open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баҳоуддин Соми I

**Баҳоуддин Соми I** (; ? — 1149, Ғур) — султони давлати Ғуриён (1149), бародар ва ҷонишини Сайфуддини Сурӣ ва писари Иззуддин Ҳусайни Ғурӣ.

## Зиндагинома
Пас аз он ки бародараш султон Сайфуддини Сурӣ дар соли 1149 ба тахти подшоҳӣ нишаст, Баҳоуддинро ҳокими Сангаи вилояти Ғур таъйин намуд. Дар аҳди ҳукмронии падараш Изуддин Ҳусайн байни Ғуриён ва Ғазнавиён мухолифатҳо вуҷуд надоштанд, аммо Баҳодуршоҳи Ғазнавӣ писари ӯ — Қутбуддин Муҳаммадро, ки ҳокими Фирӯзкӯҳ буд, заҳр дода ҳалок кард ва мухолифати миёни ду хонадон оғоз ёфт. Баҳоуддин ба Фирӯзкӯҳ омад ва с. 1149 ҳокими он ҷо шуд. Султон Сайфуддини Сурӣ барои гирифтани интиқоми бародараш Қутбуддин Муҳаммад ба Ғазнӣ ҳамла оварда, баъди шикасти Ғазнавиён зимоми роҳбарии он ҷоро ба дасти Баҳоуддин супурд. Баҳоуддин замони салтанаташ барои ободии давлати Ғуриён — ш. Фирӯзкӯҳ талош намуд ва дар атрофи Ғур чаҳор қалъаи устувор бино кард. Ӯ ду писар — Ғиёсуддин Муҳаммади Сом ва Муъиззуддин Муҳаммади Сом дошт, ки баъдан ҳар ду бузургтарин султонони имперотурии Ғуриён шуданд. Таърихнигорони асримиёнагӣ Баҳоуддинро шоҳи фарҳангдӯст ва ҳомии фозилону шоирон муаррифӣ кардаанд.

Баҳоуддин Соми II (c. таваллуд номаълум — вафот 1205), подшоҳ аз хонадони Ғуриён. Фарзанди Шамсуддин Муҳаммади Ғурӣ ва набераи духтарии Баҳоуддин Соми I. Соли 1192 ҳокимиятро дар Бомиён ба даст оварда, баъди вафот ҳокими турктабори Балх Озия, ки тобеъ ва хироҷгузори Қарохитоиён буд, с. 1197 ш. Балхро ҳам ба тасарруфи худ даровард. Сипас дар муддати кӯтоҳе тамоми Тахористонро тобеъ намуд. Тадриҷан ҳудуди давлатдории Баҳоуддин аз Шарқ то Кашмир, аз Ғарб то Тирмизу Балх, аз Шимол то Қошғар, аз Ҷануб то Ғуру Ғарҷистон доман паҳн кард. Баҳоуддин бо лашкари азим с. 1205 барои тасарруфи Ғазнӣ кӯшид, вале дар роҳ бар асари беморӣ даргузашт.

Баҳоуддин Соми III (с. таваллуд номаълум — вафот 1221), подшоҳ аз хонадони Ғуриён. Писари Ғиёсуддин Муҳаммади Ғурӣ ва набераи Баҳоуддин Соми I. Дар 14-солагӣ бо ёрии амирони турк ва ғурӣ дар Фирӯзкӯҳ ба тахти подшоҳӣ нишаст, аммо амалан модараш ҳоким буд. Модари Баҳоуддин бо мадади туркҳо иддае аз душманони салтанатро қисман қатл кард ва бархеро зиндонӣ намуд. Амакзодаи Баҳоуддин Алоуддини Отсиз — писари Алоуддини Ҷаҳонсӯз, ки дар хидмати султон Муҳаммади Хоразмшоҳ буд, бо иҷозати султон ба Фирӯзкӯҳ лашкар кашид ва пас аз ду рӯзи набард Баҳоуддинро шикаст дод. Баҳоуддинро дастгир карда, ҳамроҳи модар, бародар ва хоҳаронаш ба Хоразм бурданд. Онҳоро то ҳамлаи Чингизхон дар дарбори Муҳаммади Хоразмшоҳ нигоҳ доштанд ва с. 1221 Баҳоуддин ва бародараш бо фармони модари Султон Муҳаммади Хоразмшоҳ — Турконхотун дар дарёи Ҷайҳун ғарқ карда шуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Давлатдории тоҷикон дар асрҳои 9-14. — Д., 1999;
* میر غلام محمد غبار. افغانستان در مسیر تاریخ. قم، ۱۹۸۰

Гурӯҳ:Ғуриён
Биосинтез

thumbnail|right
**Биоси́нтез** (аз био… ва синтез) — ҷараёни аз моддаҳои сода ҳосил шудани моддаҳои мураккаби органикии барои организм зарур.

Биосинтез дар ҳуҷайраҳои зинда зери таъсири ферментҳо мегузарад. Биосинтез дар ниҳоли дарахтони мева ҳангоми мавҷуд будани кислотаи аденозинфосфат аз ҳисоби энергияи шуои офтоб, ки онро барг дар рафти нафасгирӣ, фотосинтез, ассимилятсия аз худ мекунад, ба амал меояд.

Тарзи биосентезии як қатор моддаҳо (қандҳо, аминокислотаҳо, ферментҳо, витаминҳо ва ғайра) аз рӯйи ахбори ирсӣ муайян карда мешавад. Барои омӯзиши Биосентези изотопҳои радиоактив, усули кишти бофтаҳо, гидролизи ферментии мураккаби органикиро истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Биостратиграфия

**Биостратигра́фия** (аз  — зист +  — қабат +  — менависам) — як фасли стратиграфия, ки тақсимшавии боқимондаи организмҳои мунқаризро дар қабатҳои таҳшин бо мақсади муайян кардани синни нисбии онҳо ва таносуби қабатҳои синнашон яксон дар мавзеъҳои гуногун меомӯзад.

Вазифаи биостратиграфия таҳияи ҷадвали қиёсии синни қабатҳо аст. Мураттабии минтақаҳои биостратиграфӣ иваз гаштани боқимондаҳои организмҳои мунқаризро дар давраҳои геологӣ ифода мекунад. Барои гурӯҳбандии биоминтақаҳо хусусан организмҳои мунқаризе, ки муддати кӯтоҳ вуҷуд дошта, айни замон хеле паҳн шуда буданд (Масалан., нуммулитҳо, граптолитҳо, динозаврҳо ва ғайра), аҳаммияти зиёд доранд. Бисёр вақтҳо минтақаҳо дар заминаи давраҳои таҳаввулоти баъзе организмҳои бо мурури вақт тағйирёфтаи мунқариз (Масалан., марҷонҳои ругаз) гурӯҳбандӣ карда мешаванд. Барои Биостратиграфия хусусан таҳқиқи боқимондаи организмҳои микроскопии қадими муҳим аст, Масалан., боқимондаи планктонҳо (фораминиферҳо, обсабзҳо ва ғайра), ки ҷараёни об онҳоро ба масофаи дур бурдааст ё спораҳо ва гарди гули рустаниҳо, ки ба тавассути шамол паҳн гаштаанд. Биостратиграфия аз усулҳои палеонтология васеъ истифода мебарад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Меннер В. В.* Биостратиграфические основы сопоставления морских, лагунных и континентальных свит. «Тр. геологического института АН СССР», — 1962, вып. 65.
* *Меннер В. В.* Стратиграфическая классификация, терминология и номенклатура. — Л., 1965.
* *Степанов Д. Л.* Принципы и методы биостратиграфических исследований. — Л., 1958.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Стратиграфия
Гурӯҳ:Палеонтология
Биотелеметрия

**Биотелеметри́я** (аз био…, теле… ва …метрия) — усули аз дур муоина кардани ҳодисаҳои биологӣ.

Ҳангоми биотелеметрия ба объекте, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад (ҳайвон ё одам), институтиқола (датчик) мемонанд.

Сингалҳои институтиқол, ки ин ё он раванди биологӣ ё физиологӣ (ҳаракат, набз, нафаскашӣ ва ғайра)-ро тавсиф мекунанд, ба воситаи роҳҳои алоқа (радио ё алоқаи телефонӣ) институтиқол ёфта, дар нуқтаи қабули ахбор сабт мегарданд. Истифодаи телеметрия барои дар масофаи хеле дур таҳқиқот бурдан имконият медиҳад. Ба тавассути Биотелеметрия дар бораи амалиёти узвҳои дарунӣ низ маълумот гирифтан мумкин аст. Барои ин ба ҷавфи бадан (Масалан., ба меъда ё рӯда) як ё чанд радиоинститутиқолаи майда ворид мекунанд. Биотелеметрия дар биологияи кайҳонӣ ва тибби кайҳонӣ, физиологияи меҳнат ва варзиш, экология ва физиологияи ҳайвонот аҳаммияти бузург пайдо кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Биотехния

**Биоте́хния** (аз био- ва  — маҳорат) — маҷмӯи тадбирҳои афзун намудани захира ва беҳтар кардани маҳсули ҳайвоноти муфид.

Истилоҳи Биотехния солҳои 30 а. 20 пайдо шудааст. Ба он муҳофизат ва парвариши ҳайвоноти шикорбоб дар шароити табиӣ замина гузошт. Андешидани тадбирҳои муҳофизатӣ (бо роҳи бунёди мамнӯъгоҳҳо, қӯруқҳо, муқаррар намудани муҳлати шикор ва ғайра) барои барқарор гаштани саршумори ҳайвоноти муфид, парандаҳо ва моҳиҳо имкон фароҳам овард. Биотехния иҷрои тадбирҳои зеринро дар назар дорад: афзун намудани саршумори ҷонварони шикорӣ — беҳтар сохтани базаи хӯрок (коштани рустаниҳои хӯроки ҳайвонот дар чарогоҳҳои табиӣ ва обанборҳо); беҳтар кардани шароити муҳофизат ва лонасозӣ (шинондани дарахту буттаҳо, коштани алафҳои пояашон баланд барои панаҳ шудани ҳайвонот); маҳви ҳайвонҳои дарандаи хавфнок; мубориза бар зидди касалиҳои ҳайвонот; беҳтар кардани самараи ҳайвоноти шикорӣ; барпо намудани шароити мусоид барои афзоишу инкишофи онҳо.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Риштаҳои донишгоҳӣ
Биотип

**Биоти́п** — гурӯҳи организмҳое, ки ба таркиби популятсияи маҳаллии генотипашон якхела ворид шуда, аломатҳои монанд доранд.

Аз рӯйи ақидаи биологи даниягӣ В. Иогансен (1909) Биотипи гомозиготӣ дар рустаниҳои худгардолуд ҷузъи одитарини сохтори популятсия мебошад. Дар популятсияҳои рустаниҳое, ки гулашон аз гарди дигар рустаниҳо гардолуд мешавад, Биотип дар натиҷаи институтихоби пай дар пай ва афзоиши чандкаратаи организмҳои дараҷаи қаробаташон наздик ба вуҷуд омадааст. Ибтидои садаи XX бисёр биологҳо, аз ҷумла Н. И. Вавилов Биотипро воҳиди хурдатарини таксономӣ мешумурданд. Аз рӯйи маълумоти онҳо намуд аз маҷмӯи Биотип дар натиҷаи институтихоб ба вуҷуд меояд. Гурӯҳи калони организмҳо, ки аз намудҳои бисёр иборат буда, аз рӯйи мутобиқат ба шароити зист монанданд, ба тип дохил карда мешавад. Ба тип, Масалан., хояндаҳои зеризаминӣ, рустаниҳои эфемерии биёбон ва ғ. мансубанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Зистишиносӣ
Биотит

**Биоти́т** — минерал, абрақи калий-алюминий-магний-оҳандор. 

Дар табиат хеле зиёд буда, 2,5–3 дарсади қишри Заминро ташкил медиҳад. Ба ифтихори физикадони фа­ронсавӣ Жан Батист Био (1774–1862) номгузорӣ шудааст. Формулаи кимиёвиаш K(Mg,Fe)3[Si3AlO10][OH,F]2. Рангаш сиёҳ (лепидомелан), ҷигарӣ (рубеллан) ё хокис­та­рӣ (мероксен), ҷилояш шишагун буда, шаффоф, нимшаф­фоф ва тира мешавад. Сахтиаш аз рӯйи ҷадвали Моос 2–3, зичиаш 2800–3400 кг/м³. Таркиби кимиёвиаш та­ғйир­ё­банда аст: 4,5–8,5% оксиди калий (К2О), 0,3–28% оксиди магний (MgO), 2,8–27,5% оксидҳои оҳан (FeO) ва 0,3–20,5% (Fe2О3), 9,5 – 31,5% оксиди алюминий (Al2О3), 33–45% оксиди силитсий (SiO2), 6–11,5% об (H2O) ва ғашҳои Ti, Na, Li, Mn, Ba, Sr, Ce дорад. Ҳарорати булӯр­бандиаш аз 600 то 700°С. 

Биотит минерали ҷинсофа­рандаи санги хоро, гарондиоритҳо, трахит­ҳо, минеттаҳо буда, дар таркиби ҷинсҳои тафтавӣ (маг­мавӣ) ва мета­морфӣ васеъ паҳн шудааст. Биотитро дар маснуоти изолят­сионӣ, хокаашро барои тайёр кардани ранги зарҳал, ба сифати маводди ҷилодеҳ барои бозичаҳо ва ороиши саҳна истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Биосеноз

thumbnail|right
**Биосеноз** (аз био… ва юн. koinos — умумӣ) — маҷмӯи организмҳое, ки дар муҳити шароиташ яксон ҳамроҳ зиндагӣ мекунанд (наботот, ҳайвонот, микроорга­низмҳо).

Истилоҳи «биосеноз»-ро биологи олмонӣ К. Мёбиус (1877) кашф кардааст. Мафҳуми биосеноз олами зиндаи биогеотсенозро ифода менамояд. биосеноз ба фитотсеноз ва зоотсеноз ҷудо мешавад. Қисми зиндаи биосеноз бо қисми ғайризин­даи он ҳамеша дар алоқамандии моддию нерӯист.

Мод­даҳои аввалини органикиро организмҳои авто­т­ро­­фӣ – рустани­ҳои сабз дар ҷараёни фотосинтез ҳосил мекунанд. Ин гуна моддаҳоро дар ҷараёни реаксияҳои мубодилаи кимиёӣ (хемосинтез) баъзе микроорганизмҳо низ ба вуҷуд меоранд. Организмҳои гетеротрофӣ (ҳай­вонот, занбӯруғ, баъ­­зе бактерияву вирусҳо) моддаҳои органикиро дар раф­ти ғизогирӣ, нафаскашӣ, рушди тана ва ғ. дигаргун месозанд. Фаъолияти хоҷагии инсон метавонад биосенозро ба манфиати худ тағйир диҳад. Муносибати байни намудҳо­е­ро, ки барои ду ва ё чанд намудҳои дигар шароити мусоид фароҳам меоранд, ёрии тарафайн меноманд. Масалан, рустаниҳое, ки бо ёрии ҳашарот гардолуд мешаванд, ба ҳашароте муҳтоҷанд, ки гарди як рустаниро ба рустании дигар бурда, боиси гардолудӣ мегарданд. Дар ҳолати дигар муносибати тарафайни намудҳо нисбат ба ҳам му­қо­биланд (мас., ҳамдигарро хӯрдани ҳайвонҳои даранда). Агар ду намуд аз шароити яксони муҳит ғизо гиранд ва ғизо тадриҷан кам гардад, он гоҳ муносибати байни на­мудҳо рақобати байни якдигар мешавад. Мас., руста­ни­ҳо барои рӯшноӣ ва намакҳои минералии таркиби хок байни ҳам рақобат мекунанд, рустаниҳое, ки шоху пояашон инкишоф ёфтааст, рӯшноиро бештар гирифта, зуд месабзанд ва баръакс, рустаниҳое, ки дар зери сояи шоху барги онҳо мондаанд, нобуд мешаванд ё суст месабзанд. Дар байни ҳайвоноти даранда низ чунин рақобат вуҷуд дорад. Антибиози микробҳо низ яке аз шаклҳои ҳамин гуна рақобат аст. Мас., занбӯруғи пенитсиллиум ҳангоми дар­ёф­ти ғизо сабзишу афзоиши бисёр бакте­рия­ҳоро бозмедорад. Омӯ­зи­ши биосеноз аҳаммияти зиёд дорад. Мас., донистани қонуни­яти биосеноз ҳангоми ба шароити нав муқимӣ намудани ҳай­во­ноти серпашм, мубориза бо за­рар­расон­ҳои кишовар­зӣ, истифодаи самарабахши замин, об ва ғ. муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Биологический энциклопедический словарь. М., 1986;
* Мамонтов С. Г., Захаров В. Б., Козлова Т. А. Биология. М., 2008.

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Биосенология

**Биосенология** (аз биосеноз ва  — омӯзиш, илм) — илмест, ки ҳамзистии набототу ҳайвонот, сохт, инкишоф ва робитаи онҳоро бо омилҳои берунӣ меомӯзад.

Ҳамзистии организмҳо ва таъсири ҳамдигарии онҳо бо табиати ғайризинда мавзӯи омӯзиши биогеосенология аст. Қисмати ба наботот алоқаманди биосенологияро фитотсенология меноманд. Фитосенозҳоро фақат дар якҷоягӣ бо ҳамзистии ҳайвонот ва микроорганизмҳо меомӯзанд. 

Дар Тоҷикистон дар асоси биосенология биосенозҳои табиӣ ва агробиосенозҳо, ташкили муҳофизати ҳайвонот ва наботот, мубориза бар зидди ҳашароти зараррасони пахта ва ғайра омӯхта шудаанд. Павловский Е. Н. дар Тоҷикистон пажӯҳишҳо анҷом дода, таълимотро дар бораи паразитосеноз ба вуҷуд овардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биосенозҳо
Биофабрика

**Биофа́брика** — муассисаест, ки барои ташхис, пешгирӣ ва муолиҷаи касалиҳои сироятии ҳайвонот доруҳои биологӣ (Масалан ваксина, зардоб ва ғайра) тайёр мекунад. Биофабрикаҳои аввалин иқтидори зиёди истеҳсолӣ надоштанд.

Солҳои 70 садаи XX аксарияти биофабрикаҳо ба корхонаҳои пуриқтидор табдил ёфта, 8-10 навъи доруҳои биологӣ истеҳсол мекарданд. Биофабрика аз коргоҳҳои истеҳсол (Масалан коргоҳҳои ваксина, зардоб, доруҳои ташхиси касалӣ ва ғайра), тайёрӣ (Масалан матбахибактериологӣ, шустушӯ ва ғайра), бастабандӣ ва ғ. иборат аст. Барои тайёр кардани доруҳои биологӣ муҳити ғизои сунъӣ, ҳайвонот (Масалан асп, барзагов, заргӯш, гӯсфанд, буз ва ғайра) ва ҷанини мурғ истифода мешавад. Ҷараёни технологии истеҳсоли доруворро бо ёрии реакторҳо, суперсентрифугаҳо, компрессор ва ғайра идора мекунанд. Дар озмоишгоҳи Биофабрика ҳар як доруро пеш аз истифода дақиқ месанҷанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Муассисаҳо
Баҳори Бадахшон

«БАҲÓРИ БАДАХШÓН» بهار بدخشان, тазкираест, ки Сайид Абдулкарим Ҳусайнии Бадахшӣ байни солҳои 30–40 а. 20 навиштааст. Бо эпиграфи

Яке пири хирадманде мукаррар гуфт дар гӯшам,

Бадахшон беҳ, Бадахшон беҳ, Бадахшон беҳ

оғоз меёбад. Сипас муқаддимаи мухтасаре омадааст. Қисми асосии тазкира шарҳи ҳоли 183 нафар шоири манотиқи гуногуни кӯҳистони Бадахшон ва мавзеъҳои наздик ба Бадахшон – Дарвоз, Файзобод, Тавилдара, Хоруғ, Шуғнон, Рӯшон ва дигар ҷойҳоро дар бар мегирад. Ба ғайр аз шарҳи ҳоли шоирону адибон муаллифи тазкира аз эҷодиёти онҳо намунаҳо овардааст. Шоирону адибон аз рӯйи тахаллус ва ё номашон ба тартиби алифбои форсӣ ҷой гирифтаанд. Маълумоти тазкираи «Баҳори Бадахшон» дар муқоиса бо дигар тазкираҳо мукаммалу ҷолибтаранд. Муаллиф оид ба таҳсили шоирони кӯҳистон дар марказҳои илму маърифати он давр – Бухорову Самарқанд, робитаи шоирони кӯҳистон бо доираҳои адабии ин шаҳрҳо маълумоти пурарзиш додааст. Масалан, шоирон Мавлоно Бадахшӣ, Бадахшонӣ, Туркӣ, Ҷамолӣ, Ҳазин, Доии Дарвозӣ, Шавқии Дарвозӣ ва дигарон дар Бухоро таҳсил карда, дар доираҳои адабии он шаҳр шуҳратманд гардида буданд. Дар «Баҳори Бадахшон» инчунин дар бораи робитаҳои адабии аҳли эҷоди Бадахшон бо Кобул (Афғонистон) ва Ҳинд низ маълумот дарҷ гардидааст. Ба ин доираи адабии Ҳинд шоирон Муҳаммадҷалил, Тахорӣ Ёрмуҳаммад, Муҳаммадтоҳир, Муҳаммадсиддиқ ва дигарон, ки дар Ҳиндустон таҳсил карда, дар ҳамон ҷо ба эҷоди асарҳо оғоз карда буданд, робита доштанд. Адибону шоирон Раҳмат, Ноҷӣ, Ҷурмӣ ва дигарон рӯ ба Кобул ниҳода буданд. Муаллифи «Баҳори Бадахшон» доир ба маҳорати шоирон дар кори эҷод, сурудани анвои гуногуни шеър, соҳбдевон будан ё набудани ашхоси мавриди тазаккур таваққуф намудааст. Масалан, оид ба шоире бо номи Раҳмат (Лаъли Бадахшон) маълумот дода, нигоштааст, ки ӯ ба забонҳои форсӣ, арабӣ ва урду шеър гуфта, панҷ девон доштааст:

Ба Кобул чор девон гуфта будам, баъд аз ин, Раҳмат,

Кунун девони панҷумро кунам дар Андароб охир.

Дар тазкираи «Баҳори Бадахшон» маълумоти ҷуғрофиёӣ низ ба назар мерасанд. Масалан, ҳангоми баёни шарҳи ҳоли Мавлоно Бадахшӣ, ки ҳамроҳ бо Исматуллоҳи Бухороӣ дар рикоби Улуғбек буданд, дар хусуси марзи Бадахшон чунин овардааст: «...аз Кошғар ва Хутан шарқан, баъзеаш ба Туркони Туркистони Чин ғарбан, Янгиқӯрғони байни яди Тошқӯрғони мавҷуда шарқан, Ҳисори Шодмон ва Қалъаихум, Қаротегину Дарвози Мовароуннаҳр, ҷанубан Ҳавракӯтал ва роҳи ҷанубии Чиртол ва кӯҳҳои Ҳиндукуш...». «Баҳори Бадахшон» ба табъ нарасидааст. Дастнависаш дар Бойгонии миллии Ҷумҳурии Исломии Афғонистон маҳфуз аст.	

## Адабиёт
* С. Ализода.
* 

Гурӯҳ:Адабиёт
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Биофилтр

**Биофи́лтр** ( — зист ва  — намад) — таҷҳизотест барои аз ҷиҳати биологӣ пок кардани обҳои равон. Биофилтр зарфи калони гирда ё росткунҷа буда, қаъри дуқабатаи он бо масолеҳи полоянда (дажғол, шағал, сангреза, карамзит ва ғайра) пур карда шудааст.

Масофаи байни қабатҳои қаър 40 см, баландии қабати полоянда 1,5-2 м, андозаи зарраҳои қабати полоянда 30-50 мм, қабати поёнӣ 60-100 мм мебошад. Ҳангоми аз масолеҳи полоянда гузаштани об бактерияҳо, занбӯруғҳо, моддаҳои органикии оксидкунонанда ва ғ. дар сатҳи он пардаи биологӣ ҳосил мекунанд. Иқтидори оксидкунии Биофилтр бо роҳи таҷриба муайян карда мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биотехнологияҳо
Биоэнергетика

thumbnail|right
**Биоэнергетика** — илмест, ки тарзи табдили энергияро дар организмҳои зинда меомӯзад. Ба маънои дигар, биоэнергетика ҳодисаҳои ҳаётро аз нуқтаи назари энергетика баррасӣ менамояд. Биоэнергетика бахше аз биологияи молекулавӣ, биофизика ва биокимиё аст.

Ба биоэнергетика духтури олмонӣ Ю. Р. Майер, ки с. 1841 қонуни бақо ва табдили энергияро дар асоси таҳқиқоти равандҳои энергетикӣ дар организми одам кашф намуд, ибтидо гузоштааст. Таҳқиқи равандҳое, ки манбаи нерӯи мавҷудоти зинда (Масалан нафаскашӣ, ҷӯшиш ё туршидан) ва мувозанати нерӯии организм, инчунин тағйири он дар шароити гуногун (оромӣ, кор, ҳарор., муҳит) мебошанд, солҳои зиёд мазмуну мундариҷаи асосии Биоэнергетикаро ифода мекарданд. Аз миёнаи а. 20 бинобар рушди илмҳои биологӣ муҳтавои асосии Биоэнергетика аз омӯзиши тарзи табдили энергия дар организмҳои зинда иборат аст. Дар кори таҳқиқи табдили энергия дар организм асосҳои термодинамикӣ истифода мегарданд, вале бо вуҷуди ин Биоэнергетика ва энергетикаи олами ғайриорганикӣ аз ҳамдигар тафовут доранд. Якум, организмҳо метавонанд фақат дар шароити мубодилаи ҳамешагии энергия бо муҳит вуҷуд дошта бошанд. Дувум, ба равандҳое, ки дар ҳуҷайраҳо ба вуқӯъ мепайванданд, тағйири ҳарорат, фишор ва ҳаҷм хос нест. Аз ин рӯ, бевосита ба нерӯи корӣ табдил ёфтани гармӣ имконнопазир аст. Бинобар ин, дар рафти таҳаввулот (эволютсия) организмҳо малакаҳои гунонун ҳосил намуданд ва онҳо имкон медиҳанд, ки як шакли энергияи озод бидуни табдил ёфтанаш ба гармӣ ба шакли дигари энергия гузаронида шавад. Манбаи асосии энергия дар Замин шуои Офтоб аст, ки як қисми онро пигментҳои рустаниҳо ва баъзе бактерияҳо гирифта (Масалан организмҳои афтотрофӣ) дар ҷараёни фотосинтез дар шакли энергияи кимиёӣ (чун АТФ ё дигар. пайвастҳои макроэргӣ) захира менамоянд. Ҷараёни ҳосил гаштани карбогидридҳо, липидҳо, сафедаҳо ва дигар. унсурҳои ҳуҷайраҳо аз ҳисоби ҳамин нерӯ сурат мегирад. Организмҳои гетеротрофӣ АТФ (кислотаи аденозинтрифосфат)-ро дар вақти нафаскашӣ ҳангоми то CO2 ва об оксид гаштани моддаҳои ғизоӣ ҳосил мекунанд. Дар бофтаи рустаниҳо раванди асосии энергетикӣ фотосинтез ва нафаскашӣ аст. Мубодилаи газ дар рустанӣ бо синтези метаболитҳо, нақл ва таҷаммуи энергия дар АТФ алоқаманд мебошад. Дар рафти нафаскашӣ ба як молекула CO2 6 молекула АТФ рост меояд, ҳол он ки ҳангоми фотосинтез барои барқарор шудани 1 молекула CO2 3 молекула АТФ зарур аст. Мубодилаи нерӯӣ дар бисёре аз зироатҳои кишоварзӣ, аз ҷумла дар пахта, таҳқиқ шудааст. Раванди энергетикиро дар ҳуҷайра био­кимиё, биофизика ва биологияи молекулавӣ меомӯзад. Фасли махсуси Биоэнергетика., ки бо экология ва биогеосенология наздик аст, мубодилаи моддаҳо ва энергияро дар силсилаҳои олии биологӣ — аз биотсеноз то биосфера меомӯзад.

## Электроэнергетика
Маҷмӯи усулҳои саноатии ба даст овардани энергия аз обсабзҳое, ки махсус парвариш карда мешаванд, инчунин аз дарахтони зудсабз, пору ва диг. партовҳои чорводорӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Лоуэн А. Терапия, которая работает с телом. Биоэнергетика. СПб., 2000.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Энергетика
Биплан

thumbnail|right|Биплан
**Биплан** — тайёраест бо ду қаноти ҳаракатдиҳанда, ки болои ҳам ҷойгир шудаанд.

Чунин ҷойгиршавии қанотҳо барои зиёд кардани масоҳ. умумӣ ва қувваи болобардор дар ҳолати кам будани парзании қанот имкон медиҳад. Ба Биплан нисбат ба моноплан барои парвозу фурӯдойӣ хатти дави кӯтоҳтар лозим аст. Вале муқовимати аэродинамикии он бузургтар мебошад. Ғайр аз ин, қаноти тайёраҳо, одатан, аз чӯб сохта, бо матоъ печонида мешуданд. Бинобар мустаҳкам набудани чунин қанотҳо масоҳ. онҳоро калон кардан ё муҳаррики пурқувват гузоштан мумкин набуд. Тадриҷан солҳои 30 садаи 20 ба ҷойи тайёраҳои чӯбӣ монопланҳои филиззии нисбатан мустаҳкам сохта шуданд. Бародарон Райт бори аввал соли 1903 бо дастгоҳи «Флайер-1» парвоз карданд. Дар ҳолати аз қаноти боло хурдтар будани қаноти поин онро «якунимплан» меноманд. Бипланҳое, ки қанотҳояшон болои ҳам ҷойгир нестанд, «Биплантандем» ном доранд (Масалан самолёти Бёрт Рутан «Квики»). Яке аз бипланҳо (якунимпланҳо)-и маъмул дар Ҷумҳурии Тоҷикистонтайёраи Ан-2 («кукурузник») буд, ки дар хоҷагии халқ васеъ истифода мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Черный Г. Г. Газовая динамика. М., 1988;
* Шавров В. Б. История конструкций самолетов в СССР 1938—1950 годов. М., 1988;
* П. Бауэрс. Летательные аппараты нетрадиционных схем. М., 1991.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳавопаймоҳо
Биринҷ

thumb
**Бири́нҷ**, **гурунҷ**, **гуринҷ**, **гуранҷ** — маҳсулоти хӯрокии маъмул. Биринҷро аз шолии тухмӣ (Oryza sativa) мегиранд.

## Таркиб
Дар таркиби Биринҷ. карбогидратҳо, сафеда, равған, насҷ (клечатка), оҳар, хокистар, моддаҳои пектинӣ, аминокислотаҳо, витаминҳои Е, В1, В2, В6, В15 ва микроунсурҳо мавҷуд мебошанд. Аз рӯйи шакл 3 навъи Биринҷ маълум аст: дарозрӯяи паҳн, дарозрӯяи борики тунук, гирда. Биринҷҳои дарозрӯяи паҳн ва дарозрӯяи борики тунук шаффофу ношаффоф, Биринҷи гирда шаффофу ношаффоф ва гарднок мешаванд. Сифати Биринҷро дар асоси дараҷаи намнокӣ, миқдори омехтаҳо ва дигар. нишонаҳо муайян мекунанд. Биринҷ ба ҳисоби миёна, 14 % об, 75,2 % карбогидрат (асосан крахмал), 7,7 % сафеда, 0,4 % равған, 2,2 % клетчатка ва 0,5 % хокистар дорад.

## Дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон навъҳои гуногуни Биринҷ аз ҷумла, девзира, оқпар, ҷойдорӣ, миёнколӣ, сурх ва ғ. маълуманд. Аз Биринҷ. таомҳои гуногун — палав, ширбиринҷ, шавла, мастоба, кичирӣ ва ғ. мепазанд, орду оҳар истеҳсол мекунанд.

## Дар тибб
Дар тибби қадим Биринҷро ба сифати ғизои парҳезӣ ва даво истифода мебурданд. Биринҷ меъдаро қувват мебахшад, ҳангоми қабзият муфид аст, бӯйи нохуши даҳонро нест мекунад. Шӯлае, ки аз орди биринҷ дар шарбати харбуза пухта шудааст, доғи кунҷидакро меравонад. Дар китоби «Махзануладвия» омадааст, ки Биринҷ хосияти хуби хобоварӣ дорад, ташнагиро мешиканад, исҳолро бозмедорад, ҷисмро фарбеҳ мекунад, ҳангоми иллати гурдаву масона муфид аст. Истеъмоли Биринҷ дар таом ба ранги рӯй тароват мебахшад.

thumb|right

Табибони халқӣ ҷӯшидаи омехтаи Биринҷ ва лӯбиёро барои муолиҷаи бронхит ва диққи нафас истифода мебаранд. Биринҷ шири синаро зиёд мекунад. Ҷӯшидаи он барои муолиҷаи бемориҳои музмини узвҳои ҳозима муфид буда, дар омех­тагӣ бо пудинаву пиёз чун давои арақовар, подзаҳр ва табшикан дар мавриди зуком ва илтиҳоби шуш нафъ дорад.

Агар Биринҷро бо шакар бихӯранд, қувваташ бисёр мегардад, боҳро ба ҳаракат меоварад, баданро фарбеҳ месозад ва манӣ пайдо мекунад; бо шири навдӯшида бихӯранд, исҳолро мебандад. Истеъмоли Биринҷ ба касоне, ки иллати қулинҷ доранд, бад аст. Биринҷро бихӯранд, захмро пок месозад ва дар он гӯшти солим мерӯёнад. Бинобар чунин хислатҳояш барои бемории сил фоида дорад. Биринҷро то бӯяш баромадан тафсонида, баъд бо почаи буз ё гӯсфанд пухта бихӯранд, барои харошида шудани сатҳи даруни рӯдаҳо ва омадани хун дар пешоб нафъи бисёр дорад. Ордашро бо чарбиҳо сиришта банданд, пучакро мекафонад; бо равғани гурдаи буз пухта бихӯранд, аз ҳад зиёд рафтани даруни беморонро ба ислоҳ меорад.

Дар тибби муосир Биринҷ. ва шӯлаҳои гуногуни биринҷиро ҳамчун ғизои парҳезӣ васеъ ба кор мебаранд. Ҷӯшидаи Биринҷ. барои муолиҷаи дарунрав истифода мешавад. Чиниён сабӯси Биринҷро давои бемории бери-бери мешуморанд. Равғани сабӯси Биринҷ воситаи хуби пардозгарист.

## Нигаред низ
* Шолӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Анвар Тағоймуродов

**Анвар Ҳайдарович Тағоймуродов** () — генерал-майори милиса, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V

## Нигаред низ
Анвар Тағоймуродов пас аз хидмати сесола дар сафи Артиши Шӯравӣ ба мақомоти корҳои дохилӣ ба кор рафт. Соли 1984 мактаби миёнаи махсуси Вазорати корҳои дохилии Иттиҳоди Шӯравиро хатм намуд. Соли 1991 бошад, Мактаби олии милитсияи шаҳри Тошкенти Вазорати корҳои дохилии Иттиҳоди Шӯравиро ба итмом расонд.

Солҳои зиёд аст, ки дар вазифаҳои масъули ҳайати миёна ва калони роҳбарикунандаи мақомоти корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа мекунад.

Дар вазифаҳои роҳбарикунандаи ҳайати фаврии Вазорати корҳои дохилии ҷумҳурӣ аз моҳи январи соли 2005 то моҳи майи соли 2007 фаъолияти хешро идома бахшидааст. Аз ҷумла Анвар Тағоймуродов чанд сол сардори Раёсати мубориза бар зидди ҷиноятҳои муташаккили Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Раёсати мазкур вазифаи хеле душвору пурмасъулиятро ба уҳда дорад. Мубориза ба муқобили ҷинояткорӣ, беяроқгардонии гурӯҳҳои муташаккили ҷинояткор, пешгирӣ ва ошкор намудани дигар амалҳои ҷинояткорона аз самтҳои асосии фаъолияти ин Раёсат аст. Дар таркиби Раёсат шуъбаи мубориза бар зидди ҷиноятҳои хариду фурӯши одамон, бахши мубориза бо ҷиноятҳо дар соҳаи амнияти иттилоотӣ амал мекунанд, ки иҷрои вазифаҳои мураккабро ба уҳда доранд. Ошкор намудан ва пешгирии чунин амалҳои ҷиноятӣ донишу таҷриба, доштани дараҷаи баланди касбиятро тақозо менамояд. Тӯли солҳои роҳбарии генерал-майор Анвар Тағоймуродов аз ҷониби кормандони ин раёсат бисёр амалҳои ҷиноятӣ, гурӯҳҳои муташаккил, ҳолатҳои хариду фурӯши одамон ошкор ва ҷинояткорон дастгиру ба ҷавобгарӣ кашида шуданд.

Дар Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои сардори Раёсати фаврии махсус ва муовини директори ҳамин Агентӣ (солҳои 2007—2009), муовини вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (солҳои 2011—2012) фаъолият намудааст. Баъдан ба сифати сардори Раёсати Вазорати корҳои дохилӣ дар вилояти Хатлон (солҳои 2012—2015) фаъолияти худро идома додааст.

Моҳи марти соли 2002 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуда, то январи соли 2005 дар парлумони касбии мамлакат фаъолият намуд.

## Ҷоизаҳо
Барои хизматҳои арзанда дар назди халқу Ватан бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, медали «Ҷасорат» ва 31 мукофоти соҳавӣ қадршиносӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Биринҷӣ

**Биринҷӣ** () — хӯлаи мис ва унсурҳои гуногуни кимиёӣ: қалъагӣ (то 19 %, Б.-ҳои қалъагӣ), алюминий (5-12 %, Биринҷӣҳои алюминӣ), бериллий (1,6-2,1 %, Б.-ҳои бериллий), сурб, кадмий, хром ва ғ.

Биринҷии қалъагӣ қадимтарин хӯлаест, ки инсон истеҳсол кардааст. Аз қадим биринҷӣ барои сохтани олоти кор, аслиҳа (сарнайза, ханҷар, табар), ашёи зинат, танга ва оина хидмат мекунад. Дар асрҳои миёна аз биринҷӣ зангӯла ва тӯп мерехтанд. Ба туфайли хосиятҳои антифриксионии худ биринҷӣ аз а. 19 дар мошинсозӣ бисёр истифода мешавад. Дар а. 20 биринҷии қалъагиро, асосан, биринҷии алюминӣ иваз кард, ки 5-12 % алюминий дошт ва бисёр хосиятҳои он нисбат ба Биринҷӣи қалъагӣ беҳтар буд. Аз рӯйи хосиятҳои зиддизангзанӣ ва мустаҳкамиаш биринҷӣ нисбат ба миси холис беҳтар буда, дар муҳити об, ҳаво, кислотаҳо ва диг. моддаҳои кимиёӣ нисбатан устувор аст. Биринҷӣ барои тайёр кардани арматур ва таҷҳизоти гуногуне, ки барои корҳо дар муҳити обҳои ширин ва шӯр, буғи об таъйин шудаанд, тайёр намудани винститути шиноварии киштиҳо, пружинҳо, ҳайкалҳо, тангаву зангӯлаҳо ва ғ. истифода мешавад.

## Инчунин нигаред
* Хӯла

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фулузот
Биринҷосан

**Биринҷоса́н**, **биринҷосиф**, **биринҷост** () — як навъ гиёҳи худрӯй.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Пояаш рост (30-210 см қад мекашад), қисми болояш сершох, сурхтоб. Баргаш паршакли паррадор ё яклухт, рӯяш сабз, пушташ — серпашмаки нуқратоб. Хӯшагул («сабадак»)-аш байзашакл, майда (қутраш 2-4 мм). Гулаш майда, найчашакли сурхча, гоҳе зард (нимаи дувуми тобистон шукуфта, тухм мебандад). Чун алафи бегона дар боғу киштзор, канори рӯду дарёҳо ва минтақаи ҷангалзор месабзад.

Биринҷосан гиёҳи доруист. Абуалии Сино Биринҷосанро барои табобати санги гурда, назла, ҷароҳат, дарди сар, бемориҳои занона ва ғ. истифода бурдааст. Бо баргу поя, гул ва решаи Биринҷосан бемориҳои гуногун (саръ, зардпарвин, касалии қанд, фалаҷ, хала, бемориҳои занона ва ғайра) табобат карда мешаванд. Бо мақсади табобат, асосан, нӯги сербарги рустанӣ (дар давраи гулшукуфт ғундошташуда) ва решаи он (тирамоҳ ҷамъоваришуда)-ро истифода мебаранд. Биринҷосан. иштиҳо меорад, ҳазми хӯрокро беҳтар ва асабҳоро ором мекунад, захмҳоро шифо мебахшад, таъсири дарунрон дорад. Ҷӯшидаи баргҳои онро бо мақсади тақвияти ҷигар ва резондани киҷҷаҳо ҳуқна мекунанд. Биринҷонсан давобахши бехобӣ, невроз, бемориҳои илтиҳобӣ, грипп ва ғ. ҳам мебошад. Табибони халқӣ бо баргу поя ва решаи Биринҷосан гастрит, сил, бавосир, ғалаёни хун, дамиши шикам ва дигар бемориҳоро дармон мебахшанд.

thumbnail|left

## Хосияти шифоӣ
Биринҷосан ҷузъи таркибии «доруи Здренко» аст, ки барои табобати омос, газаку захми меъда истифода мешавад. Биринҷосан омили мусаккину қувватбахш ва табшикан низ ба ҳисоб меравад. Чун гиёҳи хушбӯй ба таом меандозанд. Баргу поя ва гули Биринҷосан 0,03-0,6 % (бехаш 0,1 %) равғани эфир (синеол, α-туйон, борнеол), 175 мг% витамини С, В1, каротин, моддаҳои даббоғӣ ва ғ. дорад.
Дар Фаронса, Марокаш, Олмон, Ҳиндустон, Хитой ва ғ. аз гулу барги Биринҷосан равғани эфир мегиранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳоҷиматов М. Биринҷосан ⁄⁄Энсиклопедияи советии тоҷик (ЭСТ), Ҷ. 1. Д., 1978;
* Холматов Х. Х. (ва диг.), Основные лекарственные растения Средней Азии. Ташкент, 1984;
* Губанов И. А. Artemisia vulgaris — Полынь обыкновенная или чернобыльник. М., 2004.

## Сарчашма
*
Иброҳим Абдуллозода

**Иброҳим Абдуллозода **(*Абдуллозода Иброҳим Ғоибназарӣ* ;зод. 25 феврали 1957, шаҳри Ӯротеппа) — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V. Узви Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (аз 1986).

## Зиндагинома
Иброҳим Абдуллозода 25 феврали соли 1957 шаҳри Ӯротеппа, дар оилаи хидматчӣ таваллуд шудааст.

Номбурда пас аз хатми мактаби миёнаи № 14-и ба номи Обидхӯҷа Лутфӣ ба факултети агрономии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон дохил шуда, онро бо ихтисоси «агроном-олим» хатм кардааст.

Оиладор, соҳиби чор нафар фарзанд мебошад.

## Корнома
Фаъолияти меҳнатиашро ба ҳайси ҳисобчии отряди механиконидашудаи Иттиҳодияи агросаноатии шаҳри Истаравшан оғоз намудааст. Соли 1978 дар сафи Артиши Шӯравӣ, аввал дар Ҷумҳурии Қазоқистон, баъд дар Ҷумҳурии Исломии Афғонистон хидмат кардааст. Иброҳим Абдуллозода соли 1980 дар хоҷагии давлатии «Коммунист» ба ҳайси агрономи калон ифои вазифа намуда, солҳои 1990—1993 дар вазифаи сарагрономи хоҷагии ниҳолпарварӣ кор кардааст. Солҳои 1993 −2000-ум, яъне то ба кор омадан ба вазифаи масъули Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳри Истаравшан сардори муассисаи қабули чорвои шаҳр буд.

Солҳои 2000—2007 - муовини раиси шаҳри Истаравшан, солҳои 2007—2011 раиси Ҷамоати деҳоти «Зарҳалол» буд.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон 7 январи соли 2011 иҷрокунандаи вазифаи раиси шаҳри Истаравшан ва аз моҳи июли соли 2011 - раиси шаҳри Истаравшан таъин гардида, то 3 феврали соли 2015 дар ин вазифа кор кард.

28 феврали соли 2010 аз ҳавзаи интихоботии № 34 ӯ вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Суғд интихоб гардид.

25 феврали соли 2012 узви Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида, муовини раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентиро ба уҳда дошт.

## Ҷоизаҳо
Барои хидматҳои шоён Иброҳим Абдуллозода бо ордену медалҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ ва ҳамчун намояндаи парлумони Тоҷикистон бо медали «Барои пойдории ҳамкориҳои байнипарлумонӣ» сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 

Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Чорбоғ (деҳа, н. Кӯшониён)

**Чорбоғ** (собиқ *Бирлик*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Заргари ноҳияи Кӯшониён. Аз Чорбоғ то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 18 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1304 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ ва бунгоҳи тиббӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Кӯшониён
Гурӯҳ:Ҷамоати Заргар
Абдуназар Хисрав

** Абдуназар  Хисрав ** '''   - вакили  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V 
## Зиндагинома
Хисрав Абдуназар 29 июли соли 1958 дар шаҳри Душанбе дар оилаи коргар таваллуд шудааст. Соли 1975  мактаби миёнаи № 25-и шаҳри Душанберо хатм намуда, ба Донишкадаи политехникии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 1986 бо ихтисоси муҳандис-механик ба итмом расонидааст.
 
* Аз соли 1979 то соли 1981 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ адои хидмат намудааст. Аз моҳи июли соли 1981 то  моҳи январи соли 1987 дар вазифаҳои челонгари корҳои механикии шуъбаи конструкторӣ, котиби озоди комитети комсомолии  заводи «Тоҷиктекстилмаш» — и шаҳри Душанбе фаъолият намудааст. 
*   
* Аз моҳи январи соли 1987 то моҳи октябри соли 1988 дар вазифаи инструктори шуъбаи ташкилии комитети Ҳизби комунистии ноҳияи Роҷи оҳани шаҳри Душанбе, аз моҳи октябри соли 1988 то соли 1991 котиби комитети партиявии озоди Ҳизби комунистии Иттиҳодияи истеҳсолии «Тоҷиктекстилмаш» — и шаҳри Душанбе фаъолият намудааст. 
*   
* Солҳои 1991 — 1995  дар вазифаҳои муовини сардори шуъбаи назорати техникии иттиҳодияи истеҳсолии «Тоҷиктекстилмаш» — и шаҳри Душанбе, сардори сехи шуъбаи назорати техникӣ, сардори истеҳсолоти чуянгудозии иттиҳодияи истеҳсолии «Тоҷиктекстилмаш»  кор кардааст. 
*   
* Аз моҳи марти соли 1995 то моҳи августи соли 1995 дар вазифаи Роҳбари дастгоҳи раиси ноҳияи Роҳи оҳани шаҳри Душанбе, сипас аз моҳи августи 1995 то моҳи июни соли 1996 дар мансаби муовини раиси ноҳияи Роҳи оҳани шаҳри Душанбе фаъолият кардааст. 
*   
* Аз моҳи июни соли 1996 то моҳи марти соли 2005 дар вазифаи мушовири Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои сиёсати кадрҳо, аз моҳи марти соли 2005 то моҳи декабри соли 2006 дар мансаби раиси шаҳри Чкаловски вилояти Суғд адои вазифа намудааст. 
*   
* Аз 18 декабри соли 2006 дар мансаби раиси шаҳри Панҷакент фаъолият кардааст. Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. 
*  
Дар давраи фаъолияти кориаш бо Грамотаи фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон, медали 20 солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр шудааст. Дорои рутбаи Мушовири давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Оиладор, соҳиби ду фарзанд мебошад.
 
1 марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст..
  
## Ҳамчунин нигаред
* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Бирмингем (Алабама)

**Би́рмингем** ( ) — шаҳр дар иёлати Алабамаи ИМА, дар доманакӯҳи Аппалачи ва водии Ҷоунс.

Аҳолиаш бо атрофи он 1 млн нафар (2010), 74 дарсади аҳолӣ — африқоиҳои Амрико. Бандари дарёи Блэк Уориор бо силсилаи дарёии Теннеси-Томбигби ва бандари баҳрии халиҷи Мексика пайваст аст.

Дар миёнаи садаи 19 маркази филиззкори (металлургия)-и сиёҳ (истеҳсоли чӯян), истихроҷи маъдани оҳан ва оҳаксанг буд. Ҳамчун шаҳр с. 1871 бунёд гардидааст. Соли 1899 ба маркази бузургтарини филиззкории ИМА табдил ёфта («Питсбурги Ҷанубӣ»), соли 1960 мошинасозӣ рушд кард. Айни замон Бирмингем. маркази муҳимми нақлиётӣ, тиҷоратӣ, саноатӣ ва фарҳангии мамлакат аст. Истеҳсоли тайёра, таҷҳизоти р. о., автомобил ва лӯлаҳо ривоҷ ёфтааст. Саноати низомӣ, кимиё, матоъҳои пахтагӣ ва хӯрокворӣ низ тараққӣ кардааст. Дар Бирмингем. Донишгоҳи Сэмфорд (1841) ва филиали (кампус) Донишгоҳи Алабама, осорхонаи санъат, калисои Сант-Баптист, Боғи истироҳатии Келли-Ингрэм, боғи ҳайвонот воқеанд. Муҷассамаи 17-метраи Худои оташи юнониҳо — Вулкан ҳамчун рамзи соҳаи филиззкории шаҳр дар баландии Ред-Маунтин қомат афрохтааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* 
* Официальный сайт города
* Вики-сайт о Бирмингеме
Зуфар Исмоилзода

** Зуфар Муртазохон Исмоилзода **  - филолог-шарқшинос, вакили  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V ва даъвати VI 

Исмоилзода Зуфар Муртазохон 1 январи соли 1964 дар деҳаи Қалъачаи ноҳияи Ғончӣ дар оилаи  деҳқон ба дунё омадааст. Маълумоташ олӣ.
Соли 1986 Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон)–ро бо ихтисоси филолог-шарқшинос ва соли 2002 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст.
Фаъолияти кориашро пас аз адои хидмати ҳарбӣ дар Ҷумҳурии Исломии  Афғонистон соли 1988 ба ҳайси мудири шуъбаи кор бо хонандагон, ташкилӣ ва кор бо кадрҳои Кумитаи ноҳиявии комсомоли Ғончӣ оғоз бахшидааст. Баъдан дар вазифаҳои дастурдеҳи Кумитаи Марказии комсомоли ҷумҳурӣ оид ба масъалаҳои ҳарбию ватандӯстӣ, котиби якуми Кумитаи комсомоли ноҳияи Ғончӣ, мудири бахши шуъбаи идеологии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, сардори Идораи кор бо ҷавонони вилоят, мудири шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои дастгоҳи раиси вилоят, роҳбари Маркази аналитикии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, мудири шуъбаи тайёр кардани кадрҳои коргарии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, мудири шуъбаи мактубҳо ва қабули шаҳрвандони Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд кор кардааст.
Солҳои 2007-2011 раиси шаҳри Табошар (ҳозира Истиқлол) буд. Дорандаи Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ордени «Ситораи сурх», медалҳои «Барои хидматҳои ҷангӣ», «Барои фидокорӣ» (Ҷумҳурии Исломии Афғонистон), «Ба иштирокчии амалиётҳои ҷангӣ», медали «Ба ҷанговари интернатсионалист», ордени «Барои хидмати шоён»-и Иттифоқи мудофиавии ташкилоти варзишӣ-техникии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, ордени «Шараф ва мардонагӣ»-и Фонди умумироссиягии шараф ва мардонагии Федератсияи Россия, медали «Шараф» дараҷаи II-и Комиссияи мубориза бо коррупсияи Федератсияи Россия, Корманди шоистаи кооператсияи матлуботи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин ҷоизаҳои соҳавӣ ва якчанд медалҳои ҷашнӣ мебошад.
Вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Суғд (даъвати  IV) ва вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Ғончӣ (даъвати IV) буд.
Исмоилзода Зуфар Муртазохон соли 2011 раиси ноҳияи Ғончӣ таъйин шуда буд.
1 марти соли 2020 Зуфар Исмоилзода - раиси Комиссияи экологӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

 
## Ҳамчунин нигаред
* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Ҳамчунин нигаред
* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI
Равшан Раҷабзода

**Равшан Раҷабзода** (*Раҷабов Равшан Муҳитдинович*; зод. 6 майи соли 1967, Конибодом) — ҳуқуқшинос, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, вакили  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V ва даъвати VI
## Зиндагинома
Равшан Раҷабов 6 майи соли 1967 дар шаҳри Конибодом дар оилаи хизматчӣ таваллуд шуда, фаъолияти кории худро соли 1984 баъди хатми мактаби миёнаи № 4 дар Комбинати консервабарории шаҳри Конибодом ба ҳайси коргар оғоз кардааст. Солҳои 1985 — 1987 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Челябинск ва дар Ҷумҳурии Демократии Германия хидмат намуда, соли 1987 ба факултети ҳуқуқшиносии Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин, дохил шуда, онро соли 1992 бо муваффақият хатм намуд. Аз моҳи августи ҳамон сол то августи соли 1993 дар кафедраи «Назария, таърихи давлат ва ҳуқуқ»-и факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба ҳайси ассистент фаъолият намудааст.

Фаъолияти минбаъдаи омӯзгориву илмии ин марди донишманд ва мураббии ҷавонон бо Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон пайванд гардид. Ӯ рисолаи номзадии худро дар мавзӯъи «Проблемаҳои ташаккулёбии низоми ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ҷанбаҳои назариявӣ-методологӣ» ҳимоя намуда, ба дарёфти унвони номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ мушарраф гардидааст. Муаллифи беш аз 50 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла ду монография, ду курси мухтасари лексияҳо, зиёда аз даҳкитобу воситаҳои таълимӣ мебошад. Бо кӯшишу эҳтимоми ӯ чандин барномаҳои таълимӣ ва методӣ омода гаштаанд, ки ҳамчун роҳнамо барои донишҷӯён ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба ҳисоб мераванд.

Равшан Раҷабзода ҳамзамон бо таҳияи чандин лоиҳаҳои қонунҳо ва асосноккунии илмии онҳо дар инкишофи давлат ва такмили соҳаи ҳуқуқи муосири Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намудааст.

1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намонядагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Ӯ дар вазифаҳои Раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон; раиси Комиссияи доимии АБП ИДМ оид ба масъалаҳои ҳуқуқӣ фаъолият намудааст.

## Ҷоизаву унвонҳо

* медали «Барои хидматҳои шоён»,
* Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Бирмингем

**Би́рмингем** ( , ) — шаҳр дар Британи‌яи Кабир, дар қисми марказии Англия.

## Ҷуғрофиё
Аҳолиаш 1,1 млн нафар (2010, дувумин шаҳри бузург баъди Лондон). Масоҳ. 267,8 км2. Маркази р. о. ва роҳҳои автомобилгард. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Маскуншавии нахустин дар Бирмингем ба садаи 11 рост меояд. Мавқеи ҷуғрофиёиаш барои рушди Бирмингем мусоидат намудааст; дар садаи 13 бо намоишгоҳи фурӯши маҳсулот (ярмаркаҳо) ва дертар бо ривоҷи ҳунари косибӣ маъмул гардидааст. Дар охирҳои садаи 18 ба маркази филиззкорӣ (металлургия)-и сиёҳ, саноати мошинасозӣ, маснуоти филиззӣ ва саноати низомӣ табдил ёфт. Бирменгеми муосир шаҳри саноатӣ буда, минтақаи асосии саноатӣ, молиявӣ ва тиҷоратии Англия ба ҳисоб меравад. Соҳаҳои асосии саноаташ: хӯрокворӣ, мошинсозӣ, тайёрасозӣ, электротехника, дастгоҳсозӣ, табъу нашр буда, велосипед ва мотосикл истеҳсол карда мешаванд. Дар Бирмингем 3 донишгоҳ ва 2 коллеҷи назди донишгоҳ мавҷуд аст. Мактаби Шоҳ Эдвард яке аз таълимгоҳҳои беҳтарини занонаи Англия ба ҳисоб меравад. Ёдгорҳои таърихӣ: Калисои ҷомеи Филиппи Муқаддас (1765), Калисои Павели Муқаддас (1779), Калисои ҷомеи Чэди Муқаддас (1841). Дар маркази шаҳр майдони Виктория бо ратуша дар услуби классикӣ (1834) ва яке аз фаввораҳои бузургтарини Аврупо ҷойгир аст. Нигористони санъати бадеӣ ва нафиса, осорхонаи нақлиёт ва р. о., китобхона, оркестри симфонӣ дорад. Дар наздикии Бирменгем дар Борнвилл осорхонаи шоколади ширкати «Кэдберри» воқеъ гаштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* Официальный сайт городского совета
* Официальный сайт музея Бирмингема и картинной галереи «Birmingham Museums & Art Gallery»

*
Комил Салимзода

** Комил  Салимзода ** аз Ҳавзаи интихоботии Ҷаббор Расулов №16 вилояти Суғд - вакили  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V  
 
## Нигаред низ
* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*  КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Биробиҷон

**Биробиҷон** () — аз номи деҳаҳои Бира ва Биҷан) шаҳр дар Россия, маркази маъмурии Вилояти мухтори Яҳудиёни кишвари Хабаров.

## Ҷуғрофиё
Дар пастии Амури миёна, дар соҳили дарёи Бира (шохоби Амур) ҷойгир аст. Аҳолиаш 75,5 ҳазор нафар (2010). Маркази р. о. дар шоҳроҳи Сибир, маркази роҳи автомобилии Хабаров ва Облучйе. Соли 1931 ҳамчун шаҳрак дар пойгоҳи Тихонкая бунёд ёфтааст. Соли 1934 маркази Вилояти. мухтори Яҳудиён буд ва аз соли 1937 мақоми шаҳрро гирифт. Корхонаҳои саноати сабук, хӯрокворӣ, коркарди чӯб, заводи «Далселмаш» (истеҳсоли комбайнҳои тасмачарх ва трансформатор) дорад. Биробиҷон дорои осорхонаҳои вилоятии бадеӣ, санъати муосир, кишваршиносӣ, филармония, театри мусиқии яҳудӣ, театр-студияи «Когелет», театри лӯхтаки «Кудесник», студияи хореографии кӯдаконаи «Сюрприз», институти омӯзгорӣ, Академияи иҶумҳурии Тоҷикистони моӣ-гуманитарии Шарқи Дур, филиали Донишгоҳи кишоварзии Шарқи Дур, филиали Донишгоҳи давлатии Амур аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 


Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия
Мавлуда Қаландарзода

** Мавлуда Сатторӣ Қаландарзода ** — ҳуқушинос, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (2020), раиси Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2017). Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V.

## Зиндагинома
Мавлуда Қаландарзода зодаи  ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Сергей Бирюзов

**Бирюзо́в Серге́й Семёнович** ( — ) — ходими ҳарбии шӯравӣ, Маршали Иттиҳоди Шӯравӣ (1955), Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1958), Қаҳрамони Халқии Югославия (1964). Аз соли 1922 дар хидмати ҳарбӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Мактаби муттаҳидаи ҳарбии ба номи ВСИК (1926), Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1937). Аз соли 1934 сардори ситоди дивизияи тирандоз, сардори шуъбаи ситоди Округи ҳарбии Харков, аз авг. 1939 фармондеҳи дивизияи тирандоз, ки бо он дар ҶБВ (1939-45) дохил шуд. Аз ноябри 1942 сардори ситоди Артиши гвардиягии 2-юм, аз апр. 1943 сардори ситоди Ҷабҳаи Ҷанубӣ (4-уми Украина), аз майи 1944 сардори ситоди Ҷабҳаи 3-юми Украина. Дар ташкил ва баргузории ама­лиёти озодкунии Донбасс, Таврияи Шимолӣ, Қрим, Руминия ва Булғория ширкат кардааст. Аз окт. 1944 фар­мондеҳи Артиши 37-ум ва сармушовири ҳарбӣ дар назди артиши Булғория. Баъди ҷанг ҷонишини сарфармондеҳи гурӯҳи лашкарҳои Ҷануб, раиси Комиссияи тафтишотии иттифоқӣ дар Булғория ва фармондеҳи Артиши механиконидаи 10-ум, аз соли 1947 фармондеҳи қув­ваҳои ҳарбии Округи ҳарбии Примория, аз соли 1953 сарфармондеҳи гурӯҳи лашкарҳои Марказӣ, аз соли 1954 ҷонишини 1-уми сарфармондеҳ ва аз соли 1955 сар­фар­мондеҳи Артиши муҳофизат аз ҳуҷуми ҳавоӣ (МҲҲ) — ҷонишини вазири мудофиаи ИҶШС. Солҳои 1962-63 сарфармондеҳи Артиши ракетавии таъйиноти стратегӣ (АРТС) — ҷонишини вазири мудофиаи ИҶШС. Дар барқарорсозӣ ва рушди артиши МҲҲ-и мамлакат ва АРТС, такмили мусаллаҳкунӣ ва ташкили сохтори онҳо саҳм гузошт. Аз соли 1963 сардори Ситоди генералии Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС — ҷонишини 1-уми вазири мудофиаи ИҶШС. Муаллифи ёддоштҳо ва яке аз муаллифон ва муҳаррирони асари «Қувваҳои мусаллаҳи шӯравӣ дар мубориза барои озод кардани халқҳои Югославия» (1960). Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 2, 4, 6). Бо 5 ордени Ленин, 3 ордени Байрақи Сурх, орденҳои Суворов (дараҷаи 1 ва 2), Кутузов (дараҷаи 1), Богдан Хмелнитский (дараҷаи 1), 6 ордени хориҷӣ ва медалҳо сарфароз гардидааст. Дар садамаи ҳавоии назди Белград (Югос­лавия) ҳалок гаштааст.

## Осор
* Когда гремили пушки. М., 1962;
* Советский солдат на Балканах. М., 1963;
* Суровые годы, 1941—1945. М., 1966.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Чернышев М. Т., Чермашенцев К. Я., Жизнь — Родине. М., 1974;
* Полководцы и военачальники Великой отечественной. М., 1985;
* Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М., 2007.

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳо
* Сергей Семёнович Бирюзов на сайте Министерства обороны Российской Федерации
*