open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фариди Котиб

**Фариди Котиб** (; ? — қарни XII) — и қасидасаро ва зарофатгӯи форс-тоҷики даврони Салҷуқиён.

## Зиндагинома
Дар шеър шогирди Анварӣ будааст. Аз осораш қасоиди мадҳия, як тарҷеъбанд (23 байт дар «Лубоб-ул-албоб»-и Авфӣ) ва якчанд шеъру қитъаҳои дигар дар тазкираҳо омадааст. Вай ба мавзӯъҳои панду ахлоқ, тарғиби адолатпарварӣ, ишқу ошиқи ва ғайра дахл кардааст. Ин абёт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулқосими Абрешимӣ

**Абулқосим Шерборики Абрешимӣ** (; 1043, Марв — 1134, ҳамон ҷо) — муҳаддис, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, илми ҳадисро дар назди падарбузурги худ омӯхтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۳۳۹. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶.
Аҳмад ибни Фаррух

**Аҳмад ибни Фаррух** (; ? — қарни XII) — файласуф, пизишк ва донишноманигори форс-тоҷик, муаллифи донишномаи форсии пизишкии «Кифоя», устоди Исмоили Ҷурҷонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Islamic Medical Manuscripts : Catalogue - Encycolopedias 11-13
Абутоҳири Хотунӣ

**Абутоҳири Хотунӣ** (*Муваффақуддин Абутоҳир Ҳусайн ибни Ҳайдар*; ? — баъди 1137) — ,  ва тазкиранигори форс-тоҷик, муаллифи «Шикорномаи Маликшоҳ», «Таърихи Салоҷиқа» ва тазкираи «Маноқибу-ш-шуаро».

## Зиндагинома
Дар хидмати дарбори Маликшоҳи Салҷуқӣ ва завҷааш Гавҳархотун будааст ва аз ин рӯ «Хотунӣ» тахаллус кардааст. Якчанд қасида, ғазал, қитъаоти панду ахлоқӣ, муаммо ва абёти парокандааш ба воситаи тазкираҳо ва фарҳангҳо боқӣ мондааст.

Xотунӣ муаллифи қадимтарин тазкираи шоирони форс-тоҷик ба номи «Маноқибу-ш-шуаро» мебошад, ки ҳанӯз дастраси муҳаққиқон нашудааст. Китобҳои «Шикорномаи Маликшоҳ», «Таърихи салоҷиқа»-ро ба Xотунӣ нисбат медиҳанд. Xотунӣ китобхонаи мўътамаде доштааст, ки чингизиён соли 1221 сӯзондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Афифаи Форфонӣ

**Афифаи Форсӣ** (; ) — бонуи донишманд ва муҳаддиси форс-тоҷик, яке аз устодони Зиёуддини Мақдисӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۳. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۲۰۹–۳۰۰.
Зарифа Табария

**Зарифа Табария** (; ? — 1138, Балх) — бонуи донишманд ва муҳаддиси форс-тоҷики табаристонӣ, шогирди Абулмаҳосин Абдулвоҳиди Рӯёнӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر . ج. دوم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۴۲۱. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶.
Дадохон Аминов

**Дадохон Ғайбуллоевич Аминов** (тав. 29.10.1987) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (2013).
## Зиндагинома
Дадохон Аминов Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон (ДДҲБСТ) хатм кардааст. Ихтисос: муносибатҳои иқтисодии байналхалқӣ.
* Солҳои 2011-2015 – аспиранти Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия (ДДХР ш. Маскав).  
* Аз соли 2016 – дотсенти кафедраи иқтисоди ҷаҳонии Донишгоҳи ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон. 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
 Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Синдбоднома

«**Синдбоднома**» () — китобе аз осори насри бадеии форс-тоҷик, ки дар шакли ҳикоят андаруни ҳикоят мураттаб шуда, машҳури олам гардидааст.

Муаррихон қадимтарин нусхаи ин асарро аз таълифоти аҳди Ашкониён донистаанд. Вале сарчашмаи «Синбоднома»-и имрӯза ривояти паҳлавии асар аст. Дар асри 8 «Синбоднома»-и паҳлавӣ ба арабӣ тарҷума шуда, дертар ба таркиби «Ҳазору як шаб» даромад. Матни арабии асри 8 ба суриёнӣ ва дар асри 11 матни суриёнӣ ба юнонӣ тарҷума шуда, ба ин васила «Синбоднома» сайри олам кард. То имрӯз тарҷумаҳои испанӣ, ибронӣ, арманӣ, гурҷӣ, туркӣ, лотинӣ, франсавӣ, италиявӣ, англисӣ, немисӣ, русӣ, венгерӣ, булғорӣ, полякӣ, словакӣ, чехӣ, руминӣ ва шведии «Синбоднома» маълум аст.

Машҳуртарин таҳрири имрӯзаи «Синбоднома» аз адиби тоҷик Заҳирии Самарқандист, ки мазмунаш ин аст: дар иқлими Ҳиндустон Курдис ном шоҳи одилу фарзонае буд. Ин шоҳ аз ваҷҳи бефарзан дӣ ғам мехӯрд. Дар пиронсолӣ писаре ёфт. Таълиму тарбияи фарзанди шоҳ ба ӯҳдаи Синдбоди ҳаким гузошта шуд. Чун шоҳзода дар илму дониш комил гашт, пеш аз он ки ба имтиҳони шоҳу дарбориён равад, Синдбод устурлоб пеши офтоб дошта, дарёфт, ки то ҳафт рӯз ҷони шоҳзода дар хатар хоҳад буд, бинобар ин таъкид кард, ки то ҳафт рӯз бо касе сухан напайвандад ва худаш ғоиб шуд. Канизаке аз канизакони шоҳ дер боз ошиқи шоҳзода буд, назди ӯ рафта арзи таманно кард. Шоҳзода ишқи ӯро рад кард ва аҳд намуд, ки пас аз ҳафт рӯзи хомӯшӣ бевафоии ка- низакро ба шоҳ хоҳад гуфт. Канизак аз тарси ҷон назди шоҳ рафта, шоҳзодаро ба хиёнат муттаҳам кард ва шоҳ дар ғазаб шуда, ба қатли писар фармон дод. Дар ин миён ҳафт нафар вазири оқилу фарзонаи шоҳ ба химояти шоҳзодабархоста дар бевафоии занон ва зарари таъҷил ҳикоёти тамсилӣ меоварданд ва иҷрои қатлро ба таъхир меандохтанд, то нп ки ҳафт рӯзи наҳс сипари шуда, шоҳзода бегуноҳии худро собит кард.

Ҳамин ҳикояти васила 34 ҳикояти дохилаеро, ки Синдбод, ҳафт тан вазири шоҳ, канизак ва шоҳзода ба тақвияти сухану даъвои худ овардаанд, ба ҳам марбут сохта, мундариҷаи ғоявии «Синдбоднома»-ро шакл додааст. Заҳирӣ дар зимни асари худ ақидаҳои иҷтимоиашро доир ба усули давлатдорӣ баён карда, ба шоҳони замон дастури амал додааст. Тарзи баёни нависанда мушКиёнаи пуртакаллуф буда, эабони асар аз санъатҳои бадеӣ саршор аст. Олими турк Аҳмади Оташ дар асоси чанд нусхаи қадимаи ин китоб, ки дар китобхонаҳои Туркии маҳфуз мондааст, матни интиқодии «Синдбоднома»-и Заҳириро таҳия карда ба табъ расонд. «Китоби ҳаким Синдбоднома», ки дар Душанбе соли 1971 ба табъ расидааст, шакли мухтасар ва содда гардондашудаи матни интиқодии Оташ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Малик Султон Маҳмуди Систонӣ

**Малик Султон Маҳмуди Систонӣ** () — ҳокими муқтадир дар шарқи Эрон ва Систон аз дудмони Каёниён (1135—1140), писари Фатҳалии I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* احیاء الملوک (تاریخ سیستان تا عصر صفوی)، نویسنده:حسین بن ملک غیاث الدین محمد بن شاه محمود سیستانی، ناشر:بنگاه ترجمه و نشر کتاب
Ҷамшедхон Туразода

**Ҷамшедхон Аскар Туразода** (тав. 25.08.1975) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (2013), дотсент.
## Зиндагинома
Ҷамшедхон Туразода соли 1997 Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон-ро хатм намудааст . Ихтисос молшинос-тиҷоратчӣ
* Солҳои 1997-2002  – Ташкилоти ҷамъиятии Ассотсиатсияи зиёиёни илмӣ-техникии Тоҷикистон шаҳри Хуҷанд.
* Солҳои.2003- 2004 – Ёрдамчии раиси ноҳияи Спитамен,мудири қабулгоҳи Раиси ноҳияи Спитамен.
* Солҳои 2005- 2006 – Роҳбари дастгоҳи Раиси шаҳри Чкалов. 
* Солҳои 2006- 2007 – Роҳбари дастгоҳи Раиси шаҳри Қайроққум.  
* Солҳои 2007- 2014 – Ташкилоти ҷамъиятии Ассотсиатсияи зиёиёни илмӣ-техникии Тоҷикистон шаҳри Хуҷанд.
* Солҳои 2015- 2016 – Сардори ЧСШК “Исфарагаз” шаҳри Исфара. 
* Аз 21.02.2022 - то ҳол – Декани факултети бизнес ва идоракунии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Абулмаҳосини Рӯёнӣ

**Абулмаҳосин Абдулвоҳиди Рӯёнӣ** (; ) — фақеҳ ва қозии шофеъии форс-тоҷик, муаллифи «Баҳру-л-мазҳаб».

## Эзоҳ
Баҳоуддини Марвазӣ

**Баҳоуддини Марвазӣ** (; ? — 1138) — ,  ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷик, муаллифи «Мунтаҳию-л-идрок фӣ тақсиму-л-афлок» ва «Китобу-т-табсира».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Абузайди Муъаззим

**Абузайд, Солеҳ ибни Муҳаммади Ҳамадонӣ** (; ) — муҳаддис, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, имоми масҷиди ҷомеъи Ҳамадон, шогирди Абуисҳоқи Шерозӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۳۴۸. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶.
Абусаиди Муаззин

**Абусаид Исмоил Муаззини Нишопурӣ** (; ) — фақеҳ, муҳаддис, воиз, хатиб ва донишманди хуросонӣ, шогирди Абулмаолии Ҷувайнӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۸۰-۸۲.
Киё Бузургумед

**Киё Бузургумед** (; ) — фақеҳ, мутакалим, доъии исмоилӣ ва ҷонишини Ҳасани Саббоҳ дар Аламут (1124—1138).

## Эзоҳ
Робиъаи Исфаҳонӣ

**Робиъаи Лунбония**, **Уммулфутӯҳ Робиа бинти Муъаммар ибни Аҳмад** (; ) — бонуи муҳаддис ва донишманди форс-тоҷик, шогирди Абулфазл Мутаҳҳари Анбарӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. دوم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۴۰۷. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶.
Абуисҳоқ Иброҳими Саффор

**Абуисҳоқ Иброҳими Саффор** (; ? — 1139, Бухоро) — муҳаддис, сӯфӣ ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-с-сана ва-л-ҷамоъат» ва «Талхису-л-адила-л-қавоъиду-т-тавҳид».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۷۱. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶.
Абулқосими Самъонӣ

**Шиҳобуддин Абулқосим Аҳмад ибни Мансури Самъонӣ** (; ) — фақеҳ, муфтӣ,  ва суханвари форс-тоҷик аз хонадони Самъонӣ, писари Абулмузаффари Самъонӣ, муаллифи «Руҳу-л-арвоҳ фӣ шарҳи асмои-л-малики-л-фаттоҳ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Hirawī, Najīb M., ed. Rawḥ al-arwāḥ fī sharḥ asmāʾ al-malik al-fattāḥ. Tehran: Shirkat-i Intishārāt-i ʿIlmī wa-Farhangī, 1989.
Офия Исфаҳония

**Офия Исфаҳония**, **Офия бинти Ҳусайн бинти Абдулмалик ибни Абдулваҳҳоб** (; ? — 1139, Исфаҳон) — бонуи донишманд ва муҳаддиси форс-тоҷик, яке аз устодони Абусаъди Самъонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۳. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۲۲۱.
Исмоили Исфаҳонӣ

**Қивомуссунна**, **Исмоил ибни Муҳаммади Исфаҳонӣ** () — муфассир ва муҳаддиси форс-тоҷик, муаллифи «ал-Муътамад», «Эъробу-л-Қуръон», «ат-Тарғиб ва-т-тарҳиб» ва «Китобу-л-мабъас ва-л-мағозӣ», устоди Абусаъди Самъонӣ.

## Эзоҳ
Гаршопи II

**Алоуддавла Абуколиҷор Гаршопи II** (), машҳур ба **Амири Хосбак** (? — 1141, Язд) — амири Язд ва Абаркӯҳ аз хонадони Кокӯӣ (1095—1141), фарзанди Алӣ ибни Фаромурз.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Janine and Dominique Sourdel, *Historical Dictionary of Islam*, Éd. PUF, , article *Kakuyids*, pp.&nbsp;452–453.
Абулфатҳи Дабусӣ

**Абулфатҳ Маймун ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Дабусӣ** (? — 1141) — фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, аз шогирдони Абулмузаффари Самъонӣ.

## Зиндагинома
Фиқҳро дар назди Абулмузаффари Самъонӣ фаро гирифтааст. Писараш Абулқосим Маҳмуд ибни Маймуни Дабусӣ низ аз фуқаҳои фозили шофеӣ буда, дар таълими фиқҳ бо Абусаъди Самъонӣ (муаллифи «Китобу-л-ансоб») шарикдарс будааст. Дар Марв фавтидааст. Нисбаи ӯ аз Дабусия – номи шаҳраке воқеъ дар миёни Бухоро ва Самарқанд гирифта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҳмуди Дабусӣ

**Абулқосим Маҳмуд ибни Маймуни Дабусӣ** () — фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, писари Абулфатҳи Дабусӣ.

## Зиндагинома
Абулқосим Маҳмуд ибни Маймуни Дабусӣ дар таълими фиқҳ бо Абусаъди Самъонӣ (муаллифи «Китобу-л-ансоб») шарикдарс будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қутбуддин Муҳаммад ибни Атобаки Бузқуш

**Қутбуддин Муҳаммад ибни Атобаки Барқаш** (; қарни XI) — вазири эронитабори Салҷуқиёни Кирмон дар даврони Арслоншоҳи Салҷуқӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* روستا و محمودآبادی، جمشید و مهدیه (۱۳۹۲). «تحلیلی بر چگونگی منصب وزارت دولت سلاجقه کرمان». پژوهش‌های علوم تاریخی.
Абулқосими Рамлӣ

**Абулқосими Рамлӣ** (; 1067, Сарахс— 1143) — муҳаддис ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Наҷмуддини Насафӣ

**Наҷмуддини Абуҳафс Умар ибни Муҳаммад ибни Аҳмади Насафӣ** (; ) — муфасир, муҳаддис ва таърихнигори форс-тоҷик, муаллифи «Ақоиди Насафӣ» ва «ал-Қанд фӣ таърихи уламои Самарқанд».

## Зиндагинома
Номи пурраи ӯ Абуҳафс Умар ибни Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Луқмони Насафӣ мулаққаб ба Наҷмиддин аст. Гуё ба ҷин ва инс таълим медод ва аз ин рӯ, ба муфтӣ Сақалайн ё муфтиюл-фариқайн буда аст. Вай соли 461ҳ.қ. дар қаряи Нахшаб ё Насаф, ки миёни Балх ва Бухоро воқеъ мебошад, мутаваллид гардид ва барои касби илм ба Бағдод ва Макка сафар намуд. Шумораи устодонаш чунонки худи ӯ дар яке аз китобҳояш зикр мекунад, ки ҳудуди 550 нафар будааст. Вай ҳам асри уламои чун Ҳуҷҷатул-ислом имом Ғазолӣ ва Абулқосим Замаҳшарӣ буд. Омада аст, ки вай дар Макка бо Замаҳшарӣ рӯ ба рӯ шудааст ва бо ӯ гуфтушунид доштааст. Имом Наҷмиддини Насафӣ поёни умри худро дар онљо гузаронд ва дар соли 537ҳ.қ. дар ҳамонҷо даргузашт.

## Эзоҳ
Абутоҳири Марвазӣ

**Қутбуззамон** **Муҳаммад Абутоҳири Марвазӣ** (; ? — 1144, Хоразм) — файласуф, ҳаким ва донишманди хоразмии форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Абубакр Муҳаммади Дарбандӣ

**Абубакр ибни Мӯсои Дарбандӣ** () — ориф, зоҳид, фақеҳ, муҳаддис ва илоҳиётшинос, муаллифи «Райҳону-л-ҳақоиқ ва бӯстону-л-дақоиқ», устоди Абутоҳири Исфаҳонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Низомия (мадраса)

«**Низомия**» (, ) — номи мадорисест, ки дар замон Салҷуқиён дар даврони тилоии ислом барои омӯзиши улум ва фунуни рӯз дар шаҳрҳои бузурги он давра, Нишопур, Бағдод, Қоҳира, Исфаҳон, Омул, Балх ва Ҳирот таъсис шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Иззуддин Ҳусайн

**Иззуддин Ҳусайн** (; ) — малики хонадони Ғуриён (1100—1146), писари Қутбуддин Ҳасан, падари Алоуддин Ҳусайни Ҷаҳонсӯз ва Баҳоуддин Соми I.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Ғуриён
Абусаъди Самъонӣ

**Абусаъд Абдулкарим ибни Муҳаммади Самъонӣ** () — ҳофизи Қуръон, муҳаддис, фақеҳи шофеъӣ, адиб ва таърихнигори барҷастаи хуросонӣ.

## Зиндагинома
Самъонӣ аз хонадони арабҳои муҳими Марв буд. Падараш (Абӯбакр) Самъонии сесоларо барои таҳсил ба шаҳри Нишопур бурд ва ӯ дар он ҷо маълумоти кофӣ гирифт. Самъонӣ бештарини умрашро барои ҷамъ кардани ривоятҳо ва маълумотҳои таърихию географӣ сарф кардааст. Ӯ ба Бағдод, Ҳалаб, Димишқ, Байтулмуқаддас, Ҳиҷоз, Хорезм, Бухоро, Исфаҳон, Куфа, Басра ва ғайра сафар кардааст. Ин сафарҳо барои навиштани асарҳои илмӣ ба Самъонӣ ёрӣ расонданд. Солҳои 1155—1157 Самъонӣ дар Марв зиндагӣ карда, соҳиби унвони раиси шаҳр ва навоҳии он гардида, инчунин дар Мадраса дарс медодааст. Вале машғулияти асосии ӯ дар ин давра мураттаб сохтани маълумотҳои дар сафар ҷамъкардааш буд. Мувофиқи баъзе сарчашмаҳо Самъонӣ доир ба таърихи шаҳрҳои Бағдод, Марв, тарҷумаи ҳоли шайхҳо ва олимон 49 асар навиштааст. То замони мо фақат номи асарҳо омада расидаанд, ба истиснои «Китобу-л-ансоб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулқосими Молинӣ

**Абулқосими Молинӣ** (; ) — фақеҳ, ориф, муҳаддис ва донишманди хуросонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۳۳۳–۴. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶.
Абулмаолии Розӣ

**Абулмаолии Розӣ** (; ? — 1146/47) — наққош, нигоргар ва и даврони Салҷуқиён, аз маддоҳони Ғиёсуддин Масъуд ибни Маликшоҳ.

## Эзоҳ
Оиша Фушанҷии Балхӣ

**Оишаи Фушанҷии Балхӣ** (; 1067, Пушанг — 1148, ҳамон ҷо) — бонуи донишманд ва муҳаддиси хуросонӣ, ки илми ҳадисро аз падараш ва Абдурраҳмон ибни Муҳаммади Довудӣ омӯхтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۳. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۱۵۷.
Таърихи Кирмон

«**Таърихи Кирмон**» — асари таърихии муаррих ва адиби асрҳои 12—13 форс-тоҷик Афзали Кирмонӣ, ки ҳодиса ва воқеаҳои сиёсию таърихии замони ҳукмронии Салҷуқиёнро дар бар мегирад.

Асар соли 1189 ба забони тоҷики таълиф шуда, аз 5 боб иборат аст. Боби 1 аз таърихи ҳукмронии Салҷуқиён дар Кирмон, боби 2 аз лашкаркашиҳои ҳоким Ғур — Малик Динор ба Кирмон ва зафар ёфтани ӯ, боби 3 аз тасвири мамолики Кирмон ва шарҳи ҳолу ахлоқи ҳокимони он, боби 4 аз шарҳи ҳоли вазири донишманду фозил — Қавомуддин ва хонадони ӯ, боби 5 аз тарҷумаи ҳоли муаллиф нақл мекунад.

Муаллиф зимни баёни воқеаҳон сиёсию таърихии замонаш, бештар ба панду ахлоқ пардохта, фикрашро бо шеър ҷамъбаст мекунад. «Таърихи Кирмон» солҳои 1676 ва 1932 дар Теҳрон нашр шуда, бобҳои алоҳидааш ба забони франсавӣ тарҷума гардидааст. «Таърихи Кирмон» барои омӯхтани таърихи давраи ҳукмронии Салҷуқиён сарчашмаи боэътимод мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Таърихи Афзал

«**Таърихи Афзал**» (номи пуррааш «**Бадоеъу-з-замон фӣ вақоеъи Кирмон**», ) — асари таърихии адиб ва муаррихи асрҳои 12—13 форс-тоҷик Афзали Кирмонӣ, ки солҳои 1208—1216 ба забони тоҷикӣ таълиф кардааст.

Ҳодиса ва воқеаҳои муҳими сиёсӣ, тарихи мухггасари Кирмон аз давраи пешазисломӣ то замони муаллиф (то соли 1215), тасвири ҷуғрофии Кирмон ва биноҳои маъмурии он аз мавзӯъҳои асосии «Таърихи Афзал» мебошад. Муаллиф аз ҳама бештар ба таърихи ҳукмронии сулолаи Салҷуқия, ҳуҷумҳои Саъд ибни Зангӣ ва Муҳаммади Хоразмшоҳ ба Кирмон аҳамият медиҳад. «Таърихи Афзал» барои омӯхтанм таърихи Осиёи Миёнаи пеш аз истилои араб, таърихи ҳукмронии сулолаҳои Саффориён, Ғазнавиён, Атобакони Форс ва Хоразмшоҳиён сарчашмаи муфид аст, зеро муаллиф дар он воқеа ва ҳодисаҳои таърихиеро ҷой додааст, ки ё онҳоро худ дидааст ё аз маъхазҳои муътабаре гирифтааст.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Кумитаи занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон** — мақоми иҷроияи марказии ҳокимияти давлатӣ, ки вазифаҳоро ҷиҳати татбиқи сиёсати давлатӣ андар ҳифз ва таъмини ҳуқуқу манфиатҳои зан ва оила, муҳайё сохтани шароити баробар барои амалӣ гардидани ҳуқуқу манфиатҳои онҳо ва ба даст овардани баробарии ҷинсиятӣ, васеъ намудани доираи иштироки занҳо дар ҳалли вазифаҳои иҷтимоии иқтисодӣ, идораи корҳои давлатию ҷамъиятиро ба анҷом мерасонад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кумитаҳои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон** — мақоми иҷроияи марказии ҳокимияти давлатӣ, ки вазифаи пешбурди сиёсати давлат ва ба танзим даровардани меъёрҳои ҳуқуқиро марбут ба забони давлатӣ амалӣ менамояд.

## Таърих
Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31 октябри соли 2009, № 604 «Дар бораи таъсиси Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон» таъсис ёфтааст.

## Сохтор

* Роҳбарият
* Шуъбаи танзими истилоҳо
* Шуъбаи ташкилию ҳуқуқ
* Бахши экспертизаи забоншинос
* Бахши молия ва хоҷагидор
* Бахши умумӣ ва кор бо кадрҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кумитаҳои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон** — мақоми иҷроияи марказии ҳокимияти давлатӣ, ки масъалаҳои озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ, сиёсати давлатиро андар таъмини ҳуқуқ ба озодии виҷдон ва озодии пайравӣ ба дин, танзими анъана ва маросими динӣ амалӣ карда, муносибати байни давлат ва иттиҳодияҳои диниро ҳамоҳанг месозад. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кумитаҳои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
Абулқосими Табарӣ

**Абулқосим Исмоили Табарӣ** (; 1085, Омул — 1149, ҳамон ҷо) — муҳаддис, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷики табаристонӣ, намояндаи хонадони Самъонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۸۶.
Абулфазли Кирмонӣ

**Абулфазли Кирмонӣ** (), **Абдурраҳмон ибни Муҳаммад ибни Амирвайҳ** (1065, Кирмон — 1149, Марв) — фақеҳи ҳанафӣ, муҳаддис ва муфтии Хуросон, муаллифи «ат-Таҷрид фӣ-л-фиқҳ» ва «Ҷавоҳиру-л-фатовӣ».

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Носири Алавӣ

**Муҳаммад ибни Носири Алавӣ** (; ? — қарни XII) — и қасидасаро ва донишманди форс-тоҷик дар замони Баҳромшоҳи Ғазнавӣ.

## Эзоҳ
Абуисҳоқи Ҷоҷармӣ

**Абуисҳоқи Ҷоҷармӣ** (), **Иброҳим ибни Муҳаммад ибни Исмоил** (1077, Ҷоҷарм — 1150, Нишопур) — муҳаддис, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, ноиби имоми масҷиди ҷомеъи Нишопур.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۷۵–۷۶.
Фатҳии Ғазнавӣ

**Фатҳии Ғазнавӣ** (; қарни XII) —  ва ҳакими форс-тоҷики аҳди султон Яминуддавла Баҳромшоҳ, муосир бо Мухтории Ғазнавӣ ва Саноӣ.

## Эзоҳ
Оиша бинти Фазли Сӯфӣ

**Оиша бинти Фазли Сӯфӣ** (; ? — 1151, Марв) — бонуи донишманд ва муҳаддис, яке аз устодони Абусаъди Самъонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۳. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۱۸۴.
Шайх Табарсӣ

**Абуалӣ Фазл ибни Ҳасани Табрасӣ** () маъруф ба **Шайх Табрасӣ** (; ) — , фақеҳ, муфассир ва муҳаддиси форс-тоҷик, муаллифи «Маҷмаъу-л-баён», «Ҷавомеъу-л-ҷомеъ» ва «ал-Эҳтиҷоҷ».

## Эзоҳ
Абуисҳоқи Давотӣ

**Абуисҳоқ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Давотии Исфаҳонӣ** (; ? — 1153, Исфаҳон) — муҳаддис, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, аз Абумузаффари Мансур ва Абдуллоҳ Қосими Сақафӣ ҳадис шунидааст.

## Эзоҳ
Тухориён

**Тухориён**, **тахориён** (дар манбаъҳои юнонӣ, арабӣ — тохар, ҳиндӣ — тукхара, хитоӣ — тухуло, тибетӣ — тхогар) — яке аз халқҳои ҳиндуаврупоӣ, ки дар аҳди қадим дар Туркистони Шарқӣ мезист.

Тахориён дар Осиёи Миёна солҳои 140—129 то мелод пайдо шуда, якҷоя бо баъзе қабилаҳои эронии шарқӣ соли 130 то мелод Подшоҳии Юнонии Бохтарро торумор карданд. Соли 128 то мелод ба Порт ҳуҷум овардаанд, вале шикаст хӯрданд. Асрҳои 2—1 то мелод тахориён дар Бохтар дар 5 мулк зиндагӣ мекарданд. Тақрибан охирҳои асри 1 то мелод— асри 1 мелодӣ тахориён дар зери ҳокимияти пешвоёни яке аз мулкҳо — Кушон муттаҳид гашта, давлати Кушониёнро ташкил доданд. Аз ҳамон вақт тахориёнро бисёр вақт Кушониён меномиданд. Номи баъзе ҳокимони ин подшоҳӣ масалан, Кадфизи I ва Кадфизи II, Канишка маълум аст. Тахориён ба забони гурӯҳи эронӣ (эронии шарқӣ) ҳарф мезаданд. Алифбои онҳо дар асоси хати юнони буд. Забони тахориён то охири ҳазораи I вуҷуд дошт. Бино ба ақидаи як гурӯҳ олимон тахориён халқҳои таҳҷоии Осиёи Миёна буда, аз шимолу шарқии Осиёи Миёна ба Бохтар рафтаанд. Вале аксарияти муҳаққиқон бо йӯҷиҳо айният доштани тахориёнро таъкид менамоянд; онҳоро гунаҳо аз Туркистоии Шарқй ба Осиёи Миёна (тақрибан 165—140 то м.) танг карда баровардаанд. Яӯҷиҳои ба Осиёи Миёна омада йӯҷиҳои бузург ва йӯҷиҳои дар Туркистони Шарқӣ маскуншуда «йӯҷиҳои хурд» ном доштанд. Баъзан тахмин меравад, ки йӯҷиҳо аҷдоди тахориён буданд ва дар Осиёи Миёна забони эрониро аз худ намудаанд. Бино ба фарзияи дигар тахориён — йӯҷиҳо як шохаи халқияти эронинажод — массагетҳо будаанд. Ғайр аз ин бо массагетҳо айният доштани аҷдодони тахориҳоро низ тахмин мекунанд, ки онҳо инчунин як халқи алоҳида (бо халқҳои дар боло номбурда алоқае надоранд) буда метавонанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Форсивон

**Форсивон** (), **порсивон** () ё **порсибон** () — номест, ки паштузбонҳои Афғонистон, дар мавриди тоҷикон, содотҳо, ҳазораҳо ва аймоқҳои ин кишвар ба кор мебаранд ва ба маънии форсизабон аст. Ба таври хосс, дар ибтидо барои ишора ба гурӯҳи мушаххасе аз кишоварзон дар Афғонистон ва шаҳрнишинон истифода мешуд.

Дар Афғонистон, форсивонҳои асил умдатан дар вилоёти Ҳирот ва Фараҳ ёфт мешаванд. Онҳо тақрибан ҳамон порсиёни шарқи Эрон ҳастанд.

## Эзоҳ
Портиҳо

thumb|upright|Ҷанговари портӣ аз Ниса, қарни II то мелод.

**Портиҳо** — мардумонест, ки дар ҳазораи 1 то мелод ва асрҳои аввали милод, ҷанубу шарқтар аз дарёи Хазар, дар ҳуҳуди Туркманистони Ҷанубӣ ва Хуросон иқомат доштанд.

Бо яке аз забонҳои эронӣ гап зада, асосан бо деҳқонӣ машғул буданд. Иншооти обёрии Порт ҳанӯз дар ҳазораи 1 то мелод маълум буд. Портиҳо ба ҳайати шодии Мод. баъдтар дар аҳди Куруши II ба давлати Ҳахоманишиён дохил шу­да, ба он андоз медоданд ва қӯшунро бо ҷанговарон таъмин мекарданд. Дар аҳди Дорои I дар Порт ва Гиркания (Гургон) шӯриш cap зад (муҳорибаҳои 8 март ва 12 июли 521), ки онро қӯшуни Ҳахоманишиён бо душворӣ пахш кард.

Солҳои 20 асри 4 то мелод Портиҳоро Искандари Мақдунӣ ба худ тобеъ намуд. Соли 281 то мелод Портиҳо ба тасарруфи империяи Селевкиён гузаштанд. Тақрибан соли 250 то мелод давлатӣ мустақили Порт ба вуҷуд омада, асоси онро ҳудуди ишғолкардаи Портиҳо ташкил медод. Ди­ни асосии Портиҳо зардуштӣ буда, Митра ва Наиаро низ мепарастиданд.

Хати портӣ дар заминаи алифбои оромӣ ба вучуд омад. Аз ёдгориҳои адабиёти даҳрӣ танҳо нусхаҳои ҷоиз боқӣ мондаанд. Охири асри 6 ҷои за­бони портиро форсӣ гирифт.

Аҷдоди Портиҳои қадим дар ташаккули туркманҳои Осиёи Миёна ва форсҳои Хуросон (Эрони Шарқӣ) роли калон бозидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мардумони эронитабор

**Мардумони эронитабор**, **ақвоми эронитабор** () — гурӯҳи гуногуне аз мардумон, ки бо забонҳои эронии шохаи ҳиндуэронии оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ ҳарф мезананд. Ҳоло онҳо дар Эрон, Афғонистон, Тоҷикистон, Узбакистон, Покистон, Туркия, Ироқ, Сурия, Уммон, Чин, Озарбойҷон ва Русия паҳн шудаанд.

## Эзоҳ
Шаҳодат Зокирова

**Шаҳодат Муҳитдиновна Зокирова** (тав. 09.06.1958) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (2005), дотсент.
## Зиндагинома
Шаҳодат Зокирова Донишкадаи иқтисод ва савдои Донишгоҳи Давлатии тиҷоратии Тоҷикистон-ро (1992) бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм кардааст.
* Солҳои 1976-1995 –  базаи савдои яклухтфурӯшии Тоҷикматлуботи вилояти Суғд - иқтисодчӣ-мудири шӯъбаи нархгузорӣ
* Солҳои 1995-2002 – ассистент,сармуаллими кафедраи Иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкории Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Солҳои 2002-2007 – ҷонишини декан оид ба таълими факултети Бизнес ва идоракунии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Солҳои 2007-2011 – декани факултети Бизнес ва идоракунии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Солҳои 2012-2015 –  мудири кафедраи Менеҷменти Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Аз сентябри 2015 - то ҳол –  дотсенти кафедраи Иқтисодиёти корхонаҳо ва минтақа Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
*
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
 Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Наргигиза Ҳайитбоева

**Наргиза Алиқуловна Ҳайитбоева** (тав. 21.06.1980) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (2009), дотсент.
## Зиндагинома
Наргиза Ҳайитбоева Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон-ро (2003) бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм кардааст.
* Солҳои 2003-2013 –  ассистенти кафедраи “Иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкорӣ” Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.  
* Солҳои 2013 - то ҳол –  дотсенти кафедраи “Иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкорӣ” Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистонн. 
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
 Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Мақсуда Хӯҷаназарова

**Мақсуда Имомназаровна Хӯҷаназарова** (тав. 9.09.1967) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои кишоварзӣ (2009), дотсент.
## Зиндагинома
Мақсуда Хӯҷаназарова Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон-ро (1990) бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм кардааст. 
* Солҳои 1982-1985 – Коргари хоҷагии ба номи Калинин 
* Солҳои 1990-1998  – Ёрдамчии иқтисодчии хоҷагии ба номи Калинин 
* Солҳои 1998-2004 – Муаллимаи кафедраи «Агромеханика»и коллеҷи аграрии Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон дар ш. Хучанд. 
* Солҳои 2004-2010 – Нозири гурухи ғоибонаи факултети «Агротехнология» ва муаллимаи кафедраи ТИ ва КМК ФХДТТ. 
* Солҳои 2007-2010 – Сармуаллимаи кафедраи «Агротехнология»и Филиали Хуҷандии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон. 
* Солҳои 2010-2012 – Сармуаллими кафедраи «Агротехнология»и Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи акад. М.Осимӣ дар ш. Хучанд. 
* Солҳои 2012 - то хол – Дотсенти кафедраи маркетинг-агробизнес, муовини декан оид ба корҳои илмии факултети бизнес ва идоракунии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон 
*  
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
 Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Музаффар Дониёров

**Музаффар Рахматович Дониёров** (тав. 18.02.1945) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои биологӣ (1976), дотсент.
## Зиндагинома
Музаффар Дониёров ДДОЛ ба номи С.М.Киров-ро бо ихтисоси биолог хатм кардааст.   ( 1970) 
* Солҳои 1970-1977 – ходими илмӣ, аспиранти пажўҳишгоҳи зоологияи АИ ҶТ.
* Солҳои 1977-1987 – Ҷонишини аввали раиси Президиуми Совети Марказии муҳофизати табиати ҶТ
* Солҳои 1987-1992 – дотсент, мудири кафедра, декани филиали дар шаҳри Душанбе будаи Донишгоҳи тиҷоратии Новосибирск;
* Солҳои 1992-1995 – Ҷонишини директории ширкати «Меҳнат» оид ба тиҷорат;
* Солҳои 1995-2007 – Ҷонишини декан, дотсент, мудири кафедра, декан ва ноибректор оид ба таълими Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Солҳои 2007-2010 – мудири кафедраи иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкорӣ Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Солҳои 2010 - то ҳол – раиси шўрои собиқадорони меҳнати Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
*
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Йӯҷиҳо

**Йӯҷиҳо** () — мардуми эронӣ дар Осиёи Марказӣ (аз ҳазораи аввали пеш аз мелод) буданд, ки ба гӯишҳои эронишарқии зергурӯҳи шимолӣ суҳбат мекарданд.

## Таърих
Дар бораи таърихи қадимтарини йӯҷиҳо (қарни З нимаи якуми қарни2 то м.) танҳо Чжан Тсян, ки тақрибан соли 128 то мелод ба Осиёи Миёна сафар кардааст, маълумот медиҳад. Мувофиқи маълумоти ӯ йӯҷиҳо сараввал дар наздикиҳои сарҳади Муғулистон кӯчигӣ карда, бо хуннҳо ҷангу чидол доштанд. Тақрибан солҳои 170 то мело хуннҳо йӯҷиҳоро торумор карданд, баъд йӯҷиҳо ҷойҳои худро тарк намуданд. Қисми зиёди йӯҷиҳо аз Ҳафтрӯд гузашта, саикоиҳоро аз ин ҷо танг карда бароварданд ва сипас аз водии Фарғона гузашта ба заминҳои Байнаннаҳрайн омаданд, як қисми йӯҷиҳо бошанд, дар Туркистони Шарқӣ маскан гирифтанд. Бисёр муҳаққиқон йӯҷиҳоро қабилаҳои бодиянишини эронизабон меҳисобанд, вале ин иддао алҳол баҳсталаб мебошад.

Пуштаҳои қарнҳои 2—1 то мелод, ки бостоншиносон дар водии Зарафшон, дар ҷануби Точикистон (дар водии Бешкент) ва дар ҷануби шарқии Туркманистон кашф кардаанд, ба замони йӯҷиҳо мансубанд. Тангаҳои нуқрагин ва мисини охири қарни 2 то мелод ва ибтидои қарни 1 мелодӣ Бохтар, Хоразм ва Суғд аз қабили тангаҳои пешвоёни баъзе қабилаҳо ё иттифоқи қабилавиии йӯҷиҳо буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фаррух Ҷураев

**Фаррух Маъруфҷонович Ҷураев** (тав. 03.10.1981) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (2010), дотсент.
## Зиндагинома
Фаррух Ҷураев Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон-ро бо ихтисоси иқтисодчӣ дар корхонаҳо хатм кардааст. 
* Солҳои 2004-2011 –  ассистенти кафедраи Иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкории Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон. 
* Солҳои 2011 – то ҳол –  дотсенти кафедраи Иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкории Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон. 
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
 Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Пир (тасаввуф)

рост|мини|Пир Дастгир, даврони Муғулҳо
**Пир** () — дар тасаввуф шайх, пешвои тариқат, рӯҳонӣ.

## Тасаввуф
Дар тасаввуф пешвои суфиёнро пир меноманд. Калимаи «базм» ба маънои ирфонӣ бори аввал дар асрҳои IX—X истифода шудааст. Истилоҳи «пир» маънои эзотерикӣ дошта, бо истилоҳот, аз қабили муршид, валӣ, шайх, қутб, гавс ва ғайра баробар аст 

Ин ном дар Эрон, Ҳиндустон, Қафқоз ва дигар манотиқи ҷаҳони ислом маъмул аст. Пир инчунин номи қабр (мақбара)ест, ки Пир дар он дафн карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти тасаввуф
Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон** — мақоми марказии омори кишвар, ки аз нуқтаи назари маъмурӣ мустақил аст. Агентӣ барои гузаронидани барӯйхатгирии аҳолӣ, тадқиқоти хонавода, барои омори демографӣ, спектри васеи маълумотҳои омори иқтисодӣ, аз он ҷумла тадқиқоти корхонаҳо ва муассисаҳо, инчунин нархҳо, савдои хориҷӣ, ҳисобҳои миллӣ, молияи давлатӣ, омори аграрӣ, иҷтимоӣ ва омори меҳнат масъулиятро ба душ дорад.

## Сохтор

* Мудирият
* Бахши ҳуқуқ
* Бахши коргузорӣ ва назорат
* Шуъбаи кадрҳо ва корҳои махсус 
* Шуъбаи молия ва ҳисобот
* Шуъбаи нарх ва тарифҳо
* Шуъбаи методологияи оморӣ ва таснифот
* Раёсати омори савдо ва хизматрасонӣ
* Раёсати омори демографӣ, шуғли аҳолӣ ва иҷтимоӣ
* Раёсати системаи ҳисобҳои миллӣ ва омори молия
* Раёсати омори саноат ва инвеститсияҳо дар сохтмон
* Раёсати ҷамъбасту таҳлили иқтисодӣ ва робитаҳои байналмиллалӣ
* Раёсати омори кишоварзӣ ва ҳифзи муҳити зист
* Раёсати баруйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил
* Раёсати технологияҳои маълумоти коммуникатсионии МД «МКҲ»

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кумитаҳои назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
Анвар (Ҳамном)

**Анвар** — номи мардона

* Анвар Азизов
* Анвар Бобоҷонов  
* Анвар Бобоев
* Анвар Ваҳҳобов
* Анвар Газимагомедов  
* Анвар Ибрагимгаджийев  
* Анвар Олим  
* Анвар Мусоев
* Анвар Мақсудӣ
* Анвар Сулаймонов 
* Анвар Содот
* Анвар Тавобов
* Анвар Тағоймуродов  
* Анвар Тӯраев  
* Анвар Ҷӯраев  
* Анвар Мулоқандов  
* Анвар Ғуломов  
* Анвар, Сулаймонхоҷаи Бухороӣ  
* Анвар Шукуров
## Ҳамчунин нигаред
* Анварпошшо
* Анваров
Акбар (Ҳамном)

**Акбар** — номи мардонаи арабӣ
* Акбар Абдулло
* Акбар Адҳамов
* Акбари Бузург
* Акбар Акобирхоҷаи Бухороӣ  
* Акбар Исоев  
* Акбар Назаров
* Акбар Нурматов 
* Акбар Мирзоев
* Акбар Маъруфов  
* Акбар Муҳсинӣ  
* Акбар Турсун  
* Акбар  Тӯраевич Қаҳҳоров  
## Ҳамчунин нигаред
 
* Юсуф Акбарзода
Депрессияи Тоҷикистон

**Депрессияи Тоҷикистон**, **депрессияи Тоҷи­кистону Афғонистон** — пастхамии тектоникии байни­кӯҳӣ дар байни қ­аторкӯҳҳои Ҳисору Олой, Помир ва Ҳинду­куш.

Асосан қисми ҷанубу ғарбии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қисми ҷанубии Ҷумҳурии Узбекистон ва шимоли Афғо­нистонро дар бар мегирад. Таҳкурсии депрессияи Тоҷикистон аз ҷинсҳои бу­лӯрии токембрий ва терригению карбонатӣ, вулканзодию таҳшинӣ, инчунин интрузивии палеозой — ибтидои триас иборат буда, рӯи онро қабати ғафси ҷинсҳои таҳшинии эра­ҳои мезозою кайнозой пӯшидааст. Депрессияи Тоҷикистон дар тамоми эраи мезозой ва давраҳои палеогену неоген минтақаи ғунша­вии таҳшинҳои гуногунтаркиб буд. Табақаи таҳшинии депрессияи Тоҷикистон ба ду комплекс тақсим мешавад: поинӣ — плат формавӣ, ки таҳнишастҳои охири триас­палеогенро дар бар мегирад ва болоӣ — орогенӣ, ки аз таҳнишастҳои олиготсен — дав раи чорумин иборат аст. Комплекси поинии депрессияи Тоҷикистон, ки пастхамии платформавиро фаро гирифтааст, аз таҳнишаст­ҳои гуногунранги континентӣ, баҳрӣ ва халиҷӣ иборат мебошад ва аз 1,5 то 4,0 км ғафсӣ дорад. Комплекси бо­лоӣ — орогении депрессияи Тоҷикистон­ро ҷинсҳои молласии сурхранг (кон­г ломерат, регсанг, мосасанг, алевролит ва гил) ташкил медиҳанд, ки аз 3-4 то 6-8 км ғафсӣ доранд. Дар давоми эраи мезозой ва қисми аввали кайнозой сохти таҳкур­сиашро нигоҳ дошта, танҳо дар охири неоген ва давраи чо­румин дар сохти депрессияи Тоҷикистон тағйироти куллӣ ба амал омад, дар натиҷаи ҳаракатҳои тектоникӣ ба ҷои фурӯхамидагиҳо сох­торҳои мураккаби тектоникӣ (кӯҳу қатор­кӯҳҳо) пайдо шуданд ва шакли релеф ба намуди кунуниаш наздик гардид. Таҳнишастҳои ҳудуди депрессияи Тоҷикистон конҳои нафту газ, ангишт, намаки ош, варақсангҳои сӯзанда ва масолеҳи бинокорӣ доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон
Сарвар Зарифзода

**Сарвар Зарифзода** (*Зарифзода Сарвар Қаҳрамон*, пештар **Зарипов Сарвар Қаҳрамонович**; ) — , номзади илмҳои физика ва математика (2015), дотсент.

## Зиндагинома
Сарвар Зарифзода 26 ноябри соли 1983 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар хонадони омӯзгор ба дунё омадааст. Баъди хатми мактаби миёнаи №11 ба Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон дохил шуда, онро хатм кардааст.  

## Корнома
Мудири кафедраи математикаи ҳисоббарорӣ ва механикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

## Ҷоизаҳо

* 2018 — Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ

## Эзоҳ
Абуисҳоқи Бағавӣ

**Абуисҳоқи Бағавӣ** (), **Иброҳим бни Муҳаммад ибни Иброҳими Бағавӣ** (1077, Бағшур — 1153, ҳамон ҷо) — муҳаддис, фақеҳ, зоҳид, ориф ва суфии машҳури Хуросон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۷۵.
Уммуннаҷми Исфаҳонӣ

**Уммуннаҷми Исфаҳонӣ** (), **Умматуллоҳ бинти Ҳуббатуллоҳ** (; ? — 1153, Исфаҳон) — бонуи донишманд ва муҳаддиси форс-тоҷик. Илми ҳадисро аз Абумуаммар Шайбон ибни Абдуллоҳ ва Муҳтасаби Бурҷӣ фаро гирифт.

## Эзоҳ
Абутоҳири Ақиқӣ

**Абутоҳири Ақиқӣ** (; 1086, Нишопур — 1153, Марв) — қорӣ, муҳаддис ва фақеҳи форс-тоҷик, устоди мадрасаи Амидия.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سمعانی، ابوسعد عبدالکریم (۱۹۷۵). التحبیر فی المعجم الکبیر. ج. یکم. بغداد: دیوان الأوقاف. ص. ۸۵.
Ғарбгароӣ

**Ғарбгароӣ** — раванди гароиш ба фарҳангу тамаддуни Ғарб, интихоб ва истифодаи кӯр-кӯронаи дастовардҳои Ғарб дар тафаккур ва муҳити фарҳангию маънавии шар­қиён бо нодида гирифтани ҷан­ба­ҳои манфӣ ва тамоюли истеъмории он.

## Заминаҳои зуҳур
Ғарбгароӣ дар асрҳои 18-19 дар ҳаёти иҷтимоию маънавии Шарқ аввал дар муҳити буржуазияи миллии навтавлидёфта зери таъсири капитализми Ғарб ва баъдан дар доираҳои зеҳнӣ ва илмии мардумони Шарқ, ки идеологҳои буржуазияи навтавлид буданд, ташаккул ёфт. Ғарб дар се садаи охир бо сабаби ком­ёбӣ дар самти рушди илму техника ва иқтисодиёти пешрафта, на танҳо ҳаёти иқтисодию сиёсии кишварҳои мусулмониро дар тобеияти худ қарор дод, балки кӯшиш мекард, ки тамоми ҷанбаҳои ҳаёти маънавию фарҳангии он­ҳоро низ зери нуфузи худ дарорад. Ин сиёсатро Руссия ҳам дар замони ҳукумати под­шо­ҳӣ ва Иттиҳоди Шӯравӣ дар кишварҳои Осиёи Мар­ка­зӣ пиёда месохт.

## Сабабҳо
Сабаби зуҳури ғарбгароӣ на танҳо дар қафомонии ҳаёти илмӣ-тех­никӣ, иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсии мамлакатҳои Шарқ, балки дар огоҳии сатҳӣ ва шинохти яктарафаи онҳо аз дас­то­вардҳои тамаддуни Ғарб низ буд. Фарҳанг ва тамаддуни Ғарб аз пуштибонии дониш ва коршиносии ҷадид бар­хур­дор буд, аммо олами Шарқ дар он замон чунин имкон надошт, аз ин рӯ, ба таъсири фарҳангу тамаддуни неруманди ғар­бӣ дучор омад. Азбаски Шарқ дар рӯбарӯи ҳу­ҷум­ҳои рӯ­заф­зуни тамаддунию фарҳангии Ғарб истодагарӣ карда натавонист, зери фишори он монда, ба «ҳайрати фар­ҳангӣ» афтод, ки ин оқибат Ғарбгароӣ-ро ба бор овард. Ғарбгароӣ робитаи инсонро аз таърихи гузаштаи худ гусаста, аз ин нигоҳ маънои асо­лат­бохтагӣ, беҳувиятиро дорад.

## Пайомадҳо
Дар заминаи Ғарбгароӣ ғарбзадагӣ зуҳур мекунад, ки ҳолати ифротии он аст. Ғарбзада фардест, ки ба бегонагон тақ­лид мекунад. Дар киш­варҳои шарқӣ дар муқобили ғарбгароӣ падидаи шарқгароӣ зуҳур кард, ки ҳадафи асосии он тоза кардани ҳаёти фар­ҳан­гию маънавӣ ва та­факкури ҷомеа аз ғарбгароӣ аст. Му­нақ­қидони ғарбгароӣ баъ­зан ба иф­рот роҳ дода, дар ақиб­мон­дагии Шарқ тан­ҳо Ғарб­ро айбдор дониста, дар айни замон дигар сабаб­ҳои қафомонии он, аз ҷумла таассуби диниеро, ки сад­со­ла­ҳо ба рушди илму техника монеа эҷод кард ва он­ро побанди дастовардҳои Ғарб сохт, нодида мегиранд. Ғарбгароӣ аз ғарб­ши­но­сӣ тафовут дорад, чунки ғарб­ши­носӣ шинохти во­қеъ­би­нонаву ҳамаҷонибаи Ғарб ва интихобу истифодаи бошууронаи дастовардҳои навини фар­ҳан­гу тамаддуни он бо назардошти манфиатҳои миллии шар­қӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷомеашиносии фарҳангҳо
Истиво

**Экватор** (лотинӣ: aequator — баробар тақсим кардан) — доираи азимаи фарзии сифр дараҷаи арзи ҷуғрофиёӣ дар сатҳи замин бо фосилаи мусовӣ аз ду қутб, ки нимкураи шимолиро аз нимкураи ҷанубӣ ҷудо мекунад.
мини|￼Хатти истиво
Аз қитаҳои Замин дуриашон баробар як хати даврашакл. Даврзании Замин аз тири худ перпендикуляр ва аз марказ гузарандаи ҳудуд бо руи Замин ҷои расида. Дарозии хатти истиво 40 075 696 м. Хатти истиво саёраи заминро ба 2 қисм ҷудо мекунад, Шимолӣ ва Ҷанубӣ. Давлатҳои Дар хатти истиво наздик буда гарм мебошан. Дар хатти истиво шабу рӯз доимо баробар аст.

Экватори осмон -￼ сфераи осмон ҳамаи нуқтаҳои қитаҳои олам 90° доираи калонЭкватори осмон саёраи Заминро ба давраҳои Шимолӣ ва Ҷанубӣ ҷудо мекунад. .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти ҷуғрофиёӣ
Ғассон ибни Аббод

**Ғассон Ибни Аббод** () — волии Хуросон (818—821), яке аз сарлашкарони халифа Маъмун (ҳукм­ро­нӣ 813—833).

## Зиндагинома
Соли 817 дар ҷанг бо ҷонибдорони Амин асир афтода, пас аз раҳоӣ душманони Иброҳим ибни Маҳдиро саркӯб намуд ва дар аҳди Иброҳим муддати кӯтоҳ волии Куфа буд. Соли 818 халифа Маъмун Раҷо ибни Аби­заҳ­ҳокро бо сабаби ноуҳдабароияш аз мансаби волии Хуросон озод намуд ва Ғассон ибни Аббодро ба ҷойи ӯ таъ­йин кард. Ба қав­ли Наршахӣ ва Гардезӣ, Ғассон ибни Аббод замони волии Хуросон буданаш «Лайс ибни Саъдро аз Самар­қанд маъзул карда, Нӯҳ ибни Асадро ҳоким таъйин кард». Соли 821 бо ташаб­буси вазири Маъмун — Аҳмад ибни Абихолид Ғассон ибни Аббод аз ва­зифаи волии Хуросон озод ва ба ҷойи ӯ Тоҳир ибни Ҳу­сайн волии Хуросон таъйин карда шуд. Ғассон ибни Аббод муддате дар дарбори халифа монд. Солҳои 828-29 ба сабаби сар­печӣ кар­дани волии Синд аз итоати дарбори хилофати Бағдод Ғассон ибни Аббод бо супориши Маъмун ба он ҷо фиристода шуд ва во­лии онро ба Бағдод равон карда, Мусо ибни Яҳёро ба ман­саби волигӣ нишонд (ба қавли Табарӣ Ғассон ибни Аббод солҳои 828-32 волии Синд буд). Пас аз вафоти Маъмун халифаи нав Муътасим Ғассон ибни Аббодро во­лии ал-Ҷазира, Қиннасрин ва ал-Авосим таъйин кард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Гурӯҳ:Таърихи Хуросон
Қаторкӯҳи Шуғнон

**Шуғнон** — қаторкӯҳест дар қисми ҷануби ғарбии Помир, дар ҳудуди ноҳияи Шуғнони ВМБК.

Дар байни водии рӯдҳои Ғунд ва Шаҳдара воқеъ гашта, аз ғарб ба шарқ (аз андароби рӯдҳои Ғунд ва Шаҳдара то болооби рӯди Тукдузбулод) ба масофаи бештар аз 80 км тул кашидааст. Бараш то 50 км. Баландии қаторкуҳ ба ҳисоби миёна 4000—5000 м, нуқтаи аз ҳама баландаш — рӯди Шахӣ (5704 м). Асосан аз гранит ва ҷинсҳои метаморфии синни токембрий — гнейс, варақсангҳои кристаллӣ, мармар таркиб ёфтааст. Релйефаш мураккаби душворгузар; нишебиҳояш дараҳои тангу чуҷури бисьёре доранд. Теға ва нишебиҳои баланди қаторкуҳ бо барфу пиряхҳо (масоҳати умумии пиряхҳо 150 км²) пушида шудаапд. Бисёр шохобҳои чапи рӯди Ғунд ва рости рӯди Шаҳдара (Вархидз, Дӯзах, Друмдара, Немос ва ғайра) оби худро аз ин пиряҳо мегиранд. Набототи қаторкӯҳи Шуғнон биёбонӣ ва нимбиёбонист. Дар нишебиҳо (то баландиҳои 3700—4000 м) асосан шибоғ, шура, хори болиштак ва дар доманакуху нишебиҳои паст ҷо-ҷо дарахту буттаҳои арча, мушол меруянд. Дар нишебии шимоли ғарбӣ қаторкуҳ Боғи ботаникии Помир воқеъ гаштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Қаторкӯҳи Рӯшон

**Рӯшон**, **Ғунд** — қаторкӯҳест дар Помири Ғарбӣ, дар ВМКБ.

Аз водии дарёи Панҷ (наздикии шаҳри Хоруғ) то қаторкӯҳи Аличури Шимолӣ (ағбаи Марҷанай) ба масофаи тақр 120 км тӯл кашида, водии дарёҳои Бартанг ва Ғундро аз ҳам ҷудо мекунад. Баландиаш ба ҳисоби миёна 4500—5000 м, қуллаи баландтаринаш — Патхор (6080 м). Қаторкӯҳ асосан аз ҷинсҳои метаморфӣ (гнейс, варацсангҳои кристалии гуногун, мармар, кварсит) ва интрузияҳои гранитӣ таркиб ёфтааст. Теғаҳояш тези дандонадор, душворгузар. Дар қисми марказӣ ва шарқиаш пиряхҳои калон дорад. Нишебиҳояшро дараҳои танги чуқур бурида гузаштаанд. Рушон ниқоят камнаботот аст. Дар доманакӯҳхо ва нишебиҳои қаторкӯҳ набототи биёбонию нимбиёбонӣ, дар баландиҳои миёна набототи даштӣ, баъзан арча, мушол вомехӯрад. Баландкӯҳҳо бошанд, аз растанӣ қариб тамоман маҳруманд. Дар водию дараҳо дарахтони сафедор, дӯлона, буттаҳои ангат, анбарборис ва ғайра мерӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Қаторкӯҳи Сарикӯл

**Сарикӯл**, **Сариқӯл** — қаторкӯҳест дар Помири Шарқӣ, байни сарҳадди Тоҷикистон (ноҳия Мурғоб) ва Чин.

Аз Шимол ба Ҷануб (аз водии дарёи Маркансу то ағбаи Бейик) ба масофаи қариб 350 километр тӯл кашидааст. Бахшгоҳи ҳавзаи рӯдҳои Тарим, Ому ва кӯли Қарокӯл мебошад.

Қисмҳои шимол ва ҷануби қаторкӯҳ ба самти наздик ба меридианӣ тӯл кашидаанд. Қисми мобайнии он ба тарафи Шарқ тоб хӯрда, хамиҳои Шӯркӯлу Рангкӯлро фаро гирифтааст. Қуллаи баландтаринаш — Лавирдир (6351 метр, дар Чин), қуллаҳои дигари машҳураш — Командирони Сурх (5822 метр), Қаросон (5747 метр). Пиряхҳо бештар дар қисми шимоли қаторкӯҳ ҷойгир шудаанд (масоҳати умумии онҳо дар ҳудуди Тоҷикистон 143,8 км²). Сарикӯл асосан аз варақсангҳои кристаллӣ, гнейсҳо ва ҷинсҳои гранитӣ таркиб ёфтааст. Ландшафташ биёбонии баландкӯҳӣ; дар нишебиҳои паст хорбуттаҳои болиштакӣ мерӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Қаторкӯҳ

**Қаторкӯҳ** () , **риштакӯҳ** () — шакли калон ва баланду тулонии релйефи хушкиро гуянд, ки тарҳи теғаю нишебиҳояшон ошкоро маълум аст. Баландӣ, дарозӣ ва шакли қаторкӯҳ ба пайдоиш, таърихи инкишоф ва таркиби литологии ҷинсҳо вобастаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сурхкӯҳ

**Сурхкӯҳ** — қаторкӯҳест дар қисми ҷанубу ғарби Тоҷикистон, дар байни водии рӯдҳои Элок (шохоби чапи Кофарниҳон) ва Вахш (обанбори Норак).

Аз Ҷанубу Ғарб ба Шимолу Шарқ ба масофаи тақрибан 60 км тӯл кашидааст. Баландиаш то 2963 м (кӯҳи Дарвоз). Қаторкӯҳ ба самти Ҷанубу Ғарб торафт паст шуда, дар наздикии шаҳри Норак ба ду шоха тақсим мешавад. Шохаи шимолиаш то ағбаи Зардолу (баландиаш 1610 м) кашол ёфта, дар он ҷо ба қаторкӯҳи Рангон мепайвандад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Сафедкӯҳ

**Сафедкӯҳ** — қаторкӯҳест дар шимоли ғарби Афғонистон.

Қисми меҳварии системаи кӯҳҳои Паропамизро ташкил медиҳад. Тӯлаш қариб 350 километр, баландиаш то 3642 метр. Ба самти арзӣ кашол ёфта, водии дарёҳои Мурғоб ва Ҳарирудро аз ҳам ҷудо мекунад. Асосан аз оҳаксанг таркиб ёфтааст. Дараҳояш бисёранд. Ландшафти нишебиҳои қаторкӯҳ нимбиёбонӣ буда, баъзан арчазор ва пистазорҳо вомехӯранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Рангон

**Қаторкӯҳи Рангон** — қаторкӯҳест дар қисми ҷанубу ғарби Тоҷикистон.

Дар байни қаторкӯҳҳои Раштон ва Оқтоғ воқеъ гашта, водиҳои Кофарниҳон ва Ёвонро аз ҳам ҷудо мекунад. Аз Ҷанубу Ғарб ба Шимолу Шарқ ба масофаи 70 км камоншакл тӯл кашидааст. Нуқтаи баландтаринаш 1895 м (кӯҳи Хоҷазаранг). Қаторкӯҳ асосан аз гил, регсанг, оҳаксангу мергелҳои давраи табошир таркиб ёфтааст. Дар нишебизои Рангон Ёвонсу, Терсагарсу, Қарамандису ва Шӯртансу барин сойҳои обашон до­имӣ ва мавсимб бисёранд. Дар канори шарқии Рангон ағбаи Зардолу (баландиаш 1610 м) воқеъ аст, ки аз он рози автомобилгарди Душанбе — Норак ва Душанбе — Ёвон мегузарад.

= Эзоҳ =

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Қаторкӯҳи Раштон

**Қаторкӯҳи Раштон** (то 31 июли 2023 — *қаторкӯҳи* *Қаротегин*) — қаторкӯҳест дар қисми марказии Тоҷикистон, калонтарин шохаи чапи қаторкуҳи Ҳисор, Бахшгоҳи рӯдҳои Кофарниҳон, Элок ва Вахш мебошад.

Тулаш қариб 80 км, баландиаш то 3950 м. Асосан аз гранит, гранодиорит ва диорити синни палеозойи боло таркиб ёфтааст. Дар нишебиҳои қаторкуҳ растаниҳои даштӣ (гандумак, лубиёгиҳо, чатргулҳо ва ғайра) ва дарахту буттаҳои бодоми талхак, дулона, писта, зирк, настаран, тотум, дар сою дараҳо дарахтони бед, сафедор, шумтол, чинор, туг, олуча, санҷид, себу ангури худруй ва ғайра меруянд. Дар баланднҳои зиёда аз 3500 м марғзорҳо мавҷуданд. Доманакуҳҳои ҷануби шарқӣ чашмаҳои гарм доранд: Обигарм, Гармоба, Ҷавонӣ ва ғайра.

= Эзоҳ =

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Қаторкӯҳи Оқтоғ

**Оқтоғ** — қаторкӯҳест, дар ҷануби ғарби Тоҷикистон, дар байни водии дарёҳои Кофарниҳон ва Обикиику Вахш.

Аз Шимол ба Ҷануб ба масофаи тақрибан 150—155 километр тӯл кашидааст. Бараш 20— 22 километр.

Релйефи теппамонанд дорад. Баландин қаторкӯҳ ба ҳисоби миёна 1000—1200 метр, ҷои аз ҳама баландаш қӯҳи Мундитоғ (2227 метр). Ба самти Ҷануб торафт пасту камбар мешавад. Оқтоғ чини калони антиклиналӣ буда, аз таҳнишасти давраҳои табошир ва палеогену неоген (конгломерат, регсанг, гил, оҳаксанг, мергел, гач ва ғайра) таркиб ёфтааст. Дар нишебиҳои қаторкӯҳ асосан растаниҳои дашти мерӯянд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Шаҳристон (ағба)

**Шаҳристон** — ағбаест дар қаторкӯҳи Туркистон, дар байни ноҳияҳои Шаҳристон ва Айнии вилояти Хуҷанд. Баландиаш аз с. б. 3378 метр. Аз ағба роҳи автомобилгарди Душанбе — Хуҷанд мегузарад. То сохтани нақби Шаҳристон роҳ ба ин ағба аз охирҳои май то охирҳои октябр кушода буд.

## Нигаред низ
* Нақби Шаҳристон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ағбаҳои Тоҷикистон
Фахробод (ағба)

**Фахробод** — ағбаест дар қисми шимолии қаторкӯҳи Қаротоғ.

Баландиаш аз сатҳи баҳр 1242 м. Аз ағба роҳи автомобилгарди Душанбе — Бохтар мегузарад, ки он аҳамияти республикавӣ дорад. Роҳи хдуравҳо ва автобусҳо тамоми сол кушода аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ағбаҳои Тоҷикистон
Қаторкӯҳи Қаротоғ

**Қаротоғ**, **Қаротов** — қаторкӯҳест дар соҳили рости ҷараёни миёнаи рӯди Вахш.

Дар ҳудуди ноҳияи Ёвон ва ноҳияи Абдураҳмони Ҷомии вилояти Хатлон. Аз шимол ба ҷануб (аз ағбаи Зардолу то обанбори Сарбанд) ба масофаи қариб 70 км тул кашидааст. Баландиаш то 1700 м. Қаторкуҳ аз таҳнишасти давраҳои юраи боло, табошир ва палеогену неоген таркиб ёфтааст. Дар нишебиҳо ҳар гуна алафҳои даштӣ, хорбуттаҳо ва ҷо-ҷо дарахтони арча, бодоми талхак, дулона меруянд. Дар Қаротоғ таҳнишастҳои юраи боло намаксанг ва таҳнишастҳои палеоген оҳаксангу доломит доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон