open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Замини Баффин

**Замини Баффин** (аз ) — ҷазираи калонтарини галаҷазираҳои арктикии Канада; дар ҳудуди Канада. Аз ҷиҳати масоҳат дар байни ҷазиращои Амрикои Шимолӣ ҷои дуввум ва дар ҷаҳон ҷои панҷумро ишғол менамояд. Масоҳаташ 476 ҳазор км². Дар баландии 2147 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Зичии миёнаи аҳолӣ дар 1 км² 0,022 нафар. Аз қисми шимолу ғарбӣ ба самти ҷанубу шарқ бо соҳилҳои ғарбии бузургтарин ҷазираи дунё – Греландия баробар тӯл кашидааст. Қисми шарқии ҷазира кӯҳсор (баландиаш то 2134 м), соҳилҳояш харсангӣ. Теғаҳои ҳамвори қ-кӯҳҳо, ки масоҳати 83 ҳазор км²-ро ишғол менамоянд, бо пиряхҳо пӯшида шудаанд. Қисми ғарбӣ ҳамвори теппадор буда (баландии теппаҳо 150–200 м), ботлоқу кӯлҳои бузург (Неттиллинг, Амаджуак) дорад. Аз наботот дар Замини Баффин ушнаю гулсанг ва буттаҳо мерӯянд, аз ҳайвонот лемминг, заргӯш ва рӯбоҳи шимолӣ зиндагӣ мекунанд. Калонтарин маҳаллаи аҳолинишини ҷазира – Фробишер-Бей. Иқлимаш арктикии сернам. Моҳигирӣ ривоҷ ёфтааст. Дар ҳудуди ҷазира Боғи миллии Ауюиттук воқеъ аст. Қутбнаварди англис Уилям Баффин (1584–1622) соли 1616 дар бораи ин мавзеъ маълумот додааст. Ҷазира ба ифтихори ӯ номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷазираҳо
Гурӯҳ:Замини Баффин
Замини Афродита

**Замини Афродита** (аз ) — қитъаи баландтарин аз се баландии фарохи Зуҳра, ки масоҳаташ қариб баробари масоҳати Африқо ва дарозиаш ба ними даври сайёра баробар аст. Дар Нимкураи ҷанубӣ, ба хатти истиво (экватор) наздиктар ҷойгир аст. Иттиҳоди байналмилалии астрономҳо онро соли 1979 ба шарафи илоҳаи ишқу муҳаббат ва зебоӣ Афродита ном гузоштааст. Соли 1985 дар канори Замини Афродита дастгоҳҳои кайҳонии тамсилаи «Вега-1» ва «Вега-2» фуруд омаданд. Замини Афродита дар нимкураи аз Замин ноаёни Зуҳра (ҳангоми ба Замин наздик буданаш) қад-қади тӯли 10° а. ҷ. ва маркази он дар нуқтаи координатаҳояш 10° а. ҷ. 130° т. ш. ҷойгир аст. Замини Афродита аз шарқ ба ғарб 18000 км ва аз шимол ба ҷануб 5000 км тӯл кашидааст. Масоҳаташ вобаста ба баландии интихобшуда аз 29 то 41 млн км²-ро ташкил медиҳад, ки аз масоҳати Африқо бузургтар ва аз масоҳати Осиё хурдтар мебошад. Замини Афродита шаклан ба ақраби ба самти ғарб нигарон шабоҳат дорад. Он аз се минтақаи кӯҳии Овда, Тефия ва Атла иборат аст. Дар Атла дуввумин кӯҳи баланди сайёра – кӯҳи Маат воқеъ гаштааст, ки пайдоиши вулканӣ дорад. Релефи Замини Афродита. нисбат ба Замини Иштар ноҳамвортар буда, аз чинҳо ва тарқишҳо иборат аст, ки нишони фишурдашавии сайёра мебошад. Дар он сели гудозаҳо, канйонҳо ва сохторҳои ҳалқашакл низ мушоҳада мешаванд. Дар Замини Афродита якчанд силсилакӯҳи паст аз Замини Иштар низ мавҷуд аст.

## Ҳамчунин нигаред
* Замини Иштар

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сатҳи Зӯҳра
Ян Вермеер

**Ян Верме́ер** (*Верме́ер Де́лфтский*,  ё  АОБ; ) — яке аз маъруфтарин наққошони ҳолландии давраи барокко ва аз поягузорони даврони тилоии ҳунари Ҳолландия дар асри 17.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Делфт кору зиндагӣ кардааст. Дар асарҳои аввалинаш, ки зери таъсири сабки бароккои итолиёӣ эҷод карда буд («Диана бо париён», «Масеҳ дар хонаи Марям ва Марфа»; ҳар ду — дар миёнаҳои солҳои 50 асри 17), ба мавзӯъҳои асотирию динӣ мароқ дошт. Баъдан ба образҳои маишӣ рӯ овард ва саҳнаҳои мақбули ошиқона ва ё маъмулан содаву аксаран яксимоӣ офарид, ки аз ҷозибаи ниҳоят нозуки лирикӣ саршор буданд. Намунаи осори беҳтарини ӯ (дар охири солҳои 50-70 асри 17): «Духтари ширдӯш», «Бонуе бо гарданбанди марворид», «Зани ҷавон дар хоб». Ҳамчунин манзараҳои шаҳрро тасвир намудааст («Намуди шаҳри Делфт», «Кӯча»). Маъниҳои рамзию пурэҳсоси эҷодиёти Ян Вермеер дар «Коргоҳи рассом» (1665), ки заҳмати рассомро маҷозан ситоиш менамояд, фасоҳати махсус пайдо кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
1984 (румон)

**«1984»**  — румони подормоншаҳрии Ҷорҷ Орвелл аст, ки соли 1949 мунташир шудааст. Ин китоб баёнияи сиёсии шохисе дар радаи низомҳои тамомиятхоҳ шумурда мешавад.

Ҷорҷ Орвелл дар ин китоб, ояндаеро барои ҷомеъа ба тасвир мекашд, ки дар он хусусиёте ҳамчун танаффур нисбат ба душман ва алоқаи шадид нисбат ба бародари бузург (Нозири Кабир) (раҳбари ҳизб бо шахсияти диктотуре фараҳманд) вуҷуд дорад. Дар ҷомеъаи тасвиршуда, гуноҳкорон бароҳатӣ эъдом мешаванд ва озодиҳои фардию ҳарими хусусии афрод башиддат тавассути қавонини ҳукуматӣ поймол мешаванд; Ба наҳве ки ҳатто сафаҳоти намоиш дар хонаҳо аз шаҳрвандон ҷосусӣ мекунанд ва шаҳрвандон маҷбуранд ҳамеша бо чеҳрае саршор аз хушбинӣ ва лабханд ба ин сафаҳоти намоиш нигоҳ кунанд, то кӯчактарин шакку тасаввури нодурусте, ки нишондиҳандаи ҳаргуна норизоятии фард бошад, барои намояндагони ҳукмронони пушти сафаҳоти намоиш эҷод нашавад. Чаро ки дар ғайри ин сурат мавриди ғазаби ҳукмронон қарор мегиранд. Дар ин достон масоиле ҳамчун ингсок (ingsoc), бузаи фикрӣ, гуфтору, пиндори дугона матраҳ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Осори Ҷорҷ Орвелл
Вермикулит

**Вермикули́т** (аз  — кирмча) — минерал аз синфи силикатҳо, гурӯҳи ҳидромикоҳои триоктаэдрӣ. Формулаи кимиёиаш Mg3[AlSi3O10](OH)2∙nH2O. 

Таркиби кимиёвии тағйирёбанда дорад (%): MgO — 14-15; FeO — 1-3; Fe2O3 — 3-17; Al2O3 — 10-17; SiO2 — 34 — 42; H2O — 8-15. Дар таркиби вермикулит ҳамчунин Ni, Cu, Ti, Zn, Na, K дучор меоянд. Миқдори NiO баъзан то ба 11,25 % мерасад. Шӯшабандиаш моноклинӣ. Ҳангоми якбора тафсондан ҳамчун кирм печутоб хӯрда, ҳаҷмаш то 20-30 баробар меафзояд ва вазни хосаш то 100—150 кг/м3 кам мешавад. Яке аз хосиятҳои вермикулит қобилияти катионивазкунии байниқабатии он мебошад; дар ин сурат ҷойи магнезиуми байниқабатии онро ба осонӣ калий, барий, сурб, литий, сезий ё молекулаи аммоний гирифта метавонад. Дар қишри Замин дар натиҷаи фарсоиши сангҳои биотит ва флогопитдор ҳосил мешавад. Конҳои вермикулит дар Русия (нимҷазираи Кола, Урал), ИМА ва ғарби Австралия мавҷуданд. Аз вермикулит масолеҳи бинокории садо ва гарминогузар, бетони сабук тайёр мекунанд. Инчунин барои истеҳсоли резин, пластмасса, ранг ва ғ. истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абраҳам Готтлоб Вернер

**Абраҳам Готтлоб Ве́рнер** (; ) — заминшинос ва конишиноси олмонӣ.

## Зиндагинома
Дар Академияи кӯҳкории Фрайберг (1771) ва Донишгоҳи Лейпсиг (1769—1974) таҳсил намудааст. Аз соли 1775 аз минералогия ва кӯҳкорӣ дар Академияи кӯҳкории Фрайберг дарс додааст. Таснифоти минералҳо ва ҷинсҳои кӯҳиро аз аломатҳои зоҳирӣ бо назардошти таркиби кимиёӣ пешниҳод ва тарҳи стратиграфии ташаккули ҷинсҳои кӯҳиро таҳия кард. Геогнозия — илми тавсифотиро дар бораи қисми болоии қишри Замин ва геология — илми назариявиро умуман дар бораи кураи Замин ҷудо карда, пайдоиш ва сохти амиқи онро таъриф дод. Тадҳқиқоти геологиро асосан дар атрофи Фрайберг анҷом медод, ки ин боиси маҳдудият ва яктарафа будани хулосаҳои ӯ гардид. Ба равияи геологӣ — «нептунизм» сарварӣ мекард. Ба ақидаи Абраҳам Готтлоб Вернер ҳамаи ҷинсҳои кӯҳӣ аз бориш дар қаъри уқёнус ва фаъолияти вулканҳо дар натиҷаи сӯхтани ангишт дар қаъри Замин ба амал омада, дар инкишофи он мақоми хосса надоранд. Ӯ имконоти ҳаракати қишри Заминро инкор намуда (баъзан эътироф кунад ҳам), онро танҳо дар шакли фурӯ рафтани он ба холигиҳои зеризаминӣ тасаввур мекард. Асосгузори мактаби геологҳои Олмон буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Пётр Вернидуб

**Пётр Данилович Вернидуб ** (1924, деҳаи Усатоваи ноҳияи Беляевски вилояти Одесса — 26.10.1944, Прусияи Шарқӣ) — Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1945), лейтенанти хурд.

Дар ибтидои ҶБВ бо оилааш ба пойтахти Тоҷикистон — ш. Сталинобод кӯчонда шуд. Соли 1942 ба сафи Артиши Сурх даъват шуда, дар ҳайати дивизияи тирандозии 144-уми ордени Байрақи Сурхдори Виленск ба ҳайси фармондеҳи взводи артиллерӣ зидди фашистон ҷангидааст. Августи 1944 дар озод намудани ш. Вилнюс иштирок дошт. Дар рафти амалиёт взводи Пётр Данилович Вернидуб 9 танк ва якчанд тӯпҳои худгард, 4 тӯпи зиддитанкӣ, 8 автомашина, 23 нуқтаи оташфишонӣ, 2 взводи аскарони олмониро нобуд карда, даҳҳо нафар гитлерчиро асир гирифт. Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Ҷангӣ, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаҳои 1 ва 2) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вернисаж

**Верниса́ж** ( — бо лок рӯйкашшуда, айнан сайқалдиҳӣ) — ифтитоҳи ботантанаи намоиши осори рассомӣ дар ҳузури ашхоси махсус даъватшуда (рассомон, ходимони фарҳанг, ҳунар ва ғ.). Номи худро аз одати рассомони Фаронса гирифтааст, ки онҳо дар арафаи ифтитоҳи намоишгоҳ барои омма мусаввараҳои худро бо лок рӯйкаш менамуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Намоишгоҳҳо
Сергей Вернов

**Серге́й Никола́евич Вернóв** () — и шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1968, узви вобаста, 1953).

## Зиндагинома
Баъди хатми Донишкадаи политехникии Ленинград (1931) дар Институти радийи АИ ИҶШС, аз соли 1936 дар Институти физикаи АИ ИҶШС кор кард. Аз соли 1944 ҳамзамон проф. Донишгоҳи давлатии Маскав ва аз 1946 корманди Институти таҳқиқоти илмии физикаи ҳастаи ҳамин донишгоҳ (аз 1960 директор) буд. Корҳои илмии Сергей Вернов асосан ба таҳқиқи табиат ва хосиятҳои нурҳои кайҳонӣ дар қабатҳои болоии атмосфера ва берун аз он, инчунин ба физикаи кайҳонӣ бахшида шудаанд. Сергей Вернов усули радиозондҳоро барои пажӯҳиши амалии нурҳои кайҳонӣ (1935) таҳия намуд, падида (эффект)-и арзии нурҳои кайҳониро дар стратосфера (1935) кашф кард, сабабҳои пайдоиши ҷузъҳои электронию фотонӣ, мюонӣ ва ҳастаиву фаъоли нурҳои кайҳониро дар стратосфера шарҳ дод, бори нахуст номутаносибии шарқиву ғарбии сели нурҳои ибтидоӣ (асосӣ)-и кайҳониро дар мавзеи экватори геомагнитӣ муайян намуда, муқаррар кард, ки қисми асосии ин сел аз протонҳо иборат мебошад, инчунин тарзи тавлиди ҷузъҳои дуввумин (ғайриасосӣ)-и нурҳои кайҳониро ошкор сохт. Солҳои 50 асри 20 бо роҳбарии Сергей Вернов барои таҳқиқи нурҳои кайҳонии энергияашон фавқулбаланд таҷҳизоти нодире сохта шуд, ки бо ёрии он нобаробарӣ (аномалия)-и спектри энергетикиро ҳангоми 1015 ЭВ будани энергия ошкор намуданд. Баъди парвози мушакҳои нахустини шӯравӣ Сергей Вернов шиддатнокии нурҳои кайҳониро берун аз атмосфера чен кард, ҳамроҳи шогирдонаш минтақаи радиатсионии берунизаминиро (1958) кашф ва таҳқиқ намуд. Таҳти роҳбарии Сергей Вернов бо ёрии радифҳои «Электрон» ва «Космос» барномаи омӯзиши минтақаҳои радиатсионӣ ва магнитосфераи Замин амалӣ гардида, сохтор ва динамикаи минтақаҳои мазкур, инчунин тарзи пайдоишу табиати онҳо (1968) муайян карда шуданд. Сергей Вернов яке аз асосгузорони соҳаи масолеҳшиносии кайҳонӣ аст.

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1949) ва Мукофоти ленинӣ (1960). Бо ордени Ленин ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Паоло Веронезе

**Паоло Каляри** (), бештар маъруф ба **Веронезе** (; ) — рассоми итолиёӣ, намояндаи Эҳёи баъдӣ ва мактаби Венетсия.

## Зиндагинома
Дар Верона таваллуд шудааст (лақабаш ҳам аз ҳамин ҷост), аз оилаи аҷдодии сангтарошон ва ҳаккокони рӯйи санг. Дар назди рассоми маҳаллӣ А. Бадиле таълим гирифтааст. Асарҳои Рафаэл, А. Дюрер, Луки Лейденскийро нусхабардорӣ менамуд. Дар манзараҳои пештар тасвиркардааш таъсири дигар устодон: Корреҷо, Титсиан, Ф. Пармиҷанино Я. Тинторетто, Микеланҷело низ мушоҳида мешавад. Соли 1553 ӯро барои наққошии Қасри Дожҳо, бинои асосии маъмурии шаҳр, рамзи давлатдории Венетсия, даъват намуданд. Веронезе дар гурӯҳе, ки ин супоришро иҷро менамуданд, зуд роҳбари бадеӣ шуд. Веронезе дар нақшунигори Қасри Дожҳо аз усули фреска (рангҳои обие, ки дар рӯи андоваи тар кашида мешуданд) даст кашида, бо ранги равғанин ба катоне, ки дар чорчӯбҳо барои ороиши хона бо шаклҳои меъморӣ сохта шуда буданд, навиштанро афзал шуморид. Ба ин корҳои ӯ ҳамзамононаш баҳои баланд доданд. Нақшунигорҳои сақфи калисои Себастяни Муқаддас (1555) бештар шуҳратёр шуданд. Веронезе намоя, нақшунигор ва деворнигораҳои худро дар дурнамои мураккаб бо дар назар доштани таносуби бандубастии наққошӣ бо меъморӣ дақиқ ҳисоб кардааст. Асарҳои дар давраҳои охир дар ин бахш эҷодкардаи Веронезе низ машҳуранд: намояи нави Қасри Дожҳо, деворнигораҳои чорбоғи берунишаҳрии оилаи Барбаро-Волпи дар Мазер (тақр. 1565, меъмор А. Палладио, ҳайкалтарош А. Виттория) ва ғ. Веронезе ҳамчун рангшиноси беҳамто, устоди аржангҳои нуқрафом, муаллифи композитсияҳои бузург, ки сужетҳои Библияро дар заминаи меъморӣ ҳамчун манзараи бисёрсимо, идона ва дунявӣ намоиш медиҳанд, машҳур гардид. Мусаввараҳои дастгоҳии Веронезе дар мавзӯъҳои динӣ ва дунявӣ (аз ҷумла атиқа) низ дар ҳамин услуб эҷод шудаанд: «Ҷашни арӯсӣ дар Кана Галилей» (намояи ҳаҷмаш 6,6 ба 9,9 м, ки 136 симоро тасвир мекунад; онро Веронезе дар 15 моҳ кашидааст); «Хонаводаи Доро дар пеши пойи Искандар» (тақр. 1570), «Зиёфат дар хонаи Симон Фарисей» (1570); «Зиёфат дар хонаи Левий» (1573, дар ҳақиқат манзараи бузурги ҳаҷмаш 5,5 ба 13 м бо композитсияи мураккаб ва хислатҳои ниҳоят мухталифи тасвиршудагон касро ба ҳайрат мегузорад); «Рабудани Аврупо», 1580). Таъсири мусаввараҳои Веронезеро рассомони аҳдҳои гуногун ва равияҳои мухталиф: П. П. Рубенс, Н. Пуссен, Д. Веласкес, Ҷ. Б. Теполо, А. Ватто, Э. Делакруа, Г. Курбе ва бисёр дигарон эҳсос кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Андреа Веррокко

**Андре́а дел Верро́кко** (), номи аслӣ: **Андреа ди Микеле Чони** (; ) — рассом ва ҳайкалтароши итолиёии аҳди Кватроченто.

## Зиндагинома
Дар назди Верроккои заргар шогирд буд ва номи ӯро ба меросӣ гирифт. Асосан дар Флоренсия дар қасри Медичи кор кардааст. Мақбараи Перо ва Ҷованни Медичи дар калисои Сан-Лоренсо (1472), ҳайкали хушандоми Довуд (биринҷӣ, тақр. 1475), тасвири барҷастаи нуқрагини «Сар задани Иоанн Предтечи» (1480), гурӯҳи ҳайкалҳои биринҷии «Беэътиқодии Фома» (1483), як силсила нимпайкараҳои муассир сохтааст. Асари асосии ӯ ҳайкали боҳашмати кондотер Б. Коллеони дар Венетсия (1479—1488) мебошад, ки хислатҳои қаҳрамонии сарлашкарро таҷассум кардааст. Шакли сареҳи ҳайкалтарошӣ ба корҳои рассомии ӯ низ хос аст («Товий ва фаришта», тақр. 1473). Андреа Веррокко устоди Леонардо да Винчи буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Порсо Тӯйсирконӣ

**Абдурраҳмон Порсо Тӯйсирконӣ** (; ) —  ва и муосири Эрон. Шуҳрати вай бештар ба ғазалиёти ӯст. Аз ҷумлаи корҳои ӯ ба назм даровардани масалҳову ҳикоятҳои ақвоми мухталифи дунё ва чопи онҳо дар маҷаллаи «Гавҳар» байни солҳои 1352 то 1357 буд.

## Зиндагинома
Порсо улуми ибтидоӣ ва мутавасситаро дар шаҳрҳои Тӯйсиркон, Мозандарон ва Теҳрон ба поён расонд ва аз дорулмуаллимини марказӣ фориғуттаҳсил шуд. Пас аз поёни таҳсилот, дар дабиристонҳои Теҳрон ва мадрасаи олии сипаҳсолор ба муаллимӣ пардохт. Ӯ ҳамчунин дар давлати азҳорӣ мушовири матбуотии нахуствазир буд; Аммо умдаи фаъолият вай дар матбуот ва сардабирии маҷаллаҳо ва рӯзномаҳое чун «Маориф» ва «Кирмоншоҳ» низ хулоса мешуд.

## Шоирӣ
Ӯ аз ҷавонӣ ба сурудани шеър пардохт. Шумори абёти ӯро беш аз панҷҳазор донистаанд. Қолабҳои мавриди алоқаи ӯ низ ғазал, қитъа, маснавӣ ва рубоӣ буд. Ҳарчанд девони ашъори ӯ ҳанӯз ба чоп нарасидааст, аммо бештари шеърҳои ӯ дар маҷаллаҳои «Армуғон», «Ваҳид», «Гавҳар» ва маҷаллаҳои кишварҳои Афғонистону Покистон мунташир шуд. Бархе аз ашъори ӯро ба забони русӣ ва ба забони инглисӣ тарҷума кардаанд.

## Эзоҳ
Владимир Вернадский

**Влади́мир Ива́нович Верна́дский** (; ) — табиатшинос, мутафаккир ва арбоби ҷамъиятии шӯравӣ. Академики АИ императории Санкт-Петербург, АИ ИҶШС, президенти аввалини АИ Украина (1919).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи физикаву математикаи Донишгоҳи Петербург (1885). Дотсенти кафедраи минерология (1890) ва профессори Донишгоҳи давлатии Маскав (1898—1911). Аз соли 1914 директори Осорхонаи геология ва минералогияи АИ Петербург, директори Институти давлатии радий (1922—1939). Ба ташкили экспедитсияҳо ба гӯшаҳои гуногуни ИҶШС, аз ҷумла Осиёи Миёна ва ташкили заминаи ташхисӣ ҷиҳати иктишоф ва омӯзиши маъданҳои радиофаъол саҳми калон гузоштааст. Солҳои 1915—1930 раиси Комиссия дар бораи омӯзиши қувваҳои истеҳсолии Русия, яке аз таҳиягарони нақшаи ГОЭЛРО буд. Соли 1927 дар АИ ИҶШС шуъбаи «Маводди зинда»-ро ташкил дод. Владимир Вернадский ба илми биокимиё асос гузошта, барои рушди геокимиё саҳмгузорӣ намудааст. Инчунин таълимот дар бораи обҳои табиӣ ва биосфераи Заминро ба вуҷуд оварда, таҳти таъсири тафаккури башарият ва меҳнати инсон ногузир ба ноосфера табдил ёфтани онро пешгӯӣ кард. Владимир Вернадский яке аз мутафаккирони асосии равияи «космизм»-и рус мебошад. Соли 1940 бо ташаббуси Владимир Вернадский таҳқиқоти уран барои ҳосил кардани неруи ҳастаӣ оғоз гардид. Владимир Вернадский ҷиҳати омӯзиши сохти силикатҳо, геокимиёи унсурҳои нодир ва пароканда, иктишофи маъданҳои радиофаъол, мақоми организмҳо дар равандҳои геокимиёӣ ва ғайра саҳми бузург гузоштааст. Владимир Вернадский муаллифи зиёда аз 700 асари илмӣ мебошад. Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1943).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Гурӯҳҳои ғайрирасмӣ

**Гурӯҳҳои ғайрирасмӣ** — умумият ё иттиҳодияҳое, ки манфиатҳои умумӣ онҳоро ба ҳам овардааст, вале мақсад ва қоидаҳои фаъолияташон ба таври махсус эътироф нагаштаанд, ё худ онҳо чунин мақомро расман гирифтан намехоҳанд. Гурӯҳҳои ғайрирасмӣ хеле гуногунанд: гурӯҳи дӯстон, ҳамшаҳриҳо, қавмӣ ва ғ. Фаъолияти гурӯҳҳои ғайрирасмӣ дар сатҳи гуногун баҳогузорӣ мегардад. Агар амали гурӯҳҳои ғайрирасмӣ хислати зиддиҷамъиятӣ надошта бошад, он гоҳ мавҷудияти онҳо падидаи мусбат ба шумор меравад, вале агар фаъолияти онҳо бар зарари дигарон ва аҳли ҷомеа сурат гирад, он амали иртиҷоӣ маҳсуб меёбад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷамъият
Версал

**Верса́л** () — шаҳр дар Фаронса, 18 км ҷанубу ғарбтар аз шаҳри Порис. Маркази маъмурии департаменти Ивелин. Аҳолиаш 95 ҳазор нафар (2012). Истгоҳи р. о. дорад.

## Таърих
Номи бошишгоҳ (деҳа)-и Версал бори нахуст дар асри 11 зикр шудааст. Солҳои 1624-34 дар Версал барои шоҳ Людовики XIII кӯшки шикорӣ сохта шуд. Соли 1661 Людовики XIV дар Версал бунёди маҷмӯаи қасрҳоро оғоз кард. Солҳои 1666—1789 Версал қароргоҳи расмии шоҳон буд. Дар асри 18 дар Версал бисёр шартномаҳои байналмилалӣ (шартномаҳои иттиҳод бо Австрия — 1756 ва 1758, шартномаи сулҳи 1783, ки ба ҷанги Амрикои Шимолӣ барои истиқлол хотима бахшид) ба имзо расиданд. Соли 1789 дар Версал Маҷлиси муассисон доир шуд, ки Декларатсияи ҳуқуқи башар ва шаҳрвандро қабул кард. Дар давраи ҷанги Фаронсаву Прусия (1870-71) Версалро сипоҳиёни Олмон ишғол карданд; 18 январи 1871 дар Версал ташкили империяи Олмон эълон гардид. Соли 1919 дар ин ҷо Шартномаи сулҳи Версал ба тасвиб расид, ки ба Ҷанги якуми ҷаҳонӣ (1914-18) хотима бахшид. Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-45) Версалро лашкариёни Олмон ишғол карданд. Августи 1944 аз тарафи партизанҳо озод карда шуд. Версал дар асрҳои 17-18 бо услуби класситсизм бунёд гардидааст (ба Рӯйхати Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шудааст). Сохтмони қасри бошукӯҳи Шоҳ дар заминаи кӯшки шикории Людовики XIII солҳои 1661-70 оғоз ёфта, солҳои 1678-88 ба анҷом расидааст. Дар чорбоғ наҳри бузург, кӯли Швейтсария, ҳавзҳо, фаввораҳо, қасрҳои Трианони Бузург (1687-88) ва Трианони Хурд (1762-68) мавҷуданд. Аз соли 1830 маҷмӯаи меъмории Версал ба осорхона табдил дода шуд. Версал маркази сайёҳии дорои аҳаммияти ҷаҳонӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Замини дамдода

**Замини дамдода**, **киштзори дамдода** — заминест, ки бо мақсади аз алафҳои бегона тоза кардан ва нигоҳ доштани намии он муддати муайян дар он чизе намекоранд. Дам додани замин омили самараноки агротехникии баланд бардоштани ҳосилхезии хок, захираи оби он, беҳтар шудани сифати зироатҳои кишоварзӣ мебошад. Замини дамдодаро хушсифат шудгор карда, тибқи меъёр аз нуриҳои минералӣ ва органикӣ ғанӣ мегардонанд ва агар зарур бошад, ба он гербитсидҳо низ мепошанд. Замини дамдода холӣ ва банд мешавад. Замини дамдодаи холиро баҳор ё тирамоҳ пас аз ғундоштани ҳосил ё тобистони соли оянда шудгор карда, бо мақсади нигоҳ доштани барф дар он ҷуворимакка, офтобпараст ва дигар рустаниҳои қадкаш кишт мекунанд. Дар Замини дамдодаи банд нимаи аввали тобистон рустанӣ ва зироатҳои қадпаст мекоранд. Замини дамдодаи холӣ бештар дар ноҳияҳои иқлимашон хушк ва Замини дамдодаи банд дар ноҳияҳои сернам истифода мешавад. Дар шароити Тоҷикистон ҳар ду навъи Замини дамдода истифода мешавад. Дам додани замин қисми таркибии киштгардони зироат мебошад. Таҷрибаҳои илмӣ нишон додаанд, ки дар Замини дамдода ҳосилнокӣ то ду баробар меафзояд. Истифода аз ин усул бахусус дар хоҷагиҳои тухмипарвар муфид аст. Ҳоло дар Тоҷикистон замин ба хоҷагиҳои деҳқонӣ тақсим шудааст ва хоҷагидорон заминҳои худро ихтиёран дам медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Замини корам

**Замини корам** — замине, ки барои кишти зироат мувофиқ буда, барои ба даст овардани ҳосил мунтазам кишт мешавад. Ба Замини корам замини дамдода, киштгардон, навкорам, полизӣ ва умуман замине, ки дар он метавон ҳама намуди зироати ба иқлим мувофиқро кишт кард, дохил мешавад. Замини корам аз ҳисоби аз худ кардани заминҳои нокорам, ҷангалҳои камарзиш, қитъаи ботлоқзорҳои хушконидашуда ва ғ. васеъ карда мешавад. Аз соли 2008 то соли 2015 дар ҷумҳурӣ 3199 га замини нав мавриди истифода қарор гирифтааст. Ҳосилнокии Замини корам бештар ба нами таркиби хок вобаста аст. Аз ин рӯ, илми кишоварзӣ барои афзудани ҳосилнокӣ бештар ба обёрии заминҳо таваҷҷуҳ зоҳир мекунад. Майдони Замини корам маҳдуд буда, бо сабабҳои зиёд коҳиш меёбад. Яке аз сабабҳои дигари кам шудани Замини корам афзоиши босуръати аҳолӣ мебошад. Тибқи маълумоти оморӣ дар зарфи ду даҳсолаи охир ҳудуди 100 ҳазор га замин шӯр шудааст. Ҳамчунин додани замин ба истифодаи касоне, ки қоидаҳои агротехникиро намедонанд, сабаби дигари коҳиши Замини корам дар кишвар гардидааст. Аз соли 1990 то соли 2016 дар Тоҷикистон Замини корам 150164 га кам шудааст, ки бештар аз 45 ҳазор га-и он заминҳои обӣ мебошанд. Тибқи маълумоти омории Кумитаи давлатии идораи замин ва геодезии Ҷумҳурии Тоҷикистон аввали соли 2017 дар кишвар 661471 га Замини корам ба қайд гирифта шудааст, ки аз ин миқдор 461155 га-и он заминҳои обӣ, боқӣ заминҳои лалмӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Метафизика (маҷалла)

***Metafizika*** () — маҷаллаи байналмилалии фалсафӣ ва байнисоҳавӣ мебошад, ки дар Ҷумҳурии Озарбойҷон нашр мешавад. Он ба хонандагон мақолаҳои илмии марбут ба фалсафаи Озарбойҷон ва ҷаҳон, таърих, фарҳанг, адабиёт, санъат ва дигар соҳаҳои илмро пешкаш мекунад.

## Маълумот дар бораи маҷалла
Маҷаллаи «Метафизика» соли 2017 дар Вазорати адлияи Ҷумҳурии Озарбойҷон таҳти рақами 4144 ба қайд гирифта шудааст. «Фалософия ва байнисоҳавӣ» маҷаллаи байналмилалии фалсафӣ ва байнисоҳавӣ дар соҳаи илм дар Ҷумҳурии Озарбойҷон мебошад.

Маҷаллаи «Метафизика» соле 4 маротиба нашр мешавад. Ҳама мақолаҳои маҷалла ба забонҳои озарбойҷонӣ, туркӣ, русӣ, англисӣ, форсӣ ва арабӣ дар сурати гирифтани хулосаи мусбии коршиносон қабул ва чоп карда мешаванд.

Бо қарори Раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон маҷаллаи «Метафизика» ба феҳристи нашрияҳои илмии даврӣ барои нашри натиҷаҳои асосии рисолаҳои илмии фалсафа дар Ҷумҳурии Озарбойҷон тавсияшуда дохил карда шуд. ва ҷомеашиносӣ, сиёсатшиносӣ ва педагогика.

Маҷаллаи Метафизика фаъолияти худро тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Озарбойҷон, оинномаи худ ва талаботи стандартҳои байналмилалӣ ба роҳ мондааст. Мақсади асосии маҷалла саҳми арзанда гузоштан дар рушди илм, ошно кардани аҳли ҷомеаи илмӣ бо инъикоси пажӯҳишҳои дар соҳаҳои фалсафа, теология, ҷомеашиносӣ, психология, таърих, филология, педагогика, ҳуқуқшиносӣ, сиёсат ва иқтисод мебошад, дар сахифахои он, шинос намудани ахли чамъият бо проблемахое, ки боиси бахсу мунозираи васеи илмй мегарданд, мусоидат кардан ба васеъ пахн намудани натичахои тадкикот дар сатхи равобити байнисохахо, тадкикоти парадигмахо ва навоварихои илм, ки дар байни олимону тадкикотчиён мубохисаи илмй ба вучуд меоварад.

## Қисмҳои маҷалла
* Фалсафа, теология, сотсиология ва психология
* Таърих, археология ва антропология
* Филология ва педагогика
* Ҳуқуқ ва илмҳои сиёсӣ
* Илмҳои иқтисодӣ
* Санъат ва меъморӣ

## Нигаред низ
* Маҷаллаи «Тоҷикистон»
* Маҷаллаи «Илм ва ҳаёт»
* History of Science

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ
* Архиви онлайн
* Дастрасии онлайн

Маҷаллаҳо
Гурӯҳ:Маҷаллаҳо аз рӯи алифбо
Замини Нав (галаҷазира)

**Замини Нав** — галаҷазира дар уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ, дар вилояти Архангелски Русия.

Дарозиаш аз ҷанубу ғарб ба шимолу шарқ 925 км, дар байни баҳрҳои Баренс ва Кара тӯл кашидааст. Галаҷазираи аз ду ҷазираи калон (Шимолӣ ва Ҷанубӣ) иборат буда, онҳоро (то 3 км) гул. танги Маточкин Шар ва ҷазираҳои хурд аз ҳамдигар ҷудо кардаанд. Дар ҷануб галаҷазираро гул. Дарвозаҳои Кар аз ҷазираи Вайгач ҷудо мекунанд. Масоҳати умумии ҷазираҳо 83 ҳазор км² (аз ҷумла ҷазираи Шимолӣ 48,9 ҳазор км², ҷазираи Ҷанубӣ 33,3 ҳазор км² ва ҷазираҳои хурд тақр. 1000 км² ). Бузургтарин нимҷазираи – Замини Гусин. Галаҷазира асосан кӯҳсор аст. Нуқтаи баландтарини Замини Нав дар ҷазираи Шимолӣ аз қисми ҷанубӣ то хал. Норденшелд то 1547 м, дар ҷазираи Ҷанубӣ то 1292 м мебошад. Замини Нав аз таҳнишастҳои давраи палеозой (регсанг, варақсангҳои гилӣ, оҳаксанг), баъзан интрузияҳои санги хоро (гранитӣ) таркиб ёфтааст. Ҷазираи Шимолӣ ва қисми ҷазираи Ҷанубӣ ба минтақаи биёбони арктикӣ мансубанд. Ботлоқзораш зиёд буда, 25 дарсадаш яхпӯш аст. Дарёҳо каманд, калонтаринашон: Безимянная, Гусиная, Митюшина, Промисловая, ки то умқашон ях мебанданд. Иқлими Замини Нав арктикии баҳрӣ, сард. Зимистонаш дуру дароз, шамоли сахт мевазад. Ҳарорати сардӣ ба –400 С мерасад. Ҳарорати миёнаи март (сардтарин моҳ) дар соҳили ғарбӣ то –150 С, дар соҳилҳои шарқӣ то –200 С; август аз 2,50 С, дар ҷануб то 60 С. Миқдори бориши солона дар ғарб 200 мм, дар шарқ то 700 мм. Дар як сол зиёда аз 9 моҳ барфпӯш аст. Қариб 65 дарсади масоҳати ҷазираи Шимолиро пирях пӯшондааст ва дар ин ҷо бузургтарин сипари яхин дар Русия ба вуҷуд меояд, ки дарозиаш 413 км, паҳнояш 95 км ва ғафсиаш то 300 м мешавад. Дарёи бузургтарини ҷазираи Ҷанубӣ – Безимянная. Кӯли калонтаринаш Гусиное. Дар ҳар ду ҷазира рустаниҳои гулдор, аз ҷумла лолаи қутбӣ ва ушна, дар водиҳо ва нишебиҳо дарахтони бед ва тӯс мерӯянд. Аз ҳайвоноти ширхор рӯбоҳи шимолӣ, лемур, гавазни шимолӣ ва хирси сафед, аз ҳайвоноти баҳрӣ нерпа, харгӯши баҳрӣ, тюлени греландӣ, морж, делфини қутбӣ (белуха), косатка (навъи наҳанг); аз моҳиҳо равғанмоҳӣ, шӯрмоҳӣ ва ғ. мавҷуданд. Дар нишебиҳои соҳили ғарбӣ дар давраи тобистон парандаҳои бисёр, аз қабили моҳихӯрак, ғоз, кайра, мурғобиҳои шимолӣ ва ғ. вомехӯранд. Дар Замини Нав пойгоҳҳои қутбӣ (Малые Камракулы, Русская Гаван, Мыс Желания) фаъолият доранд. Солҳои 1955–90 дар Замини Нав озмоиши силоҳҳои ҳастаӣ ва ҳидрогенӣ (водородӣ) доир шуд. Замини Навро дар охири асри 11 ва аввали асри 12 муҳаққиқони рус кашф карданд. Дар Замини Нав бори нахуст дар нимаи дуввуми асри 19 ва аввали асри 20 аҳолӣ сокин шудааст. Аҳолии маҳаллӣ ненесҳо баъди таъсиси машқгоҳ ба дигар ҷойҳо кӯчонда шуданд. Тибқи маълумоти Барӯйхатгирии аҳолӣ (соли 2010) дар Замини Нав 2429 нафар сокин буда, танҳо дар ду маҳал – Белушя Губа ва Рогачёво зиндагӣ мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Галаҷазираҳо
Замини Оташин (галаҷазира)

**Замини Оташин** (аз ) — галаҷазира дар интиҳои ҷанубии Амрикои Ҷанубӣ. Онро гулӯгоҳи Магеллан аз материк ҷудо мекунад.

Қисми бештари ҳудуди ғарбию ҷанубиаш ба давлати Чили (зиёда аз 60 %), қисми шарқиаш ба Аргентина тааллуқ дорад. Масоҳати умумиаш 73753 км². Галаҷазираи Замини Оташин аз ҷазираи ҳамном (48 ҳазор км²) ва чандин ҷазираи хурд (Осте, Наварино, Леннокс, ИслаНуэва ва ғ.) иборат аст. Аҳолиаш 252,1 ҳазор нафар (2016). Зичии миёнаи аҳолӣ 3,403 нафар дар 1 км². Нуқтаи баландтаринаш 2488 м (кӯҳи Дарвин). Дар ҷаз. Горн ба гурӯҳи ҷаз-ҳои Вулластони димоғаи Горн мансуб аст. Ин мавзеъро соли 1520 баҳрнаварди португалӣ Ф. Магеллан зимни саёҳати хеш ба интиҳои ҷанубии қитъаи Амрико кашф кард ва дар соҳили он гулханҳои зиёдеро, ки аҳолии маҳаллӣ афрӯхта буданд, дида, онро Замини Оташин номид. Масоҳати зиёди галлаҷаз. Замини Оташинро теппаҳои баланди моренавӣ ва пастиҳои пиряхӣ иҳота кардаанд. Соҳилҳои уқ. Атлантик ҳамвор аст. Қисми зиёди Замини Оташин кӯҳсор буда, баландии кӯҳи Шиптон (то 2469 м) бо фордҳо бурида шудаанд; қисмҳои шимолӣ ва шарқиаш — пастӣ. Масоҳати зиёди кӯҳҳо ва баландиҳояш яхпӯшанд (зиёда аз 2300 км). Аз қисми шимолӣ то кӯли Фаняно кӯҳҳо то 800—900 м паст шудаанд. Дар қисми шимолу шарқии ҷаз. Замини Оташин нафту газ истихроҷ мекунанд. Иқлимаш муътадили уқёнусӣ, зимистонаш нарм, тобистонаш серун. Ҳарорати миёнаи январ 9-110 С, июл 20 С. Миқдори бориши солона аз ғарб ба шарқ аз 3000 то 350 мм кам мешавад. Баландии хатти барфи доманаи кӯҳҳо дар ғарб 700 м, дар шарқ то 900 м (дар нишебии Кордилераи Дарвин). Дарёи калонтарини Замини Оташин — Рио-Гранде. Замини Оташин кӯлҳои бисёр (Фаняно, Лаго-Бланко ва ғ.) дорад. Қисми зиёди ҳудуди Замини Оташин аз ҷангали ҳамешасабз ва баргрез иборат аст. Дар баландиҳо (аз 450—600 м) оилаи гуногуни рустаниҳо: болиштакҳо, буттазорҳо, гулсанг, ушна мерӯянд. Зиёда аз 40 дарсади ҳудуди ҷаз. Замини Оташинро рустаниҳои хӯшадор ва марғзорҳо ташкил медиҳанд. Дар Замини Оташин гуана, рӯбоҳ, саги обӣ, қундуз, харгӯш ва дар соҳили обии галаҷазираҳо наҳангҳо зиндагӣ мекунанд. Соҳили шимолии ҷаз. Замини Оташин ҷои зимистонгузаронии парандагони гуногуни кӯчӣ (қози магеланӣ, оруи регзор ва ғ.) мебошад. Ҳудудҳои ҳифзшавандаи Замини Оташин — боғҳои миллии Терра-дел-Фуэго (Аргентина), Алберто де Агостини ва димоғаи Горн (Чили) ба рӯйхатти Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шудаанд. Замини Оташин маркази Замини Оташин 10 замин — зебо муҳимми сайёҳӣ ва экологии мамлакат мебошад. Аҳолӣ ба гӯсфандпарварӣ ва моҳидорӣ машғул аст. Маҳалҳои бузурги аҳолинишинаш — Ушуая (Аргентина) ва Порвенир (Чили).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Галаҷазираҳо
Замини Нав (мазмунҳо)

**Замини Нав** – ибораи бисёрмафҳум
* Замини Нав— деҳа дар ноҳияи Ҷайҳун.
* Замини Нав — галаҷазира дар ш. Архангелски Русия.
Зарбулфатҳи дугоҳ

**Зарбу-л-фатҳи дугоҳ** () — зарби мусиқӣ, ки оҳангсоз ва сарояндаи тоҷик Хоҷа Юсуфи Андиҷонӣ (охири асри 14 – аввали асри 15) тасниф намудааст. 
Зарбу-л-фатҳи дугоҳ мусиқии нафис ва зариф буда, хосса барои базму маҳфилҳо эҷод шудааст ва то асрҳои 17–18 дар мусиқии тоҷик маъмул буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Замини партов

**Замини партов** — замини кораме, ки муҳлати зиёд истифода нашудааст.

Замини партови кӯтоҳмуддат (8-15 сол)-ро дар ноҳияҳои даштӣ заминҳои партов ва дар ноҳияҳои дашту бешагӣ заминҳои захиравӣ меноманд. Замини партовро 2-3 соли аввал алафҳои як ва дусола, дар 5-7 соли баъдӣ рустаниҳои решапоягӣ зер мекунанд. Баъдтар дар замини партов набототи хосси марғзору дашт нумӯ мекунанд. Дар Замини партов моддаҳои органикӣ ғун шуда, чим пайдо мешавад ва хок нисбатан зич ва таркибаш беҳтар мегардад. Дар натиҷаи кишт кардани Замини партови даштҳо ҳосили ғалла зиёд мешавад. Дар Тоҷикистон замини партов дар натиҷаи хушк шудани ҷӯю рӯдҳо ва аз истифода мондани заминҳои корам (аз сабаби нарасидани қувваи корӣ, аз кор баромадани иншооти обёрӣ ва ғ.) пайдо мешавад. Замини партов барои васеъ кардани киштзори зироати кишоварзӣ манбаи асосӣ аст. Замини партовро дар баҳорон бо сипор шудгори амиқ ва аввали тобистон чархмола мекунанд. Тибқи маълумоти омории Кумитаи давлатии идораи замин ва геодезии Ҷумҳурии Тоҷикистон аввали соли 2017 дар мамлакат 30163 га Замини партов ба қайд гирифта шудааст, ки аз ин миқдор 25318 га-и он заминҳои обӣ ва боқимонда заминҳои лалмӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Замини султонӣ

**Замини султонӣ** — як шакли заминдорӣ дар Осиёи Миёна (асри 15 — ибтидои асри 20), ки вобаста ба низоми давлатдорӣ бо номи замини шоҳӣ, замини амирӣ, замини султонӣ, замини хонӣ, мамлакаи шоҳӣ ва мамлакаи девонӣ ёд мешавад.

Амалдорону заминдорони калон Замини султониро ба иҷора гирифта, онро тавассути ҷалби деҳқонони иҷоракор кишт мекарданд. Баъзе деҳқонон барои кишт кардани замини султонӣ, аз заминдор чорвои корӣ, тухмӣ ва олоти корӣ гирифта, дар ивази он қисми зиёди ҳосили рӯёнидаашонро ба ӯ медоданд. Иҷорагирандаи Замини султонӣ уҳдадор буд, ки як қисми ҳосил ё даромади худро ҳамчун иҷорапулӣ ба хазинаи давлат супорад. Танҳо роҳбари давлат ҳуқуқи фурӯхтан ё ба касе инъом кардани Замини султониро дошт. Иҷорагиранда ва молики Замини султонӣ ба мусодираи он ҳуқуқ надоштанд. Баъзан амалдорон тариқи хариду фурӯши ускуна ё сукунат ҳуқуқи ихтиёрдорӣ ба ин заминҳоро соҳиб мешуданд, вале дар ин ҳолат Замини султонӣ ҳамчун моликияти давлатӣ боқӣ мемонд. Масоҳати замини султонӣ дар аҳди ҳукумати ҳар амир ё хон бинобар мусодира кардани заминҳои хусусӣ, азхудкунии заминҳои бекорхобида, туҳфа ё фурӯхтани заминҳо каму зиёд мешуд. Дар аҳди ҳукмронии амир Олимхон (1910-20) тамоюли фурӯхтан ё иҷора додани Замини султонӣ ба русҳо афзоиш ёфт. Мас., соли 1911 русҳо дар Қӯрғонтеппа ва Қубодиён 8 ҳазор таноб замини амлокиро барои кишти пахтаи навъи амрикоӣ ба иҷора гирифта буданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Заминдорӣ
Замини хироҷӣ

**Замини хироҷӣ** — як шакли заминдории хусусӣ дар Осиёи Миёна, ки дар раванди истилои араб пайдо шудааст.

Замини хироҷӣ мулкест, ки халифа баъди забти минтақаи нав мувофиқи табъ ихтиёрдорӣ мекард. Ӯ метавонист ин заминҳоро ба мерос диҳад, ба касе абадӣ ё муваққатӣ бахшад ё фурӯшад. Заминҳое, ки моликашон дар ибтидои истилои араб исломро қабул карда буданд, инчунин заминҳои холию бикр, ки аз ҷониби шахсони алоҳида кишт мешуданд, аз ҷумлаи замини хироҷӣ буданд. Дар ҳама мавридҳо соҳиби Замини хироҷӣ ба хазина хироҷ ва ушр (нигар Даҳяк) пардохт мекарданд ва давлат шарики заминдор ба шумор мерафт. Замини хироҷиро мерос гузоштан, вақф кардан, фурӯхтан ва ба гарав мондан мумкин буд. Ҳангоми тақсими Замини хироҷӣ дар байни давлат ва заминдор ё фурӯхтани он 2,3 ҳисса ба соҳибмулк ё харидор расида, 2,3 қисми он ба моликияти давлатӣ табдил меёфт. Замини хироҷӣ пас аз сарнагуншавии Аморати Бухоро барҳам хӯрд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Заминдорӣ
Мавлавӣ Ҷунунӣ

**Мавлавӣ Ҷунунӣ** (, номи аслӣ **Сайидқаландар ибни Шоҳсоҳиб**; ) — ориф,  ва мутафаккири тоҷик.

## Зиндагинома
Сайидқаландар ибни Шоҳсоҳиб дар соли 1800 (мутобиқ ба 1216 ҳ. қ.) қаряи Пӯшанги вилояти Қандаҳори Афғонистон дар хонадоне аз сайидони аҳли тариқат ба дунё омадааст. Ба далели мушкилот хонаводагӣ зодгоҳи худро тарк ва рустои Роҳатӣ, ки аз тавобеъи минтақаи Ҳисори Шодмони Тоҷикистон аст, ибтидо барои омӯзиш ва баъдан барои иқомати доимӣ ва тадрис ихтиёр кардааст. Ҷунунӣ худ бо ишора ба ин бахши умр ва илали интихоб тахаллус дар шеъраш гуфтааст:

Вай айёми кӯдакӣ ва оғози ҷавонии хешро бо таҳсили улуми исломӣ ибтидо дар назди падар ва сипас дар Бухорои Шариф сипарӣ намуда ва дар ҳамонзамон мулаққаб ба Мавлавӣ шуда ва баъд аз тай намудани мароҳили илмомӯзӣ, боқимонда ҳаёти худро бо касби тариқат ва хидмати машоиху пирони комил ва таҳзиби нафс гузаронд. Бино ба шаҳодати худи вай, падараш, ки дар синни навадсолагӣ аз олам чашм пӯшид вайро ба унвони ҷонишини худ ва роҳнимои аҳли тариқат таъйин кард.

Падари Ҷунунӣ, Шоҳсоҳиб ба унвони орифе барҳаққ ва муршиде комил, аввалин устод ва нахустин муршиди вай буд, ки улуми шаръия, ирфон ва тасаввуфро аз эшон фаро гирифт. Сайидқаландаршоҳ, ки ном асли Мавлавӣ Ҷунунӣ аст пас аз даргузашти падар ба Макка ва Мадина равзаи пайғамбарон ва авлиёи Бағдоду Шом ва шаҳрҳову кишварҳои дигар рафт ва аз ҷумла касонеро монанди Абдулқодири Гелониро зиёрат кард.

Аз ишорҳҳое, ки Мавлави Ҷунунӣ дар осори худ дорад, чунин бармеояд, ки вай қабл аз сафари ҳаҷ ба мулки Ҳисор омада ва дар ин мавзеъ чанд соле низ иқомат карда ва ба ин далел буда, ки эшон дар чанд ҷое аз ашъори худ Ҳисорро ватан гуфта ва аз муридон ҳисориаш ба ҳайс ҳамватанони чашминтизораш ёд мекунад:

## Ашъор
Вай тахаллуси Ҷунуниро, ки зоҳиран аз ҷунун ё девона (-и роҳ ҳаққ) гирифта шуда, дар канор «Нодирӣ» дувумин тахаллуси шоирии худ ба кор мебурдааст. Ин шоири тавонманд, завқу қареҳаи шоирии фавқулода болое дошт, чунонки гуфтаанд дар муддат 40 рӯз, китоби шеърии 1000 сафҳаиро сурудааст.

Мавлавӣ Ҷунунӣ умдатан ба забони форсӣ эҷод карда, ягона достони «Завқу-л-муҳиб»-ро ба забони туркӣ-узбакӣ дар шаҳри Деҳнав дар ҷануби Узбакистони имрӯза таълиф кардааст. Мавлавӣ Ҷунунӣ зуллисонайн, яъне шоири дузабона буд, ки ба забонҳои форсӣ ва туркӣ озодона эҷод мекард. Шумораи асархои ӯ ба ёздаҳ мерасад. Аммо то имрӯз ҳафт асари шоир маҳфуз мондааст.

# «Ҷунунӣ (ғазалиёт)»
# «Нодирӣ (маснавӣ)»
# «Завқу-л-муҳибб» (ба забони туркӣ)
# «Мухаммасот»
# «Ганҷу-л-ошиқин»
# «Маъдану-л-ҳол»
# «Васиятнома»

## Даргузашт
Мавлавӣ Ҷунунӣ дар синни 77-солагӣ дар соли 1877 (мутобиқ ба 1295 ҳ. қ.) даргузашт. Мазори шарифаш зиёратгоҳи аҳли дил шудааст.

## Осор
* Мавлавӣ Ҷунунӣ. Маъдану-л-ҳол. — Душанбе: Сафват, 2009. — 858 с.

## Эзоҳ
Ғуломризо Қудсӣ

**Ғуломризо Қудсӣ** (, тахаллус дар шеър: **Қудсӣ**; ) — и эронӣ.
мини|алт=gholamreza ghodsi|gholamreza ghodsi
## Зиндагинома
Ғуломризо Қудсӣ дар соли 1304 дар Машҳад ба дунё омад, насаби ӯ ба Мирзо Муҳаммадҷон Ғуломризо Қудсии Машҳадӣ, шоири машҳур давраи Сафавия мерасад, ки хизонадори остони Қудсро бар уҳда дошт ва дар аҳди Шоҳҷаҳон, ки асри равнақи шеър форсӣ дар Ҳинд буд ба онҷо сафар кард.

Ғуломризо Қудсӣ пас аз гузарондан давраи ибтидоӣ, ба таҳсилоти қадима рӯй овард. Адабиёти араб, фиқҳу усул ва мантиқу фалсафаро аз маҳзари фузалои бузурги Хуросон аз ҷумла Муҳаммадтақӣ Адиби Нишобурӣ (адиби дувум) ва Ҳошим Қазвинӣ фаро гирифт ва сипас дар донишкадаи маъқул ва манқул (донишкадаи илоҳиёт) таҳсил кард.

Аз шонздаҳсолагӣ сурудани шеърро оғоз кард. шоири ғазал буд ва ба сабки ҳиндӣ гароиш дошт ва дар заминаҳои иҷтимоъӣ ва сиёсӣ шеършро ба кор гирифт.

Ғуломризо Қудсӣ бо ангезаи ташаккул бахшидан ба авзоъи адабии хостагоҳаш «Анҷуман адабии Фирдавсӣ»-и Машҳадро бунёд ниҳод. Ӯ дар соли 1325 ба иттифоқи тане чанд аз дӯстонаш ба таъсиси ин анҷуман ҳиммат гумошт.

Ӯ аз замони давлати Муҳаммад Мусаддиқ бо сурудани ашъор иҷтимоъӣ ва инқилобӣ ба мубориза бо ҳукумат пардохт ва дар солҳои 1342 ва 1351 дастгир ва ба зиндон уфтод. Муддат маҳкумияти сиёсии ӯ 5 сол ба тӯл анҷомид.Бахш умдае аз навиштаҳову ашъори Ғуломризо Қудсӣ дар ҳамон даврон аз байн рафт. Чанд дафтари шеър низ дар зиндон суруда буд, ки тавассути маъмурини режем паҳлавӣ забт шуд; Аммо ҳаргиз ба ӯ бозгардонда нашуд.Чунонки борҳо дар ашъораш ба он ишора кардааст:

Вай барои тадвини девони шеъри ҷаддаш Мирзо Муҳаммадҷон Ғуломризо Қудсии Машҳадӣ ба Ҳиндустон рафт, ки ангезаи сафари ӯ ба даст овардани соири нусхаҳои хаттии ин шоир буд.

Ғуломризо Қудсӣ дар Донишгоҳи Фирдавсии Машҳад ба тадриси забону адабиёти форсӣ ва арабӣ иштиғол дошт.

## Даргузашт
Дар 21 озари 1368 дар син 64 солагӣ бар асари сактаи қалбӣ даргузашт. Ӯро дар ғурфаи 168 дар ҷавори ҷӯдии шоир, дар саҳни озодии ҳарами Имом Ризо ба хок сипурданд.

## Китобшиносӣ
* «Маҷмӯъаи шеър», китоби шеъри имрӯзи Хуросон, 1342.
* «Маҷмӯъаи шеър», ғазали муосири Эрон
* Девони ашъори «Нағмаҳои Қудсӣ; Бо муқаддимаи Меҳрдоди Авесто», чопи интишорот Идораи кулли фарҳанг ва иршод, 1370.
* «Маҷмӯъаи шеър», китоби насиме аз диёри Хуросон, 1370.
* «Ёрони паёмбар», дар бораи таърихи ислом, чопи Биъсат

## Намунаи ашъор
;Моро бас

;Кош будам

## Эзоҳ
Замирии Ҳамадонӣ

**Замирии Ҳамадонӣ** (; ? — қарни XVI) — шоири эронӣ.

## Зиндагинома
Падараш Ҳайронӣ низ шоир буд. Замирии Ҳамадонӣ дар дарбори ҳукмрони давраш хидмат карда, ғазалу қасидаҳо, рубоиҳо иншо мекард, ки тавассути тазкираҳо то замони мо расидаанд. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Верста

**Верста** — андозаи қадимии русии дарозӣ (роҳ), ки дар осори адабӣ аз асри 11 ёдоварӣ мешавад. Бузургии верста вобаста ба шумора (ки аз онҳо иборат аст) ва бузургии сажен борҳо тағйир ёфтааст. Аз охири асри 18 то ҷорӣ шудани Системаи метрии ченакҳо 1 В=500 сажен = 1,0688 км буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ченакҳои масофа
Шаҳло Риёҳӣ

**Шаҳло Риёҳӣ** (; ) — ҳунарпеша ва коргардони эронӣ.

## Зиндагинома

## Эзоҳ
Верф

**Верф** (аз ) — корхонаест барои сохтан ё таъмири киштӣ. Одатан, онро дар соҳили уқёнус, баҳр, дарё, ҳавз ҷой медиҳанд.

Верфҳои обӣ (шинокунанда) низ мавҷуданд, ки киштиҳои нисбатан хурд месозанд. Верфҳои нахустин солҳои 3000–2778-и то м. дар Мисри Қадим пайдо шудаанд. Дар верфи киштисозӣ танаи киштиро месозанд, таҷҳизоти тана ва механизмҳоро, ки аз корхонаҳои дахлдор гирифтаанд, васл мекунанд, киштиҳои тайёрро ба истифода медиҳанд. Дар верфи васлкунии киштӣ қисмҳои киштиро, ки корхонаҳои махсус истеҳсол кардаанд, бо ҳам пайваст намуда, таҷҳизоти киштиро мечаспонанд, кори киштиро месанҷанд ва онро ба фармоишгар месупоранд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бозгашта (филм, 2015)

**«Бозгашта»** () — филми амрикоӣ дар жанри вестерни мутаҷаддиди ҳамосӣ ба коргардонии Алехондру Гунсолес Инёрриту аст, ки дар соли 2015 мунташир шуд. Филмномаи ин филм аз румоан «Бозгашта» навиштаи Мойкл Понк иқтибос шуда ва нависандагии онро Алехондру Инёрриту ва Морк Исмит бар ъуҳда доштанд. Бозигароне ҳамчун Леунорду Диикоприу, Том Ҳордӣ, Вил Пултер ва Домнел Глисун дар ин филм ба ифои нақш мепардозанд. Бозгашта барои нахустин бор дар 16 декабри 2015 дар Театри чинии TCL намоиш дода шуд ва намоши умумии он дар ИМА 25 декабри 2015 буд ва пахши ҷаҳонии он низ аз 8 январи 2016 оғоз шуд.

## Бозигарон

## Эзоҳ
Болид

thumb|Болид

**Болид** (, аз ) — найзаи партофташуда), 1) шиҳоб (метеор)-и дурахшониаш на камтар аз 4m (аз Зуҳра равшантар), ки андозаҳои кунҷии намоён дорад. 
Муниртарин Болид рӯзона ҳам намудор мешавад; шабона ҷилд ва думи онро низ дидан мумкин аст. Болид пайе мегузорад, ки аз гази иондор ва чанг иборат аст. Ҳангоми парвози болид баъзан садои махсус шунида мешавад ва радиоалоқа қатъ мегардад. Шиҳобҳо пеш аз ба Замин афтидан чун болид намоён ҳастанд. Баъзе болидҳо пурра насӯхта, дар шакли шиҳоб ба Замин меафтанд. 19 марти 1718 Г. Галилей парвози болиди ниҳоят бузургеро мушоҳида кардааст, ки «...чун Офтоб равшан буд». Яке аз болидҳои калонтарин «Бенешов» мебошад, ки дурахши он 21m бузургии ситоравӣ аст (барои муқоиса дурахши Моҳ – 13m, Офтоб – 26m). Аз рӯйи нақли шоҳидони афтиши шиҳоби Сихотэ-Алин (12 февр. 1947) он аз Офтоб равшантар буда, (дар рӯзи равшан) чашмро кӯр ва соя пайдо мекард. Барои мушоҳидаи юолидҳо дар ИМА, Канада ва Аврупо шабакаҳои махсус таъсис дода шуда буданд, лекин кори онҳо пурмаҳсул нашуд. Аз ин рӯ, ҳоло болидҳоро аз мушакҳои кайҳонӣ мушоҳида менамоянд. 
2) Намуди автомобилҳои пойгавии чархкушоди тез-суръат (то 335 км/соат), ки дар муқоиса бо Болид номи рамзии худро соҳиб шудаанд. Ҳар сол байни онҳо чемпионати ҷаҳон – «Формула-1» аз рӯйи пойгаи ҳалқавӣ гузаронда мешавад. Он аз марҳалаҳои алоҳида (гран-при) иборат буда, дар шаҳру мамлакатҳои гуногун мегузарад. Дар «Формула-1» сарнишинҳо байни худ барои унвони «Чемпиони ҷаҳон» ва дастаҳо барои «Ҷоми конструкторҳо» мубориза мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

Гурӯҳ:Ахтаршиносии мушоҳидавӣ
Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Марғун

**Марғун** () — деҳа дар ноҳияи Лайлаки вилояти Бодканд, Қирғизистон

Аҳолӣ — 2771 нафар дар соли 2009, 3290 нафар дар соли 2020, асосан — тоҷикон.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Лайлак
Шаҳло

**Шаҳло** () — номи занона.

## Дорандагони номи Шаҳло
* Шаҳло Ашуриён
* Шаҳло Музаффарова
* Шаҳло Риёҳӣ

Гурӯҳ:Номҳои занона
Гурӯҳ:Номҳои занонаи тоҷикӣ
Гурӯҳ:Номҳои аз арабӣ пайдошуда
Versace

**Gianni Versace S.p.A.** (**Versace**, Верса́че) — ширкати итолиёии истеҳсоли либос ва дигар ашёи бошукӯҳ.

Он соли 1978 аз тарафи моделйер Ҷанни Версаче (2.12.1946-15.7.1997) ташкил карда шуд. Аз соли 1997 сарварии ширкатро хоҳараш Данателла ба уҳда дорад. Тамғаи ширкати Versace ҷонвари баҳрӣ — медуза Ронданини мебошад. Самти асосии фаъолияти ширкати Versace тавлиду савдои ашёи боҳашмат, сарулибоси мардонаю занона, ороишот, атриёт, ҷавоҳирот, мебелу ҷиҳози ороиши хона, аз ҷумла тахтасангҳои сафолӣ, ашёи шустушӯ, зарф ва ғайра мебошад. Versace инчунин соҳиби ҳотелҳои навъи люкс дар Ҳолд Кости Австралия ва Дубайи Арабистони Саудӣ аст. Дар 60 кишвари ҷаҳон мағозаҳои хурд (бутикҳо)-и худро дорад. Баъди истиқлоли давлатӣ дар бозорҳои Тоҷикистон низ молҳои тамғаи Versace, аз қабили курта, шим, сумкаҳои занонаву мардона, пойафзор ва ғайра ба фурӯш бароварда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Лусайл

**Лусайл** () — шаҳр дар Қатар.

## Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022
Дар шаҳри Лусайл «варзишгоҳи миллӣ», махсусан барои маросими кушодашави ва ҷамъбасти Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022 сохта шудааст. Варзишгоҳ барои 86 000 нафар ҷойи нишаст дорад. Соли 2015 дар шаҳри Лусайл, Ҷоми ҷаҳон оид ба ҳендбол барои мардҳо баргузор шуда буд.

## Эзоҳ

## Манбаъ
Зенит

[thumb|300px|right|Зенит бараъкси [надир аст.]]

**Зенит** ( самту­-р­-раъс) — авҷ, нуқтаи ку­раи Осмон, ки мушоҳид дар болои сари худ ба таври амудӣ мушоҳида мекунад. 
Зенит яке аз тирҳои системаи координатаи уфуқӣ дар ну­ҷум буда, ба сифати самт барои андозагирии масофаи зенитии ҷирми мунир исти­фода мешавад. Нуқтаи Зенит муқобили самти надир во­қеъ гардидааст, ки бо самти қувваи ҷозиба мувофиқ ме­бошад.

## Ҳамчунин нигаред
* Геодезия
* Надир

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Заминсанҷӣ
Зенит (мазмунҳо)

**Зени́т** — может означать:

* **[[Зенит]]** — авҷ, нуқтаи ку­раи Осмон, ки мушоҳид дар болои сари худ ба таври амудӣ мушоҳида мекунад.

## Здания, сооружения
* «Зенит» — бонки тиҷоратӣ дар Москва.
* «Зенит» — толори консертӣ дар Париж.
* «Зенит» — истгоҳирадиои Санкт-Петербург.
* «Зенит» — истгоҳи Петербург метрополитен.

## Спорт
### Бошгоҳи футбол
**Фаъол**:
* «Зенит» — Ветрен-Дол, Болгария
* «Зенит» — Пенза, Россия
* **«[[Зенит (бошгоҳ, Санкт-Петербург)|Зенит]]»** — Санкт-Петербург, Россия
** «Зенит-2» — Санкт-Петербург, Россия.
* «Зенит» (занҳо) — Санкт-Петербург, Россия
* «Зенит-Ижевск» — Ижевск, Россия
* «Зенит» (занҳо) — Ижевск, Россия

### Другое
* «Зенит» — стадион в Волгограде.
* «Зенит» — центральный республиканский стадион в Ижевске.
* «Зенит» — стадион в Иркутске.
* «Зенит» — стадион в Туле, существовавший в 1929—1980 годах.
* «Зенит» — название стадиона «Волга» в Самаре в 1937—1961 годах.
* «Зенит» — название стадиона «Металлист» в Харькове в 1940—1947 годах.

## Техника
* «Зенит» — марка ряда образцов советской, а позднее — российской и белорусской фотографической техники, поставлялись на экспорт под товарным знаком «Zenit».
** «Зенит» — советский малоформатный однообъективный зеркальный фотоаппарат, первый зеркальный фотоаппарат, выпущенный под маркой «Зенит».
** «Зенит» — малоформатные компактные фотоаппараты, выпускавшиеся на Красногорском механическом заводе с 2000 по 2002 год.
** «Зенитар» — семейство советских и российских объективов для зеркальных фотоаппаратов, выпускаемых Красногорским механическим заводом.

### Военная техника
Виды военной техники, предназначенные для противовоздушной обороны, с круговым обстрелом и очень большим углом возвышения (стрельбой «в зенит»):
* Зенитное орудие, «зенитка»
* Зенитный гранатомёт
* Зенитный пулемёт
* Зенитная самоходная установка
* Зенитная управляемая ракета
* Зенитно-артиллерийский комплекс
* Зенитный ракетный комплекс
* Зенитный ракетный комплекс морского базирования
* Зенитный ракетно-пушечный комплекс
* Зенитные башни люфтваффе
* Список советских и российских зенитно-ракетных комплексов.

### Винтовки
* «Зенит» — ЦВ-55 «Зенит», однозарядная произвольная винтовка калибра 7,62 мм (1956—1961).
* «Зенит-2» — ЦВ-56 «Зенит-2», произвольная винтовка калибра 7,62 мм (1961—1969).

### Ракетно-космическая техника
* «Зенит» — тип советских разведывательных космических аппаратов (1961—1994).
* «Зенит-2» — советская/украинская ракета-носитель среднего класса.
* «Зенит-М» — казахстанский космический ракетный комплекс в составе комплекса «Байтерек» на Байконуре.
* «Зенит-2М» — украинская ракета-носитель среднего класса.

## Остановочные пункты
* 

## Ҳамчунин нигаред

* 
* 
* 
* 
* 
* Зенитная дуга
* Зенитные ракетные войска России
* Зенит-телескоп
* Зенитное часовое число

## Эзоҳ
Варзишгоҳи миллӣ (Лусайл)

**Варзишгоҳи Лусайл** (استاد لوسيل) — варзишгоҳ дар Лусайл.

## Ҷоми ҷаҳон оид ба футбол 2022
Дар ин «варзишгоҳи миллӣ», даҳ бозии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022: се бозӣ дар гурӯҳи С, ду бозӣ дар гурӯҳи G ва як бозӣ дар гурӯҳи H баргузор гардид.
Инчунин дар ин варзишгоҳ, дар қисмати плей-офф чор бозӣ ва бозии финалӣ баргузор гардид..

* Бозиҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022 дар «Варзишгоҳи миллӣ» дар Лусайл:

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футбол дар Қатар
Зарби қадим

**Зарби қадим** () — яке аз зарбҳои қадими мусиқии классикии форс-тоҷик.

Зарби қадим барои нақоранавозон тасниф шуда, бо номи «Усули нақорачиён» маъмул буд. Зарби қадим аз 8 зарб: 4 зарби сабук ва 4 зарби гарон (сақил) иборат аст. Сохтори зарбии он чунин аст: тан танан дира дим тан дирно дир тан дир тананӣ (танано). Дар таълифоти назарии мусиқӣ Зарби қадим ба ҳафт зарби маъмули мусиқӣ тавзеҳ ва дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқӣ хуб пазируфта шудааст. Бисёр устодони мусиқӣ, аз ҷумла Хоҷа Абдулқодири Гӯянда, Хоҷа Ризвоншоҳ, Устод Шодӣ, Ғулом Шодӣ ва дигарон бо такя ба сохтори зарбии Зарби қадим таснифоти зиёд эҷод намудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии классикӣ
Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Зулумарти Шимолӣ

**Зулумарти шимолӣ** — пирях дар Помири Шарқӣ. Дар мавзеъи васлшавии қаторкӯҳи Савуқдара ва Зулумарт, дар қисми шарқии қуллаи Белавлӣ ва саргаҳи рӯдхонаи Савуқсой воқеъ аст. Дарозиаш 11,65 км бараш 700– 1000 м, масоҳаташ 39,8 км². Баландии нӯги забонаи пирях 4400 м, баландии хатти барф аз 4900 то 5020 м.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Пиряхҳо
Қӯрғон (ноҳияи Лайлак)

**Қӯрғон** () — деҳа дар ноҳияи Лайлаки вилояти Бодканд, Қирғизистон

Аҳолӣ — 2248 нафар дар соли 2020.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Лайлак