Захмиён ва беморон

мини
**Захмиён ва беморон** — дар ҳуқуқи байналмилалӣ афроди низомӣ ва ё ғайринизомӣ, ки ҳангоми низои мусаллаҳона осеби ҷисмонӣ ё равонӣ дидаанд ва аз саҳнаи набард берун монда, ба ёрӣ ё назорати тиббӣ ниёз доранд. 

## Тавсиф
Ин мафҳум ҳамчунин киштишикастагон, занҳои ҳомилаи бемадоргашта, занҳои кӯдакони ширхора дошта, тифлони навзод ва амсоли онҳоро дар бар мегирад. Фаъолияти башардӯстонаи Анри Дюнан – бунёдгузори Салиби Сурхи Швейсария, ки шоҳиди мусибат ва ранҷҳои захмиён дар муҳорибаи назди Солферино (1859) байни фаронсавиҳо ва австриягиҳо буд, боиси имзои муоҳидаи Салиби Сурх барои беҳбудии шароити захмиён дар замони ҷанг шуд (1864). Вазъи захмиён ва беморонро Муоҳидаҳои Гаага (1899, 1907) ва Женева (1906, 1949) муайян кардаанд. Муоҳидаи Женева (1906) бо таваҷҷуҳ ба таҷрибаҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ соли 1929 таҷдиди назар шуд. 

Пас аз Ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ, соли 1949 ду Муоҳидаи Женева дар бораи беҳбуд бахшидани иштироки захмиён ва беморони ҷангҳои заминӣ ва беҳтар кардани шароити маҷрӯҳон, беморон ва киштишикастагони неруҳои мусаллаҳ дар баҳр, ҳамчунин Протоколҳои иловагии I ва II (8 июни 1977) қабул шудаанд. Давлатҳо уҳдадор буданд, ки қоидаҳои ин санадҳоро на танҳо дар давраи ҷанг, балки дар ҳолати низои ҳарбӣ байни ду ё якчанд тарафи аҳдкунанда, ҳатто дар мавриди ҳолати ҷангро эътироф накардани яке аз онҳо низ риоя намоянд. Санадҳои мазкур ҳамчунин бояд дар тамоми ҳолатҳои истилои ҳарбӣ татбиқ шаванд, ҳатто агар ин истило ба ягон муқовимати ҳарбӣ дучор нагардад. Муоҳидаи дуввум дорои муқаррароти бештар доир ба масунияти киштиҳои бемористонӣ аз ҳамла ва тасарруф аст. Тибқи муқаррароти муоҳидаҳо ҳамаи захмиён ва беморон, новобаста аз ранги пӯст, дин, ҷинс, баромади миллӣ ё иҷтимоӣ, ақидаи сиёсӣ ва ё дигар навъи ақида аз ҳимояи баробар бархӯрдоранд. Нисбат ба ҳамаи захмиён ва беморон, новобаста ба мансубият ба ягон тараф, чунин амалҳо манъ шудаанд: озмоишҳои тиббӣ ва илмӣ, бурида гирифтани ягон узви бадани онҳо бо мақсади дар бадани каси дигар шинондан; ҳамаи навъҳои куштор, маъюбгардонӣ, муносибати бераҳмона, шиканҷа ва азият; гаравгонгирӣ; паст задани шарафи инсонӣ, аз ҷумла муносибати таҳқиромез, маҳкум кардан ва татбиқи ҷазо бе қарори пешакии суд ва ғ. Протоколи иловагии I низоми ҳуқуқии захмиён ва беморонро хеле беҳтар гардонида, ҳимояти худро тавсеа бахшид ва на танҳо беморхонаҳо, балки ҳамаи муассисаҳои тиббии шаҳрвандӣ ва санитариро низ фаро гирифт; ҳимояи воҳидҳои тиббии низомӣ ва ғайринизомӣ, нақлу интиқоли марбут ба умури тиббӣ, автомашинаҳо, киштиҳои бемористонӣ, заврақҳои наҷот ва ҳавопаймоҳои марбут ба умури тиббиро пешбинӣ намуд. Сарбозони захмӣ ҳангоми дастгир шуданашон асири ҷангӣ ба ҳисоб мераванд. Онҳоро набояд дар саҳнаи набард бидуни муроқибаи тиббӣ раҳо кард, балки ба онҳо бояд ёрии тиббӣ расонид. Боздошти аъзои ҳайати тиббии тарафи душман мумкин нест, онҳо бояд барои муроқибаи захмиён ва беморон истифода шаванд. 

Ба нишони миннатдорӣ аз давлати Швейсария – ватани Дюнан ва ҷомеаи масеҳиёну мусулмонон, Салиби Сурх (ба рӯи дирафши сафед, баръакси рангҳо ва шаклҳои дирафши миллии Швейсария, ки салиби сафед дар рӯи дирафши сурх аст) ва Ҳилоли Аҳмар (қаблан Шеру Хуршеди Сурх барои Эрон) пазируфта шудааст. Исроил бо шарти истифодаи аломати ситораи Довуд бо ранги сурх муоҳидаҳои мазкурро имзо кардааст. Суиистифода аз аломати Салиби Сурх, Ҳилоли Аҳмар ва аломатҳои мушобеҳ ба он нақзи ҳуқуқи ҷанг буда, ҷинояти ҳарбӣ ба ҳисоб меравад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*