Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд

**Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд** - унсури муҳими давлати ҳуқуқбунёд, институти аввалиндараҷаи ҷомеаи шаҳрвандӣ, нишонаи болоравии ҷомеаи инсонӣ, маданияти ҳуқуқӣ ва умуман тамаддун аст. Назария ва амалияи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд таърихи бисёрасра дошта, дар ҳуҷҷатҳову санадҳои гуногуни таърихи башар инъикос ёфтааст, ба монанди *Эъломияи истиқлоли [[ИМА]] (с. [[1776]])* (, *Эъломияи ҳуқуқҳои инсон ва шаҳрванди Фаронса (с. [[1789]])* (, *Эъломияи ҳуқуқи башар (с. [[1948]])* ( ва ғ.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994) ҳуқуқҳои фитрии инсонро дар моддаи 5 мустаҳкам кард. 
Боби дуюми Конститутсия бошад, пурра ба ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд бахшида шудааст. Ҳуқуқҳои фитрии инсон ҳуқуқҳои шаҳрвандони Тоҷикистон, хориҷиён ва ашхоси бешаҳрвандро дар назар дорад, ки табиатан (новобаста аз давлат ва ҷои зисту сукунат) мансуби ҳар як фард мебошанд.

**Ҳуқуқҳои шаҳрванд** - ҳуқуқҳои шаҳрванди Тоҷикистонро дар назар дорад. Озодӣ - соҳаи бо хуқуқ кафолатгаштаи мухторияти фард аст, ки дар ҳудуди он шахс мустақилона, мувофиқи хоҳишаш амал мекунад. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд – вазъи ҳуқуқии шахс ба воситаи маҷмӯи хуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд, ки дар меъёрҳои ҳамаи соҳаҳои ҳуқуқи амалкунанда инъикос ёфтаанд, муайян мегардад. Асоси вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд бошад, ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои ба тарзи конститутсионӣ муқаррар гардидаро дарбар мегиранд.
Барои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳо воситаи худифодакунӣ ва ошкор намудани лаёқати дар ҷомеа ташаккул ва инкишофёбӣ, таъмини шаъну шараф, ки барои шахсияти озод хос аст, воситаи амалӣ гардонидани ҳуқуқҳои инкорнашавандаи ӯ ба иштирок дар идораи ҷомеа, ки узви он аст, таъмини шароити зарурии иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ барои қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти ҳаётан муҳими моддию маънавӣ мебошанд.
Ҳуқуқу озодиҳои асосии инсон ва шаҳрванд бо шакли махсуси ҳуқуқии муқаррар ва мустаҳкам гардидан хусусиятноканд. Онҳо дар санади олии ҳуқуқии давлат - Конститутсия, ки қувваи олии ҳуқуқӣ дорад, мустаҳкам карда мешаванд.

Дар мамолики демократӣ Омбудсман  (), тоҷикӣ - додовар - шахси мансабдоре, аз тарафи Президент таъйин ва ё аз ҷониби Парламент бо мақсади назорат бурдан барои риояи *Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд* аз болои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, инчунин шахсони алоҳида ва иттиҳодияҳо интихоб карда мешавад.

## Пайвандҳо
* Ташкилотҳои давлатӣ ва байнидавлатӣ:
** Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон - Тоҷикистон ,  
** Права человека в Таджикистане на портале УВКПЧ ООН
** Доклад о ситуации с правами человека в Таджикистане (2010)  Государственный департамент США
** Документы БДИПЧ ОБСЕ и СНГ о выборах в Таджикистане
** Интервью омбудсмена З. Ализоды 2010
* Ташкилотҳои ғайридавлатӣ
** Раздел о Таджикистане доклада «Международной амнистии» за 2011 год
** Бюро по правам человека и соблюдению законности 
** Таджикистан на портале «Human Rights Watch»
** Разделы о Таджикистане доклада ХРВ за 2009, 2010  и 2011  годы
** Таджикистан на портале «Права Человека в Центральной Азии» 
** Официальный сайт Уполномоченного по правам человека в Республике Таджикистан 

## Эзоҳ

* Ҳуқуқи инсон
* Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ