солҳои 1148—1150 — султон 1150—1159
* Алоуддин Ҳусайн ибн Ҳусайн — султон, солҳои  1159—1161
* Сайфуддин Муҳаммад ибн Ҳусайн — султон, солҳои 1161—1163
* Ғиёсуддин Абу-л-Фатҳ Муҳаммад ибн Саам — султон, солҳои 1163—1202
* Муиззуддин Абу-л-Музаффар Муҳаммад ибн Саам — султон, солҳои  1202—1206
* Ғиёсуддин Маҳмуд ибн Муҳаммад — султон, солҳои 1206—1212
* Баҳоуддин Саам ибн Муҳаммад — султон, солҳои 1212—1213
* Отсиз ибн Алоуддин Ҳусайн — султон, солҳои 1213—1214
* Зиёуддин Муҳаммад ибн Абу Алӣ — султон, солҳои 1214—1215

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сулолаҳои ҳукуматдорони Осиёи Марказӣ
Гурӯҳ:Кишварҳои форсизабон
Гурӯҳ:Таърихи ислом
Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Афғонистон
Сайдулло Қувватзода

**Сайдулло Зувайд Қувватзода **(тав. 25.01.1989 н. Темурмалик, вил. Хатлон) — муаллими забон ва адабиёти рус ва сиёсатшиносӣ, идоракунии ҳайати кадрӣ (менеҷер), номзади илмҳои сиёсӣ, дотсент. Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019). Барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ дар риштаи илми сиёсатшиносӣ (2021). 
## Зиндагинома
Сайдулло Қувватзода хатмкардаи факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  (2012) ва факултети идоракунии ҳайати кадрии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020), донишҷӯи ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2007-2012), ҳисобчӣ дар Неругоҳи барқии обии Роғун (2012-2012), ассистенти кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумии ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2012-2013), аспиранти шуъбаи ғоибонаи кафедраи сиёсатшиносии ДДОТ ба номи С.Айнӣ (2012- 2016), сармутахассиси шуъбаи кор бо ҷавонони ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ (2013-2013), мудири шуъбаи кор бо ҷавонони ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2013 – 27.08.2020), ассистент, муаллими калон, дотсенти кафедраи сиёсатшиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2016-2020), муовини раиси ташкилоти ибтидоии ҳизбии «Омӯзгор»-и ҲХДТ дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  (2018-2020), сардори раёсати корҳои тарбиявии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020-2021), дотсенти кафедраи сиёсатшиносӣ ва робита бо ҷомаеи Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020 то ҳол), сардори раёсати кадрҳо, коргузорӣ ва корҳои махсуси Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2021), нозири давлатии раёсати коргузорӣ ва назорати Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2021 -2022), мудири бахши маориф ва илми раёсати маориф, фарҳанг ва иттилооти Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2022 то ҳол) фаъолият намудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Водная политика Республики Таджикистан в годы государственной независимости: проблемы и перспективы» дифоъ намуд (2018).
## Мукофоту ҷоизаҳо
Бо нишони Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва чандин ифтихорномаҳои Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии н. Исмоили Сомонӣ қадрдонӣ гардидааст. Барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ дар риштаи илми сиёсатшиносӣ гардидааст (2021).
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Сиёсатшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми сиёсатшиносӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Салама ибни Динор

**Салама ибни Динори Маданӣ** (; ) — зоҳид, фақеҳ, ровӣ, муҳаддис ва аз тобеъини эронитабор, падари Ҳаммод ибни Салама.

## Эзоҳ
Артистуна

**Артистун**, **Артистуна**, **Ирташдуна**, **Артистона** (, ; ) — шоҳдухти Ҳахоманишӣ, духтари Куруши Бузург ва ҳамсари Дориюши I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Schmitt R.* Artystone // Encyclopædia Iranica, Vol. II, Fasc. 6, p. 665.
* 

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Ҳутусо

**Ҳутусо** (авестоӣ: *Hutaosā*), **Атосса** (; ) — духтари Куруши Бузург, ҳамсари Дориюши Бузург ва модари Хашоёршо. Ҳутусо таъсиргузортарин ҳамсари Дориюши Бузург буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Фландр

Бельгийский Фландр (зоти харгуш)
Géant des Flandres

## '''Т'''аърихи пайдоиш

Ном аз Фландри фаронсавӣ - Фландрия (минтақаи таърихӣ) гирифта шудааст. Ин зот дар Белгия парвариш карда шудааст. Ин яке аз зотҳои қадимтарин, эътирофшуда ва паҳншуда (аз ҷумла наслҳои наздик) дар ҷаҳон аст. 

Сарчашмааш дақиқ маълум нест. Якчанд гипотезаҳои асосӣ вуҷуд доранд: 

• Фландрия наслҳои харгӯшҳои патагонӣ мебошанд, ки дар асрҳои 16-17 аз Аргентина оварда шудаанд. 

• фламандӣ - насли харгӯшҳои калони фламандӣ, ки дигар парвариш нашудаанд ва нопадид шудаанд 

• Фландер омехтаи харгӯшҳои калони фламандӣ ва аргентинии патагонӣ мебошанд. 

Дигар версияҳо мавҷуданд. Дар аввал, Фландрия хеле зишти буданд, хурдтар аз намояндагони муосири зоти, бо гӯшҳои калон, ранги нобаробар аз сурх-хокистарӣ бо аломатҳои равшан. 

Дар бисёр мамлакатхое, ки харгушпарварй тарақи кардааст, навдахои онхо аз фландерхо пайдо шудаанд. Ин зотҳо аз ҳад зиёд фарқ намекунанд, аммо онҳо баъзе хусусиятҳо доранд, ки имкон медиҳанд, ки онҳоро дар як минтақаи муайян самаранок истифода баранд. Фландрияҳои азим, олмонӣ, хокистарӣ, сафед, англисӣ, испанӣ ва ғайра мавҷуданд аваллин маротиба бузургҷуссаҳо  ба собиқ СССР оварда шуд, ки он аз сабаби иқлими сахт реша накашидааст, аммо барои беҳтар кардани зоти маҳаллӣ ва парвариши гиганти хокистарӣ бомуваффақият истифода мешавад.

## Тавсиф
Ин бузургтарин зоти харгӯш аст. Фландрия бо андозаи калон ва вазни зиндаи худ фарқ мекунад: харгӯшҳои калонсол 7 кг, намунаҳои алоҳида - 10-12 кг, вазни рекордӣ - 13 кг.

Бадан дароз (70 см), қафаси сина чуқур ва васеъ (қалъа 37 см); пушт рост, баъзан камоншакл аст; сараш калон, гӯшҳо рост, дароз ва зич.

Пӯсташ баланд, зич, зич; харганги хокистарранг, зарду хокистарранг, хокистарранг, хокистарранг. Ранги нохунҳо бояд ба ранги пахм мувофиқат кунад.

## Парвариш

Харгӯшҳо дар бораи ғизо ва шароити нигоҳдорӣ серталабанд; аз сабаби андозаи худ, онҳо ҷойи бештарро талаб мекунанд.

Ҳосилнокии фландерҳо - 6 харгӯш дар як якдигар ё бештар аз он, то 12 дона. Ширдиҳи модахаргушҳо зиёд аст. Вазни миёнаи харгушхо дар синни 2-моха ба 2 килограмм, дар синни 3—3,5 мохагй 3—3,5 килограмм; ва 5моҳа то 6кг вазн мегирад

Пӯстҳоро дар шакли табии худ истифода мебаранд, инчунин барои тақлид кардани курку пурарзиштар - гурба, гӯсфанд, кенгуру истифода мешаванд. Хосилнокии гушт ба вазни зинда кариб 54 фоизро ташкил медихад.

Аз сабаби дер балоғат, ҳосилнокии паст ва кам ҳосили гӯшт ба вазни зинда, парвариши фландерҳо барои гӯшт нисбат ба харгӯшҳои зоти гӯшти миёна камтар фоидаовар аст, аммо фландерҳо барои парвариши бисёр зотҳои дигари харгӯш ва инчунин барои ороишӣ истифода мешуданд.
## Адабиёт
"Справочник кроликовода", Н.Н. Щетина, Донецк, 1988
Оли Муҳтоҷ

**Оли Муҳтоҷ** (), **Муҳтоҷиён** — силсилае мансуб ба Муҳтоҷ ибни Аҳмад, ки дар солҳои 933—991 зери назару нуфузи Сомониён ва муддати кӯтоҳе низ ба истиқлол, дар бахшҳое аз Хуросону Рай фармон ронд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳим ибни Синон

**Абӯисҳоқ ибни Синон ибни Собит ибни Қурраи Ҳарронии Собӣ** () — пизишк, файласуф,  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Қатъу-л-махруту-л-мукофӣ», «ал-Мақола фӣ расми-л-қутуъи-с-салоса», «Олоту-л-азлол» ва «Китоб фӣ ҳаракоти-ш-шамс».

## Зиндагинома
Дар хусуси аҳволи зиндагии Иброҳим ибни Синон маълумоти кофӣ нест. Бино ба ахбори сарчашмаҳо дар Бағдод таваллуд ёфта, дар ҳамон ҷо улуми замонаашро омӯхтааст. Падараш Синон ибни Собит ва бобояш Собит ибни Қурра аз ҷумлаи табибони шинохтаи замони хеш буданд Иброҳим ибни Синон нахуст пеши падар ва сипас назди устодони дигар илми тибро аз бар кардааст. Дар овони ҷавонӣ ҳамчун табиб соҳиби шӯҳрат гашт ва назди халифа обрӯ ёфт. Шоҳиди ин сухан ахбори «Луғатнома» аст, ки мегӯяд: «Вақте Мустакфӣ Биллоҳ-халифа ӯро маъмур кард, то тамоми атиббои Бағдодро имтиҳон кунад ва он кас, ки нолоиқ аст, аз табобат мамнӯъ гардад. Иброҳим пас аз имтиҳон аз ифшои рози онон сар боззад ва халифа ин амал ба Абӯсаиди Ямонӣ, ки ҳам аз бузургони атиббои он аср буд, вогузор кард». Бино ба маълумоти «Доирату-л-маорифи бузурги исломӣ» Иброҳим ибни Синон 37 сол ва ба қавли «Луғатнома»-и Деҳхудо 39 — 40 ё 41 сол умр дидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Деҳхудо. Луғатнома, ҷ. 2, Теҳрон, 1325;
* Доирату-л-маорифи бузурги исломӣ, ҷ. 2, Теҳрон, 1374;
* Донишномаи сомониён, ҷ. 1, Хуҷанд, 2008.
Халил ибни Аҳмади Сиҷзӣ

**Абусаъид Халил ибни Аҳмад ибни Муҳаммади Сиҷзӣ** (902, Систон — 988, Самарқанд) — фаҳеҳи ҳанифимазҳаб, муҳаддис, наҳвӣ, адиб ва шоири форс-тоҷики аҳди Сомониён, қозии Систон ва Самарқанд, муаллифи «ад-Даъавот ва-л-одоб ва-л-мавоъиз».

## Эзоҳ
Абуисҳоқи Собӣ

**Абуисҳоқи Собӣ** (, **Абӯисҳоқ Иброҳим ибни Ҳилол ибни Иброҳими Ҳаронӣ**; ) — муаррих, адиб ва шоири форс-тоҷик аз хонадони Собиён, аз забрадасттарин ва бузургтарин котибони Оли Бӯя, муаллифи «Китобу-т-тоҷӣ фӣ-д-давлати-д-Дайлам».

## Зиндагинома
Собӣ дар шаҳри Шероз дар девони шоҳии оли Буя котиби Муизауддавла мбуд. Ӯ бо супориши шоҳ Озодуддавла (949—983) асари «Китоби тоҷӣ»-ро таълиф намудеаст, ки дар он доир ба таърихи давлати Буиён, юришҳои онҳо ба Ҳамадон, Рой, Форс, Хузистон ва Бағдод, ҳаёти иқтисодию иҷтимоӣ, инкншофи илму маданияти давлати Буиён ва ғайра маълумотҳои муфиде оварда шудааст. Байфазӣ дар асари худ «Таърихи Масъудӣ» маълумотҳои китоби Собиро васеъ истифода бурдааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зинатмо Юсуфбекова

**Зинатмо Юсуфбекова** (тав. 1950, шаҳри Душанбе, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) – олим, муаррих, мардумшинос, номзади илмҳои таърих, «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2017). 
## Зиндагинома
Зинатмо Юсуфбекова баъд аз хатми факултаи таърихи ДДТ ба номи В.И.Ленин соли 1972 ба Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба кор қабул карда шуда то ҳол дар ин муассисаи илмӣ кор ва фаъолият карда истодааст. Дар давоми ин солҳо ў аз кори лаборанти сар карда, баъди гузаштани таҷрибаҳосилкунӣ (стажировка) ва аспирантура дар Институтҳои Шарқшиносӣ ва Этнографияи Академияи Фанҳои СССР ва дар соли 1987 ҳимоя намудани рисолаи номзадӣ ба ҳайси ходими хурд, калон ва пешбари илмии шуъбаи этнология ва антропология Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон кор ва фаъолият намуда истодааст. 

## Фаолияти илмӣ
Зинатмо Юсуфбекова соли 1987 рисолаи номзадиро бомуваффақият дифоъ намуда, баъди он дар кори илмии худро дар соҳаҳои гуногуни мардумшиносӣ бомуваффақият давом дода истодааст.

Юсуфбекова З.  дар навиштани 1 монография Семья и семейный быт шугнанцев. М. 2015,  4 китоби дар ҳаммуаллифӣ навишта шуда, 2 брошюра, ҳамзамон зиёда аз  100 мақолаҳои илмӣ дар маҷаллаҳои илмӣ нашргардида саҳмгузор мебошад.
Дар баробари ин ў пайваста бо маърўзаҳои илмӣ дар конфронсҳо ва симпозиумҳои ҷумҳуриявӣ ва байналхалқӣ баромад мекунад.

## Осор
* Семья и семейный быт шугнанцев (конец Х1Х-начало ХХ вв.). Ред. Т. Каландаров.- М., 2015.
* Тоҷикистон. Тадқиқоти этнографии саҳроӣ 2013. Душанбе, 2014. (ҳаммуаллифӣ)
* Тоҷикистон: Зарафшони боло: Тадқиқоти саҳрои этнографии соли 2014. Душанбе, 2017.
* Тоҷикистон. Нуробод ва Роғун: Тадқиқотҳои саҳрои этнографӣ. Душанбе, 2018
* Истеҳсолоти ҳунармандии Тоҷикистон (дар асоси маводи таҳқиқотии саҳроии солҳои 2013-2017)./ Мураттиб Н.К. Убайдулло, муаллифон-мураттибон Л. Додхудоева, З. Юсуфбекова, М. Шовалиева. Душанбе, 2019.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих 
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Мумина Шовалиева

**Мумина Содиқовна Шовалиева** (тав. 1958, ноҳияи Рушон, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) – олим, муаррих, мардумшинос, номзади илмҳои таърих. Дорандаи медали «Хизмати шоиста» (2021), «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» 
## Зиндагинома
Мумина Шовалиева соли 1958 дар шаҳри Душанбе, ҶШС Тоҷикистон дар оилаи коргар таваллуд шудааст. Мактаби №1 ш.Душанберо соли 1965-1975 хатм намуд. Хатмкунандаи факултети таърихи ДДТ ба номи В.И.Ленин (1975 - 1980). Аз моҳи сентябри соли 1980 то ҳол дар Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба ҳайси лаборанти калон, ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ, ходими калони илмӣ ва ходими пешбари илмӣ то ҳол кор карда истодааст. 19 сентябри соли 2019 рисолаи номзадиашро дар мавзўи «История кулинарной культуры таджикского народа» дифоъ кардааст. Зиеда аз 100 мақола дар китобҳо ва маҷаллаҳои илмӣ нашр намудааст.

## Мукофотҳо ва ҷоизаҳо
* медали «Хизмати шоиста» (2021) 
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон».

## Осор
* Албоми аксҳои "Хӯрокҳои тоҷикон" дар доираи барномаи IEARN TAJIKISTAN "Фотожурналистика 2014: Мерос, гуруснагӣ ва амнияти озуқаворӣ", ки аз ҷониби Шабакаи Байналмилалии Маориф ва Захираҳои Тоҷикистон наш шудааст. Душанбе, 2014 (бо ҳаммуаллифӣ).
* Таърихи фарҳанги таббахии халқи. Муҳаррир Л. Додхудоева. Душанбе, 2015.
* Тоҷикистон. Тадқиқоти этнографии саҳроӣ 2013. Душанбе, 2014. (ҳаммуаллифӣ)
* Тоҷикистон: Зарафшани боло: Тадқиқоти саҳрои этнографии соли 2014. Душанбе, 2017.
* Тоҷикистон. Нуробод ва Роғун: Тадқиқотҳои саҳрои этнографӣ. Душанбе,2018
* Истеҳсолоти ҳунармандии Тоҷикистон (дар асоси маводи таҳқиқотии саҳроии солҳои 2013-2017)./ Мураттиб Н.К. Убайдулло, муаллифон-мураттибон Л.Додхудоева, З. Юсуфбекова, М. Шовалиева. Душанбе, 2019.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих 
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»
Камбуҷияи II

**Камбуҷияи II** () — подшоҳи Ҳахоманишӣ, фарзанди бузурги Куруш. Фатҳи Миср аз муҳиммтарин рухдодҳои давраи фармонравоии ӯ маҳсуб мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Александр Василйев

**Александр Александрович Васильев** (тав. 8 декабр, 1958, Маскав, ИШ) — муаррихи мӯди рус ва фаронсавӣ, санъатшинос, рассоми театр, ороишгари дохилӣ, коллектор, барандаи телевизион аст. Узви фахрии Академияи санъати Русия.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Зодагони Маскав
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Зодагони соли 1958
Гурӯҳ:Зодагони 8 декабр
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Тазкирату-л-муосирин

«**Тазкирату-л-муосирин**» () — тазкираи мухтасарест, ки шайх Муҳаммадалӣ Ҳазини Лоҳиҷӣ соли 1749 таълиф кардааст.

Аз муқаддима ва ду фирқа (боб) иборат аст. Дар фирқаи аввал зикри бист нафар уламо омадааст, ки ба шеър таваҷҷӯҳ доштанд. Фирқаи дуюм шарҳи ҳол ва намунаи эҷодиёти 31 шоирро дар бар мегирад. Ҳамаи онҳое, ки зикрашон дар «Тазкирату-л-авлиё» омадааст муосири муаллиф буда, аз соли таваллуди ӯ (1689) то замони таълифи асар умр ба сар бурдаанд. Ҳазин бо аксари уламову шуарои мазкур мусоҳиб ва аз ҳаёту эҷодиёти онон огоҳ будааст. Дар ин маврид ӯ тазкиранигорони муосирашро, ки шоиронро нашинохтаю надониста, дар бораашон шарҳи ҳол менавиштанд ва ё шеъри як шоирро ба шоири дигаре нисбат медоданд, танқид кардааст. «Тазкирату-л-авлиё» соли 1874 дар Лакҳнав (Ҳиндустон; дар замимаи «Куллиёт»-и Ҳазин), соли 1894 дар Конпур (Ҳиндустон) ва соли 1956 дар Исфаҳон (Эрон) ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тазкираҳо
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Тазкираи Насрободӣ

«**Тазкираи Насрободӣ**» () — тазкираест, ки байни солҳои 1672—1679 Муҳаммадтоҳири Насрободӣ таълиф кардааст.

То соли 1703 муаллиф ба он баъзе иловаҳо дохил кардааст. Аз муқаддима, панҷ саф (боо) ва хотима иборат аст. Дар муқаддима зикри шоҳону шоҳзодагон омадааст. Сафи аввал дар се фирқа аст: фирқаи аввал дар зикри муқаррабон ва умарои Эрон; фирқаи дуюм дар зикри умаро ва хонҳои Ҳиндустон; фирқаи сеюм дар зикри вазирон, котибони шоҳ Сулаймон. Сафи дуюм дар зикри сайидон, наҷибон ва дигарон аст. Сафи сеюм дар се фирқа аст: фирқаи аввал дар зикри олимон ва фозилон; фирқаи дуюм дар зикри хаттотон; фирқаи сеюм дар зикри фақирон ва дарвешон. Сафи чаҳорум низ дар се фирқа аст: фирқаи аввал дар зикри шоирони Ироқ ва Хуросон; фирқаи дуюм дар зикри шуарои Мовароуннаҳр; фирқаи сеюм дар зикри шуарои Ҳиндустон. Сафи панҷум дар зикри хешу табори муалиф ва худи ӯ. Хотимаи «Тазкираи Насрободӣ» дар таърих, луғз ва муаммост. Маълумоти фирқаи дуюми сафи чаҳорумро Насрободӣ аз тазкиранависи машҳури асри 17 Малеҳои Самарқандӣ гирифтааст. Дар ин фирқа дар бораи 55 нафар шоирони Мовароуннаҳр маълумот ҳаст. Аҳамияти бузурги «Тазкираи Насрободӣ» дар он аст, ки маълумотро муаллиф дар натиҷаи мусоҳиба бо шоирон ва ё ба тариқи мукотиба гирд овардааст. «Тазкираи Насрободӣ»-ро Воҳиди Дастгирдӣ солҳои 1937—1939 дар Эрон дар ду ҷилд ба табъ расондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тазкираҳо
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Миръоту-л-хаёл

«**Миръоту-л-хаёл**» ( — «Оинаи хаёл») — тазкираи Шерхони Лудӣ.

Таълифаш солҳои 1690—1691 ба анҷом расидааст. Шерхон аслан ҳиротӣ буда, баъд аз касби камол ба Ҳиндустон рафта аст. «Миръоту-л-хаёл» 130 шоирро дар бар гирифта, дорои дебочаест, ки дар он муаллиф оид ба назму наср, афзалияти назм бар наср баҳс кардааст. Шарҳи ҳоли шоирони қисмати аввали тазкира, чунонки муаллиф гуфтааст, аз тазкираҳои пешин иқтибос ва нақл шуда, фаслҳои минбаъда ба қалами худи у тааллуқ доранд. Муаллиф дар зикри бисьёре аз адибон, илова ба намунаҳои ашъор намунахои нас­ри онҳоро низ сабт намудааст. Доир ба шоирони мутақаддим мухтасар, вале дар боби муосирони худ муфассалтар сухан рондааст. Муаллиф дар ҷараёни накли лаҳзаҳои ҳаёти шоирон доир ба масъалаҳои ахлоқ, ишқ, мусиқӣ ва ғайра баҳс мекунад. Дар хотимаи «Миръоту-л-хаёл» шарҳи ҳол ва намунаи ашъори худи муаллиф дарҷ гардидааст. Матни «Миръоту-л-хаёл» се маротиба (1831, 1846 ва 1946) дар Ҳиндустон ба табъ расидааст. Тазкира дар масъалаи омӯхтан ва равшаи кардани лаҳзаҳои ҳаёт ва фаъолияти адабии шоирони форсизабони Ҳиндустон ва умуман адабиёти форс-тоҷик аҳамияти калон дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тазкираҳо
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Абдураҳмон Ашӯров

**Абдураҳмон Ашӯров** (24 марти 1955, Хуҷанд— 16 августи 2023, Хуҷанд, Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театри тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1998).

## Зиндагинома
Соли 1978 факултаи актёрии Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро ба пойн оварда, дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хуҷанд фаъолияти корияшро шурӯъ намуд ва то охири умро онҷо кор кард.

Силсилаи образҳоро дар қариб панҷоҳ намоишнома, амсоли «Аз номи инқилоб», «Зангирии Фигаро», «Суруди Маҳастӣ», «Темурмалик», «Парранда дар қафас», «Камоли Хуҷандӣ», «Шабпарак хоб дид» ба вуҷуд овардааст. Эҷодаш намунаи хуби санъати таҷассумгарӣ дар офаридани симоҳои гуногун мебошад. Ғолиби чандин озмуну фестивалҳои ҷумҳуриявии театрӣ аст.

## Даргузашт
Абдураҳмон Ашӯров 16 августи соли 2023 дар сини 67-солагӣ даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои театри Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Лариса Додхудоева

**Лариса Назаровна Додхудоева** (тав. 1947, ноҳияи Рушон, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС)  – олим, муаррих,    доктори илмҳои таърих, «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» 
## Зиндагинома
Лариса Додхудоева хатмкардаи факултети ҳунаршиносии Институти рассомӣ, ҳайкалтароши ва меъмории ба номи И.Е. Репини Академияи ҳунарҳои СССР дар ш. Санкт-Петербург(1970). Ходими калони илмии Пажуҳишгоҳи Шарқшиносии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (1970-1991); мудири шуъбаи Осиёи Марказӣ (1993-1996) ва ҷонишини директори Пажуҳишгоҳи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои байналмиллалии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (1996-2000); ходими калони илмӣ  ( 2000-2008) ва мудири шуъбаи мардумшиносии Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (2008- то ҳол)

## Фаъолияти илмӣ
Лариса Додхудоева муаллифи зиёда аз 500 китоб, албом, рисола ва мақолаҳои илмӣ, ки дар ҷумҳурӣ ва хориҷи кишвар нашр шудаанд. Нахустин тадқиқотчие, ки расмҳои миниатюраҳои Шарқро аз хазинаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон пурра омӯхта, дастраси илми ҷахон гардонидааст. Фарҳангии миллии Тоҷикистонро  дар хориҷи кишвар фаъолона ташвиқу тарғиб намудааст: дар  Осорхонаи Ҳиндустон (Берлин,с. 2011); Донишкадаи мутараққии тадқиқотҳо (Принстон, Нйю Джерси, ИМА с. 2004- 2005);  дар Макотиби олии тадқиқотҳои иҷтимои (Порис,с. 2007) ; Донишгоҳи Ратгерс (ИМА, с. 2008); Донишгоҳи Колгейт (ИМА,с. 2011) лексия хонда, намоиши ҳунарҳои мардумии Тоҷикистонро ташкил кардааст.  Яке аз тадқиқотчиёни асосӣ дар соҳаи ҳунарҳои муосир ва яке аз муаллифони  китоби тараққиёти ҳунарҳои мардумӣ дар Тоҷикистон шинохта шудааст. 
## Осор
* Албоми аксҳои "Хӯрокҳои тоҷикон" дар доираи барномаи IEARN TAJIKISTAN "Фотожурналистика 2014: Мерос, гуруснагӣ ва амнияти озуқаворӣ", ки аз ҷониби Шабакаи Байналмилалии Маориф ва Захираҳои Тоҷикистон наш шудааст. Душанбе, 2014 (бо ҳаммуаллифӣ).
* Таърихи фарҳанги таббахии халқи. Муҳаррир Л. Додхудоева. Душанбе, 2015.
* Тоҷикистон. Тадқиқоти этнографии саҳроӣ 2013. Душанбе, 2014. (ҳаммуаллифӣ)
* Тоҷикистон: Зарафшони боло: Тадқиқоти саҳрои этнографии соли 2014. Душанбе, 2017.
* Тоҷикистон. Нуробод ва Роғун: Тадқиқотҳои саҳрои этнографӣ. Душанбе,2018
* Истеҳсолоти ҳунармандии Тоҷикистон (дар асоси маводи таҳқиқотии саҳроии солҳои 2013-2017)./ Мураттиб Н.К. Убайдулло, муаллифон-мураттибон Л.Додхудоева, З. Юсуфбекова, М. Шовалиева. Душанбе, 2019.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми таърих 
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Спаргапис

**Спаргапис** (; ) — сипаҳбуди эрониёни массагет ва писари шаҳбону Томирис. Спаргапис бахше аз нерӯи массагетҳо дар набард бо Куруши Бузург буд.

## Эзоҳ
Мунтахабу-т-таворих

«**Мунтахабу-т-таворих**» () — асари таърихии Муҳаммад Ҳакимхон.

«Мунтахабу-т-тавоих» соли 1843/45 дар шаҳри Китоб аз ҷониби Муҳаммад Ҳакимхон ибни Маъсумхон таълиф шудааст. Асар аз панҷ боб, дувоздаҳ тоифа иборат буда, ҳудуди хронологии он аз «офариниши олам» то оғози солҳои 40-уми садаи XIX-ро дарбар мегирад. Боби аввали асар роҷеъ ба таърихи пайғамбарони тоисломӣ, боби 2 дар мавриди шоҳони қаблазисломии Эрон, боби 3 дар бораи шоҳони Чину Фаронса маълумот медиҳад. Боби 4 «Мунтахабу-т-тавоих» дар бораи таърихи Уммавиён ва Аббосиён, бо­би 5 доир ба таърихи давлатҳои Саффориён, Сомониён, Ғазнавиён, Салҷуқиён, Хоразмшоҳиён, Чингизиён, Темуриён, Шайбониён, Аштархониён ва Манғития таълиф шудааст. Асар инчунин роҷеъ ба сафарҳои му­аллиф, воқеъаҳои таърихӣ ва ғайра маълумоти пурарзиш медиҳад. Нусха­ҳои алоҳидаи асар дар китобхонадои Санкт-Петербург, Тошканд ва китобхонаи Институти таърихи АМИТ маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ромодин В. А., Некоторые источники по истории Ферганы и кокандского ханства (XVI—XIX вв:) в ру­кописных собраниях Ленинграда, «Тру­ды двадцать пятого международного конгресса востоковедов», том 3, Москва, 1963

Гурӯҳ:Таърихномаҳо
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Муҳаммад Ҳакимхон

**Муҳаммад Ҳакимхон** () — муаррих, муаллифи «Мунтахабу-т-таворих».

## Зиндагинома
Муҳаммад Ҳакимхон дар шаҳри Қӯқанд таваллуд шуда, падараш Маъсумхон аз авлоди намояндаи маъруфи тариқати тасаввуфи асри XVI Махдуми Аъзам буд ва дар доираи аҳли дарбор, мансабдорони олимақоми дунявӣ ва динии хонигарӣ обрӯ ва нуфузи зиёд дошт. Муҳаммад Ҳакимхон аз ҷониби модар ба хони Хуқанд Норбутабӣ (1770—1799) набера ва ба ворисони ӯ Олимхон (1799—1810) ва Умархон (1810—1822) хоҳарзода ба ҳисоб мерафт. Дар давраи ҷавонӣ Муҳаммад Ҳакимхон ҳамроҳи тағоҳояш дар муҳорибаҳои ҳарбӣ иштирок кардааст. Ширкат дар шабнишиниҳои адабӣ, мулоқот бо шоирон, адибон, уламо ва маросими дигари дарбор дар ташаккули шахсияти ӯ таъсири амиқ расонид.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихнигорон
Бардиё

**Бардиё**, **Бардия** (; ) — писари Куруши Бузургу Косондон ва бародари хурдии Камбуҷияи II. Эҳтимолан вай севумин подшоҳи Ҳахоманишиён будааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Оршом

**Оршом**, **Аршама**, **Арсам** (; ; ; ; ) — подшоҳи Порс (590—550 пеш аз мелод), писари Ориёрамна, падари Виштосп.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Порс

**Порс** (, ,, ) — номи минтақаи таърихии Форси кунунӣ дар савоҳили халиҷи Форс.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Эрон
Гурӯҳ:Таърихи Эрон
Ортофернаи I

**Ортофернаи I**, **Артаферни I** () — сатрапи ҳахоманишии Лидия (513—493 пеш аз мелод), фарзанди Виштосп ва бародари хурдии Дориюши Бузург. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳахоманишиён
Абдуллоҷон Қурбонов

**Абдуллоҷон Рӯзимадович Қурбонов ** (тав. 2.03.1990, ҷамоати деҳоти Понғоз, н. Ашти вилояти Суғд) — биологи тоҷик, номзади илмҳои биология (2017), дотсент (2020).
## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети биологияи ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ (2012), омӯзгори фанни биологияи мактаби миёнаи раҚами 10-и шаҳри Душанбе (2010-2011), ассистент ва муаллими калони кафедраи ботаникаи факултети биологияи ДДОТ (2013-2016) Рисолаи номзадиашро дар мавзуи «Чатргулони Тоҷикистони Шимолӣ (Қаторкӯҳи Қурама, Муғул, водии Сирдарё)» ҳимоя намудааст. Солҳои 2017-2018 – мудири кафедраи анатомия ва физиологияи одам ва ҳайвоноти Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, аз соли 2018 инҷониб ба ҳайси мудири кафедраи ботаникаи факултети биологияи ҳамин донишгоҳ кор мекунад. Муаллифи зиёда аз 25 мақолаи илмӣ ва барномаву дастурҳо аз ҷумла, «Барномаи таълимӣ аз биология. Барои синфҳои 5-11» (2018); «Роҳнамои фанни ботаника синфи 6» (2018); «Зонтичние Северного Таджикистана» (2019) аст.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми биология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Некрӯз Сафарзода

**Некрӯз Сафарзода** (*Сафарзода Некрӯз Шодӣ*; ) — муаррих, номзади илмҳои таърих (2020), пажӯҳишгари сарчашмаҳои таърихӣ, ҷуғрофиёи таърихӣ ва таърихи сиёсии садаҳои миёнаи Эрону Осиёи Марказӣ.

## Зиндагинома
Некрӯз Сафарзода 27 июни соли 1989 дар шаҳри Қурғонтеппа дар оилаи табиб ба дунё омадааст. Баъди хатми литсейи № 1 -и шаҳри Қурғонтеппа дар соли 2007 ба Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 2012 хатм намуд. Солҳои 2014–2018 аспиранти шуъбаи таҳсили ғоибонаи Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

## Корнома
Солҳои 2012—2015 веростор-саҳифабанди шуъбаи комплектатсия, муҳаррири редаксияҳои фарҳанг ва таърих ва солҳои 2015—2024 мудири редаксияи донишномаҳо барои кӯдакон ва наврасони Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии тоҷик буд.

Аз соли 2024 то ҳол ҷонишини сармуҳаррир-котиби масъули СИЭМТ аст. 

Ҳамзамон, аз соли 2020 дар вазифаҳои лаборант, ходими хурд, ходими илмӣ ва ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш кор кардааст.

## Таълифот
Некрӯз Шодӣ Сафарзода муаллифи як монография ва беш аз 30 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ доир ба таърих, ҷуғрофиёи таърихӣ, таърихнигорӣ, сарчашмашиносӣ ва методҳои таҳқиқоти таърихӣ, кишваршиносӣ ва мардумшиносӣ мебошад.

Мақолаҳояш дар ҷилдҳои Энсиклопедияи миллии тоҷик (ҷилдҳои 3-11), Донишномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (Душанбе, 2021), Донишномаи мухтасари кӯдакон ва наврасон (Душанбе, 2016) нашр шудаанд. Баргардонкунандаи ҷилдҳои 7 ва 16-и «Таъриху-р-русули ва-л-мулук»-и Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ (Душанбе, 2014), «Масолик ва-л-мамолик»-и Ибни Хурдодбеҳ (Душанбе, 2022) ва «ал-Булдон»-и Ибни Возеҳи Яъқубӣ (Душанбе, 2022) аз хатти форсӣ ба кириллӣ.

Некрӯз Сафарзода мураттиби донишномаҳои «Ахтаршиносӣ» (Душанбе, 2022), «Ахтарони илм» (Душанбе, 2022) барои кӯдакон ва наврасон. Узви ҳайати муаллифони лоиҳаҳои миллии «Таърихи халқи тоҷик» ва «Мероси фарҳангии Хуросони Бузург» дар Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш мебошад.

## Осор
* Ҷуғрофиёи таърихии давлати Сомониён (Бо хатти кириллӣ ва форсӣ). — : «Эр-граф», 2022. — 292 с.
* Некрӯз Сафарзода. Ҷуғрофиёи таърихии давлати Сомониён / Монография [бо забонҳои тоҷикӣ, русӣ, англисӣ ва хатти форсӣ].https://tarena.academia.edu/NekruzSafarzoda – Душанбе, «Ирфон», 2024. – 560 с. ISBN 978-99975-1-437-0

## Эзоҳ

5. Nekruz Safarzoda https://tarena.academia.edu/NekruzSafarzoda

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Сайёра Садикова

**Сайёра Абдурақибовна Садикова** (зод. 19 ноябри 1982, Душанбе) — , номзади илмҳои таърих, омӯзгори Донишгоҳи технологии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Сайёра Садикова соли 2005 факултети технология ва дизайни Донишгоҳи технологии Тоҷикистонро хатм намудааст.
* Аз соли 2004 то соли 2005 — Оператор маркировщики сехи буриш дар ЧСП Гулистон ва соли 2006 ҳамчун тарроҳ — конструктор кор кардааст.
* Аз соли 2006 то соли 2008 — Ассистенти кафедраи технологияи маснуоти нассоҷӣ ва тарҳрезӣ дар Донишгоҳи технологии Тоҷикистон ва аз соли 2008 то соли 2014 муаллими калони кафедраи нобурда.
* Соли 2009 — муовини декан оид ба инноватсия ва технологияҳои таълимии факултети стандартизатсия, технология ва дизайни Донишгоҳи технологии тоҷикистон.
* Аз соли 2014 то ҳол муаллими калони кафедраи Дизайни либос ва санъати мӯди Донишгоҳи технологии Тоҷикистон.
* Аз 3 апрели соли 2023 — ходими илмии Шуъбаи таърихи қадим, асрҳои миёна ва нави Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон.
Ӯ 22 сентябри соли 2022 рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Таърихи пайдоиш ва такмили ҳунари кешбофии тоҷикон (ҳазорсолаи IV то м. — нимаи аввали асри XX)» дифоъ кардааст. Муаллифи 11 мақолаи илмӣ доир ба мавзӯъ мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI