open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боз

**Боз** — номи умумии чанд намуд парандаҳои соҳиб­чан­гол (шоҳин, рав, чарғ, шун­қор, боша ва ғайра).

Дарозии танашон 21–50 см; болҳои дарозу тез, думи кӯтоҳ, пар­ҳои дурушти зич доранд. Дар дарахт, ҷарӣ, камари харсанг тухм (2–6-то) мегузоранд; баъ­­зан лонаи дигар паран­даҳоро иш­ғол мекунанд. Ғи­зои Б. шир­хӯр­ҳои майда, хазан­даҳо, ҳа­шарот ме­бо­шад. Паран­да­ҳо ва ҳаша­ротро дар парвоз шикор мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абду­саля­мов И. А. Фауна Таджикской ССР. Т. 19, ч. 1, Птицы. Д., 1971.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Парандаҳо
Бодхӯрда

**Бодхӯрда** — бемории музмини илтиҳобии бофтаю рагҳо.

Бодхӯрда бештар дар занҳои синни таваллуд пайдо мешавад. Сабаби беморӣ маълум нест. Тахмин мекунанд, ки он бар асари сирояти ниҳонии вирусҳо, ихтилоли ға­дуд­ҳои усораи дохилӣ ва тамоюли ирсии одам ба вуҷуд меояд. Баъзе доруҳо (мас., гидралазин, изониазид ва ғайра) низ метавонанд муҷиби бемориҳои шабеҳи бодхӯрда шаванд. Бодхӯрда навъҳои гуногун дорад. Хусусан бодхӯрдаи системавӣ бештар дучор меояд. Ҳангоми он узвҳои дохилӣ, дастгоҳи такяву ҳаракат, силсилаи асабҳои марказӣ осеб меёбанд. Беморон аз сустию беҳолӣ, лоғарӣ, рехтани мӯй, табу тасф шикоят мекунанд; дар маҳалли байни абрувон ва рухсора эритемаи монанд ба шапалак ба вуҷуд меояд; дар луобпардаи даҳон доначаҳо медаманд; рух намудани артрит, артралгия, осеби бандҳои зону, оринҷ ва банди даст, дарди устухону мушакҳо, перикардит, перитонит, миокардит, эндокардит, васкулит ва ғ. низ мумкин аст. Дар мавриди бодхӯрда пӯст низ зиён мебинад. Бодхӯрдаи пӯст қурсшакл, амиқ ва сатҳӣ мешавад. Ҳангоми бодхӯрдаи қурсшакл дар бинӣ ва рухсора доғҳои гирдаи сурх пайдо шуда, онҳо тадриҷан шакли шапалакро мегиранд. Ҷараёни беморӣ дуру дароз аст (баҳору тобистон хурӯҷ мекунад). Аломатҳои бодхӯрдаи амиқ бештар дар манаҳ, гоҳо дар тан, нишонаҳои бодхӯрдаи сатҳӣ дар бинӣ ва рухсора падид меоянд.

Табобати бодхӯрда бояд дар беморхона оғоз ёбад. Барои беморони бодхӯрдаи пӯст кор дар зери офтоб, коргоҳҳои гарм, ҳамчунин тамос бо моддаҳои кимиёӣ манъ аст. Онҳо бояд баҳору тобистон аз кремҳои муҳофиз истифода кунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бодоми бухороӣ

**Бодоми бухороӣ** (), **талхакбодом **— як навъ бутта ё дарахти меваи худрӯй.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Балан­диаш 6-7 м, қутри танааш 30-35 см. Пӯстлохи навдаҳояш хокистарранги тира, чокдор. Навдаҳои тарракаш пашмакдор. Баргаш дарозрӯя ё забоншакл (дарозиаш 3-6 см, бараш 2-2,5 см), пашмакдор, рангаш сабзи равшан ё ти­ра, ҷилодор. Дарозии думчааш то 3 см. Муғҷаҳояш танҳо ё 3-5-тоӣ ҷой гирифтаанд. Аз байни дарахтони мева аз ҳама пеш гул мекунад. Гулаш (3,5-4,2 см) гулобӣ ё сурхи сиёҳтоб, думчааш кӯтоҳ. Мевааш донакдор, донакаш бай­зашакли суфта, ҷӯякдор, дорчинранги ҷилодор. Мағ­заш талх, баъзан ширин; 47,40-49,19 % (бодоми ­кӯҳи Дарвоз то 55,31 %) равған, 2,0-2,3 % амигдалин дорад. Ба сабаби зиёд будани амигдалини таркибаш заҳр­нок аст (дар натиҷаи таҷзияи он кислотаи хлорид ҳосил мешавад).

## Густариш
Бодоми бухороӣ дар Помиру Олой ва Тиёншони Ғарбӣ дар баландии 800—2500 м аз с. б. мерӯяд. Бодом­зорҳо махсусан дар Тоҷикистони Марказӣ, нише­биҳои қ-кӯҳҳои Ҳи­сор, Қаротегин, Дарвоз, Пётри I паҳн гардидаанд. Масоҳ. он 18000 га (аз рӯйи баъзе маълумоти дигар 400000 га)-ро ташкил медиҳад. Бодоми бухороӣ аз донак афзоиш меёбад. Барои он заминҳои оби зеризаминиашон чуқур мувофиқанд. Дарахташ камҳосил аст (300 г, баъзан то 1,5 кг ҳосил медиҳад). Ниҳоли бодоми бухороиро барои мустаҳкам намудани ни­шебиҳо, пешгирии эрозия истифода мебаранд. Ба он бодом, шафтолу ва олуро пайванд мекунанд. Мағзи бодоми бухороиро дар тиб ва атриёт ба кор мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Запрягаева В. И. Дикорастущие плодовые Таджикистана. М. — Л., 1964;
* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая. Л., 1976;
* Силвандер В. Г. (ва диг.). Субтропические культуры Таджикистана. Д., 1989;
* Гулов С. М. Боғдории субтропикӣ. Д., 1998;
* Гулов С. М. Меваҳои гармидӯсти Тоҷикистон. Д., 2008.

## Сарчашма
*
Майдончаи Комсомол

**Майдончаи Комсомол** (Азизобод) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Масчои ноҳияи Масчо. Аз Майдончаи Комсомол то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 26 км. Аҳолиаш 9420 нафар (2020), тоҷикон.
## Мардум

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Масчо
Гурӯҳ:Ҷамоати Масчо
Гулрез (деҳа, н. Масчо)

**Гулрез** (собиқ *Учбулоқ*, то 28.2.2013) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навбаҳори ноҳияи Масчо. Аз Гулрез то маркази ҷамоат 26 км, то маркази ноҳия 30 км; роҳ мошингард. Аҳолиаш 70 нафар (2014), тоҷикон.

Солҳои 50 асри 20 бунёд шудааст.

## Иқтисод
Бунгоҳи тиббӣ, осиёби барқӣ дорад. Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаҳои Сардоб ва Нурофарин таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ, чорводорӣ. Заминҳо — лалмӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Масчо
Гурӯҳ:Ҷамоати Навбаҳор (н. Масчо)
Заркон (деҳа, н. Масчо)

**Заркон** (то 28.02.2013 *Умматӣ*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навбаҳори ноҳияи Масчо. Аз Заркон то маркази ҷамоат 38 км, то маркази ноҳия (шаҳраки Бӯстон) 43 км. Аҳолиаш 124 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Обишифо таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо – лалмӣ. Дар ҳудуди деҳа 1 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Масчо
Гурӯҳ:Ҷамоати Навбаҳор (н. Масчо)
40 солагии Дилварзин

**40 солагии Дил-варзин** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Палдораки ноҳияи Масчо. Аз 40 солагии Дил-варзин то маркази ҷамоат 9 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 1700 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Масчо
Гурӯҳ:Ҷамоати Палдорак
Обшорон (шаҳрак, н. Масчо)

**Обшорон ** — шаҳрак, тобеъи ноҳияи Масчои вилояти Суғд.

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Масчо
Гурӯҳ:Ҷамоати шаҳраки Обшорон
Шаҳраки Суғдиён

**Ҷамоати шаҳраки Суғдиён**  - ҷамоатест дар ноҳияи Мастчоҳи вилояти Суғди Тоҷикистон.

## Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум

## Деҳоти ҷамоат

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Ҷамоати шаҳраки Суғдиён
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Мастчоҳ
Норуҳиту

— 126-умин имперотури Ҷопон, бузургтарин писари имперотур Окиҳиту.
 
## Эзоҳ
Пиёдагардӣ

thumb|Як масири пиёдагардӣ дар Овургон
**Пиёдагардӣ** () — кунише дар муҳити боз, ки шомили пиёдаравӣ дар табиат, умуман кӯҳистон ё дигар ҷоҳо бо чашмандози зебо аст. Пиёдагардӣ куниши бисёр маҳбуб аст, чунонки теъдод зиёде созмону ташаккули пиёдагардӣ дар саросари ҷаҳон вуҷуд доранд. Судмандии равишҳои мухталифи пиёдагардӣ барои саломатӣ дар пажӯҳишҳои илмии бисёре таъйид шудааст.

## Нигаред низ
* Пиёдаравӣ

## Эзоҳ
Пиёдаравӣ

alt=|thumb|220x220px

**Пиёдаравӣ** ё **роҳ рафтан** — яке аз бахшҳои аслӣ аз нақл ва интиқоли ҳаракат дар миёни ҳайвонот, ҷонварон, мавҷудоти зинда ва инсонҳост. 
 
Роҳ рафтан бар пояи суръат то ҳадди зиёде метавонад бо таваҷҷуҳ ба авомиле монанди қад, вазн, син, сатҳи замин, фарҳанг ва таносуби андом мутафовит бошад. Суръати роҳ рафтани инсон ба таври миёна ҳудуди 5 км/соат аст.

## Таъсири пиёдаравӣ
Пажуҳишгарони англис бо анҷом додани таҳқиқоте дарёфтанд, ки пиёдаравӣ то маҳалли кор 40 дар сад хатари гирифторӣ ба диабети қандро коҳиш медиҳад.

## Нигаред низ
* Пиёдагардӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пиёдагардӣ
Кӯҳистон

[thumbnail|Кӯҳистони [Помир, Тоҷикистон]]
**Кӯҳистон**, **кӯҳсор** — ҷое ки дар он кӯҳ бисёр бошад.

## Эзоҳ
Томас Манн

**Па́ул То́мас Манн** (, 6 июни 1875, Любек — 12 августи 1955, Зюрих) — нависандаи олмонӣ. Барандаи ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт

## Зиндагинома
Томас Манн 6 июни соли 1875 дар шаҳри Любеки Олмон ба дунё омадааст. Таҳсилоташро то 19 солагӣ дар Любек гузаронд ва пас аз марги падараш ҳамроҳи хонаводааш роҳии Мюнхен шуд. Дар онҷо вориди як ширкати бима шуд ва тавонист нахустин асари худ, «Афтодаҳо»-ро ба поён бирасонад. Дар ҳамон замон вориди донишгоҳи Мюнхен шуд ва риштаҳои таъриху адабиёт ва иқтисоди сиёсиро думбол кард.

## Эзоҳ
Юсуф ва Зулайхо

thumb
«**Юсуф ва Зулайхо**» () — яке аз достонҳои машҳури ишқии адабиёти форс-тоҷик ва халқҳои дигари Шарқи Миёнаву Наздик.

## Хулосаи достон
Дар он аз Юсуф — писари пайғамбар Яъқуб сухан меравад, ки бародаронаш аз ҳасад ба чоҳ андохтандаш ва ба падар куртаи ба хуни кабутар олударо нишон дода, уро бовар кунонданд, ки Юсуфро гург хурдааст. Юсуфро аз чоҳ корвониён озод карда, ба азиз — ҳукмрони Миср ба ғуломӣ фурухтанд. Зани азизи Миср — Зулайхо ба Юсуф дил баст, вале Юсуф ишқи уро рад кард. Пас аз вафоти азизи Миср Юсуф соҳиби тахт шуд ва бо падару бародаронаш вохурд.

## Сарчашмаҳои достон
Манобеи қадими дастрасшудаи ин қисса «Таврот» ва «Қуръон» мебошанд. Дар адабиёти форс-тоҷики садаи X ба ин қисса Абулмуайяди Балхӣ, Бахтиёрӣ, Амъақи Бухороӣ муроҷиат кардаанд. Ба Фирдавсӣ ин гуна асарро нисбат додаанд, вале исбот шудааст, ки он моли Амонӣ ном шоирест. Баъди садаи XI дар ин мавзӯъ маснавиҳои Масъуди Хиравӣ, Масъуди Деҳлавӣ, Озарии Тусӣ, Масъуди Қуммӣ ба вуҷуд омад.

Дар садаи XV Абдурраҳмони Ҷомӣ «Юсуф ва Зулайхо» навишт. Минбаъд шуарои зиёде ба асари Ҷомӣ пайравӣ карданд. Асрҳои 15—19 дар Эрон ва Мовароуннаҳру Хуросон Мавҷии Бадахшӣ, Салими Табрезӣ, Муллошоҳи Бадахшӣ, Муқимои Шерозӣ, Номии Исфаҳонӣ, Нозими Ҳиротӣ, Шуълаи Гулпойгонӣ, Шиҳоби Туршезӣ, Шавкати Қочор, Ҷунайдуллоҳи Ҳозиқ, Котиб, Ширин ва дигар дар ин мавзӯъ асар офариданд.

Дар таъсири анъанаи достонсароии адибони форс-тоҷик дар адабиёти туркзабон «Қиссаи Юсуф»-и Алӣ (асри 12), «Юсуф ва Зулайхо»-и Ҳамдуллоҳи Чалабӣ ва Дурбек (асри 15) таълиф шудаанд. Нозим Ҳикмат низ асаре бо номи «Юсуфи канъонӣ» дорад.

Нависандаи немис Томас Манн солҳои 1926—1933 дар ин мавзӯъ як силсила романҳо эҷод кардааст.

## Нигаред низ
* Сураи Юсуф
* Юсуфи паёмбар

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Амирқулов С., Ҷунайдуллоҳи Ҳозиқ ва достони ӯ «Юсуф ва Зулайхо», , 1967.
* 

Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Но

**Но** (ҷопонӣ: 能 - «маҳорат, истеъдод») — аз намудҳои театри драмавии ҷопонӣ. Асосгузорони  *но* Канъами Киёсугу  ва писараш Дзэами Мотокиё.
thumb|right|325px|Саҳнае аз спектакли «Окина» дар театри ''но''
thumb|right|325px|Ниқобҳои театри ''но''

## Адабиёт
* Анарина Н.Г. История японского театра. Древность и средневековье: сквозь века в XXI веке. М.: Наталис, 2008

## Манбаъ
Бобозокирӣ

**Бобозокирӣ** — як навъ ангури пешпазаки маҳал­лӣ; селексияи халқист. 

## Тавсифот
Токаш зуд­сабз, 38–43 дарсади нав­да­ҳо­яш ҳосилдеҳ (65–70 дарсади нав­даҳояш то ох. фасли тирамоҳ мерасанд). Баргаш миёнаҳаҷ­ми гирда, 3–5-пар­раи камчок. Рӯйи лаъличаи барг суфта, саб­зи баланд, бепашмак. Гулаш дуҷинс. Хӯшааш зағӯта­мо­нанди миё­наҳаҷм (дарозиаш 22 см, бараш 18 см). Ғужбаш миё­наҳаҷми дароз­рӯя (дар ҳар хӯша 180–190-донагӣ зич ҷой гирифтааст; вазнаш 240–280 г), гулобиранги сурхтоб (3–4 дона тухми майдаи лӯнда дорад). Ғужмаш тунуки маҳин, мағзи мевааш хамирак, карсосӣ, сершираи хуштаъм. Ҳангоми пурра пухтан 16–17% қанд ва 3,5–4 г/л туршӣ дорад. Давраи нашваш 110–115 рӯз; авв. май гул карда, нимаи июл мевааш мепазад. Аз 1 га 160–170 сентнер ҳосил мегиранд. Дар заминҳои санглох ва шӯр­хок ҳангоми 6–8 буғум монда буридани химчаҳо ҳосили зиёд медиҳад (муғҷаҳои қисми поёнии навдаҳояш кам­ҳоси­л­анд). Кундаҳои ало­ҳи­даи токаш дар ҳаётаи сокинони шаҳри Хуҷанд, ноҳияи Б. Ға­фуров, Конибодом дучор мешавад. Ба хушкӣ ва касалии гарда нисбатан тобовар бу­да, аз сармо зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Рубин Н. Г. Сорта винограда Средней Азии. Ташкент, 1972;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1972;
* Ампелография Узбекис­тана. Ташкент, 1984.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Турдӣ Бобоева

**Турдӣ Бобоева** (31.07.1918, деҳаи Янгиқишлоқи деҳшӯрои Гулхании ноҳияи Ҷаббор Расулов – 2004) — пахтакор. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

## Зиндагинома
Солҳои 1935—1957 колхозчӣ ва сардори звенои пахтакории хоҷагии «Москва»-и ноҳияи Ҷаббор Расулов буд. Звенои Турдӣ Бобоева ҳосили фаровони пахта рӯёндааст.

## Ордену медалҳо
Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Бабаева Турды, Герои страны

Гурӯҳ:Пахтакорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пахтакорони ИҶШС
Бобонарак

**Бобонарак** (), **бандак** — рустаниест печактана.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Танааш хокистарранг (қутраш то 10 см, баъзан зиёдтар), навдаҳояш банд-банди ресмоншакл, луч, сабзи кушод, дарозиашон то 6 м; ба буттаю дарахтони дигар (писта, бодом) мепечанд. Баргаш сегӯшаи хормонанд (дарозиаш то 4 см). Мевааш як ё дутухма. Тухмаш (дарозиаш то 0,8 см) паҳни барҷаста, байзашакл, ҷигарранги ҷилодор. Дар табиат аз тухм зиёд мешавад. Дар 3-солагӣ гул мекунад. Давраи гулшукуфташ 45 рӯз. Одатан дар бешазори гармсери қаторкӯҳи Зарафшон ва мавзеъҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 400–1800 м аз с. б.) мерӯяд. Буттаи онро барои сабзкории шаҳру деҳот тавсия додаанд.

## Гиёҳшиносӣ
Бобонарак рустании доруист. Шохчаи сабзи онро ҳангоми дарди пой, тарбод ва касалиҳои пӯст тарбандӣ мекунанд. Бобонарак 0,2–0,4% алкалоид (эфедрин ва псевдоэфедрин), моддаҳои даббоғӣ ва ғ. дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Володимир Зеленский

**Володи́мир Олекса́ндрович Зеле́нский** (; тав. 25 январи 1978, Кривий Риҳ, вилояти Днепропетровск) — филмноманавис, назарияпардози ҳуқуқ, комедиан, муҷрӣ, таҳиякунандаи филм, хонанда, ҳунарпеша, муҷрии телевизион, таҳиякунандаи телевизионӣ, танзнавис, саргармкунанда, шоумен, сиёсатмадор,  ва ходими давлатии аҳли Украина. Президенти Украина аз 20 майи соли 2019, сарфармондеҳи олии артиши Украина.

Зеленский 21 апрели соли 2019 бидуни собиқаи фаъолияти сиёсӣ ва бо пирӯзӣ бар раисҷумҳури собиқи Украина Пётр Порошенко, бо касби 70 дарсади овозҳо ба унвони раисҷумҳури Украина интихоб шуд. Владимир Зеленский дар маҷмӯаи телевизионии танзи «Хидматгузори мардум», ки дар соли 2015 тавлид шуд, нақши раисҷумҳури тасодуфии Украинаро бозӣ кард. Соли 2018, Зеленский бо кумаки таҳиякунандагони ин маҷмӯаи телевизионӣ (Студияи «Квартал-95») ҳизберо бо номи «Хидматгузори мардум» таъсис кард ва бо шиори мубориза бо фасод номзади Интихоботи президентии Украина (2019) шуд. Бахши умдаи маъракаи интихоботии Зеленский дар шабакаҳои иҷтимоӣ анҷом шуд ва тавонист раъйи раъйдиҳандагони ҷавонро аз они худ кунад. Вай ҳамчунин бо парҳез накардан аз сухан гуфтан ба забони русӣ ҳимояти шаҳрвандони рустабори шарқи Украинаро ба даст овард.

## Зиндагинома
Володимир Олександрович Зеленский 25 январи соли 1978 дар шаҳри Кривий Риҳ (ҶШС Украина) дар хонаводаи украинӣ-яҳудӣ ба дунё омадааст. Донандаи забонҳои украинӣ, русӣ ва инглисӣ мебошад.

### Фаъолияти эҷодӣ

## Филмшиносӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо
Гурӯҳ:Президентҳои Украина
Гурӯҳ:Сарварони Украина
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Укроин
Гурӯҳ:Сарварони Аврупо дар асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI 
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Қолаби озод

**Қолабҳои озод**, **форматҳои озод** () — ба дастае аз қолабҳои парванда гуфта мешавад, ки матни манбаъ ва мушаххасоти онҳо фориқ аз ҳаргуна ҳаққи нашр ё нишони тиҷорӣ ба сурати комил мунташир шуда бошад ва ҳар касе битавонад ба ройгон онҳоро барои ҳар мақсуди дилхоҳе истифода кунад.
Ингуна қолабҳо маъмулан тавассути муассисаҳои стандарти ғайритиҷорӣ нигаҳдорӣ мешаванд.

**Қолаби боз** ё **формат боз** () — дастае дигар аз қолабҳои парванда ҳастанд, ки мумкин аст барои коди манбаъ онҳо ҳаққи ихтироъ ё ҳаққи моликият вуҷуд дошта бошад ва маҳдудиятҳои барои истифода дошта бошанд, аммо бо ин ҳол ҳамчунон матни манбаъ онҳо барои мутолиа дар ихтиёри умум қарор дода шудааст. Ин ду истилоҳ мумкин аст ба ҷойи якдигар истифода шаванд.

## Ҷусторҳои вобаста
* Нармафзори озод
* Манобеъи омӯзиши озод
* Матнбоз
* Стандарти боз
* Вобастагӣ ба фурӯшанда 

## Эзоҳ

 

 
Гурӯҳ:Қолаби парвандаҳои роёнаӣ
Бобоӣ

**Бобоӣ** — навъе аз зардолуҳои дерпази маҳаллӣ.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Дарахташ зудсабз ва дарозумр буда, то 80-90 сол бор меоварад. Аз баъзе дарахтони бобоӣ 150—200 кг ҳосил гирифтан мумкин аст. Ниҳолаш соли 3-4-уми шинондан ба ҳосил медарояд. Дар даҳрӯзаи севуми март гул карда, мевааш моҳи июн мепазад. Мевааш хурд ё миёнаҳаҷм (вазнаш 10-15 г), гирда, рангаш зард, гоҳе тобиши гулобидор; думчааш кӯтоҳи сахт. Мағзаш шакаракбастаи зард; таъмаш қадре нордон, хушбӯй. Донакаш майда (1,0-1,2 г), ширин, аз мағзаш зуд ҷудо мешавад. Дар таркиби меваи расидааш 13,4-14,6 % қанд, 0,5-0,6 % туршӣ ва 19,3-24 % моддаи хушк мавҷуд аст. Асосан, дар вилояти Суғд (Конибодом, Хуҷанд, Айнӣ, Масчо, Панҷакент, Спитамен) парвариш мекунанд. Тақрибан 50 фоизи зардолузори куҳансоли ноҳияи Хуҷандро дарахтони бобоӣ ташкил медиҳанд. Ба шамолҳои сахт тобовар аст. Гули он дер мешукуфад, аз ин рӯ, аз сармои навбаҳорон кам зарар мебинад. Меваашро тар мехӯранд, мехушконанд, аштақ тайёр мекунанд. Солҳои охир ҳосили бобоӣ, асосан, барои истеҳсоли афшура, руб, мармалад ва ғайра истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Козалев Н. В. Абрикос. М., 1963;
* Пулатов А. Таджикский абрикос. Д., 1976;
* Есаян Г. С. Культура абрикоса. М., 1980;
* Урунов Ф. У. Навъшиносӣ. Д., 1999.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Оромгоҳи Бобоқосим

**Бобоқосим** () — мақбара, зиёратгоҳ дар Исфаҳон.

Қабри Муҳаммад Бобоқосими Исфаҳонӣ, орифи садаи XIV. Соли 1324/25 яке аз муридонаш ба номи Хоҷа Саййидуддин Сулаймон ибни Шарифуддин Абиҳасан ибни Толути Домғонӣ барои вай мадрасае бино кард, ки бо номи «Имомия» низ шуҳрат дорад. Бобоқосим баъди вафоташ дар наздикии ҳамин мадраса дафн шуд ва ҳамон шогирдаш с. 1340/41 хонае бар мазори Бобоқосим бино кард, ки аз ёдгорҳои пурарзиши Эрон ба ҳисоб меравад. Бино дар рӯйи як чаҳоргӯшае қарор дорад ва пӯшиши дохили он ба сурати гунбади нимкуравӣ аст. Дар сақфи хиштии мақбара тарҳи ситораи ҳаштпари бузурге дида мешавад, ки 8 ситораи хурдро дар маркази гунбад дар бар гирифтааст. Намои берунии гунбад аз ҳарами 8-тарка иборат аст, ки ба рӯйи як гардании ҳаштгӯша қарор гирифтааст. Дар намои мақбара таркибе аз хишткорӣ ва кошикорӣ ба кор рафтааст. Катибаи болои дарро соли 1644 Муҳаммадризо Имомӣ дар давраи сафавиён бо хатти сулс навишта, номи Оқо Замонро, ки дар таъмири гунбад ширкат намуда буд, зикр кардааст. Намои иморат кошикорӣ шудааст. Чанд катиба дар намои деворҳои дохилӣ ва берунии мақбара вуҷуд дорад, ки таърихи бино ва номи усторо зикр кардаанд. Аз нуктаҳои ҷолиби таваҷҷуҳ дар ин бино, ки аз осори пешин фарқ дорад, истифодаи ранги сиёҳ дар канори рангҳои сафед ва обии равшан ва лоҷвардию қаҳварангӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دونالد نیوتن ویلبر، معماری اسلامی ایران در دورۀ ایلخانان، ترجمۀ عبدالله فریار، تهران، ۱۳۶۵ ش؛
* آندره گدار، و دیگران، آثار ایران، ترجمۀ ابوالحسن سروقد مقدّم، تهران، ۱۳۶۵ – ۱۳۶۸؛ 
* لطف اللههنرفر، گنجینۀ آثار تاریخی اصفهان، اصفهان،۱۳۴۴، ش.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Оромгоҳҳо
Ҳофизаи роёна

**Ҳофиза** — дар улуми роёна, ҳар васила, ки тавоноии нигаҳдории иттилоотро дошта бошад. 

Ҳофиза яке аз қисматҳои зарурӣ ва асосии як роёна ба шумор меравад. Ҳамон тавр, ки инсон барои нигаҳдории иттилооти маврид ниёзи худ илова бар ҳофизаи дарунии хеш аз абзорҳои гуногуни дигаре ҳамонанди коғаз, тахтаи сиёҳ, навори савт, навори видео ва ғайра стифода мекунад роёна ҳам метавонад аз анвоъи гуногун ҳофиза истифода кунад. Ба таври куллӣ ду навъ ҳофиза дорем: 
* **«Ҳофиза аслӣ»**, ки ба он **«ҳофизаи аввалия» ** ё **«ҳофизаи даруни»** низ мегӯяанд. 
* **«Ҳофизаи ҷонибӣ»**, ки ба он **«ҳофизаи сонавия» ** ё **«ҳофизаи кумакӣ» ** низ мегӯяанд.

## Эзоҳ
Тахтаи сиёҳ

[thumb|Тахтаи синф дар кабинети риёзии яке аз  [мактаби миёна|мактабҳои миёнаи Русия]]
**Тахтаи сиёҳ** (), **тахтаи синф** ()  — василаест дорои сатҳи васеъ барои навиштан. Аз тахтаи сиёҳ дар маконҳои омӯзишӣ истифода мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзиш
Гурӯҳ:Навиштафзор
Нармафзори озод

[thumb|[Trisquel яке аз системъомилҳоест, ки ба таври комил аз нармафзорҳои озод ташкил шудааст.]]
**Нармафзори озод** () — нармафзорест, ки ба ҳамроҳи коди манбаъ тавзеъ шуда ва бо қонунӣ мунташир мешавад, ки озодии истифода, мутолиа, вироиш ва интишори муҷаддади корбаронро тазмин мекунад. Нармафзорҳои озод маъмулан бо ҳамкории барноманависони довталаб ба унвони як проект ба вуҷуд меоянд. Идеяи аслии нармафзори озод ин аст, ки корбарон бояд молики дастгоҳҳои диҷитолии худ бошанд, на созандагони дастгоҳҳо.

## Эзоҳ
Иҷозаномаи нармафзор

**Иҷозаномаи нармафзор**, **парвонаи нармафзор**  — санади қонуниест, ки равиши истифода ва таксири нармафзорро мушаххас мекунад. Як парвонаи нармафзори маъмулӣ ба корбари ниҳоӣ ихтиёроте медиҳад, ки ба муҷиби он метавонад нармафзорро ба наҳве, ки боиси зери по гузоштани ҳаққи нашри он нашавад, мавриди истифода қарор диҳад. 
 
## Эзоҳ
Корбари ниҳоӣ

**Корбари ниҳоӣ** () — сомонаи компютерӣ, фардест, ки аз роёна истифода мекунад, бархилофи тавсеадиҳанда, ки нармафзор барои корбари ниҳоӣ тавлид мекунад.
 
## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Роёна 
Гурӯҳ:Вожагони роёна
Тавсеадиҳандаи нармафзор

**Тавлидкунандаи нармафзор** ё **тавсеадиҳандаи нармафзор** () — дар мабҳаси тавсеаи нармафзор ба ҳар касе итлоқ мешавад, ки бахше аз фароянди тавлиди нармафзорро ба уҳда дошта бошад. Яъне ҳар яке аз мавқеиятҳои зер ҷузви тавсеадиҳандагон маҳсуб мешаванд:

* мудири проекти нармафзор 
* таҳлилгари касбу кори нармафзор 
* тарроҳи нармафзор 
* барноманавис 
* озмунгари нармафзор

Барои ҳар барнома ё нармафзоре мумкин аст тамом ё бахше аз аъзои ин тим ҳозир бошанд. 
 
## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Барноманависони роёна
Гурӯҳ:Нармафзор
Мо

**Мо** () — шаҳр дар департаменти Сена ва Марнаи Фаронса, дар соҳили дарёи Марна, дар шимолу шарқи Париж. Аҳолӣ — 53766 нафар (2013).
[thumb|260px|Канали [Урк (канал)|Урк дар ш. Мо.]]

## Таърих

## Эзоҳ

## Сарчашма
* [Википедияи русӣ](https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE_(%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F))

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Фаронса
Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Қолаби парванда

**Қолаби парванда** — ба равиши стандарти захираи парванда дар роёна гуфта мешавад. 
 
Иттилоот ва барномаҳо ба василаи файлҳо дар ҳофизаи роёна нигаҳдорӣ мешавад. Ба ин файлҳо гоҳе парванда низ гуфта мешавад. Парвандаҳо бо таваҷҷуҳ ба навъи муҳтавиёте, ки дохилшон вуҷуд дорад ба анвоъ ё қолабҳои мухталифе тақсим мешаванд. Масалан қолаби матнӣ, тасвирӣ, савтӣ, филм ва ғайра. 
 
Файлҳо маъмулан дорои ду қисмат мебошанд. Яке ном ва дигаре пасванд. Номи файл нишондиҳандаи мавзуъи файл ё парванда мебошад ва пасванд он, ки то се ҳарф метавонад бошад нишондиҳандаи навъ ё қолаби парванда аст. 
 
Дар системҳои омили графикӣ монанди Виндовас барои ташхиси навъ ё қолаби файл роҳи дигаре низ вуҷуд дорад. Бад-ин сурат, ки ба ҳар навъ файле як шакл ё икони хос ихтисос дода шудааст. Масалан ҷиҳати файлҳои матнӣ, шакл як коғаз, файлҳои тасвирӣ шакл як коғаз ба ҳамроҳи мӯқалам ва ба ҳамин шакл метавон гуфт, ки шаклҳои ҳамоҳанг бо мавзӯъ он парванда таъйин мешаванд. 
 
## Намунаҳо
* пасванди файлҳои матнӣ иборатанд аз: txt, rtf, doc ва pdf 
* пасванди файлҳои савтӣ иборатанд аз: amr, ape, mid, mp3, mpc, ogg, tta, wav ва wma 
* пасванди файлҳои видеоӣ иборатанд аз: 3gp, avi, bik, flv, mpg, wmv ва dat 
* пасванди файлҳои тасвирӣ иборатанд аз: bmp, gif, cur, jpg, mbm, png, psd ва tiff 
* пасванди файлҳои фишурда иборатанд аз: jar, rar, zip, 7zip, nrg, bin, cue, iso, img, ima, zip ва cab
* формати сафаҳоти захирашуда аз веб иборатанд аз: html ва htm 

Шумо низ метавонед барои тағйир ҳар гуна аз файлҳо пасванд онро тағйир диҳед 
 
## Эзоҳ

 
 
Гурӯҳ:Қолаб парвандаҳои роёнаӣ
Урк (канал)

**Урк** () — канале, ки аз қисми шарқии Париж мегузарад. Дарёи Уркро бо дарёи Сена дар маркази Париж мепайвандад. Дарозиаш 96,6 км.

Дар аввал барои як қисми Парижро бо оби нӯшиданӣ таъмин кардан сохта шуда буд. Ҳоло фақат барои киштигардӣ истифода мешавад.

Канали Урк бо канали Сен-Дени, ки ба тарафи шимол меравад ва бо канали Сен-Мартен, ки ба тарафи ҷануб равона аст, пайваст мешавад.

## Таърих
thumb|300px|  Бассейни де Ля-Вилетт дар Урк

Ғояи гузаронидани канал аввали асри XVI аз тарафи Леонардо да Винчи бо фармони шоҳ Франсиски I пешниҳод шуда буд.

Вале он дар замони Наполеон солҳои 1802—1805 бо роҳбарии муҳандис Жирар Пйер Симон канда шудааст. Солҳои 1831—1846 вай дар бораи сохтани канал ёддоштҳо навиштааст.

## Пайвандҳо

## Манбаъ

## Эзоҳ
Оброҳа

[thumb|Канали [:en:Soo Locks|Soo Locks дар Кӯли бузург]]
**Оброҳа** (), ё **канал** () — масирест, ки барои убури об ба вуҷуд меояд.
 
Каналҳо ба ду дастаи умда тақсим мешаванд:
* қанотҳо ё роҳи обҳо, ки барои убури об эҷод мешаванд.
* роҳҳои обе, ки барои убури киштиҳо ва васоили нақлияи обӣ эҷод мешаванд ва ағлаб ба рӯдхонаҳо, дарёчаҳо ё уқёнус мунтаҳӣ мешаванд.

## Эзоҳ
Номи парванда

**Номи парванда**, ё **номи файл** () — фарододае перомуни як парванда аст. Ин фародода, ба манзури шиносоии як парванда дар миёни соир парвандаҳои мавҷуд дар систем ба кор меравад. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Файлҳо
Фародода

**Фародода**, **доданамо**, ё **метадата** () — ба он даста аз додаҳо гуфта мешавад, ки ҷузъиёти як додаи дигарро ташреҳ мекунад. Бархе ин вожаро

## Эзоҳ
Сомонаи парванда

**Сомонаи парванда**, **системи файлбандӣ**, **системи файл** () — равише барои захира ва созмондиҳии парвандаҳои роёнаӣ ва додаҳояшон аст то ёфтан ва дастрасӣ ба онҳоро осон кунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Файлҳо
Фенол

thumb|200px
**Фено́л** (*гидроксибензол*)  — намояндаи содатарин синфи фенолҳо.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фенолҳо
Вазъ

**Вазъ** — дар фалсафа қобилияти материяи мутаҳаррик, ки ҳамеша дар шаклҳои гуногун зоҳир шуда, дорои хусусият ва муносибатҳои зотӣ аст.

Тамоми падидаҳо метавонанд баъзе нишонаҳояшонро нигоҳ доранд ва баъзеи дигарашонро ба чизҳои дигар гузаронанд. Ҷараёни тағйир ва инкишофи ашёву падидаҳо, ки дар натиҷа хусусияту муносибати онҳо дигаргун мешаванд, тавассути вазъ ифода мегардад. Маҷмӯи ҳамин гуна хусусият ва муносибат Вазъи ашё ё зуҳуротро муайян мекунад. Аз ин рӯ, тавсифи Вазъи ашё барои ошкор намудани моҳияти онҳо ниҳоят муҳим аст.

## Таърих
Вазъ аввалин бор дар фалсафаи Юнони Қадим ташаккул ёфта, дар таълимоти Арасту дар қатори нуҳ мақулаи дигар муҳимтарин мақула ба шумор рафта, бо мақулаҳои ҷавҳар
ва муносибат робитаи устувор дорад. Ба қавли ӯ, «хобидан» ва «нишастан» нишонаҳоеанд, ки тавассути Вазъи, яъне «дар ин ё он вазъ будан»-ро ифода менамоянд. Илова бар ин Арасту таъкид кардааст, ки Вазъро «исм» низ меноманд, яъне исме, ки аз ҳолати гуногун ҳосил шудааст. Ибни Сино дар бахши «Мақулот»-и «Китобу-ш-шифо» мақулаи вазъро бо тафсил таҳлил кардааст. Ба қавли ӯ, Вазъ «исме аст, ки ба чанд маъно меояд. Ва он ки мақула аст, ҳайатест барои тамомият ё ҷумла, бинобар нисбате, ки байни аҷзои он ва байни тарафҳои аҷзои он воқеъ мегардад, то он ки баъзе аз аҷзо дар назди баъзе дигар ҳамҷаворӣ дошта бошанд, бо ба эътибор гирифтани ҷузъ будан ва на фақат ҷузъият.

Балки бо он мухолифат дорад, дар қиёс бо умури ғайримавзӯъ, ба эътибори ҷузъияти он ё ҷойҳои дарбаргирифта ё чизҳо ва ҷиҳоти дарбаргирифташуда. Ва ин чунонки дар қиём (истодан), қууд (нишастан), истилқо (дароз кашидан) ва инбитоҳ (густурдан) аст». Минбаъд дар механикаи Нютон Вазъ чун тавсифи миқдории ҳаракат мавриди баррасӣ қарор гирифт. Дар илми муосир вазъ чун тавсифи умумии низоми (системаи) гуногун нақши муайянро иҷро менамояд. Принсипҳои мабодӣ, мафҳумҳои назарияи иттилоот, информатика ва синергетика тавассути мақулаи вазъ муайян мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аристотель. Сочинения. Т. 2. М., 1978;
* Абуалӣ ибни Сино. Осор. Ҷ. 5. Д., 2009;
* Свечников Г. А. Причинность и связь состояний в физике. М., 1971.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои равоншиносӣ
Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ
Сармоя (китоб)

**«Сармоя»** (номи пурра — **«Сармоя. Танқиди иқтисоди сиёсӣ»**; ) — шоҳасари иқтисодчии олмонӣ Карл Маркс оид ба иқтисоди сиёсӣ, ки тадқиқи танқидии капитализм аст. Китоб бо истифодаи материализми диалектикӣ навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *[[Вазюлин, Виктор Алексеевич|Вазюлин В. А.]]* Логика «Капитала» К. Маркса  М. 1968, 2002
* *[[Ильенков, Эвальд Васильевич|Ильенков Э. В.]]* Диалектика абстрактного и конкретного в «Капитале» Маркса  М. 1960

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Орд (дарё)

**Орд** () — дарё дар ҳудуди иёлати Австралияи Ғарбии Австралия.
Дарозии дарёи Орд 320 км ва масоҳаташ тақрибан 46 100 км² мебошад.

## Эзоҳ
Исла де ла Хувентуд

**Исла де ла Хувентуд** ( — *Ҷазираи Ҷавонон*), то соли 1978 **Пинос** () — аз ҷиҳати бузургӣ ҷазираи дуюм ва воҳиди маъмурии махсуси Куба. 50 км дуртар аз соҳили ҷанубии ҷазираи Куба дар архипелаги Лос-Канарреос ҷойгир аст. Масоҳат — 2200 км².

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷазираҳо
Бари

**Бари** (, , ) — шаҳр-бандар дар ҷануби Итолиё. Пойтахти вилояти Апулия ва маркази маъмурии музофоти ҳамном.

## Таърих

## Аҳолӣ

## Иқтисодиёт

## Суратҳо

Акс:Bari BW 2016-10-19 13-57-32.jpg|мини|240px|1
Акс:Bari BW 2016-10-19 13-35-11 stitch.jpg|мини|240px|слева|2
Акс:La Chiesa Russa Ortodossa di Bari.jpg|мини|справа|3
Акс:Bari BW 2016-10-19 11-53-46.jpg|мини|справа|4


## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Патриаршее Подворье Святителя Николая Чудотворца в Бари

## Адабиёт
* Википедияи русӣ
Бари (музофот)

**Бари** () — музофот дар Итолиё, дар минтақаи Апулия. Маркази музофот — шаҳри Бари.
Масоҳат 5138 км², шумораи аҳолӣ 1 594 109 нафар. Аз соли 2015 шаҳри метрополӣ мебошад.

## Таърих

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бари, неаполитанская провинция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Спиридон Вангели

**Спиридон Степанович Вангели** (; тав. 14 июни соли 1932, деҳаи Гринэутс, уезди Белтс, Бессарабия) — нависанда ва и молдаванӣ.

## Асарҳо
* *Голубой шалаш.* Миниатюры, сказки, баллады. Перевод с молдавского.
* *Кукарека Иванович.* Рассказы. Перевод с молдавского Валерий Медведев.
* *Приключения Гугуцэ.* Рассказы. Перевод с молдавского Валентин Берестов. — Москва: Детская литература, 1972 г.
* *Чубо из села Туртурика.* Повесть-сказка. Перевод с молдавского Юрий Коваль.
* *Гугуцэ — капитан корабля.* — Кишинёв: Литература артистикэ, 1980 г.
* *Гугуцэ и его друзья.* — Кишинёв: Литература артистикэ, 1987 г.
* *Шапка Гугуцэ.* Перевод с молдавского Валентин Берестов. — Москва: Детская литература, 1987 г.
* *Панталония — страна чудаков*: Притчи. / Пересказал с румынского Ю. Коваль. — Кишинев: Hyperion, 1990
* *Гугуцэ и его друзья.* Рассказы, миниатюры, сказки, баллады. / Пер. с молдавского В. Берестов, Ю. Коваль, В. Медведев и др. — Кишинев: Hyperion, 1991 г.
* *Гугуцэ — капитан корабля.* — Москва: издательство «Дрофа», 2002 г.
* *Copii în cătuşele Siberiei.* — Chișinău: Oltiţa, 2001.

## Эзоҳ
Лов (Фаронса)

**Лов** () — коммуна дар шимолу шарқи Фаронса дар минтақаи Гранд-Эст (собиқ Элзас — Шампан — Арденна — Лотарингия), департаменти Рейни Боло, округи Тан — Гебвиллер, кантони Мазво.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷуғрофиёи Аврупо
Фенолҳо

thumb|right|Фенол — содатарин намояндаи синфи фенолҳо
**Фенолҳо** — пайвастаҳои органикиеанд, ки дар молекулаашон гурӯҳҳои гидроксил ба ҳалқаи бензол пайваст мебошад. Онҳо ҳосилаҳои карбоҳидрогенҳои ароматӣ мебошанд. Формулаи молекулавӣ C6H5OH

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Моддаҳои органикӣ
Гранд-Эст

**Гранд-Эст** ё **Минтақаи Бузурги Шарқӣ** (), (собиқ *Эльзас — Шампан — Арденн — Лотарингия*, , мухтасар *ACAL* ё *ALCA*) — минтақаи Фаронса, ки дар натиҷаи ислоҳоти ҳудудии соли 2014 ташкил ёфтааст Санаи таъсисёбии минтақаи нав 1-уми январи соли 2016 ҳисобида мешавад.

Шаҳри калонтарини минтақа — Страсбург, ки маркази минтақа аст.

## Мавқеи ҷуғрофӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Аврупо
Ваксман Зелман

**Зелман Абрахам Ваксман ** (Соломон Яковлевич; 2.7.1888, Нова Прилука – 16.8.1973, ИМА), микробиологи амрикоӣ.

## Зиндагинома
Зелман Абрахам Ваксман хатмкардаи Коллеҷи кишоварзии Донишгоҳи Ратгери ИМА (1915) ва Донишгоҳи Калифорния (1918). Солҳои 1918–58 дар Донишгоҳи Ратгер кор кардааст (аз соли 1930 профессор, аз соли 1940 мудири шуъбаи микробиология). Ҳамзамон корманди институтҳои микробиология ва уқёнусшиносӣ буд. Дар робита ба микробиологияи хок ва баҳр, биологияи актиномисетҳо
ва занбӯруғҳо, таснифоти актиномисетҳо, антагонизми микробҳо ва ғ. пажӯҳишҳо анҷом додааст. В. яке аз кошифони актиномитсин (1940), стрептотрипсин (1942), неомитсин (1949) ва дигар антибиотикҳо аст. Соли 1952 барои кашфи стрептомитсин сазовори Мукофоти Нобел гардид. 
## Осор
* Гумус: Происхождение, химический состав и значение его в природе. М., 1937;  
* Антагонизм микробов и антибиотические вещества. М., 1947.  
## Сарчашма
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Свиз
Гурӯҳ:Олимони асри XX
Вазъдад

**Вазъдад**, **вазъдиҳӣ**, **юстировка** (аз  «андозагирӣ кардан») — маҷмӯи амалиёт барои ба ҳолати корӣ овардани васоити ченкунанда, асбобҳои санҷишӣ, андозагирӣ ё оптикӣ, механизму қисмҳои онҳо, ки саҳеҳӣ (дурустӣ) ва боэътимодии кори онҳоро таъмин менамоянд.

Ҳангоми В. ҳолати васоити ченкунандаро меозмоянд, бо ёрии печмех (винт), ҷузъ (детал, прокладка) ва дигар олот нисбат ба ҳамдигар дуруст ҷойгир шудани қисму гиреҳҳои асбобро ба танзим медароранд, ба тавассути ҳамворкунӣ, соишдиҳӣ, созкунӣ нақсҳоро бартараф менамоянд, баъзе қисмҳоро иваз мекунанд. В.-и асбобҳои оптикӣ аз ҳаммарказкунонии ҷузъҳои
он (линзаҳо, маншурҳо, оинаҳо) иборат аст, ки ба воситаи батанзимдарории ҷойгиршавии ин ҷузъҳо нисбати ҳамдигар ба даст меояд. Баъди В. ҷузъҳои асбоби оптикиро бо печмех, пайвандак (штифт), ширеш устувор (ноҷунбон) мекунанд. Асбобҳои оптикӣ, одатан, қисмҳое доранд, ки бо ёрии онҳо вазъ ва устувории ҷузъҳои оптикиро ҳангоми В. ба танзим медароранд. В.-ро дар техника барои ба ҳолати корӣ овардану таъмин намудани саҳеҳияти дастгоҳҳо (механизмҳо) ё ҷузъҳои онҳо, дар сохтмон барои қад-қади самти даркорӣ баробар кардани ҷузъҳои бино (бом, сутун, поя ва ғайра) ва зери кунҷи зарурӣ гузоштани онҳо, дар чопгарӣ (полиграфия) барои санҷишу мувофиқсозии андозаи ҳарфу расмҳо (клишеҳо), дар сикказанӣ барои тафтиши ғафсии тангаҳо ва дигар соҳаҳо истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физика
Вазъии Шерозӣ

**Вазъии Шерозӣ** (; асри 16) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бо номи Мулло Поянда низ маъруф будааст. Тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» аз ӯ чун шахси таҳсилкарда, дар шеър шогирди Қозӣ Подшоҳи Шерозӣ ёд кардааст (ин шахс, аслан аз Мовароуннаҳр, аз авлоди Мавлоно Хоҷагии Косонӣ будааст). Шеърро, махсусан, ғазалро бисёр некӯ мегуфтааст. Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Вакханалия

**Вакханалия** (лот. Bakchanalia) — 1) ҷашни ойинӣ дар Руми Бостон, ки ба ифтихори ойини махфии Вакха баргузор мегардид. Вакханалияро дар ибтидо шабҳангом дар чакалаки Семел танҳо занҳо барпо мекарданд. Аз охири садаи III то м. Вакханалия дар сартосари Итолиё паҳн гардид ва мардон низ ба он роҳ дода шуданд. Вакханалия тадриҷан ба маросими айшу ишрат табдил ёфт, ки боиси заиф гардидани одобу русуми Рум шуда, барои давлат хатар эҷод мекард. Аз ин рӯ соли 186 бо декрети Сенати Рум фаъолияти он ҷиддан маҳдуд карда шуд. Ширкаткунандагони Вакханалияро дар Рум дар ифроти шаҳват, фисқу фасод, таҷовузи гурӯҳӣ ба номус ва заҳролудкунии ҷомеа муттаҳам мекарданд. Садҳо нафар (аз ҷумла бисёре аз намояндагони ашроф) ба қатл расонида, қисми зиёдашон ҳабс карда шуданд. Муаррихон ин озору азиятҳоро на танҳо аз ҷанбаи ахлоқӣ, балки ба маънои сиёсӣ низ баррасӣ менамоянд; 2) саҳнаҳои рақсӣ, эпизодҳо (лаҳзаҳо) ва ҳунарнамоиҳо дар опера ва балет, ки барангезиши шаҳвоният ва ҳиссиёти баландро намоиш медиҳанд. Асосгузори ин жанр Д. Штейбелт аст, ки барои фортепиано бо ҳамроҳии тамбурин (дафи бузург); дар толорҳои консертии Пориси охири садаи XVIII ба сифати сози мусиқии бадеҳаҳои рақсӣ садо медод) 12 Вакханалия навиштааст. Вакханалияро дар балет бори нахуст Л. Керубини («Ахилл дар Скирос», 1804) истифода кард. Машҳуртарин Вакханалияҳо: саҳнаи балет аз операи «Тайгензер»-и Р. Вагнер ва саҳнаи «Шаби Валпургиев» аз операи «Фауст»-и 
## Адабиёт
* Маяк И. Л. О запрещении вакханалий в Риме//Советская археология. Т. 28. — М., 1958; 
* Культура Древнего Рима. Т.1. — М., 1985; 
* Доддс Э. Вакханалии в культуре Древней Греции// Доддс Э. Р. Греки и иррациональное. — СПб., 2000.

 
## Сарчашма
*
Бунӣ

**Бунӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Поршневи ноҳияи Шуғнони ВМКБ. Дар соҳили рости дарёи Панҷ воқеъ аст. Аз Бунӣ то маркази ноҳия 27 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 439 на­фар (2012). 

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, клуб, бунгоҳи тиббӣ, китобхона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ до­рад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ, картошкапарварӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Панҷ ва оби наҳр обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Шуғнон
Гурӯҳ:Ҷамоати Поршнев
Бумеранг

thumb|<center>Бумеранги чӯбин</center>
**Бумеранг** () — асбоби чубӣ, филиззӣ ва пластмассии (ҳоло) секунҷанамуде, ки вақти бозӣ ва баъзан ҳангоми ҳарби низомӣ истифода мекарданд. Дар гузашта онро дар Мисри Қадим, Австралия, ҷануби Ҳиндустон, Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, Мексика ҳамчун силоҳи шикор ва ҷанг ба кор мебурданд. Шаклҳои барнагарданда ва баргардандаи бумеранг мавҷуданд. Бумеранги барнагардандаро «бумеранги ҷангӣ» низ меноманд. Дарозии он қариб 1 м буда, нисбат ба бумеранги баргарданда каҷиаш камтар, қисми поёнии паррачаҳояш нисбат ба қисми болоӣ ҳамвортар аст. Онро ба тарзи уфуқӣ партоб мекунанд. Дурии парвози он ба қувваи ҳаводиҳӣ ва вазни бумеранг (аз 300 то 700 г) вобаста мебошад. Ҳангоми дуруст партофтан мувозӣ ба замин қариб ба масофаи то 200 м парвоз мекунад, ки ин эҳтимолияти ба ягон ҳадаф зарба заданро баланд мебардорад. Бумеранги баргарданда аз бумеранги ҷангӣ бо каҷии нисбатан зиёд (то 500) ва наздикии паррачаҳо фарқ мекунад. Ҳаҷми он хурдтар, вазнаш камтар ва суръати ибтидоияш нисбат ба бумеранги ҷангӣ зиёдтар аст. Ин намуди бумеранг пластинаи (ғафсиаш тақрибан 1 см) қатшудаи сатҳҳои поинаш ҳамвор ва болояш барҷаста мебошад. Бумеранги баргардандаро ба тарзи амудӣ партоб мекунанд. Хатти мураккаби парвози бумеранг хеле мароқангез аст. Бумеранг ҳангоми пар­воз метавонад хатти каҷукилеби сарбаста, ҳашт ва ғайраро тасвир кунад. Барои ин амал таносуби паррачаҳо нақши бузург мебозад. Хатти парвоз ба самти шамол ва санъати ҳаводиҳанда марбут аст.

## Тасвирҳо

Gaberi-Wurfholz.jpg|thumb|210px|Бумеранги чӯбии барнагардандаи халқияти *gaberi*. Шоҳигарии собиқи Конго
Katariya Steel-Bumerang.jpg|thumb|210px|Катария — бумеранги пӯлодини колҳо. Ҳиндустон
Valai-Tade.jpg|thumb|210px|Валай таде, яъне катария, *dira jungee* —бумеранги чӯбин. Ҳиндустон
Native tribes of South-East Australia Fig 17 - Boomerangs.jpg|thumb|210px|Бумерангҳои гуногуни австралӣ
Aboriginesofvictoria01-p336-fig140.jpg|thumb|210px|Бумерангҳои ҷангии австралӣ
Sportbumerangs.jpg|thumb|210px|Бумерангҳои муосири варзишӣ


## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* Арсенал: Боевые бумеранги
* Делаем бумеранг. Чертежи, схемы 
* ''Гесс Ф.'' Бумеранг. (Библиотечка КВАНТ, выпуск 4, Опыты в домашней лаборатории) — С. 28—37
* Русский бумеранг
* Смерть в Австралии 

Гурӯҳ:Силоҳи ҳавододашаванда
Гурӯҳ:Силоҳҳои сард аз рӯи алифбо
Ваксинашифоӣ

**Ваксинашифоӣ** — муолиҷа бо ваксинаҳо. Аз Ваксинашифоӣ асосан ҳангоми табобати бемориҳои сироятӣ истифода менамоянд.

Ваксинашифоӣ неруи муҳофизии андомгонро тақвият дода, ҷараёни ташаккули подтан (антитела)-ҳо ва фагоситозро метезонад, иммуноглобулину ферментҳоро меафзояд. Ваксинашифоӣ хосса барои табобати бемориҳои музмин муфид аст. Ҳангоми Ваксинашифоӣ штаммҳои беҷон (микроорганизм)-ҳо ва подгун (антиген)-ҳои ҷудогона (vi-подгунҳо)-ро кор мефармоянд. Барои муолиҷаи исҳоли хунин гоҳе ваксинаи зинда низ истифода мешавад. Хосса ваксинаҳое, ки аз штамми ангезандаи худи бемор ҷудо карда шудаанд (аутоваксинаҳо), самараи бештар доранд. Бо Ваксинашифоӣ ба бемориҳои брутселлёз (ба варид, дарун ва зери пӯст, дохили мушак), исҳоли хунин (зери пӯст, аз даҳон), туляремия (зери пӯст), сурфакабудак (зери пӯст), домана (зери пӯст), амрози стафилококкӣ ва стерптококкӣ дармон мебахшанд. В.-ро,
одатан, якҷо бо дигар доруҳо, мас., бо антибиотикҳо кор мефармоянд. Вақти Ваксинашифоӣ эҳтимол аст аксуламалҳои гуногун ба амал оянд. Ҳарорат баланд шуда, табларза ва сустию
беҳолӣ ба вуҷуд меояд, сар ва устухону мушакҳо дард мекунад. Ҳангоми муолиҷаи исҳоли хунин дарди рӯдаҳо авҷ гирифта, пасафканд хунолуд мешавад. Ин ҳама нишонаи натиҷаи мусбат додани муолиҷа аст. Ҳангоми ҷой доштани бемориҳои силсилаи дилу рагҳо, гурда ва ҷигар истифодаи Ваксинашифоӣ номатлуб аст.
 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Табобат
Будун

**Будун** — деҳаест дар ноҳияи Ванҷи Вилояти Мухтори Кухистони Бадахшони ҶШС Тоҷикистон .

Аз ҷиҳати маъмурӣ ба ҷамоати деҳоти Язғулом, маркази маъмурии он тааллуқ дорад.

Дар минтақаи баландкӯҳ, дар водии дарёи Язғулом воқеъ аст. Масофа аз деҳа то маркази ноҳия (деҳаи Ванҷ) 70 км.

Аҳолӣ: 915 нафар (2017) , язғуломиҳо.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ванҷ
Сармоя

**Сармоя** (форсӣ: **سرمایه**, русӣ: **капитал**) — арзише, ки барои ба даст даровардани арзиши иловагии даромаднок бо роҳи фаъолияти истеҳсолӣ ва иқтисодӣ дар асоси додугирифти ихтиёрӣ истифода мешавад.

Сармоя на танҳо арзиш аст, балки арзиши аз худ зиёдшаванда низ мебошад. Равонакунии сармояи фаъол ба соҳаи истеҳсолот ё хидматрасонӣ бо мақсади ба даст даровардани фоидаро сармоягузорӣ мегӯянд.

## Гардиши сармоя

## Ф

оида ==

## Намудҳои сармоя

## Адабиёт
* Капитал / Р. Г. Ольхова // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* Уильям С. Джевонс. Деньги и механизм обмена = Money and the mechanism of exchange (1875). — Челябинск: Социум, 2006. — P. 185. — 2000 экз. — ISBN 5-901901-51-7.
* К. Маркс. Капитал. Критика политической экономии. = нем. Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie (1867).
* А. Смит. Исследование о природе и причинах богатства народов = англ. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776). — Москва: Наука, 1993. — P. 570. — 2500 экз.
* В. Н. Ткачёв. Международное движение капитала и проблема финансовых кризисов.. — Москва: Макс-Пресс, 2008.

## Пайвандҳо
* Судьба дискуссии двух Кембриджей о теории капитала // Вопросы экономики, № 8, 2009

Гурӯҳ:Иқтисод
Вайгаҷ

**Вайгаҷ** — ҷазира дар Уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ, дар сарҳадди баҳрҳои Баренс ва Кара; аз соҳили материк бо гул. Югорский Шар ва аз Замини Нав бо гул. Дарвозаи Кара ҷудо мешавад. Масоҳаташ 3383 км², дарозиаш қариб 100 км, бараш то 45 км. Сатҳаш ҳамвор, дар қисми марказӣ 2 қатортеппа мавҷуд аст, ки баландии ҳар кадоми он то 157 м мебошад. Аз варақсангҳои гилӣ, регсанг, оҳаксанг таркиб ёфтааст. Набототи тундрагӣ дорад. Дарёҳояш кӯтоҳ буда, шаршараҳои фаровон доранд. Ботлоқ ва кӯлҳои хурд бисёранд. Маҳалҳои аҳолинишинаш:
Вайгаҷ, Долгая Губа ва Варнек. Дар Вайгаҷ тундраи арктикӣ ва Пойгоҳи қутбӣ (1950) мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷазираҳо
Абулқосим Фирдавсӣ (деҳа, н. Ҷайҳун)

**Абулқосим Фирдавсӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ваҳдати миллӣи ноҳияи Ҷайҳун. Аз Абулқосим Фирдавсӣ то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 1492 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҷайҳун
Гурӯҳ:Ҷамоати Ваҳдати миллӣ
Ободон (деҳа, н. Ҷайҳун)

**Ободон** (то 30.08.2024 — *Телман*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Истиқлоли ноҳияи Ҷайҳун. Аз деҳа то маркази ноҳия 19 км. Аҳолиаш 4610 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҷайҳун
Гурӯҳ:Ҷамоати Истиқлол (н. Ҷайҳун)
Марзкат (ноҳияи Ҷайҳун)

**Марзкат** ((то 30.08.2024 — *Ваҳдат*; то 28 феврали 2013 *Октябр*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Панҷи ноҳияи Ҷайҳун. Аз деҳа то маркази ҷамоат 6 км, то маркази ноҳия 6 км; роҳ асфалтпӯш 

## Мардум
Аҳолиаш 3194 нафар (2017), тоҷикон. Мардумаш солҳои 1949–1964 аз водии Қаротегин ба Ваҳдат кӯчидаанд

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, сартарошхона, нуқтаи савдои хусусӣ, 2 осиёби хусусӣ, 3 масҷиди панҷвақта ва масҷиди ҷомеъ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, зироаткорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз наҳри Қумсангир обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҷайҳун
Гурӯҳ:Ҷамоати Панҷ
Замини Нав (деҳа, н. Ҷайҳун)

**Замини Нав** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Панҷи ноҳияи Ҷайҳун. Аз Замини Нав то маркази ҷамоат 12 км, то маркази ноҳия 17 км, то маркази вилоят 75 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 2000 нафар (2016), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, масҷиди панҷвақта, осиёби барқӣ ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ, картошкапарварӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳр аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 48 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҷайҳун
Гурӯҳ:Ҷамоати Панҷ
Дӯстӣ (шаҳрак)

**Дӯстӣ** (аз 6 январи 1965) — шаҳрак ва маркази маъмурии ноҳияи Ҷайҳуни вилояти Хатлон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Шаҳракҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шаҳраки Дӯстӣ
Гурӯҳ:Ноҳияи Ҷайҳун
Бодомча

**Бодомча** (), **сиёҳбодом**, **сиёҳхор**, **қарғанак** — як навъ буттаи худрӯй.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
То 1-2 м қад мекашад; пӯстлохаш хокистарранги сиёҳтоб. Барги бедумчаи нештармонанд ё белчашакл, гули сурхи арғувонӣ ё гулобӣ (5-8-барга) дорад. Моҳҳои март — апрел гул карда, июн — июл мевааш мепазад. Дар нишебии кӯҳҳо (баландии 400—1400 м аз с. б.) мерӯяд.

## Густариш
Дар кӯҳҳои Копетдоғ ва Тиён-Шон, дар Эрон, Қурдистон, Осиёи Хурд, қ-кӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, ҷангалзорҳои ноҳияи Данғара васеъ паҳн шудааст. Дар бодомчазорҳо бисёр рустаниҳои муфид, мас., ҷорӯбак, ғеша, ров, камол, шибоғ, эфемерҳо, эфемероидҳо низ месабзанд.

## Хосияти шифоӣ
Мағзи бодомча то 42 % равған дорад. Аз равғани бодомча табибон марҳам тайёр карда, барои табобати бемориҳои гӯш истифода мебаранд. Мағзи бодомча заҳрнок аст (амигдалин ном гликозид дорад). Ҳангоми таҷзияи амигдалин кислотаи сианид ҷудо мешавад. Ҳангоми заҳролудӣ сар дард кардаву дил беҳузур шуда, одам қай мекунад, гавҳараки чашмаш васеъ, набзаш суст, нафаскашиаш душвор мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л., 1975;
* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая. Л., 1976;
* Жизнь растений. Т. 5 (2). М., 1981.

## Сарчашма
*
Бодомӣ

**Бодомӣ** — як навъ зардолу. Дар Институти таҳқиқоти илмии боғу токдорӣ ва шаробкашии ба номи Р. Р. Шредер (ш. Самарқанд) рӯёнда шудааст.

Дарахташ сармобардор, тезсабзи садамонанд, навдаҳои яксолааш борик ва дароз. Баргаш калон, паҳни нӯгтез, рӯяш суфтаи андак тӯрдор, сабзи баланд. Мевааш миёнаҳаҷм (вазнаш 28-33 г), дарозрӯяи бодомшакл (дар мобайнаш чок дорад), сабзи зардтоб, пӯсташ ғафс ва сахти бепашмак (ба навъи лучаки зард монанд аст), ҳангоми шамол бисёр мерезад. Гӯшташ ғафс, хамирак, серобу ширин ва хуштаъм; бӯи атргули сафеди навшукуфтаро дорад. Донакаш калон, лӯндаи дарозрӯя, бодоммонанд. Мағзаш сабзчаи зард, ширин. Даври нашваш 135—140 рӯз. Охири март гул карда, мевааш аввали июл пасопеш мепазад. Бинобар ин онро дар ду навбат ҷамъоварӣ мекунанд. Меваашро асосан дар тариаш мехӯранд, зардолуоб, ғӯлингу баргак тайёр мекунанд, мураббо мепазанд. Барои нигоҳ доштан ва кашондан нобоб аст. Дарахташ ба камобӣ тобовар буда, дар заминҳои лалмӣ ҳосили фаровон медиҳад. Меваҳои дар сари дарахт хушкидааш зарди тилоранг мешаванд. Дарахтони алоҳидаи бодомӣ дар боғҳои кӯҳнабунёди ноҳияи Исфара, Конибодом, Хуҷанд, Панҷакент ва водии Ҳисор дучор меоянд. Ба касалии доғзании баргу мева устувор аст; аз ҳашароти зараррасон — пармачии зардолу зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Костина К. Ф. Абрикос. М., 1936;
* Пулатов А. Таджикский абрикос. Д., 1976;
* Помология Узбекистана. Ташкент, 1983.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу