open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зарпечак

**Зарпечак**, **зардпечак**, **заҳрпечак**, **афтимун** () — ҷинси рустаниҳои яксолаи ангал (паразит); мансуби зарпечакҳост.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Зарпечак береша ва бебарг аст. Вай ба танаю навдаи рустаниҳои дигар печида, шира ва моддаҳои ғизоии онҳоро ҷаббида мегирад. Пояаш борики дароз, ришта ё мӯякмонанд, зарди сабзтоб, гулобӣ ё бунафши тира. Гулаш хурд (2-7 мм), сафедча, гулобӣ ё сабзтоб, дар хӯшагул ҷойгир аст (моҳҳои июн — июл мешукуфад). Самараш ғӯзаи мудаввар, тухмшакл ё дарозрӯя, 2-6 тухм мебандад. Тухмаш хурд (дарозиаш 1-3 мм), ба тағйири ҳарорат ва таъсири моддаҳои кимиёӣ тобовар аст (он ҳатто ҳангоми аз узвҳои ҳозимаи ҳайвонот гузаштан низ қобили сабзиш мебошад). Як бех зарпечак, мас., С. epiliman то 3100, С. campestris то 15500, C. lehmanniana то 30 ҳазор тухм дорад. Зарпечак аз тухм ва пораҳои пояаш зиёд мешавад. Баъди неш задан барои гирифтани ғизо дар ҷустуҷӯи рустанӣ морвор тоб мехӯрад. Муқаррар кардаанд, ки зарпечак дар ҷустуҷӯи рустании дигар то 35 см ва бештар аз он дароз мешавад. Дар сурати наёфтани ғизо зарпечак баъди 16-25 шаборӯзи сабзиш мехушкад. Зарпечаки аз як тухм рӯида метавонад то 6 м2 масоҳатро фаро бигирад. Бештар тавассути тухми зироат, ҳайвонот, мошин, об, шамол, пору ва ғ. паҳн мешавад. Тухмаш дар хоки гарму сернам (то умқи 1 см) нағз месабзад; ҳавои гарму хушк барои нумӯи он хеле мувофиқ аст. Дар Тоҷикистон 25 намуди зарпечак (C. camprestris, C. epithymum, C. approximata, C. lehmannina, C. lupuliformis ва ғ.) дучор меояд. Зарпечакҳо алафи бегонаи ниҳоят хавфнок буда, ба полизу обчакорӣ, гулпарварӣ, зироати хӯроки чорво ва дарахту бутта зарари калон мерасонанд. Мас., дар натиҷаи зарари зарпечак (C. camprestris) миқдори қанди лаблабу 2,66, зағирпоя 20-30 (тухмаш 70) ва ҳосили юнучқа (аз C. approximata) 50 % кам шуда, сифати ғизоии рустаниҳои хӯроки чорво коҳиш меёбад. Зарпечакҳои C. lehmanniana ва C. bucharica буттаю дарахтони мева ва ороиширо мехушконанд. Зарпечак ба рустанӣ печида мубодилаи моддаҳои онро вайрон ва сабзишу инкишофашро суст мекунад. Он на фақат ҳосили рустаниро кам мекунад, балки сифати онро низ паст намуда, боиси бад шудани таъми мева мегардад. Хошоки олуда ба зарпечак мағор мезанад, сифати ғизоии худро гум, чорворо касал ва ҳатто нобуд мекунад. Зарпечак паҳнкунандаи касалиҳои вирусии рустаниҳо низ мебошад. Бо мақсади пешгирии паҳншавӣ ва мубориза бо зарпечак риояи қоидаҳои агротехникӣ, агрокимиёию биологӣ, шудгори амиқ, киштгардони хушсифат, дам додани замин ва ғ. муҳим аст. Ба заминҳое, ки зарпечак пахш кардааст, пошидани гербитсидҳои нитрофен (20-25 кг/га), ДНОК (10-15 кг/га), маҳлули 10%-аи даҳани фаранг ва ғ. нафъ дорад.

## Эзоҳ
Арча

**Бурс** () — дарахт ё буттаест ҳамешасабз, ки ба забони  ва ба забони шуғнӣ амбах̆ц : амбех̆ц низ номида мешавад, ки ҳама аз як реша рӯидаанд ва он haprθa < *ha(m)pr̥si- дар забони эронии бостон аст.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Баргҳояш сӯзаншакл, нештармонанд ва пулакчасон (рӯ ба рӯи якдигар ё гирдогирд ҷойгир шудаанд). Мевааш чалғӯза буда, бо пулакчаҳо (1 — 10 тухм дорад) пӯшида шудааст. 

## Дар Тоҷикистон
Дар кӯҳҳои Тоҷикистон (1200 — 3700 м аз с. б.) 4 намуди бурс — маҳинбурс, паттаарча, сарварча ва хорбурс месабзад.

Маҳинбурс (Juniperus seravschanica) то 10 — 13 м қад мекашад. Баргаш пулакчамонанд, чалғӯзааш калон, бунафши тира ё сиёҳ, 2 — 8 дона тухм дорад. Дар нишебии қаторкӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Вахш, Пётри I, Боботоғ, Ғозималик ва Сарсарак (800—2500 м аз с. б.) мерӯяд. Аз навдаи сабзи маҳинбурс равғани эфир мегиранд, ки он дар атриёту собунпазӣ, саноати шаробкашӣ, барои дармони захм (чун гандзудо) ва дар пажӯҳишҳои микроскопӣ бо номи «равғани бурс» ба кор меравад. Барг, пӯстлох ва меваи хоми маҳинбурс моддаҳои даббоғӣ доранд. Аз чӯби маҳинбурс қалам месозанд. Маҳинбурс нисбат ба дигар намудҳои бурс дар поёнтари кӯҳҳо мерӯяд. Бинобар ин онро бисёр буридаанд ва дар аксар ҷойҳо хеле кам мондааст.

Паттаарча (Juniperus sibirica) мисли бутта буда, баргаш хор дорад; навдааш ғафс, сеқирра, чалғӯзааш сиёҳ, 2 — 3 дона тухм дорад. Дар кӯҳҳои Тоҷикистон асосан дар нишебиҳои санглох (дар баландии 2500 — 3700 м аз с. б.) дучор мешавад. Дар баъзе мавзеъҳои Помиру Олой (мас., дар Ванҷ ва дар қисми шарқии қ-кӯҳи Пётри I) буттазори анбӯҳ ҳосил мекунад. Паттаарча ба сармо тоб меоварад.

Сарварча (Juniperus semiglobosa) то 10 — 18 м қад мекашад, шохчаҳояш чун химчаҳои маҷнунбед овезон мебошанд, баргаш сӯзаншакл (дар дарахтони 5 — 10-сола) ва пулакчамонанд (дар дарахтони пир), чалғӯзааш сиёҳи кабудтоб, 2 — 3 дона тухм дорад. Дар Помиру Олой, Тиёншони Ғарбӣ ва Марказӣ паҳн шудааст. Сарварча дар аксари ноҳияҳои Тоҷикистон (аз қ-кӯҳҳои Қурама то кӯҳҳои Помири Ғарбӣ; дар баландии 2000—2500 м аз с. б.) мерӯяд. Чӯбаш хушбӯй, сурхчатоби зифтдор аст.

Хорбурс, балхарча (Juniperus turkestanika) то 10 — 18 м қад мекашад; баргаш лӯлашакл, навдааш чорқирра, чалғӯзааш сиёҳи байзашакл, як дона тухм дорад. Дар қ-кӯҳҳои Осиёи Миёна, Тиёншон ва Помиру Олой паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон дар нишебиҳои қ-кӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Қаротегин, Пётри I (2000 — 3700 м аз с. б.) мерӯяд. Дар баландиҳои зиёда аз 2800 — 3700 м шоху навдааш ба рӯи замин паҳн мегардад. Чӯби хорбурс хушбӯй ва хушнамуд аст.

Бурсзорҳо дар кишоварзӣ аҳамияти калон дошта, хокро аз фарсоиш нигаҳ медоранд, нишебии кӯҳҳоро устувор мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Холмаҳмад Холов

**Холмаҳмад Холов** (20 июни соли 1956, деҳаи Дарғи ноҳияи Айнӣ) - филолог-адабиётшинос , доктори илмҳои филологӣ (2014), дотсент (2005). Аълочии маорифи ҶТ (1996)

## Зиндагинома
Холмаҳмад Холов 20 июни соли 1956 дар деҳаи Дарғи ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст.
* 1983— хатмкунандаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ; 
* 1983—1993 — мудири озмоишгоҳи васоити омӯзиши техникии факултети забон ва адабиёти руси ДДО ба номи Т.Г.Шевченкои ш.Душанбе;
* 1993—1996 — омӯзгори калони кафедраи забон ва адабиёти рус, ҳамзамон ҷонишини декан оид ба тарбия дар донишгоҳи мазкур, муовини Ректори ДДО ба номи Т.Г.Шевченкои ш.Душанбе оид ба корҳои хоҷагӣ;
*1996—1999 — ёвари Ректори Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон;
*1999—2005 — Раиси иттифоқи касабаи ДСРТ;   
* Аз соли 2005 – дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ва ҳамзамон Раиси иттифоқи касабаи ДСРТ;

## Фаъолияти илмӣ
Риштаи тадқиқоти Холмаҳмад Холов масъалаҳои гуногуни таърихи адабиёт, равобити адабӣ,назария ва танқиди тарҷума,адабиётшиносии муқоисавиро фаро мегирад.Холмуҳаммад Холов аз ибтидои фаъолияти илмии худ ба масъалаҳои баргардони шеъри ғиноии Александр Сергеевич Пушкин ба забони тоҷикӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуда, дар ин мавзӯъ рисолаи номзадӣ (соли 1999) ва докториро (соли 2015) дифоъ кардааст.  Ӯ иштирокдори конференсияҳои илмии байналхалқӣ, ҷумҳуриявӣ ва шаҳрӣ мебошад. Холмуҳаммад Холов муаллифи зиёда аз 100 осори илмӣ ва илмиву методӣ аст.

## Осор
* Таърих ва хусусиятҳои тарҷумаи шеъри ғиноии А.С.Пушкин ба забони тоҷикӣ (1899-1949),қ.1.-  Душанбе:ДСРТ,2007, 221с.
* История и особенности перевода лирических стихотворений Пушкина на таджикский язык (1899-1949).-Душанбе:РТСУ,2012,228с.
* Пушкин и Саъди//Вестник университета. - Душанбе:РТСУ,2009 (4,26).- с. 116-121
* Из истории развития таджикского реалистического перевода//Вестник университета. - Душанбе:РТСУ,2011 (2,32). - с. 242-248
* О переводе "Бахчисарайского фонтана" А.С.Пушкина//Вестник университета.- Душанбе:РТСУ,2011
(3,34). - с. 209-215
* Пушкин в таджикской литературе//Вестник Таджикского государственного педагогического университета.-Душанбе:ТГПУ,2014 (1,56). - с. 309-311
* Пушкин и Фирдоуси //Вестник Таджикского государственного педагогического университета.-Душанбе:ТГПУ,2014 (3,58-1). - с. 297-300
* Пушкин Хафиз//Вестник Таджикского государственного педагогического университета.- Душанбе:ТГПУ,2014 (1,56-2). - с. 313-317

## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1996).

## Адабиёт доир ба Холмаҳмад Холов
*  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
* Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016.

## Нигаред низ
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.
                               
## Пайвандҳои беруна
 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ
Тошмурод Раҳимов

**Тошмурод Ӯлҷаевич Раҳимов** (тав. 25.05.1950,
деҳаи Чашмаи Бозор, ноҳияи Ҳисор) - таърихнигор,
ношир. ОКТ-и №2 ш.Душанберо
(1968). Факултети таърихи ДДОТ-ро
(1974) хатм кардааст. Фаъолияти
меҳнатӣ: ҳуруфчин, чопкунанда,
саҳифабанди матбааи ноҳияи Ҳисор
(соли 1968-1974), директори матбааи
ноҳияи Ҳисор (соли 1978-2008). Ҳамзамон
муаллим буд.
Р.Аълочии фарҳанг ва матбуоти
ҶТ буда, иштирокчии НКХХ ИҶШС мебошад.
Бо ифтихорномаҳои соҳавӣ мукофотонида
шудааст. 
## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Камол Раҳимов

**Камол Раҳимович Раҳимов** (19.07.1933,
деҳаи Латабанди ноҳияи Ҳисор - 06.10.2001, д.Муъминобод, ноҳияи Ҳисор), баъд аз хатми ДДОТ соли 1956 фаъолияти омӯзгориро дар мактаби ба номи Ломоносови ноҳияи Қӯрғонтеппа оғоз намудааст. С. 1957-1963 директори мактаби ба номи Свердлови ноҳияи Ҳисор ва соли 1963-1970 директори мактаби нобиноёни ҳамин ноҳия буд. С. 1970-1982 дар шуъбаи маорифи ноҳия ба ҳайси нозири шуъба, мудири кабинети методӣ ва мушовир ифои вазифа намудааст. С. 1982-1989 директори мактаби миёнаи № 70, муаллими фанни таърих ва давлату ҳуқуқи ҳамин мактаб буд.
Р. барои хидмати шоистааш сазовори ордену
медалҳо, нишонҳои «Аълочии маорифи СССР»,
«Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои
зиёд гардидааст. 
## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Маҳмадқул Раҳимов

**Маҳмадқул Раҳимов** (тав. 01.08.1943 дар деҳаи Хуҷии Боло, ноҳияи Шаҳринав – ваф. с.2006, ҳамон ҷо)— омӯзгор, Корманди шоистаи Тоҷикистон, Аълочии маорифи Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Тоҷикистон.
## Зиндагинома
Маҳмадқул Раҳимов соли 1965 баъди хатми Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко (ҳоло ба номи С. Айнӣ) фаъолияташро дар ноҳияи Вахш чун муаллим оғоз намуд. Пас аз адои хидмати ҳарбӣ соли 1969 директори мактаби асосии №147 (ҳоло мактаби миёнаи №20) таъйин шуд. Сипас нозири шуъбаи маорифи ноҳияи Ҳисор, директори омӯзишгоҳи педагогӣ ва соли 1979-1995 мудири шуъбаи маданияти ноҳияи Ҳисору Шаҳринав шуда кор кардааст.
С. 1995-1997 мудири шуъбаи маориф ва чанд сол мудири шуъбаи ташкилии Мақомоти иҷроияи ноҳияи Шаҳринав, раиси Ҷамоати Чузӣ буд. Солҳои охири умр вазифаи мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Шаҳринавро ба зимма дошт.
Хидматҳояш бо унвони Корманди шоистаи Тоҷикистон, Аълочии маорифи Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.

## Адабиёт
* Эҳёи маърифат. - Душанбе,2004. 
## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Маҷид Раҳимов

**Маҷид Раҳимов** (тав.1.01.1909 дар деҳаи Истонӣ, ноҳияи Ҳисор-ваф. 2.04.1977, ҳамон ҷо) — омӯзгор, Аълочии маорифи Тоҷикистон,

## Зиндагинома
Маҷид Раҳимоваз падар маҳрум шуда, аз синни 15-солагӣ ба ҷувозкашию мардикорӣ машғул гашта, с.1930- 1937 колхозчӣ шудааст. С. 1938 курси равшаннамоӣ-сиёсии ш. Сталинобод (Душанбе)-ро хатм карда, аз 1.08.1939 муаллими мактаби ибтидоии зодгоҳаш таъйин шудааст. С. 1940- 1944 дар деҳаҳои Рағоба ва Искич муаллими синфҳои ибтидоӣ буд. С. 1944-1977 вазифаи мудири мактаби ибтидоии № 80-и деҳаи Истониро ба уҳда дошт. С. 1952 шуъбаи ғоибонаи омӯзишгоҳи педагогии ноҳияи Орҷоникидзеобод (Ваҳдат)-ро хатм кардааст.
Маҷид Раҳимов бо нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон ва чандин ифтихорномаҳо қадрдонӣ карда шудааст. Соли 1999 ба мактаби № 71-и деҳаи Истонӣ номи Раҳимов Маҷидро гузоштанд.

## Адабиёт
* Эҳёи маърифат. - Душанбе,2004. 
* Собири Шоҳонӣ. Устоди донишафзо. - Душанбе, 1997.

## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Ғазнӣ

thumb|right|250px|Ғазнӣ
**Ғазнӣ** (,  *Ġazni*) — шаҳр дар Афғонистон, ҷанубу ғарби Кобул, дар роҳ ба Қандаҳор воқеъ аст. Ғазна яке аз шаҳрҳои тоҷикнишин дар Афғонистон мебошад, ки зиёда аз 60% сокинони онро тоҷикон ташкил медиҳанд.

Дар соли 2013 бо қарори ЮНЕСКО ҳамчун пойтахти фарҳанги исломӣ дар Осиё шинохта шудааст.
## Таърих

## Аҳолӣ

## Иқтисод

## Нигаред
* Ғазнавиён
* Ғуриён

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон
Сарв

**Сарв** () — ҷинси бутта ё дарахти ҳамешасабз аз оилаи сарвиҳо.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
То 20—25 м қад мекашад; ғафсии танааш 30—70 см, то 2 ҳазор сол умр мебинад. Баргҳои навниҳоли сарв сӯзаншакл, пӯстлохи танааш хокистарранг, баргаш ба мисли барги арча сабзи пулакчашакл (1 — 2 мм) мебошанд. Чалғӯзааш мудаввар (диаметраш 2 — 3 см), соли сеюм пухта, соли чорум кушода мешавад; тухмаш майдаи қанотакдор.

## Густариш
Сарв дар Шарқ, аз ҷумла дар Тоҷикистон аз замонҳои қадим маъмул аст. Сарв дар Тоҷикистон дар шакли худрӯй масоҳати васеъро ишғол намекунад. Фақат дар ҳавзаи дарёи Кофарниҳон, дар дараи Сардаи Миёна чакалакзори сарви худрӯйро вохӯрдан мумкин аст. Иқлими ҷумҳурӣ барои парвариши чанд намуди сарв мусоид мебошад (масалан, Cupressus sempervirens var. sempervirens, Cupressus s. horisontaLis, Cupressus c. pyramigalis)

## Хосияти шифоӣ
Ба ақидаи табибони халқӣ барги сарвро дар об ҷӯшонида, он обро бинӯшанд, душвории шошиданро ислоҳ мекунад, ба захми рӯдаҳо шифо меоварад. 9 г барги хушки сарвро кӯфта бо шилми талхакбодом (2,5 г) бихӯранд, пешобдонро қувват мебахшидааст. Агар онро дар об ҷӯшонида, он обро дар даҳон гардонанд, барои захми милки дандонҳо дору мебошад. Аррамайдаи чӯби сарвро бо шилми талхакбодом сиришта, гузошта банданд, пешобдонро қувват медиҳад, ҷогаҳмезиро ба ибро меоварад. Барги сарвро сӯхта ба захм бипошанд, онро сиҳат мекунад; пухта ба захм бастани он низ чунин хосият дорад. Барги сарвро соида, бо орди ҷав хамир карда гузошта банданд, варами гарми чашмро таҳлил медиҳад, доначаҳои пӯст ва сӯхтаи оташро сиҳат мекунад. Самари сарвро кӯфта, бо асал ва гулоб сиришта бимоланд, барои дарди нимсара даво мебошад. Кӯфтаи онро бо шароб бинӯшанд, суръати инзолро ба таъхир меандозад, дарунро мебандад, барои сурфа ва душвор пешоб кардан дармон мешавад. Самари сарвро дар об ҷӯшонда, то ноф даромада нишинанд, мақъади баромадаро ба ҷояш мебарад. Миқдори истеъмоли самари сарв дар як рӯз то 2 г аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалева Н. Г., Лечение растениями, М., 1972; 
* Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974; 
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976; 
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989; 
* Зоҳидов Ҳ., Канзи шифо, Д., 1998; 
* Энциклопедия народной медицины, т. 7. Лекарственные растения, М., 2000.

Гурӯҳ:Сарвиҳо
Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Нуралӣ Раҳимов

**Нуралӣ Раҳимов** (тав. 11.8.1953, деҳаи Лолагӣ, ноҳияи Ҳисор-ваф. 27.4.1994, ҳамон ҷо) — варзишгар.

## Зиндагинома
Р. бори аввал соли 1977
дар мусобиқаи умумиитифоқӣ дар
намуди варзишии гӯштини самбо дар
вазни 71 кг, ки байни варзишгарони
ҷумҳуриҳои Тоҷикистон,
Ӯзбекистон, Қазоқистон ва Россия
иштирок карда, сазовори ҷойи
намоён гардида буд. С. 1978 дар
ҳайати тими яккачини ҶШС Тоҷикистон
дар мусобиқаи умумиитифоқӣ дар ш. Мински ҶШС
Белорусия иштирок намуда, сазовори унвони Устоди
варзиши ИҶШС гардид. Р. чемпиони мутлақи Осиёи
Миёна ва Тоҷикистон дар намуди варзиши гӯштини
самбо гардидааст.
Р. шогирди Устоди варзиши байналхалқӣ оид ба
гуштин Сайидмуъмин Раҳимов мебошад.

## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Рашид Маҷидович Раҳимов

**Рашид Маҷидович Раҳимов** (тав. 15.02.1948
дар деҳаи Истонӣ, ноҳияи Ҳисор), с.1968 фак. физикаю
математикаи ДДОТ–ро хатм карда, дар мактаби №
7-и ноҳияи Ҳисор муаллими математика таъйин шуд.
С. 1969 ба ДДОТ даъват шуда соли 1969-1975 ба ҳайси
ассистенти кафедраи назарияи
ададҳо ва математикаи ҳисоббарор,
соли 1975-1978 аспирант, соли 1978-
1980 муаллим, муаллими калони
кафедраи математикаи ҳисоббарор,
соли 1980-1988 муаллими калон, 1988-
1998 дотсент, соли 1998-2001 мудири
кафедраи таҳлили риёзӣ шуда кор
кардааст. С. 2001-2006 дар вазифаи
дотсенти кафедраи математика
ва технологияи пешқадами Донишгоҳи давлатии
тиҷоратии Тоҷикистон фаъолият нишон дода,
соли 2006-2007 сардори Департаменти технологияи
коммуникатсионӣ ва риёзиёти олӣ, ҳамзамон
декани фак. менеҷмент ва технологияи иттилоотии
Донишкадаи технологияи инноватсионӣ ва
коммуникатсионии Тоҷикистон (ДТИКТ), соли 2007-
2009 декани фак. технологияи информатсионӣ,
ҳамзамон профессори кафедраи технологияи иттилоотӣ
ва математикаи олӣ, соли 2009-2010 мудири кафедраи
математика ва фанҳои табиатшиносии ДТИКТ, с.
2010-2011 дар вазифаи дотсенти кафедраи математика
дар иқтисодиёти ДИТ кор кардааст. Аз соли 2011 то ҳол
дар вазифаи дотсенти кафедраи математика ва фанҳои
табиатшиносии Донишкадаи андоз ва иқтисоди
Тоҷикистон фаъолият дорад. Дар зери роҳбарии Р.
мунтазам маҷмӯи корҳои илмии олимон бо номи
«Дифференциальные и интегральные уравнения и их
приложения» аз чоп баромадааст.
Р. муаллифи зиёда аз 215 асари илмӣ, илмию
методӣ, оммавӣ ва барномаҳои таълимӣ мебошад, аз
ҷумла, 18 китоби дарсӣ ва дастурҳои методӣ, 22 кори
илмӣ-методӣ, 22 барномаи таълимӣ, 116 кори илмӣ.
Дар рӯзномаҳои ҷумҳуриявӣ 19 мақолааш аз чоп
баромадааст, муҳаррири 14 китоб, дарстури методӣ,
маҷмӯи корҳои илмӣ мебошад. С. 1982 рисолаи
номзадияшро барои дараҷаи илмии номзади илмҳои
физикаю математика дифоъ намуда, аз 04.11.1989
унвони илмии дотсенти кафедраи таҳлили риёзӣ
гирифтааст. С. 1990-1992 дар Донишгоҳи халқии
«Рабселькоров» хонда, онро бо ихтисоси мухбири
ҷамъиятӣ хатм намудааст. С. 2002-2004 дар Академияи
шабакаҳои маълумотдиҳии корпоратсияи КАРАNА
таҳсил намуда, соҳиби 8 сертификати соҳаҳои
гуногуни иқтисод гашта, онро бо сертификати
ҷамъбастии тилоӣ хатм кардааст. С. 2010 узви
вобастаи Академияи илмҳои педагогӣ ва иҷтимоӣ
буда, аз с.2012 узви ИЖТ мебошад.
Р. бо ордени «Шараф» (1999), медали «Барои
меҳнати шоён», нишони «Аълочии маорифи
Тоҷикистон» (1993) сарфароз гардонда шудааст.
 
## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Тоҳир Раҳимов

**Тоҳир Раҳимов** (тав. 05.03.1931 дар деҳаи
Зиракӣ, ноҳияи Ҳисор – ваф. 15.07.1981
ҳамон ҷо),таҳсилоти 7-соларо дар
мактаби зодгоҳ ва миёнаро дар
мактаби № 45 гирифтааст. Яке аз
нахустин муаллимони фидоӣ ба
шумор меравад. Ба бисёр шахсон
ҳаққи устодӣ дорад. Баъд аз
фаъолияти муаллимӣ солҳои тӯлонӣ
директори мактаб шуда кор кардааст.
Р. бо Ифтихорномаи Раёсати
Шӯрои Олии Тоҷикистон ва нишони «Аълочии
маорифи халқи Тоҷикистон» мукофотонида шудааст.
 
## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Тоҷиддин Раҳимов

**Тоҷиддин Раҳимов** (тав.соли 1979, деҳаи Ноҷӣ,
ноҳияи Ҳисор), сароянда. Баъди хатми
мактаби ҳамагонӣ таҳсилро дар
фак. мусиқии тоҷики ДДСТ ба номи
М.Турсунзода идома дода (1996),
онро с. 2000 бо ихтисоси сароянда
(муаллимаш Ҳунарпешаи шоистаи
ҶТ Музаффар Муҳиддинов) хатм
намудааст. Аз с. 2000 то имрӯз дар
ансамбли давлатии мақомхонони
ба номи Ф.Шаҳобови Кумитаи давлатии радио ва
телевизиони назди Ҳукумати ҶТ ба сифати сароянда
хидмат менамояд.
Р. шохаи овозии мақомҳо «Уфари Муғулчаи Наво»,
«Талқинчаи Сабо», «Соқиномаи Савти Сарвиноз»,
«Мустаҳзоди Наво», «Сарахбори Дугоҳ», «Ҳусайнӣ»
ва ғайраро рангину муассир иҷро намуда ва сабт
кардааст. Ӯ барандаи озмунҳои мусиқии бачагону
наврасон (Душанбе, 1993) буда, иштирокчии рӯзҳои
фарҳанги Тоҷикистон дар Русия (Москва, 2005),
Франсия (Париж, 2005), Қирғизистон (Бишкек, 2004)
аст. Инчунин дониши иҷроияшро ба гурӯҳи бачагони
мақомхони Академияи мақоми ҶТ меомӯзонад.
Ад.: Таджикская музыка, Душанбе 2003; Ҳакимов Н.
Шашмақом дар қарни XX, Хуҷанд, 2006. Ҳолномаи Раҳимов Т.,
Донишномаи «Шашмақом», Д. 2009.

## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Ҳоҷӣ Исмоил Пирмуҳаммадзода

**Исмоил Абдуллоев** (ҳоҷӣ **Исмоил Пирмуҳаммадзода**; 1 июли 1952, деҳаи Санги Кулӯла, ноҳияи Сарихосор — 18 майи 2022, Тоҷикистон) — наттоқ ва ровии моҳир, имом-хатиб. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2008), Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон (2012), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2012).

## Зиндагинома
Исмоил Пирмуҳаммадзода 1 июли 1952 дар деҳаи Санги Кулӯла, ноҳияи Сарихосор, вилояти Кӯлоб таваллуд шудааст. Исмоил Пирмуҳаммадзода наттоқ ва ровии моҳир буда, садои шевои гӯшнавозаш дар хазинаи тилоии радио сабт ёфтааст, дар радиои ҷумҳурӣ дар хондани «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Маснавии маънавӣ»-и Мавлавӣ", «Осори Мирзо Бедил», «Осори устод Рӯдакӣ», «Аз ҳаёт ва фаъолияти халифаи одил Умари Абдулазиз» наттоқӣ кардааст. Исмоил Пирмуҳаммадзода аз соли 1991 имом-хатиби Маcҷиди марказии ноҳияи Ҳисор ба номи Муҳаммад мебошад.

Исмоил Пирмуҳаммадзода маслиҳатгар ва раҳнамои мардум аст, суханонашро бо аҳодис ва абёти бузургон тақвият бахшида, шунавандагонро ба хушсуханиву накӯкорӣ даъват мекунад.

Исмоил Пирмуҳаммадзода ба асппарварӣ ва варзиши аспдавонӣ мухлис аст. 21.03.2009 аспи сиёҳмушкинаш дар мусобиқаи аспдавонии ш. Душанбе соҳиби «Ҷоми Ҷумҳурии Тоҷикистон» шуд.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2008) ,
* Ҷоизаи ИЖТ ба номи А.Лоҳутӣ (2010),
* Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон (2012),
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2012),
* Медали «100-солагии матбуоти тоҷик» (2012).

## Эзоҳ
Умедахон Абдуллоева

**Умедахон Абдуллоева** (тав.с.14.02.1984, ноҳияи Ҳисор) — номзади илмҳои филология.

Хатмкардаи ДДМТ (2007) ва аспирантураи ДМТ (2010). Котиби илмии назди муовини
ректор оид ба илм (2011) ва аз моҳи
сент. с. 2011 котиби илмии Шӯрои
олимони ДМТ, ҳамзамон ассистенти
кафедраи усули таълими забон ва
адабиёти тоҷик будааст. Аз 21 майи
с.2014 инҷониб муовини раиси ноҳияи Ҳисор мебошад.
Рисолаи номзадии худро дар мавзӯи "Билингвизми
бадеӣ дар эҷодиёти Садриддин Айнӣ (дар мисоли
қиссаи «Марги судхӯр») соли 2011 дифоъ намудааст.

## Эзоҳ
Муллошариф Раҳимов

**Муллошариф Раҳимов** (1902, ноҳияи Ёвон — 18.02.1985, Душанбе) — иштирокчии фаъоли Ҷанги гражданӣ дар Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Аз оилаи деҳқони камбағал.
Узви КПСС аз с.1940.
С. 1921 дар кори
Кумитаи инқилобии
тумани Ёвон иштирок кард. С. 1922 яке аз аввалинҳо
шуда отряди ихтиёрӣ ташкил намуд ва ба муҳофизати
Ҳокимияти Шӯравӣ камар баст. С. 1925 раиси
Кумитаи инқилобии Ёвон, с.1926 раиси Комиҷроияи
вил.Ҳисор интихоб гардид. С.1929-58 дар вазифаҳои
роҳбарикунандаи шӯравӣ ва хоҷагии Тоҷикистон буд.
Аз с.1959 нафақахӯри шахсӣ.
Бо орденҳои Байрақи Сурх, Байрақи Сурхи
Меҳнат, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 2), «Нишони Фахрӣ»,
ордени Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро, медалҳо
ва Ифтихорномаҳои Фахрии Раёсати Шӯрои Олии
ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Муҳаммадраҷаб Раҳимов

**Муҳаммадраҷаб Саидович Раҳимов** (тав. 1.02.1965 дар деҳаи Гулханӣ, ноҳияи Ҳисор), соли 1988 ДДСТ-ро хатм мекунад. Солҳои 1988-2001 дар мактаби № 26 ҳамчун омӯзгори фанни мусиқӣ фаъолият кардааст. Аз соли 2001 то ҳол
дар шуъбаи фарҳанги ноҳияи Ҳисор
ба ҳайси навозандаи асбоби сурнай
(меҳтар) кор мекунад.
Р. М. гурӯҳи ҳунарии созҳои
нафасӣ (карнаю сурнай)-ро
роҳбарӣ карда, дар тамоми чорабиниҳои муҳим ва
қабули меҳмонон фаъолона ширкат меварзад. Бо
нишони «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон» (2006)
ифтихорномаҳои Вазорати фарҳанг, Вазорати маориф
ва Ҳукумати ноҳияи Ҳисор сарфароз гардонда шудааст.

## Пайнавиштҳо

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳисор
Амали таҷовузкорӣ (сиёсат)

**Амали таҷовузкорӣ** (аз заб. лотинӣ aggressio — таҷовузкорӣ) - дар ҳуқуқи баӣналхалқӣ намуди хатарноки поӣмолкунии сулҳ ба шумор меравад. Дар ҳолати ба вукӯъ омадани амали таҷовузкорона Шӯрои Амнияти СММ дар доираи салоҳият ва тибқи Оинномаи СММ тадбирҳо меандешад то ҳар гуна тахдид ба сулҳ бартараф гардад.
Амалҳои таҷовузкоронаро Шӯрои Амнияти СММ муаӣян намуда, мутобиқи фасли VII Оинномаи СММ барои ҳифзу барқарории сулҳ ва амнияти баӣналхалқӣ тасмим мегирад ё тавсияҳо медиҳад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ

**Амали санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ** - вақти амали санад, худуди амалн он ва ашхоси тобеи танзимн хукуқиро дар  назар дорад. Санадҳои меъёрн-ҳукуқӣ аз рӯзи қабул ё аз рӯзи нашр ва ё аз рӯзе, ки дар худи санад нишон дода шудааст, мавриди амал қарор мегиранд. Қонунҳо танҳо пас аз интишори расмии онҳо амал мекунанд. Санадҳои меъёрии Тоҷикистон дар ҳудуди ҷумҳурӣ амал мекунанд. Ҳудуди Тоҷикистон аз ҳудуди хушкӣ, обӣ ва ҳавоии он иборат аст. Худуди сафоратхонаҳо ва консулгариҳои Тоҷикистон дар хориҷа, дохили ҳавопаӣмоҳои Тоҷикистон, ки берун аз Тоҷикисгон қарор доранд, низ ҳудуди Тоҷикистон ҳисоб мсшаванд. Санадҳои мсъёрии ҳуқукӣ, чун қоида, ба ҳамаи шахсоне, ки дар қаламрави Тоҷикистон қарор доранд, паҳн мешаванд. Санадҳое низ мавҷуданд, ки ба гурӯҳҳои алоҳидаи шахсон бахшида шуда, вазъи ҳуқуқии онҳоро муқаррар менамоянд (марбут ба хизматчиёни ҳарбӣ, маъюбон, ҷавонон, нафақахӯрон ва мисли инҳо).
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни Ҷиноятӣ дар макон

**Амали Қонуни Ҷиноятӣ дар макон** - доираи амали қонуни ҷиноятӣ дар макон аз рӯи принсипҳои зерин ба амал бароварда мешавад.

1. Принсипи қапамравӣ

2. Принсипи шаҳрвандӣ

3. Принсипиуниверсалӣ(ҳаматарафа)

4. Принсипи воқеӣ (реалӣ)

Мувофиқи қ. 1 м. 14 Кодекси Ҷиночтии ҶТ ҳамаи шахсоне, ки дар қаламрави ҶТ ҷиноят содир кардаанд, мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешаванд, агар тибқи шартномаҳои баӣналхалқии ҶТ тартиби дигар муқаррар нашуда бошад. Ҳангоми дида баромадани принсипи мазкур Қонуни ҶТ «Дар бораи сарҳади давлатии ҶТ», ки аз 1 августи соли 1997 амал мекунад, бояд ба инобат гирифта шавад. Тибқи қ. 1
м. 15 КҶ ҶТ шаҳрванди ҶТ, инчунин
шахси бешаҳрвандии доимодарҶТ истиқоматкунанда барои ҷинояти дар
ҳудуди давлати дигар содиркардааш
мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешавад, агар барои ин ҷиноят дар
давлати дигар маҳкум нашуда бошад.
Шаҳрвандони хориҷӣ ё шахси бешаҳрвандии дар ҶТ доимо истиқоматкунанда барои ҷинояти берун аз ҳудуди
ҶТ содиркардаашон мутобиқи КҶ ҶТ
ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд. Агар
онҳо ҷиноятесодир карда бошанд, ки меъёрҳои ҳуқуқи баӣналмилалие, ки ҶТ эътироф кардааст, ё меъёрхои муқаррарнамудаи қарордод ё созишномаҳои баӣнидавлатӣ пешбинн намудаанд ва агар онҳо дар давлати дигар маҳкум нашуда бошанд, дар қаламрави ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Шаҳрвандони хориҷӣ ё шахсони бешахрвандии дар ҶТ доимо исгиқоматкунанда барои ҷинояти бсрун аз ҳудуди ҶТ содиркардаашон ба ҷавобгарӣ кашида мсшаванд, агар онҳо бар зидди шахрвандони ҶТ ё манфиатҳои ҶТ
ҷинояти вазнин ё махсусан вазнин содир карда бошанд ва барои ин кирдор
дар каламрави давлати дигар махкум нашуда бошанд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни Ҷиноятӣ дар замон

**Амали Қонуни ҷиноятӣ дар замон** - ҷиноят ва сазовори ҷазо будани кирдор бо қонуне, ки дар вақти содир намудани он кирдор амал мекунад, муаӣян карда мешавад (м. 12 Кодекси Ҷиночтии ҶТ). Амали қонуни ҷиноятӣ дар замон асосан аз рӯи се қоида ба амал бароварда мешавад.

1. Ҷиноят ва сазовори ҷазо будани кирдор бо қонуни ҷиноятие муқаррар карда мешавад, ки дар вақти содир шудани ҷиноят он қонун амал мекард. Вақти содир намудани ҷиноят, вақги содир шудани кирдори барои ҷамъият хавфнок новобасга аз фаро расидани оқибати он фаҳмида мешавад (қ. 1 м. 12 КҶ
ҶТ).

2. Қонуни ҷиноятие, ки ҷиноят будани кирдорро муқаррар мекунад, ҷазоро вазнин менамояд ё ба таври дигар ҳолати ҳуқуқии шахси маҳкумшударо бад месозад, қувваи бозгашт надорад (қ. 3 м. 13 КҶ ҶТ).

3. Қонуни ҷиноятие, ки ҷиноят будани кирдорро бартараф мекунад, ҷазоро сабук ё ба тариқи дигар вазъи шахси ҷиноят содиркардаро беҳтар мекунад, қувваи бозгапгг дорад, яъне нисбат ба ашхосе татбиқ мегардад, ки то эътибор паӣдо кардани чунин қонун ҷиноятсодир кардаанд. Аз ҷумла ба ашхосе, ки
мӯхлати ҷазоро адо мекунанд ё кардаанд, вале доги судӣ доранд, татбиқ карда мешавад.

Амали қонуни ҷиноятӣ дар замон тибқи қисми 2 моддаи 20 Конститутсия
(Сарқонун)-и ҶТ чунин таъриф дорад: *«Ҳеч кас баъди гузаштани муҳлати таъқиби ҷиноятӣ, инчунин барои содир кардани рафторе, ки ҳангоми воқеъ шуданаш ҷиноят ҳисоб намеёфт, ба ҷавобгарӣ кашида намешавад».* 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни гражданӣ

**Амали Қонуни гражданӣ** – муаӣян намудани вақти амали қонуни гражданӣ. Агар қонун тагӣир наёбад, қоидаҳои он ба одати доимии одамон табдил меёбад. Агар қонун тағӣир ёбад ё қонуни нав қабул карда шавад, вақти амали он бояд муаӣян карда шавад.
Зеро қонуни нав, чун қоидаи умумӣ, ба муносибатҳое, ки пас аз ба қувваи қонунӣ даромадани он ба миён меоянд, паҳн мешавад ва амал мекунад.
Бинобар ин вақти амали қонун дар Қонун «Дар бораи таргиби нашри қонунҳои ҶТ» муаӣян карда шудааст. Чун
қоидаи умумӣ, қонунҳои гражданӣ пас аз қабул шудан (рӯзи қабули қонун он рӯз ҳисобида мешавад, ки агар қонун азтарафи Маҷлиси Олии ҶТ қабул карда шуда бошад), пас аз 10 рӯзи қабули он ё нашри расмии он эътибори қонунӣ паӣдо мекунад. Аммо ин қоида истисноҳои хеле зиёд дорад. Агар хеле зарур
дониста шавад, Маҷлиси Олӣ метавонад қарор қабул кунад, ки қонун аз вақти қабули он кувваи қонунӣ паӣдо мекунад ва гаӣра. Вақти қувваи қонунӣ паӣдо кардани қонунро донистан барои
кормавдони мақомоги ҳифзи ҳукуқ, иштирокчиёни муносибатҳои гражданӣ,
соҳибкорон ва гаӣра хеле зарур асг. Агар сухан дар бораи қонунҳои мураккаб
равад, дар худи қонун вақти қувваи қонунӣ паӣдо кардани он муаӣян карда мешавад, масалан, Кодекси граждании ҶТ. Амали қонунҳои гражданӣ ба он муносибатҳое паҳн мешавад, ки пас аз қувваи қонунӣ паӣдо кардани онҳо ба миён омада бошад. Агар ба баъзе фасл, боб ё моддаҳои алоҳидаи қонуни нав
қабулшуда қувваи бозгашт дода шавад, ин масъала бояд дар худи қонун пешбинӣ карда шавад ва ҳалли худро
ёбад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар доираи шахсон

**Амали Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар доираи шахсон** - амали қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар замон, макон ва доираи шахсон муаӣян карда мешавад. Дар моддаи 1 Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ (КМҶ) омадааст, ки тартиби мурофиаи парвандаҳои ҷиноятиро дар ҳудуди ҷумҳурӣ Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ муаӣян мекунад.

Дар банди дуюми моддаи 1 КМҶ таъкид шудааст, ки дар мурофиаи парвандаи ҷиноятӣ қонуни мурофиавии ҷиноятие татбиқ карда мешавад, ки ин қонун дар вақти таҳқиқи ибтидоӣ, тафтиши пешакӣ ё парвандаро баррасӣ кардани суд мувофиқан амал мекунад. Қонуни мурофиавии ҷумҳурӣ натанҳо дар замон, балки дар доираи шахсон низ амал мекунад.

Ҳамаи шаҳрвандоне, ки дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷумла шаҳрвандони хориҷӣ ва
шахсони бешаҳрванд, ки ҷиноят содир мскунанд, дар асоси муқаррароти Кодекси ҷиноятӣ вобаста ба вакти амали қонуни ҷиноятӣ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд, таҳқиқ, тафтиш ва муҳокимаи судӣ аз рӯи талаботи КМҶ бурда мешавад. Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар тамоми худуди Ҷумхурии Тоҷикистон  амал мекунад ва тамоми мақомоти таҳқиқу тафтишот ва суд ӯҳдадоранд онҳоро татбиқ намоянд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни мурофиавии гражданӣ дар доираи шахсон

**Амали Қонуни мурофиавии гражданӣ дар доираи  шахсон**  - меъёрҳои ҳуқуқи мурофиавии гражданӣ
барои ҳамаи шаҳрвандон, корхонаҳо, муассисаҳо, ташкилотҳо новобасга аз шакли моликияташон ҳатмӣ мебошад.
Қонуни мурофиавии граждании ҶТ инчунин ба хориҷиён, шахсони бешаҳрванд, корхонаҳои хориҷии дар қаламрави ҶТ буда паҳн мешавад. Шаҳрвандони хориҷӣ ва шахсони бешаҳрванд ҳуқуқ доранд ба судҳои ҶТ муроҷиат намоянд ва баробари шаҳрвандони ҶТ аз ҳуқуқҳои мурофиавии гражданӣ истифода баранд (м.453-454 КМГ ҶТ).
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали қонун

**Амали қонун** — мафҳуме, ки ҳудуди зарурати қонунро дар замон, макон ва нисбат ба доираи муайяни шахсиятҳо муайян менамояд.

Нисбати ин ё он қонун ба тавассути қарорҳои мушаххас ё санадҳои махсус татбиқ карда мешавад. 
Амали қонун дар замон аз лаҳзаи эътибори ҳуқуқӣ пайдо кардани қонуни мазкур то давраи қатъи амали он дар назар аст. Ҳамчун қоидаи асосӣ — қонун дар ҳама ҷо аз лаҳзае қудрат пайдо мекунад, ки дар худи қонун зикр шуда бошад. Агар чунин мӯҳлат дар худи қонун пешбинӣ нашуда бошад, пас вай дар муддати муайяне, ки мақоми расмӣ онро интишор кардааст, қудрат пайдо мекунад. Дар раванди татбиқи амали қонун дар замон қоидаи *«Қонун қувваи бозгашт надорад»* хеле муҳим аст. Ин қоида фақат ба он муносибатҳое дахл мекунад, ки баъди эътибори расмӣ гирифтани қонун пайдо мешаванд.

Амали қонун дар макон аз рӯи ҳудудҳои таҳти таъсири ин мақоми қонунгузор (ҳудуди хушкӣ, обӣ ва фазои ҳавоии дохили сарҳади давлатӣ, боигарии зеризаминии давлат, ҳудуди сафоратхонаҳо дар мамолики дигар, киштиҳои ҳарбию тиҷоратӣ дар баҳри кушод) қарордошта муқаррар мешавад.

Амали қонун нисбат ба ашхос дар доираи он мақомот, ташкилотҳо ва шаҳрвандоне муайяну муқаррар мешавад, ки онҳо ӯҳдадоранд қонуни мавриди назарро риоя ва иҷро намоянд. Ҳамчун қоидаи асосӣ риояи қонун барои тамоми ашхоси дар ҳудуди ҳамон давлат бошанда, бо вуҷуди баъзе истисноҳо, ки дар қонун ишора шудаанд, воҷиб ва фарз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқ
Амали ғайридӯстона

**Амали ғайридӯстона** - ин амали як кишвар ба муқобили кишвари дигар ё шахсони воқеию ҳуқуқии он аст, ки доштани хусусияти зиддиҳуқуқияш шарт нест, вале ғаӣридӯстона мебошад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали бевоситаи Конститутсия

**Амали бевоситаи Конститутсия** - усулест, ки мувофиқи он меъёрҳои Сарқонун новобаста ба мавҷудияти қонунҳои тафсилӣ бевосита амал мекунанд. Амали бевоситаи Конститутсия инчунин онро ифода мекунад, ки шахс метавонад оид ба ҳимояи ҳуқуқҳои конститутсионии худ ба суд муроҷиат намояд. Одатан ин усул дар қонунҳои асосӣ хеле мухтасар ифода карда мешавад (масалан, «ҳолатҳои
Конститутсия бевосита амал мекунанд» - банди 3 м.5 Конститусияи Булғория соли 1991).
Барои татбиқи амали бевоситаи Конститутсия меъёрҳои Сарқонун, ки
вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрвандро
ба танзим меандозанд, аҳамияти хоса
доранд (масалан, «Ҳуқуқҳоӣ асосии
зерин барои ҳокимияти қонунбарор,
иҷроия ва адолати судӣ ҳамчун ҳуқуқи  
бевосита амалкунанда ҳатмӣ мебошанд» - банди 3 м. 1 Қонуни Асосии
ҶФО соли 1949). Боз ҳам батафсил
танзим додани ин усул маълум аст (масалан, мувофиқи м.8 Конститутсияи
Украина соли 1996 «Муроҷиат ба суд
барои ҳимояи ҳуқуқу озодии конститутсионии инсон ва шаҳрванд бевосита дар асоси Конститутсия кафолат
дода мсшавад»).
Дар Конститутсияи ҶТ соли 1994 мустақиман амал кардани меъёрҳои Конститутсия дар боби «Асосҳои сохтори
конститутсиони» ҷоӣ дода шудааст(м.10).
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни мурофиавии гражданӣ дар макон

**Амали Қонуни мурофиавии гражданӣ дар макон** — тартиби мурофиаро аз рӯи парвандаҳои гражданӣ
дар судҳои ҶТ Қонуни мурофиавии гражданӣ муаӣян мекунад. Қонунгузорӣ дар бораи мурофиаи
судии гражданӣ тартиби дида баромадани парвандаҳоро аз рӯи баҳсҳое, ки аз муносибатҳои ҳуқуқин гражданӣ, оилавӣ, меҳнатӣ ва кишоварзӣ ба вуҷуд меоянд, парвандаҳое, ки аз муносибатҳои маъмурии ҳуқуқӣ ба вуҷуд меоянд ва тартиби дида баромадани нарвандаҳои истеҳсолоти махсусро муқаррар мекунад.
Меъёрҳои ҳуқуқи мурофиавии граждании ҶТ дартамоми ҳудуди ҶТ амал мекунанд ва тамоми судхои ҶТ ӯҳдадоранд онҳоро татбиқ намоянд. Ин муқаррарот инчунин дар мавридҳое амал мекунад, ки амалиётҳои ҷудогонаи судӣ бо супориши суди давлати дигар содир карда мсшаванд.

Мисол. агар суди Ҷумҳурии Ӯзбекистон ба суди Ҷумҳурии Тоҷикисгон супориши судӣ оид басодир намудани амалиёти муаӣяни мурофиавӣ фиристад, ин амалиёти мурофиавӣ дар асоси қоидаҳои пешбининамудаи КМГ ҶТ содир карда мешавад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Амали Қонуни мурофиаи гражданӣ дар замон

**Амали Қонуни мурофиаи маданӣ дар замон** - бо қоидае муайян мешавад, ки дар м.З Қонуни мурофиаи мадании ҶТ мустаҳкам карда шудааст. Мувофиқи м.З ҚМГ ҶТ мурофиа аз рӯи парвандаҳои маданӣ дар судҳои ҶТ дар асоси он қонунҳои мурофиавии мадании ҶТ, ки дар вақти баррасии парванда, содир намудани амалиётҳои ҷудогонаи
мурофиавӣ ё иҷрои ҳалномаи суд амал мекунанд, татбиқ карда мешавад.

Мувофиқан, новобаста аз вақти огоз намудани парвандаи гражданӣ дар суд қонуни мурофиавии граждание татбиқ
карда мсшавад, ки ҳангоми баррасии парвандаи гражданӣ содир намудани амалиётҳои ҷудогонаи мурофиавӣ ё
иҷрои ҳалномаи суд амал мекунанд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Алтинг

**Алтинг**  — (аз калгшаи исландии  - парлумон) - муассисаи олии намояндагии Исландия. Алтинг яке аз парлумонҳои кӯҳнатарин дар Аврупост.
Мувофиқи ислоҳоти конститутсионии соли 1991 Алтинг ба мақомоти якпалатагӣ табдил ёфт. Ҳоло Алтинг ба мӯхдати чор сол интихоб гардида, ҳаӣати он аз 63 вакил иборат мебошад. Алтинг ваколатҳои васеи ба парлумон хос дорад, метавонад барои нобоварӣ ба ҳуқумат ё вазирони алоҳида овоз диҳад, инчунин вазиронро ба воситаи расму қоидаи импичмент суд намояд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аломат

**Аломат**  - ин нишонаи ягон мафҳум ё категорияи хуқуқ аст, масалан, аломати шахси юридикӣ. Мафҳум ва категорияи ҳуқуқро аз мафҳумҳои дигар ба воситаи аломатҳои он фарқ мекунанд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Собирҷон Ҳошимов

**Собирҷон Ҳошимович Ҳошимов** — забоншинос, номзади илмҳои филология (1973), дотсент (1982), Аълочии маорифи Тоҷикистон (1992).

## Зиндагинома
Собирҷон Ҳошимов дар деҳаи Пулодони ноҳияи Конибодом, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Соли 1960 баъд аз хатми мактаби миёна шомили факултаи филологияи тоҷик дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин гашт. Онро соли 1965 хатм карда, кораш дар ноҳияи Колхозобод шурӯъ карду чанд вақт дар он ҷо муовини директори мактаби миёна буд. Соли 1967 ӯро ба Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин ба кор даъват намуданд. Соли 1973 ӯ дар  донишгоҳи мазкур рисолаи номзадиро дифоъ кард. Аз соли 2000 ба сифати дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон фаъолият мебурд.. Собирҷон Ҳошимов баъд аз бемории тӯлонӣ 1 марти соли 2017 аз олам даргузашт.

## Осор
* Современный таджикский язык. Лексика. - Душанбе, 1981 (ҳаммуаллиф),
* Лексикология современного таджикского языка. - Душанбе, 1999 (ҳаммуаллиф),
* Таджикско-русский и русско-таджикский учебно-отраслевой словарь. - Душанбе, 2003, 2011 (ҳаммуаллиф), 
* Практические занятия по современному таджикскому языку. - Душанбе: РТСУ, 2009. - 126 с.,
* Давронов А.У., Искандарова Ф.Д., Хашимов С.Х., Холов Х.Р. Учебный отраслевой словарь (таджикско-русский и русско-таджикский). - Душанбе:РТСУ, 2011,
* Музаффарова Ш.М., Хашимов С.Х. Практический курс таджикского языка (для студентов филологических факультетов). Душанбе: РТСУ, 2012.,
* Хашимов С.Х., Музаффарова Ш.М. Практический курс таджикского языка (второе издание). - Душанбе: РТСУ, 2013.-218 с.,
* Искандарова Ф.Д., Хашимов С.Х. Учебник таджикского языка для вузов стран СНГ. - Душанбе: РТСУ, 2014. - 352 с.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1992)

## Адабиёт доир ба Собирҷон Ҳошимов
*  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
* Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Саҳм

**Аксия**, **саҳмия** — коғази қиматнок аст. Қоғази қиматноке саҳмия номида мешавад, ки ҳуқуқи дорандаи онро (саҳмдорро) барои дар шакли дивиденд гирифтани як қисми фоидаи ҷамъияти саҳҳомӣ, барои иштирок кардан (дар идора намудани фаъолияти ҷамъияти саҳҳомӣ, иичунин ҳуқуқи саҳмдор
ро ба қисми амволе, ки пас аз барҳам додани он боқӣ мемонад, тасдиқ менамояд. Саҳмияҳо номӣ, пешниҳодшаванда, озод, муомилотшаванда ё дар муомилоти маҳдудбуда ва ғаӣра мешаванд.

## Таърих
Компания, ки барои аввалин бора ба ширкати сармаиясози мансуб мешавад, Британияи Шарқи Индия буд, ки аввалин бора ба Англия дохил будааст. Дар 31 декабри 1600 Елизавета-и Якуми дастуҳрмати шоҳӣ ба он ҳамчун фармаи зарин бахшида ба мақсад, ки имтиёзоти савдо дар Ҳиндустонро интифо кунад. Фармаи зарин ба таври воқеи ба  Дустукмон Шарқи Индияи (HEIC) барқарор шуда, монополияи 15 сола ба савдои Шарқи Индия.

Беъзуди баъд дар соли 1602, Шаркати Шарқи Голландия аввалин сарҳамҳои хомҳои хомракият сохт ва ониро ба фурӯши дар бурси Амстердам дод. Зер дар давраи аз 1602 то 1796 она 2,5 миллион тонна борсолиҳо мебарадар он аз Осиё тарсили додааст дар 4785 киштӣ ва 1 миллион аврупоиёнро барои кор дар Осиё тарсили кардааст.

## Арзиши
Ба сарҳамҳои саҳмдориёт арзиши дода мешавад бо кор ба осулҳои гуногун дар бозорҳои гуногун, вале бунёди асосӣ он дар он будааст, ки сарҳами саҳмдорӣ ба қимат аст, ки агар он дар бораи фурӯш дода шуд буд. Маёбинии бозорҳо маводии муҳим аст ба вазни ин масъала ки он бояд дар ҳар вақт ба савдо фурӯш дода шавад. Бо иттилоъ мундариҷ дар сделкааки воқеии дар миёни харидор ва фурӯшанда ба андозаи бехтарин индикатори бозор ба арзищӣ арзиши "истиной" ба сарҳамҳо дар он вақте хусусӣ. Скидка миноритариев обычно маъло кадда шудааст барои арзиши бастаи миноритарии саҳм (камтар аз 50%), вақте ки идораи саҳми саҳмҳо аввалин ба астон ба ограниченный кардани кори бизнес мебарояд, агар он онро ба ободиятдори сармаиядор мебарояд.

## Қарордод
Моликаандорони ба парвандаи хусусӣ мумкнаст ки сармаияи иловагии зарур буда башанд барои инвестиция дар нахаҳиссаҳои нав дар даруни ширкат. Ишон ҳамчунин хоҳишманд садо кардани истифодарашонро метавонанд, боса капитали барои истифодаи хусусии ход доро дод. Ишон ин ҳадафҳоро бо фурӯши саҳмдориёти ширкати парвандаро ба ҷониб аз тариқи фурӯши дар бурса метавонанд ба наил овард. Ин раванди работ ба ширкати публикасияи якуми намуда мешавад, ё IPO.
 

## Эзоҳ

 
Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ
Гулҷон Молдаҷонова

**Гулҷон Молдаҷонова** (, ; тав. 11 июни соли 1966, Алмаато) — , мудири иҷроияи ширкати «Базовый элемент»

## Мухтасари зиндагинома
Гулҷон Молдаҷонова дар шаҳри Алмаато ба дунё омадааст. Диққати ӯро аз хурдӣ математика ба худ ҷалб мекард. Гулҷон духтарчаи закию тезфаҳм буда, дар вақтҳои кӯдакиаш орзу медошт, ки тамоми ҳаёти худро ба хидмати илм бахшад. Баъди хатми мактаби миёна соли 1983 ба факултаи физикаи Донишгоҳи давлатии Қазоқистон даромад ва бомуваффақият таҳсилашро давом дод. Ба гуфти Алия Аскарова, ки ҳоло декани факултаи мазкур мебошад, Гулҷон ҳам кори ҷамъиятӣ мебурд, ҳам дар дастаи варзишӣ аз номи донишгоҳ иштирок мекард. Ӯ то соли 1989 дар донишгоҳ хонда, соҳиби маълумоти олӣ гардид. Дар зарфи ду сол ба физикаи ҷисми сахт машғул мешуд.

Соли 1991 барои идома додани таҳсил ба шаҳри Маскав омад ва ҳамон сол ба аспирантураи Донишгоҳи давлатии Маскав дохил шуд. Қобил ба ёдоварист, ки шарикдарсаш Олег Дерипаска буд. Соли 1994 рисолаи номзадӣ дифоъ карда, унвони номзади илмҳои физикаву математика гирифт ва дар Донишгоҳи давлатии Маскав ходими илмӣ шуд. Аммо музди меҳнаташ кам буд ва Молдаҷонова маҷбур шуд, ки аз чунин кор барояд. Дар ҳамин давра Олег Дерипаска корхонаи «Алюминпродукт» бунёд кард ва Молдаҷоноваро ба ин корхона даъват намуд. Молдаҷонова қарор дод, ки ба Дерипаска кор карда, аз безарӣ халос шавад. Молдаҷонова ба «Алюминпродукт» омаду аввал ба сифати котиба кор мекард. Лекин хеле зуд ӯро ба вазифаи баландтар гузарониданд. Соли 2004 Молдаҷонова вазифаи мудири иҷроияи ширкати «Базовий Элемент» ба уҳда гирифт. Солҳои 2005—2009 ӯ директори генералии ин ширкат буд. Моҳи майи соли 2009 аз барқарор шудани Ҳукумати Қазоқистон Молдаҷонова узви шӯрои мудирияти ширкати «Самрук-Казина» интихоб гардид.

Гулҷон Молдаҷонова дар байни мӯътабартарин занҳои дунёст. Танҳо зикри он кофист, ки ӯ шомили рӯйхати мувофиқи маҷаллаи «Форбс» (Forbes) шудааст (ҷойи 37). «The Wall Street Journal» Молдаҷоноваро дар радифи 50 соҳибкорзани муваффақи дунё овардааст. Дар рӯйхати «50 зани соҳибкору тоҷири бонуфузи Русия», ки маҷаллаи «Финанс» дарҷ намуд, Гулҷон Молдаҷонова дар ҷойи ҳафтум аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соҳибкорони Русия
Ақидаи махсуси судя

**Ақидаи махсуси судя** - ҳамаи масьалаҳоеро, ки дар вақти дида баромадани парванда ба миён меоянд, судяҳо аз рӯи аксарияти овозҳо ҳал мекунанд.
Дар вақти ҳалли масъала ҳеч яке аз судяҳо ҳақ надорад, ки аз овоздиҳӣ
худдорӣ кунад. Судяе, ки бо қарори аксарият розӣ нест, метавонад фикри махсуси худро ба тариқи хаттӣ баён кунад. Фикри махсуси судя ба маводи парванда замима карда мешавад. Вале дар толори маҷлиси суд эълон карда намешавад.
Дар мавриде. ки парванда бо фикри махсуси судя ба суди болоӣ ба тариқи
касатсионӣ, аз рӯи шикоят ё эътироз фиристода нашавад, он гоҳ ваӣ барои
ба тариқи назоратӣ санҷидан ба раиси суди болоӣ фиристода мешавад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Алоҳида нигоҳ доштани маҳкумшудагон

**Алоҳида нигоҳ доштани маҳкумшудагон** - дар муассисаҳои ислоҳӣ алоҳида нигоҳ доштани занон
ва мардон, ноболиғон ва ашхоси болиғ муқаррар шудааст. Ашхоси ба маҳрум
сохтан аз озодӣ бори аввал маҳкумшуда аз маҳкумоне, ки қаблан ҷазои маҳрум сохтан аз озодиро адо кардаанд, дар алоҳвдагӣ нигоҳ дошта мешаванд.
Дар алоҳидагӣ, инчунин ҷудо аз дигарон инҳо нигоҳ дошта мешаванд: маҳкумшудагон ҳангоми ретсидиви мах-
сусан хавфнок; маҳкумшудагоне, ки барояшон ҷазои қатл тибқи тартиби бахшиши ҷазо ба маҳрум сохтан аз
озодӣ иваз карда шудааст. Дар муассисаҳои ислоҳии алоҳида маҳкумшудагон-кормандони собиқи судҳо ва
мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нигоҳ дошта мешаванд.
Ноболигоне, ки барои дардавраи адои ҷазо қасдан ҷиноят содир намуда ва барои он ба ҷазои маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкум шудаанд, инчунин ба таври мунтазам ё ашаддӣ низоми адои ҷазоро ваӣрон мекунанд, аз дигар маҳкумшудагон, ки дар колонияҳои тарбиявии низоми пурзӯр мебошанд, ҷудо нигоҳ допгга мешаванд.
Маҳкумшудагони мубталои бемориҳои сирояткунанда дар алоҳидагӣ ва ҷудо аз маҳку мшудагони солим нигоҳ
дошта мешаванд. Ашхоси мубталои инфексияи ВИЧ аз дигар маҳкумшудагон, ки мубталои бемориҳои сирояткунанда мебошацд, ҷудо нигоҳдошта мешаванд. Шаҳрвандони хориҷӣ ва ашхоси бешаҳрвандии маҳкумшуда
мутобиқи асосҳои умумӣ нигоҳдошта мешаванд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ақалият

**Ақалият** (вазъи ҳуқуқӣ - конститутсионӣ) - гурӯҳи шахсоне, ки дар марзи давлат ҷоӣгир буда, бо хусусиятҳои этникӣ, забонӣ, динӣ ва ғаӣра аз тамоми аҳолӣ фарқ карда, нисбат ба онҳо камшуморанд. Ақаллият ннсбат ба аксарият хусусияти хоси худро барои нигоҳ доштан кӯшиш мекунад.
Мавҷуд будани ақаллият масъалаи ҳимояи онҳо, кафолати ҳуқуқу озодӣ ва худидораи онҳоро тақозо мекунад. Хусусияти хос ва манфиати ақаллият одатан ба воситаи мухторият додан ҳалли худро меёбад. Падидаи ақаллият ҳам аҳамияти баӣналхалқӣ ва ҳам аҳамияти ҳуқуқию конститутсионӣ дорад. Дар чанднн санадҳои баӣналхалқӣ ҳимояи манфиатҳои ақаллият тавсия шудааст.

Дар Муоҳидаи баӣналхалқӣ дар бораи ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ (соли 1966) муқаррар карда шудааст, ки дар он мамлакатҳое, ки ақаллияти этникӣ, динӣ ва забонӣ мавҷуд аст, ба шахсони ба ин ақаллият тааллуқ дошта, барои якҷоя истифода бурдани фарҳанг, эътиқод ба дини худ ва иҷрои расму оинҳо, инчунин барои истифодаи забони модарӣ набояд монеа гузошта шавад (м 27).
Дар қонунгузорин миллӣ хусусияти этникии кишвар бо роҳи конститутсионӣ ва қонунҳо кафолат дода мешавад. Дар онҳо баробарҳуқуқии ақаллият бо аксарият ва кафолатҳои иловагии таъмини ҳуқуқҳои этникӣ, динӣ ва забонии ақаллият муқаррар карда мсшавад.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Давлатмард

**Давлатмард** (), **ходими давлатӣ** — касе, ки масъулияти муҳимме дар ҳукумат дорад.

Ба сифати ходими давлатӣ роҳбар ва шахси ваколатдори ҳокимияти маҳаллӣ, депутатҳо, роҳбарони вазорат ва кумитаҳо, раисони вилоятҳо, кормандони ваколатдори дастгоҳи иҷроияи Президентн Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғ., ки фаъолияти сиёсиро дар идораи давлат ба амал мебароранд, эътироф мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ходими ҷамъиятӣ

**Ходими ҷамъиятӣ** — шахсоне эътироф мегарданд, ки дар татбиқи сиёсати давлатӣ иштирок намуда, барои муттаҳид кардани ҷамъият, ҳизбҳо ва ғ. новобаста аз вазифаи хидматиашон фаъолият менамоянд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Аломатҳои сарҳадӣ

**Аломатҳои сарҳадӣ**  - аломатҳои махсус мебошанд, ки хатти сарҳади
давлатро дар маҳал ифода месозанд.
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ