open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маҳдӣ Суҳайлӣ

**Маҳдии Суҳайлӣ** (; ) —  ва и эронӣ.

## Зиндагинома
Маҳдии Суҳайлӣ 7 тирмоҳи соли 1303 дар Теҳрон мутаваллид шудааст. Вай фарзанди Ғуломризо аз наводагони Ҳоҷҷ Акбари Симнонӣ аз шоирони бузурги муосир аст. Пас аз поёни таҳсилоти ибтидоӣ ба фарогирифтани улуми қадимия ва сарфу наҳви арабӣ ва мантиқу маъонӣ назди устодони фанн пардохт ва давраи мутавасситаро дар дабиристони Низомобод ба поён овард. Сипас вориди хадамоти матбуотӣ ва рӯзноманигорӣ шуд.

Номи хонаводагии худро аз Ҳоҷӣ Аликбарии Симнонӣ ба Суҳайлӣ дар соли 1322 тағйир дод.

Дар солҳои 1345—1356 илова бар анҷоми корҳои матбуотӣ ва ҳамкорӣ бо рӯзномаҳои фукоҳии Теҳрон, сарпарастии корвони шеър ва мусиқии родию ва доварии барномаи «Мушоира»-ро бар уҳда дошт. Ӯ дар заминаи намоишноманависӣ низ фаъолият доштааст.

Дар соли 1957 чанд асар аз вайро дар Маскав ба чоп расонданд.

Маҳдии Суҳайлӣ дар 18 мурдоди 1366 дар синни 63 солагӣ даргузашт.

## Намунаи ашъор

## Осор
* Асрор магӯ
* Биё бо ҳам бигирйем
* Дар хотири манӣ
* Бӯи баҳор медиҳад
* Базми шоирон
* Шоҳкорҳои Соиби Табрезӣ ва Калими Кошонӣ…

## Эзоҳ
Карл Густав Ҳемпел

**Карл Густав Ҳемпел** (; 8 январи 1905, Ораниенбург — 9 ноябри 1997, Принстон) — мантиқшинос ва файласуфи олмонӣ ва амрикоӣ, намояндаи неопозитивизм.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Қурбони Қурбониён

**Қурбони Қурбониён** (зод. 15 январи1952, ноҳияи Данғара) — навозандаи шинохтаи тоҷик, оҳангсоз, омӯзгори мусиқӣ, профессор (2013). Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2003).

## Зиндагинома
Қурбони Қурбониён 15 январи соли 1952 дар оилаи деҳқон дар деҳаи Пушинги ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Таълимоти миёнаи худро дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 1 ба номи В. И. Ленини ноҳияи Данғара гирифтааст.   Баъд аз хатми мактаб ӯ роҳ пеш гирифтааст ба омӯзишгоҳи касбӣ- техникии № 42, шаҳри Душанбе. Муддати як сол (соли 1970-1971) дар омӯзишгоҳи мазкур аз рӯи  ихтисоси барқкор таҳсил намудааст. Пас аз он ба Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе дохил шуда, муддати 4 сол сайқали маҳорати касбӣ карда, онро соли 1975  бо дипломи аъло  хатм мекунад. Қурбони Қурбониён соли 1982 Консерваторияи давлатии шаҳри Тошканд (устодонаш аз дутор Б. Раҳимҷонов, дирижёрӣ А. Левиев, композитсия С. Бобоев ва Б. Гиенко) ба номи М. Ашрафиро хатм намудааст. Солҳои 1982—1988 омӯзгори шуъбаи халқии (синфи дутор) Коллеҷи санъати ш.Душанбе ба номи А.Бобоқулов, 1988—2003 омӯзгори калони кафедраи созҳои халқии ДДСТ ба номи М. Турсунзода ва инчунин Мактаб-интернати махсуси мусиқии ба номи З. Шаҳидӣ буд. Аз с. 2003 мудири кафедраи иҷрокунандаи анъанавии Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов (аз с. 2003 дотсент, аз с. 2013 профессор).

## Эҷодиёт
Қурбони Қурбониён дар тайёр намудани мутахассисони сози дутор дар ҷумҳурӣ ҳиссагузор аст. Ӯ зиёда аз 50 мутахассиси ин созро тарбия ва ба воя расонидааст, ки аз он ҷумла 10 нафарашон лауреати озмунҳои минтақавӣ ва ҷумҳуриявӣ гардидаанд. Қ. Қ. зиёда аз 50 асар (аз ҷумла «Фантазияи шарқӣ» барои дутор бо фортепиано (1980) ва Консерт барои дутор бо фортепиано (2012) ва ғайра) эҷод намуда, қариб 40 навоҳои халқиро такмил додааст ва зиёда аз 100 суруду навоҳои халқиро ба нота гирифтааст. Қурбони Қурбониён чун навозандаи моҳир дар консертҳо мунтазам баромад мекунад.

Ӯ дар озмуни I-уми ҷумҳуриявии навозандагони созҳои халқӣ (1986) иштирок намуда, лауреат (ҷоизаи якум) гардид. Дар фонди Радиои тоҷик зиёда аз 30 асарро сабт намудааст.
Қурбони Қурбониён барои ғанӣ гардонидани репертуари таълимӣ сози дутор саҳмгузор аст. Маҷмӯа ва барномаҳои ӯ аз қабили «Навои дутор» бо ҳаммуаллифии Д. Ёров (1980), «Савти дутор» (1993), «Савти фалак» (2000), «Рози дутор» (2003), «Фалак ва системаи лаҳнии он» (2006), Барнома барои дутор (2000) ва ғ. мисол шуда метавонанд. Ҳамчунин Қурбони Қурбониён муаллифи як қатор мақолаҳои илмӣ-методӣ мебошад, ки дар матбуоти даврӣ чоп шудаанд. Аз с. 2003 узви ИК Тоҷикистон мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Мутрибони асри XX
Гурӯҳ:Мутрибони асри XXI
Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода
Хунпешобӣ

**Хунпешобӣ**, **гематурия** ( аз  — «хун» ва  — «пешоб») — хунпешобие, ки сабаби он бемории гурдаҳо, роҳҳои пешоб ва ғайра аст.

Агар дар таркиби пешоб хунро бо чашм дидан мумкин бошад, пас онро макрогематурия меноманд; дар мавриди дар зери микроскоп ба мушоҳида расидани эритроситҳо сухан аз боби микрогематурия меравад. ҳематурия аломати бисёр бемориҳои роҳи пешоб аст, мас., омос ва сили гурдаҳо, пиелонефрит, бемории санги пешоб, систити хунрез, омоси пешобдон (масона) ва ғ. ҳематурия ҳамчунин метавонад нишонаи ихтилоли лахтабандии хун ҳангоми бемориҳои ҷигар, хун, зангила ва зиёд кардани вояи антикоагулянтҳо бошад. Бо мақсади дуруст ташхис кардани ҳематурия таҳлили сечандаи пешоб кумак мерасонад (пешоби беморро аз аввал, мобайн ва охир дар се истакон мегиранд). Дар истакони якум ба мушоҳида расидани пешоби хунолуд (макрогематурия) аломати осеби пешоброҳа аст (мас., зарбу лат хӯрдан, полип, саратон, сӯзок, сифилис ва ғайра). Мавҷуд будани хун фақат дар истакони охирин (ҳематурияи терминалӣ) аз иллати қисми ақиби пешоброҳа, гарданаи пешобдон (ниҳематурия Систит), ғадуди зермасона (ниҳематурия Простатит), ҳубобчаҳои манӣ далолат мекунад. Дар ҳар се истакон вуҷуд доштани хун (ҳематурияи тоталӣ) мумкин аст дар мавриди бемориҳои пешобдон, ҷомчаҳо ва паренхимаи гурда мушоҳида шавад.

Дар ҳар сурати ҳематурия маризро бетаъхир ба назди духтури уролог фиристодан лозим аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
*
Наврӯзшо Қурбонҳусейнов

** Наврӯзшо Қурбонҳусейнов** () — овозхон, навозанда ва оҳангсози тоҷик. Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1960).

## Зиндагинома
Фаъолияти сарояндагии Қурбонҳусейнов ҳанӯз соли 1924 дар маҳфили ҳавасмандони санъати ш. Хоруғ оғоз ёфта, бо таъсис ёфтани Театри драмаи мусиқии ш. Хоруғ (1936) аввал мутрибу сароянда ва аз соли 1946 роҳбари қисми мусиқии Театри драмаи мусиқии ш. Хоруғ буд. Аз соли 1971 то охири умр нафақагир.

## Эҷодиёт
Қурбонҳусейнов ҳунарпешаи сермаҳсуле буд, ки дар фаъолияти санъатвариаш зиёда аз 200 суруду навоҳои мукаммали мусиқӣ эҷод карда, аз тарафи муаллиф ва ё пайравонаш суруда шудаанд. Сурудҳои халқиву классикиро низ бо маҳорати баланд иҷро мекард, ки сурудҳои «Таронаи дил», «Хандида биё», «Дилписанд», «Тоҷикистон», «Овози ман», «Духтари тоҷик» ва ғ. аз ҷумлаи онҳоянд.
Оҳанги кинофилми «Бачагони Помир», мусиқии намоишҳои «Тошбек ва Гулқурбон» (1947), «Қишлоқи тилоӣ» (1957), «Духтар аз сарҳад» (1959)-и М. Миршакар ва ороиши мусиқии зиёда аз даҳ спектакл ва чандин барномаҳои консертиву сюитаҳои рақсӣ ҳосили фаъолияти эҷодии Қ. мебошад. Зиёда аз 30 асари мусиқии Қурбонҳусейнов ба нота навишта шудаанд. Қурбонҳусейнов чун мутриби чиррадаст созҳои мусиқии рубоб, танбӯр, сетор, ғижжак, най ва ҷуфтсозро моҳирона менавохт.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо мукофотонида шудааст.
 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Мутрибони асри XX
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Барандаи ҷоиза

[thumb|200пкс|right|[Тоҷгули лаурелӣ бар сари Веспасиан, дар сикка.]]
**Барандаи ҷоиза**, **ҷоизадор**, **лауреат** (аз ) — шахсе, ки ҷоизаи давлатӣ ё байнулмилалӣ барои хадамоти барҷаста, дастовардҳо дар тавлидот, фанноварӣ, илм ва ғайра, ҳамчунин пирӯзӣ дар озмунҳо (умдатан ҳунар) дарёфт кардааст.

Дар озмунҳои мусиқавии ҳозира унвони лауреати конкурс бо қарори ҳакамон («жюрӣ») одатан, ҳамон иҷрокунандагоне соҳиб мешаванд, ки 6-7 ҷои аввалро ишғол мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ
Конкурс

**Конкурс** ё **озмун** — озмунҳо дар соҳаҳои бадеии санъат, илм ва диг, мусобиқаи ромишгарон ва коллективҳои мусиқӣ, ки дар асоси шартҳои қаблан эълоншуда сурат мегиранд.

## Таърих
Мусобиқаҳои бадеӣ дар Юнони Қадим маъмул будаанд ва ба онҳо аз рӯи сифати асар ва маҳорати иҷрокунандагӣ баҳо медоданд. Тақрибан с. 590 то мелод рамзи мусобиқаю *бозиҳо дар Делфи* пайдо шуд, ки дар қатори шоирону навозандагон, навозандагони кифара ва авлос қувваозмоӣ мекарданд. Ғолибон бо тоҷи ифтихор (чанбаре, ки аз барги дарахти ғор сохта мешуд) сарфароз гардида, номи «дафнофар» (дорандаи тоҷи ифтихор)-ро мегирифтанд.

Самтҳои муқаррарии дархост барои тендерҳо ва расмиёти озмун (конкурс)
* озмун барои қабул ба муассисаи таҳсилоти олӣ;
* озмуни лоиҳаҳо оид ба сохтмони ёдгорӣ ё дигар сохтмонмони иншоот;
* тендер - дархост барои пешниҳод, тендер барои ҳуқуқи бастани шартнома барои таҳвили мол, иҷрои кор ё расонидани намудҳои гуногуни хидмат;
* озмун грант ;
* озмунҳои хайрия;
* Озмуни зебоӣ.
## Нигаред
* Ҷоизаи Оскар 
* Ҷоизаи «Сезар» барои беҳтарин филми аниматсионӣ

## Пайванд
* Конкурс. Аз Википедияи русӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Озмунҳо
Гурӯҳ:Ҷоизаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҷоизаҳо аз рӯи кишвар
Мустафоқул Муртазоев

**Мустафоқул Муртазоев** (тав. 17.09.1938, Душанбе— 1997, ҳамон ҷо) — мутриб, навозандаи маъруфи тоҷик (Рубоби қашғарӣ). Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1988).

## Зиндагинома
Мустафоқул Муртазоев соли 1950 Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (ҳоло Коллеҷи санъати ш.Душанбе ба номи А.Бобоқулов), хатм намуда, Солҳои 1960-63 дар Консерваторияи давлатии Тошканд таҳсил кардааст. Аз соли 1963 то охири умр навозандаи оркестри созҳои халқии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶШС Тоҷикистон, кор кардааст. Муртазоев маҳорати хуби навозандагӣ дошта, садои рубобаш софу гуворо буд. Алалхусус дар иҷрои пиесаҳои лирикӣ ҳамто надошт. Репертуари ӯро асарҳои композиторони Ғарб, шӯравии русу тоҷик, инчунин навоҳои классикиву халқии тоҷикӣ бою рангоранг гардониданд. Бештари асарҳои иҷрокардаашро дар фонди радио сабт намудааст. Репертуари Муртазоевро бештар аз 100 навову пиесаҳо ташкил мекунад, ки «Рондо» (З. Шаҳидӣ), «Шарора» (Ш. Сайфиддинов), «Насими кӯҳсор» ва «Фалак» (А. Одинаев), «Рақс» (Я. Сабзанов), «Роки Қашқарча» (такмили Б. Гиенко), «Попурии ӯйғурӣ» (Ф. Василев ва Э. Шукуруллоев), «Экспромт» (А. Арутунян), «Рақсҳо» аз операи «Кёроғлӣ» (Ӯз. Ҳоҷибеков) ва ғ. мисол шуда метавонанд.

## Нигаред низ
* Рубоби қашғарӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Мутрибони асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
Эннию Муррикуне

**Эннию Муррикуне** (, 10 ноябри 1928, Рум — 6 июли 2020, ҳамон ҷо) — оҳангсоз, танзимкунанда, раҳбари уркестр ва навозандаи итолиёӣ.

## Зиндагинома
Эннию Муррикуне 10 ноябри соли 1928 дар Рум, дар хонаводае аҳли мусиқӣ зода шуд. Ӯ фарзанди нахусти Морию Муррикуне ва Либеро Ридулфӣ буд. Мусиқиро бо навохтани трумпет оғоз кард. Ҳузури қобили таваҷҷуҳи трумпет дар осори ӯ хабар аз алоқааш ба ин соз аз ҳамон даврони фарогирии мусиқӣ медиҳад. Истеъдоду тавоноии вай дар ёдгирии мусиқӣ аз ҳамон солҳои нахустин хонавода ӯро ба идомаи таҳсилоташ дилгарм мекунад. Маҷаллаи Тойм дар мусоҳибае бо ӯ дар соли 1987 менависад: «Падар Эннию худ навозандаи трумпет буд. Ӯ дар заминаи мусиқии ҷоз, опера ва забти мусиқӣ барои филмсоз менавохт ва фарзандаш Эннию аз шашсолагӣ оғоз ба навиштани мусиқӣ кард». Тақрибан ду сол баъд замоне ки ӯ ҳаштсола буд ба мадрасаи ибтидои «Яҳё Таъмиддиҳанда» дар Рум рафт. Онҷо буд, ки ӯ бо Серҷу Леуне ҳаммадрасаӣ шуд. Коргардоне, ки солҳо баъд ҳамкорӣ бо ӯ сароғози шуҳрат ва муваффақият барои ҳардуяшон шуд. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқидонони Итолиё
Касб (фалсафа)

**Касб**  ( – ихтисос, шуғл, пеша, ҳунар, ҳирфа, талаби рӯзӣ) — мақулаи фалсафаи калом ба маънои анҷом додани коре; бо кӯшишу меҳнат ба даст овардани чизе.

Дар садри ислом касб ба маънои ихтиёр ва озодии инсон дар анҷом додани амале, баъдан ба мафҳуми алоҳидаи илмӣ – «касб» истифода шудааст. Мафҳуми касббори аввал аз ҷониби Ҳасани Басрӣ ҳамчун мафҳуми илмӣ матраҳ шуд. Дар ақидаи аҳли суннат баёни мафҳуми касб чунин аст: «Ҳама амалҳои инсон офаридаи Худо буда, касби онҳо аз ҷониби инсон аст». Мувофиқи ин назария амалҳои инсон аз ду дидгоҳ баррасӣ мешаванд. Яъне, дар амали инсон таъсири ду қудрат ба назар гирифта мешавад:

* қудрати Худо, ки онро «офариниш» мегӯянд ва инсон дар ин офариниш ҳеч нақше надорад; 
* қудрати инсон, ки онро «касб» мегӯянд ва Худованд инсонро дар иҷрои он соҳибихтиёр ва озод гузоштааст.

Абӯҳанифа, Абӯмансури Мотуридӣ, Абулмуини Насафӣ, Аҳмади Таҳовӣ, Саъдуддини Тафтозонӣ ва дигарон бар ин таърифи касб мувофиқанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  النسفي أبو المعين ابن محمد. تبصرة الأدلة في أصول الدين على طريقة الإمام أبي منصور الماتريدي. أنقره، ١٩٩٣؛
* محمد أبو زهرة. تأريج المذاهب الإسلامية في السياسة والعقائد وتأريخ المذاهب الإسلامية. قاهرة، ١٩٩٦؛
* التفتازاني سعدالدين. شرح العقائد النسفية. قاهرة، ٢٠٠٠؛
* ماتريدى أبو منصور محمد ابن محمد ابن محمود. كتاب التوحيد. بيروت، ٢٠٠٧؛
* جلالى سيد لطفالله. تأريخ و عقائد ماتريديه. قم، ١٣٩٠ ش.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мақулаҳои фалсафӣ
Моҳҷон Назардодова

**Моҳҷон Назардодова** (18 майи 1918, деҳаи Баррӯшон, ноҳияи Рӯшон, ВМКБ — 2009, ҳамон ҷо) — овозхон ва навозандаи тоҷик. Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1967), иҷрокунандаи маълуми сурудҳои базмии Бадахшон.

## Зиндагинома
Моҳҷон Назардодова соли 1952 омӯзишгоҳи педагогии Хоруғро хатм кардааст. Солҳои 1936—1943 муаллимаи мактаби деҳаи Баррушон, 1943—1945 инструктори комиҷрояи ноҳияи Рӯшон, 1945-50 мураббияи интернати давлатии бачагона, 1950—1955 мактаби миёнаи Советӣ қишлоқи Баррӯшон, 1955—1957 мудири шуъбаи занони Кумитаи тарбиявии ноҳияи Рӯшон ва солҳои 1965—1971 раиси Совети қишлоқи Баррӯшон буд. Назардодова аз хурдсолӣ ба касби сарояндагӣ шуғл дошта, пайваста дар маҳфилҳои ҳаваскорони санъат иштирок мекард. Ӯ истеъдоди хуб ва овози хуши дилнишин дошт. Репертуари Назардодоваро бештар суруду таронаҳои лирикии мардуми Бадахшон дар бар мегирад: «Эй парӣ», «Сабзак», «Муборак бод», (халқӣ), «Тоҷикистон», «Ватан» (Т. Пӯлодӣ) ва ғ.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Мақула (фалсафа)

**Мақула** (), **катего́рия** () — мафҳуми аввалия ва мабноии фикр.

## Мақулаҳои даҳгона
Арасту ба масъалаи мақулаҳо рисолаи махсус «мақулаҳо»-ро бахшида, 10 мақуларо муайян кард: миқдор, сифат, моҳият, вақт, фазо, тасарруф ва ғайраҳо.

Ба ташаккули мақулаҳои фалсафӣ файласуфи немис И. Кант низ машғул шуда, ба системаи муайян даровардани онҳоро мақсад монда буд, аммо вай аз доираи системаи Арасту баромада натавонист, фақат 12 тои онро нишон дод. Дар ин бора хидмати Гегел калон аст. Вай қариб ҳамаи мақулаҳои фалсафии замонашро дар асоси идеалистӣ ба тартиб даровард, ки аҳамияти калони Амалию назариявӣ доштанд.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Мантиқи фалсафӣ
Гурӯҳ:Фалсафаи илм
Модест Мусоргский

**Модест Петрович Мусоргский** (1839-1881) — композитори бузурги рус. 
## Зиндагинома
Саводи мукаммали мусиқӣ нагирифта буд, вале дар солҳои бачагиаш дар фортепиано таълим гирифта, ба эҷоди мусиқӣ шурӯъ намуда аст. Бо анъанаи оилавӣ ӯро ба мактаби гвардиявӣ супорида буданд. Дар охири солҳои 50-ум М. бо А. Даргомижский ва М. Балакиров шинос шуда, бо М. Римский-Корсанов, В. Стасов дӯстӣ пайдо мекунад. Вохӯрӣ бо онҳо имкон медиҳад, ки мусиқичии боистеъдод ба хулосае ояд ва мусиқиро дар ҳаёт касб интихоб кунад. Аз ин сабаб соли 1856 Мусоргский аз хидмат истеъфо дода, ба композиторони пешқадам ҳамкорӣ мекунад, ба «Дастаи муқтадир» («Могучая кучка») ҳамроҳ мешавад. Солҳои 60-ум истеъдоди композитор дар навоварии азими драмаҳои мусиқии халқӣ «Борис Гадунов» (аз Пушкин) ва «Хованшина» – қуллаи баландтарини эҷодиёти ӯ ба шумор мераванд. Дар ин асарҳо, инчунин дар операи комедиявии «Ярмаркаи сорочинӣ» (аз Гогол), нақши асосиро халқ мебозад.
Композитор бар он кӯшидааст, ки дар асарҳои ӯ иштирокку-нандагон дар саҳна ба монанди одамони зинда сухан кунанд. Ҳамчунин ба беҳтарин осори Мусоргский дохил мешаванд: силсилаи вокалии «Бачагона», фантазия барои оркестр «Шаб дар кӯҳи тоссар», асари гениалӣ «Тасвирҳо аз намоишгоҳ» ва ғ.

## Манобеъ


Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Оҳангсозони Русия
Муъминов Муҳаммадҷон

**Муҳаммадҷон Муъминов** (1.05.1901, шаҳри Марғилон – 2.04.1976, шаҳри Душанбе) — мутриб, навозанда (дутор, ғижжак) ва оҳангсози тоҷик. Ходими Хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1939). 
## Зиндагинома
Муҳаммадҷон Муъминов касби дутору ғижакнавозиро аз устодони ин пеша омӯхтааст. Солҳои 1921-24 дар ҳайати отряди савораи Қӯқанд зидди босмачиён мубориза бурда, баъди хидмат дар соҳаи санъат кор кардааст. Солҳои 1933-1938 сардирижёр ва роҳбари мусиқии Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ, 1938-1942 сардирижёри оркестри созҳои халқии Кумиати давлатии радиои тоҷик, 1942-1960 роҳбари мусиқии ансамбли созҳои халқии Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва 1960-1962 дутору ғижакнавози оркестри созҳои халқии тоҷик шуда кор кардааст. Аз соли 1962 то вафоташ нафақагири шахсӣ. 
## Эҷодиёт
Сурудҳои эҷодкардаи Муъминов – «Ташаккур» (Б. Раҳимзода), «Эй санам акси туро….» (Турсунзода), «Булбулон» (Лоҳутӣ), «Душмани шапарак» (Суҳайлӣ) ва ғайра; савту навоҳои созӣ: «Озод», «Табрик», «Ғунча», «Сайри гул», «Садои дутор», «Рақси дилбар», «Рақси шодӣ» ва ғ. аз қабили онҳоянд.

Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олими ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Оҳангсозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мутрибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дирижёрҳои Тоҷикистон
Киванч Татлитуғ

**Киванч Татлитуғ** (); тав. 27 октябри 1983, Адана, Туркия) — мудел ва ҳунарпешаи телевизион ва синамои турк. Гирандаи дукарата мукофоти Golden Butterfly Awards (2009 ва 2012), барои "беҳтарин нақши мардона". Иштирокчии Беҳтарин мудели Туркия ва Беҳтарин мудели ҷаҳон 2002.

## Зиндагинома
Татлытуғ 27 октябри соли 1983 дар Адана дар оилаи Эрдем ва Нуртен Татлитуғ таваллуд шудааст. Зимни мусоҳиба ӯ гуфт, ки падараш аз шаҳри Приштина буд, албанитабор аст. Бобояш аз Сараево аст. Ӯ гуфтааст, ки дар Адана ба дунё омада, ба воя расидааст ва хонаводааш беш аз сад сол боз дар ин шаҳр тиҷорати нонпазӣ доштааст. Вай дар мактаби хусусии Йениче Чаг таҳсил карда, дар баскетбол аъло буд. Ба сабаби бемории падараш, оила ба Истанбул кӯчид, то падараш табобати дуруст гирад. Дар Истанбул ба клубҳои Бешиктош, Фенербахче, Улкерспор, «Фискобирлик», «Гүней Санайи», «Чукурова Кулюбу», «Девлет Су Ишлери» ва «Тарсус Америка Кулюбу» ҳамчун баскетболбози касбии U18 пайваст. Аз сабаби шикастани пояш ӯ баскетболро тарк кард. Соли 2013 Донишгоҳи фарҳангии Истанбулро хатм кардааст .

## Фаъолият
Соли 2001 фаъолияти худро ҳамчун модел оғоз кардааст. Вай соли 2002 ғолиби озмунҳои Best Model of Turkey ва Best Model of The World шуд.

Матбуоти Туркия аксар вақт Татлитуғро Брэд Питти туркӣ меномад.

Нақши Беҳлул дар силсилафилми «Ишқи мамнӯъ», ки яке аз ҳунарпешаҳои машҳур Берен Саат шарики у гардид, ба Киванч шухрат ва маъруфияти бузург овард. Ӯ дар силсилафилми телевизионии "Курт Саид ва Александра" нақши асосиро бозидааст. Аз августи соли 2016 то июни соли 2017 дар сериали "Ҷассур ва Зебо" нақш бозидааст, ки дар он ҳунарпешаи маъруф Тубо Бӯйӯкӯстӯн шарики ӯ шудааст.

Лауреати кинофестивали «Пиллаи тиллоӣ» дар Адана (2008) мебошад.

Киванч Татлитуғ барои нақши Қодир Адала дар силсилафилми "Бархӯрд" аз довталабони ҷоизаи "Шапараки тиллоӣ-2019" дар бахши беҳтарин бозигари мард соҳиб гардид.

Киванч сафири ЮНИСЕФ буда аз ҳуқуқи кӯдакон ҳимоят мекунад. Дар мусоҳиба бо телевизиони албанӣ соли 2019 ӯ гуфт: "ЮНИСЕФ барои ояндаи кӯдакон ва ҷаҳон муҳим аст. Ман аз синни 25-солагӣ сафири ЮНИСЕФ ҳастам. Кор барои кӯдакон имтиёз аст. Ҳар як кӯдак сазовори зиндагии беҳтар аст. Ман ҳамаро даъват мекунам, ки ба ҳуқуқи кӯдакон бодиққат бошанд." ва ташаббусҳои ЮНИСЕФ-ро дастгирӣ кунед."

## Ҳаёти шахсӣ
Аз соли 2004, Киванч бо ҳунарпеша Азра Акин мулоқот кард ва моҳи январи соли 2013 онҳо аз ҳам ҷудо шуданд. Аз миёнаҳои соли 2013, Киванч бо Басак Дизер мулоқот кард; 19 феврали соли 2016 ин ҷуфт издивоҷ карданд. Маросими арӯсӣ дар сафорати Туркия дар Порис баргузор шуд. 15 апрели соли 2022, Киванч Татлитуғ писардор (Курд Эфе) шуд.

## Филмнома

## Нигаред низ
*Феҳристи ҳунарпешаҳои марди Туркия
## Эзоҳ

## Иқтибосҳо

* Kıvanç Tatlıtuğ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Туркия
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Туркия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Гурӯҳ:Муделҳои Туркия
Канъон Имирзалиуғлу

**Канъон Имирзалиуғлу** (); тав. 18 июни 1974, Бала, Анқара, Туркия) — ҳунарпешаи телевизион ва синамои турк.

## Зиндагинома
Канъон 18 июни соли 1974 дар деҳаи Учем (Бала, Анқара) таваллуд шудааст. Ӯ кӯдаки хурдии оилаи деҳқонон Йилдиз ва Мустафо Имирзалиуғлу мебошад. Канъон як бародар (Дарвеш) ва як хоҳар (Ёсуман) дорад. Ҳусни зебои Канъони хурдсол ҳамагонро ба ҳайрат оварда буд. ӯ то синни 12-солагӣ дар деҳа зиндагӣ кардааст.

Маълумоти ибтидоиро дар деҳаи зодгоҳаш Учем гирифта, Канъон дар синни 12-солагӣ ба пойтахти Туркия — Анқара рафт ва таҳсилро идома дода, ба мактаби миёна дохил шуд. Пас аз хатми таҳсилоти миёна, Канъон барои таҳсилоти олӣ ба Истамбул рафтааст. Ӯ ба Донишгоҳи техникии Йилдиз дохил шудааст, инчунин Канъон дар соҳаи риёзӣ дараҷаи бакалаврро соҳиб гардидааст.

## Фаъолияти ҳунарӣ

### Фаъолияти муделӣ
Кеон дар озмуни «Беҳтарин мудели Туркия 1997» ширкат варзид ва дар он ҷо аз миёни 4000 номзад дар 20 — гонаи беҳтарин дохил гардид. Ӯ ба финали барнома баромад ва ғолиби ин рақобат шуд. Худи ҳамон сол ӯ дар озмуни «Беҳтарин модели ҷаҳон 1997» ширкат варзид ва дар он ҷо низ ғолиб омад ва ба Туркия аввалин мукофоти олии ин озмунро овард.

### Эҷодиёт дар синамо ва телевизион
Ба туфайли ғалабаҳои ӯ дар озмунҳои муделӣ, ӯ аз ҷониби продюсер ва филмноманавис Усмон Синав мушоҳида шуд ва нақши асосиро дар силсилафилми телевизионии «Deli Yürek» ба ӯ пешниҳод намуд, ки ба туфайли он Канъон тасмим гирифт ҳунарпеша шавад. Маъруфиятро пас аз чандин соли кори пурсамар ба даст овард. Соли 2005 ӯ дар силсилафилми «Рӯзгори талх», бо Селин Дамиратар нақши асосиро бозидааст, ки дар Show TV ба намоиш гузошта шудааст. Ӯ дар филмҳои «Ejder Kapanı», «Kabadayı» ва «Deli Yürek: Bumerang Cehennemi» низ нақш бозидааст. Соли 2009, ӯ бо силсилафилми машҳури «Эзел» ба телевизион баргашт, ки шуҳрати ӯро аз марзи Туркия баровард. Ҳамҷуфти ӯродар ин силсилафилм Ҷонсу Дере бозидааст, ки дар шабакаҳои Show TV ва ATV пахш шудааст.

Соли 2018 дар силсилафилми таърихии «Mehmed: Bir Cihan Fatihi» нақши асосиро бозидааст, ки дар Kanal D ба намоиш гузошта шудааст.

Соли 2020 ӯ дар силсилафилми хурди интернетии Алеф нақши Камолро бо ҳунарпеша Аҳмад Мумтоз Тайлон бозидааст, ки дар шабакаҳои BluTV ва FX пахш шудааст.

## Ҳаёти шахсӣ
Канъон бо ҳунарпеша Зайнаб Бешерлер ҳафт сол робита дошт, аммо ҷуфт ҳангоми банаворгирии Канъон дар силсилафилми телевизионии Эзел барҳам хӯрд. Аз моҳи феврали соли 2015, ӯ бо Санам Кобал вохӯрдааст. Моҳи феврали соли 2016, ҷуфти номзадияшонро эълом намуданд. Тӯйи 14 майи соли 2016 баргузор гардид.

Фарзанди нахустини ҳамсарон, духтаре бо номи Лалин, моҳи октябри соли 2020 таваллуд шудааст.

## Филмнома

### Барнома

### Интернетӣ

## Нигаред низ
* Феҳристи ҳунарпешаҳои марди Туркия

## Эзоҳ

## Иқтибосҳо

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Туркия
Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Туркия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI
Гурӯҳ:Зодагони Анқара
Гурӯҳ:Муделҳои Туркия
Домуллоҷон Назаров

**Домуллоҷон Назаров** ( 12 сентябр]]и 1918, Хуҷанд — 1988, Душанбе) — мутриб ва навозандаи машҳури тоҷик (ғижжак), Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1973). Лауреати мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1974)

## Зиндагинома
Домуллоҷон Назаров соли 1937 шуъбаи созҳои халқӣ (ғижжак)и Омӯзишгоҳи мусиқии ба номи Содирхон Ҳофизи шаҳри Ленинобод (ҳоз. Хуҷанд)-ро хатм намудааст. Солҳои 1937—1939 навозандаи оркестри Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ ва 1939—1942 консертмейстери ансамбли созҳои халқии Филармонияи давлатии Тоҷикистон. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1942—1945). Солҳои 1946—1947 консертмейстери оркестри Театри драмаи мусиқии ба номи Пушкини шаҳри Ленинобод (ҳоз. Камоли Хуҷандии шаҳри Хуҷанд), 1947—1965 консертмейстери Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва солҳои 1965—1982 роҳбари мусиқӣ ва навозандаи ансамбли давлатии рақсии «Лола» буд. Назаров дар Даҳҳаи санъати тоҷик (1941) ва Даҳҳаи адабиёту санъати тоҷик дар Москва (1949, 1957), Ӯзбекистон (1968), Литва (1970), Қирғизистон (1976) ва ғ. иштирок намудааст. Ба мамлакатҳои хориҷӣ: Канада (1967), Афғонистон (1971), Эрон (1972), Муғулистон (1974), Ҳиндустон, Покистон (1975), Фаронса (1976), Италия (1980) ва ғ. Сафари ҳунарӣ кардааст.

## Ҷоизаҳо
Лауреати мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1974). Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», Ситораи Сурх, медал ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Мутрибони асри XX
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
Александр Порфиревич Бородин

**Александр Порфиревич Бородин** (1833-1887) — композитори барҷастаи рус. 
## Зиндагинома
Александр Порфиревич Бородин маълумоти мусиқии мунтазам нагирифтааст, дар академияи Медико – ҷарроҳи бо кори илмӣ машғул буд, вале Бородин дар таърихи мусиқии классикаи рус ҳамчун композитори бисёр хуби офарандаи операи пурмазмуни «Княз Игор», 3 симфония (3-юм нотамом), манзараҳои симфонӣ «Дар Осиёи Миёна», секстети торӣ, квинтети фортепианӣ, 2 квартети торӣ, 18 романс, пиесаҳо барои фортепиано. Дӯстони он – олимон Менделеев, Сеченов, Боткин, Зинин ба дониши весеи Бородин дар ҳайрат мемонданд. Ҳамсафонаш аз Дастаи муқтадир («Могучая кучка») дар навбати худ шод мешуданд аз истеъдоди мусиқии профессори химия. Бородин бо роҳбарии М. Балакирев симфонияи якумашро навишт. Ҳама қуввату маҳораташро Бородин барои навиштани симфонияи дувум равона кард ва Мусоргский онро «Симфонияи қаҳрамони рус» номид; В. Стасов ба он номи «Паҳлавонӣ»-ро мустаҳкам кард.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Оҳангсозон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Оҳангсозони Русия
Гурӯҳ:Оҳангсозони асри XIX
Карл Мария фон Вебер

Барон **Карл Мария Фридрих Август (Эрнст) фон Вебер** (; ) — оҳангсоз ва дирижёри машҳури олмонӣ. Шогирди оҳангсозони шинохта М. Гайдн ва Г. Й. Фоглер.

## Зиндагинома
Дар хонаводаи корманди театри сайёри музофотӣ таваллуд ёфтааст. Ҳамчун капелмейстр, муаллими мусиқии назди дарбор фаъолият намудааст. Дар барномаҳои консертӣ чун пианинонавоз ва дирижёр ширкат кардааст. Аввалин асараш («Неруи ишқ ва май») соли 1798 рӯйи саҳна омадааст. Солҳои 1813—1816 роҳбар ва дирижёрии театрҳои операи Прага ва Дрезден буд. Дар ин театрҳо асарҳои «Флейтаи сеҳрнок»-и Карл Мария фон Вебер А. Мотсарт, «Фиделио»-и Бетховенро ба саҳна гузошт. Карл Мария фон Вебер асосгузори операи романтикии олмонӣ, намояндаи ҷараёни демократӣ дар романтизм мебошад («Тирандози озод», 1821; «Эврианта», 1823; «Оберон», 1826). Ӯ нақши оркестрро тафсир намуда, ба увертюра аҳаммияти бештар медод ва усули лейтмотивро ҳамчун воситаи таҳкимбахши драматургия истифода менамуд.

Осори Карл Мария фон Вебер: чандин месса, кантата, ду асари симфонӣ, се увертюра, консертҳо барои созҳои гуногун бо оркестр, асарҳои камеравӣ ва вокалӣ (романсҳо, сурудҳо, аз ҷумла асарҳо барои хониши гурӯҳӣ (хорӣ), асарҳо барои фортепиано (аз ҷумла, сонатаҳо ва асари машҳури «Даъват барои рақсидан»), мусиқиҳои гуногун барои намоишномаҳои драмавӣ, даҳ опера. Карл Мария фон Вебер муаллифи чандин тақризу мақола дар бораи операҳои олмонӣ ва итолиёӣ, романи тарҷумаиҳолии нотамоми «Зиндагиномаи мусиқишинос» мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Оҳангсозон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Оҳангсозони Олмон
Гурӯҳ:Оҳангсозони асри XIX
Зулфия Давлатзода

**Зулфия Давлатзода** (*Давлатзода Зулфия Давлат*; 13 марти 1974, Хоруғ, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — ходими давлатии тоҷик. Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020—2024).

## Зиндагинома
Давлатзода Зулфия Давлат 13 марти соли 1974 дар шаҳри Хоруғ ба дунё омадааст. Баъди хатми мактаби миёна таҳсилро дар риштаи филологияи шарқ дар Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев идома дода, соли 1997 ин муассисаро бо муваффақият хатм кардааст.

## Фаъолияти корӣ
Солҳои 1997—2007 дар идораи телевизион ва радиои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ба ҳайси хабарнигор фаъолият бурда, соли 2007 ба вазифаи сармутахассиси шуъбаи кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ВМКБ таъйин гардидааст. Баъди як соли фаъолият дар ин вазифа ӯро Сардори идораи телевизион ва радиои ВМКБ таъйин мекунанд. Зулфия Давлатзода дар ин вазифа то соли 2014 фаъолият мебарад.

Солҳои 2014—2015 ба ҳайси директори Муассисаи давлатии Маркази таълими калонсолони Тоҷикистон дар ВМКБ иҷрои вазифа намудааст.

Солҳои 2015—2019 дар Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси муовини раис фаъолият бурда, оғози моҳи январи соли 2020 муовини якуми раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст.

24 январи соли 2020 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Имомёрбек Қаландарбеков

**Имомёрбек Қаландарбеков** (21 январи 1955, деҳаи Рожи ноҳияи Шуғнон, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — доктори илмҳои техникӣ (2008), профессор (2009). Узви вобастаи Академияи инженерии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2002).

## Зиндагинома
Қаландарбеков Имомёрбек 21 январи соли 1955 дар деҳаи Рожи ноҳияи Шуғнони ВМКБ ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёна соли 1972 ба факултети сохтмони саноат ва граждании Институти политехникии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 1977 бо муваффақият хатм намуд.

## Фаъолияти корӣ
Фаъолияти педагогӣ ва илмиаш баъди хатми институт оғоз ёфтааст. Ӯ солҳои 1977—1980 ассистенти кафедраи конструксияҳои оҳану бетони Институти политехникии Тоҷикистон, солҳои 1980—1981 коромӯз-тадқиқотчӣ ва солҳои 1981—1985 аспиранти Институти инженерию бинокории шаҳри Москва ба номи В. В. Куйбишев буд. Соли 1980 дар Институти инженерию бинокории шаҳри Москва ба номи В. В. Куйбишев рисолаи номзадиашро дифоъ кард. Минбаъд, солҳои 1985—1988 муаллими калон ва солҳои 1988—1993 дотсенти кафедраи конструксияҳои оҳану бетони Институти политехникии Тоҷикистон, солҳои 1993—1996 сардори шуъбаи таълими Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М.Назаршоев, солҳои 1996—2000 мудири кафедраи фанҳои табиӣ- илмӣ, солҳои 2000—2001 ҳамзамон проректор оид ба муносибатҳои байналхалқӣ, тиҷоратӣ ва тарбия, солҳои 2001 −2002 проректор оид ба корҳои таълим ва тарбия, солҳои 2002—2012 проректор оид ба таълими Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М. Назаршоев буд.

Дар солҳои 2012—2014 ректори Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М. Назаршоев буд.

Имомёрбек Қаландарбеков 14 сентябри соли 2013 аз ҳавзаи интихоботии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон № 1 узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

## Ҷоизаҳо
Имомёрбек Қаландарбеков бо нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2001) ва ордени «Шараф» дараҷаи II (соли 2004) мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ
Васл

**Васл** ( — пайвастан, якҷоя шудан) — дар тасаввуф таҷрибаи ирфониест, ки тавассути он солик бо шавқу шӯру ваҷд ба ҳақиқати азалӣ мерасад.

Ба андешаи орифон, зиндагӣ дар олами моддии фонӣ ва ҷудо аз ҳақиқати ҷовидонӣ маъно надорад, аз ин рӯ бояд роҳҳои пайвастан ба ҳақиқати азалиро ҷустуҷӯ намуд. Шоҳроҳи ҳастии ҷовидона басе мушкилу розомез буда, расидан ба он танҳо аз роҳи «марги ихтиёрӣ» муяссар мегардад. Барои ин дар марҳалаи аввал солик ба тариқати тасаввуфӣ ворид шуда, маҷзуби партавафшонии нури илоҳӣ мегардад, Офаридгорро молики қувваи фоилӣ ва ҳамаи афъолу аъмоли дигарро хаёливу эътиборӣ медонад. Дар марҳалаи баъдӣ солик ба ҷое мерасад, ки нури илоҳӣ ба ӯ аз тариқи сифоти илоҳӣ медурахшад ва солик сифатҳои ҳар чизро мундариҷ дар Худо мебинад. Вақте таҷрибаи ирфонӣ ба марҳилаи ниҳоӣ расид, дар ин зинаи маърифатӣ барои солик ба ҷуз Худованд ҳеч чиз вуҷуд надошта, тамоми ашё баромада аз ҳастии Ӯянд. Солик дар ин марҳила комил мешавад ва дар ҳоли ваҳдат бо Офаридгори худ қарор мегирад, яъне бо ӯ васл мешавад.

васл дар назари намояндагони тасаввуфи муътадилона, ифротӣ ва ошиқона ба таври мухталиф сурат мепазирад. Мас., дар тасаввуфи муътадил мурод аз васл танҳо дарки Худованд буда, дар тасаввуфи ифротӣ ба дараҷаи фанофиллоҳ ва бақобиллоҳ ё худ ҳулул мерасад. Дар тасаввуфи ошиқона, вақте ки қалби солик бо ишқ ороста мешавад, ошиқ худро фидои маъшуқ месозад ва дар ӯ фонӣ мешавад. Аз сифоти ошиқ зимни васл асаре боқӣ намемонад, ориф тамоми сифоти маъшуқро ба худ касб мекунад ва ба висол мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бертельс Е. Э. Суфизм и суфийская литература. М., 1965;
* Олимов К. Мировоззрение Санаи. Д., 1973;
* Мухаммедходжаев А. Мировоззрение Фаридаддина Аттара. Д., 1974;
* Ҳазратқулов М. Тасаввуф. Д., 1985;
* Кныш А. Д. Мусульманский мистицизм: краткая история. СПб., 2004;
* شیخ روزبهان بقلی. ابهر العاشقین. تهران، 1338 ش.؛
* یثربی سید یحیی. پژوهشی در نسبت دین و عرفان. تهران، 1379 ش.؛
* محی الدین الهی قمشه ای. حکمت الهی. عام و خاص. تهران، 1379؛
* محمد کاظم یوسف پور. نقد صوفی. تهران، 1380؛
* دینانی غلام رضا ابراهیم. دفتر عقل و آیت عشق. جلد 2. تهران، 1381؛
* محمد شبستری و جامی. //تاریخ فلسفه در اسلام. جلد 2. تهران، 1365 ش.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тасаввуф
Таърихи Ҳинд

**Кишвари [[Ҳиндустон]]** дорои пешинаи қобили таваҷҷуҳе аст. Қидмати инсон дар шибҳиқораи Ҳинд ба дусад то чаҳорсад ҳазор сол мерасад. Дар даврони қадим ҳиндиҳо замони мавъизаи буддо ва лашкаркашии Дориюшро ду мабда барои таъйини таърихи худ медонистанд.

Нахустин тамаддуни бузург ба маънои воқеъии он, тамаддун ҳавзаи рӯди Синд бо қидмати наздик ба сеҳазор сол пеш аз мелод аст, ки ба Тамаддуни дараи Синд маъруф аст, ки васеътарин густараи тамаддунии замони худ буда ва бо тамаддуни шаҳри сӯхта дар Эрон ҳамзамон аст ва муровидоти наздик доштаасту тақрибан пас аз вуруди ориёиҳо миёни солҳои 2000 то 1800 пеш аз мелод, ҳар ду аз миёнӣ рафтаанд. 

Вуруди ориёиҳо ба Ҳинд дар фарҳанги дину адабиёт ва системи иҷтимоъии ин сарзамин нақши бисёр муҳимме доштааст, ки аз он ҷумла метавон ба шаклгирии санскрити аввалия, тадвини матнҳои муқаддаси ҳиндуӣ ва системи табақоти ҷомеъаи Ҳинд ишора намуд. 

Дар давраи Ҳахоманишӣ, қаламрави салтанати Дориюши Кабир то Панҷоб густариш ёфт ва санъатгарон, пешаварону бозаргонон аз Ҳинд ба Эрон ва билъакс рафтуомад доштанд; Ва ҳатто дар бархе аз ҷангҳои миёни Эрону Юнони Бостон лашкариёни ҳиндӣ бахше аз сипоҳи ҳахоманиширо ташкил медоданд. Дар давраи Ашкониён низ, Меҳрдод аввали навоҳии Панҷобро замимаи қаламрави подшоҳии худ кард.

Искандар миёни солҳои 327 то 326 пеш аз мелод ба Ҳиндустон ҳамла кард вале ноком монд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳиндустон
Ҳастишиносӣ

**Ҳастишиносӣ** (), **онтоло́гия** ( аз ,  — ҳастӣ, вуҷуд +  — дониш, илм) — як шохаи фалсафаро гӯянд, ки аслу асоси куллӣ, принсипҳо таркиб ва қонунияти умумии ҳастиро таҳқиқ мекунад.

Моҳиятан ҳастишиносӣ як навъ манзараи оламеро ифода мекунад, ки ба маърифати воқеият мувофиқ омада, дар системаи категорияҳои фалсафие, ки ба ину он давр ва инчунин анъанаи фалсафӣ (материализм ё идеализм ва ғайра) хос аст, дарҷ мегардад.

Ба ин маънӣ ха­ма гуна системаи фалсафӣ ва умуман системаи донишҳои назарӣ ба тасаввуроти муайяни ҳастишиносӣ такя меку­над, ки худ ба қадри инкишофи маърифат тағйир меёбад. Соли 1613 аввалин бор истилоҳи «ҳастишиносӣ»-ро Р. Гоклениус (Олмон) дар истилоҳоти фалсафӣ ҳамчун муродифи мета­физика истифода бурдааст. Дар мактаби X. Волф ҳастишиносӣ ҳамчун номи қисми аввал ва асосии метафизика истифода мешуд, ки бо таҳсису таъбири умуман ҳастӣ сару кор дошт.

Ҳастишиносӣ то ибтидои садаи XIX ба таври муроқибавӣ инкишоф ёфта ба тасаввуроти мавҳуме доир ба моҳияти ашё такя мекард. Марксизм бар хилофи таълимоти дигари фалсафӣ зарурати ягонагӣ ва алоқамандии ботинии ҳастишиносӣ, гносеология ва мантиқ, вобастагии тасаввуроти ҳастишинохтӣ ва маърифатро асоснок кардааст. Дар садаи XX баробари баланд шудани дараҷаи абстрактияти маърифати илмӣ баъзе масъалаҳои принсипиалии онто­логӣ ба миён омад. Масалан, шарҳу таъвили ҳастишинохтии мафҳумҳои муҷарради илми ҳозира (физикаи зарраҳои элементарӣ, космология), ба вуҷуд овардани таҳкурсии назариявӣ барои тадқиқоти методологӣ ва ғайра.

Дар адабиёти марксистии муосир масъала дар боби ҳастишиносӣ мавриди баҳс қарор гирифтааст: агар баъзеҳо мустақилона вуҷуд доштани ҳастишиносиро инкор кунанд, дигарон бошанд, баръакс, мегӯянд, ки ҳастишиносӣ бояд дар зимни материализми диалектикӣ ҳамчун cоҳаи махсус мавқеи худро нигоҳ дорад.

Як қатор равияҳои фалсафии ҳозираи буржуазӣ, аз қабили феноме­нология, экзистенсиализм ва персо­нализм паи онанд, ки масъалаҳои пешинаи ҳастишиносӣро аз нав таҷдид намуда, онҳоро аз ҷиҳати субъективию шахсӣ тахқиқ кунанд.

## Эзоҳ

*
Суханчинӣ

**Ғайбат** ( — ғоибӣ, набудан) — дар тасаввуф якҷо бо калимаи «ҳузур» истифода мешавад.

Вақте файз ва таҷаллии Худо пеши солик қарор мегирад, ӯ фаромӯш мекунад, ки вай ки аст ва дар куҷост. Солике, ки ҳамаи ҳис ва фикрашро нисбат ба олами офарида аз даст додааст, ӯ дар ҳузури Худо мебошад. Оне, ки Худоро фаромӯш кардааст, дар ҳузури олами офарида ва нафси худ қарор дорад. Дар оини шиа «ҳолати ғоиб»-и имомро ифода мекунад. Тасаввурот дар бораи имоми «ғоиб» ва баргаштани ӯ миёни пайравони Алии Абӯтолиб ба вуҷуд омадааст. Сабоиҳо, пайравони Абдуллоҳ ибни Сабо низ марги Алиро инкор мекарданд ва бори аввал дар Ислом таълимоти риҷъатро қоил шуда, «боз гаштан»-и ӯро интизор буданд. Барои онҳо Алӣ имоми Маҳдист. Дар вуҷуди ӯ ҷузъе аз аъзои илоҳӣ мавҷуд аст ва вай ба замин нузул хоҳад кард ва аз душманонаш интиқом хоҳад гирифт. Бархе аз сабоиён иддао доранд, ки Алӣ дар абрҳо ниҳон аст, раъду барқ тозиёна ё табассуми ӯст. Ин аст, ки пайравони саббоия ҳангоми раъду барқ мегӯянд: «Бар ту салом, эй амирулмӯъминин». Таълимот дар бораи «ҳолати ғоиб»-и имом, миёни кайсониҳо (пайравони Мухтор ибни Абӯубайда мулаққаб ба Кайсон), тарафдорони имомати Муҳаммад (ваф. 700), писари Алӣ ташаккул ёфтааст. Кайсониҳо иддао доштанд, ки Алӣ на аз рӯи хешу таборӣ бо Муҳаммад (с.), балки аз рӯи ирсияти маънавӣ имом шуд ва Алӣ низ бояд чунин муносибат намуда, имоматро ба ҳасан, ҳусайн ва Муҳаммад ибни ҳанифия медод. Онҳо низ ба марги имоми худ бовар накарда, иддао доранд, ки ӯ дар ҷое пинҳон аст ва ҳамчун Маҳдӣ боз мегдад ва заминро пур аз адлу инсоф мекунад. Таълимот дар бораи «ҳолати ғоиб»-и имом дар дигар фирқаҳои шиа, ба монанди имомия ва исноашария низ ривоҷ ёфтааст. Ин таълимот барои пайравони мазҳаби шиа пас аз солҳои 873-74, вақте имоми охирин, имоми дувоздаҳум «ғайб» мезанад ва давраи «ғоибии хурд» (ал-ғайб ас-сағира) оғоз мешавад, аҳамияти хосса пайдо кардааст. Имомиҳо ин имоми ғайбзадаро имоми «ғоиб» ва Маҳдӣ эълон кардаанд. Давраи ғоибии имом бо зуҳури Маҳдии интизорӣ ва ба даст овардани ҳокимият ба охир мерасад. Мувофиқи таълимоти шиа, дар давраи ғ. иртибототро байни имоми ғоиб ва ҷамъияти ӯ «сафирҳо» амалӣ мекунанд. Пас аз вафоти сафири чаҳорум дар соли 940, давраи «ғоибии хурд» ба охир расида, давраи «ғоибии бузург» (ал-ғайба ал-кабира) фаро расидааст, ки то ҳол давом мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* М. ҳазратӣ, И. Саидиён, Ислом: равия, мазҳаб ва фирқаҳои он (маълумотнома), Душанбе, 1993;
* Ислам: энциклопедический словарь, М.: Наука, 1991.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тасаввуф
Виктор Тсой

**Виктор Робертович Тсой** (; 21 июни 1962, Ленинград — 15 августи 1990, дар наздикии деҳаи Кестерчиемс, ноҳияи Тукумс, ҶШС Латвия) — мусиқидони рок, овозхон ва рассоми шӯравӣ. Муассис ва роҳбари гурӯҳи роки «Кино», ки дар он овозхонӣ мекард, гитара менавохт ва таронасаро буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунармандон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сарояндаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони Санкт-Петербург
Ғафлат

**Ғафлат** ( – бехабарӣ, фаромушӣ; бепарвоӣ, саҳлангорӣ) — дар тасаввуф яке аз сифатҳои замима, ҳиҷоби бузурге, ки солики тариқат ҳангоми сайру сулук бо он рӯбарӯ мегардад.

Бештари мардум ҳам ба он дучор мешавад. Ба қавли Ғаззолӣ, наваду нуҳ дар сади халқ дар ғафлати маҳз рӯзгор ба сар мебаранд. ғафлат барои толибони ҳақиқат азоби хеле дарднок аст, зеро монеи мақсад ва ҳадафи онҳо мегардад. Рафъи он ба зикри пайваста ва тавассул ба пири комил муяссар мегардад, ки соликро бо иршод ва роҳнамоиҳои худ аз ин вартаи ҳалокат мераҳонад.

Ба андешаи Бобо Тоҳир, ғафлат дорои се мартаба аст: ғафлати содиқон, ғафлати орифон ва ғафлати ғофилон. ғафлати содиқон таваҷҷуҳ ба зикр ва ғафлат аз мазкур ва ғафлати орифон тарки амру дастурҳои илоҳӣ, аммо ғафлати ғофилон он аст, ки Худованд олимонро муҳлат медиҳад, ки аз илми худ ғафлат намоянд. Ҳар ки лаҳзае аз Худо ғофил бошад, исён варзида, гунаҳкор аст ва ҳар ки аз нафси худ ғофил гардад, ӯро куштааст ва инсони сутуда аст. Аз нигоҳи Ибни Арабӣ, ғафлат ҳиҷобе аст, ки аз миён бардошта намешавад ва рафъаш муҳол аст; агар ҳиҷоби ғафлат бардошта шавад, рози рубубият ботил хоҳад гашт. Ҳушёрӣ пояи ҳар хайру некӣ ва ғафлат асоси ҳар шарру бадӣ аст. Басо афроде, ки ҳушёру бедоранд, дар ҳоле ки воқеан ғофиланд. Табиист, ки шахс намехоҳад аз ҳушёрӣ ғофил гашта, ба ғафлат унс гирад. Ошкортарин нишонаҳои ҳушёриву бедорӣ ғаму андуҳ ва ҳузн, аммо намоёнтарин аломатҳои ғафлат шодии аз ҳад зиёд ва сармастӣ дониста мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سجادي، سید جعفر. فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: طهوری، ١٣٧٠ ش.؛
* يثربى سيد يحيى. عرفان نظرى. قم: بوستان كتاب قم،١٣٨٠ ش. 

## Сарчашма
*   

Гурӯҳ:Тасаввуф
Ғараз

**Ғараз** ( — ҳадаф, мақсад, ирода) — дар илми ахлоқ қасд, ирода ва нияти нопок доштан нисбат ба касе, ба суди худу ба зиёни дигаре кореро анҷом додан аст.

Ғараз ду навъ дорад:

* ҷалӣ (ошкоро), ба мисли қасдона амалеро бар зарари дигарон анҷом додан;
* хафӣ (пинҳонӣ), ба мисли кинварзӣ, бадбинӣ, бадхоҳӣ.

Беғараз ба маънои бекина ва бетамаъ, беғаразона бошад, холисона ва содиқона аст.

## Дар адабиёт
Ғараз ба ин маъно дар адабиёти форс-тоҷик мавриди истифода қарор гирифтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دهخدا علي اكبر. لغتنامه. جلد ٢٣. تهران، ١٩٦٣؛
* حسن عميد. فرهنگ عمید. جلد ٢. تهران، ١٣٨٩ ش.؛
* محمد معين. فرهنك فارسي. جلد ٦. تهران،١٣٩٠ ش.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ахлоқ
Фақри мутлақ

**Фақри мутлақ** () — вазъияте, ки дар он афрод аз манобеъи зарурӣ барои идомаи зиндагӣ ба куллӣ маҳрум ҳастанд ва дар идомаи зиндагӣ дучори мушкил мешаванд. Онон аз таъмини ниёзҳои асосӣ аз қабилӣ хӯрок, пӯшок ва сарпаноҳ нотавонанд. Имрӯз дар ҷаҳон тахминан 1,8 миллиард нафар дар сатҳи *фақри мутлақ* зиндагӣ мекунанд.

## Рӯзи ҷаҳонии мубориза барои бартараф намудани камбизоатӣ
22 декабри соли 1992 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қарордоди № A/RES/47/196 қабул намудааст, ки он бо номи эъломияи *«Рӯзи байналмилалии мубориза барои бартараф намудани камбизоатӣ»* маълум гардмдааст, ва онро 17 декабр, аз соли 1993 кулли башарияти дунё истиқбол мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* United Nations Millennium Development Goals and Beyond 2015. — Goal 1: Eradicate Extreme Poverty and Hunger. Вебгоҳи расмии СММ // un.org
* Копенгагенская декларация о социальном развитии. — Принята Всемирной встречей на высшем уровне в интересах социального развития, Копенгаген, 6-12 марта 1995 года. Вебгоҳи расмии СММ // un.org
* Как в Китае, Венесуэле, США и Германии борются с нищетой? // regnum.ru (17 октябри соли 2018)

Гурӯҳ:Фақр
Гурӯҳ:Нобаробарии иқтисодӣ
Ғоратгарӣ

**Ғоратгарӣ** — ҷиноят ба муқобили моликият, ки дар м. 248 КҶ ҶТ пешбинӣ гардидааст ва мувофиқи ин модда ғоратгарӣ ошкоро тасарруф кардани амволи ғайр мебошад.

Ғоратгарӣ яке аз шаклҳои тасарруф буда, ба он ҳама аломатҳои объективӣ ва субъективии тасарруф хос аст. Хусусияти тарафи объективии ғоратгарӣ аз он иборат аст, ки амволи ғайр бо усули ошкоро тасарруф мегардад. Ошкоро ифодаи он аст, ки тасарруфи амволи ғайр дар ҳузури соҳибмулк, шахсони молу мулк дар ихтиёр ё муҳофизаташон қарордошта ё дар ҳузури шахсони бегона, ки хусусияти ғайриқонунӣ будани ҳаракатҳои гунаҳгорро дарк мекунанд, содир мешавад. Барои ғоратгарӣ эътироф намудани кирдор зарур аст, ки худи шахси гунаҳгор низ хусусияти ошкоро доштани ҳаракатҳои худро дарк намуда, маҳз бо чунин усул тасарруф намудани амволи ғайрро ба ҳисоб гирифта бошад. Агар гунаҳгор нияти ниҳонӣ тасарруф намуданро дошта бошаду бо сабаби дар ҷои ҷиноят ба ғафлат афтиданаш (ошкор шуданаш) ба ҳаракатҳои ошкоро гузарад, кирдори ӯ ба ғоратгарӣ мубаддал мегардад. Чунин «мубаддалшавии» дуздӣ ба ғоратгарӣ то пурра тасарруф намудани амвол мумкин аст. Таркиби ҷиноят моддӣ аст. Ҷиноят аз лаҳзаи тасарруфи амволи ғайр ва ба вуҷуд омадани имконияти ихтиёрдорӣ намудан ба он тамом шуда эътироф мешавад.

Тарафи субъективии ғоратгарӣ бо қасди бевосита ва мақсади гаразнок тавсиф меёбад. Субъекти ҷиноят шахси мукаллафи ба синни 14-солагӣ расида шуда метавонад. Дар қ. 2, 3 м. 248 КҶ ҶТ ҳолатҳои вазнинкунандаи ғоратгарӣ пешбинӣ гардидааст. Зери мафҳуми зӯрии барои ҳаёт ва саломатӣ хавфнок набуда расонидани озори ҷисмонӣ, лату кӯб, расонидани зарари сабуки ҷисмонӣ, инчунин маҳрум ё маҳдуд сохтани озодӣ фаҳмида мешавад. Ғоратгарие, ки а) бо истифода аз шароити офати табиӣ ё ҷамъиятӣ; б) ба миқдори калон; в) аз ҷониби гурӯҳи муташаккил; г) дар ҳолати ретсидиви хавфнок содир шудааст (қ. 3 м. 248 КҶ ҶТ). Ғоратгарие, ки а) дар ҳолати ретсидиви махсусан хавфнок; б) ба миқдори махсусан калон содир шуда бошад (қ. 4 м. 248 КҶ ҶТ).

## Нигаред низ
* Дуздӣ

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Дуздӣ
Софя Ковалевская

**Софя Василевна Ковалевская** (, Маскав — , Стокҳолм) —  ва и рус, аз соли 1889 — узви вобастаи хориҷии Академияи илмҳои Санкт-Петербург. Аввалин профессори зан дар Русияи Подшоҳӣ ва Аврупои Шимолӣ ва аввалин зани профессор дар ҷаҳон (пештар Мария Агнези, ки ин унвонро гирифтааст, ҳеч гоҳ дарс надодааст). Муаллифи повести «Нигилистка» (1884) ва китоби «Хотираҳои кӯдакӣ» (1889, бори аввал ба забони русӣ — 1890).

## Зиндагинома
Софя Василевна Ковалевская 3 (15) январи соли 1850 дар Маскав, дар устохонаи Алексей Стрелтсов ба дунё омадааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Зодагони Маскав
Гурӯҳи қавмӣ

**Қавмият** ( аз ), **гурӯҳи қавмӣ** ( аз ) — як қисми қавм, халқият ва миллат, ки бо сабаби чандин омилҳо аз он ҷудо шуда, баъзе хусусиятҳои муҳимми забон ва фарҳанги худро нигоҳ доштааст; маҷмуи устувори одамони таърихан дар марзи ҷудогона иқоматкунанда, ки умумияти ба ҳам наздики забонӣ ва фарҳангӣ доранд. Мас., эрониҳои қадим, славянҳои қадим, олмониҳои қадим. 

Дар Тоҷикистон гурӯҳи қавмӣ арабҳо, балуҷҳо, эрониҳо, қарлуқҳо, қипчоқҳо, туркҳо, туркманҳо, русҳо ва ғайра мебошанд. Гурӯҳи қавмӣ бо роҳи табиии таърихӣ барпо мешавад ва инкишоф меёбад, бевосита ба иродаи одамони алоҳидаи шомили он вобаста набуда, қобилияти ҳастии дурударози садсолаҳо худ аз худ афзоишёбӣ дорад, ки дар дарки ягонагии худ ва фарқият аз дигар умумиятҳо, дар мавҷудияти худномгузорӣ ё номи умумӣ барои гурӯҳи худ ифода меёбад. 

Гурӯҳи қавмиро чунин умумияти одамон ташкил мекунад: 

* мардуме, ки дар вақташ ватани аслии таърихиашонро тарк карда, муқими кишварҳову минтақаҳои дигар гаштаанд; 
* мардуме, ки дар натиҷаи муҳоҷират, рондашавӣ аз ҳудуди кишвар, тағйир ёфтани марзҳои кишвар аз қавму халқият ва миллати худ ҷудо шуда, дар дигар кишварҳо зиндагӣ мекунанд.

Одатан, гурӯҳи қавмӣ дар давлатҳои дигар ақаллияти миллиро ташкил медиҳад. Он тадриҷан аз насл ба насл он бо миллатҳое, ки ҳамроҳашон зиндагӣ мекунанд, омезиш меёбад. Хусусиятҳои этникии гурӯҳи қавмӣ аз байн меравад.

Намояндагии этникӣ усули ташкили ҳокимияти намояндагӣ аст, ки мувофиқи он вакилони муассисаи намояндагӣ на ҳамаи аҳолии мамлакат ё ягон минтақаи он, балки гурӯҳи муайяни этникиро намояндагӣ мекунанд. Дар давраи ҳозира ин усул хеле кам амал мекунад, зеро хилофи усули намояндагии баробар ва баробарҳуқуқии шаҳрвандон мебошад. Ҳодисаи нодир давлати ҷазиравии Фиҷи аст, ки дар он мувофиқи Конститутсияи соли 1991 намояндагии этникӣ асоси ташкили ҳамаи низоми мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ муқаррар шудааст. Дар як қатор давлатҳои демократӣ намояндагии этникӣ хислати ёрирасон дорад ва ҳамчун тарзи конститутсионии ҳимояи манфиати халқиятҳои камшумори тагҷоӣ, қисми ками вакилон аз ҳавзаҳои миллӣ интихоб мешаванд (дар Ҳиндустон, Словения ва баъзе давлатҳои дигар).

Баъзан ба ҷои гурӯҳи қавмӣ «умумияти этникӣ» истифода шуда, манзур аз он миллат, халқият, авлод – иттиҳоди одамон дар асоси умумияти забон, маънавӣ-фарҳангӣ, иҷтимоӣ-рӯҳӣ, инчунин дар бисёр мавридҳо умумияти маишӣ (тарзи зиндагонӣ) ва ҳудудӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Большой юридический словарь. М. , 1999;
* Конституционное право. Энциклопедический словарь. М. , 2001.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти қавмшинохтӣ
Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ