Фристайл

**Фриста́йл** () — намуди варзиши лижаронӣ, ки ба барномаи Бозиҳои олимпии зимистона аз соли 1992 ворид шудааст. Дисиплинаҳои фристайл биг-эйр, акробатикаи лижаронӣ, могул, ски-кросс, хафпайп ва слоупстайл мебошанд. Ба фристайл услуби ньюскул-ро низ нисбат медиҳанд. Балети лижаронӣ — яке аз дисиплинаҳои фристайл, ки то соли 1999 мавҷуд буд, аз барномаҳои мусобиқаҳои расмӣ хориҷ карда шуд.

Аз ҷиҳати ташкилӣ фристайл ба қатори намудҳои варзиши лижаронӣ дохил мешавад, ки мусобиқаҳои онҳо таҳти сарпарастии Федерасияи байналмилалии варзиши лижаронӣ ва сноуборд гузаронида мешаванд.

## Таърих

Фристайл намуди нисбатан ҷавони варзиши зимистона буда, таърихи он аз солҳои 1950-ум оғоз мешавад. Пеш аз ин, фристайл ҳамчун шоуи кӯҳӣ дар шакли балети лижаронӣ буд, ки барои дилхушии мардум ва ба даст овардани даромад пебинӣ шуда буд. Соли 1926 дар Олмон аввалин китобе, ки пурра ба балети лижаронӣ бахшида шудааст, нашр шуд. Муаллифи он лижарони кӯҳӣ ва кӯҳнавард доктор Фритс Руэл буд.

Фристайл ҳамчун намуди варзиш дар аввал ҳамчун омехтаи лижаронии кӯҳӣ ва акробатика ба вуҷуд омадааст. Аввалин мусобиқаҳо оид ба фристайл дар Attitash, Ню-Ҳэмпшир соли 1966 баргузор шудаанд.

Ҷоми ҷаҳон оид ба фристайл аз соли 1978 инҷониб гузаронида мешавад. Соли 1986 дар шаҳри Тин-и Фаронса аввалин қаҳрамонии ҷаҳон баргузор гардид.

Дар Олимпиадаи зимистона фристайл бори аввал ҳамчун баромадҳои намоишӣ соли 1988, дар Бозиҳои XV дар Калгари муаррифӣ шуд. Аввалин медалҳои олимпӣ оид ба фристайл (дар могули мардона ва занона) дар Олимпиадаи зимистонаи навбатӣ дар Албервил ба бозӣ гузошта шуданд. Дар солҳои минбаъда барномаи олимпии дисциплинаҳои фристайл васеъ шуд:

* Соли 1994 дар Лиллехаммер акробатикаи лижаронӣ илова карда шуд;
* Ски-кросс соли 2010 дар Ванкувер дебют кард;
* Соли 2014 хафпайп ва слоупстайл ба барномаи Олимпиадаи зимистонаи Сочи илова карда шуданд.
* Соли 2022 акробатикаи даставии омехта ва мусобиқаҳо оид ба биг-эйр илова гардиданд.
* Соли 2026 могули ҷуфт (параллелӣ) илова карда шуд.
Ҳамин тариқ, то имрӯз дисциплинаҳои олимпии фристайл акробатикаи лижаронӣ, могул, могули ҷуфт, ски-кросс, хафпайп, слоупстайл ва биг-эйр мебошанд. Дар маҷмӯъ, то соли 2026 дар фристайл дар Бозиҳои олимпӣ 15 маҷмӯи ҷоизаҳо ба бозӣ гузошта мешаванд (бештарин миқдор дар байни ҳамаи намудҳои варзиш/дисциплинаҳо дар Бозиҳои зимистона).

Дар ИҶШС фристайл дар солҳои 1970-ум пайдо шуд. 1 июли соли 1985 шуъбаи фристайли лижаронии Кумитаи варзиши ИҶШС таъсис ёфт. Аввалин мусобиқаҳои умумииттифоқӣ оид ба фристайл моҳи феврали соли 1986 баргузор шуданд. Соли 1987 дар Домбай аввалин мусобиқаҳои намоишии байналмилалӣ бо иштироки варзишгарони ИҶШС гузаштанд, ки дар он дастаҳои ИМА ва Канада иштирок доштанд. Соли 1988 Федерасияи мустақили фристайли ИҶШС таъсис дода шуд.

## Дисиплинаҳои фристайл

### Акробатикаи лижаронӣ

Дар акробатикаи лижаронӣ варзишгарон аз трамплини махсус як силсила иборат аз ду ҷаҳиши мураккабиашон гуногунро иҷро мекунанд. Трамплинҳо 3 намуд мешаванд: калон (сегона) (баландӣ 4,05 метр, нишебӣ 70°); миёна (дугона) (3,5 метр, 65°); хурд (сальтоӣ) (2,1 метр, 55°). Кӯҳи фуруд омадан бояд бо барфи мулоим пӯшонида шавад. Холҳо барои техникаи паридан аз трамплин, траекторияи парвоз, фигура ва фуруд омадан дода мешаванд. 5 довар фигураро (аз 7 балл) ва 2 довар фуруд омаданро (аз 3 балл) баҳо медиҳанд. Баҳои баландтарин ва пасттарин барои парвоз партофта мешавад ва 3 баҳои боқимонда ҷамъ карда мешавад. Аз баҳоҳо барои фуруд омадан баҳои миёна бароварда шуда, он ба 3 зарб карда мешавад. Ҷамъи баллҳои парвоз (максимум — 21 балл) ва фуруд омадан (максимум — 9 балл) ҷамъ карда шуда, ба коэффисиенти мураккабии элемент зарб карда мешавад. Ғолиб аз рӯи шумораи зиёди баллҳо муайян мешавад.

### Могул
Могул — ин фаромадан аз нишебии ноҳамвор ва теппадор аст. Варзишгар дар байни теппаҳо ҳаракат карда, пойҳояшро бо лижаҳо пайваста ба ин ё он тараф мегардонад. Масири фаромадан дорои ду трамплин аст, ки дар онҳо лижарон ҷаҳишҳоро намоиш медиҳад. Баромад аз рӯи чунин меъёрҳо баҳо дода мешавад: техникаи гардишҳо, мураккабии ҷаҳишҳо ва сифати иҷрои онҳо, инчунин вақти фаромадан. Намуди дигари он — могули ҷуфт (параллелӣ) мебошад, ки дар он ду варзишгар дар масирҳои параллелӣ ҳаракат мекунанд.

### Ски-кросс

Ски-кросс — пойга дар масири махсуси лижаронии кӯҳӣ, ки монеаҳои барфиро дар шакли трамплинҳо, мавҷҳо ва виражҳои гуногун дар бар мегирад. Мусобиқаҳо оид ба ски-кросс дар ду марҳила мегузаранд. Дар марҳилаи аввал, дар квалификатсия, варзишгарон масирро як-як аз рӯи вақт тай мекунанд. Мувофиқи натиҷаҳои квалификатсия варзишгарон ба гурӯҳҳои иборат аз чор нафар барои иштирок дар финалҳо тақсим карда мешаванд. Мусобиқаҳои ниҳоӣ аз рӯи нақшаи олимпӣ, бо хориҷ шудан, мегузаранд. Касе, ки аввал ба марра мерасад, ғолиб мегардад. Дар қаҳрамониҳои ҷаҳон медалҳо дар ски-кросс бори аввал соли 2005 ба бозӣ гузошта шуданд.

### Слоупстайл
Слоупстайл — иҷрои як силсила ҷаҳишҳои акробатикӣ дар трамплинҳо, пирамидаҳо, нишебиҳои муқобил ва деворчаҳо, ки пай дар пай дар тамоми дарозии масир ҷойгир шудаанд. Аз соли 2011 инҷониб медалҳо дар слоупстайл дар қаҳрамониҳои ҷаҳон ба бозӣ гузошта мешаванд. Дисциплина ба барномаи Олимпиадаи соли 2014 бо қарори Кумитаи иҷроияи КБО дар ҷаласа дар Дурбан (Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ) 4 июни соли 2011 ворид карда шуд.

### Хафпайпи лижаронӣ
Хафпайпи лижаронӣ — дисциплинаи варзишӣ дар намуди олимпии зимистонаи фристайл (варзиши лижаронӣ) буда, аз фаромадан бо лижаҳо дар нишебии махсус муҷаҳҳазшуда, ки хафпайп (нимқубур) номида мешавад, иборат аст. Медалҳо дар хафпайп дар қаҳрамониҳои ҷаҳон аз соли 2005 инҷониб ба бозӣ гузошта мешаванд. Дисциплина ҳамчун намуди олимпӣ дар Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 2014 дар Сочи (Русия) дебют кардааст.

### Биг-эйр
Медалҳоро дар биг-эйр фристайлчиён дар қаҳрамониҳои ҷаҳон аз соли 2019 ва дар Бозиҳои олимпӣ — аз соли 2022 ба бозӣ мегузоранд.

## Ҳамчунин нигаред

* Қаҳрамонии ҷаҳон оид ба фристайл
* Фристайл дар Бозиҳои олимпӣ

## Эзоҳ
## Пайвандҳо

*