open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вулусволии Шикай

**Вулусволии Шикай** () — яке аз вулусволиҳои вилояти Бадахшон дар шимолу шарқи Афғонистон аст.

Маркази вулусволии Шикай рустои Ҷорф аст.

## Ҷойгоҳ
Вулусволии Шикай дар дараи рӯди Панҷ ва риштакӯҳи Сафедхирс ҷой дорад. Дар шимол ва ғарб бо ноҳияи Дарвоз аз ноҳияҳои вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон, дар шарқ — бо вулусволии Дарвози Поин ва дар ҷануб — бо вулусволии Кӯфоб аз вулусволиҳои вилояти Бадахшони Афғонистон ҳаммарз аст.
 
Вулусволии Шикай 880 км кв масоҳат дорад.

## Мардум
Мардуми Дарвоз ба гӯиши дарвозии забони форсӣ сухан мегӯянд. Дар гӯиши дарвозӣ вижагиҳои забони форсии садаҳои  IX - XIV ҳамчунон пойдоранд. Забони мардуми Дарвоз дар садаҳои пешин яке аз забонҳои эронии шарқӣ ва монанд ба забонҳои помирӣ будааст, аммо дар садаҳои IX — XIV дарвозиён форсизабон гаштанд.

## Таърих
Ин вулусволӣ дар соли 2005 аз вулусволии Дарвоз ҷудо карда шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вулусволиҳои Афғонистон
Гурӯҳ:Афғонистон
Мақсуд Солиев

**Мақсуд Солиев** - рассом, барандаи ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма


Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Бекмуҳаммади Асомуддин

**Бекмуҳаммади Асомуддин** (*Бекмуҳаммад Асомуддинов*; 5 апрели 1950, Душанбе) — ҳунарпешаи театр, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1996).

## Зиндагинома
Соли 1973 Дониш­кадаи давлатии ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро ба итмом расонда, дар Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов то соли 1991 ба сифтаи актёр фаъолият намуд. Ҳанӯз даврони донишҷӯӣ дар Театри давлатии академии драмаи ба номи Лоҳутӣ таҷриба меомӯхт, дар сафарҳои ҳунарии он ба навоҳии ҷумҳурӣ ва берун аз он бо ҳунари соҳирӣ тамоишогаронро мафтун месохт. Чобукдастию фиреби назар ва таъсир расондан ба бинанда ҳунар аст ва ҷомеа ба он ҳамеша ниёз дорад. Номрафта маҳораташро назди устодон дар Маскав, Санкт-Петербург, Тошканд ташкил карда, амалҳоро танҳо ба хотири намоиш пешниҳод месозад, ҳамаи талаботу одоби сеҳру ҷодуро комилан риоя менамояд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои театри Тоҷикистон
Дилбар Осимова

**Дилбар Осимова** - физикдони тоҷик.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма


Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Моҳрухсор Сафиева

**Моҳрухсор Сафиева** (5 апрели 1962, деҳаи Яхч, ноҳияи Комсомолобод) — овозхон, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2010), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2023).

## Зиндагинома
Баъди хатми (1984) Дониш­кадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзода дар ансамбли фолклорӣ-этнографии «Ганҷина»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба ҳайси сароянда фаъолияташро шурӯъ намуд. Соли 1989 тариқи озмун узви дастаи навтаъсиси «Дарё»-и Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ гардид, соли 2004 барои тақвият бахшидани нуфузи овозхонони касбӣ ба ансамбли навтаъсиси дигари ҳамин кумита — «Фалак» гузаронида шуд. Услуби хоси овозхонӣ дорад, маърифату фарҳанги саҳнаороиро дар сатҳи олӣ риоя менамояд, дар интихоби матн эҳтиёткор аст, асолати маданияти овозхонии миллӣ дар ҳунараш ҳифз мешавад, сурудҳои халқию фалакиро накӯ адо мекунад. «Нолаи дутор», «Модар», «Муҳаббат», «Садқаи номат шавам», «Афсонаи най», «Афсуни вафо», «Ёри ранҷида», «Ёд», «Ғам дар дил», «Меҳр», «Худо ёрат бод», «Шук­рона», «Ҷони миллат», «Нолаи ёр», «Шаб мегузарад», «Рози нуҳуфта», «Оҳи танҳоӣ», «Имшаб», «Ёдат кардам», «Саҳнаи зиндагӣ» намунае аз таронаҳояш мебошанд.

## Ҷоизаҳо
Бо медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Дарёчаи Миёнша

**Дарёчаи Миёнша** () — дарёчаест дар бахши чаҳордонгаи шаҳристони Сории Устони Мозандарони Эрон. Ин дарёча монанди дарёчаи Сарез ба дунболи рӯй додани заминларза дар кӯҳистону резиши кӯҳ ва саранҷом баста шудани гузаргоҳи рудхона падид омад. Заминларзаи ёдшуда дар даҳаи 1300 хуршедӣ (1920 милодӣ) рух дод.

Номи дигари ин дарёча, ба далели наздикӣ ба рӯстои Ҷӯрет, дарёчаи Ҷӯрет мебошад.

## Ҷусторҳои вобаста
* Дарёчаи Сарез

## Бунмоя
* Ҳамкорикунандагони Википедиа, «دریاچهٔ میانشه » , Википедиаи порсӣ, донишномаи озод (бозёбӣ 19 фарвардини 1393 -  7 Апрели 2014)

*
Абдумаҷид Пӯлодов

**Абдумаҷид Пӯлодов** (*Пӯлодов Абдумаҷид Мӯсоевич*; зод. 8 апрели 1925, деҳаи Қистакӯз, ноҳияи Хуҷанд — 2012) — невропатологи тоҷик, доктори илмҳои тиб (1963), профессор (1965), профессори фахрии Донишгоҳи Ҳарвард (1971). Иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1911—1945, майори хидмати тиббӣ). Писари Муллопӯлод Мӯсоев.

## Зиндагинома
Абдумаҷид Пӯлодов пас аз хатми Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1950) то соли 1964 дар вазифаи ассистент ва дотсент кор кард. Аз солт 1964 мудири кафед­раи неврологияи ҳамин институт. Пӯлодов бештар аз 250 асари илмӣ (аз ҷумла 5 монография ва 4 китоби дар­сӣ) эҷод кардааст. Китоби «Пропе­девтикаи бемориҳои асаб» (русӣ) аз тарафи Вазорати нтгаҳдории тандурустии СССР чун китоби дарсии институтҳои тиббии мамлакат тасдиқ гардидааст. Асарҳои ӯ ба масъалаҳои актуалии неврологияи клиникӣ бахшида шудаанд. Пӯлодов этноло­гия ва патогенези як қатор бемориҳои системаи асабро аз ҷиҳати илмӣ асоснок кард ва чандин аломатҳои нави зоҳиршавии бемориҳои асабро баён намуд, ки бо номи ӯ машҳуранд. Macалан, симптомокомплекси Пӯлодов, рефлекси сару рӯй (рефлекси краниофатсиалии патоло­гии Пӯлодов), фалаҷи асаби рӯй ба номи Пӯлодов. Пӯлодов чун сарневропатологи Вазорати нигаҳдории тандурустии РСС Тоҷикистон дар инкишофи хизмати неврологӣ дар республика ҳиссаи калон гузошт. Бо ташаббуси ӯ дар бисёр беморхонаҳои респуб­лика шӯъбаи неврологӣ, дар клиникаи кафедраи неврологии Институти тиб­бии Тоҷикистон лабортторияҳои электрофизиологӣ ва ликворологӣ, кабинетҳои невроафталмологӣ, отоневрологӣ ва психоневрологӣ таъсис ёфтанд.

## Ҷоизаҳо
Абдумаҷид Пӯлодов бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, Ҷанги Ватанӣ ва медалҳо қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шералӣ Султонов

**Шералӣ Султонов** (*Султонов Шералӣ Раҳмонович*; ) — пизишк, ҷарроҳ ва донишманди тоҷик, доктори илмҳои тиб (2011), профессор.

## Зиндагинома
Шералӣ Султонов 8 апрели соли 1969 дар ноҳияи Данғараи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст.

## Корнома
Шералӣ Султонов баъди хатми факултаи педиатрии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино аз соли 1996 то 2000-ум дар шуъбаи ҷарроҳии септикии кӯдаконаи Маркази миллии тиббии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун табиби ҷарроҳи кӯдакона кор кардааст. Солҳои 2000 то 2007 дар вазифаи мудири шуъбаи ҷарроҳии таъҷилии кӯдаконаи Маркази миллии тиббии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз соли 2007 то 2010 дар вазифаи мудири шуъбаи ҷарроҳии таъҷилии кӯдаконаи Маркази миллии тиббии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз соли 2007 то 2010 дар вазифаи мудири шуъбаи ҷарроҳиии узвҳои қафаси сина ва шиками кӯдаконаи ММТ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳамзамон омӯзгори ДДТТ кор ва фаъолият кардааст. Рисолаи номзадиро соли 2005 ва рисолаи докториро соли 2011 дар Шӯрои диссертатсионии Маркази илмии саломатии кӯдакони АИТР Донишкадаи педиаторияи ба номи Сперанский шаҳри Москва ҳимоя кардааст.

## Ҷоизаҳо
Барои меҳнатҳои шоёнаш соли 2015 бо ордени Шараф дараҷаи 2 қадр шудааст.

## Даргузашт
Шералӣ Султонов 21 майи соли 2020 бар асари бемории COVID-19 даргузашт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Тӯс (дарахт)

**Тӯс**, **ғон** () — як ҷинси бутта ва дарахтони хазонрез.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Пӯстлохаш сафед, зард, гулобӣ ва сиёҳтоб. Дар Тоҷикистон 14 намуди тӯс мерӯяд: B. tianschanica, B. korscinskyi, B. Saposhnikovii, B. murgabica ва ғайра. Хусусан дар қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисор, Қаротегин, Дарвоз, Пётри Якум, Ванҷ, Язгулом, Рушон ва Шуғнон (1100 – 3500 м аз с. б.) бисёр астӯс тӯс рустании рӯшноидӯст ва сармобардор астӯс Онро аз тухм ва қаламча зиёд мекунанд. Зиёда аз 100 – 150 сол умр мебинад.

## Аҳамият ва корбурдҳо
Тӯс барои мустаҳкам намудани соҳилҳои дарё, канал аҳамияти калон дорад. Солҳои охир дар натиҷаи муносибати беандешонаи аҳолӣ тӯсзорҳои як замонҳо ободу хуррами ҷумҳурӣ сирак ва кам шудаанд. Дар Тоҷикистон буридану дар хоҷагиҳо истифода бурдани тӯс қатъиян манъ астӯс

### Корбурди пизишкӣ
Муғҷа ва барги тӯс хусусияти табобатӣ доранд. Дар таркиби муғҷаи он 3,5 – 6% равғани эфир ҳаст, ки чун доруи пешоброн ва буғумдард истифода мешавад.

## Хосиятҳои шифоӣ
Тӯс хосияти давоӣ дорад. Нақеъи барг ва муғҷаҳои тӯсро чун воситаи пешоброн, маҳви бактерияҳо ва баҳаморандаи захм, равғани муғҷаҳои онро бошад, барои табобати бемориҳои пӯст кор мефармоянд. Дар Русия аз шохчаҳои нозуки тӯс ҷорӯб баста, онро дар ҳаммом бо мақсади пешгирии бемориҳо ва муолиҷаи амрози банду буғум истифода мекунанд. Бино ба ақидаи табибони халқӣ бӯи тӯс бемории молихулиёро шифо мебахшад; (шира)-и дарахти тӯс, ки моҳҳои март ва апрел гирифта шудааст, хунро тоза мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Туршак

thumbnail|Туршак
**Туршак** (Rumex acetosa), ҳуммоз, як навъ гиёҳи бисёрсолаест, ки то 80 см қад мекашад. Баргҳояш пайконшакл ё найзамонанд (баргҳои бехи пояаш думчадароз, баргҳои қисми болотари поя думчакӯтоҳ ё бедумча). Гулаш сурхтоб ё сабз. «Чормағзак»-аш сеқирраи бӯрранг.

Туршак дар бисёр кишварҳо тарраи маъмул аст. Онро аз тухмаш мерӯёнанд (дар як ҷой якчанд сол месабзад). Туршакро ба замини сернами ҳосилхез мекоранд. Тирамоҳ ба замин пору меандозанд. Агар тухми онро аввали баҳор коранд, баъди 3 моҳ (агар тобистон кишт кунанд, баҳори соли оянда) ҳосил (барг) мегиранд. Туршакро чун хӯриш ва дар таом истеъмол мекунанд. Баргаш сервитамин (то 115 мг% витамини С ва 8 мг% каротин, инчунин витамини В1) аст.

Хусусияти давоии Туршак аз қадим маълум аст. Абӯалии Сино шираи ҳуммозро чун заҳрарон, бехашро барои майда кардани санги гурда, тухмашро ҳангоми табобати захми меъда, исҳоли куҳан ва ғ. истифода бурдааст. Муҳаммад Ҳусайн дар «Махзану-л-адвия» (с. таълиф 1776) оид ба Туршак навиштааст, ки «Мазмаза ба усораи он (яъне бо ширааш даҳонро чайқонидан) ҷиҳати таскини дарди дандон ва ҷароҳати даҳон нафъовар. Ҷиҳати ярақон, тақвияти ҷигар, илтиҳоб… ва рафъи саммияти (заҳри) ақрабгазида нофеъ. Ва пухтаи он табъро нарм кунад ва ҷиҳати он муфид… Зимоди сумоқ хӯрдани он муфид… Зимоди пухтаи он бо шароб ҷиҳати ханозир ва варамҳои баногӯш ва ҷараб ва барас ва қубо…». Сайид Субҳонқулии Муҳаммад Баҳодурхон дар «Эҳё-ут-тибб» (соли китобат 1691) гуфтааст: «…агар як мисол бехи вай (ҳуммоз) бикӯбанд ва бо рубоъи себ бисиришанд ва бинӯшанд реши рӯда ва исҳолро нофеъ бувад».

Туршаки худрӯй низ хусусияти шифобахшӣ дорад. Дар амалияи тиб бо нақеъ ва қиёми бехаш (B. confertus) шахсони гирифтори коллит ва энтероколитро табобат мекунанд. 
Решаву решапояи Туршакро, ки 6 – 20% моддаҳои даббоғӣ доранд, барои ош додани пӯст истифода мебаранд.

## Адабиёт
* Мунтахаб аз рисола ва луғатҳои тибби қадим, Д., 1971; Вехов В. Н. (ва диг.), Культурные растения СССР, М., 1978.
Бӯгинак

thumbnail|Бӯгинак
**Бӯгинак** ()(собиқ *Erigeron conadensus*), як навъ гиёҳи худрӯст (то 2 м қад мекашад). Пояи росту сершохча, барги нештаршакли серпашмак, гули майдаи сафедтоб, хӯшагули сабадак дорад. Бӯгинак аслан аз Амрикои Шимолӣ буда, дар Урупо ва кишварҳои дигар паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон бӯгинак алафи бегона аст; моҳи май гул мекунад. Бӯгинак 0,3 – 0,6% равғани эфир (лимонен, дипетен, терпинеол), витамини С, каротин, моддаҳои даббоғию флавоноидӣ, намакҳои минералӣ, холин ва алкалоид дорад. Ҷӯшоби баргу пояи бӯгинак дар табобати илтиҳоби пешобдон, шуш, меъдаву рӯда ва бавосири хуншор истифода мешавад. Табибони халқӣ бо он тарбод, ниқрис (подагра), илтиҳоби гурда, шошадон, простатит, экземаро даво мебахшанд. Табибони украинӣ ҷӯшоби бӯгинакро давои исҳол меҳисобанд.

## Нигористон

Image:Conyza-canadensis-seeds.jpg
Image:Canadese fijnstraal plant Conyza canadensis.jpg


## Адабиёт
* Ковалёва Н. Г., Лечение растениями, М., 1972; 
* Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их приминение, М., 1974; 
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976;
Буғумак

**Буғумак**, **бобосилак**, **кайкалаф** () — гиёҳест яксола. Аз 20 то 100 см қад мекашад. Пояи буғумдори сершох, барги нештаршакл, гули гулобӣ ё сафед дорад. Гулаш моҳҳои май — окт. мешукуфад. Дар марғзорҳо, саҳро, боғ, қад — қади ҷӯйборҳо, киштзори обӣ ва шолизор (дар баландии 300—2700 м аз с. Буғумак) мерӯяд.

## Хосиятҳои доруӣ
Бо мақсади доруӣ баргу поя (асосан нуги шохчаҳо)-и Буғумак-ро дар давраи гулшукуфт ҷамъ оварда, дар ҷои соя хушк мекунанд. Табибони халқӣ нақеъи Буғумак-ро барои табобати қабзияти музмин, бавосир, хунравии бачадон, радикулит, инчунин барои рондани пешоб тавсия медиҳанд. Бо ин мақсад бояд 1 чумча барги кӯфтаи Буғумак-ро дар як истакон оби ҷӯш андохта, 4 соат нигоҳ дошт; онро полида, тӯли 3 ҳафта рӯзе 2 маротиба баъди хӯрок нимистаконӣ истеъмол кардан лозим аст. Бо ин мақсад метавон қиёми обакии онро низ истифода бурд (30 — 40 чакрагӣ рӯзе 3 маротиба пеш аз таом; 1 — 3 ҳафта).
thumbnail
Бо ақидаи табибони халқӣ Буғумак беҳтарин давои бавосир аст. Барои ин 4 каф алафи тар ё 2 каф алафи хушки онро дар 2 л об 15 дақиқа меҷӯшонанд; сипас ба даво 2 истакон шири гарм ва як чумча оҳар андохта, дар буғи он мешинанд. Давомоти табобат 1 — 2 моҳ аст. Ғайр аз ин, бо нақеъи Буғумак (1 қошуқча дар як истакон об) гулӯро ғарғара мекунанд (дар натиҷа дард ва варами он нест мешавад).

Пажӯҳишҳо нишон доданд, ки нақеъ ва қиёми обакии Буғумак фаъолияти дилро тақвият бахшида, рагҳоро танг мекунанд, лахтабандӣ ва ғилзати хунро меафзоянд. Қиёми обӣ ва спиртии Буғумак таъсири исҳоловар низ дорад. Дар беморхонаи Донишгоҳи давлатии тиббии Қазоқистон давоҳои Буғумак барои муолиҷаи бавосир санҷида шуданд. Маълум гашт, ки онҳо дар баробари исҳол, пешобро низ меронанд, хосияти хунбандӣ дошта, барои табобати бемориҳои гурда ва дил, инчунин бавосир ва қабзият муфиданд. Дар амалияи тиб қиёми обӣ (30 — 40 чакрагӣ рӯзе 3 маротиба) ва нақеъи Буғумак (як қошуқӣ рӯзе 3 маротиба то истеъмоли хӯрок) — ро барои табобати хуншории бачадон ва бавосир тавсия медиҳанд.

## Нигористон

File:Persicaria maculosa ENBLA02.jpeg
File:Persicaria maculosa ENBLA03.jpeg
File:Persicaria maculosa ENBLA04.jpeg
File:Perzikkruid bloem closeup.jpg


## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989
Дулона

**Дулона** () — дарахтест майдаи буттамонанд.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
[left|thumb|[Тасвири гиёҳшиносӣ  аз Curtis's Botanical Magazine, London., vol. 145 ]]
То 4 — 5 м қад мекашад. Навдаи хордор, барги паргӯша, гули сафед, меваи майдаи норанҷӣ ё зард дорад. Июн — июл гул карда, мевааш охири август — сентябр мепазад. Одатан, дар талу теппаҳо, соҳили дарёҳои қаторкӯҳҳои Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Дарвоз, Пётри Якум, Помири Ғарбӣ (Панҷ, Бартанг, Ғунд, Шохдара) месабзад.

## Хосияти шифоӣ
Хусусияти доруии дулона аз қадим маълум аст. Бино ба маълумоти Абӯалии Сино дулона талхаро фурӯ менишонад, хунравиро мебандад. Дар тибби халқӣ гул, мева, барг ва пӯстлохи дулонаро барои муолиҷаи бемориҳои гуногун истифода мебаранд. Ҷӯшоби барг ва чойи гулҳои хушку меваи дулонаро ҳангоми ғалаёни хун, сарчархзанӣ, дилзанӣ, хафақон, бехобӣ, неврози дил, зуком менӯшанд. Меваи тару тозаи онро чун воситаи исҳоловар тавсия медиҳанд.

Ба ақидаи табибони мардумӣ агар дулонаро истеъмол намоянд, ба бадан ғизо мешавад, дар аъзои бадан қабзият пайдо мекунад, баданро фарбеҳ месозад, фишори баланди хунро паст мегардонад. Дулона қайро таскин бахшида, меъда ва ҷигарро қавӣ мегардонад, иштиҳо меорад, исҳолро мебандад, чакмезакро шифо мебахшад. Оби дулонаро бо шакар бинӯшанд, дарди сареро, ки аз гармӣ бошад, рафъ менамояд. Истеъмоли аз ҳад зиёди дулона ба гурда зарар дорад, иллати қулинҷ (колит)-ро пайдо мекунад, меъдаро заиф месозад. Миқдори як маротиба нӯшидан аз оби дулона то 90 г ва аз мевааш то 55 г аст.
[мини|277x277пкс|Меваи дулона. [Элок|Деҳаи Элок, ноҳияи Файзобод]]
Дар амалияи тибби муосир ҷавҳари обии дулона ё нақеъи гули онро чун давои рӯҳафзо (ҳангоми бемории дилу рагҳо), таскинбахш ва фишорфарор (20 — 30 чакрагӣ рӯзе 3 — 4 маротиба) истифода мебаранд. Ҷавҳари дулона ба таркиби доруи «Кардиовален» дохил мешавад, ки ҳангоми иллати тарбодии дил, кардиосклероз, стенокардия, неврози асабҳои нашвӣ ба кор меравад. Чунин даворо дар шароити хона тайёр кардан мумкин аст. Барои ин 1 чумча меваи кӯфта ё гули дулонаро дар як истакон об андохта, 7 рӯз дар зарфи сарпӯшида нигоҳ медоранд. Сипас онро полида, рӯзе 3 — 4 маротиба пеш аз хӯрок 20 — 30 қатра менӯшанд. Метавон нақеъи дулонаро низ кор фармуд. Барои ин 1 чумча меваро дар зарфи сарпӯшдор дар як истакон об меҷӯшонанд. Сипас онро аз оташ нагирифта (вале наҷӯшонида) 2 соат интизор мешаванд. Баъд даворо меполонанд ва рӯзе 3 — 4 маротиба 3 — 4 чумчагӣ меошоманд. Дулона ба миқдори зиёд витамини С, қанд (сахароза, фруктоза), фитостеринҳо, сапонинҳо, флавоноидҳо, кислотаҳои органикӣ, гулу барги он флавоноидҳо (кварсетин, гиперозид, равғани эфир) дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалева Н. Г., Лечение растениями, М., 1972;
* Турова А. дулона, Лекарственные растения СССР и их приминение, М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственые растения СССР, М., 1976;
* Полуденный Л. В. (ва диг.), Эфирномасличные и лекарственные растения, М., 1979;
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, дулона, 1989; Зоҳидов Ҳ., Канзи шифо, дулона, 1998.

Гурӯҳ:Дарахтони мева
Бӯймодарон

**Бӯймодарон**, (), **бӯғанак**, **пуғанак** () — гиёҳест бисёрсола.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Аз 15 то 80 см қад мекашад. Пояаш рост, сермӯяк. Баргаш думчадори нештаршакл, сабзи кабудранг, мӯякдор. Гулаш сафед, тӯдагулаш сабадак. Тухмаш дарозрӯяи хокистарранг. Май — июн гул карда, июл — сент. тухм мебандад. Дар марғзор, саҳро, нишебиҳои регзор, байни сангҳо, наздикии чашмаҳо, лаби ҷӯйбор, заминҳои партов, боғу киштзор месабзад. Дар қаторкӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, воҳаи дарёи Сир, ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ ва Шарқӣ (дар баландии 1300 — 3500 м аз сатҳи баҳр) вомехӯрад.

## Хосиятҳои шифоӣ
Бӯймодарон гиёҳи маъмули доруист. Бино ба маълумоти Абӯалии Сино ҷӯшоби бӯймодарон ҳангоми даридани мушакҳо, варами музмини асаби сурин, душвории нафаскашӣ (махсусан ҷӯшоби тӯдагули он) муфид аст, санги масонаву гурдаро ҳал мекунад, ҳайзро меронад, ҷанинро меафтонад. Абӯалии Сино бӯймодаронро барои муолиҷаи дарди сар, иллати сипурз, суддабандии хун, ниқрис, тарбод, буғумдард, миёндард истифода мебурд. Бино ба маълумоти «Махзану-л-адвия» бӯймодарон қабзиятро мекушояд, пешобро меронад, санги гурдаро ҳал карда мебарорад, захми бачадонро шифо мебахшад. Нӯшидани нақеъи бӯймодарон барои илоҷи вараҷа ва ҷӯшоби он ҳангоми бемориҳои бачадон кумак мерасонад. бӯймодаронро ҳангоми сардард, қибзияти мағзи сар, сарсом, дарди сандуқи сина, қабзияти пешоб, таъхири ҳайз, зуком ва ғ. тарбандӣ мекунанд.

Дар тибби халқии рус ҷӯшоби баргу пояи сабзи бӯймодарон ҳангоми хунравиҳои дарунӣ, бемориҳои узвҳои ҳозима, исҳоли хунин, иллати ҷигар, ихтилоли кори меъдаву рӯда (диспепсия), камхунӣ, сардард, сили шуш, обхӯра, вараҷа, нафастангӣ ва сулфа, ғалаёни хун, ниқрис, атеросклероз, бавосир, асабдард, тарбод, диабети қанд, зиқи нафас ва ғ. кор фармуда мешавад.

Табибони халқии тоҷик бо навдаҳои тарраки бӯймодарон (то гулшукуфт) назлаи меъдаро табобат мекунанд, онро воситаи хуби исҳоловар ва киҷҷарон меҳисобанд. Ҷӯшоби баргу гули бӯймодаронро чун воситаи хунбанд, пешоброн ва киҷҷарон тавсия медиҳанд. Ҷӯшоби гултӯдаи он барои дафъи чурра ва дарди санги гурдаву масона муфид аст; баргу сабадакашро кӯфта ба ҷароҳат мебанданд, гулашро ҳангоми дарди сар бӯй мекунанд. Сокинони Помир бо ҷӯшоби гули хушконидаи бӯймодарон захми меъдаву рӯдаро даво мебахшанд.

Дар тибби муосир нақеъи баргу пояи сабзи бӯймодаронро ҳангоми хунравии бавосир ва бачадон чун воситаи хунбанд (рӯзе 3 маротиба 1 чумча) тавсия медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалёва Н. Г., Лечение растениями, М., 1972;
* Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их приминение, М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976;
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.

## Сарчашма
*
Пудина

**Пудина** (), инчунин **ҳулба** — ҷинси рустаниҳои бисёрсолаи хушбӯй аз оилаи лабгулҳо (Lamiaceae) мебошад. Намудҳои гуногуни он то 150 см қад мекашанд.

## Тавсиф
Барги пудина дарозрӯяи байзашакл ва дандонадор аст. Хӯшагулаш саракмонанд буда, одатан дар нӯги поя ва шохаҳои паҳлуӣ ҷойгир мешавад. Гулҳояш майда, гулобии нофармон ё сурхи нофармон буда, шакли қифшакл ё зангӯламонанд доранд. Пудина дар фаслҳои тобистон ва тирамоҳ мешукуфад.

## Паҳншавӣ
Пудина бештар дар:
* марғзорҳо,
* алафзорҳо,
* лаби чашмаҳо,
* ҷӯйҳо ва каналҳо,
* соҳили дарёҳо,
* кӯлҳо ва обанборҳо

мерӯяд.

Дар :contentReference[oaicite:0]{index=0} чанд намуди пудина маъмул аст, аз ҷумла:
* **пудинаи лалмӣ** (ҳулбаи даштӣ) — *Mentha asiatica*
* *Mentha arvensis*
* *Mentha spicata*
* *[[Наъно|Mentha × piperita]]*

## Аҳамияти иқтисодӣ
Аз пудина равғани эфир, ментол ва барг ҳосил мекунанд, ки дар:
* тиб,
* атриёт,
* қаннодӣ

истифода мешаванд.

## Хусусиятҳои доруӣ
Равғани эфир, ментол ва барги Пудина-ро дар тиб, атриёт ва қаннодӣ истифода мебаранд. Хусусиятҳои доругии Пудина ҳанӯз ба Дисқуридус (а. 1 м.), Ҷолинус, Закариёи Розӣ, Абӯалии Сино, Абӯрайҳони Берунӣ ва дигарон маълум буда аз истифодаи доруии он ёд шудааст.

Абӯалӣ Сино пудинаро барои табобати:
* бемориҳои меъда,
* дарди гӯш,
* зардпарвин
истифода мебурд.
Дар тибби муосир барг, равғани эфирӣ ва ментоли пудина барои муолиҷаи:
* зиқи дил,
* невралгия,
* шақиқа,
* бемориҳои илтиҳобии меъда,
* бемориҳои ҷигар
корбурд доранд.

## Тибби халқӣ
Дар фитотерапия ва тибби мардумӣ пудина барои табобати:
* ғалаёни хун,
* атеросклероз,
* бемориҳои гурда,
* иллати ҷигар,
* бемориҳои меъда ва рӯда
истифода мешавад.
Ба ақидаи табибони мардумӣ, пудина:
* сӯзиши меъдаро таскин медиҳад,
* беҳузурии дилро бартараф мекунад,
* бодҳоро пароканда месозад,
* пешоброн мебошад.

## Нигаред
* Наъно

Гурӯҳ:Набототи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Гурӯҳ:Пудина
Гурӯҳ:Гиёҳҳои бисёрсола
Наъно

**Наъно** (), инчунин **наъноъ**, **пудинаи боғӣ** ва **ҳулбӯи обӣ** — гиёҳи бисёрсолаи хушбӯй аз ҷинси Пудина буда, ба оилаи лабгулҳо (Lamiaceae) мансуб аст. Он яке аз гиёҳҳои маъмули доруӣ ва ғизоӣ ба шумор меравад.

## Тавсиф
Баландии наъно одатан аз 50 то 100 см мерасад. Пояи он рост, сершоха ва баргҳояш байзашакли дарозрӯя мебошанд. Дарозии баргҳо 3–6 см ва барашон 1,5–2 см аст. Гулҳои он майда буда, ранги сурхтоби бунафш, гулобӣ ё бунафш доранд. Гулҳо хушбӯй ва сершаҳд мебошанд.

Наъно аз моҳи июн то сентябр гул мекунад. Меваи он чормағзаки бӯри сиёҳтоб буда, хеле кам тухм мебандад. Аз ҳамин сабаб онро бештар бо роҳи кишт ва тақсим кардани реша зиёд мекунанд.

## Пайдоиш
Тахмин меравад, ки наъно дар натиҷаи дурагакунии ду намуди пудина — *Mentha aquatica* ва *Mentha spicata* ба вуҷуд омадааст.

Аз навъҳои маъруфи он инҳо бештар паҳн шудаанд:
* **сафеднаъно** (*Mentha piperita f. palescens*)
* **сиёҳнаъно** (*Mentha piperita f. rubescens*)

## Аҳамияти ғизоӣ
Наъно аз қадим ҳамчун сабзаҷоти маъмули ғизоӣ истифода мешавад. Дар таомҳои тоҷикӣ онро бо намудҳои гуногуни хӯрок, ош, салат ва нӯшокиҳо истифода мебаранд.

Абӯалӣ Сино низ наъноро ҳамчун гиёҳи муҳимми ғизоӣ ва доруӣ ёд кардааст.

## Хусусиятҳои доруӣ
Хусусиятҳои шифобахши наъно аз замонҳои қадим маълум буданд. Диоскорид, Ҷолинус, Закариёи Розӣ, Абӯалӣ Сино ва Абӯрайҳони Берунӣ аз истифодаи доруии он ёд кардаанд.

Абӯалӣ Сино марҳамҳои аз наъно таҳияшударо барои:
* дарди сар,
* бемориҳои меъда,
* зардпарвин,
* дарди гӯш

истифода мебурд.

Дар фитотерапияи муосир наъно барои табобати ин бемориҳо истифода мешавад:
* гипертония,
* атеросклероз,
* бемориҳои ҷигар,
* иллати гурда,
* бемориҳои рӯда ва меъда.

## Истифода дар тибби муосир
Дар тибби муосир бештар чунин қисмҳои наъно истифода мешаванд:
* барг,
* равғани эфирӣ,
* ментол.

Онҳо барои муолиҷаи:
* зиқи дил,
* невралгия,
* шақиқа,
* бемориҳои илтиҳобии узвҳои ҳозима

корбурд доранд.

## Асалпарварӣ
Наъно гиёҳи сершаҳд мебошад. Занбӯри асал аз як гектар наънозор то 200 кг шаҳд ҷамъоварӣ мекунад.

## Нигаред
* Пудина

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Гурӯҳ:Наботи Аврупо
Гурӯҳ:Гиёҳҳои бисёрсола
Гурӯҳ:Пудина
Гурӯҳ:Гибридҳои рустанӣ
Саффориён

**Саффориён** () — дудмони эронӣ, ки бар густарае шомили бахшҳое аз Эрон, Тоҷикистон, Афғонистон, Покистон ва Туркманистони кунунӣ дар солҳои 861—1003 ҳукумат мекарданд ва нақши басазое дар раванди фурӯпошии сиёсии хилофати Аббосӣ доштанд. Онон худро аз наберагони Сосониён медонистанд, ки пас аз ҳамлаи аъроб ба Систон муҳоҷират карда буданд.

Дар замони Саффориён забони форсӣ забони расмӣ шуд ва то ҳудуде аз марги тадриҷии он ҷилавгирӣ шуд. Ба тавре ки Яъқуби Лайс дастур дода буд, ки дар кохи ӯ танҳо ба забони форсӣ сухан гуфта шавад ва сухан гуфтан ба забони арабӣ дорои муҷозот буд, ҳамчунин Яъқуби Лайс аз шоирони бисёре ҳимоят мекард.

## Таърих
Яъқуб дар шаҳри Заранҷа чанд вақт шогирди саффор (мисгар) буд, ки номи сулола аз ҳамин ҷост. Бародаронаш дар сипоҳи хилофат буданд. Баъди даъват шуданаш Яъқуб низ дар артиш шуҳрат пайдо карда, сардори ҳарбӣ ва соҳибмулки маҳаллиро аз амал дур кард ва соли 861 амири Систон шуд. Ӯ ба дастгирии сипоҳиёни худ такя карда, аз итоати халифа сар кашид ва то соли 873 тамоми Эрони Ҷанубӣ ва Шарқӣ, қисман ҳудуди Афғонистони кунуниро забт кард. Соли 875 ба муқобили халифаи Бағдод лашкар кашид, вале дар муҳориба шикаст хӯрда, қисми зиёди мулкашро аз даст дод ва соли 879 вафот кард. Баъди вафоти ӯ бародараш Амр ибни Лайс (879—900) худро волии халифа эълон намуда, кӯшиш кард, ки мулкҳои Исмоили Сомониро зери даст кунад, вале ин кор ба ӯ муяссар нашуд ва соли 902 ба қатл расид. Мулкҳои Саффориён байни солҳои 900 ва 908 ба давлати Сомониён ҳамроҳ шуд. Саффориён чун вассалҳои Сомониён дар Систон то ибтидои асри XIV дар сарчашмаҳо ба назар расанд ҳам онҳо мавқеи намоёни сиёсӣ надоштанд.
## Нигаред низ
* Сосониён
* Ҳокимони Эрон

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Сулолаҳои ҳукуматдорони Осиёи Марказӣ
Гурӯҳ:Хонадонҳои эронӣ
Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Бодоби Сурт

thumb
**Бодоби Сурт**() чашмаи оби шӯр дар бахши чаҳордонгаи шаҳристони Сории Устони Мозандарони Эрон аст. Овозаи ин чашма бештар ба хотири пелла ба пелла будани доманаи он ва ранги зарду норинҷиест, ки ин домана дар пайи солҳо ҷӯшиши чашма ба худ гирифта аст.
Ин чашма дар Эрон беназир ва дар ҷаҳон камназираст ба гунае, ки танҳо шаш намуна аз ин навъи чашмаҳо дар ҷаҳон вуҷуд дорад.

## Нигорхона


Badab Sort springs - panoramio (1).jpg
Badab Sort springs - panoramio (2).jpg
Badab Sort springs - panoramio.jpg
File:Badab_Surt_Najafi2.jpg
File:Badabeh surt.jpg
File:Badab-e Soort.jpg
File:Badab-e Surt.jpg
File:siamak sabet badab sort1.jpg
File:siamak sabet badabsor3.jpg
File:siamak sabet badabsort.jpg
File:siamak sabet badabsort2.jpg
File:siamak sabet badabsort4.jpg



## Бунмоя

* Ҳамкорикунандагони Википедиа, «باداب سورت » , Википедиаи порсӣ, донишномаи озод (бозёбӣ 20 фарвардини 1393 - 8 Апрели 2014)

Гурӯҳ:Устони Мозандарон
Марворид Қосимова

**Марворид Қосимова** (*Қосимова Марворид Наимовна*, ; ) — ҳунарпешаи тоҷик, шӯравӣ ва белорус, коргардони филм, филмноманавис. Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1976).

## Зиндагинома
Марворид Қосимова 10 апрели 1938 дар шаҳри Сталинобод ба дунё омадааст. Институти давлатии умумиитифоқи кинематографияи шаҳри Маскавро соли 1962 ба итмом расонда, қариб 30 сол дар «Тоҷикфилм» ба сифати коргардон кор кардааст.

Ӯ дар даврони ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон кишварро тарк кард ва 30 соли охир дар Белорус зиндагӣ мекард. Вай дар шаҳри Минск ҳам ба фаъолияти эҷодии хеш идома дода, корманди “Белорусфилм” буд ва дар ин кишвар низ қариб 10 филми бадеиву ҳуҷҷатӣ сабт кардааст.

Ҳамчунин, дар Белорусия ба фаъолияти педогогӣ машғул шуда, коргардонҳои ҷавонро тарбия мекард.

## Эҷодиёт
Ҳангоми донишҷӯӣ (соли 1959) филми ҳуҷҷатии «Қал­би яқини Помир» — ро таҳия кард, ки писанди умум афтод. Минбаъд филмҳои бадеӣ ва ҳуҷҷатиро якзайл таҳия намудааст.

### Филмҳои бадеӣ
Филмҳои бадеиаш — «Тобистони соли 43-юм», «Ҷӯра-Саркор», «Роҳҳо гуногун мешаванд», «Чор нафар аз Чорсанг» (2 қисм), «Бофандадухтар», «Буд-набуд, дар синфи якум буд», «Имрӯз ва ҳамеша», «Чашмаи гуё», «Пайи динозавр куҷо мебарад?», «Марди мутааллиқи ду зан», «Ишқ баъди сад сол» дар кинои тоҷик ҷои хос доранд.

### Филмҳои ҳуҷҷатӣ
Филмҳои ҳуҷҷатии «Бародари ман Ғулом», «Ибни Сино», «Зебо», «Сарчашма», «Саҳифаҳои албоми куҳна», «Кишвари ман», «Роҳи баробари умр», «Бо роҳи охирин», «Фарёд», «Роҳи сафед» ва ғайраҳо аз маҳорати баланди таҳиягариаш дарак медиҳад. Бисёр су­жа­­ҳои киножурнали ҳаҷвии «Калтак»-ро коргардонӣ кардааст.

## Даргузашт
Марворид Қосимова 4 июни 2024 дар шаҳри Мински Белорус дар 86-солагӣ даргузашт.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон сарфа­роз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

## Пайвандҳо
* 
* [Маргарита Касымова дар вебгоҳи [КиноПоиск]]

Гурӯҳ:Феҳристи ҳунарпешагон
Гурӯҳ:Синамогарони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон-коргардонҳои синамои Тоҷикистон
Мираҳмади Амиршо

**Мираҳмади Амиршо** - рӯзноманигори тоҷик.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма
Абдуллоҳ Абдуллоҳ

**Абдуллоҳ Абдуллоҳ** ( тав. 5 сентябри 1960, Кобул, Афғонистон) — сиёсатмадори паштуни аҳли Афғонистон. Вай вазири умури хориҷаи пешини ин кишвар ва аз номзадони аршади мақоми райёсати ҷумҳурӣ дар Афғонистон аст, ки муовини аввал ва дувуми интихобии эшон Муҳаммад Хон ва Муҳаммад Муҳаққиқ мебошанд.

Абдуллоҳ аз ёрони наздики Аҳмадшоҳи Масъуд буд. Ӯ дар даврони набард бо Толибон, ба унвони сухангӯи ҷабҳаи Масъуд ва пули иртиботи онон бо ҷаҳон шинохта мешуд. Абдуллоҳ байни солҳои 2001 то 2006 дар давлати Ҳомид Карзай, вазири умури хориҷаи Афғонистон буд.

## Зиндагинома
Абдуллоҳ Абдуллоҳ дар шаҳри Кобул дар оилаи паштун ба дунё омада, 7 хоҳар ва 2 бародар дорад. Гимназии «Нодира» ва соли 1984 — факултети тибии Донишгоҳи Кобулро хатм кардааст. Дар беморхонаи Пешовар барои гурезагон кор кардааст.

## Номзад дар интихобот

### Сӯиқасд
Рӯзи 19 феврали соли 2014 аз сӯи афроди номаълум зери ҳамлаи мусаллаҳона қарор гирифт. Бино ба иттилои расонаҳои Афғонистон, як афсари пулис дар натиҷаи ҳамлаи гурӯҳи номаълум маҷрӯҳ шуда, ба Абдуллоҳ Абдуллоҳ осебе нарасидааст.

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ 
* "Раъйи мардумӣ" насиби Абдуллоҳ Абдуллоҳ хоҳад шуд? (Радиои Озодӣ)
* Сӯиқасд ба Абдуллоҳ Абдуллоҳ (Фараж)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сарвазирони Афғонистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Афғонистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вазирони умури хориҷаи Афғонистон
Гурӯҳ:Вузарои давлат дар Афғонистон
Карим Қосимов

**Карим Қосимов** (тав. 1938, д. Ӯзбекқишлоқ, ноҳияи Ҷаббор Расулов, вилояти Суғд) — сароянда, оҳангсоз-таронасаро, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1977), Аълочии маданияти СССР (1974).

## Зиндагинома
Карим Қосимов фориғуттаҳсили шуъбаи сарояндагии омӯзишгоҳи мусиқии Хуҷанд (1968), факултаи забон ва адабиёти Донишгоҳи омӯзгории Душанбе (1972) буда, фаъолияти эҷодию иҷроияшро дар Театри опера ва балети ба номи С. Айнӣ (1962-1972) оғоз намуда, сониян ба сифати сарояндаи театри драмавию мусиқии ноҳияи Ҷаббор Расулов (1973-1975), сарояндаи дастаи консертии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ 1975-1978) ҳунарнамоӣ кардааст. Карим Қосимов аз соли 1978 фаъолияти иҷроияшро дар ансамбли шашмақомхонони Кумитаи давлатии радиошунавонӣ ва телевизиони ҶШС Тоҷикистон идома дода, таҳти сарварии донандагони санъати мақом Аҳмад Бобоқулов, Боймуҳаммад Ниёзов ва диг. асосҳои иҷроии ин шоҳкории шеърию мусиқиро фаро гирифта, дар сабти дастаҷамъӣ, иҷрои таронаҳои «Ироқи Бухоро», «Насруллоӣ», «Муғулчаи Бузург», «Насри Ушшоқ», «Соқиномаи Савти Наво», «Қашқарчаи Савти Наво», «Насри Баёт», «Ушшоқи Самарқанд», «Уфари Савти Сабо», «Соқиномаи Рок», «Муноҷот» ва ғ. маҳорати иҷроӣ ба харҷ додааст. Карим Қосимов инчунин муаллифи зиёда аз 200 сурудҳои гуногунмавзӯъ буда, махсусан сурудҳои «Пазмони туам», «Луъбати Искодарӣ», «Ошиқам», Биё, эй ҷон», «Қомати дилҷӯи кист», «Сарвқади дилрабо», «Гулшани Ҳисор», «Қурбони ту гардам», «Ранҷи сухан» ва ғ. дар санъати мусиқии муосири тоҷик нақши хоса доранд. Карим Қосимов алҳол сарварии дастаи мақомсароёни ноҳияи Ҷаббор Расуловро вилояти Суғд  ба уҳда дошта, дар рушду тарғиби анъаноти иҷроии мақом ва мақомсароӣ тарбияи сулолаи нави сарояндагони ҷавон (О. Неъматов, Н. Турсунов, Б. Толибов, А. Мадаминов ва диг.)дониш ва малакаи иҷроияшро ба харҷ медиҳад. Карим Қосимов барои хидматҳои шоистааш дар тарғиб, рушди мусиқии тоҷик бо ифтихорномаҳои Ҳукумати ҶШС Тоҷикистон сарвароз гардидааст.

## Адабиёт
* Таджикское искусство. - М., 2002; 
* Таджикская музыка. - Душанбе, 2003; 
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.3. - Душанбе, 2004; 
* Ҳакимов Н. Шашмақом дар қарни ХХ. - Хуҷанд, 2006.
## Ҳамчунин нигаред
* Шашмақом
## Сарчашма

Гурӯҳ:Овозхонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Павел Овчинников

**Павел Николаевич Овчинников** — доктори илмҳои биологӣ (1946), профессор (1954). Академики АИ ҶШС Тоҷикистон (1957), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969).

## Зиндагинома
Овчинников Павел Николаевич  (1903-1979) Донишгоҳи Петроградро хатм кардааст (1925), ихтисос – «геоботаника ва систематикаи рустаниҳо».

Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: ботаника, геоботаника, флора ва рустаниҳо, захираҳои рустанӣ.
Директори Институти ботаникаи Пойгоҳи тоҷикистонии АИ ИҶШС (1941-1950). директори Институти ботаникаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1951-1977), мудири шуъбаи флора ва систематикаи рустаниҳои олии Институти ботаникаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1977-1979). Академик-котиби Шуъбаи илмҳои биологии АИ ҶШС Тоҷикистон (1961-1967).

## Ҷоизаҳо
* унвони Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969),
* Бо орденҳои «Ленин», 
* «Байрақи Сурхи Меҳнат», 
* «Нишони Фахрӣ», 
* медалҳо, Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон тақдир шудааст.
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1963).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон
Гурӯҳ:Арбобони шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон
Ҷӯрахон Искандаров

**Ҷӯрахон Искандаров** —  сароянда, Артисти хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1942). 
## Зиндагинома
Ҳунари сознавозию овозхониро ибтидо дар зодгоҳаш омӯхта, муддате дар Ҳуҷанду Самарқанд аз Ҳоҷӣ Абдулазиз (1852-1936), Содирхон Ҳофиз (1847-1931) дарси овозхонӣ андӯхтааст. Ҷӯрахон Искандаров фаъолияташро ибтидо дар театри республикавии мазҳакаи мусиқӣ ш. Ленинобод (1938) оғоз намуда, сониян чун сарояндаи яккахони театри халқии Конибодом (1949-1951), сароянда-солисти Филармонияи давлатии ҶШС Тоҷикистон (1956-1964) ҳунарнамоӣ кардааст. Ӯ баъди таъсис ёфтани дастаи мақомхонон (1964) дар назди Комитети давлатии радиошунавонӣ ва телевизиони ҶШС Тоҷикистон фаъолияти иҷроияшро дар ин даста идома дода, таҳти сарварии устодони мусиқӣ Шоҳназар Соҳибов (1903-1972), Фазлиддин Шаҳобов (1911-1974) санъати мақомхониро омӯхта, дар иҷрои шохаҳои ҷудогонаи овозӣ, «Қашқарчаи Содирхон», «Соқиномаи Ироқи Бухоро», «Муғулчаи Сегоҳ», «Савти Сабо», «Бозургонӣ», иҷрои дастаҷамъии «Шашмақом» маҳорати хуби иҷроӣ ба харҷ додааст. Ҷӯрахон Искандаров иштирокдори даҳаҳои адабиёт ва ҳунари тоҷик ш. Москва (1941, 1957) буда, барои хидмат ва маҳорати баланди иҷроияш бо тақдирномаю ифтихорномаҳои Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Адабиёт
* Энциклопедияи Советии тоҷик, ҷ.2. - Душанбе, 1978. 
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душанбе, 1988.
## Ҳамчунин нигаред
* Шашмақом
## Сарчашма
 

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Шашмақом
Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Конибодом
Шавқат Харисов

**Шавқат Харисов** - нависандаи русзабони Тоҷикистон.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма


Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Тоҳириён (мазмунҳо)

**Тоҳириён:**
* Тоҳириён —  силсилае, ки дар қарни  IX бар шарқи Эрон ҳукумат (821—873) мекарданд.
* Тоҳириён — силсилае аз амирони иморати қурунивустоии Яман ба пойтахти Забид (1454—1517) .
Дилшод Зикирёхоҷаев

**Дилшод Зикирёхоҷаев** - профессор, доктори улуми тиб.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма
Отабек Ғоибов

**Отабек Ғоибов** - рӯзноманигор, барандаи ҷоизаи Лоҳутӣ.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма
Қирғизбек Чоршанбиев

**Қирғизбек Чоршанбиев** - рӯзноманигор.

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма
Ҳилолиён Аскар

**Ҳилолиён Аскар** - нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1980)
 
## Зиндагинома
**Ҳилолиён Аскар** 25 марти соли 1923 дар Ҷумҳурии Исломии Эрон таваллуд шудааст. Солҳои 1929-1938 дар мактаб ва Омӯзишгоҳи тибби Машҳад, баъдан дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров таҳсил кардааст. Аз соли 1948 машғули фаъолияти босамари рӯзноманигорӣ будааст. Ҳилолиён Аскар соли 1994 аз олам даргузаштааст.
## Эҷодиёт
Оғози фаъолияташ дар соҳаи адабиёт ба соли 1942 рост омада, муаллифи китобҳои «Аз Мастчоҳ ба Мастчоҳ» (ҳамроҳи Ҳоҷӣ Содиқ, 1961) ва ҳикояи «Нозанин» (1964) мебошад. Дар ҳамқаламии Аминҷон Шукӯҳӣ ҳикояи «Шаҳло», қиссаҳои «Шаҳло ва Шифо» (1960), «Имзои шахсӣ» (1967), романи «Печутоби роҳҳо» (1977-1979)-ро таълиф кардааст. Асари М.Горкий «Университетҳои ман», қиссаву ҳикояҳои алоҳидаи В. Гюго, романи Н.Островский «Зодагони тӯфон» ро ба тоҷикӣ гардондааст.
## Ҷоизаҳо
* Ходими хизматнишондодаи фарҳанги Тоҷикистон.
## Сарчашма



Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Разиюлло Абдуллозода

**Разиюлло Абдуллозода** (13 марти 1912, Истаравшан — 19 феврали 1995, ҳамон ҷо) — адиб, омӯзгори тоҷик. Тахаллуси адабиаш «Расмӣ».

## Зиндагинома
Разиюлло Абдуллозода 13 марти соли 1912 дар шаҳри Иcтаравшани вилояти Ленинобод (ҳозира Суғд) ба дунё омадааст. Техникуми иқтисодию саноатии Тошкандро соли 1930 ва Институти давлатии педагогии Душанберо соли 1941 хатм намудааст. Аз соли 1930 то охири умр дар Омӯзишгоҳи педагогии Панҷакент, Омӯзишгоҳи педагогии Истаравшан ва мактаби ба номи Горкийи шаҳри Истаравшан омӯзгор буд. Дар матбуот мақола, шеъру ҳикояҳо, асарҳои публитсистӣ менавишт.

Разиюлло Абдуллозода 19 феврали соли 1995 аз олам даргузаштааст.

## Эҷодиёт
Мураттиби китобҳои «Зарбулмасал ва мақолҳо дар асарҳои С. Айнӣ» (1958), «Ашъори мунтахаб»-и Лутфӣ Обидхоҷаев (1959), «Маҷмӯаи шеърҳо»-и Ноил Шерзода (1961), «Луғати мухтасари адабии тоҷик» (1973, барои мактабҳои миёна), «Ибораҳои халқӣ» (1974) ва ғайра Абдуллозода омӯзгори носеҳу пандомӯзи ҷавонону калонсолон буд (маҷмӯаҳои «Панди Оқилӣ», 1982; «Футувватнома», 1994; «Хӯшаи пурбор», 1992 ва ғайра). Маҷмӯа «Ёде аз айёми гузашта» (1983), қиссаи «Шогирди усто» (1992) аз нигоштаҳои адабии ӯянд.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ансор Афсаҳов

**Мухаммад Ансор** - Профессор,Олим,Адабиётшинос

## Зиндагинома

## Эҷодиёт

## Сарчашма


Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Лилиан Налоева

**Налоева Лилиан Ҷонсоновна** (14 марти 1933, Налчиқ Кабардину Бал­­­кар) — коргардони телевизион, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1987).

## Зиндагинома
Соли 1963 шӯъбаи коргардонии Университети халқии санъати ш. Маскавро ба охир расонда, дар Телевизиони Тоҷикистон ба фаъолият пардохт. Қариб сӣ сол дар идораи барномаҳои мусиқӣ кор карда, дар тарғибу ташвиқи санъати тоҷик нақши калон бозидааст. Баробари барномаю намоишҳои силсилавӣ («Мусиқӣ ва замон», «Вохӯрӣ бо опера», «Олами балет» ва ғайра), филмҳои мусиқии «Ман аз Бадахшон» (дар бораи Нуқра Раҳматова), «Орзу» (дар бораи Малика Қаландарова), «Дугонаи ман- Зебо» (дар бораи Зебо Аминзода), «Торҳои дил» (дар бораи Ҷӯрабек Муродов) ва ғайра (теъдодаш аз бист мегузарад) таҳия сохтааст. Бисёр ҷашнвораҳои мусиқӣ бо ибтикораш ба лента сабт гардидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Арбобони ҳунари Тоҷикистон
Раҳим Маҷидов

**Раҳим Маҷидов** — (5.03.1930, гуз. Юсуф Харроти шаҳри Самарқанд -  20.12.2010, Душанбе), файласуф. доктори илми фалсафа (1982), профессор (1987). Ходими хизматнишондодаи илми Тоҷикистон. (1991). 
## Зиндагинома
Факултети таърихи Унивеститети давлатии Самарқанд  ба номи Алишер Навоиро  хатм кардааст (1951). Муаллими таърих ва мудири қисми тарбиявии мактаби миёнаи № 14 н. Қароқишлоқи вилояти Самарқанд (1951-1953), муд. кабинет ва омӯзгори кабинети марксизм-ленинизми Институти давлатии педагогии Самарқанд ба номи М. Горкий (1953-1956), лабор., ассис. кафедраи фалсафаи УДС ба номи А. Навоӣ (1957-1960). Соли 1960 ба Душанбе омадааст. Ходими хурди илмии шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1960-1962), асп. Институти фалсафаи Академияи илмҳои  СССР (1962-1965). Баъди ҳимояи рисолаи номзадӣ (1965) ходими хурди илмӣ, ходими калони илмии Шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1966-1970), дотсенти кафедра, и.в. муд. каф. атеизми илмии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин   (1970-1973), ходими калони илмии сектори атеизми илмии Шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1973-1983). Рисолаи докториро дар Институти атеизми илмии АИҶ назди АИ СССР (Москва) дифоъ кардааст (1982). Мудири шуъбаи таърихи дин ва атеизми илмии Академияи илмҳои Тоҷикистон (1983-1991), корм. пешбари шуъбаи таърихи фалсафа ва дини Пажуҳишгоҳи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон  ба номи академик А. Баҳоваддинов (1992-2006). 
 
## Осор
* Оё динҳои ҳақиқӣ ҳастанд. – Д., 1970; 
* Вазифаҳои муҳими пропагандаи илмӣ-атеистӣ. – Д., 1971; 
* Преодолениерелигиозности в условиях перехода к социализму, минуя капитализм. – Д., 1973; 
* Ривоҷи атеизм дар Тоҷикистон. – Д., 1975; Таъсирнокии тарғиботи илмӣ-атеистӣ. – Д., 1977; 
* Особенности формирования атеистического мировоззрения женщин (на материалах Тадж. ССР). – 1977; 
* Ислам. – Д., 1980; 
* Назария ва амалияи тарбияи атеистӣ. – Д., 1978; 
* Ислам и атеизм в вопросах и ответах. – Ташкент, 1980 (соавтор); 
* Утверждение социалистического образа жизни в республиках Советского востока и его влияние на процесс секуляризации (На материалах Таджикистана): Дисс…доктора филос. наук. – М., 1982; * Ислам в СССР. – М., 1983 (соавтор); 
* Тарзи ҳаёти сотсиалистӣ ва атеизм. – Д., 1984.
*

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Обид Исматӣ

**Обид Исматӣ**  — шоир, драматург, фолклоршинос, ходими ҷамъиятӣ. Узви ИН СССР (аз соли 1934). Ветерани маорифи халқ. Иштирокдори Анҷумани 1-уми нависандагони СССР.
(1934). 
## Зиндагинома
Обид Исматӣ соли 1905, дар гузари Тошкандии шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст. Яке аз бунёдгузорони театри тоҷик Дар мактаби куҳна ва мактаби усули ҷадид, курсҳои омӯзгории шаҳри Самарқанд таълим гирифта (1919), дар аввалин мактаби навтаъсиси шӯравӣ аз фанни забон ва адабиёти тоҷикӣ дарс гуфтааст (1920-27). Дорулмуаллимини тоҷикии Тошкандро хатм кардааст (1927). Муаллим, мудири курсҳои омӯзгории Институти педагогии Самарқанд (1927-1928). Соли 1928 бо даъвати Шӯрои Вазирон ба Тоҷикистон омадааст. Котиби масъул, мудири шуъбаи Ком. Луғат ва истилоҳоти назди Шӯрои Вазирони Тоҷикистон (1928-1932), ходими адабии ТДАДТ ба номи Лоҳутӣ, омӯзгор, мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷики ИПC ба номи Т. Г. Шевченко (ҳоло – ДДОТ ба номи С. Айнӣ, 1933-1934). Соли 1937 бо туҳмати ноҳақи аксулинқилоб ба муддати 10 сол аз озодӣ маҳрум гардида, минбаъд бегуноҳ дониста шудааст. Обид Исматӣ 15.03.1945 дар бадарғаи Сибир аз олам даргузашт.

## Эҷодиёт
Фаъолияти эҷодиаш аз охири солҳои 20-уми асри XX оғоз ёфтааст. Аввалин шеъру ҳаҷвиёт ва мақолаҳои танқидиаш дар рӯзномаҳои «Овози тоҷик», «Бедории тоҷик», маҷаллаҳои «Раҳбари дониш», «Мулло Мушфиқӣ», «Бигиз» ба табъ расидаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои «Муғҷаҳо» (1930), «Баҳори колхозӣ» (1932), «Ашӯлаҳо» (1934), «Мо месозем» (1934), пйесаи «Танбал» (1934), ҳаҷвиёти «Алами эшон», «Хафа шуданд», «Муфтиамак», мақолаҳои адабии «Сифат дар адабиёт», «Устод Айнӣ – нависандаи халқ», «Дурдонаҳои халқро омӯзем», «Дар ҷустуҷӯи осори даҳонакии тоҷикони Самарқанд », «Самараи хуби алифбои нави тоҷик», «Як назар ба матбуоти инқилобии тоҷик ва забони он», «Мубориза барои санъати театр», «Дар бораи мусиқа», «Устод Айнӣ ва забони тоҷикӣ», «Тарҷума ва тарҷумонҳо», китобҳои дарсӣ ва васоити таълимии «Худомӯзи алифбои нави лотинӣ-тоҷикӣ» (1934), «Алифбои пешоҳанг» (1932, 1933), «Алифбои хурд» (1933), «Қоидаҳои имло» (1937), мурат. «Эҷодиёти даҳонакии халқи тоҷик» (1934). Бисёр асарҳои саҳнавии адибони халқҳои гуногуни ҷаҳон, аз ҷумла «Муфаттиш»-и Н. В. Гогол, «Воқеаи Иброҳимбек »-и С. Ҳусейнов, «Маликаи Турандот»-и Готси, «Месӯзонем»-и К. Яшин, «Оршин мололон»-и У. Ҳоҷибеков, «Ҳалима»-и Ғулом Зафариро ба тоҷикӣ гардонидааст.

## Эзоҳ

 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Намоишноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Намоишноманависони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Хайруллоҳи Иброҳим

**Хайруллоҳи Иброҳим** (*Хайрулло Иброҳимов*; 25 марти 1950 — 7 майи 2020) — коргардони радио, ровӣ, , Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон. Барандаи ҷоизаи Лоҳутӣ.

## Зиндагинома

## Фаъолият
Баъди хатми шуъбаи актёри драма ва кинои Донишкадаи ҳунарҳои зебо соли 1976 бо роҳхат ба театри А. Лоҳутӣ рафтааст. Дар намоишномаи «Хонашерони майдонғариб» ҳамроҳи ҳунармандон Фаррух Қосимов ва Ҷомӣ Хоҷаев яке аз нақшҳои асосиро бозида аст. Спектакл ба тариқи мустақим дар радио пахш гардида буд. Пас аз анҷоми намоиш рӯзе саркоргардони радио — Ҳунарпешаи шоистаи ҷумҳурӣ Ҳалима Насибулина ӯро ба наздаш даъват карда, ба ҳамкорӣ дар шуъбаи адабии радиои Тоҷикистон даъват намуданд. Ҳамин тавр, аз соли 1978 инҷониб ҳамкориашро бо Радиои Тоҷикистон оғоз намуда, ҳикояҳои сершумори адибони классику муоссиро қироат кардааст. Соли 1979 ба пуррагӣ ба радио омада, дар идораи «Гуфтор барои ҷавонон ва бачаҳо» коргардон шуд. Бо мурури замон аз идораи бачагона ба идораи ҷавонӣ, баъдан идораи адабӣ, ки яке аз идораҳои калону сермаҳсули радиои Тоҷикистон маҳсуб мегардад, гузашт. Соли 1989 раиси Кумита Акбар Ҷӯраев ӯро ба вазифаи саркоргардони кулли радиои Тоҷикистон таъйин карданд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
*
Ғаффор Ашӯров

**Ғаффор Ашӯров** (зод. 5 марти 1930, ноҳияи Тоҷикобод) — файласуфи тоҷик, узви вобастаи АМИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. Корманди шоистаи Тоҷикистон (2001).

## Зиндагинома
Омӯзишгоҳи китобшиносии шаҳри Душанбе (ҳоло Коллеҷи фарҳанг, 1948) ва Институти китобшиносии шаҳри Маскав (ҳозира Университети фарҳанги шаҳри Маскав) (1952)-ро хатм кардааст. Пас аз хатми институти мазкур аввал сармутахассиси Китобхонаи давлатии ба номи Фирдавсӣ ва баъдан (то соли 1955) мудири кабинети методии ҳамин китобхона. Солҳои 1955-59 аспиранти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1959-64 аввал корманди илмӣ ва сипас мудири Сектори таърихи фалсафаи Шуъбаи фалсафаи АИ ҶШС Тоҷикистон буд. Бо тавсияи академик А. М. Баҳоваддинов мудири шуъбаи фалсафаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1964—1988) таъйин шуд. Солҳои 1987-90 ва 1999—2000 узви раёсати Академия ва академик-котиби шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 1990 сарходими илмии Институти фалсафаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 1964 дар мавзӯи «Ақоиди фалсафии Но­сири Хусрав» рисолаи номзадӣ ҳимоя карда, мудири Шуъбаи фалсафаи АИ ҶШС Тоҷикистон таъйин гардид (то соли 1988). Дар давраи роҳбарии Ғ. Ашӯров ба Шуъбаи фалсафа таҳқиқи равандҳои гуногуни таърихи фалсафа, фалсафаи иҷтимоӣ, фалсафаи табиатшиносӣ ва таҳқиқоти ҷомеашиносӣ дар савияи баланди илмӣ доир гардида, нашри осори мутафаккирони форс-тоҷик — Ибни Сино, Носири Хусрав, Аҳмади Дониш ривоҷ ёфт. Ғ. Ашӯров дар таҳлилу баррасии таърихи фалсафа ва афкори иҷтимоию сиёсии форс-тоҷик таҳқиқоти илмӣ анҷом дода, бештар аз 200 мақолаи илмӣ ва рисолаҳои «Ақидаҳои фалсафии Носири Хусрав» ва «Фалсафаи аҳди Сомониён»-ро таълиф карда, ба нашр расондааст. Ғ. Ашӯров ҳамчунин яке аз муаллифони асарҳои бисёрҷилдаи «Таърихи фалсафаи СССР», «Таърихи халқи тоҷик», «Тамаддуни Осиёи Марказӣ» мебошад. Таҳти роҳбарии Ғ. Ашӯров 11 нафар рисолаи номзадӣ ҳимоя кардаанд, ки ду нафарашон К. Олимов ва Х. Додхудоев докторҳои илманд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Нишони фахрӣ», медали «Барои меҳнати шоён» ва 2 Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Осор
* Философские взгляды Носи­ра Хусрава. Душанбе, 1964;
* Философская и общественно-политическая мысль таджикского народа в конце XIX — начало XX вв. История философии в СССР. Т. 4. Москва, 1971, Т. 5. Москва, 1988;
* Актуальные проблемы просветительства ⁄⁄ Известия АН РТ. 1995, № 1-4;
* Интелектуальное развитие народов Средней Азии и Казахстана в XIX—XX вв. ⁄⁄ Цивилизация Центральной Азии, ЮНЕСКО. Т. 6, Париж, 2004 (на анг. яз.);
* Философия эпохи Саманидов. Душанбе, 2006;
* Общественно-политическая мысль таджикского народа во второй половине XIX — начало XX вв. ⁄⁄ История Таджикского народа. Т. 4. Душанбе, 2010.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон