open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бат (гармоба)

БАТ, (англиси bath.– гармоба), шаҳри қадимие дар ҷанубу ғарби Англия, дар соҳили дарёи Эйвон. Аҳолиаш 84 ҳазор нафар (2012). Аз қадим ҳамчун макони осоишгоҳи гармобашифоӣ машҳур буд. Дар Бат 4 чашмаи маъданӣ мавҷуд аст, ки ҳарор. то 460 С буда, барои табобати бемориҳои дарди мафосил (ниқрис), тарбод (ревматизм) ва фалаҷ истифода мешавад. Дар Бат корхонаҳои мошинсозӣ, дӯзандагӣ ва табъу нашр мавҷуданд. Осорхонаи костюмҳо, калисои готикӣ, нигористони бадеӣ ва маҷмааи биноҳои бо услуби класситсизм бунёдгашта дорад.
## Адабиёт
Новая российская энциклопедия. Т. II. М., 2005;  Britanica. Настольная энциклопедия. Т. 1. М.,  2009.
## Манбаъ
Гурӯҳ:Ҷаҳон
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бат Лидия Григоревна

БАТ Лидия Григоревна (18.5.1900, шаҳри Одесса – 1980), нависанда, мунаққид ва мутарҷими рус.

## Зиндагинома
Ходими хизматнишондодаи маданияти ҶШС Ӯзбекистон (1970). Дар факти таъриху филологияи Курсҳои олии занонаи Одесса таҳсил кардааст (1916–20). Навиштаҳои нахустинаш соли 1926 ба табъ расидаанд.

## Осор
Муаллифи силсилаи повестҳои тарҷумаиҳолӣ дар бораи Фритоф Нансен (1936), Тарас Шевченко (1939; ҳамроҳи А. И. Дейч), Алишери Навоӣ, Ойбек ва дигар соли 1970 китоби ёддоштҳояш бо номи «Вохӯриҳои фаромӯшношуданӣ» ба табъ расид. Бат оид ба эҷодиёти С. Айнӣ, М. Турсунзода, Ҷ. Икромӣ, М. Миршакар, Ф. Муҳаммадиев мақола, очерк ва тақризҳо навиштааст. Дар ҳамкорӣ бо В. Смирнова, М. Явич «Духтари оташ» (1964), «Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро» (1972) ва «Тахти вожгун»-и Ҷ. Икромиро (1975) ба русӣ тарҷума кардааст.
## Сарчашма

* 

Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Батакҳо

БАТАКҲÓ, мардуме дар Индонезия, ки дар қисми шимимолу ҷазираҳои Суматра умр ба сар мебаранд.

320px|thumbnail|right|Батакҳо
Шумораашон зиёда аз 4,5 млн нафар (2011). Аз нигоҳи забонӣ ва этникӣ Батакҳо ба 6 гурӯҳ тақсим шудаанд: тоба, каро, тимор, пакпак, ангкола ва мандайлинг. Ба забонҳои батакӣ ҳарф мезананд. Дини Батакҳо, асосан, ислом буда, қисме аз Батакҳои тоба ба дини христианӣ эътиқод доранд. Батакҳои каро ба дини анъанавии Индонезия содиқ мондаанд. То ҳол Батакҳо мутеи анъанаҳои авлодӣ ва ниёпарастӣ буда, онҳоро сахт риоя мекунанд. Шуғли асосиашон – зироаткорию деҳқонӣ (кишти шолӣ, ҷуворӣ, батат ва ғайра).

Бофандагию кулолӣ, дуредгарию кандакорӣ, филиззгудозию бинокориро хеле хуб медонанд. Аз аввалин рӯзҳои ба мустамликаи Ҳолландия табдил ёфтани Суматра (а. 17), муборизаро барои озодӣ ва истиқлол сар карданд. Аз а. 19 Батакҳоро ро «шоҳи муқаддас» идора мекард.

Баъд мустамликаи Ҳолландия шуд ва муносибаташ бо дигар давлатҳо маҳдуд буд. То солҳои 20 а. 20 ғуломии давраи патриархалӣ ҳукмрон буд. Асоси хоҷагидории онҳо рӯёндани зироатҳои гуногуни обӣ мебошад. Аз а. 20 сар карда муносибатҳои молию пулӣ бо нигаҳдории унсурҳои хоҷагидории табиии миллӣ вусъат ёфт.
## Манбаъ
* 

Гурӯҳ:Қавмият
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Баталиони пастгард

БАТАЛИÓНИ ПАСТГÁРД, баталионе, ки ҳангоми юриш, ҳуҷум ё ақибнишинӣ қувваҳои асосиро аз ақибгоҳи онҳо муҳофизат мекунад. Боздоштани ҳуҷуми душман ва фароҳам овардани шароит барои иваз намудани мавқеи сипоҳҳои асосӣ яке аз вазифаҳои асосии Баталион пастгард мебошад.
## Манбаъ
Гурӯҳ:Ҳарбӣ
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Батат

**Батат**, (Jpomoea batatas) ямс, картошкаи ширин, як навъ гиёҳи бисёрсола.

320px|thumbnail|right|Батат
Дар шароити кишту кор Батат зироати яксола аст. Пояаш чун палак дароз (то 5 м) шуда, аз буғумҳояш реша медавонад. Баргаш мудаввар ё байзашакли думчадароз, гулаш зангӯла ё қифшакли бунафш, сурх, гулобӣ ё сафед (дарозиаш 3–4,5 см), ғӯзааш байзашакл (1–4-тухма). Дар решапояаш лундаҳои мудаввар ё турбшакли ҳаҷман гуногун (яктоаш аз 200 г то 10 кг) меандозад. Ватани Бататро Мексика ва Амрикои Марказӣ мешуморанд. Ақидае ҳаст, ки Батат аз як навъи гули ошиқи печон – Jpomoe tritide ба ву¬ҷуд омадааст. Дар Мексика ва Перу 3 ҳазор сол, дар ҷазҳои Гавай 500 сол то м. Бататро парвариш мекарданд. Ба Аврупо (Испания) Бататро Х. Колумб овардааст. Батат яке аз хӯрокиҳои асосии аҳолии як қатор кишварҳои тропикӣ ва субтропикӣ мебошад. Онро дар Индонезия, Итолиё, Испания, Португалия, Фаронса, ИМА, Ҷопон, Хитой, Корея, Ҳиндустон ва диг. давлатҳо парвариш мекунанд. Батат ба Тоҷикистон соли 1936 оварда шуд. Баъди санҷишу дарёфти омилҳои агротехникӣ соли 1944 ба кишти Батат сар карданд. Барои парвариши Батат хусусан иқлими водии Вахш мусоид аст.

Батат зироати нам ва гармидӯст буда, дар хоки ҳосилхез дар ҳарор. 20–30°С хеле хуб месабзад. Бататро аз лундак ва кӯчат зиёд мекунанд. Кӯчатро вобаста ба обу ҳаво дар гармхона ё ҷӯякҳо месабзонанд. Он баъди 25–30 рӯз 12–15 см навда меронад. Кӯчатро 10–25 апрел бо усули чоркунҷаи тоқатоқа (70×70; ба ҳар га 25–35 ҳазор бех) мешинонанд. Давраи нашви Батат дар шароити ҷумҳурӣ 120–200 рӯз аст. Дар ин муддат ба кишти Батат 13–15 маротиба об монда, пору меандозанд. Дар хоҷагиҳои таҷрибавии Тоҷикистон аз ҳар га то 55 т лунда ва 25 т баргу поя ғундоштаанд. Лундаи Бататро дар хандақҳои умқашон 1–1,2 м ё хушконда, нигоҳ медоранд.

Лундаи Бататро тару тоза ва пухта истеъмол мекунанд. Аз он орд, ярма, вермишел, оҳар, пиво, квас, ҷем, спирт ва ғ. тайёр менамоянд. Оҳари Батат дар қаннодӣ ва саноати консерв истифода мешавад. Батат нисбат ба картошка 1,5 ва нисбат ба лаблабу 3 баробар ғизонок аст. Дар таркиби он 31,9% моддаҳои хушк, 27,9% моддаҳои бенитроген, 10,5–20% оҳар, 8,9–12,7% қанд, 1,6% протеин, 0,5% равған, витаминҳои А, В, С, намакҳои минералӣ (0,5–1%) ва ғ. мавҷуданд.

Батат ғизои чорво низ мебошад. Хошоки Батат сершира буда, 12,5% сафеда, 5% равған, 55,7% карбогидрат, 12% клетчатка дорад. Феълан Бататро дар Тоҷикистон кишт намекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Субтропические культуры в Таджикской ССР. Сталинабад, 1951; 
* Кузнецов С. Ф. Батат на корм скоту // «Сельское хозяйство Таджикистана». №1, 1954; 
* Малимон А. Я. Батат в Таджикистане// Сельское хозяйство Таджикистана. №2, 1969.

## Сарчашма
*
Батик

220px|thumbnail|right|Батик дар тасвири ҳинду
БÁТИК (малайӣ, яваии ambatik – навиштан, нигоштан), усули ҳосил кардани нақш ё тасвир дар рӯйи матоъ: муми гудохтаро ба рӯйи порчаи матоъ мерезанд, баъд онро ба маҳлули ранг меандозанд, ҷойҳои аз мум холии матоъ рангро ба худ меҷабад ва дар натиҷа нақш ё тасвири матлуб ҳосил мешавад.

Батик аввал дар байни мардуми Индонезия, Ҳиндустон, Африқо маъмул буд. Онҳо либос ва ашёи манзилҳои худро бо нақшҳои ҳандасӣ ва ё тасвири набототу ҳайвонот оро медоданд. Асрҳои 16–17 тоҷирони ҳолландӣ намунаҳои Батики ин кишварҳоро ба Аврупо оварданд ва ин усули нигориш дар ин ҷо низ интишор ёфт (махсусан дар а. 20). Дар Тоҷикистон рассомон М. Носирова ва М. Ӯлҷабоева дар офаридани Батик даст доранд ва ин ҳунарро дар Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов ба ҷавонон меомӯзонанд.
## Манбаъ
Гурӯҳ:Фарҳанг
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Батискаф

320px|thumbnail|right|Батискаф
БАТИСКÁФ (юнони bathýs – жарф ва skáphos – киштӣ), дастгоҳи худгардест, ки дар умқи об барои таҳқиқи уқёнус ва дигар омӯзишҳои зериобӣ истифода мешавад.

Батискаф аз танаи сабук – шиноварак, ки бо моддаи аз об сабук (бензин) пур карда шудааст ва кӯраи пӯлодӣ (гондола) иборат аст. Дар шиноварак зарфҳои сарборӣ дошта (балластдор) ва батареяҳои аккумуляторӣ ҷойгиранд. Дар гондола одамон, дастгоҳи идоракунӣ, дастгоҳи ҳаводиҳӣ, радиостансия барои робита дар мавқеи болоиобӣ, телефони ултрасадо, камераи телевизион ва асбобҳои илмии таҳқиқотӣ ҷойгиранд. Аз беруни он муҳарррикҳои барқӣ бо чархҳои шинокунӣ ва фонусҳо насб карда шудаанд. Батискафи ҳозиразамон бо таҷҳизот барои гирифтани намунаи хок, аксбардорӣ муҷаҳҳаз мебошад. Қобилияти шиноварии Батискаф бо сарбории аз маводди сахт тайёршуда (одатан, оҳанмайдаҳои пӯлодӣ) ва рехтани бензин аз зарфи ҳаракатдеҳ ба танзим дароварда мешавад.

Нахустин Батискафро олими шветсиягӣ О. Пиккар сохтааст (1948). Ҳоло Батискаф ягона воситаест, ки бо ёрии он дар умқҳои зиёда аз 4000 м зери оби уқёнус таҳқиқот анҷом додан мумкин аст.

## Манбаъ
Гурӯҳ:Физика
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Павел Батитский

**Павел Фёдорович Батитский** (; ) — ходими ҳарбии шӯравӣ, Маршали Иттиҳоди Шӯравӣ (1968). Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1965).

## Зиндагинома
Аз соли 1929 дар хидмати ҳарбӣ. Хатмкардаи мактаби аскарони савора (1929), Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1938), Академияи олии ҳарбӣ (1948). То ҶБВ фармондеҳи эскадрон, коргари Ситоди генералӣ ва сардори ситоди бригада ва дивизия буд. Дар солҳои ҶБВ (1941-45) сардори ситоди дивизияи моторикунонида, фармондеҳи собиқ дивизияи тирандозии Ҷабҳаи Шимолу Ғарбӣ (1941-43), аз соли 1943 фармондеҳи корпусҳои тирандозии 73-юм ва 128-уми Воронеж, Степной, 1-ум ва 2-юми Украина, 1-ум ва 3-юми Белоруссия буд ва дар озод кардани Украина, Молдавия, Белоруссия ширкат намуд. Марти 1944 корпуси 128-ум, ки фармондеҳаш Батиский буд, яке аз аввалинҳо шуда сарҳадди Руминияро убур кард. Дар марҳалаи хотимавӣ корпуси Батиский дар торумор кардани лашкари фашистони олмонӣ дар Полша, гирифтани Берлин ва озод намудани Прага фаъолона иштирок намуд. Солҳои 1948-50 сардори ситоди минтақавии мудофиа аз ҳуҷуми ҳавоӣ (МҲҲ), баъд сардори Сарситоди ҚҲҲ ва ҷонишини 1-уми сарфармондеҳи ҚҲҲ (1950-53), ҷонишини 1-уми фармондеҳи Округи ҳарбии Маскав (1953-54).

Солҳои 1954-65 фармондеҳи қувваҳои МҲҲ-и Округи ҳарбии Маскав, 1965-66 ҷонишини 1-уми сардори Сарситоди ҚМ ИҶШС, 1966-78 сарфармондеҳи қувваҳои МҲҲ, ҷонишини вазири мудофиаи ИҶШС, ҳамзамон фармондеҳи қувваҳои МҲҲ-и Қувваҳои ҳарбии муттаҳида, ҷонишини сарфармондеҳи Қувваҳои ҳарбии муттаҳидаи давлатҳои ширкаткунандаи Шартномаи Варшава. Дар баланд бардоштани тайёрии ҳарбии қувваҳои МҲҲ, бо системаҳои навтарини зенитию ракетӣ ва авиатсияи қиркунанда таҷҳизонидани он саҳми арзанда гузошт. Депутати Шӯроии Олии ИҶШС (даъватҳои 6-9). Бо 3 ордени Ленин, ордени Револютсияи Октябр, 5 ордени Байрақи Сурх, ордени Суворов (дараҷаи 2), ордени Кутузов (дара¬ҷаи 1 ва 2) ва диг. ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Батя. К 90-летию с дня рождения Маршала Советского Союза П. Батицкого//Армейский сборник. М., 2000, № 6;
* Новая российская энциклопедия. Т. II. М., 2005.

## Сарчашма
*
Батисфера

БАТИСФЀРА (юнони bathys – амиқ ва sphaira – кура), камераи мустаҳками курашакл, ки барои мушоҳидаҳои зериобӣ хидмат мекунад ва ба воситаи симтаноб аз киш¬тӣ ба қаъри об фуроварда мешавад. Бар хилофи батискаф худгард нест. Батисфера низоми тозакунии ҳаво, телефон, таҷҳизоти андозакунӣ ва люк (дариҷаҳои мудаввари биниш) дорад.

Батисфера. имкон медиҳад, ки дар умқи бештар аз 1000 м таҳқиқот анҷом дода шавад. Умқи калонтарине, ки бо ёрии Батисфера таҳқиқ шудааст, 1371,6 м-ро ташкил медиҳад (пилот – Отис Бартон, 1948).
## Манбаъ
Гурӯҳ:Физика
*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Батламиюс

**Батламиюс**, **Батлимус**, **Батлимуси Қалузӣ**, муарраби **Клавдий Птолемей** (, , тақр. 100 — тақр. 170) — , , файласуф, ҷуғрофиёдон, мусиқидон ва и маъруфи Юнони Бостон, ки дар шаҳри Искандария зиндагӣ ва фаъолият кардааст.

## Зиндагинома
Дар бораи ҳаёту фаъолияташ ҳамзамононаш маълумоте надодаанд. Батламиюс эҳтимол аз юнониён ё эллиниёни Искандария бошад. Зеро номи оилавии Клавдий (Claudius) аз он шаҳодат медиҳад, ки ӯ шаҳрванди Рум буд ва аҷдодаш шаҳрвандиро дар давраи император Клавдий гирифтаанд.

## Осор
Муҳимтарин асари Батламиюс «Мegiste Syntaxsis» мебошад, ки бо номи арабии «Алмаҷастӣ» машҳур аст. Он аз 13 китоб иборат буда, донишҳои пурраи астрономии Юнони Қадим ва Шарқи Наздики вақтро дар бар мегирад. Асари мазкур, ки дар он низоми заминмарказии олам баён гардида буд, то ибтидои садаи 17 нуфузи илмии худро нигоҳ дошта, танҳо пас аз пайдо шудани низоми офтобмарказии олами Н. Коперник ва интишори ҷадвалҳои И. Кеплер, ки қонуниятҳои ҳаракати сайёраҳоро мефаҳмонданд, мавқеи худро аз даст дод. «Алмаҷастӣ» ба инкишофи астрономияи классикии Шарқ низ таъсири бузург расондааст. Яке аз устодонаш Теон ном доштааст. То замони мо инчунин асари ҷуғрофиёии Батламиюс атлам «Осору-л-билод» (иборат аз 8 китоб) ё «Ҷуғрофиё» омада расидааст, ки дар он маълумоти ҷуғрофиёии замони атиқа ҷамъ¬баст карда шудаанд. Дар «Ҷуғрофиё» ғайри маълумоти ҷуғрофиёӣ, инчунин координатаҳои ҷуғрофии 8000 маҳал, аз он ҷумла координатаҳои Самарқанду Бухоро, Бишкенту Шош, Зомину Фороб ва Кӯлоб оварда шудаанд. Ба он инчунин як харитаи умумӣ ва 26 харитаи маҳалҳо замима гардидаанд. Дар рисолаи «Гармоника» Батламиюс назарияи силсилаи баландиҳои мусиқии замони худро моҳирона таҳқиқ намудааст. Дар рисолаи «Оптика» таҷрибаҳои худро оид ба шикасти рӯшноӣ дар сарҳадди «ҳавооб» ва «ҳавошиша» ҷамъбаст намуда, қонуни шикасти рӯшноиро ба тариқи худ пешниҳод кардааст (барои кунҷҳои хурд тақр. иҷро мешавад). Батламиюс инчунин таъсири рефраксияро дар мушоҳидаҳои нуҷумӣ дуруст фаҳмонида, калоншавии зоҳирии қурси Офтоб ва Моҳро дар уфуқ ҳамчун падидаи равоншиносӣ маънидод кардааст. Дар китоби «Чоркитоб» Батламиюс натиҷаи мушоҳидаҳои омории худро дар бораи давомнокии ҳаёти инсон ҷамъбаст намуда, муайян кардааст, ки ба шахси солхӯрда одамони аз 56 то 68-сола маҳсубанд ва пас аз он пирӣ фаро мерасад.

Батламиюс энсиклопедисти замонааш буда, аз худ осори ғанӣ ба мерос мондааст. «Навиштаҷоти Канопӣ», «Зичҳои тайёр», «Тахминоти сайёравӣ», «Ҳолоти ситораҳои собита» (мухтасар «Ҳолот»), «Аналемма», «Планисфера», «Таъсироти танҷимӣ (астрологӣ)», «Андар қобилияти муҳокимаронӣ ва хулосабарорӣ», «Маҳсул» аз ҷумлаи таълифоти Батламиюс мебошанд.

## Бузургдошт
Бо номи Батламиюс дар Моҳ ва Миррих танӯра ва дар геометрия нобаробарӣ номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бронштэн В. А. Клавдий Птоломей. М., 1985;
* Гурнштейн А. А. Птоломей и Коперник. М., 1988;
* Шевченко М. Ю. Клавдий Птолемей. М., 1997.

## Сарчашма
*
Батареяҳои офтобӣ

[thumb| Дарахт аз панелҳои офтобӣ дар [Глайсдорф (Австрия)]]
**Батареяҳои офтобӣ** — истилоҳи маъмули табдилдиҳандаҳои фотоэлектрикии баҳампайваста (фотоэлементҳо) – таҷҳизоти нимноқилие, ки энергияи Офтобро ба ҷараёни электрикии доимӣ табдил медиҳад. Бар хилофи коллекторҳои офтобӣ, ки ҳарор. мавод – ҳомили гармиро баланд мекунанд, Батареяҳои офтобӣ бевосита энергияи электрикӣ ҳосил менамоянд.

Истеҳсоли унсурҳои фотоэлектрикӣ ва коллекторҳои офтобӣ бо суръати баланд дар самтҳои мухталиф тараққӣ меёбад. Батареяҳои офтобӣ бо андозаҳои гуногун истеҳсол карда мешаванд: хурд (барои микрокалкуляторҳо) ва калон (барои боми хона ва автомобил). Батареяҳои офтобӣ ва коллекторҳои офтобӣ дар минтақаҳои рӯзҳои офтобиашон зиёд, бахусус дар мамлакатҳои назди Баҳри Миёназамин, ки дар болои бом насб карда мешаванд, хеле маъмул гаштаанд. Масалан, дар Испания аксар хонаҳои нав бо обгармкунакҳои офтобӣ муҷаҳҳаз карда мешаванд, ки аз 30 то 70% талаботи аҳолиро ба оби гарм таъмин мекунанд. Хонаҳои ғайриистиқоматӣ (марказҳои савдо, беморхонаҳо), бо таҷҳизоти фотоэлектрикӣ муҷаҳҳаз мегарданд. Батареяҳои офтобӣ яке аз усулҳои асосии ба даст овардани энергияи электрикӣ дар аппаратҳои париши кайҳонӣ мебошанд: онҳо муддати тӯлонӣ бе сарфи маводде кор карда, дар айни замон бар хилофи манбаъҳои ядроӣ ва радиоизотопӣ аз ҷиҳати экологӣ бехавф мебошанд. Аммо ҳангоми парвозҳои тӯлонӣ (берун аз мадори Миррих) истифодаи Батареяҳои офтобӣ мушкил мегардад, зеро сели энергияи офтобӣ ба квадрати масофа то Офтоб чаппа мутаносиб аст. Баръакс, ҳангоми парвоз кардан ба сӯйи Зуҳра ва Уторид иқтидори Батареяҳои офтобӣ хеле баланд (дар наздикии Зуҳра 2 маротиба ва дар қарибии Уторид 6 маротиба зиёд) мешавад. Истеҳсоли электро¬мо¬билҳо – автомо¬билҳое, ки энергияи Офтобро истифода мекунанд, сол аз сол афзоиш меёбад.

Иқтидори сели афканишоти Офтоб дар масофаи 150 млн км бе назардошти талафот дар атмосфераи замин қариб 1350 Вт-ро дар 1 км2 ташкил медиҳад. Дар саноат нархи истеҳоли 1 кВт•соат қувваи барқ бо ёрии фотоэлементҳо тақр. 0,25 доллари ИМА мебошад. Дар айни замон дар баъзе лабҳои илмӣ унсурҳои офтобии самараашон то 43%-ро ҳосил кардаанд. Соли 2011 дар бозор унсурҳои офтобии самаранокиашон то 39% ба фурӯш бароварда шуданд. Аксар вақт фотоэлементҳои алоҳида иқтидори заруриро ҳосил намекунанд, бинобар он миқдори муайяни онҳо ба ҳам пайваст карда мешаванд. Калонтарин ширкатҳои истеҳсоли Батареяҳои офтобӣ Sanyo¬Electric, Suntech Power, Sharp, Yingli мебошанд.

Дар Тоҷикистон, ки зиёда аз 300 рӯзи офтобӣ дорад, истифодаи Батареяҳои офтобӣ торафт маъмул мегардад. Феълан дар таҷҳизоти қабули пардохтҳо дар қӯчаҳо, равшан кардани хона ва обгармкунӣ Батареяҳои офтобиро истифода мебаранд. 	

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Энергияи офтобӣ
Оташбор

**Оташбор** () — ягоне роҳкунишӣ ва иҷроӣ дар воҳидҳои оташборгон, ки дар ягонҳои пиёда ва дигар растаҳои низомӣ баробар бо вашт аст ва маъмулан чаҳор тӯпро дар бар мегирад.

БАТАРЀЯ, ҳарбӣ (, аз batter – задан), қисми ҳарбии асосии оташфишони артиллерӣ. Батареяҳо алоҳида (масалан, Батареяи полк, Батареяи артиллерияи соҳилӣ) ва ё дар ҳайати дивизион (полк)-ҳои артиллерӣ буда метавонанд. Дар ибтидо мафҳуми Батарея миқдори муайяни тӯпҳои дар як мавқеъ ҷойгирифтаро ифода мекард (масалан, Раевский дар Муҳорибаи Бородино). Дар Россия ҳамчун воҳиди штатии оташфишонӣ аз соли 1833 (бар ивази ротаи артиллерӣ) ҷорӣ шуд. Батареяи артиши замони ҳозира аз 2–3 взводи оташфишон, взводи идоракунӣ ва 2–6 тӯп (миномёт) иборат аст. Қисмҳои инктишофоти топографӣ, садометрӣ ва оптикиро низ Батарея гӯянд.

## Намудҳои оташбор
* оташбори парведори абзории оташборгон
* оташбори парведори савтсанҷӣ
* оташбори мутуркашиш
* оташбор дар мавзеъи оташӣ 
* оташбори хадамотрасонӣ
* оташбори пуштибонӣ
* оташбори ҳидоят 
* оташбори соҳилӣ
* оташбори маҳмул 
* оташбори тӯпвор
* оташбори кӯҳистонӣ
* оташбори ҳавогардзан
* оташбори сайёр
* оташбори фиребанда
* оташбори хумпораандоз
* оташбори мустақил
* оташбори танкзан
* оташбори тӯпи лӯладароз
* оташбори мушакӣ
* оташбори тӯпи салом
* оташбори собит
* оташбори қароргоҳ

## Манбаъ
* 
* Персидско-русский и русско-персидский военный словарь [Текст] : [Около 20 000 терминов] / Сост. канд. филол. наук Г. Г. Алиев ; Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова. – Москва : Воениздат, 1972. – 655 с.
* Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – саҳ. 43

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳарбӣ
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Батман

БАТМÁН, 1) воҳиди вазн ва масоҳат дар мамолики Осиёи асримиёнагӣ, шакли дигаргунгаштаи воҳиди вазни ман, ки вобаста ба замону макон қимати гуногун дошт. Дар натиҷаи тиҷорат Батман ба системаи воҳидҳои Россия ворид гашта (а. 17), аввал ҳамчун воҳиди вазни ғайр дар шаҳрҳои сарҳаддӣ ва бандарӣ, сипас дар маҳалҳои аҳолиаш ғайрирус ё мусулмон (тоторҳо, халқҳои Сибир ва ғайра) ва дертар дар тиҷорат байни Россияву Осиёи Миёна истифода мешуд.

Масалан, дар губ. Қазон Б. воҳиди вазни ғалла буда, ба 4,5 пуд баробар буд. Бо мақсади тиҷорат дар Бухорои асрҳои 16–17 ду Батмани сунъӣ дар асоси манҳои маҳаллӣ сохта шуданд, ки мутаносибан ба 8 ва 16 пуди русӣ баробар буданд. Дар Бухорои Шарқии асрҳои 18–19 (Қаротегин, Дарвоз) манро Батман ё бодман меномиданд. Дар Гурҷистон навъҳои Батман ба 8,15, 16,20 фунт баробар буд. Дар губ. Боку Батман ҳамчун андозаи оби обёрӣ истифода мешуд;

2) (па)-ҳаракати мушкил дар рақси балет;

3) дар шамшербозӣ зарба ба теғи ҳариф;

4) номи рақсҳои гуногун дар мусиқӣ;

5) шаҳр ва музофот дар шарқи Туркия.	

## Манбаъ
* 

Гурӯҳ:Физика
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Батош

**Боқӣ Раҳимзода** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Қаратоғи ноҳияи Турсунзода. Аз Боқӣ Раҳимзода то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 11 км; роҳ асфалтпӯш.

Аҳолиаш 2601 нафар (2017), тоҷикон ва ӯзбекҳо. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, чойхона, нуқтаҳои хидмати маишӣ, ошхона ва 3 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ ва зироаткорӣ (асосан шоликорӣ).

Заминҳо аз дарёи Қаратоғ обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Турсунзода
Гурӯҳ:Ҷамоати Қаратоғ
Батометр

220px|thumbnail|right|Батометр
**БАТОМЀТР** () — асбоби ҳидрологӣ барои аз умқҳои гуногуни баҳр, кӯл ва дигар обанборҳои табиӣ гирифтани намунаи об бо мақсади таҳқиқоти физикавию кимиёии об, моддаҳои органикӣ ва ноорганикии таркиби он.

Батометр инчунин барои андоза кардани ҳарор. оби қабати тадқиқшаванда истифода мешавад. Бо ёрии Батометр – тахиметр на фақат гирифтани намунаи об, балки муайян кардани суръати ҷараён (дар қабати матлуб) низ имконпазир аст. Батометрҳои ҳозиразамон хурд, ниҳоӣ, қаъриобӣ, таъйиноташон махсус ва ғ. мешаванд. Дар айни ҳол барои таҳқиқоти гуногун маҷмӯи таҷҳизоти телеметрӣ истифода мешаванд, ки бисёр хосиятҳои обро дар як вақт ба қайд мегиранд. Вале барои таҳқиқоти об дар шароити лабораторӣ намунаҳо фақат бо ёрии Батометр гирифта мешаванд.

Батометрҳо инчунин барои таҳқиқоти биологӣ истифода мешаванд. Аввалин расмҳои Батометр ба с. 1602 тааллуқ доранд.

## Манбаъ
* 

Гурӯҳ:Физика
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Баттони Помпео

{{Orphan|date=ноябр 2018

БАТТÓНИ (Bat(t)oni), Батони, Помпео Ҷироламо (1708, Лукка – 1787, Рим), наққоши давраи рококо ва неокласситсизми Итолиё. 
## Зиндагинома
Дар Рум дар назди Агостино Мазуччи ва Себястано Конка таълим гирифтааст. Дар баробари наққошии биноҳои классикӣ бештар тасвири ашхоси ғайрибумӣ ва мусофиронро мекашид. Аз ӯ наққошиҳои мазҳабӣ, асотирӣ ва таърихӣ низ ба ҷой мондаанд. Соли 1741 ба узвияти Академияи Лукаи Муқаддас қабул карда шуд. Баттони дар асарҳои худ ба услуби класситсизми муътадили устодони гузашта рӯй овард. Услуби Баттони дар Рум мавқеи пешсафиро касб кард. Ҳунари ӯ бо завқи ҷомеа созгор буд ва аз ҷониби ҳамзамононаш эътироф карда шуд. 
## Осор
Дар асарҳои нахустини Баттони («Ҷунуни Екатерина Сиенскаяи муқаддас», 1743; «Мағлубияти Симон Мага», 1755) тамоюл ба услуби барокко эҳсос мешавад. Бо мурури солҳо услуби нигорандагии ӯ тағйир ёфт. Баттони дар асоси Навиштаҷоти муқаддас, таърихи қадим манзараҳои тамсилӣ офарида, дар деворнигорӣ қувваозмоӣ кардааст («Ахилл дар назди духтарони Ликомеда» 1745; «Диана ва Купидон»; «Хонадони муқаддас», 1777; «Геркулес дар дуроҳаи байни Добродетел ва Порок», 1765; «Парҳезгории Сипиони Африқоӣ», 1772 ва ғайра). Дар сужетҳои дорои зерматнҳои тамсилӣ ғояи далерӣ, ғалабаи қарз бар дилбастагии шахсӣ талқин шудааст. «Тарбияи Ахилл», «Фирори Энея ва оилаи ӯ аз Троя», «Мария Магдолина», «Сулҳ ва ҷанг» аз ҷумлаи машҳуртарин асарҳои Баттони мебошанд. Баттони чеҳранигори машҳур низ буд. Бештар тасвири шахсиятҳои маъруфро мекашид. («Тасвири император Иосифи II ва бародари ӯ Леополд Тосканский», «Тасвири маркиз Ҷон Монтермер», «Тасвири ҷавонмард», «Тасвири Папа Пияи VI» ва ғайра). Эҷодиёти Баттони оғози ҷараёни нави услуби наққошии аврупоӣ – класситсизми охири садаи 18 буд. Ба туфайли ҳунари ӯ зоҳирпарастии аз ҳад зиёд, ки ба садаи 17 хос буд, аз байн рафт.
## Сарчашма

*
Ассидияҳо

**АССЍДИЯҲО** (*Ascidiae*), як гурӯҳи ҷонварони хордадор. Баданашон халташакл буда, дар қисми болои он ду сӯрох– даҳон ва мақъад ҷой гирифтааст. Тани ассидияҳо бо туника – пӯсти ғафсе, ки насҷ (бофта)-и ҳайвонӣ (тунитса) дорад, пӯшида шудааст. Ҷавфи назди ғалсамаи ассидияҳо бо мақъад (клоака) пайваст мебошад. Ассидияҳо тақрибан 150 намуд доранд ва дар ҳамаи баҳрҳо дучор меоянд. Ғизои онҳо организмҳои майда ва детритҳоянд. Ассидияҳо мавҷудоти хунсо буда, бо роҳи ҷинсӣ ва муғҷабандӣ афзоиш мекунанд. Ассидияҳо сода (танҳо) ва мураккаб (колониявӣ) мешаванд. Кирминаҳои ассидияҳо хорда дошта, озодона шино мекунанд (чун болиғ шуданд хордаҳояшон нест мешавад).

## Адабиёт
* 
* Ахмадиева А. В., Шукалюк А. И., Биологии моря. Москва, 2007.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Алессандро Баузани

БАУЗÁНИ Алессандро шарқшиноси итолиёӣ, диншинос ва мутарҷим. Баузани донандаи тақр. 30 забони дунё буд.

## Зиндагинома
Донишгоҳи Римро хатм кардааст (1943). Муаллими забони форсии Донишгоҳи Рим (1944–56), мудири кафедраи забон ва адабиёти форсии Донишгоҳи Неапол (1956–71). Дар Донишкадаи Шарқи Неапол аз адабиёти форсӣ ва индонезӣ дарс мегуфт. Дар охири умраш ба ҳайси профессори исломшиносии Донишгоҳи Рум кор кардааст.

## Осор
Баузани муаллифи пажӯҳишҳои муътабар аз қабили «Таърихи адабиёти Покистон» (1958), «Таърихи адабиёти форсӣ» (1960), «Дин дар Форс: аз Зардушт то Баҳоуллоҳ» (1959), «Будо» (1973), «Ислом» (1980) ва ғ. мебошад. Қуръон (1955), маҷмӯаи матнҳои дини зардуштӣ (1962), «Ҳафт пайкар»-и Низомии Ганҷавӣ (1982), намунаҳо аз эҷодиёти Абуалӣ ибни Сино, Умари Хайём, Убайди Зоконӣ, Бедил, Муҳаммад Иқболро ба забони итолиёӣ тарҷума кардааст, ки ба шакли маҷмӯа низ ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

*
Николай Бауман

**Николай Эрнестович Бауман** (тахаллуси ҳизбиаш Грач, Полетаев, Сарафский, Сорокин; ) — инқилобгар ва арбоби ҳизби болшевикӣ.

## Зиндагинома
Аз оилаи дуредгар. Соли 1895 Институти ветеренарияи Қазонро хатм кард. Фаъолияти инқилобии ӯ солҳои 90 садаи 19 дар Қазон оғоз ёфт. Солҳои 1896-97 узви «Ииттифоқи мубориза барои озод кардани синфи коргар»-и Петербург буд. Аз марти 1897, 22 моҳ дар қалъаи Петропавловск маҳбус буд ва соли 1899 ба губ. Вятка ба муддати 4 сол бадарға гардид. Окт. 1899 аз бадарға гурехта, ба Швейтсария рафт ва узви гурӯҳи «Иттифоқи сотсиал-демократҳои рус дар хориҷа» гардид. Соли 1900 Бауман дар ташкил кардани г. «Искра» яке аз наздиктарин ва фаъолтарин ёварони В. И. Ленин буд. Декабри 1901 Бауманро ҳамчун муҳаррири «Искра» ба Маскав фиристоданд ва ӯ узви Комитети маскавии РСДРП шуд. Дар Съезди 2-юми РСДРП (1903) вакили ташкилоти ҳизбии Маскав буд ва роҳи лениниро устуворона ҳимоя кард. Декабри 1903 роҳбари ташкилоти ҳизбии болшевикони Маскав, Бюрои Шим. КМ РСДРП буд. Дар хонааш пинҳонӣ матбаа кушод. Октябри 1905 Бауман ҳангоми намоиши ташкилкардаи Комитети маскавии РСДРП аз тарафи сиёҳгурӯҳе, ки агенти шуъбаи хуфя (охранка)-и мутлақият буд, ваҳшиёна кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бруно Бауэр

**Бру́но Ба́уэр** (, ) — файласуфи олмонӣ, аз ҷавонҳегелиён.

## Зиндагинома
Идеяи мутлақи Гегелро напазируфта, худшиносиро ба дараҷаи мутлақ бардошт; фаъолияти фикрии «ашхоси нақдбин»-ро қувваи ҳаракатдиҳандаи таърих мепиндошт. Дар баъзе ҳаҷвияҳояш Гегелро атеист ва инқилобгар қаламдод кард. Нисбат ба Штраус Инҷилро сахттар танқид намуд. Шахси таърихӣ будани Исои Масеҳро рад кард. К. Маркс ва Ф. Энгелс дар «Хонадони валиён» ва «Идеологияи олмонӣ» идеализми субъективӣ ва миллатпарастии Бауэрро танқид кардаанд. Баъди с. 1848 Бауэр ба майлони рост гузашт ва дар охири умраш тарафдори рейхканслери Олмон О. Бисмарк шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Иоҳанн Бах

**Иоҳанн Себастян Бах** (21.3.1685, Эйзенах – 28.7.1750, Лайпсиг) — оҳангсози касбӣ ва арғунуннавози олмонӣ, яке аз бузургтарин намояндагони мусиқии Аврупои Ғарбӣ дар даврони барокко.

## Зиндагинома
Иоҳанн Себастян Бах дар оилае камол ёфт, ки дар саросари Олмон бо мусиқидонӣ маъруф буд. Аз наврасӣ овозхони хор буд, навохтани арғунун, клавесин ва скрипкаро омӯхт. Соли 1695 ятим монд ва дар оилаи бародари калониаш, ки дар Ордруф арғунуннавоз буд, тарбия ёфт. С. 1695 ятим монд ва дар оилаи бародари калонияш, ки дар Ордруф арғунуннавоз буд, тарбия ёфт. То с. 1700 дар литсейи Ордруф таҳсил кард. Солҳои 1700–1702 шогирди мактаби назди дайри Михаили Муқаддас дар Люксембург буд. Сипас вориди роҳи бузурги мусиқии касбӣ шуд. Дар ҷараёни зиндагӣ ҳеч гоҳ берун аз Олмон нарафт, аммо чанд бор макони зисташро табдил кард.

## Эҷодиёт
Бах осори бузурге (ҳудуди 1000 асар) ба мерос гузошт, ки амалан тамоми жанрҳои мусиқӣ (ба ҷуз опера)-ро дар бар гирифтааст. Дар осори ӯ композитсияҳои бузурги созӣ, ҳамчун симфония, консертҳо барои клавир бо оркестр, триосонатаҳо, чандин соната барои клавир (ҳудуди 150) мавқеи бартар доштааст. Сабки эҷодии Бах маъмулан ба даврони гароиши барокко ба самти ҳунари мусиқии классикӣ марбут дониста мешавад. Осори Бах қуллаи баланди афкори фалсафӣ дар мусиқист. Наздик ба 300 асари ӯ, аз ҷумла кантатаҳои динӣ, ораторияҳои «Машаққати Иоҳан», «Машаққати Матфей», «Магнификат», «Ораторияи иди мелоди Масеҳ» ва ғ. аз лиҳози оҳангу танин мумтозанд. Бах дар мусиқӣ нахустин бор барои клавир асари консертӣ таълиф кард. Асарҳои ӯ – «6 консерти бранденбургӣ» ва 4 сюита («Увертюраҳо») барои оркестр дар таърихи мусиқии оркестрӣ марҳалаи наве боз карданд; консертҳо, сонатаҳо ва партитаҳо барои клавир, скрипкаҳо ва дигарон созҳо; асарҳои зиёде барои арғунун (аз ҷумла, зиёда аз 150 хорал, прелюдия, токкатаҳо, фантазияҳо, фугаҳо, 4 консерт, 6 соната ва ғайра). Қимати барҷастаи таърихӣ ва бедеӣ, силсилаи машҳури он – «Клавири нағз температсияшуда» дорад (48 прелюдия ва фуга), ки ҷӯршавии ягонаи мусиқии ҳозиразамонро устувор сохт.
Хидмати Бах дар такмили созҳои мусиқӣ, бавижа дар арғунун ва клавир шоиста аст. Осори ӯ дар айни зиндагиаш, он гуна ки мебоист, қадр нашуд. Ба истеъдоди Бах оҳангсозон Л. Бетховен ва В. Мотсарт баҳои баланд додаанд. Соли 1950 дар Лейпсиг ба муносибати 200-солагии рӯзи вафоти Бах озмуни байналхалқӣ доир шуд. Баъд аз ин ҳар чор сол озмуни ба номи Бах баргузор мегардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 58-59. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2

Гурӯҳ:Оҳангсозон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Оҳангсозони Олмон
Гурӯҳ:Оҳангсозони асри XVIII‎
Бахарев

«Бахарев», астероид (сайёраи хурд)-и № 4011, ки ба шарафи олими рустабори Тоҷикистон – Анатолий Михайлович Бахарев номгузорӣ шудааст. «Бахарев»-ро 28 сентябри 1978 астрономи шӯравӣ Николай Степанович Черних (1931–2004) дар расадхонаи Қрим (Украина) кашф кардааст. Таҳқиқоти Н. С. Черних ва ҳамсараш Л. И. Черних (1935) ба астрометрия ва динамикаи ҷисмҳои хурди силсилаи Офтоб бахшида шуда, онҳо ҷамъулҷамъ 805 астероид кашф кардаанд. Тавсифи мушаххасоти мадории «Бахарев»: афе¬лий – 23070236 км, перигелий – 20836034 км, даври мадор – 1188,7 шабонарӯз (3,25 сол), тамоюл – 1,17335°, қадри мутлақ – 13,9.	

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Бахмал (матоъ)

БАХМÁЛ, махмал, матоъи нимабрешими рангоранг ё якранг, ки пати нафис дорад. Навъҳояш (абрбахмал, пилтабахмал, духоба) бо гул ва пат фарқ мекунанд. Дар Самарқанду Бухоро аз асрҳои миёна истеҳсол мешуд. Дар Бухоро Бахмали гулдор мебофтанд, ки тораш абрешимину пудаш ресмонӣ буд. Самарқанд бо як навъи зебои Бахмали якранги гулобии баланд шуҳрат дошт. Бахмалро то солҳои 20 а. 20 асосан дастӣ мебофтанд. Тори Бахмал ду қабат аст: болоиаш абрешимӣ, ки аз он пат ҳосил мешавад ва заминаш аз абрешими хом иборат буда, барои нигоҳ доштани пуд хидмат мекунад. Бахмалбофӣ касби мураккаб ва меҳнатталаб буд. Баъди бофтан бо мили биринҷии химчамонанд ва поку пати онро тахту ҳамвор мебуриданд. Аз солҳои 20 а. 20 дар дастгоҳҳои дунавардаи шашгул ва панҷпо¬пушал мебофтанд. То замони Шӯравӣ аҳли дарбор ва дороён аз Бахмал либос медӯхтанд. Ҳоло дар корхонаҳои саноати сабук навъҳои гуногуни Бахмалро истеҳсол мекунанд. Ба Тоҷикистон Бахмал аз хориҷа ворид карда мешавад. Имрӯз низ дар Тоҷикистон аз матои Бахмал ба таври васеъ истифода мекунанд.
## Адабиёт
* Н. Турсунов
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Батуми

**Бату́ми** ( [батуми], то соли 1936 — **Бату́м**) — шаҳри бандарӣ, пойтахти Ҷумҳурии мухтори Оҷор (дар ҳайати Гурҷистон). Дар соҳили Баҳри Сиёҳ ҷойгир буда, истгоҳи охирини роҳи оҳани Боку – Батуми аст. Аҳолиаш 152 839 нафар (2014). Батуми бандари бузургтарини дарёии мамлакат буда, ба воситаи он воридоти чӯбу тахта, ғалла, қанду шакар, лавозимоту таҷҳизот ва содироти маҳсулоти нафтӣ, чой, консерву мева сурат мегиранд. Фурудгоҳ дорад. Батуми дар садаи 11 ҳамчун қалъа маъмул буд. Соли 1547 туркҳо забт карданд ва с. 1878 аз рӯйи шартномаи Берлин ба Империяи Россия ҳамроҳ шуд. Солҳои 1878–86 порто-франко (бандари бебоҷ) ва баъди Одесса ва Санкт-Петербург сеюмин бандари бузургтарини баҳрӣ буд (1907). Дар Батуми саноати коркарди нафт, мошинасозӣ (таҷҳизоти саноати чой, нафт ва киштисозӣ), электротехника, кимиё, коркарди тамоку тараққӣ кардааст. Осоишгоҳҳои иқлимии лабибаҳрӣ дорад. Зимистонаш нарм ва бебарф, тобистонаш гарми офтобӣ. Ҳарор. миёнаи январи 60С, август 230С. Дар қисми шимолии Батуми мавзеъҳои табобатию истироҳатии Маҳинҷаури, Димоғаи Сабз ҷой гирифтаанд. Аз Ҷ. ба шаҳр теппаҳои сабз пайвастаанд, ки аз болои онҳо кӯҳҳои баланд намудоранд. Дар Батуми рустаниҳои субтропикӣ бештар вомехӯранд (дарахти нахл, буттаи чой, меваҳои ситрусӣ). Дар қисми ғарбию шарқии Батуми, дар наздикии Димоғаи Сабз Боғи ботаникӣ (1912) воқеъ гаштааст, ки дар он зиёда аз 5 ҳазор навъ рустаниҳои тропикӣ ва субтропикӣ парвариш меёбанд. Инчунин дар Батуми масҷид, калисои католикии Бибимарям, ибодатгоҳи яҳудиён, осорхонаи санъат ва таърихи Оҷор, театр мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бахмалгул

**Бахмалгул**, **гули бахмал**, **аббосӣ** () — як навъ гули маъмул, ки бӯи хосса дорад; гиёҳи яксола аст.

Пояаш сербаргу сершох (30-80 см қад мекашад), баргаш базеби паршакл. Хӯшагул (сабадак)-аш майда (қутраш 3-6 см); гулаш махмалӣ, зард, норанҷӣ ё сурхтоб. Тухмаш сиёҳ, то 3 сол қобили сабзиш аст. Бахмалгул вобаста ба шароити маҳал баъди 4-18 рӯзи кишт нашъунамо ёфта, аз моҳи июл то сармои аввал гул мекунад. Дар ҳама гуна замини намаш муътадил ва қатъаи кушод, инчунин сояҷо хуб месабзад. Бахмалгулро, одатан, барои барпо кардани гулзору гулгашт, гулхат, гулнақш ва ғ. истифода мебаранд.

Табибони халқӣ ҷӯшоби «сабадак»-и Бахмалгулро чун доруи арақовару пешоброн ва киҷҷакуш тавсия медиҳанд. Дар баъзе кишварҳо баргашро ба таом меандозанд. Моддаи рангбахш ва равғани эфири гулбаргҳои Бахмалгул (0,1 %) низ дар хӯрокворӣ ба кор меояд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бахотиргирӣ

**БАХОТИРГИРӢ**, мустаҳкам намудани образ, таассурот ва мафҳумҳое, ки дар натиҷаи таъсири ашё ва ҳодисаҳои рухдода дар ҷараёни эҳсос, идрок ва тафаккур пайдо мешаванд. Вобаста ба хусусият ва воситаҳо Бахотиргирӣ ихтиёрӣ ва беихтиёр мешавад. Бахотиргириӣ ихтиёрӣ мақсаднок аст, чунки шахс, одатан, пешакӣ дар назди худ барои ба хотир гирифтани ин ё он образ вазифа мегузорад, роҳу воситаҳои ба хотир гирифтани ашё ва воқеаҳои идрокшавандаро истифода мебарад. 
Бахотиргириӣ ихтиёрӣ фаъолияти фикрии махсус ва мураккабро талаб мекунад. Барои тамоми фаъолияти Бахотиргириӣ ихтиёрӣ гузоштани мақсаду вазифаи муайян дар назди худ аҳаммияти зиёд дорад. Бахотиргириӣ беихтиёр равандест, ки бе ҳеч мақсади пешакӣ, бе интихоби қаблӣ, бидуни корбасти ин ё он усулу воситаҳои Бахотиргирӣ рӯй медиҳад. Вобаста ба хусусияти алоқаҳое, ки байни қисмҳои мавод ва донишҳои пеш андӯхта ба вуҷуд меояд, ду усули Бахотиргириро фарқ мекунанд: механикӣ ва маъноӣ. Бахотиргириӣ механикӣ дар ҳолате ба вуҷуд меояд, ки одам байни қисмҳои алоҳидаи мавод алоқаҳои мантиқиро пайдо карда натавонад. Бахотиргириӣ механикӣ асосан ба алоқаҳои муваққатии ҷудогонаву алоҳидае такя мекунад, ки бештар пайдарпайии зоҳирии ҳодисаҳоро инъикос менамоянд. Бахотиргириӣ маъноӣ фаҳмидани маъноро авло мешуморад. Он ба ассотсиатсияҳои (алоқа) умумии ҷамъбаст ва ба тартиб даровардашудае такя мекунад, ки ҷиҳатҳои муҳимми алоқаи ашёву ҳодисаҳоро инъикос менамоянд.

## Адабиёт
*  / М. Давлатов.
* Блонский П. П. Память и мышление. Москва, 1979; 
* Қодиров Б., Давлатов М., Расулов С. Вожаномаи тафсирии истилоҳоти психологӣ ва педагогӣ. Душанбе, 2009;
* Психология, Душанбе., 2010.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бахотироварӣ

БАХОТИРОВАРӢ, раванди хотир, ки дар натиҷаи он тақвиятбахшии мазмуни пеш мустаҳкамгардидаи психика бо роҳи ҷудо кардани он аз хотири дарозмуддат ва гузарондан ба хотири фаврӣ рӯй медиҳад. Бахотироварӣ аз шинохтан фарқ мекунад, зеро шинохтан бештар ба аз нав дарк кардани чизи дар гузашта идрокшуда такя мекунад. Бахотироварӣ дар шахс бе такроран дарк кардани ашё ё ҳодиса ба амал меояд. Асосҳои физиологии Бахотировариро алоқаи муваққатии пешакии дар қишри майнаи сар бавуҷудомада ташкил медиҳад.

Бахотироварӣ беихтиёр ва ихтиёрӣ мешавад. Бахотироварии беихтиёр бе мақсади муайяни дар пеш гузошташуда рӯй медиҳад. Шахс дар ин маврид дар назди шуури худ вазифаи аз нав ба хотир овардани ашёи муайянро намегузорад. Дар бисёр ҳолатҳо Бахотироварии беихтиёр дар натиҷаи пайдо шудани ассотсиатсияҳо (алоқа) ё дарки беихтиёри ашё сурат мегирад. Аммо Бахотироварии ихтиёрӣ ба вазифа ва мақсади муайяни бошуурона гузошташуда вобаста аст. Бахотироварӣ вобаста ба мақсади гузошташуда табиати интихобӣ пайдо мекунад.
## Адабиёт
Блонский П. П. Память и мышление. М., 1979; Қодиров Б., Давлатов М., Расулов С. Вожаномаи тафсирии истилоҳоти пси¬хологӣ ва педагогӣ. Д., 2009;

Психология. Д., 2010.	

* М. Давлатов.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бахтиёрӣ (гӯшаи мусиқӣ)

«БАХТИЁРӢ», гӯшаи мусиқӣ дар таркиби дастгоҳ (мақом)-и «Ҳумоюн»-и «Ҳафтдастгоҳ»-и эронӣ. «Бахтиёриҳо» байни гӯшаҳои «Чаковак» ва «Лайлию Маҷнун» омада, хушбахтӣ ва нишоту сурурро ифода мекунад. Оҳангаш муфарриҳ аст. Дар мусиқии классикии ҳозираи тоҷик вуҷуд надорад.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бахтиёрӣ

**Бахтиёрӣ** — навъи ангури маҳаллии қадимӣ; селексияи халқист. Токаш зудсабз, 24–27 дарсади навдаҳояш ҳосилдеҳ, баъди 2–3 соли шинондани ниҳолаш самар меорад. Баргаш мудаввар (дарозиаш 18–21 см, бараш 19,5–23 см), 3–5-парраи серчок, чоки байни парраҳояш амиқ, рӯяш суфтаи тӯр-тӯр, канорҳояш новашакл. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (дарозиаш 27–34 см, бараш 14–18 см, вазнаш 470–572 г), махрутшакл; шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш (вазни 100-тоаш 38–366 г) миёнаҳаҷм (андозааш 21×17 мм), лӯнда, сабзи зардча ё сафеди сабзтоб, 2–3 дона тухми калон дорад; ғужмаш тунук ва мустаҳкам. Ҳангоми пурра пухтан дар таркибаш 18–20% қанд ва 4,6–6,5 г/л туршӣ мавҷуд аст. Давраи нашваш 145–155 рӯз; нимаи авв. май гул карда, авв. сент. мепазад. Дар шароити обу ҳавои Тоҷикистон аз ҳар га то 140–180 сентнер ҳосил мегиранд. Ҳосилашро тару тоза истеъ¬мол мекунанд, барои тайёр кардани афшура ва шароб кор мефармоянд. Ангури Бахтиёриро то зимистон (январ–феврал) нигоҳ доштан мумкин аст. Бахтиёрӣ дар заминҳои лалмӣ, заҳзамин ва шӯрхок низ месабзад. Он солҳои 1940–60 ба гурӯҳи навъҳои стандартии Тоҷикистон дохил буд. Бештар дар ноҳияи Панҷакент, Истаравшан, водии Ҳисор ва вил. Самарқанди Ӯзбекистон парвариш меёбад. Аз касалии гарда ва баргпечаки хӯшаи ток зарар мебинад.

## Адабиёт
Раҷабов Қ. Маълумотномаи токпарвар. Д., 1986; Кирил¬лов И. Ф. (ва диг.) Виноградарство Таджикстана. Д., 1969;

Ампелография Узбекистана, Ташкент, 1984; Маҳмадқулов Х. М., Гулов С. М., Урунов Ф. У., Навъшиносии ангур, Д., 2003.	
* Ҳ. Маҳмадқулов.

* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бахшидабозӣ

**Бахшидабозӣ** -  қинғолабозӣ, расми пеш аз ҷашни арӯсии тоҷикон, вохӯрии арӯсу домод пеш аз тӯй (шиносоӣ ва омӯзиши ҳамдигар). Бахшидабозиро инчунин бо истилоҳҳои «номзадбозӣ» «нисбатбозӣ» (Исфара, Мастчоҳ), «қинғолбозӣ» (Ҳисор, Кӯлоб) номбар мекунанд.

Бахшидабозӣ пас аз маросими фотиҳа (сафедигирон) то тӯй ба муддати аз як ҳафта то якчанд моҳ ё баъзан як-ду сол давом меёфт. Дар ин давра волидайн ба таҳияи ҷиҳози арӯс ва тайёрӣ ба хароҷоти тӯй машғул мешуданд. Зоҳиран вохӯрии ҷавонон гӯё пинҳонӣ сурат мегирифт, аммо дар асл падару модарон барои ҷавонон ин имконро муҳайё месохтанд.

Масалан, дар ноҳияи Мастчоҳ пеш аз шинос кардани ҷавонон, дар рӯзи муайян, домод бо ҳамроҳии мӯйсафеде ба хонаи арӯсшаванда меояд. Домод бо худ туҳфа меорад. Баъд ба сари арӯсшаванда рӯмоле пӯшонда, яке аз хешовандони арӯс назди домодшаванда арӯсро дароварда, дар паҳлуи домод мешинонад. Мӯйсафед дасти дуо бардошта фотиҳа медиҳад, зани ҳамроҳи арӯс ба хона даромада, ҳазориспанд дуд мекунад, то ки ба онҳо чашми бад нарасад. Дар ин ҳангом аз фурсат истифода бурда домод ба таври рамзӣ оҳиста пойи арӯсро зер мекунад, ки маънояш домод баъди ба зиндагии мустақи¬лона оғоз намудани онҳо сардори оила ва ҳимоятгари он гардад. Баъд аз ин ҷавононро танҳо мегузоранд ва ба рӯйи дастархон хӯришҳои гуногун меоранд. Домод ба он зан, ки онҳоро ба ҳам шинос кард, туҳфае мебахшад. Пас аз каме суҳбат баъди шиносоӣ, домод ба хонааш меравад, лек онҳо метавонанд то рӯзи никоҳ, дар оянда, бо ҳамдигар дидорбинӣ (вохӯрӣ) карда истанд. Дар Исфараву Шаҳристон мардум Бахшидабозиро айёми ширини ҳаёти ҷавонон шумурда гуфтаанд: *«Нисбатбозӣ нисфи умр»*. Дар Қаротегину Дарвоз домод дар ҳар дафъаи омаданаш ба арӯс баъзе туҳфаҳо – кулчаву қанд, чормағзу себ, ойиначаву дастрӯмол ва ғ. меовард ва ҳангоми бозгашт ба хона ба ӯ низ аз тарафи хешу табори арӯс куртаву миёнбанд, тоқӣ, кулчаву шириниҳо ҳадя дода мешуд. Дар айёми Бахшидабозӣ домод дар хонаи падарарӯсаш ба баъзе корҳои ҳавлӣ, масалан кундакафонӣ (ҳезумшиканӣ) ёрӣ менамуд. Бахшидабозӣ яке аз одатҳои қадимии тоҷикон буда, дар асарҳои классикӣ, мисли «Лайлию Маҷнун», «Фарҳоду Ширин», «Вомиқу Азро», «Варқаву Гулшод» ва ғ. тасвир шудааст. Фахриддини Гургонӣ дар «Вису Ромин» расми Бахшидабозиро баён карда, барои ифодаи он калимаи «қинғолагӣ»-ро ба кор бурдааст.
:Ки он ҷо пиру барно шодкоранд,
:Ҳама қинғолагиро ҷон супоранд.
Дар фолклори тоҷик низ симои духтари қинғола ба назар мерасад.
:Гандум лола, миёни гандум лола,
:Ошиқ шудаам ба духтари қинғола...
## Адабиёт
* Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. - Душанбе, 1978; 
* Таджики Каратегина и Дарваза. Вып. 3. - Душанбе, 1976; 
* Шарифова М. Маросимҳои тӯи арӯсии мардуми ноҳияи Мастчоҳ.- Душанбе, 2005; 
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор.- Душанбе, 2001.	
 
## Манбаъ

*  
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Бахшӣ

**Бахшӣ** — (аз калимаи санскритии бҳикту – қаландар, дарвеш), 1) мардуми туркзабон, махсусан туркманҳо шахсеро мегӯянд, ки достонҳо, қиссаҳо, ҳикоятҳоро аз адабиёти хаттӣ ва аз адабиёти омиёна месароид ва ё баъзан ба наср ҳикоя мекард. Бахшиҳо аз асбобҳои мусиқӣ – дутор, дамбура, ғижак истифода мебурданд.

Туркманҳо инчунин пири авлодро *Бахшӣ* мегуфтанд. Бахшигӣ дар асоси шогирдӣ ва устодӣ ривоҷ меёфт;

2) Бахшӣ дар байни муғулҳо аз қадимулайём маълум буд ва қадру эътибор дошт. Муғулҳо рӯҳонӣ, қаландари будоӣ, пешвои дин, ҷодугар, дабир, соҳирон, ҷодугаронро *Бахшӣ* мегуфтанд.

Дар давлати Темуриёни Ҳинд *Бахшӣ* шахсе буд, ки ҳисобу китоби сипоҳро анҷом медод ва музди кор медод. Дар Аморати Бухоро Бахшӣ амалдореро мегуфтанд, ки ҳисоби молиявии сохтмони биноҳои давлатиро анҷом медод;

3) Бахшӣ шахсеро мегӯянд, ки ба табобати рӯҳии мардум машғул буд, афсунгарӣ ва фолбинӣ мекард. Ба ақидаи Бахшиҳо ба бадани бемор деву парӣ, ҷин, албастӣ ва ғ. ҷой гирифта, ӯро бемор мекунанд. Бахшиҳо бо истифода аз оташ, кафгири дар оташ сурхшуда, дойразанӣ, садоҳои баланди ваҳмангез, ҳаёҳу ва ғ. намодҳои бадро аз бадани инсон дур мекарданд.

## Адабиёт
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. - М., 1969.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бахшуллоҳхон

БАХШУЛЛОҲХÓН (порсӣ: بخش الله خان) Бахшуллоҳхон ибни Миралихон, ки бо лақаби «ҷавоҳиррақами сонӣ» машҳур аст (с. таваллуд ва ваф. номаълум), хаттот ва хушнависи ҳиндустонӣ. Тафсилоти зиндагиаш маълум нест. Шеваи хаттотии ӯ ба хатти Саидалихони Табрезии Ҷавоҳиррақами Хушнавис мушобеҳ будааст. Аз осори хаттотии вай чизе дастрас нашудааст.
## Адабиёт
مهدی بيانی. احوال و اثار خوشنويسان. تهران، ۱۳۴۵	

*Н. Шарипов.
## Сарчашма

*
Бахтиёр Қаробоев

БАХТИЁР ҚАРОБÓЕВ, деҳа дар ҷамоати деҳоти Худойназар Холматови ноҳияи Шаҳритус. Аз деҳа то маркази ноҳия 5 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 364 нафар (2009), тоҷикон. Мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, пахтакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз наҳри «Бешкент» ва дарёи Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.
## Сарчашма

*
Бахтиёриҳо

**Бахтиёриҳо** (порсӣ:بختیاریها) — мардуме аз гурӯҳҳои кӯчии лурзабони ҷануби ғарбии Эрон, ки акнун қисми бештарини онҳо дар нуқтаҳои айлоқӣ ва қишлоқӣ муқимӣ шудаанд. Шумораи умумии аҳолӣ дар ибтидои а. 21 бештар аз 1 млн нафар аст. Бахтиёриҳо дар майдони 7500 км2 байни Исфаҳону Хузистон маскун шудаанд, ки ҷойи сукунаташон аз Шим. ба Луристон, аз Ш. бо Исфаҳон, аз Ғ. ба дашти Хузистон ҳаммарз аст. Иттиҳоди ақвому қабоили Бахтиёриҳо тақр. дар асрҳои 12–13 сурат гирифтааст. Аз а. 18 комилан ба ҳайати Форс дохил шуданд. Тартиби иҷтимоӣ ва муқаррароти табақавии Бахтиёриҳо бар асоси силсилаи маротиб ва низоми муайяни хонаводагӣ сурат гирифтааст. Эли Бахтиёриҳоро элхон раҳбарӣ менамуд, вале баъдҳо давлат чунин унвонро бекор кард.

Кӯчиёни ҳар тоифаи Бахтиёриҳо чарогоҳҳои тобистонию зимистонӣ доранд. Қабл аз инқилоби исломӣ сарварии ҳар як тоифаро 14 нафар аз обрӯмандони қабила (ба номи «калонтар») ба уҳда доштанд. Минбаъд тадриҷан қудрати калонтарҳо ҳам аз байн рафт. Аввалҳо номи ниёии гурӯҳҳои Бахтиёриҳо ба унвони авлод маъруф буд, вале баъдҳо аз нигоҳи сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ авлод ба чандин хонавор тақсим шуд, ки онро баъдтар пас аз ҷорӣ шудани шиноснома «фомил» мегуфтанд. Сарпарасти ҳар хонавода «раис» ном дошт. Тақсимоти хонаворӣ аз замони сафавиён роиҷ шуд.

Хонҳои бахтёрӣ ҳама аз як насланд ва дорои қудрату сарвати фаровон буданд ва муҳимтар аз ҳама дастгоҳи муқтадири идорие доштанд, ки гурӯҳи муҳофизон, саворони мусаллаҳ, муншиён, муставфиён ва диг. коргузорон дошт. Гурӯҳбандии дигари Бахтиёриҳо бар асоси машғулияти онҳост. Гурӯҳҳои кӯчӣ қисме чорводорону зироаткоронанд ва бархе созандагону навозандагон, кулоҳбофҳо ва намадмолон.

Бахтиёриҳо, азбаски аксаран мардуми кӯчӣ ҳастанд, ба манзили будубоши сабук ва мутаҳаррик ниёз доштанд. Маъмулан масканашон баҳун – чодари сиёҳи аз мӯинаи буз бофташуда буд. Мардуме, ки дар навоҳии гармсер зиндагӣ доранд, хонаҳои собит сохтаанд; инҳо «капр»-ҳо – заминканҳо бо сақфи чӯбӣ ё найӣ, «лир»-ҳо – хонаҳои сангини хушкадевор ва «ту»-ҳо – хонаҳои киштиву гилӣ мебошанд.

Хӯрданиҳои Бахтиёриҳо хӯрокҳои суннатӣ – анъанавистанд. Дар давоми кӯч хӯрокашон нон, пиёз, нону обкашк, нону обтуршӣ, нону мост аст. Бахтиёриҳо хӯрокиҳои гӯштдорро хеле кам мехӯранд, танҳо дар маросимҳову муносибатҳои мушаххас гӯштро истифода мебаранд.

Пӯшоки мардон иборат аст аз кулоҳи сиёҳи намадӣ, тамбуни (шалвор) сиёҳранги почакушод ва пироҳану «чавқо» (болопӯши беостин). Баъзеҳо шолеро ҳам ба камар мебанданд ва геваи маликӣ (пойафзор) ба пой мекунанд. Либоси занон аз тӯри сар, кулут (дастмояи тираранг барои пешонӣ), пироҳан, шулор (доманҳои васеи чиндор) ва гева иборат аст.
## Адабиёт
 اسکندربیک منشی.عالم آرای عباسی. تهران، ۱۳۵۰ هـ. ش.؛ معین الدین نتنبی. منتخب التواریخ. تهران، ۱۳۳۶ هـ. ش.؛ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج۲. تهران، ۲۰۰۳ 
## Адабиёт
* 	Б. Раҳматов.
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бисмили Ҳиндӣ

**Баҳаговандоси Ҳиндӣ** (), **Бисмили Ҳиндӣ**; 1751—1805) — , тазкиранигор ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар Лакҳнав касби камол кардаву аз донишмандони забону адабиёт ва шеъри форсӣ Мавлавӣ Юсуфи Саҳоранпурӣ ва Мирзо Фохири Макин (вафот 1826) дарс омӯхтааст. Дар ибтидои шоирӣ тахаллуси «Бисмил»-ро пазируфта, баъдан «Ҳиндӣ» тахаллус кардааст. Дар дарбори ҳукм¬ронони давраш ба ҳайси масъули хироҷу молиёт ва раёсати девон хидмат кардааст.

## Осор
Аз Баҳаговандоси Ҳиндӣ ду девони ашъор — «Завқия» ва «Шавқия», маснавиҳои «Силсилату-л-муҳаббат» (дар пайравии «Силсилатуззаҳаб»-и Ҷомӣ), «Мазҳару-л-анвор» (дар татаб¬бӯи «Махзану-л-асрор»-и Низомии Ганҷавӣ), «Меҳри зиё» (дар вазни «Юсуфу Зулайхо»-и Ҷомӣ), «Савонеҳ-ун-нубувват» (шарҳи ҳоли мухтасари Ҳазрати Муҳаммад (с) ва дувоздаҳ имом) боқӣ мондаанд. Соҳиби ду тазкира-номҳои «Сафинаи ҳиндӣ» ва «Ҳадиқаи ҳиндӣ» буда, дар «Сафинаи ҳиндӣ» оид ба 335 шоири муосираш, ки гурӯҳе аз онҳо роҷаҳо — ҳукмронони давр буданд, маълумот додааст. Тартиби зикри шоирон алифбоӣ — мутобиқи ном тахаллусашон мебошад. Тазкира соли 1958 дар Патна ба табъ расидааст. «Сафинаи ҳиндӣ»-ро тазкираи умумӣ метавон гуфт. Дар тазкира оид ба рӯзгору осори шоирони форсизабони Ҳиндустон, аз ибт. дар ин кишвар интишор ёфтани ислом то замони муаллиф, маъ¬лумот оварда шудааст. Як нусхаи асар дар Китобхонаи Муръашии Наҷафии Қум маҳфуз аст. Намунаи ашъори Б. Д. Ҳ., ки дар ох. зиндагиномаи хеш дар «Сафинаи ҳиндӣ» (172 байт) овардааст, аз қавли Аҳмад Гулчини Маонӣ, салису фасеҳу нағзу дилангез, забони гуфтораш ба фусаҳои Ироқ наздик аст. Ин абёт аз ӯст:

Якҷо шудани бадру ҳилол амри муҳол аст,

Ҷуз абруву рӯйи ту, ки бадр асту ҳилол аст.

Умрест, ки Ҳиндӣ, дили мо дар бари мо нест,

Бечора куҷо рафту надонам, ба чӣ ҳол аст.

                                  
Даштест муҳаббат, ки саробаш ҳама хун аст,

Хокаш ҳамагӣ оташу обаш ҳама хун аст.

Бишкаст зи санги ситами соқии бадмаст

Минои дили мо, ки шаробаш ҳама хун аст!

Ин дида, ки хун сохт дили ман, ҳама об аст

В-ин дил, ки шудам хонахаробаш, ҳама хун аст!

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Баҳла

БАҲЛÁ, дасткаши чармини шикорӣ.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик