Панэронизм

[рост|мини|300x300пкс| Аз лиҳози ҷуғрофӣ ва фарҳангӣ ба истилоҳ [Эрони Бузург|Эрони бузург тамоми паҳнои Эрон, аз ҷумла Осиёи Марказӣ (Бохтар) ва Ҳиндукуш дар шимолу шарқ, Афғонистон ва Покистони Ғарбӣ дар ҷануб ва Ироқ, Сурия ва қисмате аз Закавказиро дар бар мегирад. шимолу ғарб.]]
**Панэронизм**, **пониронисм** () — идеологияест, ки умдатан дар Эрон, Тоҷикистон ва вилоятҳои шимолии Афғонистон паҳн шудааст, ки ҷонибдоронаш аз муттаҳид шудани мардуми эронитабори муқими кӯҳистони Эрон ва манотиқи дигар, ки дорои вижагиҳои қобили мулоҳизаи фарҳангии Эрон ҳастанд, аз ҷумла курдҳо, форсҳо, тоҷикон, тотҳо, талишҳо, осетинҳо, паштунҳо, балуҷҳо ҳастанд. 

## Пайдоиш ва идеология
[мини| Парчами [Ҳизби панэронӣ|Ҳизби Пан-Иронистӣ|чап]]
Асоси халқҳои эронӣ дар тӯли асрҳо давлатҳои Сосониён ва Сафавиён буданд. Дар миёнаҳои солҳои 1800 як қисми заминҳои Эрон (Кавкази Ҷанубӣ) дар натиҷаи ҷангҳои русу форс ба ҳайати империяи Русия табдил ёфт. (См. Ҳамчунин нигаред: Эрони бузург ва бозии бузург).

Оғохони Кирмонӣ (охири асри 19) дар ибтидои паниронизм қарор дошт. Дар соли 1925 файласуфи эронӣ доктор Маҳмуди Афшор, ки худаш афшорӣ, яъне турки аслан озарбойҷонӣ буд ақидаи пантуркизмро ба таври муфассал таҳия кард, то онро бар зидди қувват пайдо кардани пантуркизм равона созад. панарабизм, ки ба тамомияти арзии Эрон таҳдидҳои эҳтимолӣ эҷод мекард . Тавассути навиштаҳои Афшор, андешаи миллатгаро [ сарчашма 1506 рӯз зикр нашудааст ] хислати мардуми Эрон дар тӯли таърихи тӯлонии кишвар.

Баръакси идеологияҳои шабеҳ дар кишварҳо ва минтақаҳои дигар (аз қабили пантуркизм, панславизм, панарабизм), панэронӣ аз лиҳози этникӣ ва забонӣ фарогир буд ва асосан бо миллатгароӣ ва ҳудудӣ сахт алоқаманд буд, на этникӣ ва нажодӣ . Дар арафаи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ ва баъд аз он таблиғоти пантуркистӣ ба сарзаминҳои туркзабони Эрон, Қафқоз ва Осиёи Марказӣ нигаронида шуда буд. Мақсади ниҳоии пантуркистҳо ин буд, ки ин гурӯҳҳои аҳолиро ба тарки империяҳое, ки ба онҳо тааллуқ доштанд ва ба давлати нави мега-давлатии «Тӯрон» ҳамроҳ шаванд, мутақоид созанд .

## Таърих
мини| Парчамҳои паниронӣ дар тазоҳуроти тарафдорони Мусаддиқ дар Теҳрон 16 августи соли 1953 дида шуданд|чап
Пас аз суқути сулолаи Қоҷор (бо иттиҳоми фасод сарнагун шуд) ва ба қудрат расидани Ризошоҳи Паҳлавӣ дар соли 1925, охирин як қатор ислоҳоти дунявӣ анҷом дод, ки қудрати рӯҳониёни шиъаи Эронро маҳдуд кард. Бисьёр мутафаккирони миллатчигй ва социалистй умед доштанд, ки ин давраи нав низ давраи ислохоти демократй хохад шуд. Аммо ин гуна ислоњот сурат нагирифт… Ризошоњ дар гуфтору кирдори худ аксаран ба мероси таърихии Эрони ќадими тоисломї мурољиат мекард. Хамин образхои кадима ба нависандагон, муаллимон ва студентони миллатчигй илхом мебахшид. Дар миёни онҳо, дар солҳои 1930 як ҷунбиши паниронистӣ (аввал суст ташкилшуда) ба вуҷуд омад, ки ба ҳамбастагии халқҳои эронӣ, эҳёи анъанаҳои созанда (санъати хеле рушдкардаи монументалӣ, таҳаммулпазирии нисбии динӣ ва баробарии нисбии мардон) таъкид мекард. ва занон), кушиш мекунанд, ки онхоро бо умеди демократиконии умумии мамлакат пайваст кунанд.

Дар соли 1941, пас аз хучуми Англия ва Шӯравӣ ба Эрон дар давраи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, ҳаракати паниронистӣ, аз ҷумла. ва дар натичаи дар байни эронихо пахн шудани хисси ноамнй, ки диданд, ки шох дар мукобили хузури Англияю Советй дар мамлакат кувваи нотавон аст. Соли 1941 аз ҷониби партизанҳои эронӣ як созмони пинҳонии миллатгароӣ **бо номи Гурӯҳи Интиқом** (бо номи **Анҷомон** ё «Гурӯҳи Муқовимат» низ маъруф аст) таъсис ёфт. Гурӯҳи панэронӣ баъдан аз ҷониби ду донишҷӯи гурӯҳи «Интиқом» ва ду донишҷӯи дигари Донишгоҳи Теҳрон дар миёнаҳои даҳаи 1940 таъсис ёфтаанд. Гурӯҳи панэронӣ, ки моҳи сентябри соли 1946 ҳамчун ҳизби сиёсӣ ба расмият даромада буд, аввалин созмоне буд, ки расман мавзеъгирии умумиэронӣ қабул кард ва хостори муттаҳид шудани мардуми Эрон аз Тоҷикистон ба Курдистони Ироқу Туркия шуд. Дар соли 1951 дар байни раҳбарони ҳизб Моҳсен Пезешкпур ва Дориюш Форуҳар дар бораи чӣ гуна кор кардани ҳизб ихтилофҳо ба вуҷуд омаданд ва дар он ихтилоф ба амал омад. 2 фракция аз чихати сохти ташкилй ва амалияи худ аз хамдигар хеле фарк мекард. Фракцияи Пезешкпура, ки номи партияро нигох доштааст, изхор намуд, ки тайёр аст дар доираи системаи хокимияти Мухаммад Ризо Шох Пахлавй амал кунад. Гурӯҳи Форуҳор, ки номи нави «Прометей Эрон» (Ҳизби миллати Эрон)-ро қабул карда буд, ба сарнагун кардани ҳукумати мавҷуда исрор мебурд, дар мубориза барои милликунонии нафт фаъолона иштирок мекард.

Моҳи марти соли 1975 Шоҳ Муҳаммадризо Паҳлавӣ низоми якҳизбӣ эълон кард ва Ҳизби наҳзати миллии Эронро (Растохез) таъсис дод. Ҳама ҳизбҳои қаблӣ, аз ҷумла, ҳизби паниронистӣ пароканда карда шуданд.

## Бар зидди фурӯпошии Эрон

##### Доктор Маҳмуди Афшор Яздӣ паниронизмро чунин таъриф мекунад:
Панэронӣ, ба назари ман, бояд «идеол» ва ҳадафи талошҳои муштараки кулли сокинони қаламрави забони форсӣ барои ҳифзи забону адабиёти бостонии муштарак бошад. Ман муттаҳид шудани тамоми халқҳои эронӣ — форсу афғон, лур, озарбойҷон, курд, балуҷ, тоҷик ва ғайраро дар назар дорам. г. — нигоњ доштан ва эњтиром доштани таърихи муштараки чандин њазорсола ва забону адабиёти ягонаи адабї. Панэронизми мо бояд дифоъӣ ва фарҳангӣ бошад, на ҳамлагар. Яъне, муқовимат ба дигар " пантуркизм " ё панарабизм, ки қасд доранд аз марзҳои ҳудудии худ таҷовуз кунанд.

## Танқиди панэронӣ
Муаррих Леонард Биндер бар ин назар аст, ки панэронизм « як ҷунбиши ирредентистӣ аст, ки аз буғ тамом шудааст» . Бернард Люис бар ин назар аст, ки панэронӣ ҳеҷ гоҳ идеологияи қавӣ набудааст .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Эрон