open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сафии Яздӣ

**Сафии Яздӣ** (; ? — қарни XII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Сафии Яздӣ пас аз касби камол ба дарбори ҳукмрони давр Туғошоҳ ибни Алп-Арслон роҳ ёфт ва чанде дар хидмати ӯ буд. Муҳаммад Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» аз таваҷҷӯҳи ӯ ба тасаввуф хабар медиҳад. Аз эҷодиёти Сафии Яздӣ якчанд ғазал, рубоиҳо ва абёти пароканда ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидааст, ки асосан ба мавзӯи ишқӣ ирфонӣ ва ишқу муҳаббати поки инсонӣ оиданд. Дар як ғазалаш мегӯяд:

Ин ғазали Сафии Яздӣ мавриди татаббуъи шуарои баъдина қарор гирифтааст. Аз ҷумла, шоири асри 14 Фахруддини Ироқӣ дар як ғазалаш чунин менигорад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абутуроби Исфаҳонӣ

**Абутуроби Исфаҳонӣ** (; ), мутахаллис ба **Туробо **— , хушнавис ва настаълиқнависи форс-тоҷик, яке аз маъруфтарин шогирдони Миръимод.

## Зиндагинома
Нозукиҳои хаттотӣ ва хушнависиро аз Мулло Алӣ Фоизӣ ва Мир Имоди Сайфи Қазвинӣ омӯхтааст. Дар навиштан ба хатти настаълиқ ба дараҷаи устодӣ расида, баъдан ба таълими хушнависӣ машғул буд. Аз Абутуроби Исфаҳонӣ осори кам боқӣ мондааст. Ӯ чанд қитъа ва китоби «Саҳбату-л-аброр»-и Абдурраҳмони Ҷомиро китобат кардааст, ки ҳоло дар китобхона-осорхонаи «Гулистон»-и Эрон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ḥabībollāh Fażāʾelī (February 1971), Aṭlas-e Ḫaṭṭ : Taḥqīq dar Ḫuṭūṭ-e Islāmī (Research in the Islamic scripts) (in Persian), Isfahan, pp. 541—542

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Миръимод Ҳасанӣ

**Миръимод Ҳасании Қазвинӣ** (; ) — хушнависи форс-тоҷик, аз саромадони ҳунари хушнависии форсӣ ва аз бузургтарин хушнависон дар хатти настаълиқ.

## Корҳо
Дар настаълиқу маҳорати том доштааст. Бисёре аз асарҳои китобаткардаи Миръимод: «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ (Китобхонаи Институти шарқшиносии Тошканд), «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ (Китобхонаи давлатии Теҳрон), «Хамса»-и Хусрави Деҳлавӣ ва «Девон»-и Ҳо­физи Шерозӣ (ҳар ду дар захираи дастнависҳои шарқии АМИ Тоҷикистон) то замони мо расидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Абуррабеъ Илоқӣ

**Абуррабеъ Тоҳир ибни Абдуллоҳи Илоқӣ** (; ) — фақеҳ ва аз имомони маъруф дар фиқҳи ҳанафӣ, шогирди Абубакр Абдуллоҳ Қаффоли Марвазӣ.

## Эзоҳ
Қаффоли Марвазӣ

**Абубакр Абдуллоҳ ибни Аҳмад Қаффоли Марвазӣ** (; ) — фақеҳи шофеъии хуросонӣ.

## Зиндагинома
Аҳл Марв ва шуғлаш қуфлсозӣ (қаффолӣ) буд. Чун ба сисолагӣ расид ба фарогири улуми исломи рӯй овард. Вай фиқҳро аз Абизай Фошонии Марвазӣ омӯхту аз ӯ ва аз Халил ибни Аҳмади Сиҷзӣ ҳадис шунид. Дар фиқҳ ва тақво машҳури замон худ буд.

Дар тарвиҷи мазҳаби шофеъӣ заҳмати бисёре кашид ва марҷаъи истифода бисёре аз бузургон шуд, ки ҳар як тавонистанд улумро дар атрофи пароканда созанд. Аб

Ӯ дар Сиҷистон даргузашт ва қабраш дар онҷо зиёратгоҳ аст.

## Осор
* «Шарҳи фурӯъи Ибна-л-Ҳаддода-л-Мисрӣ», дар фиқҳ.

## Эзоҳ
Лазиз Қудратов

**Лазиз Шавкатович Қудратов** — арбоби давлатии Ӯзбекистон.

## '''Тарҷумаи ҳол'''
Соли 1981 дар Тошканд таваллуд шудааст.

**Маълумот:** олӣ, Донишгоҳи давлатии шарқшиносии Тошканд ва Донишгоҳи Хосеяи Ҷопон.

### '''Фаъолияти меҳнатӣ'''
2003-2010 — дар Вазорати равобити иқтисодии хориҷӣ, сармоягузорӣ ва савдо дар вазифаҳои гуногун кор кардааст.

2010-2014 — Мушовири Сафорати Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико оид ба масъалаҳои савдо ва иқтисодӣ.

2014-2016 — Директори Агентии «Узинфоинвест» оид ба дастгирии иттилоотӣ ва пешбурди сармоягузории хориҷӣ. 

2017-2019 — Ёвари аввали раиси Кумитаи давлатии сармоягузории Ҷумҳурии Ӯзбекистон.

2019-2022 — Ёвари аввали Вазири сармоягузорӣ ва савдои хориҷии Ҷумҳурии Ӯзбекистон.

2022 — то ҳозир — Вазири сармоя, саноат ва савдои Ӯзбакистон.

## Эзоҳ
Ҷануби Аврупо

**Ҷануби Аврупо** — истилоҳест, ки умдатан барои тавсифи ҳамаи кишварҳое, ки дар ҷануби Аврупо қарор доранд ба кор меравад. Бо ин ҳол, корбурдҳои он дар замонҳои гуногун, шомили маъниҳои мухталифе низ будааст. Монанди мафоҳими сиёсӣ, забоншиносӣ ва бофти фарҳангию ҷуғрофиёии гиёҳӣ ё иқлимӣ. Бештари кишварҳои ҷануби Аврупо бо дарёи Мидитарона ҳаммарз ҳастанд.

## Кишварҳо ва пойтахтҳо
Феҳристи кишварҳо ва пойтахтҳои онҳо:
* Албания — Тирана
* Андорра — Андорра-ла-Веля
* Босния ва Ҳерсеговина — Сараево
* Ватикан — Ватикан
* Юнон — Афина
* Испониё — Мадрид
* Итолиё — Рум
* Ҷумҳурии Қибрис — Никосия
* Малта — Валлета
* Португалия — Лиссабон
* Сан-Марино — Сан-Марино
* Мақдунияи Шимолӣ — Скопйе
* Сербия — Белград
* Словения — Любляна
* Туркия — Анқара
* Хорватия — Загреб
* Черногория — Подгоритса

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Аврупо
Абумуҳаммади Ҷувайнӣ

**Абумуҳаммад Абдуллоҳ ибни Юсуф ибни Абдуллоҳ Ҷувайнӣ** (; ) —  фақеҳ, усулӣ, наҳвӣ, муфассир, мутакаллим ва аз уламои аҳли суннати Хуросон, падари Имомулҳарамайни Ҷувайнӣ.

## Эзоҳ
Арк

**Арк** — ёдгории бостонии меъморӣ.

Қалъаи амир ё ҳокимнишин дар дохили ҳисори шаҳр, қасри подшоҳӣ. Дар манбаъҳои асримиёнагии Шарқ бо истилоҳи куҳандиз, кох ва қаср маъмул аст. Одатан, арк дар маркази шаҳр ҷойгир шуда, дар баландии табиӣ ё болои суфаи баланди махсус бунёд мегардид. Атрофи он девори мустаҳкам, аз як тараф ё ду тараф дарвоза дошт. Дар дохили арк саройи шоҳон ва амирон, манзилгоҳи амалдорон ва сарлашкарон, девон, зарбхона ва зиндон, масҷид, ҳаммом, барои бандиён канахонаю обхона мавҷуд буд. Барои таъмиру тармими сохтмон, девори қалъа ва иморатҳои он аз тарафи ҳукумат мансабдори махсус — кутвол таъйин мегардид. Ин қабил аркҳо дар Самарқанд, Бухоро, Хева, Тирмиз, Урганҷ, Қӯқанд, Тошканд ва дигар ш-ҳои калони Осиёи Миёна сохта шудаанд. Дар бештари онҳо ҳафриёт гузаронда шудааст. Аз ҷумла дар Арки Бухоро дар натиҷаи ҳафриёт бозёфтҳои нодири бостонӣ ба даст омаданд, ки онҳо аз таъриху давру замон, таърихи бунёди арк, вазъу шароити зиндагии мардум, машғулияти мардум ва ғ. маълумоти ғанӣ медиҳанд. Дар назди дарвозаи арк қатлу ҷазодиҳӣ сурат мегирифт. Имрӯз аркҳо ба музейҳои таъриху кишваршиносӣ табдил ёфтаанд. Аркҳои Бухоро ва Хева имрӯз ҳам ба хубӣ маҳфуз мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
TiMi Studios

TiMi Studios (хитоӣ: 天美工作室群; пинйин: Tiānměi Gōngzuò Shìqún) як бахши фаръии Tencent, як студияи таҳияи бозиҳои видеоӣ дар Шенҷен бо офисҳо дар Лос-Анҷелес, Ченгду ва Шанхай мебошад. Ширкат соли 2008 таъсис ёфта, дар аввал Jade Studio ном дошт. Дар айни замон, TiMi Studios аз якчанд студияҳои дорои ихтисосҳои гуногун иборат аст ва бозиҳои жанрҳои гуногунро барои компютер, дастгоҳҳои мобилӣ ва Nintendo Switch, аз ҷумла Honor of Kings, Arena of Valor, QQ Speed ​​ва Call of Duty: Mobile аз Activision таҳия мекунад.
Аркони ислом

**Аркони ислом** (), **аркони дин** ( — ҷамъи поя ва дин) — расму ойини асосии дини ислом, ки донистану риоя кардани он барои ҳамаи мусулмонон ҳатмӣ аст.

## Панҷ рукни аслӣ
Дини ислом панҷ рукни асосӣ дорад: 

* шаҳодат
* салот (намоз)
* савм (рӯза)
* закот
* ҳаҷ

Рукни аввали он дар «ло илоҳа иллалоҳу ва Муҳаммадан расулуллоҳ» аст. Гардондани ин калимаи шаҳодат мувофиқи таълимоти динӣ барои ҳамаи мусулмонон ҳатмӣ буда, ба тавҳиди илоҳӣ ва расули ӯ Муҳаммад (с) ишора мекунад. Рукни дуюми дини ислом салот ё худ намози ҳаррӯзаи панҷвақта аст. Он фармоиши Худо ба ҳисоб рафта, ба ҷо оварданаш барои мусулмонон ҳам фарз асту ҳам суннат. Маънои асосии намоз аз арзи ҳоҷату ниёз ва мадҳу санои Аллоҳ иборат аст. Рӯза (савм) рукни сеюми дини ислом буда, мувофиқи он ҳар сол дар моҳи нуҳуми солшумории ҳиҷрии қамарӣ (рамазон) бояд ҳар мусулмони болиғ аз хӯрдану нӯшидан ва истеъмоли чизҳои кайфовар худдорӣ кунад. Закот ҳамчун рукни ислом маблағест, ки дар мамлакатҳои исломӣ аз даромад ва дороии қисми муайяне «ихтиёран» ба ҷамоаҳои динӣ дода мешавад. Ҳаҷ рукни охирини дини ислом аст, ки аз зиёрати Каъба дар моҳи зулҳиҷҷа (моҳи 12-уми тақвими қамарии мусулмонӣ) иборат мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Шарл де Арле

**Шарл де Арле** (; 1832, Лйеж — 1899, Лувен) — и фаронсавизабони белжикӣ.

## Зиндагинома
Дар Донишгоҳи Лувен баъзе забонҳои шарқиро дарс медод. Узви Академияи шоҳии Белгия буд. Шарл Арле яке аз муҳаққиқони маъруф дар соҳаи Авестошиносӣ мебошад. Нахустин тадқиқи ӯ дар ин бобат «Қайдҳо оид ба маънои вожаҳои авестоӣ» аст («Журнал Азиатик», 1876—1877). Шарл Арле дар кори омӯзиши Авесто 30 сол заҳмат кашида, солҳои 1875—1977 тарҷумаи пурраи Авесторо ба забони франсавӣ ба анҷом расонд. Оид ба ин китоби муқаддас, пайдоиши он дар мақолаи «Сарчашмаҳои зардуштия» («Журнал Азиатик», 1878—1980) баҳс оростааст. Ба қалами Шарл Арле инчунин «Дастур оид ба забони авестоӣ» (1982) тааллуқ дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дилором Сайдуллоева

** Сайдуллоева Дилором Каримовна**(тав. 23.07.1968 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисод, дотсент.
## Зиндагинома
Соли 1989 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардааст. Ихтисос, иқтисод
* Солҳои 1989 – 1994  Муҳосиби Донишгоҳи Тиҷорати Тоҷикистон, ш. Душанбе
* Солҳои 1994 – 2014 сармуаллими кафедраи Назарияи иқтисодии факултети Молия ва иқтисодиёти бозор Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Аз соли 2014 то ҳол мудири кафедраи Идоракунии иқтисодиёт ва маркетинги факултети Молия ва иқтисодиёти бозор Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Лоланисо Исмоилова

**Лола Исмоилова** (*Исмоилова Лоланисо Иброҳимовна*; ) — , доктори илмҳои биология (1986), профессор (1987), ҳамсари Қандил Ҷӯраев.

## Зиндагинома
Лоланисо Исмоилова 4 октябри соли 1929 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1953). Ассистент (1953—1970), дотсенти кафедраи ҳистология (1970—1973) ва мудири кафедраи биология ва генетикаи умумии ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1973—1993).

### Маликаи ҳусни Иттиҳоди Шӯравӣ
Лола Исмоилова пас аз нашри як аксаш дар маҷаллаи «Огонёк», дар декабри соли 1949 унвони ғайрирасмии «Маликаи ҳусн»-и Иттиҳоди Шӯравиро соҳиб шуд ва 16 апрели соли 1950 дар шаҳри Гурзуфи Қрим Петр Миргородский муҷассамасози машҳур ба хотири Лола Исмоилова ҳамчун тимсоли зебоии зан пайкарае сохт.

## Фаъолияти илмӣ
Тадқиқоти асосии Лоланисо Исмоилова ба масъалаҳои тағйироти сохт ва вазифаи ғуддаҳои лимфавӣ дар мавриди бемориҳои сӯхтагӣ оиданд. Ба тадқиқи таҷдиди баъдиҷарроҳии сутунмуҳра низ машғул шуда, тағйироти захомати талофӣ ва таҷдидии рагҳои хунгарди дохили гурдаро омӯхтааст. Як силсила пажӯҳишҳои Лоланисо Исмоилова ба масоили таҷдиди баъдиосебӣ дар ҷонварони муҳрадор ва тағйироти хунрагҳои дохили гурда ҳини гипертрофияи талофӣ ва таҷдидӣ бахшида шудаанд. Лоланисо Исмоилова исбот намуд, ки васеъ гаштани маҷрои хунгузар дар калон шудани андозаю ҳаҷми гурдаҳо нақши асосӣ намебозад. Лоланисо Исмоилова доир ба таҷдиди сипурз низ пажӯҳиш анҷом додааст, ки натиҷаи он дар илм бо номи «Феномени Браун-Исмоилова» маълум мебошад. Дар мавзӯи «Тағйироти рагҳои хунгарди гурда ҳангоми захомати талофӣ ва таҷдидӣ» рисолаи номзадӣ ва дар мавзӯи «Тағйироти сохт ва фаъолияти уқдаҳои лимфавӣ ҳангоми бемории сӯхтагӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.

Муаллифи 200 асару мақолаҳо, аз ҷумла 16 навоварӣ, 24 дастурамали методӣ, 2 китоби дарсӣ мебошад.

## Даргузашт
Лола Исмоилова 11 декабри соли 2012 дар шаҳри Душанбе пас бемории кутоҳе даргузашт.

## Осор
* Краткий русско-таджикский-дари словарь по биологии. Д., 1973;
* Муҳофизати муҳити атроф аз ифлосшавӣ ва саломатии инсон. Д., 1984;
* Морфофункциональные изменения лимфатических узлов при ожоговой болезни: экспериментальное исследование. Д., 1986;
* Таджикский университет в судьбе первой выпускницы. Д., 2009.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мавзунахон Ҳусейнова

** Мавзунахон Ворисҷоновна Ҳусейнова **(тав. 14.10.1977 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.
## Зиндагинома
Соли 1999 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро хатм кардааст. *Ихтисос, муаллим, математик-ҳисоббарор.
* Солҳои 1993-1994 - муҳосиби ҶС «Хуҷандхладторгмонтаж»
* Солҳои 1999-2001  - муҳаққиқ-тадқиқотчии кафедраи Информатика ва МҲ, факултети Математикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Солҳои 2001-2005  - аспирант ва ҳамзамон ассистенти кафедраи Кибернетикаи иқтисодии факултети Кибернетикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Солҳои 2005-2008  - муаллимаи кафедраи Телекоммуникатсия ва радиоэлектроникаи факултети Менежмент ва технологияҳои компутерии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Солҳои 2007-2009  - муовини декан оид ба корҳои тарбиявии факултети Телекоммуникатсия ва технологияҳои иттилоотии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Аз соли 2008  - сармуаллимаи кафедраи Телекоммуникатсия ва радиоэлектроникаи факултети Телекоммуникатсия ва технологияҳои иттилоотии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Солҳои 2009-2015  муовини декан оид ба корҳои таълими факултети Телекоммуникатсия ва технологияҳои иттилоотии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Аз 09.2015 то ҳол  сармуаллимаи Идоракунии иқтисодиёт ва маркетинги факултети Молия ва иқтисодиёти бозори Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Аз 01.12.2017 то ҳол  муовини декан оид ба корҳои таълими факултети молия ва ИБ-и Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
*
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Call of Duty: Mobile

Call of Duty: Mobile як бозии ройгони мобилии мултипликатори онлайни тирандозии шахси аввал аст, ки аз ҷониби TiMi Studios таҳия шудааст ва аз ҷониби Activision барои дастгоҳҳои Android ва iOS нашр шудааст. Бозӣ аслан ҳамчун бета дар кишварҳои интихобшуда моҳи июли соли 2019 бароварда шуда буд ва расман 1 октябри соли 2019 бароварда шуд. Call of Duty: Mobile бозии силсилаи асосии Call of Duty-ро қариб пурра такрор мекунад ва унсурҳои зиёди бозии аслиро дар бар мегирад, хоҳ харитаҳо, хоҳ силоҳ ё аломатҳо.

Бозӣ аз мунаққидон ва бозингарон баррасиҳои мусбӣ гирифт. Усулҳои классикии Call of Duty, battle royale ва multiplayer, аз ҳама баланд арзёбӣ шуданд, аммо микротрансаксияҳо танқид карда шуданд. Бо вуҷуди ин, бозӣ дар моҳи аввали худ тақрибан 148 миллион маротиба зеркашӣ карда шуд, ки ин дуввумин бузургтарин оғози таърихи бозиҳои мобилӣ гардид.

## Таҳия ва тақдим
Дар моҳи апрели соли 2017, беш аз як сол пас аз он ки Activision Blizzard расман Кингро ба маблағи 5,9 миллиард доллар ба даст овард, эълон шуд, ки таҳиягари шведӣ бозии нави мобилиро дар асоси Call of Duty эҷод мекунад.

Бозӣ дар ибтидо Call of Duty: Legends of War ном дошт. 15 декабри соли 2018 дар Австралия санҷиши пӯшидаи алфа оғоз ёфт, ки онро танҳо аз Google Play зеркашӣ кардан мумкин буд. 16 майи соли 2019 озмоиши бета пӯшида дар Ҳиндустон оғоз ёфт ва 6 июни соли 2019 ба охир расид. То 10 июн боз як озмоиши бета оғоз шуд, аммо ин дафъа танҳо дар Австралия. 14 июн версияи бета барои дастгоҳҳои iOS бароварда шуд.

Call of Duty: Mobile моҳи марти соли 2019 расман эълон шуда буд, ки ширкати чинии TiMi Studios дар таҳияи бозӣ раҳбарӣ мекунад. 18 июли соли 2019 дар Канада ва Австралия оғози нарм оғоз ёфт. 15 август, бозӣ дар Перу дастрас шуд. Пас аз нашри пешакӣ, бозӣ дар саросари ҷаҳон (ба истиснои Белгия, Чин ва Ветнам) 1 октябри соли 2019 расман бароварда шуд.

Дар соли 2023, ҳангоми харидани Activision Blizzard аз ҷониби Microsoft, ноширон эълон карданд, ки дастгирии бозиро бас намекунанд.
## Эзоҳ
Сайти расмии Call of Duty: Mobile
Хуршеда Пӯлодова

** Хуршеда Шарифҷоновна Пӯлодова ** (тав. 11.05.1977 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.
## Зиндагинома
Соли 1998 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров-ро хатм кардааст. Ихтисос, иқтисодчӣ. 
* Солҳои 1998 – 2002 Муаллимаи кафедраи иқтисодиёти корхонаҳои Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон. 
*  
* Солҳои 2002 – 2010  Сармуаллими кафедраи “Коргузории гумрук”-и факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
*  
* Солҳои 2010- 2015  Ноибдекани илми факултети молия ва иқтисодиёти бозор, мудири кафедраи менеҷмент ва соҳибории Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
*  
* Аз соли 2015 то ҳол  Дотсенти кафедраи идоракунии иқтисодиёт ва маркетинги факултети молия ва ИБ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Сайидмуродхон Мамадов

**Сайидмуродхон Валиевич Мамадов **(тав. 07.07.1969 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.

## Зиндагинома
Соли 1995 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров-ро хатм намудааст. Соли 2002 Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ-ро хатм кардааст. Ихтисос математика ва иқтисодчӣ.
* Солҳои 1990-2003 Фаъолият дар вазифаҳои мухталифи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ. 
* Солҳои 2003-2012  Сармуаллими кафедраҳои андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ, баъдан молия ва қарзи Донишкадаи иқтисод ва савдо.
* Солҳои 2013-2014  Сармуаллими кафедраи молия ва қарзи Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
* Солҳои 2014-2015  Сармуаллими кафедраи андоз ва андозбандии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
* 09.2015 то 10.2015   И.в. мудири кафедраи андоз ва андозбандии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
* 10.2015 то 04.2016  И.в.декани факултети баҳисобгирӣ ва андози Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
* 04.2016 то 05.2018  декани факултети баҳисобгирӣ ва андози Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
* Аз 05.2018 то 05.2020  мудири кафедраи молия, таҳлил ва омори факултети молия ва иқтисодиёти бозори Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Аз 05.2020 то ҳол  мудири кафедраи молия ва андози факултети иқтисодӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
*|author=|website= www.hgu.tj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2024-01-12}}

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Atari 2600

Atari VCS, ки баъдтар Atari 2600 номида мешавад, як консоли бозии видеоӣ мебошад, ки аз ҷониби ширкати амрикоии Atari таҳия ва истеҳсол шудааст. Он 14 октябри соли 1977 дар Иёлоти Муттаҳида бароварда шуд ва маъмултарин консоли бозии видеоӣ дар охири солҳои 1970 ва аввали солҳои 1980 гардид. Он аввалин консоли муваффақ бо бозиҳо дар картриджҳо гардид. Дар солҳои 1980-ум дар Иёлоти Муттаҳида калимаи "Атари" ҳамчун синоними "Atari 2600" қабул карда шуд. Модел одатан бо ду ҷойстик ё ду контроллерҳои падл ва як бозӣ - аввал Combat ва сипас Pac-Man меояд.

Гурӯҳ:Бозиҳои видеоӣ
Ҷамшед Алиҷонов

**Ҷамшед Абдуқаюмович Алиҷонов **(зод. 16 феврали 1976; Хуҷанд, вилояти Суғд) — омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.

## Зиндагинома
Соли 1999 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров-ро хатм кардааст.

## Корнома
* Солҳои 1999—2000 Коромӯз-тадқиқотчии кафедраи иқтисодиёти ҷаҳонии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Солҳои 2000—2003 Ассистенти кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Солҳои 2003—2004 Ассистенти кафедраи назарияи иқтисодӣ ва иқтисодиёти ҷаҳони ДИСДТТ
* Солҳои 2004—2006 Сармуаллими кафедраи назарияи иқтисодӣ ва иқтисодиёти ҷаҳони ДИСДТТ
* Солҳои 2006—2007 Дотсенти кафедраи иқтисодиёт ва идора ДПДТТ
* Солҳои 2007—2010 Мудири кафедраи иқтисодиёт ва идора дар ДПДТТ
* Солҳои 2010—2015 Декани факултети молия ва ҳисобгирии буғгалтерӣ ДИСДТТ
* Солҳои 2015—2018 Мудири шӯъбаи илм, магистратура, аспирантура ва докторантураи ДИСДТТ
* Солҳои 2018—2019 Муовини раиси шаҳри Хуҷанд

Аз соли 2019 то ҳол Дотсенти кафедраи молия ва қарзи факултети молия ва ИБ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Ишкошим

**Ишкошим** (пешина *Нуд*) — деҳа, маркази маъмурии ноҳияи Ишкошими Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дар қисмати ҷанубу шарқии кишвар, дар соҳили дарёи Панҷ, дар марз бо Афғонистон, 104-километрии ҷануби шаҳри Хоруғ ҷойгир шудааст.

Аҳолиаш 2900 нафар бар пояи барӯйхатгирии соли 2010 аст.

Дар тарафи Афғонистон, дар он тарафи рӯд, шаҳре ҳаст, ки низ Ишкошим ном дорад. 3 километр шимолтари шаҳрак дар болои рӯди Панҷ пул вокеъ аст, ки ду маҳалли аҳолинишини ҳамномро мепайвандад. Дар соли 2006 пул аз нав сохта шуда, иқтидори ҳадди аксар аз 10 то 30 тонна зиёд карда шуд .
## Мардум

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ноҳияи Ишкошим
Гавҳар Ҷӯраева

**Гавҳар Ҷӯраева** (*Ҷӯраева Гавҳар Қандиловна*; ) — фаъоли ҳуқуқи башар, узви Шӯрои ҷамъиятии Хадамоти федералии муҳоҷирати Русия. Духтари Лола Исмоилова ва Қандил Ҷӯраев.

## Зиндагинома
Гавҳар Ҷӯраева 31 декабри соли 1950 дар шаҳри Сталинобод дар хонадони донишмандони тоҷик Қандил Ҷӯраев ва Лоланисо Исмоилова ба дунё омадааст. Шуъбаи арабӣ-инглисии факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст.

Гавҳар Ҷӯраева соли 1993 ҳангоми бесарусомониҳо бо аҳли хонаводааш ба шаҳри Маскав кӯчид. Дар соли 1996 ташкилоти «Фонди Тоҷикистон»-ро  таъсис дод, ки он расман соли 1998 ба сабти ном шуд.

Ӯ дар соли 2012 Ташкилоти ҷамъиятии минтақавии ҳамгироии «Муҳоҷират ва қонун»-ро таъсис дод, ки дар доираи фаъолияти он муҳоҷирони тоҷик, узбак, қирғиз ва баъдан ҷумҳурии Молдавия низ ба кумаки ҳуқуқии ройгон фаро гирифта шуданд.

### Хонавода
Ҳамсари Гавҳар Ҷӯраева сиёсатмадор ва коргардони шинохтаи синамои тоҷик Давлат Худоназаров мебошад. Онҳо ду фарзанд ва як набера доранд.

## Корнома
Омӯзгори кафедраи забон ва адабиёти араби факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1973—1979).

## Ҷоизаҳо

* 2005  — «Одами сол»-и Тоҷикистон;
* 2012 — медали «Барои хидмати шоиста» (Русия);
* 2015 — барандаи Ҷоизаи гурӯҳи Хелсинкии Маскав барои ҳифзи ҳуқуқи инсон.

## Эзоҳ
Рустамҷон Мавлонов

**Рустамҷон Абдуғафурович Мавлонов**(тав. 03.04.1949 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.
## Зиндагинома
Соли 1971 Донишгоҳи миллии Тоҷикистон-ро хатм кардааст. Ихтисос, иқтисодчӣ.
* Солҳои 1973 – 1979  сарлаборанти НИИЭММП бо МҲ госплани Тоҷикистон.
* Солҳои 1979 – 1981  аспиранти кафедраи кибернетикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Солҳои 1981-1987  ходими калони илмии НИИЭММП бо МҲ госплани Тоҷикистон.
* Солҳои 1987-1994  мудири лабораторияи коркарди математикии ахбори санҷиш (стансияи мошинсанҷии Тоҷикистон).
* Солҳои 1994-2016  Сармуаллими кафедраи Менеҷмент ва соҳибкорӣ. Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
* Аз соли 2016 то ҳол  Дотсенти кафедраи Идоракунии иқтисодиёт ва маркетинги Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
*
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Ҳамлаи ҳавоӣ ба Яман (2024) Силсилаи ҳамлаҳои ҳавоии ИМА ва Бритониё ба Яман

Субҳи 12 январи соли 2024 ИМА ва Бритониёи Кабир бо пуштибонии Австралия, Баҳрайн, Конодо, Зеландияи Нав, Ҳоланд ва Кореяи Ҷанубӣ, як рӯз пас аз маҳкумияти Шӯрои Амнияти СММ, як силсила ҳамлаҳои ҳавоӣ алайҳи Ҳусиҳо дар Яман оғоз карданд. Таҷовуз дар баҳри Сурх

Президенти ИМА Ҷо Байден гуфт, ки ӯ ба зарбаҳо фармон додааст, дар ҳоле ки сарвазири Бритониё Риши Сунак кобинаи худро даъват кард, то иштироки Бритониёро иҷозат диҳад. Ин амалҳо посух ба ҳамлаҳои Ҳусиҳо ба киштиҳо дар Баҳри Сурх буданд, ки худ посух ба ҷанги байни Исроил ва Ҳамос  буданд.

Мақомҳои амрикоӣ гуфтанд, ки ҳадафи ин ҳамлаҳо коҳиш додани тавоноии Ҳусиҳо барои ҳамла ба ҳадафҳо дар Баҳри Сурх аст, на ба куштани раҳбарон ва мураббиёни эронӣ; Ҳусиҳо гуфтанд, ки ҳадди ақал панҷ нафар кушта ва шаш нафар маҷрӯҳ шудаанд
Ҳусиҳо

**Ҳусиҳо** (*ҳусиҳо*, арабӣ : الحوثيون), **Ансоруллоҳ** (арабӣ : أنصار الله ‎) - як гурӯҳи милисаи шиъаҳо - Зайдиҳо (Ҷорудиён), дар қаламрави Яман амал мекунанд.

Соли 2004 созмони *"[[Ансоруллоҳ]]"* шӯриши мусаллаҳона алайҳи ҳукумати Яманро оғоз карда , тадриҷан контроли бархе аз манотиқи ҷануби ин кишварро ба тасарруфи худ гирифт. Ҳусиҳо дар инқилоби соли 2011 дар Яман ширкат карданд , ки дар натиҷа раисиҷумҳур Алӣ Абдуллоҳ Солеҳ истеъфо дод.

Аз авоили соли 2015, дар пайи тасарруфи пойтахти Яман Санъо ва таъсиси Шӯрои инқилобӣ, ахирӣ ба як созмони ҳокими воқеъ дар Яман табдил ёфт. Раиси Совети революционй Мухаммад Али ал-Хусий буд . Қонунияти қудрати ӯ бар Яман аз ҷониби СММ, ИМА ва GCC эътироф нашудааст .

Тахмин меравад, ки Ҳусиҳо пуштибонии низомӣ ва молиро аз Эрон ва муттаҳидонаш дар ҳизби Ҳизбуллоҳ пинҳон кардаанд .

Ин гурӯҳ ба номи асосгузор ва раҳбари пешини Ҳусейн ал-Ҳусӣ гирифта шудааст, ки моҳи сентябри соли 2004 аз ҷониби артиши Яман кушта шуд.

## Таърих
Зайдиҳо асосан дар шимоли Яман зиндагӣ мекунанд, ки тақрибан сеяки аҳолии ин кишварро ташкил медиҳанд. Тафовути асосии зайдиҳо ва шиъаҳо дар он аст, ки имоми (пешвои) муъминон метавонад на танҳо аз авлоди халифаи солеҳ Алӣ, балки ҳар мусалмон ҳам бошад. Соли 2004 Ҳусейн ал-Ҳусӣ имоми Зайдҳои Яман шуд , ки шӯриши зиддиҳукуматиро оғоз карда, мақомоти Яманро ба табъиз алайҳи аҳолии Зайдӣ ва дар ҳамкорӣ бо Иёлоти Муттаҳида муттаҳам кард .

Пас аз марги ал-Ҳусӣ роҳбарии гурӯҳ ба бародараш Абдулмалик ал-Ҳусӣ гузашт. Соли 2009 бо пуштибонии Арабистони Саудӣ нерӯҳои ҳукуматӣ шӯришро саркӯб карданд. Дар моҳи феврали соли 2010 созишномаи оташбас байни Ҳусиҳо ва мақомоти Яман ба имзо расид.

Ҳукумати Яман Ҳусиҳоро муттаҳам мекунад, ки аз ҷониби Эрон пуштибонӣ мешавад. Ҳусиҳо мегӯянд, ки онҳо шиъаро аз таъсири суннизм, ки аксари аҳолии кишвар пайравӣ мекунанд, ҳимоят мекунанд. Илова бар ин, яке аз талабҳои Ҳусиҳо таъмини мухторияти бештар ба вилояти шимолии Саъда буд, ки умдатан шиъаён сукунат доранд. Мухолифони Ҳусиҳо бар ин боваранд, ки онҳо саъй доранд имомати Зайдиро, ки қабл аз инқилоби соли 1962 дар Ямани Шимолӣ вуҷуд дошт, эҳё кунанд.

Ҷунбиши ҷангии ин ҷунбиш гурӯҳи “Ансоруллоҳ” маҳсуб мешавад. Дар моҳи ноябри соли 2014 Шӯрои Амнияти СММ алайҳи раҳбарони низомии ин гурӯҳ Абдул-Холид ал-Ҳусӣ ва Абдуллоҳ Яҳё ал-Ҳаким барои “таҳдид ба сулҳ, суботи кишвар ва монеа ба раванди сиёсӣ” таҳримот ҷорӣ кард.

Дар соли 2011, пас аз оғози эътирозҳо дар кишвар алайҳи режими раисиҷумҳур Алӣ Абдулло Солеҳ, Ҳусиҳо нуфузи худро дар шимоли Яман густариш доданд. Онҳо на танҳо бар зидди нерӯҳои ҳукуматӣ, балки бар зидди чунин қувваҳо, аз қабили ҳизби Ал-Исло, конфедератсияи қабилаҳои Ҳошид, ҷангиёни Ал-Қоида ва гурӯҳи ба он алоқаманди Ансор ал-Шария муборизаи мусаллаҳона оғоз карданд.
Туркистони Шарқӣ

**Туркистонм Шарқӣ** (), ё **Уйғуристон** () — номи минтақае бузург дар устони Синзяни Чин. Ин устон ба унвони бузургтарин устон дар кишвари Чин шинохта мешавад ва бисёре аз шаҳрҳои таърихии ҷаҳон монанди Кошғар, Хутан, Ёрканд, Турфон, Кӯчо ва Урумчӣ дар он воқеъ шудаанд. Уйғурҳо, ки ағлаб ҷамъияти ин минтақаро шомил мешаванд аз калимаи «олти шаҳр» ба маънии «шаш шаҳр» барои ҷануби ин минтақа истифода мекунанд.

Аҳолии зерминтақа 24,87 миллион (2018) нафарро ташкил медиҳад, ки нисфи он (12,72 миллион) уйғурҳо мебошанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Чин
Нил Армстронг

**Нил О́лден А́рмстронг** (; ) — фазонаварди амрикоӣ, нахустин инсонест, ки ба сатҳи Моҳ 21 июли 1969 қадам ниҳодааст.

## Зиндагинома
Баъд аз хатми Омӯзишгоҳи ҳарбии баҳрии лётчикҳо солҳои 1950 — 52 дар ҷанги Корея иштирок намудааст. Баъди хатми Донишгоҳи ш. Лафайет (1955) ихтисоси муҳандиси авиатсионӣ гирифт ва ба дараҷаи бакалаври илми самолетсозӣ соҳиб шуд. Дар қисмҳои авиатсионии қувваҳои ҳарбии баҳрӣ, сипас ҳамчун лётчики озмоишгари маркази илмию таҳқиқотии NASA (Раёсати Миллии ИМА оид ба аэронавтика ва таҳқиқоти фазои кайҳонӣ) дар ш. Люис хизмат кард. ӯ самолетҳои реактивӣ, аз ҷумла Дастгоҳи аэрокайҳонии таҷрибави (ракетоплан)-и Х-15-ро озмуд. Аз с. 1962 ба гурӯҳи астронавтҳои NАSА шомил гардид. Бори аввал 16 марти 1966 ба сифати сарнишини киштии кайҳонии «Ҷемини-8» ба кайҳон (бо Д. Скотт) парвоз кард. 16 — 24 июли 1969 бори аввал ҳамчун сарнишини киштии кайҳонии «Аполлон −11» ба Моҳ парвоз намуд (якҷоя бо Э. Олдрин ва М. Коллинз). 20 июли 1969 камераи махсус бо Нил Армстронг ва Э. Олдрин аз киштии «Аполлон-11» ҷудо шуда ба Баҳри Ороми Моҳ нишаст. Нил Армстронг дар таърихи инсоният аввалин шахсест, ки 21 июли 1969 ба рӯи Моҳ қадам ниҳод ва берун аз камераи махсус 2 соату 21 дақ. 16 с дар сатҳи Моҳ буд. Баъди иҷро кардани барнома астронавтҳои «Аполлон-11» бо намунаҳои хоки Моҳ ба Замин баргаштанд. Нил Армстронг то с. 1970 муовини сардори Идораи NASA, с-ҳои 1971 — 79 проф. Донишгоҳи Синсинати (штати Огайё) буд. Аз с. 1980 узви Раёсати як қатор ширкатҳои ИМА.

Ба ифтихори Нил Армстронг як танӯраи Моҳ номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Армуғон (нашрия)

**«Армуғон»** — нашрияи «Анҷумани адабии Эрон», маҷаллаи адабии ҳармоҳае, ки бо сарварии Ваҳиди Дастгирдӣ дар Теҳрон нашр мешуд.

## Таърих
Шумораи нахустинаш январи 1920 ва шумораи охиринаш декабри 1942 ба табъ расидааст. Дар «Армуғон» Ваҳиди Дастгирдӣ ва дигар адабиётшиносону адибон, шоирони Эрон оид ба адабиёти классикии форс-тоҷик, адабиёти форсизабони Ҳиндустон, адабиёти араб, адабиёти халқҳои ҷаҳон ва ғ. мақолаҳои илмии пажӯҳишӣ менавиштанд. Дар «Армуғон» инчунин тарҷумаи ҳол ва намунаи осори адибони ҷаҳон ба табъ мерасиданд. «Армуғон» соле даҳ шумора нашр мешуд. Дар шумораҳои 11 — 12 ашъори шоирони форс-тоҷик, баъзан девонҳо ба табъ мерасиданд (мас., девони Абулфараҷи Рунӣ, дубайтиҳои Боботоҳири Урён ва ғ.). Дар «Армуғон» намунаҳои эҷодиёти шифоҳии мардуми Эрон, афсонаву ривоятҳои халқӣ, ашъори ба лаҳҷаҳои гуногуни забони форсӣ дар минтақаҳои гуногуни Эрон эҷодгардида ба табъ мерасиданд. «Армуғон» барои омӯзиши адабиёти классикии форс-тоҷик ва эҷодиёти шифоҳӣ (фолклор)-и Эрон манбаи пурарзиш аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Чайкин К., Краткий очерк новейшей персидской литературы, М., 1928
Ваҳиди Дастгирдӣ

**Ҳасан Ваҳиди Дастгирдӣ** (; ) — яке аз он ва суханварони Эрон. Ӯ аз Аҳмадшоҳи Қоҷор лақаби султонушшуаро дарёфт карда буд.

## Фаъолияти адабӣ
Дар оғози неҳзати машрутият ба ҷиргаи озодихоҳон пайваст ва шеърҳоеву мақолаҳое дар ин замина дар рӯзномаҳои Исфаҳон мунташир мекард. Дастгирдь дар оғози Ҷанги ҷаҳонии аввал, рӯзномаи «Дирафши Ковиён»-ро дар Исфаҳон мунташир намуд. Ӯ ҳамчунин бо рӯзномаҳои «Парвона», «Зояндарӯд» ва «Муфттиши Эрон» низ ҳамкорӣ мекард. Дар 1338 қамарӣ ба Теҳрон омаду Анҷумани адабии Эрон ва Анҷумани адабии ҳаким Низомиро таъсис кард ва ҳамчунин дар соли 1298 хуршедӣ маҷаллаи адабии «Армуғон»-ро дар Теҳрон таъсис кард, ки муддати бисту ду сол (бо фавосил) мунташир мешуд. Дар ҳамин даврон ҷаласоти дарсу баҳс доир кард ва китобҳои бисёре тасҳеҳу таҳия ва чоп кард. Ваҳид дар авоили вуруди худ ба Теҳрон дар ҳалқаи муридони Сафиалишоҳ даромад. Вай муддате дар Идораи интибоъоти вазорати маориф машғули кор шуд. Ваҳиди Дастгирдӣ дар шеър ибтидо «Ламъа» тахаллус мекард, вале баъдҳо тағйири тахаллус дод.

## Эзоҳ
Армуғони Бадахшон

«**Армуғони Бадахшон**» () — тазкираест, ки Шоҳабдуллоҳи Бадахшӣ таълиф намудааст.

Шарҳи ҳол ва намунаҳои осори шоирони даризабони қарни 19 — ибтидои қарни 20 Бадахшони Афғонистон (Ҷурм, Юмгон, Файзобод, Баҳористон, Дарвоз ва ғайра)-ро дар бар мегирад. Дар «Армуғони Бадахшон» нахуст дар бораи ноҳияҳо маълумоти ҷуғрофӣ, этнографӣ, дар боби забон, вазъи иҷтимоӣ, созҳои мусиқӣ ва тарзи сохтани онҳо ва ғайра оварда шуда, сипас аз шоирони он ноҳия (Оҷиз, Аҳқар, Дабир, Раҳмати Бадахшӣ ва дигарон) сухан рафтааст. Дастнависи «Армуғони Бадахшон» дар дасти хешовандони муаллиф маҳфуз аст. Якчанд пораи он солҳои 1936—1942 дар шумораҳои 57 — 103 маҷаллаи «Кобул» нашр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Шоҳ Абдуллоҳи Бадахшӣ

**Шоҳ Абдуллоҳ Бадахшии Ямгӣ** ( ) — , муҳаққиқ ва яке аз намояндагони аҳли илму адаби Афғонистон.

## Зиндагинома
Шоҳ Абдуллоҳи Бадахшӣ дар соли 1874 дар Ҷурми Бадахшон дар хонадони Муҳаммад Сайидхон ба ба дунё омадааст. Вай таълимоти нахустро то синфи чаҳорум дар мактаби рушдияи зодгоҳаш фаро гирифт, сипас муқаддамоти забони арабӣ ва улуми диниро омӯхт ва ҷиҳати омӯзиши бештар раҳсипори Кобул гардида ва дар Летсейи Ғозӣ шомил шуд.

Бори нахуст дар соли 1891 ба ҳайс хизонадор Ҷирм, корманди гумрук дар Зебок ва Толиқон ба кор гумошта шуд ва пас аз як сол дар риёсати танзимаи вилояти Қатаған ва Бадахшон ба китобат гумошта шуд. Дар соли 1894 дар онҷо мудири таҳрирот шуд. Дар сол 1898 садриаъзами кишвар ӯро ба Кобул фаро хонд ва Шоҳ Абдуллоҳ то соли 1906 дар садороти узмо вазифаи мудирият дошт. 

Вай аз факултаи ҳуқуқ ва улуми сиёсии Донишгоҳи Кобул фориғуттҳсил шуд. Чанде баъд узви Анҷумани адабии Кобул гардид. Вай ба забонҳои дарӣ, пашту, урду, арабӣ ва инглисӣ ошноӣ дошт ва дар миёни равшанфикрон аз маҳбубият зиёде бархурдор буд. 

## Зиндон ва даргузашт
Ямгӣ пас аз барканори Амонуллоҳхон, ба ҷурми тарафдорӣ аз ӯ, дар Хонобод зиндонӣ шуд. Баъд аз он солҳо дар табъид ба сар бурд ва дар солҳои поёни умр, ба бемории сил мубтало шуд, барои дармон ба Ҳинд сафар кард ва чанд бор ҳам дар шифохонаи Алиобод бистарӣ гардид ва дар сол 1909 дар синни 36-солагӣ даргузашт.

## Шоъирӣ
Ямгӣ монанди соири удабои Бадахшон завқи шеърӣ ҳам дошт.

## Осор
* «Армуғони Бадахшон», тазкира, нахустин асари Шоҳ Абдуллоҳ аст, ки дар соли 1894 дар бораи шоирон Бадахшон нигошта шудаву дар се ҷилд ба нашр расидааст.
* «Фарҳанги уламо ва фуқаҳои Афғонистон», асари шиносномаии 324 тан аз риҷоли номвар, донишманд, фақеҳ, муҳаддис, ориф ва пешвои мазҳабӣ аст, ки аз замони имом Абуҳанифа то садаи ҳафтуми ҳиҷрии қамариро дар бар мегирад.
* «Таърихи Яфталиҳо», асаре таҳқиқи таърихӣ мебошад, ки даврони Имперотурии Яфтлиҳоро дар он барраси шудааст .
* «Қомуси забонҳои ориёии Афғонистон», фарҳанги луғоти забонҳои помирӣ, ки дар ду ҷилд мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*
Дилором Абдуллозода

** Дилором Хуршедовна Абдуллозода **(тав. 20.10.1966 )  — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.

## Зиндагинома
Соли 1987 факултети «Баплангири иктисодӣ»- и Донишгоҳи миллии Тоҷикистон-ро хатм намудааст. Ихтисос иктисодчӣ.
* Cолҳои 1987-1996 Трести хўроки умумии вилояти Суғд ба сифати сариқтисодчӣ.
* Солҳои 1996-2009  Сармуаллимаи кафедраи Молия, тахлил ва омори Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Солҳои 2010-2014  Мудири кафедраи Молия, тахлил ва омори Донишгоҳи давлатии  Хуҷанд ба номи академик Б.Uафуров.
* Солҳои 2014-2016  Дотсенти кафедраи Молия, тахлил ва омори Донишгоҳи давлатии  Хуҷанд ба номи академик Б.Uафуров.
* Аз 09.2016 - 05.2017  И.в. мудири кафедраи Баҳисобгирии муҳосибот ва аудити факултети Молия ва ИБ-и Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Аз 05.2017 то ҳол  мудири кафедраи Баҳисобгирии муҳосибот ва аудити факултети Молия ва ИБ-и Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
*

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Арманиҳо

**Арманиҳо** (, hayer ) — мардум, аҳолии асосии Арманистон (тақрибан 145,6 ҳазор нафар) ва Қарабоғи Кӯҳӣ (145,6 ҳазор нафар).

Одатан дар Гурҷистон (тақр. 440 ҳазор нафар), Эрон (200 ҳазор нафар), Туркия (150 ҳазор нафар), Лубнон (150 ҳазор нафар), Сурия (120 ҳазор) сукунат доранд. Ҷамоатҳои нисбатан бузургтари арманиҳо дар ИМА (700 ҳазор), Россия (бештар аз 535 ҳазор), Франсия (270 ҳазор нафар) ва дигар давлатҳо (тақр. 70 ҳазор нафар) низ зиндагӣ мекунанд. Шумораи умумии аҳолии армантаборро муҳаққиқон дар ибт. қарни 21 бештар аз 10 млн нафар ҳисоб кардаанд. Арманиҳо ба 40 лаҳҷаи забони арманӣ такаллум мекунанд. Ҳамчунин аз забони мамлакате, ки дар он зиндагӣ доранд, хуб истифода мебаранд. Хати арманӣ ба асоси алифбои он (қарни 5) тартиб дода шудааст. Эътиқодмандон аслан пайравони масеҳиянд, вале католикҳову протестантҳо низ ҳастанд. Ташаккули халқияти арманиҳо дар ҳудуди Осиёи Хурд ба қарни 2 то м. рост меояд. Дар ин ҳудуд яке аз қабилаҳои бузург — хетҳо тасаллут доштанд ва ҳудуди будубоши аҷдоди арманиҳо — Хайас (этноними хай аз ин ҷост), ки як қисмаш «Арматана» ном дошт, дар қаламрави хетҳо буд. Дар муттаҳидшавии этникии арманиҳо давлати Урарту (а-ҳои 9 — 6 то м.) нақши муҳим дошт, вале аз қарни 7 авввал арабҳо, сипас Салҷуқиён ва баъдтар муғулҳо ва аз қарни 17 Империяи Усмонӣ ва форсҳо давлати арманиҳоро тасарруф кардаанд. Дар ибт. қарни 19 қисмати бештари Ш-и Арманистон ба Россия ҳамроҳ карда шуд. Арманиҳо асосан ба кишоварзӣ, токпарварӣ, боғдорию зироаткорӣ ва чорводорӣ (ҳайвоноти калони шохдор, хукпарварӣ, асп ва астарпарварӣ) машғуланд. Аз ҳунармандӣ бештар қолинбофӣ, кашидадӯзиву гулдӯзӣ, кандакорӣ, ҳаккокӣ, хотамкорӣ маъмуланд. То ибтидои қарни 20 оилаҳои калоннуфуси бар асоси анъанаҳои падаршоҳӣ зиндагикунанда бештар буданд. Хонаҳояшон чоркунҷашакли бе тиреза, аз санг сохта шуда бомаш аҳромшакл буд (бештар дар қаряҷот). Чунин хонаҳо глхатун ном дошта, равшанӣ ба хона аз равзан, ки вазифаи дудбароро низ иҷро мекард, ворид мегардид. Хонаҳо ба тавассути оташдонҳо ё бухориҳои гилии дар девор илҳоқшуда гарм карда мешуданд. Хонаҳои шаҳриён нисбатан замонавӣ буда, ду ё се қабат доштанд. Онҳо аз хишти пухта сохта шуда, шаклҳои меъмории гуногун доранд. Эҷодиёти даҳанакии арманиҳо хеле бой ва рангин буда, аз афсонаҳо, суруду таронаҳо, ҳамосаҳо иборат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Арматура

**Армату́ра** () — маҷмӯи олоту деталҳои фаръӣ (одатан, стандартӣ), ки ба таркиби таҷҳизоти асосӣ дохил намешаванду барои таъмини кори мӯътадили он заруранд.

Дар техникаи стандартӣ арматураи трубопровод (вентил, кран, клапан ва ғ.), дар техникаи электрикӣ арматураи электротехникӣ (патрон, васлак, калид ва ғ.), дар бинокорӣ арматураи конструксияҳои оҳанубетониро истифода мебаранд. Мас., дар таркиби оҳанубетон арматура барои мустаҳкам шудани маснуот хизмат мекунад. Арматура асосан дар шакли мил, сим ё симтӯрҳои пӯлодин дар дохили бетон гузошта мешавад (ниг. Оҳанубетон). Меъморони Осиёи Миёна арматураро аз қадим истифода мебурданд. Мас., барои мустаҳкам шудани лойдевор андаруни он синҷ мегузоштанд, ба лой коҳ илова мекарданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сохтмон
Арнаб

**Арнаб** (аз  — харгӯш, ) — бурҷи Нимкураи Ҷанубии осмон, масоҳаташ 290,3 градуси мураббаъро фаро гирифта, 72 ситораи ба чашм аёнро дорост.

Арнаб бурҷи қадима буда, ба каталоги «Алмаҷастӣ»-и Батлимуси Калузӣ (Клавдий Птолемей) шомил аст. Ситораҳои дурахшонаш Арнаб (α Lep) — 2,58m ва Ниҳал (β Lep) — 2,84m. Ситораи R Lep яке аз ситораҳои сурхи тағйирёбандаи осмон буда, нахуст онро олими немис Иоганн Фридрих Юлиус Шмидт (1825—1884) таҳқиқ намудааст. Ахтаршиноси англис Ҷон Рассел Хайнд (1823—1895) онро «ҳамчун қатраи хун дар манзари сиёҳ» номидааст. Даври гардишаш дар гирди Офтоб 432,47 шабонарӯз буда, тобишаш аз 5,9 то 10,5 бузургии ситоравӣ тағйир меёбад. Арнаб дар арзҳои аз +63° то −90° намоён аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бурҷҳои фалакӣ
Арнавад

**Арнавад** — қулла, нуқтаи баландтарини қаторкӯҳи Дарвоз (дар ғарби ВМКБ). Баландиаш 6083 м.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қуллаҳои баландтарини кишварҳои ҷаҳон
Ароису-л-хавотир ва нафоису-н-наводир

«**Ароису-л-хавотир ва нафоису-н-наводир**» () — қадимтарин маҷмӯаи номаҳо ба забони форсӣ ва арабӣ, ки Рашиди Ватвот дар асоси бахше аз муншаоти худ тартиб додааст.

Дар миёнаи с-ҳои 1156 — 73 тадвин шудааст. «Ароису-л-хавотир ва нафоису-н-наводир» аз номаҳое иборат аст, ки ба халифаи Бағдод, вазирони ӯ, подшоҳони бузурги он замон, Султон Санҷар, ходимони дарбор, вазирон, қозиҳо ва дигарон навишта шудаанд. Номаҳо ба забони арабӣ ва форсӣ (25-тоӣ) мебошанд. Дар поёни номаҳои арабӣ ва ҳам форсии тоҷикӣ таҳти унвони «руқъае чанд мӯҷаз» номаҳои кӯтоҳи арабӣ ва форсии тоҷикӣ (5-тоӣ) ҷой дода шудаанд. Миқдори номаҳо дар баъзе нусхаҳои «Ароису-л-хавотир ва нафоису-н-наводир» бештаранд.

Номаҳо ба таври куллӣ ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд:
* расмӣ ё девонӣ (давлатӣ), ки онҳоро дар истилоҳи муншиён «султониёт» меномиданд;
* ғайрирасмӣ ё дӯстона, ки «ихвониёт» номида мегуфтанд.

Номаҳои расмӣ, фармонҳо, дастурҳо ба ҳукмронони тобеъ ва фатҳномаҳоро дар бар гирифтаанд. Ду нусхаи аксии «Ароису-л-хавотир ва нафоису-н-наводир» дар китобхонаи миллии ҶИЭ маҳфузанд, ки асли ҳарду дар Туркия (ш. Қуния) нигаҳдорӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мисбоҳиддини Нарзиқул, Таърих ва назарияи номанигорӣ (аз қадим то замони Амир Хусрави Деҳлавӣ), , 2009.
Абдусами Дадохоҷаев

**Абдусами Абдуллоҷонович Дадохоҷаев **(тав. 15.04.1988 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ.
## Зиндагинома
Соли 2010 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров-ро хатм кардааст. Ихтисос Баҳисобгирии муҳосибӣ, таҳлил ва аудит.
* Солҳои 2010 - 2015 — муаллими кафедраи «Баҳисобгирии муҳосибӣ  ва аудит»-и факултети Молия ва иқтисодиёти бозори ДДХ ба номи академик БобоҷонҒафуров.
* Солҳои 2015 то ҳоло — сармуаллими кафедраи «Баҳисобгирии муҳосибӣ  ва аудит»-и факултети Молия ва иқтисодиёти бозори ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони асри XXI
Гулнора Узоқова

** Гулнора Манноновна Узоқова **(тав. 28.10.1982 ) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент.

## Зиндагинома
Соли 2005 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров-ро хатм кардааст. Ихтисос ихтисоси молия ва қарз 
* Аз соли 2005 то соли 2006 — муаллимаи кафедраи «Назарияи иктисодӣ»-и факултети Кибернетикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Аз соли 2006 то соли 2009 — аспиранти Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б. Ғафуров.
* Аз соли 2010 то соли 2012 — раиси Шӯрои олимони ҷавони факултети Кибернетикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
* Аз моҳи майи соли 2011 — сармуаллимаи кафедраи «Назарияи иқтисодӣ» Кибернетикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
* Аз моҳи июни соли 2012 то ҳол — дотсенти кафедраи «Назарияи иқтисодӣ» Кибернетикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 
* Аз соли 2012 то моҳи ноябри соли 2016 — муовини декан оид ба корҳои таълими факултети Кибернетика ва баъдан факултети Телекоммуникатсия ва технологияҳои иттилоотии ДДХ ба номи Б. Ғафуров.
* Аз моҳи ноябри соли 2016 то 2022 — декани факултети Телекоммуникатсия ва технологияҳои иттилоотӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Аз моҳи ноябри соли 2016 то 2022 — доценти  кафедраи барномарезӣ факултети Телекоммуникатсия ва технологияҳои иттилоотӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Аррамоҳӣ

**Аррамоҳӣ** () — навъе аз моҳӣ. Дарозиаш 4,8 м, вазнаш то 2 т. Фукаш дарози аррашакл (номаш аз ҳамин ҷост); мисли диг. моҳиёни аррабинӣ мӯйлаб надорад. Сӯрохи ғалсамааш дар қисми поёни сар ҷойгир шудааст. 

## Табақабандӣ
Аррамоҳиҳо 7 гуна доранд; дар обҳои тропикӣ ва субтропикии ҳамаи уқёнусҳо, баъзан дар дарёҳо дучор меоянд. Дар тунукобҳо зиндагӣ мекунанд. Ғизои аррамоҳӣ моҳӣ ва дигар мавҷудоти бемӯҳра аст; баъзан ғизоро аз зери рег ва лой кофта меёбад. Аррамоҳӣ тухмзиндазой (15 — 20-то) аст. Аҳамияти иқтисодии аррамоҳӣ кам аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аррениус, Сванте Август

**Сва́нте А́вгуст Арре́ниус** (; ) — , шимидон ва ахтарфизикдони суэдӣ, узви пайвастаи Академияи илмҳои суэд (1901), узви фахрии академияҳо ва анҷуманҳои чандин кишварҳо.

## Зиндагинома
Баъди хатми мактаби динии Уппсала (1876) ба Донишгоҳи Уппсала дохил шуда, дараҷаи бакалаври (1878) илмҳои дақиқро гирифт ва соли 1881 таълимро дар Ин-ти физикаи Академии илмҳои подшоҳии Стокголм давом дода, ноқилияти электролитҳоро омӯхт. Дар донишгоҳҳои Рига (1886), Вюртсбург (1886—1887), Амстердам (1888) кор кардааст. Аррениус соли 1891 дар Донишгоҳи технологии подшоҳӣ (Стокголм) таълим додааст (проф. ва ректори Донишгоҳи мазкур, 1896). Аз соли 1905 то охири умр директори Институти физикаю химияи Нобел буд. Аррениус асосгузори назарияи диссотсиатсияи электролитӣ аст, ки ҳоло назарияи Аррениус номида мешавад. ӯ баъзе муаммоҳои электрохимия ва назарияи маҳлулро ҳал кардааст, ки боиси пешрафти физика, геофизика, биология ва биохимия гардидааст. Дар кинетикаи химиявӣ муодилаи ба ҳарорат вобаста будани суръати реаксияро кашф кард. Дар физика пайдоиши барқи куравӣ, таъсири афканишоти Офтоб ба атмосфера, фаъолияти вулканҳоро омӯхт.

Аррениус нахустин донишмандест, ки назарияи ҷамъшавии гази карбонро чун сабаби баландшавии ҳарорати Замин (тағйирёбии иқлим) баён кард.

## Ҷоизаҳо
Бо Ҷоизаи Нобел (1903) ва дигар ҷоизаҳои хориҷӣ сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Арса

**Арсаи варзиш** — ҷойи махсус ҷиҳозонида барои гузарондани мусобиқаҳои варзишӣ.

Арсаи варзиш аз майдон барои бозиҳои варзишӣ ва намоишҳои оммавӣ (майдони футбол бо минтақаҳо барои волейбол, ҷаҳидан ва ғ., ки бо роҳи пойга иҳота шудааст, майдончаи варзиш, майдончаи гулӯлапартоӣ, роҳи асппойга, нишастгоҳ барои тамошобинон аз якчанд тарафи арса) иборат аст. Арсаи варзиш, одатан, ҷузъи таркибии варзишгоҳ мебошад. Метавонад дар ҳавои кушод ё дохили бино (клуби варзишӣ, қасри варзиш) ҷой гирад. Майдони арсаи варзиши барои як намуди варзиш пешбинишударо рӯпуш карда, дар он ҷиҳози доимӣ насб менамоянд. Дар майдонҳои таъйиноташон серсоҳа бисёр вақт фаршҳо ва ҷиҳози бардошташаванда истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Варзиш
Арсенопирит

**Арсенопирит**, **колчедани марги муш** — минерал, таркиби химиявиаш FeAsS (Fe — 34,3 %, As — 46,0 %, S — 19,7 %).

Системаи кристаллбандиаш моноклинӣ (аз рӯи маълумоти охирин — трикилинӣ). Кристаллҳояш призмамонанд ё дарози сӯзаншакл; агрегатҳояш зич, донадор. Ранги арсенопирит сафеди нуқратоб; ҷилояш металлӣ. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 5,5 — 6, зичиаш 5900 — 6200 кг/м3, зудшикан. Арсенопирит асосан дар конҳои гидротермалӣ ҳамроҳи сулфидҳои сурб, руҳ, висмут бо минералҳои касситерит, волфрамит, тиллои холис ва ғайра вомехӯрад. Арсенопирит барои ҳосил кардани маргимуш минерали асосӣ мебошад. Кони арсенопирит дар қаторкӯҳҳои Қурама ва Ҳисори Тоҷикистон мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Минералҳои арсен
Гурӯҳ:Минералҳои оҳан
Гурӯҳ:Сулфидҳо (минералҳо)
Гурӯҳ:Сулфидҳои оҳан
Арсимович, Лев Андреевич

**Лев Андреевич Арсимович** () — и рус, академики АИ ИҶШС (1953), узви Фарҳангистони илм ва ҳунари Амрико (1966). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Минск (1928). Солҳои 1930 — 44 дар Ин-ти физикаю техника ва аз соли 1944 дар Ин-ти энергияи атомии АИ СССР кор кард. Арсимович аз соли 1957 узви раёсат ва акад.-котиби шӯъбаи физикаи умумӣ ва астрономияи АИ СССР, раиси комитети миллии физикҳои советӣ буд. Асарҳои Арсимович ба муаммоҳои физикаи атом, ядрои атом, плазма ва ғ. бахшида шудаанд. Ҳамроҳи А. И. Алиханов ва А. И. Алиханян дурустии қонуни бақои импулсро дар маҳвшавии электрон ва позитрон исбот кард (1936). Дар соҳаи оптикаи электронӣ, физикаи электронҳои баландэнергия, реаксияҳои термоядроӣ дар плазмаи квазистатсионарии устувор, физикаи плазмаи баландҳарорат дар доираи проблемаи синтези идорашавандаи термоядроӣ ва ғ. комёбиҳои басо муҳим ба даст овард. Таҳти роҳбарии ӯ доир ба усули электромагнитии ҷудо кардани изотопҳо аввалин бор дар СССР тадқиқот анҷом ёфт. Аз соли 1951 роҳбари тадқиқоти реаксияи термоядроӣ буд. .

## Ҷоизаҳо
Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1958) ва Мукофоти давлатии СССР (1953). Бо 4 ордени Ленин ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Арслон Қосим

**Арслон Қосим** (; ? — 1687, Аҳмадобод, Ҳиндустон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Машҳад таваллуд ёфта, муддате дар Тус зиндагӣ кардааст. Дар синни камолот ба Мовароуннаҳр омада, зиндагиву эҷод мекард. Дар солҳои охири умраш ба Ҳиндустон рафт. Тазкиранигорон Хоҷа Ҳасани Нисорӣ («Музаккиру-л-аҳбоб»), Ҳусайнқулихони Азимободӣ («Нештари ишқ») Арслон Қосимро чун шоири соҳибдевон ёд кардаанд, вале девонаш дастрас нагардидааст. Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*