open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Муъаллақот

**Муъаллақот** (арабии *المُعَلَّقات*) — машҳуртарин навиштаҳо ва гуфтораҳои арабии пеш аз ислом дар шеъри фасеҳ аст. 

Қасоиди бисёр зебо, пурбор ва пурмаъно, ки ҳар як аз онҳо маънии вижае дар бар дорад. Гӯяндгони ин қасоид ба «Шуъарои-л-муъаллақоти-с-сабъ», яъне асҳоби муъаллақоти сабъ маъруф ҳастанд ва асҳоби муъаллақоти сабъ ҳафт тан аз шоъирони рӯзгори ҷоҳилияти араб (пеш аз мусулмон шудан) буданд, ки ҳар як қасидаи ғарро сурудаанд. Моҷарои овехтани ин ашъор аз девори Каъба иддаъои бедалелӣ аст ва ба далели инки ин иддаъо бисёр оҳангин ва хаёлангез аст, ба суръат машҳур шудааст ва ҳамин қасоид аст, ки дар «ас-свна»-и аҳли илм ба сабуъаи муаллақа ва муаллақоти сабуъ машҳур аст. Гӯянд ваҷҳи тасмияи ин қасоид ба ал-муъаллақот аз онҷост, ки монанди гавҳари гаронбаҳо дар гӯшу зеҳни шунавандаи он муъаллақ мешудааст.

## Тафсир
ал-Муъаллақот ном «ҳафт қасида» аз шоъирони фасеҳ ва балиғи араб аст, ки аз рӯйи тафохур бар дарвозаи Каъба овехта буданд, то содир ва вориди ҳар диёр мушоҳида намоянд. Араб бар он аст, ки дар аҳди ҷоҳилият ҳафт қасида аз ҳафт шоъири мақбули ҳамагон буд ва он ҳафт бар ҷамеъи ашъори дигар шоъирон раҷҳон дошт ва дар ҳақиқат, муаррифи рӯҳу нишоти ҳаёти араб буд. Аз ин рӯ, онҳоро навишта ва бар хонаи Каъба овехтанд ва бад-ин муносибат онҳоро «муъаллақот сабъ» ва гоҳ «сабъи тивол» номидаанд. Ҳамчунин, баъзе аз муаррихон ба «даҳ қасида» низ ишора намудаанд ва онро «муъаллақоти ъашр» номидаанд.

Гӯянд: Аввалин касе, ки ин қасоидро ҷамъоварӣ намуд, Ҳаммод Ровия буд. Вай баъд аз ҷамъоварии қасоид, онҳоро «ал-қасоиди-с-сабъу-т-тивол» номид. Ҳамчунин гӯянд: Онҳоро «ал-муъалақаот» номид. Ривоят аст, ки вай гуфта ин ашъор зеботарин ашъорӣ аст, ки токунун араб гуфтааст ва араб даврон ҷоҳилият чунин қасоидиро «ал-муъаллақот ё ас-самут» меномидаанд. Адибону нависандагони араб бар онанд, ки ин қасоид дар асл «даҳ қасида» будааст, вале баъзе аз нависандагон ва китобҳо гоҳе номи қасидае овардаанд ва гоҳе номи қасидаи дигареро раҳо кардаанд, бино бар ин, дар кутуби қадима аз ҳафт қасида ном бурда шудааст, чунонки Ибни Калбӣ" ва Ибни Абд Раббаҳ соҳиби китоби «Иқту-л-фарид» мегӯяд. Бино бар ин, дар кутуби қадима аз «сабъаи муъаллақот» ёд шудааст. Дар ин боб нависандагон дар ҳайрат афтодаанд, ба ин сабаб, ки касоне гуфтаанд «Сабъаи муъаллақот» ва касоне дигар навиштаанд «Ашраи муъаллақот».

Ин қасоид борҳо чоп шудааст ва шарҳҳои бисёр бар онҳо навиштаанд ва ҳар қасида аз қасоиди муъаллақот шомили 81 то 100 байт аст.

## Муъаллақоти сабъ
* قفا نبک من ذکری حبیب و منزلِ аз Имрулқайс ибни Ҳаҷари Киндӣ;
* هل غادر الشعراء من متردمِ، аз Антара ибни Шаддоди Абасӣ;
* أمن أم أوفی دمنة لم تکلم аз Зуҳайр ибни Абисалмо;
* أمن أم أوفی دمنة لم تکلم аз Амр ибни Кулсум;
* آذتنا ببینها أسماء аз Ҳорис ибни Ҳуллаза;
* عفت الدیار محلها ومقامها аз Лабид ибни Абирабеъа;
* لخولة أطلال ببرقة ثهمد аз Турфа ибни Абд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Адабиёти араб
Ҳадис Наҷафӣ

**Ҳадис Наҷафӣ** () (5 январи 2000 – 5 январи 2022) яке аз муътаризон дар Эътирозоти саросарӣ Эрон буд, ки дар Меҳршаҳр, Караҷ аз сӯи нерӯҳои низомии Ҷумҳурии Исломии Эрон кушта ва шаб ба хок супурда шуд. Даргузашти ӯ дар расонаҳои байналмилалӣ ба таври густурда бозтоб ёфт ва Наҷафӣ Монанди Маҳсо Аминӣ рамзи тавонмандии занон ва эътирозҳои пайваста алайҳи ҳукумати Эрон шуд.

Наҷафӣ дар тарабхонае воқеъ дар хиёбони Эрам дар Меҳршаҳри Караҷ кор мекард. Ӯ се хоҳари калонӣ ва як бародари хурдӣ дошт ва фарзанди чорум буд. Вай дипломи тарроҳии дӯзандагӣ дошт. Шаби чоршанбеи 5-уми январи 2022, тахминан соати 20:00 Наҷафӣ дар хиёбони Эрам, Меҳршаҳр, Караҷ ба ӯ тири нерӯҳои амниятӣ бар рӯй гардан ва қафаси синааш бархӯрд ва бар асари захмҳои бардоштааш даргузашт. Хонаводааш аз сӯи нерӯҳо маҷбур шудабуданд, ки марги ӯ ро табии нишон бидаҳанд. Асосан мақомоти Ҷумҳурии Исломии далели кушта шудани эътирозгаронро худкушӣ, бемории аслӣ, газидани саг ва ҳатто тирандозии эътирозгарон ба сӯи ҳамдигар медонанд.

## Эзоҳ
Меҳргон (бозор)

«**Меҳргон»** (пештар «Пойтахт 90») — бозори озуқаворӣ дар шаҳри Душанбе буда, моҳи сентябри соли 2014 ба истифода дода шудааст. Масоҳати умумии бозор тақрибан 30 ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад. Бозорро ширкати сохтмонии «Строй комплекс» ба маблағи ҳудуди 40 миллион доллари амрикоӣ бунёд кардааст.

Дар робита ба тахриби бозори Путовский («Баракат») дар маркази пойтахти Тоҷикистон ва барҳам додани бозори дигари ғизоии «Шоҳмансур» дар охири соли 2017 дар асоси Нақшаи генералии тасдиқшудаи азнавсозии Душанбе, бозори Меҳргон дар канори шарқии шаҳри Душанбе сохта шудааст. Масоҳати умумии бинои бозор тақрибан 10 ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад. Бино аз 3 ошёна иборат аст. Дар ошёнаи якум асосан мева, кулча, лӯбиё, гӯшт, чака, ҳанут ва меваҳои хушк мефурӯшанд. Дар ошёнаҳои дуюм ва сеюм дӯконҳои либосфурӯшӣ, қаҳвахонаҳо ва салонҳои хидматрасонӣ, аз ҷумла хадамоти молиявӣ, алоқаҳо ҷойгиранд. Дарвозаҳои бино, ки аз чӯби кандакорӣ сохта шудаанд, дарун бо сутунҳои сафеди тиллоранг оро дода шудаанд.

## Нигористон

Акс:Mekhrgon market in Dushanbe 18.jpg|
Акс:Mekhrgon market in Dushanbe 19.jpg|
Акс:Mekhrgon market in Dushanbe 06.jpg|
Акс:Mekhrgon market in Dushanbe 26.jpg|
Акс:Mekhrgon market in Dushanbe 25.jpg|
Акс:Mekhrgon market in Dushanbe 01.jpg|


## Эзоҳ

Гурӯҳ:Бозорҳои Душанбе
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Душанбе
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2014 дар Тоҷикистон
Фуот Уқтой

**Фуот Уқтай** (; ) — сиёсатмадори турк, ноиби раисиҷумҳури Туркия аз 10 июли 2018. Аз 19 июни соли 2016 то таъйин шуданаш ба ҳайси ноиби президент муовини сарвазири Туркия буд.

## Зиндагинома
Соли 1964 дар Чекереки вилояти Йузғот (маркази Туркия) ба дунё омадааст. Соли 1985 факултети менеҷменти Донишгоҳи Чукуроворо хатм намуда, дар он ҷо ба ҳайси ходими илмӣ кор мекард. Соли 1990 дараҷаи магистрро дар Донишгоҳи Уэйн (Детройт, ИМА) дар соҳаи тиҷорат ва истеҳсолот гирифтааст. Баъдан ӯ дар ҳамин донишгоҳ дарҷаи докториро гирифт. Ихтисосаш мошинсозӣ ва иртиботот буд .

## Эзоҳ
Чим

мини|Чими буридашуда
мини|Алафи печонидашуда дар ферма
**Чим** — қабати рӯизаминии хок, ки аз растаниҳои сералаф (асосан дар марғзор ё дашти сероб) иборат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

Гурӯҳ: Боғдорӣ
 Гурӯҳ:Биогеография
Гурӯҳ:Чимҳо
Заргар

**Заргар** — совхози тухмипарварӣ дар ш. Ваҳдат. Соли 1984 таъсис ёфта буд. Заргар дар ибтидо 593 га замини корами обӣ, 50 га замини лалмӣ, 233 га чарогоҳ ва ферма (130 гов), 5 трактори тасмачарх, 10 трактори навъи МТЗ дошт. «З.» солҳои 1984–97 совхоз ва 1998–2003 колхоз буд. Дар асоси қарори раиси ш. Ваҳдат № 346 аз 29.08. 2003 Заргар ба хоҷагиҳои деҳқонии Заргар, Табарбой, Раҳматулло, Қурбониён ва ғ. ҷудо шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Совхозҳо
Қарожиғоч

**Қарожиғоч** () — деҳа дар вилояти Ҷалолобод, Ҷануби Қирғизистон. Маъмуран шомили ноҳияи Оқсӣ ҳамон вилоят мебошад.

## Аҳолӣ
Аҳолӣ — 2019 нафар дар соли 2022.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Оқсӣ
Шери осиёӣ

[thumb|right|280px|Ассирийский [барелйеф, изображающий охоту на львов.]]
**[[Шер]]и осиёӣ** ё **Шери** **порсӣ** () — як зернамуди шерест, ки дар Осиёи Ҷанубӣ зиндагӣ мекунад.

Ин намуди шери Осиёиро бори аввал соли 1826 зоологи австриягӣ Иоганн Н. Майер ба таври муфассал тавсиф намуда, онро Фелис Лео Персикус (*Felis leo persicus*) номидааст.. Ҳоло танҳо дар ҷангалҳои воқеъ дар гуҷароти Ҳинд ёфт мешавад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Шерҳо
Гурӯҳ: Ширхӯрони Осиё
Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Тӯби голф

thumb|right|220 px|Тӯби голф дар замони муосир
thumb|right|220 px|«Тӯбҳои пар»

**Тӯби голф** — туб барои бозӣ кардан дар бозии голф.

Аввалин тӯбҳо барои бозиҳои монанд ба голфҳои муосир тӯбҳои чӯбии аз дарахти сахт сохташуда буданд ва дар асрҳои 14-17 истифода мешуданд. Дар асри 17 бори аввал ба истилоҳ «тӯбҳои пар» (featherie balls) пайдо шуданд: ба онҳо халтаҳои аз чармини мудаввар дӯхта, бо парҳои пешакӣ кафшершуда ва нармшудаи мурғ ва гусфанд, баъд бо ранги сафед (одатан) ранг мекарданд.

## Ҳамчунин нигаред
* Голф

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Голф
Гурӯҳ:Тӯбҳо
Чоҳи абаржарфи Кола

**Чоҳи абаржарфи Кола** (, СГ-3) — амиқтарин чоҳи сохтаи башар ва амиқтарин ҳуфраи маснӯъии кураи Замин, ки арзиши илмӣ дорад. Бахше аз системи чоҳҳои абаржарфи дар ИҶШС буд. Дар 15 километрии шарқи рустои Никел ва 10 километрии ғарби шаҳри Заполярний воқеъ аст.

Дар соли 1997 дар рекордҳои Гиннес ба унвони амиқтарин таҳоҷуми инсон ба пӯстаи замин сабт шуд ва то ба имрӯз чунин боқӣ мондааст. Ҳамчунин то соли 2008 **тӯлонитарин** чоҳи ҷаҳон буд, замоне, ки чоҳи нафти Maersk Oil BD-04A (12 290 м, ҳавзаи нафтии Ал-Шоҳин, Қатар) бо кунҷи тез нисбат ба сатҳи замин кофта шуд. Дар ҳоли ҳозир, тӯлонитарин чоҳ Z-44 Чайво (Русия) — 15 км (рекорд дар соли 2017 сабт шуд) аст, ки барои тавлиди нафт дар қафасаи Сахалин ҳаффорӣ шудааст.

Ҳаффории чоҳ ва таҷзияву таҳлили маводди бадастомада тавассути Экспедитсияи заминшиносӣ ва иктишофии ҳаффории амиқи муҷтамеъи Кола таҳти раҳбарии доимии Дэвид Губерман анҷом шуд.

Дар натиҷаи ҳаффорӣ, ки аз соли 1970 то 1991 ба таври мутановиб анҷом шуд, жарфои чоҳ  метр буд. Қутри қисмати болоӣ  ва қутри қисмат пойин  сантиметр аст, ки пас аз як чанде ҳаводис дар соли 1994 чоҳ баста шуд.

Дар баҳори соли 2020, мақомоти Мурманск эълом карданд, ки қасд доранд чоҳи абаржарфи Коларо ба як ҷозибаи гардишгарӣ табдил кунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Илм дар ИҶШС
Ҳамза Боқиев

**Ҳамза Боқиев** (*Боқиев Ҳамза Олимович*; 15 январи 1969, деҳаи Каздон, ноҳияи Айнӣ) — номзади илмҳои филология, дотсент. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2010). Аълочии маорифи Тоҷикистон

## Зиндагинома
Ҳамза Боқиев 15 январи 1969 дар деҳаи Каздони ноҳияи Айнӣ дар хонадони зиёӣ ба дунё омадаст. Солҳои 1976—1986 — таҳсил дар мактаби миёнаи № 5 ноҳияи Айнӣ. 

## Корнома
Солҳои 1986—1987 коргари корхонаи қаннодии ноҳияи Айнӣ. Солҳои 1987—1989 хидмат дар сафи  Артиши Шӯравӣ, дар шаҳри Боку, Ҷумҳурии Озарбойҷон. Солҳои 1989—1990 узви колхози «Тоҷикистон»-и ноҳияи Айнӣ. 

Солҳои 1990—1995 донишҷӯйи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон. Солҳои 1995—1996 коромӯз-тадқиқотчии кафедраи адабиёти тоҷики Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон. Солҳои 1996—1999 аспиранти рӯзонаи кафедраи адабиёти тоҷики Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон. Солҳои 1999—2001 муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон.Соли 2000 Ҳамза Боқиев номзад ба мақоми вакили Маҷлиси намояндагони маҷлиси олӣ буд. Солҳои 2001—2005 мудири кафедраи фанҳои гуманитарӣ ва маълумоти умумии Коллеҷи тиббии шаҳри Душанбе. Солҳои 2005—2008 дотсенти кафедраи забонҳои Донишкадаи нақлиёти Тоҷикистон. Солҳои 2008—2009 дотсенти кафедраи адабиёти тоҷики Донишгоҳи забонҳои Тоҷикистон, 2009—2015 мудири кафедраи забонҳои тоҷикӣ ва русии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон.Дотсент Ҳамза Боқиев ба давлатҳои Эрон, Озарбойҷон,Узбекистон сафар кардааст.Ҳамза Боқиев аввалин бор дар адабиёт "трилогияи сафарнома"-ро ҷорӣ кардааст.Муаллифу мураттиби китобҳои "Боз омадам бар диёри хеш", "Бар диёри хеш меҳмон омадам","Теҳроне ки ман шинохатам", "Одам ба одам зинда аст","Мирхон","Баландахтар","Шаҳсавои сангари мардонагӣ","Саромаде дар тамаддуни навин","Таърихи адабиёти Юнону Рими бостон", "Таърихи адабиёти Амрико","Таърихи адабиёти ҷаҳон", "Як қадам роҳ то Бухоро" ва зиёда аз 200 мақолаи илмӣ омавӣ мебошад.Таҳти роҳбарии Ҳамза Боқиев 3 нафар аспирантҳо дар ҳоли омодагӣ ба дифои рисолаи номзадӣ мебошанд.Ҳамза Боқиев тавонист дар илми филологияи тоҷик номи худро бо ҳарфҳои заррин сабт созад.

Аз соли 2015 мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистонба номи С. Айнӣ.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии матбуоти Тоҷикситон (2003),
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2005).
*Медали 90 солагии "ДДОТ"(2022)
*Ифтихорномаи Вазорати мориф ва илм(2010)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Майдони голфбозӣ

thumb|right|200px|Қисмҳои майдони голф:
,
,
,
,
,
,
,
,
,

**Майдони голфбозӣ** — иншооти варзишие, ки барои бозии голф пешбинӣ шудааст.

Ин як майдони девордорест, ки аз якчанд воҳид то якчанд гектар алаф шинонда, дар қитъаҳои гуногун ва баландии гуногун бурида ва бо мавҷудияти эҳтимолии унсурҳои дигар (масалан, дарахтон ё ҷисмҳои хурди об ё рег, ки ба сифати монеа хидмат мекунанд) сохта шудааст иборат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Michael J. Hurdzan: *Golfplatz Architektur*. E. Albrecht, 1999, ISBN 3-87014-090-9.

## Ҳамчунин нигаред
* Голф

Гурӯҳ:Иншоотҳои варзишӣ
Гурӯҳ:Голф
Муллоназар Холназаров

**Муллоназар Холназаров** (зод. 28 сентябри 1954, деҳаи Дарғ, ноҳияи Айнӣ, вилояти Ленинобод) — низомии тоҷик, полковник.

## Зиндагинома
Муллоназар Холназаров 28 сентябри соли 1954 дар деҳаи Дарғи ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Дар соли 1976 факултети шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст.

Соҳиби 5 фарзанд мебошад.

## Корнома
Солҳои 1982—1985 тарҷумон дар Афғонистон, солҳои 1988—1992 корманди ҷамияти «Китоб», 1992—1993 мудири матбуоти Фронти халқии Тоҷикистон буд.

Аз соли 1993—2005 дар Вазорати мудофиа ба ҳайси муовин сардори сарситоди Қувваҳои мусаллаҳ хидмат кардааст. Аз соли 2005—2015 ба кори ҳарбӣ-дипломатӣ гузашта, аташеи низомӣ дар кишварҳои Қирғизистон, Қазоқистон ва Эрон фаолият кардааст. Полковник Муллоназар Холназаров ба давлатҳои Амрико, Олмон, Афғонистон, Чин, Қазоқистон, Эрон, Русия, Узбекистон, Қирғизистон, Молдова ва ғайраҳо сафарҳои корӣ анҷом додааст. Муллоназар Холназаров соли 1997 ба рутбаи подполковник ва соли 1998 ба рутбаи палковник мушарраф гардидааст. Палковник Муллоназар Холназаров дар амалётҳои муҳими ҳарбию низомӣ дар ноҳияҳои гуногуни Тоҷикистон иштирок карда дар ин набардҳо ҳамеша аз ақлу хираду худ бар муқобили душман истифода кардааст. Айни ҳол палковник Муллоназар Холназаров ҳамчун сарходими Инистути омузиши масалаҳои Осиё ва Аврупо фаолият дорад. Узви Иттифоқи рӯзноманигорон ва муаллифи беш аз 30 мақолаҳои илмӣ оммавӣ.

Муллоназар Холназаров муаллифи китобҳои «Дар чашмони хотираҳо», ва "Эрони муосир" мебошад.

## Ҷоизаҳо
Муллоназар Холназаров бо ордени Спитамен ва беш аз 15 медалӣ ҷангӣ қадр шудааст.

## Эзоҳ
Зарина Бадалова

**Зарина Бадалова** (14 феврали 1988, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театру синамо ва садогузори филм.

## Зиндагинома
Зарина Бадалова 14 феврали соли 1988 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Ӯ дар хонавода фарзандӣ хурдӣ буд. Дар мактаби № 51-и шаҳри Душанбе таҳсил карда, аз синни 12-солагӣ шавқи ҳунарпеша шуданро доштааст. Пас аз хатми мактаб бинобар мухолифати модараш барои ҳунарпеша шудани ӯ, иҷборан ба коллеҷи тиббӣ ҳуҷҷат месупорад, аммо ба азмаш устувор истодаву ба дарс намеравад. Хонавода исрору саъйи ӯро дида, дигар эътироз намекунанд ва Зарина дар соли 2007 ба факултаи актёри драма ва кинои Донишкадаи фарҳанг ва санъати Тоҷикистон дохил шуда, соли 2012 онҷоро хатм мекунад. Ҳоло ҳунарпешаи Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов мебошад.

## Театр
Дар соли аввали донишҷӯӣ муаллими донишкада Нозим Меликов ба ӯ пешниҳод мекунад, ки дар Театри ҷавонони Тоҷикистон нақши духтари ҷавонро бозӣ кунад. Ба пешниҳоди устодаш ӯ ба театр омад бори аввал дар саҳна дар

намоишномаи «Рӯзе дарозтар аз қарн» аз рӯи асари Чингиз Айтматов нақши Ҷамиларо бозидааст.

Дар саҳнаи театр нақшҳои зиёде офаридааст. Ҳамчун коргардон намоишномаи «Замоне барои ишқ…» — ро ба саҳна гузоштааст.

## Синамо
Дар синамо нақшҳои камтаре дорад, бо ин ҳол, дар соли 2021, дар ду филми тоҷикӣ ба таври ҳамзамон бозӣ кард.

## Ҷоизаҳо
2013 — Ҷоизаи беҳтарин нақши зан, ҷоизаи махсуси ҳакамон барои беҳтарин этюди коргардонӣ (Ҷашнвораи театрии «Нигоҳи нав», Душанбе).

2018 — Ҷоизаи беҳтарин нақши зан барои моноспетакли «Актриса» (Ҷашнвораи «Фазои ҷавонӣ», Сочӣ).

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*
Игор Тамм

**Игор Евгеневич Тамм** (; ) — и назарии аҳли шӯравӣ, барандаи ҷоизаи Нобел (1958), академики АИ ИҶШС (1953, узви вобаста 1933). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1954). Барандаи ду ҷоизаи Сталинӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи Нобел дар бахши физика
Гурӯҳ:Қаҳрамонони Меҳнати Сотсиалистӣ
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Нобел ба тартиби алифбо
Педро Новаес

**Педро Пена Спиллер Новаес** (; тав. 17 октябри 1996, Рио-де-Жанейро) — ҳунарпеша, мудел ва мусиқидони бразилӣ.

## Зиндагинома
Дар Рио-де-Жанейро таваллуд ва ба воя расидааст, ӯ писари актёрҳо Марселло Новаес ва Летисиа Спиллер. Вай ду бародари нимсола дорад, Диого Бета Новаес ва Стелла Спиллер Лурейро.

Байни солҳои 2017 ва 2019 ӯ бо стилист Исадора Алвес ду сол мулоқот кард.

## Фильмография
*2012 — «Жоозиньо де Карне Оссо» («Joãozinho de Carne Osso») 
*2013 — «Аурелия» («Aurélia») 
*2014 — «Издивоҷи Горете» («O Casamento de Gorete») 
*2016 — «Офтоби тулӯъ» («Sol Nascente») 
*2019-2020 — «Машқ: Ҳама роҳҳои дӯст доштан» («Malhação: Toda Forma de Amar»)
*2020 — «220 вольт: махсуси таваллуд» («220 Volts: Especial de Natal») 
*2022 — «Хостанд» («Procura-se») 

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Зодагони соли 1996
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои телевизиони Бразилия
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои Бразилия
Бозаргон

**Бозаргон** () ё **тоҷир** — фарде, ки шуғли худро муомилоти тиҷорӣ қарор медиҳад ва ба далели онки муомилоти тиҷоратӣ, хариду фурӯш ба қасди интифоъ аст, бинобарин куллияи ашхосе, ки мубодарат ба хариду фурӯш ё иҷораи амволи манқул менамоянд, тоҷир шинохта мешаванд.

Бозаргон мухаффафи бозоргон, савдогар, тоҷир. Истилоҳи бозоргон аз калимаи бозор ва пасванди гон, ки маънои лаёқат, лоиқи бозор буданро дорад, таркиб ёфтааст. Дар шакли бозургон ғалат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Асрори Сомонӣ

**Асрори Сомонӣ** (*Асрори Раҳмонфари Сомонӣ*; 1 ноябри 1952, деҳаи Артуч, ноҳияи Панҷакент — 14 феврали 2023, Душанбе) — нависанда, тарҷумон, адабиётшинос, ва рӯзноманигори тоҷик. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2014).

## Зиндагинома
Асрори Раҳмонфари Сомонӣ 1 ноябри соли 1952 дар деҳаи Артучи ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Соли 1969 мактаби миёнаи № 6-и шаҳраки Колхозчиён, соли 1974 факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро ба поён расондааст.

## Корнома
Баъди хатми донишгоҳ дар шуъбаи матншиносии Институти шарқшиносии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ ба кор пардохтааст. Солҳои 1980—1982 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ (дар Афғонистон), хидмати ҳарбиро ба ҷой оварда, баъдан фаъолияташро дар институти номбурда идома бахшидааст. Ҳамзамон, сармуҳаррири Студияи телевизиони Душанбе «Сомониён», сармуҳаррири ҳафтаномаи "Минбар «Трибуна», муҳаррири масъули ҳафтаномаи «Тоҷикистон», ёвари ректори Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон будааст. Муддате ёварии раиси ҶСШК «Нафтрасон» ва сардори КВД «Роҳи оҳани Тоҷикистон»-ро бар уҳда дошта, пайваста фаъолияти илмию эҷодиро ҳам пеш бурдааст.

## Таълифот
Аз овони мактабхонӣ ба шеъргӯйӣ пардохта, нахустин шеъру хабару мақолаҳояш дар авроқи рӯзномаву маҷаллаҳои ноҳиявӣ («Зарафшон») ва ҷумҳуриявӣ («Машъал»-у «Пионери Тоҷикистон») ба табъ расидаанд. Муаллифи беш аз 300 очерку мақолаи илмӣ ва илмии оммавӣ, рисолаҳои «Носири Хусрав — шоири мутафаккир» (1978), «Родмарди хуҷистакор» (2001), «Ёқути сурх» (2005), «Марди роҳ» (2006), «Рӯдакиро суханаш тилви нубост…» (2009) ва «Яккатози майдони Ҷомишиносӣ» (2014) мебошад.

Мураттиб ва муфассири куллиёту мунтахаботи осори Рӯдакӣ, Умари Хайём, Ҷалолуддини Румӣ, Ҳофизи Шерозӣ, Абрураҳмони Ҷомӣ, Фаттоҳии Нишопурӣ, Кироми Бухороӣ, Имлои Бухороӣ, Туғрали Аҳрорӣ, Лоиқ Шералӣ, Беранги Кӯҳдоманӣ ва дигарҳост.

### Тарҷумонӣ
Намунаҳоеро аз осори В. Ванчура, С.Есенин, Р. Ҳамзатов, Е. Э. Бертелс, Қ. Қулиев, Р. Бёрнс, Н. Доризо, С. Островой, Р. Фарҳодӣ, В. Воскобойников, Р. Киффер, А. Салим, Ӯ.Ҷамол ва ғ. ба тоҷикӣ гардондааст. Иддае аз навиштаҳояш дар матбуоти Эрону Афғонистону Ӯзбекистон мунташир ва ба забонҳои русиву ӯзбекӣ тарҷума шудаанд.

## Ҷоизаҳо
Бо чандин ордену медали ватаниву хориҷӣ, ифтихорномаҳо ва нишони «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» қадр шудааст.

Узви Созмони ховаршиносони шӯравӣ ва Анҷумани байналмилалии тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон «Пайванд» ва аз соли 1993 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, аз соли 2014 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

## Даргузашт
Асрори Раҳмонфари Сомонӣ 14 феврали 2023 дар шаҳри Душанбе даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Асрори Сомонӣ // Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ). —  : «Адиб», 2014, — С. 227. — 320 с. — ISBN 978-99947-2-379-9
Бозаргонӣ

**Бозаргонӣ**, **хариду фурӯш**, **савдо** — тавзеъи ҳар навъи колову ашё ва хадамоти марбут ба ин амалу фаъолият ҷиҳати таъмини ниёзмандиҳои гуногуни шахсию ҷамъиятии башарият.

Азбаски дар алоҳидагию танҳоӣ ҳеч шахс ё ҷомеае наметавонад ниёзмандиҳои худро таъмин кунад, доду гирифти ашёву коло дар сарзамине ё аз кишваре ба кишвари дигар аз замонҳои қадим ривоҷу равнақ дошт. Ҳамин тавр касб ё ҳунари бозаргонӣ ба вуҷуд омад. Бозаргонӣ ва густаришу таҳаввулоти он дар пешрафти тамаддуну фарҳанг ҳиссаи муҳимме доштааст. Дар даврони муосир бозаргонӣ асосан ду навъ аст: бозаргонии дохилӣ ва бозаргонии хориҷӣ. Бозаргонии дохилӣ дар ҳудуди як кишвар бо пули дар гардиши дохилибуда ва муқаррароту қонунгузории он анҷом дода мешавад. Бозаргонии дохилӣ аз бахшҳои давлатию хусусӣ иборат аст. Бозаргонии хориҷӣ хариду фурӯш байни ду ё чанд кишвар аст, ки бозаргонии байналмилалиро ба вуҷуд овард. Ҳар навъи коло, ашё ё маҳсулоти кишоварзие, ки дар дохили кишвар ба савдо намеравад ё изофа аз талабот аст, ба хориҷа бароварда мешавад, ки ин навъи коло, маҳсулот ё ашё дар он ҷо ё камтар истеҳсол мешавад ё умуман вуҷуд надорад. Бозаргонии хориҷӣ ё байналмилалӣ бо арз — пули кишвари хориҷӣ ё асъоре, ки муравваҷ аст, сурат мегирад.

## Нигаред низ
* Тиҷорат

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бозаргонӣ
Бозгашт (тасаввуф)

**Бозгашт** () — дар тасаввуф асли шашум аз усули ҳаштгонаи вазъкардаи хоҷа Абдулхолиқи Ғиждувонӣ, ки минбаъд хоҷа Баҳоуддини Нақшбанд се асли дигар бар онҳо афзуд ва усули ёздаҳгона дар заминаи таълимоти тариқати нақшбандия қарор гирифт (тибқи дигар тақсимбандӣ — аз рӯйи тартиб асли дуюм).

Бозгашт калимаи сирф форсӣ буда, дар баробари дигар истилоҳоти форсии таълимоти нақшбандия, аз қабили ёдкард, ёддошт, нигаҳдошт дар тамоми забонҳои дунё дар ҳамин шакли аслии худ истифода мешавад.
 
Моҳияти бозгашт аз он иборат аст, ки бояд мақсади соликро танҳо ризои Худованд ташкил диҳад. Аз ин рӯ, солик баъд аз ёдкард (зикри номи Аллоҳ), ки ба равише махсус сурат мегирад, ибораи зайлро ба забон меорад ё аз дил мегузаронад: «Илоҳӣ, Анта мақсудӣ ва ризока матлубӣ, фаътинӣ маҳаббатака» (Яъне: Худовандо, мақсуди ман Туӣ ва хушнудии Ту хоҳиши ман аст, пас, дӯстдории Худро ба ман бибахш). Маъмулан, солик бо ҳабси дам то ҳини танг шудани нафас номи Аллоҳро такрор мекунад; нафасро дар мақоми латифаи қалб (агар вазифаи ӯ зикр болои латифаи қалб бошад) сар дода, сипас ибораи мазкурро мегӯяд. Ғарази аслӣ аз бозгашт нафйи хотирҳо ба шумор меравад. Ба ин васила даруни солик аз ҳар хотири неку бад ва аз тасаввури мосивои Ҳақ фориғ шуда, зикри ӯ аз олудагӣ ва омезиши ғайр поку холис мегардад. Чун «мақсудияти шайъ мусталзими маъбудияти он аст» (таъбири шайх Аҳмади Сарҳиндӣ), бозгашт соликро аз тасаввури ҳар мақсуд ва маъбуде ҷуз Худо бозмедорад. Баъзеҳо гуфтаанд, ки бозгашт киноя аз руҷӯи зокир ба Худованд аст барои изҳори аҷзу тақсир, зеро тавфиқи зикр, ҳузур доштан ва кашфи асрор — ҳама ба ёрии Худованд аст .

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тасаввуф
Истирдод

**Истирдод**, **боздоди ҷинояткор**, **экстрадитсия** — дар ҳуқуқи ҷиноӣ супоридани шахсест, ки ҷиноят содир намудааст ё барои ҷинояти содирнамудааш адои ҷазо менамояд.

Қонуни ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 16 КҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон) барои супоридани шахсе, ки ҷиноят содир намудааст, ду ҳолатро пешбинӣ кардааст:
# шаҳрванди Тоҷикистон, ки дар ҳудуди давлати дигар ҷиноят содир кардааст, ба он давлат супорида намешавад, агар дар шартномаи тарафайн тартиби дигар пешбинӣ нашуда бошад;
# шаҳрванди хориҷӣ ё шахси бешаҳрванд, ки берун аз ҳудуди Тоҷикистон ҷиноят содир намуда, дар ҳудуди он қарор дорад, мутобиқи шартномаи байналмилалӣ метавонад барои ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидан ё адо намудани ҷазо ба давлати хориҷӣ супорида шавад.

Асоси ҳуқуқии ин меъёри ҳуқуқиро талаботи моддаи 16 Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил медиҳад, ки мувофиқи он «шаҳрванди Тоҷикистон дар хориҷи кишвар таҳти ҳимояи давлат мебошад. Ҳеч як шаҳрванди ҷумҳуриро ба давлати хориҷӣ супоридан мумкин нест. Супоридани ҷинояткор ба давлати хориҷӣ дар асоси шартномаи тарафайн ҳал мешавад». Дар ҳолати аввал сухан дар бораи шаҳрвандони Тоҷикистон меравад, ки дар давлати хориҷӣ ҷиноят содир намудаанд ва аз рӯйи қоидаи умумӣ онҳо ба давлати хориҷӣ супорида намешаванд, ба истиснои ҳолатҳое, ки бо шартномаҳои тарафайн (байнидавлатӣ) пешбинӣ шудаанд. Чунин шартномаҳо дутарафа ва бисёртарафа буда метавонанд. Мас., Конвенсия доир ба ёрии ҳуқуқӣ ва муносибатҳои ҳуқуқӣ оид ба парвандаҳои гражданӣ, оилавӣ ва ҷиноятӣ (байни давлатҳои аъзои ИДМ 7.10.2002 дар ш. Кишинёв ба имзо расида, бо Қарори Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1.10. 2004 таҳти № 1189 тасдиқ карда шудааст). Чунончи, дар моддаи 89-и ин Конвенсия омадааст, ки супоридани шахсе, ки шаҳрванди талабшавандаи Тарафи Аҳдкунанда мебошад, ба анҷом расонида намешавад. Яъне, тибқи ин санад, шаҳрвандони Тоҷикистон дар миқёси ИДМ дар ҳолати дар ҳудуди ин давлатҳо ҷиноят содир карданашон ба онҳо супорида намешаванд. Дар ҳолати дуюм сухан дар бораи он хориҷиён ва ашхоси бешаҳрванд меравад, ки берун аз ҳудуди Тоҷикистон ҷиноят содир намуда, вале дар ҳудуди Тоҷикистон қарор доранд. Меъёри конститутсионӣ оид ба манъи супоридани чунин шаҳрвандон ба давлати хориҷӣ ба онҳо татбиқ намегардад. Супоридани ашхоси хориҷӣ ва ашхоси бешаҳрванд ба давлати хориҷӣ дар асоси шартномаи байналмилалӣ сурат мегирад.

Истирдод бо ду мақсад анҷом дода мешавад: барои ба ҷавобгарӣ кашидан ва барои адои ҷазо. Лекин қоидаи умумии истирдоди ҷинояткор нисбат ба шахсе, ки ба ӯ дар Тоҷикистон паноҳгоҳи сиёсӣ дода шудааст, татбиқ намегардад, зеро тибқи талаботи қисми 3-и моддаи 16-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон «Тоҷикистон ба шаҳрвандони хориҷие, ки гирифтори вайронкунии ҳуқуқи инсон гаштаанд, метавонад паноҳгоҳи сиёсӣ диҳад». Ин қоида дар моддаи 89-и Конвенсияи мазкур низ пешбинӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи ҷиноятӣ
Боздорӣ (физиология)

**Боздорӣ** — дар физиология, фаъолияти асаб, ки ангезишро суст ё пешгирӣ мекунад.

Боздориро соли 1862 физиологи рус Иван Сеченов кашф кардааст. Вобаста ба маҳалли пайдоиш боздорӣ канорӣ (дар мушакҳо ё аносири ғадуддор) ва марказӣ (дар доираи силсилаи асаби марказӣ) мешавад. боздорӣ ба воситаи моддаҳои махсуси кимиёӣ, ки нӯги торҳои асаб ҷудо мекунанд, ба вуҷуд меояд. Медиаторҳо (моддаҳое, ки ангезишро аз нӯги торҳои асаб ба узвҳо ва аз як ҳуҷайраи асаб ба ҳуҷайраи дигари асаб мебаранд) ба молекулаҳои мембранаҳои ҳуҷайраи асаб таъсир карда, ҳадди ҳаяҷонпазирии онҳоро паст ё ҳаяҷони бархестаро «хомӯш» месозанд. Тарзи боздорӣ пурра омӯхта нашудааст, вале аҳаммияти он дар танзими фаъолияти физиологии организм маълум мебошад. Мас., боздории афферентӣ ҳаяҷони унсурҳоеро, ки акси якдигар фаъолият доранд, суст мекунад ва боиси ҳамамалии онҳо мегардад. Аз ҷумла, ангезише, ки дар унсурҳои асаб ба вуҷуд меояд, фақат мушакҳоро таҳрик дода, боиси боздории мушакҳои ба ҳам зид (мас., мушакҳои хаму росткунандаи буғумҳо) мешавад. боздории бозгарданда, ки ба воситаи торҳои бозгардандаи асаби нейронҳои эфферентӣ ва ориятӣ ба вуҷуд меояд, барои тасбити ин ё он гурӯҳи нейронҳо мусоидат мекунад. боздорӣ монанди ҳаяҷон метавонад дар асоси рефлексҳои шартӣ низ пайдо шавад (нигар Фаъолияти олии асаб). Физиологи рус И. П. Павлов фаъолияти рефлексҳои шартиро омӯхта, ду навъи боздорӣ — берунӣ (ғайришартӣ) ва дохили (шартӣ)-ро ҷудо кард. Павлов боздории муҳофизро, ки силсилаи асабро аз ангезиши барзиёд ё хастагӣ дифоъ мекунад, шакли асосии боздорӣ гумон мекард.

Фаъолияти муҳофизию мутобиқгардонии боздорӣ барои тиб аҳаммияти калон дошта, ба туфайли он комёбиҳои назаррас ба даст оварда шуданд. Аз ҷумла, ба ин васила татбиқи доруҳои хобовар ва таскинбахш ҳангоми муолиҷаи шоки садамавӣ ва баъзе намудҳои невроз роҳи ҳалли худро пайдо кард. .

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Физиология
Норберт Винер

**Но́рберт Ви́нер** (; ) —  ва файласуфи бузурги амрикоӣ, асосгузори кибернетика ва ҳуши маснӯъӣ.

## Зиндагинома
Дар синни 14-солагӣ математикаи олиро аз худ карда, дар синни 18-солагӣ доктори фалсафаи Донишгоҳи Гарвард (дар мантиқи математикӣ) шуд. Солҳои 1913—1915 таҳсилро дар донишгоҳҳои Кембриҷ ва Гёттинген идома дода, 1915—1917 дар як қатор донишгоҳҳои ИМА кор кард. Солҳои 1917—1919 ба фаъолияти рӯзноманигорӣ машғул буд. Аз соли 1919 омӯзгори Институти технологии Массачусетс (аз соли 1932 проф.). Таҳқиқоти ибтидоии Норберт Винер ба асосҳои математика бахшида шуда, корҳои илмӣ дар соҳаи таҳлили математикӣ ва назарияи эҳтимолият ӯро машҳури ҷаҳон гардонданд. Дар соҳаи таҳлили математикӣ назарияи умумии теоремаҳои таубериро ба вуҷуд овард ва онро бо теоремаи табдилоти Фурйе ва таҳлили умумкардашудаи гармоникӣ пайваст (1930), якҷо бо олими англис Р. Пэли таҳлили гармоникии функсияи тағйирёбандаи маҷмӯиро инкишоф дод. Интеграли абстрактии навъи лебегӣ аз рӯйи маҷмӯи фазои функсионалии беохир аз функсионалҳо, ки дар ҳамин маҷмӯъҳо муайян карда шудаанд, ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст. Норберт Винер назарияи нозуки равандҳои тасодуфиро эҷод намуда, дар фазои функсионалӣ ченаки эҳтимолиро дохил кард (1923), муаммои синтези тайфиро тасфия кард. Интегралҳои чандкаратаро аз рӯйи баъзе фазоҳо муайян ва зарурати онҳоро барои омӯзиши равандҳои тасодуфии ғайрихаттӣ исбот намуд. Дар назарияи нисбият ва назарияи квантӣ таҳқиқоти муҳим анҷом дод. Як қатор таҳқиқоти вай ба назарияи потенсиал бахшида шудаанд, ки барои он меъёрҳоро муайян кардааст (ин таҳқиқот ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст, 1924). Норберт Винер соли 1920 назарияи математикии ҳаракати броунӣ, теоремаи эргофизикавӣ ва новобаста ба А. Н. Колмогоров назарияи экстраполятсия ва назарияи «полоиш»-и равандҳои тасодуфии собитро кор карда баромад. Таҳқиқоти Норберт Винер дар соҳаи физиологияи математикӣ, техникаи ҳисоббарор (1939—1945), инчунин таҳқиқот дар Институти миллии кардиологӣ дар Мехико (ҳамроҳ бо А. Розенблюм, 1945—1947) анҷом дода шуда буданд, Норберт Винерро ба ғояи ташкили самти нави илмии кибернетика оварданд, ки онро вай чун илми ягона дар бораи идоракунӣ тасаввур мекард. Китоби «Кибернетика», ки бори аввал соли 1948 дар Порис чоп шуд, барои рушди илми ҷаҳонӣ таъсир гузоштааст. 

Барандаи Медали Тилоии Олим (олитарин ҷоизаи олимон дар ИМА). 

Соли 1967 дар ИМА Мукофоти ба номи Н. Винер таъсис дода шуд. Ба шарафи Норберт Винер дар Моҳ танӯра номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Виниласетат

**Виниласетат** (этенилэтаноат) — эфири винилии кислотаи атсетат, CH2 = CHOCOCH3, моеъи беранг, таъсири сусти ашковар дорад; t ҷӯшишаш 73°С, t гудозишаш — 84°С, зичиаш дар 20°С 0,934 г/см3. Дар об хеле бад (2,5 %), дар ҳалкунандаҳои органикӣ нағз ҳал мешавад. Виниласетатро дар натиҷаи таъсири мутақобилаи кислотаи атсетату асетилен ва мавҷудияти катализатор ҳосил мекунанд:

CH ≡ CH + HOCOCH3 → CH2 = CH — OCOCH3

Полимер ва ҳамполимерҳои виниласетат барои истеҳсоли ширеш, лок, тахтачаҳои фарш ва ғ. истифода мешаванд. Поливиниласетат ашёи хом барои ҳосил кардани спирти поливинилӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Виниласетилен

**Виниласетилен**, **бутенин**, HC ≡ C – CH = CH2  — як навъ карбогидриди беҳадди содатарин, ки бандҳои карбон-карбони дучандаву сечанда дорад; гази беранг; t ҷӯшиш 5,5°С, зичиаш 0,6870 г/см3 дар 0°С. Виниласетиленро дар натиҷаи димеризатсияи асетилен зери таъсири намакҳои мис дар маҳлули хлориди аммоний (50 – 100°С) ҳосил мекунанд:

2CH ≡ CH → CH ≡ C – CH = CH2

Виниласетилен зуд ба реаксия ворид мешавад; атоми гидрогени канории гурӯҳи CH мумкин аст ба филиззот, галогенҳо, MgX (Х–галоген) ва ғ. иваз гардад. Реаксияи нисбатан муҳим реаксияи виниласетилен бо HCl аст. Дар натиҷаи он хлоропрен ҳосил мешавад, ки онро барои синтези каучуки хлоропренӣ истифода мебаранд. Виниласетилен зуд оксид ва полимеризатсия мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Винилиденхлорид

**[[Винилиденхлорид]]**, **хлориди винилиден** (1,1-дихлорэтилен, CH2 = CCl2) — моеъи беранг, бӯяш ба бӯйи хлороформ монанд аст; t ҷӯшаш 31,7°С, зичиаш 1,212 г/см3 дар 20°С. Зери таъсири ҳаво худ аз худ полимеризатсия мешавад. Бинобар ин, онро ҳамроҳи ингибиторҳо (мисли гидрохинон) нигоҳ медоранд. Винилиденхлорид дар натиҷаи дегидрохлоронии 1,1,2-трихлорэтан (~ 100°С) ҳосил карда мешавад: 

2CH2Cl – CHCl2 + Ca(OH)2 → 2CH2 = CCl2 + CaCl2 + 2H2O.

Винилиденхлорид ро барои истеҳсоли поливинилиденхлорид ва ҳамполимерҳо бо винилхлорид, акрилонитрил ва ғайра истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Винилонӣ

**[[Винилонӣ]]** — а пайвастҳо ворид намудани гурӯҳи винил – CH = CH2, ки дар як зина ба амал бароварда мешавад. 

Омилҳои нисбатан муҳимми винилонӣ: атсетилен CH ≡ CH, винилгалогенидҳо CH2 = CHX (Х – галоген) ва винилмагнийбромид (реактиви Норман) CH2 = CH Mg Br. Винилонӣ бо асетилен дар истеҳсоли бисёр моддаҳо кор фармуда мешавад. Чунончи, бо ин роҳ аз спирт, эфирҳои содаи винилӣ, аз кислотаҳои карбон эфирҳои мураккаб (виниласетат) ҳосил мекунанд. Дар аснои винилонии кислотаи сионид акрилонитрил, ҳангоми винилонии хлориди ҳидроген – винилхлорид ва зимни Винилонии худи асетилен – виниласетилен ҳосил мешавад. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таркибҳои винил
Винилхлорид

**Винилхлорид** (хлориди винил, CH2 = CHCl)— гази беранг, бӯйи сусти монанд ба бӯйи хлороформ дорад; t ҷӯшиш −13,8°С; t гудозиш — 153,8°С, зичиаш дар — 15°С 0,9730 г/см3. Винилхлорид дар об хеле бад, дар ҳалкунандаҳои органикӣ хуб ҳал мешавад; бо галогену гидрогенгалогенидҳо пайваст мегардад:

CH2 = CHCl Cl → CH2 Cl ─ CHCl2

HCl → CH3 ─ CHCl2

Винилхлорид бо винилиденхлорид ва виниласетат полимеризатсия ва ҳамполимеризатсия мешавад. Дар саноат винилхлоридро бо роҳи гидрохлоронии асетилен зери таъсири HgCl2 ба ангишт ҳосил мекунанд

Винилхлорид худ полимеризатсия намешавад. Винилхлорид дар саноат барои истеҳсоли поливинилхлорид ва ҳамполимерҳо истифода мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Водии гургон: Дом

**«Водии гургон: Дом»** () — сериали телевизионии туркист. Жанри филм драма, экшн ва сиёсӣ буда, пахши қисми аввали силсилафилм аз соли 2007. Идомаи силсилаи сериал «Водии гургон: Террор». Филм истеҳсоли ширкати филмсози Pana Film мебошад.

## Сюжет
Пулот Алемдор рисолати ба ӯ гузошташударо бомуваффақият иҷро карда, шӯрои гургҳоро мағлуб карда, ҳамаи сохторҳои мафиозии Туркияро хотима дод. Пас аз анҷоми дурусти ин рисолат, ӯ раҳбари Созмони Иттилоот ва Амнияти Миллӣ (СИАМ) мешавад ва аз номи давлат амалиёти муҳимро ташкил мекунад. Бо вуҷуди ин, рисолати нави ӯ амиқтар ва хатарноктар аст.

## Тарҷумаи тоҷикӣ
Силсилафилми Водии гургон ба забони тоҷикӣ гардонида шуда, дар нақшҳо овоз додаанд:

* Пулот Алемдор — Қурбони Собир

## Қаҳрамонҳои филм

### Қаҳрамонҳои асосӣ

#### Пулот Алемдор
Қаҳрамони асосӣ. Неҷати Шашмаз бозӣ кардааст. Овози Умит Табак. Дар гузашта ӯ Алӣ Ҷандан буд. Одами хеле якрав, аммо шахси дӯстдор. Душманони худро дареғ намедорад. Бисёр наздикони худро аз даст дод, аммо ҳамеша аз вазъият берун  мебаромад.

#### Абру Дуру
Арӯси дуюм ва ҳамсари аввалини Пулот Алемдор, модари Элиф. Аз тарафи Искандари Кабир кушта шуд.

#### Мемати Баш
Яке аз қаҳрамонони асосӣ. Нақшро актёри турк Гюркан Уйгун бозидааст. Ёрдамчии Сулаймон Чақир, буд. Хоҳари худ Селвиро дӯст медорад. Дасти рости Пулот. Шавҳари Селвӣ. Мемати дар тӯйи худаш дар қисми 161 кушта шуд.

#### Гуллу Эрҳан
Яке аз одамони асосии Пулот. Дар қисмати аввал пайдо шуд. Ҷияни Сейфо. Одами хеле хушҳол ва меҳрубон. Искандар дасташро бо мошин майда кард. Пусатро хамеша дастгирӣ мекард. То охири филм зинда аст. Нақшро Эрҳан Уфақ бозидааст.

#### Абдулҳай Чобан
Дасти чапи Пулот Алемдор. Миллаташ курд. Одами хеле ором. Шогирди Аслан Ақбой, одами давлатӣ. Пештар Зулфу Юксел буд. Дар қисмати аввал пайдо шуд. Ӯ аз ҷониби Мистер Кей дар идораи КГТ дар қисми 229 кушта шуд. Онро Кенан Чобан бозидааст.

#### Ҷоҳит Кая
Тарибияёфтаи КГТ. Бори аввал дар қисми 77 пайдо шуд. Яке аз одамони асосии Пулот. Ба Сафия Қарахонлӣ хоҳари Пулот ошиқ шуд. Маэстро Роналд, Юрген ва инчунин шӯрои Шевалерро ҳамроҳ бо Ваҳоб Кузузода куштанд. То охири филм зинда аст. Ҷоҳит Каяоғлу бозидааст.

### Пусат Чақир
Писари Сулаймон Чақир. Набераи Лаззиё. Селви ном хоҳар дорад. Бори аввал дар қисми 108 пайдо шуд. Бо Балтазар кор кардааст. Вай юо ӯ ҷанг кард ва дар ниҳоят Балтазарро кушт. Вайро Пӯлот ба роҳи рост дастур дод аммо баъд, аз Пулот рӯй гардонд, бинобар ин ӯро Андрейи Рӯбоҳ дар қисми 298 кушт. Дар бозӣ Гуркем Севиндик.

## Қаҳрамонҳои фавтида

## Танқидҳо
Пас аз он ки намоиши филм дар Олмон оғоз шуд, сарвазири Бавария Эдмунд Стойбер ба соҳибони кинотеатр муроҷиат кард, то филмро аз намоишнома бигиранд. 

Намоиши ин сериал ҳамчунин ба далели таблиғи терроризм, ифротгароӣ ва хушунат дар Тоҷикистон манъ карда шуд.

## Ҳамчунин нигаред
* Водии Гургон
* Водии гургон: Ироқ
* Водии гургон: Фаластин
* Водии гургон: Ватан

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Телесериалҳои туркӣ
Кӯраш

**Кӯраш** (, , , , ) — як навъ аз риштаи куштӣ дар миёни ақвоми турктабор.

## Пешина
мини| Кӯраш дар Сабантуйи Уляновск
рост|мини| Тамғаи Русия «Кӯраш»
Таърихи пайдоиши кӯраш номаълум, вале онро гунаи тағйири номкардаи куштигирӣ (аз паҳлавии кустик — камарбанд ва феъли гирифтан, яъне камарбанд гирифтан)-и тоҷикон метавон гуфт. Дар ин варзиш ду нафар ба ҳам рақобат мекунанд, ки ҳадафи аслӣ гирифтани камари ҳариф ва андохтани ӯ ба пушт аст.

## Қавоъид
Рақобатро довар қазоват мекунад. Барои соҳиб шудан ба имтиёз се равиш мавҷуд аст: 1. Ҳалол — андохтани ҳариф босуръат ба пушт ба замин ва нигаҳ доштани ӯ дар он вазъият; 2. Ёмбош (муодили имтиёзи тоҷикии паҳлу) — партофт ба паҳлу, ки нисфи ҳалол аст; 3. Чило (муодили имтиёзи тоҷикии бадан) — партофти шабеҳи ёмбош, ки меъёри мушаххасе барои имтиёз надорад. Кӯраш қавонини хосси худро соҳиб аст, ки нақзи ин қавонин ба унвони хато маҳсуб мешавад. Хатои аввал ва дуввумро тамбик (муодили тоҷикии огоҳӣ) ва дак (муодили тоҷикии танбеҳ) номанд ва хатои севум, ки ғиром ном дорад, боис мешавад, ки бозикун халъи салоҳият ва бозанда маҳсуб гардад. Либоси анъанавии кӯраш яктаки сабз ё сурх бо камарбанд ва шалвори сафед аст. Бозикуне, ки як ҳалол ё ду ёмбош ва ё чило дорад, барандаи рақобат маҳсуб мешавад. Дар кӯраш давомнокии рақобатҳо 4 дақиқа (мардон), 3 дақиқа (наврасон ва варзишкорони синнашон аз 35-сола боло) ва 2 дақиқа (кӯдакон, занон ва варзишкорони синнашон аз 56-сола боло) муқаррар шудааст.

### Федератсия
Кӯраш федератсияи байналмилалии худ (Федератсияи байналмилалии куштии камарбандии кӯраш)-ро дошта, ҳамасола мусобиқоти Қаҳрамонии кӯраши ҷаҳон, Ҷоми кӯраши ҷаҳон ва қаҳрамонии кӯраши қоравӣ баргузор мекунад.

## Куштигирони машҳур
* Муҳсин Булат (Барандаи ҷоми ҷаҳонии кӯраш; 2017);
* Айбек Нугимаров (қаҳрамони кӯраши ҷаҳон; 2008);
* Абдулло Танкриев (қаҳрамони кӯраши ҷаҳон; 2005).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Султангареева Р. А.* Башкирский народный куреш. Китап. Уфа 2009 ISBN 978-5-295-04925-5
* *Хабибуллин, Ильгам Зульфарович*. Национальная борьба курэш как элемент традиционной физической культуры башкирского народа : диссертация … кандидата исторических наук : 07.00.07 / Хабибуллин Ильгам Зульфарович; [Место защиты: Удмурт. гос. ун-т]. — Уфа, 2008. — 227 с. : ил.

Гурӯҳ:Ҳунарҳои размии осиёӣ
Саидалӣ Сиддиқ

**Сиддиқ Саидалӣ Раҷабалӣ** (*Сиддиқов Саидалӣ Раҷабалиевич*) –  тоҷик.

## Зиндагинома
28 сентябри соли 1958 дар ноҳияи Ленин (ҳоло ноҳияи Рӯдакӣ) таваллуд шудааст.

Соли 1981 шӯъбаи журналистикаи факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва соли 1982 КПК факултети журналистикаи собиқ Мактаби олии комсомолии назди КМ ВЛКСМ шаҳри Маскавро хатм кардааст.

Муҳаррири барномаҳои адабию драмавии Радиои Тоҷикистон, мухбир, мудири шуъбаи рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон», журналист-тарҷумони КМ ВЛКСМ дар Афғонистон, ёрдамчии вазири маданияти РСС Тоҷикистон, ҷонишини сардори Идораи телевизион ва радиои Вазорати маданият ва ахбороти РСС Тоҷикистон, сармуҳаррири рӯзномаҳои «Ориент экспресс», «Вечерний Душанбе», «События».

18 августи 2007 - 30 октябри 2012 - сар.  Раёсати иттилоотию таҳлилии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Аз 30.10.2012 - муовини якуми раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶТ.

Мудири шӯъбаи иттилоотӣ ва таҳлилии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тотористон

?  - 30.03.2016 - муовини 1-уми раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.

30.03.2016 - 19.01.2023 - Директори Агентии миллии иттилоотии «Ховар».

аз 19.01.2023 - нафақахӯр

## Эҷодиёт
Муаллифи зиёда аз 900 очерк, макола, репортаж, мусохиба, очерку хикояхо дар матбуоти точику хоричй, инчунин дар мачмуахои коллективй чоп шудаанд.

## Дастовардҳо
Ғолиби Озмуни байналмилалии рӯзноманигорони «Русский мир - 2005», ки аз ҷониби «Российская газета» дар якҷоягӣ бо Конфедератсияи байналмилалии иттиҳодияҳои журналистони ИДМ, озмуни Маркази САҲА ва ТФИО барои беҳтарин маводи журналистӣ дар номинатсияи «Мавқеи шаҳрвандӣ» ва озмуни анъанавии рӯзномаи «Курери Тоҷикистон», «Беҳтарин рӯзноманигори сол – 2006».
## Эзоҳ
Александр Виноградов

**Алекса́ндр Па́влович Виногра́дов** () — зистшимидони рус, узви пайвастаи АИ ИҶШС (1953; узви вобаста аз 1943), ноиби президенти АИ ИҶШС (1967), ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1949, 1975).

## Зиндагинома
Академияи тибби ҳарбӣ ва факултаи кимиёи Донишгоҳи Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург)-ро хатм кардааст (1924). Шогирди Александр Виноградов И. Вернадский. Сарвари озмоишгоҳи масоили геокимиёвӣ (аз соли 1945) ва Институти геокимиё ва кимиёи таҳлилии ба номи Вернадскийи АИ ИҶШС (аз соли 1947), мудири кафедраи геокимиёи Донишгоҳи давлатии Маскав (аз соли 1953). Александр Виноградов тағйироти мавҷудотро вобаста ба таҳаввулот, хусусан дар ҷисми онҳо вуҷуд доштани унсурҳои нодир ва парокандаро омӯхт, мафҳуми мавзеъҳои биогеокимиёиро ба илм дохил кард, таркиби ҷинсҳои асосии Заминро муқаррар сохт, ба равияи нави илмӣ — геокимиёи изотопҳо асос гузошт, таркиби изотопии унсурҳои кимиёиро дар муайян кардани синни ҷинсҳои кӯҳӣ ва пайдоиши конҳо истифода бурд. Ӯ исбот намуд, ки оксигени фотосинтезӣ на аз гази карбонат, балки аз об ҳосил мешавад. Саҳми Александр Виноградов дар ривоҷи илмҳои заминшиносӣ, истифодаи энергияи атом дар рушди радиокимиё, кимиё ва технологияи моддаҳои тамйизӣ, унсурҳои нодир ва ғайра бузург аст. Дар бораи зистшимии уқёнуси Олам, пайдоиши маъдан дар қаъри Замин, геокимиёи Моҳ, Зуҳра ва Миррих ғояҳои ҷадидро ривоҷ дод.

## Ҷоизаҳо
Барандаи Мукофоти ба номи Александр Виноградов И. Ленин (1934), Мукофоти давлатии ИҶШС (се маротиба). Бо чандин ордену медал сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Академияи илмҳои ИҶШС

**Академияи илмҳои ИҶШС** (**АИ ИҶШС**) ― дар солҳои 1925―1991, муассисаи олии илмии ИҶШС, муттаҳидкунандаи муассисаҳои илмии пешқадам ва олимони ИҶШС, тобеъи Шӯрои Вазирони ИҶШС (то соли 1946 — ШКХ ИҶШС). То соли 1934 дар Ленинград буд ва баъд ба Маскав кӯчид. Пешина Академияи илмҳои Русия (1917—1925) ва пештар аз он АИ Санкт-Петербург (1724—1917).

21 ноябри соли 1991 бо фармони Президенти ҶШФСР дар заминаи Академияи илмҳои ИҶШС ҳозира Академияи илмҳои Русия таъсис дода шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Академияҳои миллӣ
Известия Академии наук СССР

«**Известия Академии наук СССР**» (Ахбори Академияи илмҳои ИҶШС) — маҷаллаҳои илмии бахшҳо ва шуъбаҳои АИ ИҶШС.

## Таърих
Нашри «Известия Академии наук СССР» соли 1925 оғоз ёфта, баъдан аз тарафи шуъбаҳои физикаю риёзиёт ва илмҳои ҷамъиятӣ (1928), риёзиёт, табиатшиносӣ ва ҷамъиятӣ (1931) ба табъ мерасид. Солҳои 30 асри 20 баъди дар ҳайати Академия ташкил шудани 8 шуъба вобаста ба тамоми шуъбаҳои илмҳои табиатшиносӣ ва илмҳои техникӣ дар 7 силсила (серия) чоп мешуд. Баъдан (1940) нашри силсилаи «Шуъбаи забон ва адабиёт» оғоз ёфт. Соли 1951 «Силсилаи ҷуғрофия ва геофизика» ба ду қисми алоҳида тақсим шуд. Солҳои 60 асри 20 баъди таҷдиди Академия ва дар ҳайати он таъсис ёфтани 17 шуъба ва 4 бахш «Известия Академии наук СССР» бо 20 силсила дар шаҳрҳои Маскав ва Новосибирск ба табъ мерасид. Ба истиснои «Силсилаи физика», ки дар саҳифаҳои худ фақат маърӯзаҳои ҷаласаҳои умумӣ, анҷуману конференсияҳои илмии АИ ИҶШС-ро оид ба масъалаҳои физика ҷой медод, силсилаҳои дигари «Известия Академии наук СССР» дар мавзӯъҳои соҳавӣ хабару мақолаҳо ба табъ мерасонданд. Шуъбаи сибирии АИ ИҶШС аз соли 1957 нашри силсилаи маҷаллаҳои илмии «Известия Сибирского отделения Академии наук СССР»-ро ба роҳ монда буд, ки дар онҳо натиҷаи таҳқиқоти муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ-таҳқиқотии Сибир ва Шарқи Дур дарҷ мегардиданд. «Известия Академии наук СССР» соли 1992 ба «Известия Российской Академии наук» табдил дода шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Маҷаллаҳои илмии ИҶШС
Ҷонон Икромӣ

**Ҷонон Икромӣ** () — кимиёдон, доктори илмҳои кимиё (1977), профессор (1979).

## Зиндагинома
Ҷонон Икромӣ 12 июни соли 1936 дар шаҳри Душанбе дар хонадони нависанда Ҷалол Икромӣ ба дунё омадааст.

Хатмкардаи факултаи кимиёи Донишгоҳи давлатии Маскав (1959). Лаборант, ходими илмӣ (1959—1968), мудири лабораторияи кимиёи материалҳои фториди холиси Институти химияи АФ ҶШС Тоҷикистон (1968—1989). 

Аз соли 1990 ба кори эҷодӣ машғул буд. Бобати омӯзиши хосиятҳои фториди филизҳои ишқорзамин ва нодирзамин таҳқиқот анҷом дода, чандин гидрофториди филиззоти ишқорзаминро синтез ва хосияти онҳоро муайян кардааст. Баъзе усулҳои дарёфтаи Ҷонон Икромӣ, аз ҷумла истеҳсоли фториди холиси филиззоти ишқорзамин ва литий дар истеҳсолот, мавриди истифода қарор гирифтаанд. Пажӯҳишҳои Ҷонон Икромӣ дар соҳаи кимиёи ғайриорганикии фториди филиззоти ду ё севалента сазовори баҳои баланди мутахассисон гардидааст. Дар мавриди фторидҳои комплексӣ низ таҳқиқот анҷом додааст.

## Осор
* Рефрактометрическое исследование кислых фторидов щелочноземельных металлов // Докл. АН СССР, сер. химическая. 1967. Т. 174, № 6;
* Исследования в области химии неорганических фторидов двух и трёхвалентных металлов. М., 1975 (монография);
* Джалол Икрами: неизвестные страницы. Д., 2010;
* Умре бо оҳанпораю шеър. Д., 2010. .

## Даргузашт
Ҷонон Икромӣ 22 июли соли 2012 дар манзилаш воқеъ дар маҳалли Қаряи Болои шаҳри Душанбе баъди бемории қариб чорсола даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
КАМАЗ

[мини|207x207пкс|Маркаи почтаи [Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС, 1974]]
**ҶСО «КАМАЗ»** (пештара «КамАЗ», сарвожа аз **''Ка́м**ский **а**втомоби́льный **з**аво́д'') — ширкати шӯравӣ, сипас русии тавлидкунандаи худравҳои боркаши дизелӣ ва муҳаррикҳои дизелӣ, аз соли 1976 фаъолият мекунад. Ҳамчунин автобус, автобуси барқӣ, автобуси ҳидруженӣ (бо ном тиҷории «НЕФАЗ»), трактор, камбойн, воҳидҳои электирикӣ, мининерӯгоҳҳои ҳароратӣ ва қатаъот тавлид мекунад. Тавлиди аслӣ дар шаҳри Набережние Челни воқеъ шудааст.

Бар асари ҳамлаи Русия ба Украина, ин ширкат таҳти таҳримҳои байнулмилалии Иттиҳодяи Аврупо, Иёлоти Муттаҳида, Британиёи Кабир ва теъдоде аз кишварҳои дигар қарор дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ширкатҳои Русия
Резиши баҳман дар Хоруғ (2023)

**[[Резиши баҳман]] дар Хоруғ** дар субҳи 15 феврали 2023 дар маҳаллаи Носири Хусрави шаҳри Хоруғ рух дод, ки 16 тан кушта ва беш аз 10 нафар захмӣ шуданд.

Субҳи рӯзи 15 феврали 2023 дар шаҳри Хоруғ дар пайи фаромадани тарма 39 хона, консулгарии Афғонистон ва шуморе аз сокинон зери барф монданд. Шаш манзил пурра хароб шудааст. 

Дафтари матбуоти ҳукумати вилояти Бадахшон мегӯяд, аз миёни 13 қурбонии тарма дар Хоруғ, 9 нафарашон сокини ноҳияи Мурғоб, ду нафар сокини Хоруғ ва як нафарӣ бошандагони ноҳияи Роштқалъа ва Рӯшон мебошанд. Ба гуфтаи манбаъ, панҷ тан аз қурбониён донишҷӯёни Донишгоҳи давлатии Хоруғ ва Коллеҷи тиббии шаҳри Хоруғ ҳастанд. 

Ба гуфтаи Кумитаи ҳолатҳои фавқулода дар минтақаҳои Тоҷикистон 69 тармафароӣ ба қайд гирифта шуданд, ки 44-тояш дар ҳудуди ВМКБ, 11 тармафароӣ — дар шоҳроҳи Душанбе—Чаноқ, 14 — дар ноҳияи Нуробод буданд. Бо сабаби ин офати табиӣ ҳаракати нақлиёт дар роҳҳои Душанбе—Хоруғ, Хоруғ—Ишкошим—Мурғоб, Душанбе—Чаноқ имконнопазир шудаанд.

Президенти Ҷумҳурии Беларус Александр Лукашенко, Дабири кулли Созмони ҳамкории Шанхай Чжан Мин, Раҳбари миллии халқи туркман – Раиси Маслиҳати Халқии Туркманистон Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов, Президенти Туркманистон Сардор Бердимуҳаммадов, Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон Қосим-Ҷомарт Тоқаев, Президенти Ҷумҳурии Исломии Эрон Сайид Иброҳим Раисӣ дар телеграмма ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамдардии самимона баён карданд.

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Резиши баҳман
Ҷуғрофияи Озарбойҷон

thumb|270px|Харитаи ҷуғрофии Озарбойҷон

**[[Озарбойҷон]]** дар нимкураи шарқӣ ҷойгир аст. Испания, Юнон, Туркия, Корея бо Озарбойҷон тақрибан дар як арзи ҷуғрофӣ ҷойгиранд.

Ҳудуди ҷумҳурии Озарбойҷон аз шимол ба ҷануб 400 км, аз ғарб ба шарқ 500 км мебошад. Кишвар дар байни 38°25' ва 41°55' арзи шимолӣ ва 44°50' ва 50°51' тӯли шарқӣ ҷойгир аст. Майдони ҳудуд 86,6 ҳазор км², аҳолӣ 10 миллион нафар (2019).

## Эзоҳ