open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Медалҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Медалҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон** — навъе медал дар Тоҷикистон, ки ба муносибати ҷашн гирифтани рӯйдоди хоссе барои мардуми Тоҷикистон, Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ мекунад.

Бо медали ҷашнӣ шахс барои хидматҳо дар пойдории давлатдории Тоҷикистон, татбиқи дигаргунсозиҳои демократӣ, ислоҳоти иқтисодӣ ва сиёсӣ дар ҳаёт, барои комёбиҳо дар рушди фарҳанги миллӣ ва санъат, дастовардҳои меҳнатӣ дар фаъолияти давлатӣ, илмию тадқиқотӣ, ҷамъиятӣ ва хайрхоҳона бо тартиби муқарраргардида сарфароз гардонида мешавад.

## Эзоҳ
Ҳунарпешаи халқии Русия

**Ҳунарпешаи халқии Русия** — унвони олии фахрии Федератсияи Русия аст, ки барои корҳои бузург дар соҳаи санъати театр, мусиқӣ, эстрада, сирк ва кино дода мешавад. Дохил ба системаи мукофоти давлатии Федератсияи Русия.

Унвони олии «Ҳунарпешаи халқии Русия» ба шаҳрвандони Русия — балетмейстерон, дирижёрон, дромнависон, композиторон, режиссёрон, хормейстерон, мусиқинавозоне, ки барномаҳову асарҳои баландғояи бадеӣ ва нақшҳои ҷолиби театриву синмои офаридаанду бевосита иҷро намуда барои рушд ва нигоҳдории фарҳанги бадеии ватанӣ, тарбияи насли ҷавони ҳунарпешагон саҳм гузоштаанд, дар ҷомеъа ва байни ихтисосмандон шуҳрат пайдо кардаанд, дода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Государственные награды Российской Федерации

Гурӯҳ:Санъати Русия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи халқии Русия
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахри Русия
Асҳоби Расс

**АСҲÓБИ РАСС** (арабӣ: أصحاب ړسّ аз асҳоб ва Расс – но­ми қавм) — яке аз қавмҳои пешин, ки роҷеъ ба он дар Қуръони карим дар сураҳои Фурқон ва Қоф дар канори қавмҳои Од, Самуд, Нуҳ ва ғайра номбар шудааст. Асҳоби Расс ба унвони қавми баддин ва кофирони якрав ироа шуда, паёмбарашонро такзиб намуда, ба куфру саркашии худ исрор варзиданд ва дар натиҷа ба азоби илоҳӣ гирифтор шуданд. Расс ба маънои чоҳ ва ё манбаи обе буда, ки қавми мазкур дар атрофи он сукунат мекард. Дар бораи сукунат, таърихи зиндагонӣ ва пайғамбари Асҳоби Расс дар байни муфассирон ихтилофи назар вуҷуд дорад. Ба ҳайси маҳалли сукунати онҳо Озарбоиҷон, Ямома, Ҳазрамавт, Мадоини Солеҳ дар минтақаи Ҳиҷр ва ғайра ном бурда шудаанд. Ибни Ҷурайҷ бо истинод ба Ибни Аббос ривоят мекунад, ки Асҳоби Расс аҳли деҳае аз деҳоти Самуд (дар минтақаи Ҳиҷр) будааст. Аз Икрима ривоят шуда, ки Расс чоҳест, ки пайғамбарашонро дар он афканда ва дафн кардаанд.

## Адабиёт
* 
* Ислам. Энциклопедический словарь,Москва, 1991;
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* دائرةالمعارفبزرگاسلامی. تهران،۲۰۰۶؛
* اطلستاريخانبياءورسولان. ریاض،۲۰۰۶؛
* محمدعلئخالدی (سلطانالعلماء). تفسیرصشوةالعرفان. تهران،۲۰۰۷؛
* آنهطوّاقآخوندیګلشاهی. تفسیرګلشاهی. تهران،۲۰۰۸؛
* الدکتورشوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام. دمشق،۲۰۰۳

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Асҳоби нор

**Асҳоби нор** ( — аз асҳоб ва нор — оташ) — ин истилоҳ дар Қуръон бо ду маънӣ истифода шуда, маъ­нои аввали он одамони аз дунё беимонрафтаи дӯзахӣ ва маънои дуюмаш фариштагони дарбони дӯзахро (ояти 31 сураи Муддассир) ифода мекунад. Асҳоби нор ба маънои аввали он хорию нигунбахтии беимонони дӯзахиро ба гунае (асҳоби ҷаҳим, асҳоби саъир, асҳоби машъама ва ғайра) таъкид ва сарзаниш мекунад. Бовар ба ҷазои аъмол дар охират ва эътиқод ба абадияти аҳли шақо дар оташ ҳарчанд дар таълимоти қуръонӣ ба таври мушаххас ва ба дур аз ҳар гуна афкори хурофие баён гардида ва имон ба он аз рукнҳои ақида ба шумор равад ҳам, вале қабули фалсафаи он ба ҳайси фароянди эътиқодӣ ба фар­ҳанги исломӣ маҳдуд намебошад, балки он дар зимни тамоми ақоиди динӣ ва ҳатто дар маҷмӯи эътиқодоти таҳ­рифгаштаи та­маддунҳои бостонӣ муҳимтарин асли ақи­да­тӣ ба шумор меравад. Тибқи маънои дуюми Асҳоби нор Худованд барои дарбонии дӯзах ва тадбири корҳои аҳли он дар рӯзи қиёмат нуздаҳ фариштаи дурушт, сахтгир ва нерумандро гумош­тааст, ки аз фармоишоти ӯ сарпечӣ намекунанд ва ба ҳар чӣ амр шавад, онро анҷом медиҳанд. (Қуръон: 66:6).

## Адабиёт
* 
* الدکتوروهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* الدکتورشوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام،دمشق،۲۰۰۳؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱.؛
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Ордени Дӯстӣ

**Ордени Дӯстӣ ** — ордени давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он арбоби давлатию ҷамъиятӣ, ходими илму фарҳанг, адабиёту санъат ва дигар шахсон барои фаъолияти содиқона ва пурмаҳсул ҷиҳати таҳкими сулҳу дӯстӣ ва ҳамкории байни халқҳо, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва манфиатҳои иҷтимоии он, барои саҳми арзандаи шахсӣ дар рушд ва афзунгардонии иқтидори маънавӣ ва зеҳнии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида мешаванд.

Ордени Дӯстӣ бо тасма дар тарафи чапи сина овехта мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Тоҷикистон
Ордени Спитамен

**Ордени Спитамен** — ордени давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он корманди мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, сохторҳои ҳарбӣ ва амният барои корнамоиҳои махсус сарфароз гардонида мешавад.

## Дарҷаҳо
Ордени Спитамен дорои дараҷаҳои зерин мебошад:

* ордени Спитамен дараҷаи I;
* ордени Спитамен дараҷаи II.

Аз рӯи дараҷа ордени Спитамен дараҷаи I эътибори баландтар дорад. Сарфарозгардонӣ бо тартиби пайдарҳамӣ — ордени Спитамен дараҷаи II ва I сурат мегирад. Ордени Спитамен бо тасма дар тарафи чапи сина овехта мешавад.

### Ордени Спитамен дараҷаи I
Бо ордени Спитамен дараҷаи I ҳайати афсарони олирутбаи ҳарбӣ ва ҳайати олии роҳбарикунандаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ барои комёбиҳо дар роҳбарӣ ва идораи қўшунҳо, таъмини омодагии олии ҷангии онҳо, ташкили хидмати аълои ҳарбӣ, марзбонӣ ва дохилӣ, таъмини қобилияти мудофиавӣ, амниятӣ ва ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ сарфароз гардонида мешаванд.

### Ордени Спитамен дараҷаи II
Бо ордени Спитамен дараҷаи II хидматчиёни ҳарбӣ аз ҷумлаи ҳайати афсарони калон ва хурд, ҳайати сержантӣ ва қаторӣ, ҳамчунин ҳайати роҳбарикунандаи миёна ва хурди мақомоти ҳифзи ҳуқуқ барои корнамоиҳо дар мубориза бо ҷинояткорӣ, ҳолатҳои фавқулода ва ҳангоми адои қарзи ҳарбӣ ва хидматӣ сарфароз гардонида мешаванд.

## Дараҷаҳо
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Тоҷикистон
Ордени Шараф

**Ордени Шараф ** — ордени давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он шахс барои хидматҳояш ҷиҳати рушди соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илм, фарҳанг ва маориф, хидмати давлатӣ ва ҳарбии намунавӣ ва фаъолияти босамари ҷамъиятӣ сарфароз гардонида мешавад.

## Дараҷаҳо
Ордени Шараф дорои дараҷаҳои зерин мебошад:

* ордени Шараф дараҷаи I;
* ордени Шараф дараҷаи II.

Аз рӯи дараҷа ордени Шараф дараҷаи I эътибори баландтар дорад. Ордени Шараф бо тасма дар тарафи чапи сина овехта мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Орденҳои Тоҷикистон
Нависандаи халқии Тоҷикистон

** Нависандаи халқии Тоҷикистон** ва **Шоири халқии Тоҷикистон** — унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он нависандагон ва шоирон барои хидматҳои махсус дар рушди адабиёти тоҷик ва адабиёти дигар миллатҳо, офаридани асарҳои барҷастаи пурмазмуни бадеии сазовори эътирофи умумгардида, ки чун қоида мукофоти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дорад, қадрдонӣ мешавад.

## Нигаред низ
* Шоири халқии ҶШС Тоҷикистон
* Нависандагони халқии Тоҷикистон
* Шоирони халқии Тоҷикистон

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон

«**Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон**» — унвони фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар соли 1990 ба ҷойи унвони фахрии замони шӯравӣ — «Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон» ҷорӣ карда шудааст.

Унвони фахрии Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон ба шахсоне, ки дар инкишофи санъати театрӣ, мусиқӣ, кино ва сирки Тоҷикистон саҳми арзанда гузоштаанд ва чун қоида, на пештар аз панҷ соли баъд аз сарфарозгардонӣ бо унвони фахрии Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон дода мешавад.

## Нигаред низ
* Феҳристи Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон

**Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон** — унвони фахрӣ, 1 январи 1997 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шудааст.

## Таърих
Солҳои 1939—1989 — Ходими хидматнишондодаи илм (илм ва техникаи) ҶШС Тоҷикистон, 1990—1996 — Ходими шоистаи илми Тоҷикистон ном дошт.

Унвон барои асарҳои махсусан пурқимати соҳаи илм, кашфиёт ва ихтирооти муҳим, фаъолияти барҷастаи илмӣ-амалӣ ва илмӣ-оммавӣ дода мешавад. Соҳибунвонҳо сазовори нишони сарисинагӣ ва шаҳодатнома мегарданд.

## Арбобони илм ва техникаи Тоҷикистон
Нафарони зерин ин унвонро гирифтаанд:
* 1997: Мақсуда Абдусаломова (химия), Амир Катаев (иқтисод), Нуриддин Қаюмов (иқтисод), Имомназар Келдиев (таърих), Ҳамид Маҷидов (физика), Фарҳод Одинаев (тиб), Ҳомид Пӯлодов (фалсафа), Ҳабиб Сафаров (биология), Фозил Тоҳиров (ҳуқуқ), Зафар Усмонов (математика), Сафиувло Ҳабибов (иқтисод), Абдулҳамид Ҷалилов (таърих), Абдуҳамид Ҷӯраев (математика).
* 1998: Сайдулло Абдуллоев (таърих), Тошбой Бобоев (физика), Бозор Нарзиев (физика), Малик Сатторов (математика), Дӯстмурод Уроқов (иқтисод), Талбак Хаскашев (забоншиносӣ), Худоӣ Шарифов (адабиётшиносӣ).
* 1999: Ҳомидҷон Абдуллоев (биология), Рақиб Абулҳаев (таърих), Оғоназар Ақназаров (биология), Шариф Баротов (биология), Амир Қароқулов (чорводорӣ), Дилшод Зикриёхоҷаев (тиб),  Ғиёсиддин Мироҷов (тиб), Муқим Каримов (тиб), Шералӣ Раҷабалиев (тиб), Юсуфшоҳ Яъқубов (таърих), Кароматулло Олимов (фалсафа).
* 2001: Инъом Тоҳиров (техника).
* 2002: Шакархон Анварова (тиб), Лутфулло Солиев (кимиё).
* 2008: Баҳриддин Камолиддинов (забоншиносӣ), Самариддин Каримов (кимиё), Маҳмадюсуф Юнусӣ (математика).
* 2009: Ҳабибулло Абдуллоев (физика).
* 2010: Султон Наврӯзов (фалсафа).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Рассоми халқии Тоҷикистон

** Рассоми халқии Тоҷикистон ** — унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.

Унвони фахрии Рассоми халқии Тоҷикистон ба ходимони барҷастаи санъати тасвирӣ барои офаридани асарҳои баландмазмуни тасвирӣ, ҳайкалтарошӣ, графикӣ, монументалӣ, ороиши амалӣ, ороиши намоишномаҳои театрӣ, кино ва филмҳои телевизионӣ, инчунин ба онҳое, ки ба хазинаи санъати миллӣ саҳми бузург гузоштаанд ва рассомони ҷавонро тарбия кардаанд ва чун қоида, бо мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудаанд, дода мешавад.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Донори ифтихории Тоҷикистон

** Донори ифтихории Тоҷикистон ** -  унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.

Унвони фахрии Донори ифтихории Тоҷикистон ба шахсон тибқи  Қонуни Ҷумҳурии  Тоҷикистон  "Дар бораи додани хун ва ҷузъҳои он"  бо имтиёзу бартариҳои пешбинишуда дода мешавад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Асҳоби Суффа

**Асҳóби Суффá** (арабӣ: **أصحاب صُفَّة** аз асҳоб ва суффа – айвон), гурӯҳе аз ёрон ва саҳобагони Расули Акрам (ﷺ), ки пас аз ҳиҷрат худро барои омӯзиши таълимоти ислом ва хидмат дар роҳи Худо фориғ сох­танд ва қисме аз онҳо то поёни ҳаёти Пайғамбар (с) ба бинои манзиле напардохтанд.

## Таърих
Асҳоби суффаро асосан муҳоҷироне ташкил ме­до­данд, ки молу дороӣ ва хонаҳои худро дар Макка раҳо ва ба Мадина ҳиҷрат карда буданд. Ба онҳо мусулмонони дигаре низ аз қабилаҳои дуру наздик ҳамроҳ гаштанд. Пайғамбар (ﷺ) барои нишаст ва шабгузаро­нии онҳо дар шим. шарқии масҷиди худ суффаи болопӯшидае бино карда, онҳоро ба гунаи хос мавриди навозиш ва дастгириҳои моддӣ қарор дода буд, то замоне, ки тадриҷан баъзеҳо соҳиби зан ва манзил гардида, суффаро тарк мекарданд. Аз ин ҷиҳат адади онҳо каму зиёд мешуд. Аз сӯи дигар, ташкили чунин суффа дар оғози ташаккули ислом намунае аз кафолати иҷтимоӣ барои сарпаноҳии муваққатии одамони беманзил буд. Бо беҳ шудани шароити молию манзилии мусулмонон дар замони хулафои рошид он дигар идома дода нашуд.
 
Абуҳурайраи Давсӣ (601–679) яке аз асҳоби суффа буд, ки дар миёни бештар аз сад ҳазор саҳоба аз ҳама ҳадиси зиёдтар (5374 ҳадис) аз он Ҳазрат (ﷺ) ривоят кардааст. Дар шаъни Аҳли суффа ояте (Қуръон: 2:273) нозил шуда ва эшонро наздиктарин ёрони Расули Акрам (ﷺ) хондааст. «Аҳли суффа меҳмо­нони ислом буданд, ки маъвое надоштанд. Вақте барои Расули Худо (ﷺ) садақае меомад, онро барои эшон мефиристод ва чизе аз он намегирифт ва вақте ҳадяе меомад, аз он чизе мегирифт ва боқиро барои онҳо мефиристод» (Саҳеҳи Бухорӣ, 6452).

## Адабиёт
* Боқизода А. Тафсири навини Қуръони карим. Лоҳур, 2011;
* محمدابنعبدالرحمنسخاوی. رجحانالکفةفینبذةمناخباراهلالصفة. الریاض،۱۹۹۵؛
* مسندالاماماحمد. القاهرة،۱۹۹۵؛
* علیمحمدصلابی. سيرۀنبوی (درسهاوپندها). ۲۰۰۰؛
* الدکتوروهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* خیرالدینالزرکلی. الاعلام. جلد۳. بیروت،۲۰۰۵؛
* دائرةالمعارفبزرگاسلامی. تهران،۲۰۰۶؛صحیحالبخاری. بیروت،۲۰۰۷؛
* ابنحجر. الاصابةفیتميیزالصحابة. جلد۴. بيروت،۲۰۱۰،مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱	

## Манбаъ
Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2 / А. Боқизода.

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Қурмонбек Боқиев

**Қурмонбек Боқиев** (; тав. 1 августи 1949, Масадон, вилояти Ҷалолобод, ҶШС Қирғизистон, ИҶШС) — собиқ Президенти Қирғизистон, апрели соли 2010 дар натиҷаи инқилоби халқӣ  ватанашро тарк намудааст.

## Зиндагинома
* Соли 1972 Донишкадаи политехникии Куйбишвро хатм каодааст, ихтисос “инженер- барқчӣ”.
* Солҳои 1976-1990 — электромеханик, инженер-электронщик, саринженери дар заводи вилояти Ҷалолобод, сипас директори заводи "Профиль" ш. Кок-Янгак.
* Солҳои 1990-1991 — Котиби якуми ҳизби шаҳр, раиси ш. Кок-Янгак.
* Солҳои 1991-1997 — дар вазифаҳои гуногун фаъолит намуда, сипас муовини якуми раиси вилояти Ҷалолобод буд. 
* Солҳои 1997-2000 — губернатори вилояти Чуй.
Аз 21 декабря 2000 - 22 майи 2002  — нахуствазири Қирғизистон, сипас узви Суди Коститусионии Қирғизистон. 
Аз соли 2004 — Раиси “Ҳаракати халқии Қирғизистон” буд.

Баъди сарнагун намудани ҳукумати Президент Аскар Акаев 25 марти соли 2005, Қурмонбек Боқиев и.в. президент (аз 11 апрели 2005) ва нахуствазири Қирғизистон буд. Ӯ аз 10 июли 2005 то 21 майи соли 2010 ба ҳайси Президенти Қирғизистон фаъолият мекард.
## Барканории Қурмонбек Боқиев
Дар натиҷаи тазоҳуроти зиддиҳукуматии  7 апрел — 15 апрели соли 2010, ӯ аз шаҳри Бишкек ба вилояти Ҷалолобод ва 15 апрели соли 2010  ба шаҳри Тарази (Қазоқистон) фирор кардааст. Баъд аз барканор намудани Қурмонбек Боқиев аз вазифаи Президенти Қирғизистон, дар кишвар Роза Отунбоева ва Алмосбек Отамбоев ба вазифаи Президенти Қирғизистон интихоб гардида дар ҳамин мансаби олии ҳокимят фаъолият намудаанд.
24 июли 2014 дар Бишкек Қурмонбек Боқиевро ғоибона “ба ҳукми ишғол нанамудани мансабҳои давлатӣ бо мусодираи амвол ва озодӣ”, ба ҳабс маҳкум намудаанд. Қурмонбек Боқиев ҳоло дар Белорус истиқомат мекунад. 
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Президентҳои Қирғизистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қирғизистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қирғизистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Дойрадастон

**Дойрадастон** - гурӯҳи навозанндагони доира, ё дойра (асбоби зарбӣ). Дар асрҳои пешин дар тамоми минтақаи Осиёи Марказӣ дойрадастон маъмул буданд. Бо садои баланди дойра сурат мегирифт ва маъмулан дойранавозон бо навохтани дойра хабар медоданд, ки дар ҷое ҷашн,тӯй, сур ё дигар навъи хурсандӣ, яъне Базм баргузор мешавад
## Нигаред
Базми дойрахабар 
## Сарчашма
 

Гурӯҳ:Навозандагони созҳои миллӣ
Дуторнавоз

**Дуторнавоз** -  навозандаи дутор (сози тории мусиқӣ). Дар асрҳои пешин дар тамоми минтақаи Осиёи Марказӣ дуторнавозон дар  ҷашн, тӯй, сур ё дигар навъи хурсандӣ, яъне Базм ҳунарнамои мекарданд.
## Нигаред
Базми хоса 
## Сарчашма
 

Гурӯҳ:Навозандагони созҳои миллӣ
Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон

**Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон** — унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он ҳунарпеша, коргардон, дирижёр, консертмейстер, балетмейстер, корманди эҷодии театр, кино, телевизиону радио, филармония, сирку ансамбл, дастаи ҳунарӣ, мутрибе, ки маҳорати баланди иҷрокунандагӣ дошта, дар рушди ҳунари Тоҷикистон ва дар тарбияи насли эҷодкор саҳми арзанда гузошта, аз рӯи ихтисос 15 сол ва зиёда аз он фаъолият кардааст ва чун қоида ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дорад, қадрдонӣ мешавад.

Унвони фахрии Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон ба ҷойи унвони фахрии замони шӯравӣ «Артисти хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон» (аз соли 1939) ҷорӣ карда шудааст.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Бахши марказии шаҳристони ҳафткил

**Бахши марказии шаҳристони ҳафткил** — номи бахше дар шаҳристони ҳафткил, воқеъ дар Устони Хӯзистон дар Эрон аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385 (2006 мелодӣ), ҷамъияти он 22633 нафар (4711 хонивор) будааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳристон ҳафткил
Гурӯҳ:Бахшҳои Устон Хӯзистон
Асҳоби Ухдуд

**Асҳоби Ухдуд** ( аз асҳоб ва Ухдуд— ҳуфра, хандақ) — яке аз достонҳои Қуръонӣ, ки дар он як воқеаи таърихӣ дар бораи муборизаи ҳаққу ботил, тарафдорони хайру шар ва куфру имон зикр гардидааст.

Дар бораи он дар сураи маккии «Буруҷ» зимни ҳафт оят гузориш дода шудааст. Дар достони Асҳоби Ухдудрафтори қабеҳи кофирон, куфру худоношиносӣ ва ҷиноятҳои зиддибашарӣ маҳкум ва баландтарин намунаи сабру пойдорӣ ва базлу фидокорӣ — нисори ҷон дар роҳи ҳифзи дину имон ба намоиш гузошта шудааст. Ривоёти таърихӣ ва таҳқиқоти илмие, ки дар робита ба ин достони қуръонӣ анҷом дода шудаанд, саргузашти муъминони минтақаи Наҷрон дар сарзамини Яманро таъйид мекунанд, ки соли 513 ва ё 523 подшоҳи он Юсуф ибни Асъар, маъруф ба Зуннувос онҳоро ваҳшиёна ба ҳалокат расондааст. Дар Наҷрон ҳанӯз ҳам шаҳрчаи бостоние бо номи Ухдуд вуҷуд дорад ва дар он макон то ба ҳол осори устухонҳои сӯхта ва хокистар ба чашм мерасад. Мардуми он шаҳр муъ­миноне бар дини насронӣ будаанд. Подшоҳи ҳимя­рӣ, ки аз кеши яҳуд пайравӣ мекард, онҳоро мавриди шиканҷа қарор дод ва интихоби яке аз ду роҳро дар пеши онҳо гузошт — ё аз динашон ба дини ӯ бармегарданд ва ё дар оташ зинда сӯзонда мешаванд. Онҳо марги бо каромат ва мурдан дар роҳи ақида ва имонро бар тарки дини худ тарҷеҳ доданд. Подшоҳ дастур дод, то ухдуде — хандақ ва ҳуфраи дарозе канданд ва дар он оташи маҳибе сар доданд. Он гоҳ мардуми муъминро гирд оварда, як ба як дар оташ афканданд ва ба шаҳодат расонданд, вале касе аз онҳо аз динаш барнагашт. Мурод аз Асҳоби Ухдудподшоҳ ва онҳое ҳастанд, ки дар он куштор ва ҷинояти зиддибашарӣ ширкат дош­танд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Энциклопедический словарь. Москва, 1991;

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Асҳоби Ҳиҷр

**АСҲÓБИ ҲИҶР** (арабӣ: **أصحاب الْحِجْر** аз асҳоб ва ҳиҷр – номи маҳал), қавми ҳалокгашта, ки дар Қуръон бо ин ном дар сураи Ҳиҷр пас аз қавми Лут ва асҳоби Айка зикр гардидааст. Онҳо ҳамон қавми Самуд ҳастанд, ки дар ин ҷо бо номи сарзаминашон Ҳиҷр ёд шудаанд ва «Самуд» номи худи қавм аст. Ҳиҷр водиест дар доманаи куҳҳои мадоини Солеҳ, ки ҳанӯз ҳам бо ҳамон ном маъруф аст ва дар фосилаи 22-километрии шимоли шаҳри Уло воқеъ мебошад. Дос­тони Асҳоби Ҳиҷр бо номи қавми Самуд дар Қуръон тавре баён шуда, ки аз нерӯи тавонои ҷисмонӣ ва рушди тамаддуни моддии онҳо ҳикоят мекунад. (Қуръон: 15:80–84).
Осори бостонии тамаддуни Асҳоби Ҳиҷр ва куҳҳои тарошидаи қавми Самуд ҳанӯз ҳам бо номи «Мадоини Солеҳ» дар сарзамини Ҳиҷр мавҷуданд, ки ҳунари меъморӣ ва тарзи сангтарошии онҳо мавриди таваҷҷуҳи бостоншиносон ва сайёҳон қарор доранд. Ниг. низ Самуд.

## Адабиёт
* 
* ابنکثير. قصصالانبياء. المنصورة،۱۹۹۷؛
* مسندالاماماحمد. القاهرة،۱۹۹۷؛
* الدکتوروهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* القرانالکریم. المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* صحیحمسلم. بیروت،۲۰۰۵؛
* سیرةالرسول. القاهرة،۲۰۰۵؛
* محمدتقئعثمانی. تکمیلۀفتحالملهم. جلد۱۲. بیروت،۲۰۰۶؛
* مصطفیمراد،صحیحالبخاری. بیروت،۲۰۰۷؛
* شوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام. دمشق،۲۰۰۹؛
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰؛
مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،* ۲۰۱۱

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Асҳоби Ҷаннат

**АСҲÓБИ ҶАННÁТ** (арабӣ: **أصحاب الْجَنَّة** аз асҳоб ва ҷаннат), дар таъбироти қуръонӣ ба ду маъно омадааст:
* аҳли ҷаннат, ки дар рӯзи қиёмат ба биҳишт мераванд. Дар Қуръони Карим дар чандин маврид биҳиштиён ба ҳайси сокинони ҳамешагии он манзил номбар шудаанд. Ин ун­вон дар тавсифҳои қуръонӣ ба эътибори поёни неки ҳаёти олами хокӣ, саргаҳи файзу хайри мутлақе, ки накӯкорон ба он мерасанд, талаққӣ шудааст. ***«Асҳоби ҷаннат дар он рӯз беҳтарин ҷойгоҳ ва некӯтарин осоишгоҳро доранд»*** (Қуръон: 25:24). Бар асоси таълимоти динҳои бузурги ҷаҳонӣ сарнавишти инсон бо тамом шудани ҳаёти ин дунё ба поён намерасад ва марг ба маънои хотимаи кор ва сафар ба сӯи адам ва нобудӣ нест, балки зарфиятҳои вуҷудии коргаҳи коинот ва дошти гардони низоми офариниш рӯзе ба поён мерасанд ва Худованд ба ҷойи он низоми наверо ба гардиш дармеоварад. Қуръони карим барои растагории охират ва расидан ба биҳишт пайравии комил ва татбиқи амалии барномаи ҳидояти худовандиро, ки бо номи ислом шинохта мешавад, зарур мешуморад. Ин барномаи ҳидоят аз ду бахши муҳим ва таркибие иборат аст, ки бахши аввалро низоми арзишҳои эътиқодӣ ва бахши дуюмро низоми амалӣ (бахши аҳкоми шариат) ташкил медиҳанд. Қуръон бахши аввалро аксаран бо таъбири имон ва бахши дуюмро бо таъ­бири амали солеҳ баён доштааст. ***«Ва онҳое, ки имон оварда ва амалҳои солеҳ анҷом додаанд, онҳо асҳоби ҷаннат ҳастанд (ва) дар он ҷовидона бошанд»*** (Қуръон: 2:82).
* Асҳоби Ҷаннат дар сураи Қалам ба маънои соҳибони боғе низ ба кор рафтааст, ки Қуръон достони онҳоро ба унвони намунае аз ҳирсу тамаи инсонӣ ва таъсири бади он дар сарнавишти моддии ӯ зикр намудааст. Бино ба ривояти Қуръон аҳли Макка вақте шукри неъматҳои Парвардгор, аз ҷумла неъмати ҳидоят ва биъсати Пайғамбар (с)-ро ба ҷой наоварданд ва даъвати ӯро рад намуданд, Худованд онҳоро ба муддати 7 сол бо қаҳтӣ мавриди озмоиши сахте қарор дод ва молу зироати онҳо низ аз байн рафт. Дар тафсири достони Асҳоби Ҷаннат ривояти дигаре низ омадааст, ки тибқи он пирмарди муъмине боғи пурмевае дошт. Вай ҳамасола пас аз ҷамъи ҳосил миқдоре барои ниёзи худ мегузошт ва боқимондаро ба мардуми бенаво тақсим мекард. Пас аз даргузашти ӯ писаронаш суннати ӯро зери по карда, барои бенавоён хостанд, ки чизе нагузоранд ва саҳарии барвақт меваро бичинанд. Вале шабона Худо офат ва балоеро бар боғ фуруд овард, ки онро ба хоки сӯхта табдил дод. ***Вақте саҳарии барвақт бо шитоб ба боғ омаданд ва замини сӯхтаеро диданд, ботааҷҷуб ба ҳам нигаристанд ва гуфтанд, ки аз боғ маҳрум гардидем. Шахсе аз миёни онҳо гуфт: Ба шумо нагуфта будам, ки Худоро ба покӣ ёд намоед?! Ва ба маломати якдигар пардохтанд...*** Дар достон нишон дода шудааст, ки ноҷавонмардӣ, тангчашмӣ ва нияти бад дари ризқро ба рӯи инсон мебандад ва ӯро ба нокомӣ ва зиёнҳои ҷуброннопазире дар зиндагӣ муво­ҷеҳ месозад***.*** (Қуръон: 68:17–33).

## Адабиёт
* 
* تفسیروسیط. جلد۳. دمشق،۲۰۰۰؛
* القرانالکریم. المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الدکتوروهبهالزحیلی. الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* شوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام. دمشق،۲۰۰۹؛
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Асҳоби Шаҷара

**АСҲÓБИ ШАҶАРÁ**  (арабӣ: **أصحاب الشَّجَرَة** аз асҳоб ва ша­ҷа­ра – дарахт), саҳобагоне, ки пас аз шаш соли ҳиҷрати Паёмбар (с) дар маконе бо номи Ҳудайбия ба ӯ байъат намудаанд. Ҳудайбия дар фосилаи 22-километрии ғарби Мак­ка, бар сари роҳи пешинаи Ҷадда, воқеъ шудааст. Вақ­­те Муҳаммад (с) соли 628 ҳамроҳи ҳазору чорсад нафар саҳоба роҳи Маккаро бо ҳафтод шутур барои қурбонӣ пеш гирифт ва бар Ҳудайбия сарозер шуд, шутураш хобид. Ҳарчанд онро ба хестан водоштанд, аз ҷояш наҷунбид.
Он гоҳ Паёмбар (с) бо ёронаш дар Ҳудайбия хайма зад ва ӯ намояндаи худ Усмон ибни Аффонро барои иблоғи мақсади омаданаш ба назди қабилаи Қурайш фиристод. Дар ин асно гурӯҳи синафарае аз ҷавонони Қурайш бе огоҳии сарони худ шабона ба мусулмонон ҳамла намуданд, ки дастаи посдорони шабона бо сардории Муҳаммад ибни Маслама онҳоро дастгир ва ба назди расули Худо (с) овард. Он Ҳазрат (с) бо изҳори ҳусни ният ва ба хотири пешгирӣ аз ҳар гуна амали таҳрикомез онҳоро раҳо кард. Намояндаи расули Худо (с) Усмон ибни Аффон муддате дер кард ва овоза шуд, ки мушрикони Қу­райш ӯро куштаанд. Он ҳазрат (с) мусулмононро ба бай­ъат фаро хонд. Пайғамбари Акрам (с) дар зери дарахте нишаста ва мардум бо ӯ байъат карданд, ки агар ҷанге пеш ояд, ақиб намегарданд (Қуръон: 48:18, 19).
Бинобар ин, он байъат дар таърих бо номи «байъати ризвон» ва он дарахт бо номи «шаҷараи ризвон» шинохта мешавад ва муъминоне, ки дар он ҷо бо Пайғамбар (с) байъат кардаанд, «асҳоби шаҷара» ва ё «асҳоби байъати ризвон» ном гирифтанд (Қуръон: 48:10).

## Адабиёт
* 
*.ابنهشام. سیرةالنبی. بیروت،۱۹۹۸؛
* وهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* مصطفیمراد. سیرةالرسول. القاهرة،۲۰۰۵؛
* امیابنعبدالله. اطلستاريخانبياءورسولان. ریاض،۲۰۰۶؛
* شوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام. دمشق،۲۰۰۹؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Асҳоби Шимол

**АСҲÓБИ ШИМÓЛ** (арабӣ: **أصحاب الشِّمال** аз асҳоб ва шимол), истилоҳи қуръонист ва нисбат ба онҳое гуфта мешавад, ки дар рӯзи ҳисоб номаи аъмолашон ба дасти чапашон дода мешавад (Қуръон: 69:25–27). Ҳамчунин гурӯҳеро низ номанд, ки номаи аъмолашон аз пушти сарашон ба онҳо дода мешавад. Ин гурӯҳ аз кофирони сархуш, такзибкунандагони рӯзи ҷазо, мухолифони паёмҳои дини Худо ва умуман, аз онҳое иборатанд, ки ба ҳеч арзиши динӣ ва меъёрҳои ахлоқие бовар ва пойбандӣ надоранд. Бо таваҷҷуҳ ба ин тарзи зиндагониашон Қуръон онҳоро дар таъбире асҳоби машъама (нагунбахт) низ номидааст.

## Адабиёт
* 
* القرانالکریم. المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲،
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Асҳоби Ямин

**АСҲÓБИ ЯМЍН** (арабӣ: **أصحاب الْيَمِين** аз асҳоб ва ямин – дасти рост), истилоҳи қуръонист ва нисбат ба онҳое гуфта мешавад, ки номаи аъмолашон дар рӯзи қиёмат ба дасти росташон дода мешавад. Бар асоси таълимоти Қур­ъон дар рӯзи қиёмат мардум пас аз ҳисоб ва бозхости аъмолашон барои супоридани номаи аъмол ба гурӯҳҳо ҷудо мешаванд. Қуръони Карим бандагони муъмин ва растагорро рӯзи ҳисоб дар панҷ маврид бо таъбири Асҳоби Ямин васф мекунад ва ба онҳо дуруд фиристода мешавад. Онҳо ҷамъи азиме аз пешиниён ва наслҳои бисёре аз пасиниён ҳастанд, ки бо сабукӣ мавриди бозхост қарор мегиранд ва дар манзилҳои олии биҳишт ҷой дода мешаванд.

Қуръон дар чанд мавриди дигар онҳоро ба юмну баракат ва саодату некбахтӣ ёд мекунад ва «асҳоби маймана» меномад. «Маймана» илова бар маънои «рост» ба маънои «баракат, саодат ва некбахтӣ» низ мебошад.

## Адабиёт
* 
* القرانالکریم. المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲،
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱.

Гурӯҳ:Асҳоби Қуръон
Ҳадиси Сақалин

ҳадиси **Сақалин** якӣ аз ҳадисҳои мутевотер паёмбар ислом аст.

**Тарҷума:**
«ман дар миёни шумои ду амонати нафис ва гаронҳо мигузорам якӣ китоби худо қуръон ва дигари Итрат ва аҳли байти худами. модом ки шумо ба ин ду дасти биёзид ҳаргиз гумроҳ нахоҳид шуд ва ин ду ёдгори ман ҳичгоҳ аз ҳами ҷудо намешаванди магар бар сари ҳавзи кусар.»

ҳамчунини ами салама аз паёмбар ислом ҳадисӣ бо ҳамчин мазмӯни **ҳадиси сақалин** нақл мекунад ки ваии гуфти : «АЛИ бо қуръон аст ва қуръон бо Али аст , онҳо аз ҳами ҷудои намешаванд то ӣнки дар ҳавз бар мани вориди шаванд».

мйр ҳомид ҳусайн номи ин ашхосро овардааст. ҳамчунини сеҳат ҳадиси сақалин тавассути расолаи ки «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه» дар Миср дар чанд соли пеш дар мавриди ин ҳадӣс чоп кард ба исботи расида аст.

ҳадиси сақалин аз мавориди ихтилофи Аҳли тасаннун ва ташайюъ аст . шиъӣон аҳли тасаннунро ба ин мавзӯ муттаҳам мекунанд ки пишвойи эшон , умар ибни хитоб бо қавли маърӯфи хеши «حسبنا کتاب الله» ин ҳадиси набавиро зер по гузоштааст.

## Маъноя Сақл
Сақл дар луғат ба маъноя бори сангин ва ганҷи аст.

## Манобиъ ҳадис Сақалин
дар бисёри аз китобҳои шиъӣ ва суннӣ ба ин ҳадис ишора шудааст. бархе аз **манобеъ аҳли тасаннун** ки ҳадӣси сақалин дар он оварда шуда иборатанд аз:

### манобиъ би хат  Порси ё Араби
* مستدرک حاکم، فصل «فضیلت اصحاب»، ج ۳، ص ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۴۸، ۵۳۳، حاکم نوشته که این حدیث صحیح می‌باشد بر اساس نظر شیخین (بخاری و مسلم)
* سنن ابن ماجه، ج ۲، ص ۴۳۲
* مسند احمد بن حنبل، ج ۳، ص ۱۴، ۱۷، ۲۶، ۵۹، ج ۴، ص ۳۶۶، ۳۷۲-۳۷۰
* فضایل صحابه، احمد بن حنبل، ج ۲، ص ۵۸۵، حدیث ۹۹۰
* خصایص نسایی، ص ۲۱، ۳۰
* صواعق المحرقه، ابن حجر هیثمی، فصل ۱۱، بخش ۱، ص ۲۳۰
* کبیر طبرانی، ج ۳، ص ۶۳-۶۲، ۱۳۷
* کنزالعمال، متقی هندی، فصل اعتصام به حبل ا…ه ج ۱، ص ۴۴
* تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۱۳، زیر تفسیر آیه ۴۲:۲۳
* طبقات الکبری، ابن سعد، ج ۲، ص ۱۹۴، چاپ لبنان
* الجمیع الصغیر، سیوطی، ج ۱، ص ۳۵۳ و نیز در جلد ۲
* مجمع الزوائد، هیثمی، ج ۹، ص ۱۶۳
* فاتح الکبیر، بنهانی، ج ۱، ص ۴۵۱.
* جامع الاصول، ابن اثیر، ج ۱، ص ۱۸۷
* تاریخ ابن عساکر، ج ۵، ص ۴۳۶
* درالمنثور، حافظ سیوطی، ج ۲، ص ۶۰
* ینابیع المودة، قندوزی حنفی، ص ۳۸، ۱۸۳

## манобиъ

Гурӯҳ:Ҳадис
Нақоранавоз

**Нақоранавоз** -  навозандаи нақора ё нағора (сози зарбии мусиқӣ). Дар асрҳои пешин дар тамоми минтақаи Осиёи Марказӣ  нақоранавозон дар  ҷашн, тӯй, сур ё дигар навъи хурсандӣ, яъне Базм ҳунарнамои мекарданд.
## Нигаред
Базми хоса 
## Сарчашма
 

Гурӯҳ:Навозандагони созҳои миллӣ
Тавҳид (Элом)

**Тавҳид** (  ) — шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Ҳалилон, Устони Элом, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006 аҳолии он дар 132 оила 604 нафарро ташкил медод.

## Сарчашмаҳо
* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон
Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Элом
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Имомат

**Имома́т** () — яке аз усули каломӣ ва муҳимтарин рукни эътиқодии маз­ҳаби шиъаи имомия аст, ки онро аз дигар фирқаҳо ва мазҳабҳои исломӣ ҷудо ва мута­моиз сохтааст.

## Таърих
Пас аз зуҳури фирқаҳои сиёсӣ-эътиқодӣ дар байни ум­мати ис­лом ва бурузи шикоф ва чанддастагӣ дар ваҳдати фикрии онҳо ҳар гу­рӯҳе ба­рои таъйиди бардоштҳои динӣ ва таҳкими мавқеи эътиқодии худ ба таъвили нусуси шаръ, барпо намудани истидлолоти каломӣ ва бинои усул ва қавоиди ақлие даст заданд, ки мутакаллимони шиаи имомия дар ин замина тавонойии бештар ва сибоқ — даву ғеҷи пештаре аз дигарон доштаанд ва дар таъйиди ас­ли имомат айнан ҳамин корро кардаанд.

## Таълимот
Яке аз усули ақлии онҳо қои­даи лутф ва вуҷуби ақлӣ аст, ки бар асоси он бар Худованд ақлан лозим ва воҷиб аст, ки ҷиҳати ҳимо­яи масолеҳи бандагон ва ҳифзи онҳо аз фитнаву фасод ва бероҳӣ пас аз вафо­ти паёмбар барои онҳо имоме насб ва таъйин на­мояд, ҳамон гуна ки пеш аз ин барои ҳидояти онҳо паёмбаре фиристодааст. Насби имом лутфи илоҳӣ бар мардум аст ва набояд Худованд чунин лутферо аз онҳо дареғ дорад.

Дар боби имомат ду амри дигар: вуҷуби исмат — лағжишнопазирӣ ва фазилати имом бар дигарон низ зарурати ақлӣ дорад, ба ин маъно ки яке аз зерусул ва ё фаръи имомат он аст, ки шахси имом ҳатман бояд маъсум ва аз иртикоби гуноҳон ва маосӣ пок бошад, то битавонад дигаронро ислоҳ намояд ва вазифаи ило­ҳии худро ба хубӣ анҷом диҳад. Фаръи дигари он вуҷуби афзалияти шахси имом бар дигарон аст, зеро дар сурати баробар будани вай бо дигарон дар фазлу бузургӣ дигар ҳеч далеле барои имомат ва пешвойии ӯ боқӣ намемонад ва тарҷеҳи било мураҷҷеҳ ба шумор меравад, ки он муҳол аст. Пас таъмини ин ду зерасл дар имомат ақлан ва ба суратӣ бадеҳӣ вуҷуби таъйини имомро бар Худованд ва бо нассе сареҳ ё дар Қуръон ва ё дар сунати паёмбар (с) тақозо мекунад, зеро ин амрро каси дигаре ғайр аз Худо анҷом дода наметавонад.

Вуҷуб ва зарурати асли имомат ба ин шакл назди аҳли хирад ҳам бо далоили ақлӣ ва ҳам бо усули шаръ мардуд ва бепоя аст, зеро агар чунин лузум ва за­рурате вуҷуд медошт ва ё агар — бино ба гуфтаи шиаён бар Худо воҷиб ме­буд, пас чаро онро ба мисли дигар рукнҳои имон ба таври са­реҳ дар Қуръон зикр накард!? Оё қоидаи лутф ва вуҷуби ақлӣ тибқи назарияи онҳо аз Худо­ванд тақозо накард, ки асли имоматро бо сароҳат дар Қуръон зикр намояд ва ҳа­маи мусулмононро шомили ин лутф гардонад ва дар басти он танҳо ба даҳ дарсади онҳо — шиаёни имомия басанда кард!? Агар имомат ба ин маъно дар ин сатҳ аҳаммияти динӣ медошт ва мақбулияти имони банда назди Худованд ва ҳамин тавр саодат ва растагории охирати инсон ба он бастагӣ медошт, пас чаро Худо онро аз аксари мардум ниҳон дошт — бо сароҳат зикр накард ва онҳоро аз биҳишт ва саодати ухравӣ маҳрум гардонд ва оё ин бо асли лутфи илоҳӣ ва қоидаи вуҷуби ақлӣ созгор аст!?

## Адабиёт
* Доиратулмаорифи Форсӣ, ҷ. 2. — Теҳрон, 1398.

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Ташайюъ
Ғижжаки доирашакл

**Ғижжаки  доирашакл** - косахонааш доирашакл.

Тоҷикон бештар ду навъи ғижжакро истифода мебурданд: 
# ғижжаки кӯҳистонии косахонааш чоркунҷа,    
# ғижжаки косахонааш доирашакл.  
Ғижжаки косахонааш доирашакл нисбат ба ғижжаки кӯҳистонӣ маъмултар буда, бартариҳои зиёдеро дорост. Вай бештар дар байни халқҳои Осиёи Миёна ва Қафқоз маъмул аст. Ин навъи Ғижжакиро аз чӯбҳои тут, зардолу, чормағз ва ғ. тайёр мекунанд.  
## Адабиёт
* Вызго Т. С., Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М., 1980; 
* Петросян А. И., Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т., 1980; 
* Ҷумъаев Ҳ., Охунов Ҷ., Дарси ғижак, Д., 1983.

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии торӣ
Ғижжаки алт

**Ғижжаки алт** - дар гурӯҳи ғижжакҳо ҷойи сеюмро ишғол менамояд ва асосан дар оркестри созҳои халқӣ истифода бурда мешавад.

С. 1943 дар Консерваторияи давлатии шаҳри Тошканд лабораторияи илмию таҷрибавӣ таъсис ёфт ва як зумра устоҳо бо роҳбарии А. И. Петросян ба такмилу таҷдиди созҳои халқӣ шурӯъ карданд. Маҳз бо ташаббуси онҳо созҳои халқӣ ба гурӯҳҳои мустақил ҷудо карда шуданд. Гурӯҳи ғижжакҳо дар асоси квинтети оркестри симфонӣ такмил дода, бо бисёр нишонаҳо (ҷӯр, номгӯи торҳо, диапазон, иҷрои штрихҳо ва ғайра) ба онҳо монанд шудаанд. Баъдтар ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас пайдо гаштанд. Гурӯҳи ғижжакҳоро дар партитураи оркестрӣ аз ҳама охир ҷойгир мекунанд. Тартиби ҷойгиршавии ғижжакҳо чунин аст: ғижжакҳои якум ва дуюм (онҳоро ғижжаки прима мегӯянд), ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас.

Ғижжаки алт дар гурӯҳи ғижжакҳо ҷойи сеюмро ишғол менамояд ва асосан дар оркестри созҳои халқӣ истифода бурда шуда, овозҳои регистри миёнаи гурӯҳи ғижжакҳоро дар бар мегирад. Ғижжаки алт чор тор дошта, бо фосилаи квинта ҷӯр мешавад: тори якум «ля»-и октаваи якум, тори дуюм «ре» октаваи якум, тори сеюм «сол»-и октаваи хурд, тори чорум «до»-и октаваи хурд. Нотаҳои Ғижжаки  алтро дар калиди алт ва нотаҳои регистри баландашро дар калиди скрипка менависанд. Диапазони пурраи садобарориаш аз нотаи «до»-и октаваи хурд то нотаи «ля»-и октаваи сеюмро дар бар мегирад. Бо ғижжаки алт ҳамаи штрихҳоеро, ки дар ғижжакҳои прима иҷро менамоянд, навохта мешавад.

Солҳои 50 – 80 – уми садаи 20 дар Тоҷикистон машшоқони номии ин соз Иброҳим Бобоев, Бобоумар Бобомуродов, Мурод Бозоров,Сангинмурод Назаров фаъолият доштанд.
## Адабиёт
* Вызов Т. С., Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М., 1980; 
* Петросян А. И., Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т., 1980; 
* Ҷумъаев Ҳ., Охунов Ҷ., Дарси ғижак, Д., 1983.
*

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии торӣ
Ғижжаки контрабас

**Ғижжаки контрабас** — дар оркестри созҳои халқӣ ҷойи чорумро ишғол менамояд.

Соли 1943 дар Консерваторияи давлатии шаҳри Тошканд лабораторияи илмию таҷрибавӣ таъсис ёфт ва як зумра устоҳо бо роҳбарии А. И. Петросян ба такмилу таҷдиди созҳои халқӣ шурӯъ карданд. Маҳз бо ташаббуси онҳо созҳои халқӣ ба гурӯҳҳои мустақил ҷудо карда шуданд. Гурӯҳи ғижжакҳо дар асоси квинтети оркестри симфонӣ такмил дода, бо бисёр нишонаҳо (ҷӯр, номгӯи торҳо, диапазон, иҷрои штрихҳо ва ғайра) ба онҳо монанд шудаанд. Баъдтар ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас пайдо гаштанд. Гурӯҳи ғижжакҳоро дар партитураи оркестрӣ аз ҳама охир ҷойгир мекунанд. Тартиби ҷойгиршавии ғижжакҳо чунин аст: ғижжакҳои якум ва дуюм (онҳоро ғижжаки прима мегӯянд), ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас.

Ғижжаки контрабас с-ҳои 50-уми садаи XX ихтироъ шудааст. Танааш нисбат ба ғижжаки бас ду баробар калонтар, дастааш дарози ғафс. Онро асосан рост истода менавозанд. Дар байни гурӯҳи ғижжакҳо ҷойи охирро ишғол менамоянд ва овозҳои регистри аз ҳама пасти гурӯҳи ғижжакиҳоро иҷро мекунад. Нотааш дар калидҳои бас, тенор ва скрипка сабт шуда, аз навишташ як октава паст садо мебарорад. Ғижжаки контрабас чор тор дошта, бо фосилаи кварта ҷӯр мешавад: тори якум «сол»-и октаваи хурд, тори дуюм «ре»-и октаваи хурд, тори сеюм «ля»-и октаваи калон, тори чорум «ми»-и октаваи калон. Диапазонаш аз нотаи «ми»-и октаваи калон то «ми»-и октаваи якумро дар бар мегирад. Ғижжаки контрабас дар оркестр асосан вазифаи поягузории овозҳои басиро иҷро мекунад.
## Адабиёт
* Вызго Т. С., Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М., 1980; 
* Петросян А. И., Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т., 1980; 
* Ҷумъаев Ҳ., Охунов Ҷ., Дарси ғижак, Д., 1983.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии торӣ
Оркестри созҳои халқӣ

**Оркестри созҳои халқӣ** — коллективи сершумори мусиқанавози созҳои халқии тоҷикӣ мебошад.
Оркестри созҳои халқии тоҷикии ҳозира аз 5 гурӯҳи асосӣ иборат аст. 
* Аз рӯи партитура: созҳои нафасӣ (найи хурд, найҳо, сурнайҳо, дунайҳо), одатан ҳар кадоми аз ин созҳо навозиши (партияи) мустақили худро доранд ва дар оркестр садодиҳии регистри овозҳои баландро таъмин менамоянд; 
* ба гурӯҳи созҳои тории зарбӣ (чангҳо, чанги бас) дохил мешаванд, ки садои пурқуввату ҷарангосӣ дошта, аз ҷиҳати техникӣ хеле пешрафтаанд; 
* созҳои тории мизробӣ (рубобҳои прима, қошғарӣ, бадахшонӣ, дуторҳо, дуторҳои бас, контрабас) регистри пурраи садодиҳии оркестрро аз регистри паст (дутори контрабас) то регистри баландро (рубоби прима) фаро мегиранд; 
* ба гурӯҳи созҳои зарбӣ (нағораҳо, дойра, таблак, сегӯша, дафча ва ғайра) дохил мешаванд ва вазифаи асосии онҳо нигоҳ доштани ҳаракатҳои ритмӣ мебошанд; 
* ба гурӯҳи созҳои камончадор (ғижакҳо, ғижакҳои алт, бас, контрабас) дохил мешаванд ва ин гурӯҳ (мисли квинтети оркестри симфонӣ) пояи оркестро ташкил медиҳад. Гурӯҳи тории камончадор бо садои фораму дилнишин, имкониятҳои динамикӣ (серҳаракатӣ) ва тарзу услубҳои (штрихҳо) бояшон садои умумии оркестрро рангинтар месозанд. Партияи созҳои якканавозӣ, ҳофизон дар партитура аз аз болои созҳои тории камончадор навишта мешаванд.

## Нигаред низ
* Оркестри камеравӣ
* Оркестри симфонӣ 
* Оркестри созҳои халқии тоҷикӣ
## Адабиёт
* Амонов Р. Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб (Дар асоси материалҳои фолклори Сари Хосор). - Д., 1963; 
* Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. - Д., 1978; 
* Вызго Т. С., Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М., 1980; 
* Петросян А. И., Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т., 1980; Ҷумъаев Ҳ., Охунов Ҷ., Дарси ғижак, Д., 1983.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Оркестрҳо
Ғижжаки кӯҳистонӣ

**Ғижжаки кӯҳистонӣ** - ғижжаки кӯҳистонии дутора, косахонааш чоркунҷа.

Тоҷикон бештар ду навъи ғижжакро истифода мебурданд: 
* ғижжаки кӯҳистонии косахонааш чоркунҷа.  
* ғижжаки косахонааш доирашакл.

Мутрибони халқӣ бештар ғижжаки кӯҳистонии дутораро истифода мекунанд. Ғижжаки кӯҳистонии косахонааш чоркунҷа ба фосилаи кварта ҷӯр шуда, ду ё баъзан се тор дорад. Тори якум «ре»-и октаваи дуюм, тори дуюм «ля»-и октаваи якум ва тори сеюм «ми»-и (дар баъзе созҳо дучор меояд) октаваи якум ном доранд. Мутрибоне, ки тори сеюмро истифода мебаранд, онро баъзан бо нотаи «ре»-и октаваи якум низ ҷӯр мекунанд. Ғижжаки кӯҳистонӣ аз косахона (чӯбин, тунукагин, баъзан аз кадуҳои махсус тарошида мешавад), сутун, даста, торҳо, хараки поёнӣ ва болоӣ (остона), гӯшакхона ва гӯшакҳо иборат аст. Дарозии умумиаш-55 – 60 см. Дастаи ғижжаки кӯҳистонӣ доирашакл буда, диапазонаш аз нотаи «ми» - и октаваи якум (баъзан «ре») то «ре»-и октаваи сеюмро дар бар мегирад.
## Адабиёт
Вызго Т. С., Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М., 1980; 
Петросян А. И., Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т., 1980; Ҷумъаев Ҳ., Охунов Ҷ., Дарси ғижак, Д., 1983.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии торӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии тоҷикӣ
Рубоби прима

**Рубоби прима**, сози торӣ мизроби мусиқиест аз оилаи рубобҳо тахминан баъди солҳои 50-уми садаи XX нав ихтироъ шудааст. Косахонаи он ба мисли косахонаи рубоби қашғарӣ буда, дастааш хеле кӯтоҳ аст. Рубоби прима чор тор дошта ба мисли ғижжак бо квинта ҷӯр  карда мешавад: тори якум ми-и октаваи дуюм, тори дуюм ля- и октаваи якум, тори сеюм ре-и октаваи якум ва тори чорум сол-и октаваи хурд. Нотаи он дар калиди скрипка сабт шуда, мувофиқи навишташ садо мабарорад. Ин соз дар гурӯҳи рубобҳо дар оркестр овозҳои аз ҳама регистри баландро фаро мегирад ва ва нисбати дигар оилаи созҳои мазкур аз ҷиҳати иҷрои асарҳои техникӣ бартарии калон дорад. Рубоби прима асосан сози оркестрӣ буда, вазифаи якканавозиро иҷро мекунад. Тарзу услуби навохтан дар он ба мисли рубобҳост, вале ангушгузориаш ба ғижжак шабоҳат медиҳад. Диапазонаш хеле васеъ буда, аз нотаи сол-и октаваи хурд то нотаи ми- и октаваи чорумро дарбар мегирад. Гӯшакҳои ин намуди рубоб металлӣ мебошад. Дар рубоби прима иҷрои аккордҳои се чор овоза имконпазир аст.
Дар нимаи дуюми садаи XX омӯзгорону навозандагони касбӣ, ки ҳам дар ташвиқу тарғиби ин соз ва ҳам тайёр намудани муттахасисон камар бастанд, дар ҷумҳури зиёд шуданд Гулсара Обидова, А.Амонов, М. Юсупов, А.Мансуров ва ғ.  барои рубоби прима композиторон махсус асар эҷод намудаанд: консерт барои рубоби прима ва оркестри созҳои миллӣ В.Князев, «Песаи консертӣ» -и М.Атоев ва Б. Хабибов.
## Нигаред низ
* рубоб,
* рубоби қашғарӣ 
* рубоби метсосопранӣ, 
* рубоби алт, 
* рубоби помирӣ (аз рубоби бадахшонӣ) нав сохта ихтироъ карда шудаанд.

## Адабиёт
* Энциклопедияи  адабиёт  ва  санъати  тоҷик Ҷ.3. - Душанбе,2004
* Вьзго Т.С. Музыкальные инструменты средней Азии // Исторические очерки.-М, «Музыка», 1980; 
* Петросян А.И Инструментоведение // Узбекские народные инструменты.-Ташкент, 1980;  
* Ҷӯрахон Обидпур. Дарси рубоб. - Душанбе-1969,1982
## Адабиёт
* 
## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии тоҷикӣ
Рубоби метсосопранӣ

**Рубоби метсосопранӣ**, сози  торӣ мизробиест аз оилаи рубобҳо, ки дар нимаи дуюми садаи XX нав ихтироъ шудааст. Шаклу намуду сохташ ба мисли рубоби қошғарист , вале дастаи он каме кӯтоҳтар аст. Он се тор дошта бо фосилаи кварта ҷӯр мешавад: тори якум (ҷуфт) ля-и октаваи якум, тори дуюм (ҷуфт) ми- и октаваи якум ва тори сеюм си- и октаваи хурд. Нотааш дар калади скрипка сабт шуда, садояш регистри мобайнро фаро мегирад. Диапазони (фосилаи мобайни садои аз ҳама паст ва аз ҳама боло) сози мазкур аз си- и октаваи хурд то ми- и октаваи сеюмро дар бар мегирад. Ин намуди рубоб дар навохтани асарҳои техникӣ қуллай мебошад. Гӯшакҳои он аз метал сохта шудааст. Рубоби метсосопранӣ барои омӯзониданӣ мактаббачагон хеле мувофиқ аст. Тарзу услуби омӯхтанаш ба мисли рубоби қашғарӣ аст.
## Нигаред низ
* рубоб,
* рубоби қашғарӣ 
* рубоби прима, 
* рубоби алт, 
* рубоби бадахшӣ (аз рубоби бадахшонӣ) нав сохта ихтироъ карда шудаанд.
## Адабиёт
* Энциклопедияи  адабиёт  ва  санъати  тоҷик Ҷ.3. - Душанбе,2004
* Вьзго Т.С. Музыкальные инструменты средней Азии // Исторические очерки.-М, «Музыка», 1980; 
* Петросян А.И Инструментоведение // Узбекские народные инструменты.-Ташкент, 1980;  
* Ҷӯрахон Обидпур. Дарси рубоб. - Душанбе-1969,1982
## Адабиёт
* 
## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии тоҷикӣ
Рубоби алт

**Рубоби алт**,  сози торӣ- мизробии мусиқиест аз оилаи рубобҳо, ки дар нимаи дуюми садаи XX нав ихтироъ шудааст. Шаклу намуду сохташ ба монанди рубоби қашғарӣ ва он дастаи кӯтоҳтар дошта ҷӯршавиаш низ фарқ карда меистад. Ин соз сетор дошта гӯшакҳояш металӣ сохта шудаанд. Дигар фарқияташ дар он аст, ки сози мазкур тембри мулоим дорад. Нотаи ин соз дар калиди скрипка сабт шуда  дар гурӯҳи рубобҳои регистри  мобайниро фаро мегирад. Рубоби алт бо кварта ҷӯр мешавад: тори якум (ҷуфт)нотаи ре- октаваи якум,  тори дуюм (ҷуфт) нотаи ля- октаваи хурд ва тори сеюм нотаи ми-и октаваи хурд. Диапазонаш (фосилаи мобайнии садои овозаш аз ҳама паст ва аз ҳама боло) аз ми-и октаваи хурд то ре-и октаваи сеюмро дар бар мегирад. Дар он навохтани асарҳои техникӣ навохтанаш қулай аст. Рубоби алтро чун  сози якканавозӣ ва дар мактабҳои мусиқӣ истифода бурдан мувофиқи мақсад аст. Сози мазкур дар Тоҷикистону Ӯзбекистон маъмул аст.

## Нигаред низ
* рубоб, 
* рубоби прима, 
* рубоби қашғарӣ, 
* рубоби бадахшӣ (аз рубоби бадахшонӣ) нав сохта ихтироъ карда шудаанд.
## Адабиёт
* Энциклопедияи  адабиёт  ва  санъати  тоҷик Ҷ.3. - Душанбе,2004
* Вьзго Т.С. Музыкальные инструменты средней Азии // Исторические очерки.-М, «Музыка», 1980; 
* Петросян А.И Инструментоведение // Узбекские народные инструменты.-Ташкент, 1980;  
* Ҷӯрахон Обидпур. Дарси рубоб. - Душанбе-1969,1982
## Адабиёт
* 
## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Асбобҳои мусиқӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии торӣ
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии тоҷикӣ
Гӯшак

**Гӯшак** — яке аз унсурҳои сози мусиқист. Гӯшак дар қисми болоии дастаи соз ҷой гирифта, барои мустаҳкам кардан ва таранг кашидани тори соз истифода мешавад. Онро, одатан, аз чӯби сахт (тут, зардолу, туғ ва ғайра) месозанд, дарозиаш 6 — 7 см, ғафсиаш аз 1 то 2 см, шаклаш дарозрӯяи қуббадор. Қуббаҳо намуди гуногун доранд. Маҳз., вобаста ба сози мусиқӣ қуббаи он намуди хос дорад. Барои ҷой кардани гӯшак аввал миёнаи тарафи болоии дастаро ба қадри 10 см (бо тӯли дарозиаш) чуқур мекобанд (дар рубоб, тор, ғижак), сипас аз ду тарафи умқаш сӯрох мекунанд. Баъд гӯшакро ба он сӯрох гузошта, нӯги торро ба он мустаҳкам менамоянд. Гӯшак дар амали ҷӯркунӣ аҳамияти бағоят калон дорад. Ҳангоми ҷӯр кардани соз Г.-ро тоб дода, торро таранг мекунанд ва садои ба табъ мувофиқро ҳосил менамоянд. Дар созҳои қадимии мусиқӣ Гӯшак низ чунин мавқеъ ва шакли худро дошт. Вале ҳоло дар созҳои эстрадӣ (гитара, мандолина), инчунин дар созҳои миллӣ дутор, рубоб, ғижжак, найнавоз, танбӯр ва диг. гӯшакҳои филизӣ ва ё пластмасӣ маъмул гаштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Созҳои мусиқӣ
Оя Итоат

**оя итоат** ё **оя УлулАмр** оя 59 сӯра нисоъ аст. ҳадиси ҷобир низ дар пая тавзеҳи вожаи УлулАмр дар ин оя аз сӯии паёмбари исломи гӯфта гаште.

## матн ва тарҷума
* ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا﴾(سورهٔ نساء-آیهٔ ۵۹)
*  Ай касонӣ ки эмон Овардайид худоро итоати кунйд ва паёмбар ва Улёя амрихудро [низ] итоати кунйди пас ҳар гоҳ дар амрӣ[дини] ихтилофи назари ёфтид агар ба худо ва рӯзи бозпасин эмони доред онро ба худо ва паёмбари [ӯ] арзаи бидорид ин беҳтар ва ник фарҷом аст.

## манобиъ
Моҳтоби кабуд

right|thumb|300x300px|Моҳтоби кабуд ҳангоми гирифтани моҳтоб 31 декабри 2009 сол
**Моҳтоби кабуд** () — вожа, баъзан вақт "Гирифтани моҳ" қабулшуда дар астрономия барои муайян намудани дуюм  моҳи пурра дар давоми як моҳи тақвимӣ истифода бурда мешавад. Ин ҳодиса хеле кам ба назар мерасад, ба ҳисоби миёна ҳар 2,7154 сол дар кишварҳои гуногун ва дар замонҳои гуногун ба худ исме ба мисли ивазшавии ранги моҳ-ро мегирад. Ин вожа маънои тағйирёбии ранги моҳтобро надорад, вале ба қавли ифодаи идиоматӣ *«Once in a Blue Moon»*, аз забони англисӣ. Тарҷумааш: "Боре ҳангоми Моҳтоби кабуд" (яъне хеле кам, ё ҳеч). Худи моҳи пурра-ро дорад, аммо на пурра кабуд вале хокистарӣ мисли Моҳтоби одӣ вале хеле падидаи нодир аст.

## Моҳи кабуд дар солҳои наздик
Илова, бо ҳисобот сиюм вале моҳи пурра бисёре аз вақтҳо дар сиюякуми рӯзи моҳ меафтад. Уро метавон дар солҳои оянда дид:


## Примечания




Гурӯҳ:Моҳтоб