open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қонунҳои конститутсионӣ

**Қонунҳои конститутсионӣ** – дар баъзе мамлакатҳо яке аз сарчашмаҳои ҳуқуқи конститутсионӣ мебошад. Дар Фаронса, Руминия ва ғайра қонунҳои конститутсионӣ ин қонунест, ки ба конститутсия тағйирот дохил мекунад, дар Федератсияи Русия, Қазоқистон, Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунҳои конститутсионӣ оид ба масъалаҳое қабул карда мешаванд, ки дар конститутсия пешбинӣ шудаанд. Дар ҳолати аввал тарзи қабули қонунҳои конститутсионӣ бо тарзи тағйирдиҳии конститутсия як аст, дар ҳолати дуюм қонунҳои консгитутсионӣ бо тарзи мураккабе қабул мегарданд, ки одатан аз тарзи тағйирдиҳии Консгитутсия фарқ мекунад.

Дар мамлакатҳои ҷудогона қонунҳои конститутсионӣ гуфта, қонунҳое дониста мешаванд, ки дар маҷмӯъ конститутсияи ҳамин давлатро ташкил медиҳанд (масалан, дар Шветсия – қонун дар бораи валиаҳд соли 1810, шакли идора соли 1974, қонун дар бораи озодии матбуот соли 1949).

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунҳои конститутсионӣ қонунҳоеанд, ки оид ба масъалаҳои дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинишуда қабул карда мешаванд. Қонунҳои констигутсионӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагон қабул мегарданд ва Маҷлиси миллӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи аъзои худ ҷонибдорӣ мекунад (моддаи 41).

Қонунҳои конститутсионӣ нисбат ба қонунҳои ҷорӣ ва ҳар гуна санадҳои ҳуқуқӣ қувваи баланди ҳуқуқӣ доранд.
Одатан, Президент дар мавриди қонунҳои конститутсионӣ ҳуқуқи боздошт (вето) надорад, вале Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон  (моддаи 62) ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  ҳуқуқи баргардондани қонунҳои конститутсиониро додааст. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон  асос намедиҳад, ки қонунҳои консгитутсионӣ бо худи консгитутсия дар як қатор шуморида шавад ва ё қисми Конститутсия ҳисоб карда шавад. Мувофиқи модцаи 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон *«Қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи конститутсияанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд»*. Ин ҳолат ба қонунҳои конститутсионӣ низ дахл доранд.
## Нигаред низ
* Қонунҳои маҳаллӣ
* Қонунҳои ҷорӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Гурӯҳ:Ҳуқуқи асосӣ
Кодекс

**Кодекс** — қонунест, ки тамоми меъёрҳо ё қисми зиёди меъёрҳоеро, ки соҳаи муайяни муносибатҳои ҷамъиятиро танзим мекунанд, дар бар мегирад.

## Нигаред низ
* Қонунҳои конститутсионӣ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонунҳои ҷорӣ

**Қонунҳои ҷорӣ** — дар адабиёти ҳуқуқӣ ғайр аз қонунҳои конститутсионӣ дигар қонунҳоро қонунҳои ҷорӣ меноманд, дар баъзе сарчашмаҳо онҳоро қонунҳои одӣ ва муқаррарӣ низ меноманд. 
Қонунҳои ҷорӣ бо тарзи қабул ва эътибори ҳуқуқӣ гирифтан аз қонунҳои консгитутсионӣ фарқ доранд. Қонунҳо санади меъёрӣ-ҳуқуқӣ мебошанд, ки мутобиқи тартиби муқарраршуда аз тарафи мақомоти қонунгузор ё бо роҳи раъйпурсӣ қабул карда мешаванд ва масъалаҳои муҳимтарини
ҳаёти давлат ва ҷомеаро танзим мекунанд.

Қонунҳои ҷорӣ ба Конститутсия ва қонунҳои конститутсионии дахлдор бояд мувофиқ бошанд. Мувофиқи Конститутсияи ҶТ қонунҳоро Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо тарафдории аксарияти шумораи умумии вакилон қабул менамояд, агар тартиби дигарро Конститутсия муқаррар накарда бошад. Қонунҳое, ки Маҷлиси намояндагон қабул намудааст, ба Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод мешаванд, ба истиснои қонун дар бораи буҷаи давлатӣ. Маҷлиси миллӣ қонунро бо тарафдории аксарияти шумораи умумии аъзои худ ҷонибдорӣ мекунад. Дар мавриди дастгирӣ наёфтани қонун аз ҷониби Маҷлиси миллӣ қонун такроран дар Маҷлиси намояндагон баррасӣ мешавад. Дар сурати бо қарори Маҷлиси миллӣ норозӣ будани Маҷлиси намояндагон, қонун ҳамон вақт қабулшуда ҳисоб меёбад, ки агар Маҷлиси намояндагон онро такроран бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи шумораи умумии вакилон тасдиқ намояд.

Як навъи қонунҳои ҷорӣ кодекс мебошад.
## Нигаред низ
* Қонунҳои маҳаллӣ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонунҳои маҳаллӣ

**Қонунҳои  маҳаллӣ**  - як навъ қонунест, ки дар баъзе давлатҳои дорои воҳидҳои мухтор мавҷуд аст (Испания, Италия, Португалия, Шри-Ланка ва ғайра). Қонунҳои маҳаллиро мақомоти намояндагӣ бо роҳи раъйпурсӣ дар воҳиди мухтории мазкур оид ба масъалаҳои салоҳияти худ қабул мекунад ва онҳо фақат дар ҳудуди мазкур амал мекунанд (ниг. ба Қонун).
## Нигаред низ
* Қонун
* Қонунҳои ҷорӣ
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Нидо

**Нидо** — гурӯҳи калимаҳоест, ки маънои луғавӣ надоранд,ҳиссиёти ботиниву зоҳирӣ ва иродаи гӯяндаро ба нутқи ҳамсуҳбат ва предмету ҳодисаҳои олами воқеӣ ифода менамоянд. Нидо бо имою ишорат ва оҳанг (интонатсия) зич марбут аст. Ҳамин тавр, ҳиссаи нутқе, ки ҳаяҷону ҳиссиёти гуногун ва изҳори иродаро ифода мекунад, нидо номида мешавад. Ба гурӯҳи нидоҳои эмотсионалӣ пеш аз ҳама нидоҳои якҳиҷогиву дуҳиҷогии **э, о, а, е, и, эҳ, оҳ, уҳ (ӯҳ), у, ай, ҳу, ҳе, уф, во, туф (туфу), воҳ, вой, баҳ, аҳа, оҳо, оббо, ӯббо, эҳе, бай-бай, хуше, ана, мана, ҳӣ-ҳӣ, ура** ва ғайра дохил мешаванд. Маънои ин нидоҳо бештар ба воситаи оҳанги гуфтор муайян мегардад.

## Мисолҳо
* ***Э***, отунҷоне, гап бисёру мову шумо хабар надорем (Фотеҳ Ниёзӣ).
* ***Ай*** ,шумо чӣ хел одамед, ки ба як бор гуфтан намефаҳмед?
* ***Оббо***, писараме, гӯр пирӣ шавад,қариб, ки нашиносам- а!-гуфт охир Юнусбобо (Фотеҳ Ниёзӣ).
Калимаҳои зиёде аз ҳиссаҳои дигари нутқ ба нидо гузаштаанд ва ё ба вазифаи нидо истифода мешаванд: **ку, мана, ана, не, на (аз ҳиссача), офарин, аҳсан, ҳайф, ҳайҳотраҳмат, хайрият (аз исм), саломат бошед, хайр, муборак бошад, хуш омадед (аз феъл), ҳаргиз, асло (аз зарф), ки (аз пайвандак) ба ин ҳиссаи нутқ** гузаштаанд.

## Мисолҳо
* ***Аҷабо***, ман шунидам, ки вай рафтааст.
* ***Марҳамат кунед***, нон хӯред! (Садриддин Айнӣ)
* ***Хайрият***, ки харидор нест (Сотим Улуғзода).

## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — с. 336

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Сифати аслӣ

**Сифати аслӣ** аломат, хусусият ва чигунагии ашёву ҳодисаҳоро бевосита ифода менамояд: одами **озод**, фикри **олӣ**, ҳавои **гарм**, меваи **ширин**. Сифатҳои аслӣ ранг (**сурх, сафед**), сатҳу масоҳа (дур, наздик), хусусияти ашёҳоро, ки бо узвҳои ҳис дарк мешаванд (ширин,гарм), аломати ҷисмонии шахс ва ҳайвонот (**зӯр, пир, кар, гунг**) ва ғайраро ифода мекунанд.Сифатҳои аслӣ дараҷаи муқоисавӣ (**-тар**) ва дараҷаи олӣ (**-тарин**) қабул мекунанд: **зебо, зеботар, зеботарин**; такрор шуда, дараҷаи олии аломати ашёро ифода мекунанд (барфи **калон-калон**, миҷҷаҳои **дароз-дароз**); ба тарзи антоним ва синоним воқеъ мешаванд (**талх-ширин, паст-баланд**); аз онҳо бо пасванди -ӣ исми маънӣ (сурхӣ, далерӣ) ва бо пасванди -она зарф сохта мешавад (оромона, танбалона). 
## Нигаред низ
* Сифат
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология.- Душанбе: Дониш, 1985.-с.132

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Сифати нисбӣ

Сифатҳои нисбӣ аломат,хосият ва чигунагии ашёву ҳодисаҳоро аз рӯйи муносибати ба ашёе ё ҳодисае доштаи онҳо мефаҳмонанд.Ин муносибат ҳар хел мешавад: нисбат ба шахс (меҳри **модарӣ,** саломи **дӯстона,** либоси **бачагона**); ашёҳои ғайришахс (боғи **наздимактабӣ**, донишгоҳи **давлатӣ**, аспи **зотӣ**); замон (шамоли **субҳдамӣ**, ғамхории **доимӣ**, гандуми **тирамоҳӣ**); макон (духтари **дарвозӣ**, пудинаи **боғӣ**, гӯсфанди **ҳисорӣ**); таъинот (боғчаи **бачагона**, ёрии **тиббӣ**, флоти **ҳавоӣ)**;воситаи иҷро (меҳнати **дастӣ,** оташдони **газӣ**, осиёи **барқӣ**), сохта шудани ашё аз чизе (гулдони **булӯрин**, бинои **хиштин**, девори **тахтагӣ);** нисбат ба мафҳуми маънӣ (кори **илмӣ**, ҳаёти **ҳизбӣ**).
Хусусияти фарқкунанлаи сифати нисбӣ аз сифати аслӣ ин аст, ки дараҷа надорад ва аз он исмҳои маънию зарф сохта намешавад.
## Нигаред низ
* Сифат
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология.- Душанбе: Дониш, 1985.- с.133

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Муайянкунанда

Аъзои пайрави ҷумла, ки ашёро аз ҷиҳати аломат, сифат, хусусият, муносибат, соҳибият шарҳу эзоҳ медиҳад, **муайянкунанда** номида мешавад. Муайянкунанда, одатан, мубтадо, пуркунанда, ҳол ва ҷузъи номии хабарро аз ягон ҷиҳат муайян карда, аз ҷиҳати сохту таркиб ва ифодааш гуногун мешавад.
## Мисолҳо
* Чакраҳои ***калон-калони*** борон дар болои бом ва тирезаҳо нақоразанӣ мекунанд (Ҷалол Икромӣ).
* Ӯ бачаи ***боадаб, хушфеъл*** ва ***зебо*** буд (Сотим Улуғзода).
* Пешонаи ман арақи сард баровард (Сотим Улуғзода).
Муайянкунанда ба ду гурӯҳ ҷудо мешавад: муайянкунандаи изофӣ ва муайянкунандаи беизофа.
## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.- с.122

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Муайянкунандаи беизофа

**Муайянкунандаи беизофа** бо муайяншавандаи худ бе бандаки изофӣ, дар алоқаи ҳамроҳӣ меояд ва ҳамеша пеш аз муайяншаванда меистад. Ин муайянкунанда бештар бо шумораи миқдорӣ, бо ҷонишинҳои ишоратӣ ва сифатҳои дараҷаи олӣ ифода меёбад: ***ду*** китоб, ***ҳамин*** одам, ***беҳтарин*** донишҷӯ, ***дуюмин*** мактаб.
## Нигаред низ
* Муайянкунанда
## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.-с.166

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Муайянкунандаи изофӣ

**Муайянкунандаи изофӣ** бо муайяншаванда ба воситаи бандаки изофӣ алоқаманд шуда, ҳамеша пас аз муайяншаванда меояд: одами ***қоматбаланд***, дарахти ***серҳосил***, синфи ***панҷум***, падари ***Ҳалим***.
## Нигаред низ
* Муайянкунанда
## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.-с.123

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Ҳуқуқу озодиҳои фарҳангӣ

**Ҳуқуқу озодиҳои фарҳангӣ**  - ба ҳар шахс ҳуқуқи озодона дар ҳаёти
фарҳангии ҷамъият, эҷодиёти бадей, илмӣ ва техиикӣ ширкат варзидан, аз дастовардҳои онҳо истифода кардан дода шудааст. Сарватҳои фарҳангӣ ва маънавиро давлат ҳимоя мекунад.
Моликияти ақлӣ таҳти ҳимояи қонун қарор дорад (моддаи 40). Давлат ба шаҳрвандон сарфи назар аз ҷои истиқоматиашон дастрасӣ ба комёбиҳои фарҳангиро таъмин менамояд. Ин кор бо роҳи ба ҳама дастрас намудани арзишҳои ҷаҳонй ва ватанй, инкишоф додан ва баробар ҷойгир кардани муассисаҳои маданию равшаннамой дар мамлакат, рушди телевизион ва радио, нашриёт ва матбуот, китобхонаҳои бепул, рушди алоқаҳои маданй бо давлатҳои ҳориҷй таъмин карда мешавад. Яке аз кафолатҳои муҳими озодии фаъолияти эҷодии ипмй, бадеӣ, санъат, ихтироот ва кашфиёт, бекор кардани сензураи давлатӣ ва ҳар гуна маҳдудиятҳои гоявй мебошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ
* Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Ҳуқуқ ба истироҳат

**Ҳуқуқ ба истироҳат** – Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи шаҳрвандонро ба истироҳат пешбинӣ менамояд. Ин ҳуқуқ бо роҳи муқаррар кардани ҳафта ва рӯзи корӣ, рухсатии ҳарсолаи пулӣ, рӯзҳои ҳарҳафтаинаи истироҳат ва шароитҳои дигаре таъмин карда мешавад, ки қонун муайян кардааст (моддаи 37). Таъмини ин ҳуқуқ бо роҳҳои гуногун амалӣ гардонда мешавад, ки дар он худи шахс, корхонаю муассиса, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва давлат ҳиссагузор шуда метавонанд.
Вазифаи давлат аз он иборат аст, ки ба воситаи қонун давомнокии вақти кор, рӯзҳои истироҳат ва ид, рухсатии ҳарсолаи пулакӣ ва дигар чораҳои амалӣ гардондани ин ҳуқуқро муайян намояд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои татбиқи ин ҳуқуқ муассисаҳои истироҳатию тандурустӣ, муассисаҳои муолиҷавӣ ва осоишгоҳҳо, базаҳои сайёҳӣ, лагерҳои тандурустӣ ва ғайра фаъолият мекунанд..
 
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқҳои инсон
Ҳуқуқ ба корпартоӣ

**Ҳуқуқ ба корпартоӣ** — яке аз ҳуқуқҳои конститусионии кории (бештар иқтисодӣ) инсон дар давлатҳои демократӣ мебошад. Ҳуқуқ ба корпартоӣ қисми васеътари ҳуқуқ ба баҳсҳои кории инфиродӣ ва дастаҷамъии шаҳрванд бо истифода аз қоидаҳои муқарраркардаи қонун мебошад. Ин намуди ҳуқуқ бештар дар конститутсияҳои давлатҳои ҳориҷӣ таҷассум ёфтааст, конститутсияи собиқ давлатҳои сотсиалистӣ ин ҳуқуқро умуман эътироф намекарданд. Оид ба татбиқи ҳуқуқ ба корпартоӣ чи дар қонунгузорӣ ва чи дар матни конститутсияҳо маҳдудиятҳои бисёре дида мешавад. Чун қоида, ҳарбиён, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва муассисаҳои ҳаётан муҳим, умуман ҳамаи хизматчиёни давлатӣ
аз истифодаи ин ҳуқуқ маҳруманд.
Конститутсияи ҶТ чунин намуди ҳуқуқро пешбинӣ намекунад, вале дар Кодекси меҳнати ҶТ чунин ҳуқуқ сабт шудааст.
 
## Нигаред низ
* Ҳуқуқҳои инсон
## Эзоҳ
   

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқҳои инсон
Муродиф

**Муродиф**, **сино́ним** (аз  «ҳамроҳ» +  «ном») — калимаҳое мебошанд, ки аз ҷиҳати таркиби овозӣ ҳархела буда, як маъно ё маъноҳои ба ҳамдигар наздикро ифода мекунанд. Ба монанди:
* дӯст-рафиқ, ошно, ҷӯра, улфат, қадрдон, ёр;
* душман-хасм, адӯ, ғаниб, рақиб, бадхоҳ, ҳариф, ағёр, хоин, бадбин;
* азоб-уқубат;
* ҷабр-ҷафо;
* зулм-ситам;
* ғам-андӯҳ
* Дунё-гутти, олам ,
* Зур-тавонно, қодир, пурзур, ва ғ
* Ҷасур-далер, нотарс, шуҷоъ

Ситамгар

## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе: Маориф,1983.-с.166

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Исми маънӣ

**Исмҳои маънӣ** (абстракт) номи мафҳумҳое мебошанд, ки ҷисм надоранд: **ақл, фикр, ишқ, некӣ, бадӣ, хониш, бориш, камбизоатӣ, ташвиқот.**

## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.-с.96

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Қонуни ҳуқуқӣ

**Қонуни ҳуқуқӣ** — ақида ва талаботи муҳимтарини ҳуқуқи фитрӣ, принсипи аввалиндараҷаи фалсафаи ҳуқуқ, асоси ҷаҳонбинии ҳуқуқӣ ва фаҳмиши васеи (муосири) ҳуқуқ аст. Он аз тафовути ҳуқуқи фитрӣ ва ҳуқуқи позитивӣ ҳосил шуда, зарурати қабули қонунҳоро (тамоми шаклҳои расмии ифодаи ҳуқуқро) бо назардошти талаботу арзишҳои башар дар назар дорад. Ақида ва талаботи қонуни ҳуқуқӣ ҳоло дар Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ мустаҳкам шудааст. Аз ҷумла, Конститутсия як қатор талаботҳои аввалиндараҷаи қонуни ҳуқуқиро мустаҳкам намудааст, ба монанди ба Конститутсия мутобиқ будани қонунҳо, афзалияти санадҳои ҳуқуқии байналхалқӣ дар назди қонунҳои ҷумҳурй, ҳатман нашр шудани қонунҳо (м. 10), имкони ҳифз гардидани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд аз ҷониби қонунҳо (м. 14), вази-фаи давлат оид ба эътироф, риоя ва ҳифзи ҳуқуқҳон фитрии инсон (м.5).
## Нигаред низ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонуни суд

**Қонуни суд**  -  истифода ё худ татбиқи қонуни давлате дар назар дошта мешавад, ки дар он ҷо баҳс (дар суд, арбитраж ва дигар мақомоти дахлдори ваколатдор) баррасӣ карда мешавад.

Дар чунин маврид ҳуқуқи интихоб намудан оид ба истифодаи системаи ҳуқуқии ин ё он кишвар ба вуҷуд намеояд ва қатъи назар аз унсури хориҷӣ, ҳуқуқи мурофиавии кишваре татбиқ карда мешавад, ки баҳс дар он ҷо баррасӣ мегардад.
## Нигаред низ
* Қонун
* Қонуни мурофиаи ҷиноятӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонуни мурофиаи ҷиноятӣ

**Қонуни мурофиаи ҷиноятӣ**   - қонунест, ки махсус барои ба танзим даровардани низоми муносибатҳои мурофиавии ҷиноятй қабул гардидааст. Чунин қонун дар ҶТ, пеш аз ҳама КМҶ мебошад. Дигар қонунҳое мавҷуданд, ки баъзе меъёрҳои мурофиаи ҷиноятиро доранд, лекин онҳо
баъзе масъалаҳои ташкилй ва махсуси мурофиаи ҷиноятиро танзим менамоянд. ).
## Нигаред низ
* Қонуни суд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонуни федералӣ

**Қонуни федералӣ** - қонун дар давлатҳои федеративӣ, ки амалашон дар ҳама ҳудуди давлат паҳн мегардад. Дар қонунгузории чунин давлатҳо ҳамеша салоҳиятҳои федератсия ва субъектҳои он фарқ кунонида мешавад. Масалан, дар Конститутсияи ИМА соли 1787 номгӯи масъалаҳои қонунгузории федеративӣ дар фасли 8 моддаи 1; дар Қонуни Асосии Олмон соли 1949 салоҳияти хоси қонунгузории федератсия дар моддаи 73; дар Конститутсияи Русия соли 1993 дар моддаҳои 102-108 нишон дода шудаанд. Баробари қонуни федеративӣ баъзе давлатҳои федеративй инчунин қонунҳои конститутсионии федеративӣ қабул мекунанд, ки аз қонунҳои ҷории федеративй боло меистанд. Қонунҳои конститутсионии федеративӣ оид ба масъалаҳои ба ихтиёри федератсия додашуда қабул карда мешаванд. Оид ба кадом масъалаҳо қабул кардани чунин қонунро Конститутсия нишон
медиҳад.
## Нигаред низ
* Қонунҳои маҳаллӣ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонунҳои байналмилалӣ

**Қонунҳои байналмилалӣ** – дар моддаи 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1994 дар бораи қонунҳои байналмилалӣ меъёр вуҷуд дорад. Баробари ин дар моддаи 10 ва 14 ибораи *«санадҳои ҳуқуқии байналмилалӣ»* низ вомехӯрад, ки бо ибораи қонунҳои байналмилалӣ ҳаммаъно мебошад.
## Нигаред низ
* Қонун
* Қонунҳои федералӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонун ва одатҳои ҷанг

**Қонун ва одатҳои ҷанг** – маҷмӯи принсип ва меъёрҳои ҳуқуқи байналхалқӣ мебошад, ки муносибатҳои байни кишварҳоро дар масъалаҳои алоқаманд бо бурдани ҷанг танзим менамоянд. Қонун ва одатҳои ҷанг асосан ба хусусияти башардӯсгии (гуманизатсияи) ҷанг, маҳдуд кардани
доираи низоъҳои ҳарбӣ нигаронида шудааст.
## Нигаред низ
* Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Ҳоли макон

**Ҳоли макон** ҷой, мавқеъ, макон, сӯйи ҳаракати амалу ҳолатро мефаҳмонад.Ҳоли макон бештар бо таркибҳои зарфи макон, бо исмҳо, пешоянду исм, таркибҳои ҷонишинӣ ифода меёбад.
## Мисолҳо
* ***Дар хона*** Зайнаб ва Хадича ба абрӯҳояшон ӯсма мекашиданд (Ҷалол Икромӣ).
* ***Дар як тарафи табақи палав*** Бобо Муродбой нишаста буд: ***дар рӯ ба рӯйи ӯ*** ятимонаш-Шодӣ ва Истад менишастанд (Садриддин Айнӣ).
## Нигаред низ
* Ҳол
## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.-с.226

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Сартарошхона

**Сартарошхона** — муассисаи бо асбобҳои махсус ҷиҳозонидае, ки одатан дар он мӯйи одамон ба тартиб оварда мешавад (хидматрасониҳои мӯйгирӣ, мӯйкӯтоҳкунӣ, гирифтан ва кӯтоҳкунии ришу бурут ва ғайра).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Беҳдошт
Гурӯҳ:Мӯй
Ҳоли мақсад

**Ҳоли мақсад** мақсаду матлаби воқеъ шудани амалу ҳолатро мефаҳмонад. Ин ҳол бештар бо пешоянди барои, пешояндҳои таркибии бо мақсади, бо нияти, бо умеди ва исмҳо ифода меёбад.
## Мисолҳо
* ***Мо бо нияти ба шаҳр рафтану ба мактаб дохил шудан*** кӯшиш мекардем, ки камтар хӯрему бештар захира кунем (Сотим Улуғзода).

## Нигаред низ
* Ҳол
## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.-с.226

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Қонунияти конститутсионӣ

**Қонунияти Конститутсионӣ** – ба Конститутсия мутобиқ будани тамоми қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ, ки аз талаботи волоият ва эътирофи ҳуқуқии Конститутсия сарчашма гирифта, дар натиҷаи он амали мустақими меъёрҳои консгитутсионӣ, низоми муташаккилона ва
устувори мутобиқати кулли санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқии амалкунанда ба Конститутсия таъмин мегардад.

Ақида ва принсипи қонунияти конститутсионӣ дар м. 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон зикр шудааст. Мувофиқи он *«қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи Конститутсияанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд».*  Вазифаи таъмини қонунияти конститутсионӣ ба зиммаи Суди консгитутсионӣ гузошта шудааст. Муайян намудани мувофиқати қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии Маҷлиси Олӣ, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳукумат, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ ва дигар мақомоти давлатию ҷамъиятӣ, қарордодҳои ба қувван қонун надаромадаи Тоҷикистон ба  Конститутсия - салоҳияти Суди конститутсионии ҶТ аст. Қонунияти Конститутсионӣ-дар ҳуқуқи конститутсионӣ ба ду мазмун фаҳмида мешавад. Ба мазмуни васеъ қонунияти конститутсионӣ риояи қатъӣ ва иҷрои конститутсия аз тарафи ҳамаи мақомоти ҳокимияти давлатӣ, худидора, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, шахсони ҳуқуқӣ ва ҷисмонӣ мебошад. Таъмини кафолати қонунияти конститутсионӣ ба воситаи суд, пеш аз ҳама, Суди конститутсионӣ амалӣ гардонида мешавад.
Ба мазмуни маҳдуд қонунияти конститутсионӣ мувофиқати санадн муайянро бо конститутсия ифода мекунад.
## Нигаред низ
* Қонун
* Қонунҳои конститутсионӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Ҳол (забоншиносӣ)

**Ҳол** аъзои пайраве мебошад, ки тарзи иҷро шудан ё нашудан,замон, макон, сабаб, мақсад, миқдор, дараҷа (андоза) ва ё муносибатҳои ба амал вобастаро ифода мекунад.Ба вазифаи **ҳол**, асосан, зарф меоянд.Баробари зарфҳо дигар ҳиссаҳои нутқ, масалан исмҳо (бо ёрии пешояндҳо, пасояндҳо, ҳатто бе ин ёридиҳандаҳо ҳам), сифатҳо, шумораҳо, феъли ҳол, ибораҳои фразеологии хусусияти зарфӣ дошта низ ба вазифаи ҳол меоянд. Ҳол аз рӯйи маъно ба чунин гурӯҳҳо ҷудо мешавад:
:1.Ҳоли замон;
:2.Ҳоли макон;
:3.Ҳоли мақсад;
:4.Ҳоли миқдору дараҷа;
:5.Ҳоли монандӣ;
:6.Ҳоли сабаб;
:7.Ҳоли шарт;
:8.Ҳоли тарзи амал.
## Адабиёт
* Луғати синонимҳои забони тоҷикӣ.- Душанбе:Маориф,1993.- с.225

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Қонунҳои органикӣ

**Қонунҳои органикӣ** — (аз калимаи франсавии - органикӣ, ташкилӣ-расмӣ гардондашуда) - навъи қонунҳое, ки мувофиқи Конститутсияи Фаронса соли 1958 ба низоми сарчашмаҳои ҳуқуқи давлатӣ (конститутсионӣ) дохил карда шудааст. Дар қонунгузории чандин давлатҳои дигар низ ҷои қонунҳои органикӣ муайян карда шудааст. Одатан
дар Конститутсияи ин мамлакатҳо доираи муносибатҳои ҷамъиятӣ, ки
фақат бо қонунҳои органикӣ танзим
шуданаш мумкин аст, муайян карда
шудааст. Дар модцаи 81 Конститутсияи Испания муқаррар карда шуда-
аст, ки зери мафҳуми қонунҳои органикӣ он қонунҳое дониста мешаванд,
ки инкишофи ҳуқуқу озодиҳои асосиро муайян мекунанд, вазъи ҳуқуқии
ҷомеаҳои мухторй, ҳуқуқи умумии
интихоботро танзим менамоянд ва
инчунин дигар қонунҳоест, ки Конститутсия пешбинӣ кардааст. Қонунҳои
органикӣ мувофиқи Констнтутсияи
Гурҷистон (модцаи 66), Молдова (моддаи 74) бо аксарияти овозҳои вакилони интихобшуда қабул мешавад,
қонунҳои ҷорӣ бошад, бо аксарияти
овозҳои вакилони ҳузурдошта қабул
мегардад. Дар моддаи 72 Конститутсияи Молдова қонунҳои мамлакат ба
се намуд: конститутсионӣ, органикӣ
ва ординарӣ ҷудо шудааст. Ҳамагӣ
шонздаҳ номгӯн муносибатҳои ҷамъиятӣ нишон дода шудаанд, ки оид ба
онҳо қонунҳои органикӣ қабул карда
мешаванд. Инчуннн қонунҳои органикн дар соҳаҳое қабул карда меша-
ванд, ки парлумон зарур донистааст.
Дар ҳуқуқи конститутсионии ҶТ айнияти қонунҳои органикӣ қонунҳои
конститутсионӣ мебошанд (ниг. Ба Қонунҳои консгитутсионӣ).
## Нигаред низ
* Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонунҳои 12 ҷалвал

**Қонунҳои 12 ҷалвал**  – нахустин қонуни хаттии Рим буда, бунёди ҳуқуқи ягонаи квиритй ё маданиро барои шаҳрвандони Рум замина гузошт. Қонунҳои XII ҷадвал ҳуқуқи одатии Римро ба ҳам муттаҳид намуданд.
## Нигаред низ
* Қонун

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Қонунҳои Ману

**Қонунҳои Ману** — машҳуртарин маҷмӯи фармудаҳои динию ахлоқии асри XI то милод ва асри XII мелодӣ буда, аз 12 боб ва 2685 шлок - шеър иборатанд ва меъёрҳои ҳуқуқии соҳаҳои гуногуни ҳуқуқро дар бар мегиранд.
## Нигаред низ
* Қонун
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Гурӯҳ:Дин
ДДТТ (мазмунҳо)

Барои **ДДТТ** мақолаҳои зерин ёфт шуданд:

# ДДТТ -- Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон.
# ДДТТ -- Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино.
#
Ҳоли миқдору дараҷа

Ҳоле, ки миқдору андоза (дараҷаи) амалу ҳолатро фаҳмонда, бештар бо зарфи миқдору дараҷа , шумора ва таркибҳои исми макону замон ифода меёбад, **ҳоли миқдору дараҷа** ном дорад.
## Мисолҳо
* Ин аввалин ҳуҷум, аввалин қадами далеронаи роҳи озодиро ***садҳо бор*** ва ***ба ҳазор шаклу ранг*** ба сурат мегирифтанд (Ҷалол Икромӣ).
* Раванда ***дар панҷ дақиқа*** ба назди аспи худ расид (Садриддин Айнӣ).
*...замини ҳавлиашро ***баробари замини роҳи калони Регистон*** чуқур кофта атрофашро бо хишти пухта девор мекашад (Садриддин Айнӣ).
## Нигаред низ
* Ҳол
## Адабиёт
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.- Душанбе:Маориф,1983.-с.226

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Юсуфалӣ Ҳасанов

**Юсуфалӣ Ҳасанович Ҳасанов** (20 майи соли 1960, Понғоз, ноҳияи Ашт, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — и тоҷик, доктори илмҳои физика ва математика (2015), Аълочии маорифи ҶТ (2005). Ӯ дар Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ва дар филиали Донишкадаи энергетикаи Москва дар шаҳри Душанбе таълим медиҳад.

## Зиндагинома
Юсуфалӣ Ҳасанович Ҳасанов  Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи Ленинро дар шаҳри Душанбе соли 1983 хатм кардааст.
* 1983-1987 - Ассистенти кафедраи математика компютеризатсияи ДДО ба номи Т.Г.Шевченкои ш.Душанбе; 
* 1987-1989 - Хидмат дар Артиши Шӯравӣ дар Афғонистон; 
* 1989-1991 - Устоди DGPI математика компютеризатсия; 
* 1992-1994 - аспиранти Донишгоҳи давлатии Днепрепетровск; 
* 1994-1995 - Муаллими калони шуъбаи ҳисоббарории математика дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ;
* 1995-1996 - Мудири кафедраи информатика ва математикаи Донишгоҳи технологии Тоҷикистон; 
* 1996-2000 - Мудири кафедраи математика ва ЕНД-и Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон; 
* 2000-2009 -  Мудири кафедраи информатика ва системаҳои иттилоотии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
Аз соли 2009 дотсенти кафедраи информатика ва системаҳои иттилоотии  Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 80 корҳои илмӣ ва методӣ. Мавзӯи илмии ӯ ба омӯзиши хосиятҳои функсияҳо дар рушди системаи иттилоотии автоматикунонидашудаи АСУ дар донишгоҳ бахшида шудааст.

## Ҷоизаҳо
* Ордени «Ситораи сурх» (1988); 
* Медали «Барои хидмат дар ҷанг» (1988); 
* Ифтихорномаи фахрии Президиуми Шӯрои Олии СССР (1989); 
* Аълочии маорифи ҶТ (2005);
## Осор
* Об абсолютной сходимости рядов Фурье почти-периодических функций // Ряды Фурье: теория и приложения. – Киев, 1992; 
* О приближении функций двух переменных некоторыми интегралами Фурье // Доклады АН РТ. – 1993. –Т.36. – №3; 
* О приближении почти периодических функций двух переменных суммами типа Марцинкевича-Зигмунда // Математические заметки ЯГУ. - Якутск, 2001. – Т.9. – Вып. 2; 
* Практикум по информатике. – Душанбе, 2004; 
* Практикум по математике для абитуриентов. – Душанбе, 2005; 
* Практикум по изучению СУБД MS Access. – Душанбе, 2006; 
* Об абсолютной сходимости кратких рядов Фурье почти- периодических функций // Известия вузов. Северокавказский регион. Естественные науки. Спецвыпуск. – 2011.
## Нигаред низ
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми физикаву математика
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ашт
Вожагон

**Вожагон** () — феҳрасти маҷмӯаи вожаҳо, вожаҳои калимаҳои як мавзӯъ ё як китоб; лексика.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Ваколат

**Ваколат** ( — нигаҳбонӣ; вогузории иҷрои коре аз ҷониби касе) — дар ҳуқуқ қисми таркибии салоҳият; ҳуқуқ ва уҳдадориҳои маҳдуде, ки барои анҷом додани коре ба таври расмӣ ба касе дода мешаванд.

Ҳар як мақомоти давлатӣ ва шахси мансабдор дар доираи салоҳияте, ки қонун барои ӯ додааст ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ Ваколатҳои сершумор дошта метавонад. Ваколатҳо вобаста ба самтҳои фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ пайдо мегарданд. Самаранок амалӣ гардондани Ваколатҳо барои то охир татбиқ гаштани салоҳияти мақомоти давлатӣ мусоидат мекунад. Ваколатҳои Президент, Парламент ва Ҳукумат дар Конститутсия муқаррар карда мешаванд. Мас., Ваколатҳои Маҷлиси Олӣ дар моддаҳои 55-57, Ваколатҳои Президент дар моддаи 69 ва моддаҳои дигари Конститутсия (Сарқонун)- и Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда шудаанд. Мувофиқи Конститутсия салоҳияти Маҷлиси Олӣ ба се гурӯҳи Ваколатҳои: Ваколатҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон ҳангоми баргузории ҷаласаҳои якҷоя, Ваколатҳои хосси Маҷлиси миллӣ ва Ваколатҳои хосси Маҷлиси намояндагон ҷудо карда шудааст. Ҳарчанд дар моддаҳои мазкури Конститутсия салоҳият зикр шудааст, аммо дар асл сухан дар бораи Ваколатҳои сохторҳои Маҷлиси Олӣ меравад, зеро ҳамаи Ваколатҳои дар онҳо номбаршуда дар маҷмӯъ салоҳияти Маҷлиси Олиро ташкил менамоянд.

Ваколатҳои мақомоти ҳокимияти давлатиро қонунҳо ба Ваколати вогузоршаванда, муштарак ва истисноӣ ҷудо мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Қонунияти ҳуқуқӣ

**Қонунияти ҳуқуқӣ** — ин риоя ва иҷрои аниқ ва бемайлони талаботҳои қонуни ҳуқуқӣ аз ҷониби ҳамаи субъектони ҳуқуқ мебошад. Қонунияти ҳуқуқӣ-принсипи муҳими фаъолияти давлати ҳуқуқбунёд, кафолати инкишофи мӯътадили ҷомеаи шаҳрвандӣ, риояву ҳифзи ҳукуқу озодиҳои инсои ва шаҳрванд, талаботи амали мақомоти давлатӣ ва ашхоси мансабдор, заминаи таъмини тартиботи ҳуқуқии ҷомеа мебошад. Мақсад аз таъмину таҳким ва риояи қонунияти
ҳуқуқӣ ин ташкили шароити мусоиди ҳуқуқӣ барои риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, талаботу арзишҳои инсонӣ, унсуру нишонаҳои давлати ҳуқуқбунёд, ҷомеаи шаҳрвандӣ, таъмини тартиботи ҳуқуқӣ ва сохти ҳуқуқии ҷомеа, ривоҷи муносибатҳои ҳуқуқии хусусӣ, соҳибкорй,
тиҷорат ва шаклҳои дигари фаъолиятн озоди иқтисодӣ, амалн бевосита
ва номаҳдуди меъёрҳову принсипҳои
ҳуқуқи байналхалқӣ, алалхусус дар
соҳаи ҳуқуқҳои инсон, таъмини нуфуз ва мақоми баланди инсон дар
ҷомеа, имкони амали мустақими меъёрҳои конститутснонӣ оид ба ҳуқуқу
озодиҳо дар тамоми қаламрави давлат мебошад.

Талаботҳои қонунияти ҳуқуқӣ дар бисёр моддаҳои Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мустаҳкам шудаанд, чунончи эътироф, риоя ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳо аз ҷониби давлат (м. 5, қ. 3), ҳифзи ҳуқуқу озодиҳо аз ҷониби қонунҳои ҷумҳурӣ (м. 14, қ. 1), Президент ҳамчун ҳомии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд (м. 64, г. 2), ҳифзи ҳуқуқу озодиҳо дар фаъолияти ҳокимияти судӣ (м. 84, қ.1), назорати прокурорӣ баҳри таъмини қонуният (м. 93) аст.
## Нигаред низ
* Қонунҳои конститутсионӣ
* Қонуният

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Қонун
Аргон

**Aргон** (**Ar**, аз ) — элементи химиявии гурӯҳи VIII системаи даврии Менделеев, гази инертӣ; рақами атомиаш 18, массаи атомиаш 39,948.

Дар ҳолати муқаррарӣ аргон гази беранг, бебӯй ва бемаза аст. Дар табиат аргон танҳо дар ҳолати озод дучор мешавад. Атмосфера 16·1012 m, қишри замин 0,165·1012 m, об 0,752·1012 m аргон доранд. Дар таркиби ҳаво 0,98 % аргон ҳаст. Аргони атмосферӣ аз се изотопи устувор — 36Ar (0,337 %), 38Ar (0,063 %) ва 40Ar (99,60 %) иборат мебошад. Аз сабаби зиёд будани изотопи 40Ar массаи атомии он аз массаи атомии К, ки дар системаи даврии Менделеев аз он пеш меистад, зиёдтар аст. Аз изотопҳои радиоактивии сунъии аргон барои нишонаи радиоактивӣ 37Ar (давраи нимкоҳишаш 35 шаборӯз) короям аст. Зичии аргон (дар 0°С, 101325 н/м2) 1,7839 кг/м3, ҳарор. гудозиш −189,3°С, ҳарорати ҷӯшиш — 185,9°С. Дар 1 л об дар шароити муътадил 51,9 м3 аргон ҳал мегардад. Аргон дар металлҳо ҳал намешавад. Молекулаи аргон якатома аст. Ҳамаи кӯшишҳои ҳосил кардани пайвастҳои валентии аргон бенатиҷа анҷом ёфтанд. Аргон бо пайвастҳое, ки дар панҷараҳои кристаллии худ ковокии андозааш тақр. ба андозаи аргон мувофиқ доранд, пайвастҳои мудохил (клатратҳо) ҳосил мекунад, мас., бо H4O, D2O, фенол, гидрохинон ва ғайра. Аз онҳо Ar·6H2O бештар омӯхта шудааст. Дар пайвастҳои мудохил, мас., дар SO2· 6H2O изоморфи SO2-ро бо Ar иваз кардан мумкин аст. Ин барои дар фишори мӯътадил синтез кардани Ar·6H2O имконият медиҳад. Дар саноат аргонро аз ҳаво дар натиҷаи сахт хунук кардани он ҷудо мекунанд. Аргонро аз дигар газҳои инертӣ бо усули газохроматографӣ низ ҷудо кардан мумкин аст. Аргон ҳангоми таҳвили ҳароратии металлҳое, ки зуд оксид мешаванд, васеъ истифода мегардад. Дар ҳавои аргон металлҳои камёфт ва рангаро кафшер мекунанд, Ti, W, Zr ва ғ-ро мегудозанд. Бо аргон чароғҳои барқиро пур менамоянд (аргон суръати бухори волфрамро суст ва равшании онро зиёд мекунад). Аргони радиоактив баъзан барои назорати системаҳои ҳавотозакунӣ кор фармуда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Гурӯҳ:Аргон
Вакил

**Вакил** () — он ки иҷрои коре аз тарафи касе, муассиса ё ҷамъияте ба ӯ супурда шудааст, намоянда; гумошта, фиристода:

# вакили анҷуман — вакили муътамад, ҳайати вакилони ҳукуматӣ; вакили мухтор.
# вакили парламент — намояндаи интихобӣ дар парламент, маҷлис, депутат;
# *таърих:* — намояндаи соҳибихтиёри давлати марказӣ дар вилояте (дар солҳои аввали инқилоби Бухоро).

## Боз нигаред
* Вакили никоҳ
* Вакили озуқа
* Вакили сиёсӣ
* Вакили харҷ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 

Гурӯҳ:Мафҳумҳо
Гурӯҳ:Вакилон
Воқеият

**Воқеият** ( — воқеӣ будан) — дар фалсафа кулли мавҷудот, дар маҷмӯъ олами объективӣ, ки новобаста ба ирода ва тасаввуроти инсон вуҷуд дорад; ҳақиқат ҳамчун ҳастии билфеъл.

Дар маърифати илмии муосир мафҳуми воқеият барои ифодаи ягон ҷанба ё бахши ҳастӣ истифода шуда, мавзӯи илми мушаххасро фаро мегирад (мас., воқеияти физикӣ, воқеияти биологӣ, воқеияти иҷтимоӣ ва ғайра). Воқеияти физикӣ низоми мудракҳои назариявиеро дар бар мегирад, ки тавассути назарияҳои алоҳидаи физикӣ (ё худ маҷмӯи назарияҳо) мураттаб гардида, ба онҳо мақоми ҳастишиносӣ дода шудааст. Воқеияти физикӣ олами воқеии объективиро тавассути мафҳумҳо, қонунҳо ва усулҳои назариявӣ-физикӣ тавсиф мекунад ва аз ин рӯ, онро аз воқеияти объективӣ, ки аз ягон назарияи физикӣ вобаста нест, бояд фарқ кард. Воқеияти биологӣ на танҳо ҳастии объективии олами биологӣ, балки рафтори фаъоли мудрикро низ дар бар мегирад.

Дар материализми диалектикӣ воқеият ба ду маъно фаҳмида мешавад:
* кулли ҳастӣ, яъне тамоми олами моддӣ бо ҷумлаи маҳсулоти идеалии он;
* воқеияти объективӣ, яъне маҷмӯи тамоми намудҳои моддаи ҳастӣ.

Воқеият бо ҳам муносибати мураккаб доранд: ҳастӣ маҷмӯи намудҳои воқеият буда, воқеиятро ҳамчун ҷузъи таркибии худ фаро мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Философский энциклопедический словарь. М., 1989;
* Виртуальная реальность как феномен науки, техники и культуры. СПб., 1996;
* Лефевр В. А. Космический субъект. М., 1996;
* Виртуальная реальность. Философские и психологические проблемы. М., 1997;
* Опенков М. Ю. Виртуальная реальность диалога. Новые образы познания и реальности. М., 1997;
* Носов Н. А. Виртуальная философия // Философский век. СПб, 1998;
* Фролов И. Т. Введение в философию. М., 2003.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳастишиносӣ
Регистон

**Регистон** (ӯзб. *Registon*) — майдон ва ансамбли ёдгории қадим (XV—XVI асрҳо) дар шаҳри Самарқанд (Ӯзбекистон) аст. Ансамбли Регистон аз се мадраса иборат аст: мадрасаи Улуғбек, мадрасаи Тиллокорӣ ва мадрасаи Шердор. Соли 2001 мадрасаҳои ансамбли Регистон ва дигар ёдгориҳои меъмории Самарқанд ба феҳристи умумибашарии ЮНЕСКО дохил карда шудааст.

## Суратҳои дигар

Image:Samarkand madrasa Ulugh Beg.JPG|Мадрасаи Улуғбек
Image:Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG|Мадрасаи Тиллокорӣ
Image:Samarkand, Registan, Sher Dor Medressa (6237690265).jpg|Мадрасаи Шердор


## Манобеъ
* Регистан — сердце города барсов 
* Статья ''Регистан'' в Большой советской энциклопедии

Гурӯҳ:Меъмории исломӣ
Гурӯҳ:Самарқанд
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Самарқанд
Ҷинсҳои кӯҳии магматикӣ

thumb|270x270px|Гранит
**Ҷинсҳои кӯҳии магматикӣ** — ки дар натиҷаи сахт шудани магма пайдо мешаванд, ҷинсҳои кӯҳии магматикӣ номида мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ
Фарҳанги форсии Муъин

«**Фарҳанги форсии Муъин**» () — луғати тафсирӣ мебошад, ки солҳои 1963—1973 дар 6 ҷилд ба табъ расидааст. Се ҷилди аввали он калимаҳо, таркибҳои феълӣ ва ибораҳои рехтаро дар бар мегирад. Дар охири ҷилди 3 таркиботи хориҷӣ, фаронсавӣ, англисӣ ва ғ. илова шудааст. Дар радифи сарвожа ва баъзе ибораҳо овонавишти лотинии онҳо оварда шуда, номи лотинии истилоҳоти тиб, наботот, ҳайвонот ва ғ. дар поварақ ишора гардидааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Фарҳанги бузурги сухан

«Интишороти сухан» кори таълиф ва чопи як фарҳанги мӯътабареро бо номи **«Фарҳанги бузурги сухан»** оғоз намуд ва тайи солҳои 1995-2003 он дар 8 ҷилд аз чоп баромад.  Фарҳанги мазкур ба таври кулл мутобиқ ба завқ ва фаҳмиши табақаи миёнаи босаводони эронӣ ва ҳамчунин дигар хонандагони кишварҳои ҳамзабон таҳия ва тадвин шудааст, то ки ҳам эҳтиёҷоти касоне, ки ба матнҳои муосир ва вожаҳои ноошнои забони гуфтории рӯзмарра бармехӯранд ва ҳам ниёзи ононеро, ки ба матнҳо ва осори куҳан сарукор доранд, бароварда тавонад. 
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Фарҳанги Амид

«**Фарҳанги Амид**» (), «**Фарҳанги форсии Амид**» () — фарҳанги тафсирии форсӣ, таълифи Ҳасан Амид. Зиёда аз 25 ҳазор калимаро дар бар мегирад.

## Сохтор ва вижагӣ
* Дар муқаддима, ки муаллиф онро нигошта, баъзе ҳиссаҳои нутқ шарҳ ёфтаанд.
* Тартиби вожвгон мувофиқи алифбои форсист.
* Омадани нишонаҳои овоии вожагон (барои гуфтани дурусти вожагон) дар миёни камонак баробари ҳар вожа,
* Забоне, ки вожагон аз он омадааст ва вожаи аврупоии воридшуда ба забон низ ба ҳамон забон оварда шуда,
* Гунаи вожагон бар пояи дастури забон,
* Овонигории вожагони тозӣ. Чам (маъно)-и ин вожагон низ ба гунаи рӯшан ва ба забони сода нигошта шуда.
* Ин фарҳанг дарбаргирандаи 22 ҳазор ва 475 вожа аст, ки дар забони форсӣ ба кор рафтаанд ва номи ҷойҳову шаҳрҳову нависандагон ва ҳунармандон дар он нест.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳасани Амид, Фарҳанги Амид, дар ду ҷилд, чопи шашум, — Теҳрон, 1351//1973;
* Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1983, ҷилди 7. — С. 536

## Пайвандҳо
*  Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Луғатномаи Деҳхудо

**Луғатнома Деҳхудо** () — фарҳанги бисёрҷилдаи энсиклопедӣ ва аввалин фарҳанги ҷомеест, ки калима ва истилоҳоти соҳаҳои гуногунро фаро мегирад. Яке аз хусусиятҳои барҷастаи ин «Луғатнома» Алиакбари Деҳхудо айнан овардани вожагон ва ашъори шоирон аз фарҳангу луғатномаҳои тафсирии давраи классикӣ мебошад ва он як навъ ҷамъбасти фарҳангнигории тоҷикӣ-форсӣ аз «Луғати фурс»-и Асадии Тӯсӣ то ибтидои асри XX ба ҳисоб меравад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Фарҳанги Нафисӣ

**«Фарҳанги Нафисӣ» ва ё «Фарнудсор»**, таълифи Алиакбари Нафисӣ — фарҳанги тафсириест, ки солҳои 1899—1924 таълиф гардида, 158431 моддаи луғавиро дар бар мегирад, ки аз он 58879-тоаш форсӣ ва 99552-тоаш арабист. Дар фарҳанг калимаҳои туркӣ ва аврупоӣ, ки ба забони форсӣ гузаштаанд, низ тафсир ёфтаанд. Барои он ки талаффуз фаҳмо бошад, дар ҳар як сарвожаи моддаи
луғавӣ овонавишти лотинии он ҳам сабт шудааст. Пас аз тафсири маънои калимаҳо таркибҳо ва ибораҳои фразеологии онҳо дар ҳамон моддаи луғавӣ шарҳ меёбанд. Муаллиф дар тафсир ба тобишҳои маъноии калима ва гунаҳои он диққат додааст. «Фарҳанги Нафисӣ» дар 5 ҷилд бори аввал солҳои 1938—1955 дар Теҳрон ба табъ расид.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ 

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Азал

**Азал ()** — ҷовидон будан дар гузашта, замоне, ки ибтидо надорад, муқобили абад 1; ибтидои даҳр.

*Азал// Азалл а.*гумроҳтар; гумроҳтарин''

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 44

Гурӯҳ:Фалсафа
Абад

**Абад** **1. ҷовидонӣ, ҷовидон будан; замоне, ки охир надорад;** муқобили азал:**
2.***ҷовид, ҷовидонӣ, доимӣ*.'''

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 25

Гурӯҳ:Замон
Ҷавшан

thumb|200px|Ҷавшан
**Ҷавшан** навъе аз либоси ҷангии оҳанин, ки монанд ба зиреҳ аст, аммо зиреҳ аз ҳалқаҳо ва ҷавшан мураккаб аз ҳалқаҳову порчаҳои оҳан мебошад.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А–О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.766
* Вендален Бехайм. Энциклопедия оружия.
* Поддоспешная и надоспешная одежда: обзор. 

Гурӯҳ:Ҷангафзорҳои бостонӣ
Ахбори генетикӣ

**Ахбóри генетикӣ** — маълумот роҷеъ ба таркиб, сохт ва хусусияти мубодилаи моддаҳои организм (сафедаҳо ва кислотаҳои нуклеат) ва фаъолияти онҳо, ки дар сохтори ирсии организм (хромосомаҳо, ситоплазма ва органеллаҳои ҳуҷайравӣ) сабт шудаанд. 
Дар организмҳои серҳуҷайра ахбори генетикӣ ҳангоми афзоиши ҷинсӣ аз насл ба насл ба воситаи ҳуҷайраҳои ҷинсӣ – гаметаҳо (вазифаи ягонаи онҳо интиқол ва нигоҳ доштани ахбори генетикӣ аст) гузаронда мешавад. Дар микроорганизмҳо ва вирусҳо тарзҳои махсуси интиқоли ахбори генетикӣ мавҷуданд. Ахбори генетикӣ асосан дар хромосомаҳо сабт гардида, дар молекулаи кислотаи дезоксирибонуклеат (КДН) бо тартиби муайяни нуклеитидҳо бо таври хаттӣ ба рамз дароварда шудааст. Он дар рафти онтогенез бо роҳи аз ген ба аломат гузарондани ахбори генетикӣ амалӣ мегардад. Ҳамаи ҳуҷайраҳои организм фақат дар натиҷаи тақсимшавии як ҳуҷайраи аввалӣ – зигота ҳосил мешаванд. Бинобар ин, онҳо дастаи як генро доранд. Махсусияти ҳуҷайраҳои бофтаҳои гуногун дар он аст, ки дар онҳо на ҳамаи генҳо (яъне на ҳамаи ахбори генетикӣ), балки фақат як қисми онҳо (кадоме, ки барои фаъолияти бофтаи мазкур лозим аст) фаъол мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Гурӯҳ:Пизишкӣ
Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Ахбóри Маҷлѝси Олѝи Ҷумҳурѝи Тоҷикистóн** (солҳои 1991–1995 Ахбори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон) — нашрияи мақомоти олии қонунгузори мамлакат, ки соли 1938 таъсис ёфтааст. То сентябри 1991 «Ведомостҳои Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон» ном дошт. Аввал даврӣ нашр мегардид. Аз соли 1946 ҳар моҳ як маротиба (соле 12 шумора) ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ чоп мешуд. Аз декабри 1999 ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ ба табъ мерасад. Дар он қарору қонунҳои Маҷлиси миллии ҶТ, Маҷлиси намояндагони ҶТ, матолиби ҷала­саҳои якҷои ҳар ду палатаи парламенти мамлакат, тафсирҳои муҳимми Суди Олии ҶТ ва Суди Конститутсионии ҶТ, инчунин санадҳои байналмилалие, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон онҳоро ба тасвиб расондааст, чоп мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Нашрияҳо
Гурӯҳ:Қонун
Ахбори Муқаннаъ

**«Ахбóри Муқаннáъ»** اخبارمقنع — унвони асари таърихии Иброҳим ном муаррихест, ки то ҳанӯз нопайдост. Муаррихини асримиёнагӣ аз он бисёр истифода кардаанд.

## Эзоҳ

* Мирхонд, Равзату-с-сафо// Бо пешгуфтор ва таълиқоти Н. Амиршоҳӣ. Ҷ. 1. Д., 2004; 
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д., 2007.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Ахбори Сиистон

**«Ахбóри Сиистóн»**  اخبارسیستان — асари таърихии муаллифи номаълум, ки нависандаи «Таърихи Сиистон» аз он фаровон истифода кардааст. «Ахбори Сиистон» то кунун пайдо нест.

## Эзоҳ

* Мирхонд, Равзату-с-сафо// Бо пешгуфтор ва таълиқоти Н. Амиршоҳӣ. Ҷ. 1. Д., 2004.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Ахбориён

**Ахбóриён** أخباریان — пайравони шиаи исноашарӣ, ки масъалаҳои диниро дар асоси аҳодис (ахбор)-и Пайғамбари Ислом Муҳаммад (с) ва таълимоти фирқаи имомия ҳал мекунанд. Ахбориён бар хилофи аҳли суннату ҷамоат ахбори худро доранд. Мувофиқи таълимоти онҳо хабар чор навъ мешавад: 1) хабари саҳеҳ, ки гӯяндаи он одил ва пайрави шиаи исноашарист; 2) хабари ҳасан, ки гӯяндаи он одил ва шиаи имомӣ буданаш шарт нест; 3) хабари мувассақ, ки гӯяндаи он одил ва шиаи имомӣ нест; 4) хабари заиф, ки гӯяндаи он дурӯғгӯ ва фосиқ аст.
## Нигаред низ
* Ахбор 
* Исноъашария

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Шиъаён
Оҳангар

thumb|Оҳангар машғули кор
thumb
thumb
**Оҳангар** — ҳунарманде, ки аз оҳан афзорҳои гуногун  (ҳамчун теша, табар, дос, корд ва ғайра) месозад.

## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А–О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.951
* История изготовления кованых изделий 
* Словарная статья «Кузнец» в 2-х т. энциклопедии «Мифы народов мира» 
* Образ хромого кузнеца в мифологии
* Мир ковки — сайт для кузнецов и интересующихся ковкой 
* Журнал о металле — журнал Творческого союза «Кузнецы и мастера художественного металла Украины» 

Гурӯҳ:Касбҳо
Вазири давлатӣ

**Вазири давлатӣ** - номгӯи мансаби расмии аъзои ҳукумат, дар ҳолатҳои
алоҳида вазири давлатӣ шахсе мебошад, ки роҳбари ягон соҳаи идоракуниро ба уҳда надошта, балки ба ҳалли масъалаҳо ё проблемаҳои муайян машғул мебошад. Одатан ин гуна шахсонро вазири бевазифа меноманд.
## Нигаред низ
* Ҳукумат
* Вазири бевазифа
* Вазорат
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Вудӣ Аллен

**Ҳейвуд «Вудӣ»** **Аллен** (; ҳангоми таваллуд — *А́ллан Стю́арт Конигсберг* (); ) — ҳунарпеша ва коргардони синамо, продюсер, чор карат дорандаи Ҷоизаи Оскар Иёлоти Муттаҳида. Вудӣ Аллен нависанда, муаллифи ҳикояҳо ва пийесаҳо, коршиноси синамо, адабиёт ва мусиқӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Нависандаҳои ИМА
Гурӯҳ:Кинопродюсерҳои ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Оскар
Вазири бевазифа

**Вазири бевазифа** - аъзои ҳукумат, ки идоракунии ягон вазорат ё хидмати давлатӣ ба ӯҳдааш гузошта намешавад. Вазири бевазифа вазирест, ки ба ҳайати ҳукумат дохил шуда, аммо роҳбари ягон вазорати алоҳида ба ҳисоб намеравад ва танҳо бо супориши ҳукумат ва ё раиси он барои иҷрои ягон масъалаи муайян сафарбар карда мешавад.
## Нигаред низ
* Вазир
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Рустам Шоҳмурод

**Рустам Шоҳмурод** (*Менглиев Рустам Шомуротович*; 3 майи 1965, Конибодом, вилояти Ленинобод)  — олим, номзади илмҳои ҳуқуқ, арбоби давлатӣ, тоҷик,  собиқ Вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI ва даъвати VII.
## Зиндагинома
Шоҳмурод Рустам 3 майи соли 1965 дар шаҳри Конибодоми вилояти Суғд таваллуд шудааст.Соли 1989 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст. 
* Соли 1989 фаъолияти кориашро ба сифати ёрдамчии прокурори шаҳри Ваҳдат оғоз намуда, кор кардааст.
* Солҳои 1991-1992 — Ёрдамчии прокурори шаҳри Кофарниҳон.
* Солҳои 1992-1993 — Прокурори Идораи назорати умумии Прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе.
* Солҳои 1993-1995 — Сардори шўъбаи корҳои ҳуқуқӣ дар хоҷагии халқи  Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 1995-1999 — Сардори идораи қонунгузории Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе.
* Солҳои 1999-2008 — Муовини Вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2008-2009 — Муовини аввали Вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе. 
* Солҳои 2009—2012 — Муовини якуми Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 
* Солҳои 2012—2020 — Вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* 1 марти соли 2020 то 1 марти соли 2025 — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI ва Раиси Кумита оид ба тартиботи ҳуқуқи, мудофиа ва амният буд.
* 2 марти соли 2025 — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии даъвати VII.
*  Аз 19 марти соли 2025 то ҳол — Раиси Кумита оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон.

## Мукофот
* Бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ордени Шараф дараҷаи II, медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардидааст.
## Эзоҳ


## Пайвандҳо
* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Барнаул

**Барнаул** () — шаҳр дар Федератсияи Русия, маркази маъмурии кишвари Олтой (аз соли 1937). Дар ҷануби Сибири ғарбӣ, дар ҷои якшавии дарёи Об ва дарёи Барнаулка воқеъ аст. Мақоми шаҳр аз соли 1771.

Аҳолиаш 635 585 нафар, бо сокинони атрофаш 776,1 ҳазор нафар (2012). Масоҳаташ 321 км2. Маркази роҳи оҳан, бандари дарёӣ ва аэропорти байналмилалӣ дорад.

## Таърих
Дар солҳои 30 садаи XVIII таъсис ва соли 1971 ба шаҳр табдил ёфтааст. Аз соли 1822 маркази округи Олтойи кӯҳист. Дар нимаи дуюми садаи XIX Барнаул маркази бузургтарини Олтой ба ҳисоб мерафт. Саноати косибӣ, ордкашӣ, чармгарӣ ва истеҳсоли пӯстинҳои гӯсфандӣ тараққӣ карда буд. Аз соли 1917 маркази Губернияи Олтой. Соли 1930 дар Барнаул нахустин дар Сибир комбинати истеҳсоли газвори пахтагин сохта шуд, ки дар он асосан пахтаҳои Осиёи Миёна коркард мешуд. Дар давраи ҶБВ (1941–1945) корхонаҳо аз ноҳияҳои ғарбӣ кӯчонда шуданд.

## Саноат
Барнаули имрӯза маркази муҳимми саноати мошинасозӣ, кимиё, саноати сабук ва маркази мадании Сибири Ғарбӣ аст. Истеҳсоли дегҳои буғӣ барои нерӯгоҳҳои барқӣ, таҷҳизот барои саноати истеҳсоли нафт, дизелҳо, дастгоҳҳои филиззбурӣ, таҷҳизоти механикӣ ва радиотехникӣ ривоҷ ёфтааст. Корхонаҳои калони таъмири қатора, киштӣ, фабрикаи гӯгирд, комбинатҳои резин, нахи сунъӣ ва бофандагӣ дорад. Тибқи нақша соли 1785 Барнаул мунтазам тараққӣ мекард, биноҳои муҳташами чӯбин қомат афрохта, сохилҳо мустаҳкам карда мешуданд. Дар садаи XIX маҷмӯи майдони Демидов, бинои заводи нуқрагудозӣ, табобатгоҳи ҳарбӣ (госпитал) (1819–1940), матбаа (1824), театр, ташхисгоҳ (1840), омӯзишгоҳи кӯҳӣ сохта шуданд.

## Маориф
Айни замон дар Барнаул Донишгоҳи Олтой, донишгоҳҳои техникӣ, кишоварзӣ, тиббӣ, педагогӣ, Донишкадаи санъати Олтой, театрҳои мухталиф, филармония, қасри варзиш, осорхонаи

## Матбуот
Дар Барнаул 6 нашрияҳои чопии бузург, аз ҷумла «Алтапресс» фаъолият дошта, ба нашри мунтазами рӯзномаву маҷаллаҳо чун «Свободный курс», «Купи-Продай», «Молодёжь Алтая», «Вечерный Барнаул», «Маркер-Экспресс», «Автограф», «Монитор+», «Алтайская правда» мусоидат мекунанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Официальный сайт города Барнаула
* Барнаульская городская дума
* Электронная карта и справочник города 
* 3D панорамы улиц города Барнаула
* Архитектура Барнаула
* Первая женская гимназия Барнаула 
* История Алтая: Просвещение 
* Барнаул с высоты 10 этажа. Фоторепортаж 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия