open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uktam hakimov

Уктам Ҳакимов 10 марти соли 1963 дар Тоҷикистон таваллуд шудааст. Шавқи ӯ ба мусиқӣ ва сурудхонӣ аз кӯдакӣ барангехт. Дар синни 10-солагӣ ӯ ба ансамбли мактабӣ ҳамроҳ шуд ва фаъолона суруд хонданро оғоз кард. Оҳиста-оҳиста ӯ гитараро аз худ кард ва дар озмунҳои гуногуни мусиқӣ иштирок кард, ки дар онҳо муваффақ шуд. Яке аз аввалин озмунҳои муҳиме, ки Дар Он Уктам иштирок кард, "Сатрҳои Офтобӣ" буд, ки дар он гурӯҳи ӯ ҷоиза гирифт.

Соли 1988 ӯ дар аввалин озмуни ҷумҳуриявии иҷрокунандагони ҷавон бо суруди "Птицы" аз филми "Джура" "охотник из Минархара" ғолиб омад. Ин пирӯзӣ боиси даъвати ӯ ба ансамбли Вокалӣ-хореографии "Зебоо" дар Назди Гостелерадиои ҶШС Тоҷикистон таҳти роҳбарии ҳунарманди машҳури Халқии Тоҷикистон Зебоо Аминзода шуд. Дар айни замон, Уктам бо композитор Геннадий Александров ҳамкорӣ мекард ва сурудҳоро барои филмҳо сабт мекард.

Илова ба иҷрои сурудҳо, Уктам Ҳакимов инчунин бо таҳия ва навиштани сурудҳои худ машғул аст. Репертуари ӯ композитсияҳоро бо забонҳои гуногун, аз ҷумла узбекӣ, тоҷикӣ, эронӣ, англисӣ, итолиеӣ, русӣ (аз ҷумла романсҳо ва шансон), инчунин жанрҳои эстрада, джаз ва рок дар бар мегирад.

Соли 1992 Уктам Ҳакимов ба Узбекистон кӯчид ва ба эҷоди сурудҳои нав бо забонҳои гуногун, аз ҷумла узбекӣ шурӯъ кард. Соли 1996 ӯ дар озмуни Иҷрокунандагони эстрадаи "Офарин" ширкат варзид, ки дар он суруди итолиевии "Посвящение Коррузо" ва суруди узбекии "Ismigul"  - ро аз филми "Ҳазор ва як шаби Шаҳрезада" иҷро кард, ки барои он гран-при гирифт. Пас аз он, ӯ бо композитори маъруфи узбек Эльмар Солихов ҳамкорӣ карда, барои кинои узбек, аз ҷумла филмҳои "Маргиана" ва "Боз Ҳамон Насриддин" ва инчунин барои лоиҳаҳои сериявӣ мусиқӣ эҷод кард. Вай инчунин дар Филми "Таҳир ва Зуҳра"нақш бозидааст  ва барои ӯ сурудҳо иҷро кардааст. Соли 1996 ӯ дар озмуни байналмилалии "Садои Осие" дар Алма-Ато иштирок кард.

Аз соли 1996 Уктам Ҳакимов ба кор дар лоиҳаҳои худ идома дод ва аксар вақт дар саросари кишвар баромад кард. Вай инчунин дар лоиҳаҳои гуногуни телевизионӣ фаъолона иштирок кард ва сурудҳои худро навишт. Соли 2002 ӯ клипи суруди Худ "Айт, Холи Бор" - ро ба навор гирифт, ва инчунин клипи суруди Худ "Исмигул" - ро ба Забони русӣ дар Маскав ба навор гирифт. 

Аз соли 2001 то 2004 Уктам дар Москва кор ва баромад кардааст.

Дар соли 2012, ӯ дар Шаҳрҳои Денвер ва Ню-Йорк, дар ҷашни Наврӯз баромад кард.

Аз соли 2013 ӯ муддати тӯлонӣ дар Қазоқистон, дар шаҳри Алмаато кор ва баромад кардааст.

Соли 2022 ӯ дар якҷоягӣ бо оркестри симфонии Узбекистон дар фестивали "Опенэйр"баромад кард. Вай инчунин дар студияи худ ҳамчун муаллими вокал ва гитара кор мекунад. Уктам инчунин дар фестивали зидди маводи мухаддир бо тарбиятгирандагони ҷавони худ, ки ҷавонтарин коллективи ин фестивал эътироф шуданд, иштирок кард.

Соли 2021 ӯ консерти зиндаи худро дар Тошканд додааст. То имрӯз, Уктам Ҳакимов дар Исроил, Олмон, Дубай Ва Русия баромад мекунад. Вай инчунин навиштани сурудҳо, дар телевизион нақш офариданро идома медиҳад ва дарсҳои овозхонӣ ва гитараро мегузаронад.
Муизуддавла

**Муизуддавла**, **Аҳмади Дайламӣ** (; тав: 915, Гелон — дарг: 967, Ироқ) — амири Оли Бӯяи Ироқ (945—967), яке аз бунёнгузорони силсилаи Бувайҳиён, писари Абушуҷоъи Бувайҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bacharach, Jere L. *Islamic History through Coins: An Analysis and Catalogue of Tenth-Century Ikhshidid Coinage.* Cairo: The American University in Cairo Press, 2006. 
*
Шаҳриёри II

**Шаҳриёри II**, **Шарвин ибни Шарвин** (; ? — 968) — ёздаҳумин испаҳбади дудмони Бовандиёни Табаристон (930—964), ҷонишин ва писари Шарвини II.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ромҳурмузӣ

**Ромҳурмузӣ**, **Абумуҳаммад Ҳасан ибни Абдурраҳмон ибни Халлоди Ромҳурмузӣ** (; ) — муҳаддис, ҳофизи Қуръон, қозӣ, суханвар ва шоири арабинависи эронитабор, муаллифи «ал-Муҳаддису-л-фосил байна-р-ровӣ ва-л-воъӣ», «Адабу-л-мавоъид», «Имому-т-танзил» ва «аш-Шабу-ш-шубоб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* al-Dhahabi, Muhammad ibn Ahmad (1957). al-Mu`allimi (ed.). Tadhkirah al-Huffaz (in Arabic). Vol. 3. Hyderabad: Dairah al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah. pp. 905-6.
* Juynboll, G.H.A. (1995). Bosworth; Donzel; Heinrichs; Lecomte (eds.). The Encyclopaedia of Islam. Vol. 8, fascicules 137-8. Leidan, The Netherlands: E. J. Brill. pp. 420-1.
* Juynboll, G.H.A. (1995). Bosworth; Donzel; Heinrichs; Lecomte (eds.). The Encyclopaedia of Islam. Vol. 8, fascicules 137-8. Leidan, The Netherlands: E. J. Brill. p. 416.
Абулаббоси Миколӣ

**Абулаббоси Миколӣ** (; тав: 883 — дарг: 973) — давлатмард, адиб ва шоири арабизабони даврони Сомониён, намояндаи хонадони Миколиён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bulliet, R. W. (1984). «ĀL-E MĪKĀL». Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 7. p. 764.
* B. A. Litvinsky, Ahmad Hasan Dani (1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO.
* C.E., Bosworth (2012). «Mīkālīs». Leiden and New York: BRILL.
Абӯимрон Мӯсо ибни Абдуллоҳ Муаддиби Хуҷандӣ

**Абӯимрон Мӯсо ибни Абдуллоҳ Муаддиби Хуҷандӣ** (; ? - дарг: 970, Самарқанд) - адиб, ҳаким ва муҳаддиси аҳди Сомониён, шогирди Абунаср Муҳаммад ибни Ҳакими Баззози Самарқандӣ.
## Эзоҳ

## Адабиёт
Абулфазл ибни Амид

**Ибни Амид**, **Абулфазл ибни Амид** (; ) — и арабизабон, котиб ва сиёсатмадори барҷастаи эронӣ, фармондеҳи низомӣ ва вазири Оли Бӯя (940—970) дар аҳди Рукнуддавла.

## Зиндагинома
Дар чандин амалиёти ҳарбӣ ширкат дошт: соли 948 имоми алавӣ ас-Соир Биллоҳро шикаст дода, Омулро ба қаламрави Бувайҳиён ҳамроҳ кард; солҳои 950—951 дар Рай ва Исфаҳон ба муқобили сипоҳи Сомониён мубориза бурд; соли 966 фитнаи ғозиёни Хуросонро дар Рай саркӯб кард. Ибни Амид ба омӯзиши фалсафа, риёзиёт, нуҷум таваҷҷуҳ ва бо масъалаҳои бахши механика, аз қабили гуногунии ҳаракати ҷисмҳо, тағйирёбии ҷисмҳои сахт ва тавозун ошноӣ дошт. Ҳамчунин ихтирои олоти қалъакӯбанда, манҷаниқ, гулӯлаҳои дурпарвоз ва оинаи калони оташафкан (тавассути он мавзеъҳои дурдаст оташ зада мешуданд) ба Ибни Амид нисбат дода мешаванд. Ибни Амид дар китобати забони арабӣ сабки хос дошт, ки асоси онро истифодаи зиёди саҷъ ва санъатҳои адабӣ ташкил медод. Рисолаҳои Ибни Амид ҳангоми рӯзгораш гирдоварӣ шуда, ҳоло бархе аз онҳо дар ганҷинаи дастхатти китобхонаҳои Туркия ва Ҳиндустон нигаҳдорӣ мешаванд. Баъзе порчаҳо аз асарҳои Ибни Амид дар «Ятимату-д-даҳр»-и Саолибӣ, «Муъҷаму-л-удабо»-и Ёқути Ҳамавӣ ва осори Абуҳайёни Тавҳидӣ боқӣ мондаанд. Ҳамчунин асарҳои «ал-Мазҳаб фӣ-л-балоға» ва «ал-Халқ ва-л-хулқ»-ро ба Ибни Амид нисбат медиҳанд. Бо дастгирии И. А. Абуюсуфи Розӣ бахше аз китоби «Ҳандаса»-и Уқлидусро ба забони арабӣ тарҷума кард ва Ҳасан ибни Муҳаммад «Таърихи Қумр»-ро таълиф намуд ва девони Абуҷаъфари Атторро гирд овард. Ибни Амид дар Рай китобхона (китобдораш Ибни Мискавайҳ) ва расадхона бунёд карда буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Bosworth, C. E. (1975). «Iran under the Buyids». In Frye, Richard N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 250—305.
* ISBN 0-521-20093-8. Bosworth, C. Edmund (2002). «MESKAVAYH, ABU ʿALI AḤMAD». Encyclopaedia Iranica. London et al.: C. Edmund Bosworth. Cahen, Claude (1971). «Ibn al-ʿAmīd». In Lewis, B.;
* Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). Encyclopaedia of Islam. Volume III: H-Iram (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. pp. 703—704. OCLC 495469525.
Некрӯз Ниёзов

**Некрӯз Ниёзов** () — овозхон ва оҳангсози тоҷик.

## Зиндагинома
Некрӯз 21 октябри соли 1995 дар хонаводаи мусиқачиён ба дунё омадааст. Коллеҷи санъати шаҳри Душанберо хатм кардааст, вале овозхониро чанд сол пеш оғоз намуда буд.

Соли 2018 намоҳанги аввалини Некрӯз таҳти унвони «Оҳиста-оҳиста» нашр шуд ва аввалин дуэташро бо Меҳрнигори Рустам бо номи «Рақс бикун» сурудааст.

## Даргузашт
Некрӯз Ниёзов дар синни 27-солагӣ 22 сентябри 2023 бар асари як тасодуфи ҷодаӣ дар шаҳри Душанбе даргузашт ва 23 сентябр ӯро дар деҳаи Возми ноҳияи Шуғнон ба хок сипурданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Муҳаммад ибни Илёс

**Абуалӣ ибни Муҳаммад ибни Илёс** (; дарг: 967/68, Бухоро) — фармонравои Кирмон (932—967), бунёнгузори силсилаи Оли Илёс.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Bosworth, C. E. "The Banu Ilyas of Kirman." *Iran and Islam.* Edited by C. E. Bosworth. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1971. 
*Kabir, Mazifullah. *The Buwayhid dynasty of Baghdad, 334/946-447/1055.* Calcutta: Iran Society, 1964.
Сулаймон ибни Муҳаммад

**Сулаймон ибни Муҳаммад** (; ? — дарг: 970) — фармонравои Сирҷон аз Оли Илёс, писари Муҳаммад ибни Илёс.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Bosworth, C. E. «The Banu Ilyas of Kirman.» Iran and Islam. Edited by C. E. Bosworth. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1971.
* Kabir, Mazifullah. The Buwayhid dynasty of Baghdad, 334/946-447/1055. Calcutta: Iran Society, 1964.
Абулҳасани Лаҳҳом

**Абулҳасани Лаҳҳом** (; ? — дарг: 974) — и арабизабони аҳди Сомониён. Ӯ барои ҳаҷв кардани вазир Абуалии Балъамӣ мавриди озору азият қарор гирифт ва аз Бухоро ихроҷ шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Абумансур Юсуф ибни Исҳоқ

**Абумансур Юсуф ибни Исҳоқ** (;? — дарг: тақр. 976, Бухоро) — вазири амирон Абдулмалик ибни Нӯҳ ва Мансур ибни Нӯҳ.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Makdisi, George (1956). «Autograph Diary of an Eleventh-Century Historian of Baghdād—I». Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 18 (1): 9-31. Retrieved 31 March 2022.
* Makdisi, George (1961). "Muslim Institutions of Learning in Eleventh-Century Baghdad". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. 24 (1): 1–56. Retrieved 6 April 2022. Makdisi,
* George (1997). Ibn 'Aqil: Religion and Culture in Classical Islam. Edinburgh University Press. pp. 5–6, 33–5. ISBN 0 7486 0960 1. Retrieved 28 March 2022.
Абунасри Қумӣ

**Абунасри Қумӣ** (; дар: 977) —  ва и форс-тоҷик, муаллифи «ал-Бореъу-л-мадхал фӣ аҳкоми-н-нуҷум ва-т-таволеъ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
حقیقت، عبدالرفیع، تاریخ نهضت‌های فکری ایرانیان: از آغاز قرن چهارم تا پایان قرن ششم هجری (از ظهور رودکی تا شهادت سهروردی)، بخش دوم، صفحه ۷۰۱، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، چاپ اول، آذر ۱۳۵۷ خورشیدی.
Абулфатҳ Алӣ ибни Муҳамад

**Ибни Амид**, **Абулфатҳ Алӣ ибни Муҳамад ибни Ҳусайн** (, мулаққаб ба **Зулкифоятайн**; 948, Қум — 977) — вазири Оли Бӯя дар даврони Рукнуддавла ва Муайидуддавла, писари Абулфазл ибни Амид.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш — Рай таълим гирифта, дар дабирӣ истеъдод дошт. Соли 969 бо амри Рукнуддавла шӯриши мардуми Қазвинро пахш карда, баъдан дар ҳайати лашкари падараш — Ибни Амид Абулфазл Муҳаммад ба набарди зидди минтақаи Ҳуснавияи Курд рафт. Пас аз фавти падараш дар ин набард (970) вазир таъйин гардид. Соли 975 барои пуштибонӣ аз амири дастнишондаи Бувайҳиён дар Ироқ — Бахтиёр ҳамроҳи Азудуддавла ба набарди зидди туркон фиристода шуд. Пас аз ҳалли масъалаи Ироқ ва зиндонӣ шудани Бахтёр Ибни Амид дар Рай ризоияти Рукнуддавларо оид ба таҳвили ҳукумати Ироқ ба Азудуддавла дарёфт карда натавонист. Соли 975 бо кӯшиши Ибни Амид ва вазири Сомониён — Утбӣ дар байни ду хонадон сулҳ пойдор гардид. Соли 975 Ибни Амид барои бартараф кардани низоъҳои дохилӣ дар байни Бувайҳиён намояндагони ин хонадонро дар Исфаҳон ҷамъ овард, ки дар ҷараёни он гуфтушунид Рукнуддавла дороии худро байни писаронаш тақсим ва бародараш Аздуддавларо роҳбари хонадон интихоб кард. Дар аҳди ҳукумати Муайидуддавла муносибати Ибни Амид бо дабири хосси амир Соҳиб ибни Аббод шиддат ёфта, дар натиҷа ӯ ба қатл маҳкум шуд. Намунаи ашъори арабии Ибни Амид дар осори Саолибӣ боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی — ابن عمید». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۲
Абреза Ниятбекова

**Абреза Юсуббековна Ниятбекова** (тав. 05.03.1972, д. Сучон, н. Шуғнони ВМКБ ҶТ) — омўзгори забони русӣ, номзади илмҳои педагогика (2019). «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2020)

## Зиндагинома
Абреза Ниятбекова хатмкардаи факултети забон ва адабиёти руси (шуъбаи рўзона) Донишкадаи давлатии забонҳои ба номи Сотим Улуғзода (2002). Фаъолияти кории педагогиашро соли 2002 дар мактаби миёнаи №19-и н. Шуғнон оғоз намудааст. Солҳои 2005-2006 лаборанти калони кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумии факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кору фаъолият намудааст. Солҳои 2006-2008 ба ҳайси ассистенти кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумии факултети забон ва адабиёти руси ДДОТ ба номи С. Айнӣ кор намудааст. Солҳои 2008-2013 ҳамчун методисти шуъбаи ғоибонаи факултети забон ва адабиёти руси ДДОТ ба номи С. Айнӣ кор кардааст. Солҳои 2013-2017 дар вазифаи ҷонишини декан оид ба илми факултети забон ва адабиёти руси ДДОТ ба номи С. Айнӣ фаъолият намудааст. Аз сентябри соли 2018 муаллими калони кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумии факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор намудааст. Аз 28. 12. 2019 то 27. 03. 2019 номзади илми педагогикаи кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумӣ ДДОТ ба номи С. Айнӣ ҳимоя намудааст. Аз 27. 03. 2019 то ин ҷониб декани факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор менамояд. Муаллифи 20 мақолаҳои илмӣ, илмию методи мебошад. Бо нишони «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2020) сарфароз гардидааст.

## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Ибни Моҷа

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Язид ибни Моҷаи Қазвинӣ** (), маъруф ба **Ибни Моҷа** (; ) — муҳаддис ва таърихнигор ва яке аз имомони маъруфи форс-тоҷик, муаллифи «ас-Сунан» ва «ат-Тафсир».

## Зиндагинома
Дар талаби илм, хоссатан илми ҳадис, ба сарзаминҳо ва шаҳрҳои гуногуни ҷаҳони ислом сафар карда, аз уламои зиёде ҳадис омӯхтааст. 

## Таълифот
Ибни Моҷа осори арзишманде дар риштаи ҳадис ва тафсир таълиф кардааст. Китоби «Сунан»-и вай дар радифи китобҳои «Саҳеҳи шашгона» ва пас аз «Сунани Насоӣ» дар мартабаи шашум қарор дорад. «Тафсиру-л-Қуръон» ва китобе бо номи «Таъриху Қазвин» низ аз осори ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуҳомиди Марврӯдӣ

**Аҳмад ибни Омир ибни Бишр ибни Ҳомиди Марврӯдӣ** (; ? — дарг: 972, Марв) — фақеҳ ва мутакаллими шофеъимазҳаби форс-тоҷик, шогирди Абуисҳоқи Марвазӣ, муаллифи «ал-Ҷомеъ» ва «ал-Ашрофила-л-усулу-л-фиқҳ».

## Эзоҳ
Ёдгор Нуралиев

**Ёдгор Гурезович Нуралиев ** (тав. 7.11.1958, д. Пурзободи н. Варзоб) — муаллими фанни математика. номзади илмҳои педагогика (2013), дотсент (2017). «Аълочии маорифи Тоҷикистон»

## Зиндагинома
Ёдгор Нуралиев солҳои 1977-1983 дар факултети механика-математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) таҳсил карда, аз  соли 1983 ҳамчун ассистенти кафедраи математикаи олӣ, муаллими калони кафедраи анализи математикӣ Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Соли 2013 дар мавзуи «Роҳҳои фаъолгардонии донишҳои экологӣ барои хонандагони синфҳои болоӣ» (дар мисоли математика) рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Солҳои 1997-2015 муовини декан оид ба кори тарбия ва таълим, 2015-2017 мудири кафедраи технологияи информатсионӣ ва коммуникатсионӣ ва аз соли 2017 мудири кафедраи геометрия ва математикаи олии факултети математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ аст. Муаллифи зиёда аз 40 мақолаи илмӣ ва дастурҳои методӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии  «Аълочии маорифи Тоҷикистон»  мукофонида шудааст. 
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ибни Қутайба

**Абумуҳаммад Абдуллоҳ ибни Абдулмаҷид ибни Муслими Динаварӣ**, маъруф ба **Ибни Қутайба** (; ) — таърихнигор, забоншинос, фақеҳ, муфассир ва адиби арабинависи форс-тоҷик, муаллифи «Уюну-л-ахбор».

## Зиндагинома
Падараш аз Марв буд. Ӯ чанд муддат дар Динавар вазифаи қозиро иҷро карда, бо нисбаи Динаварӣ низ шуҳрат дошт. Ибни Қутайба дар Басра, Бағдод ва Хуросон аз донишмандони замони худ, аз ҷумла Яҳё ибни Ақсом, Абуҳотими Сиҷистонӣ, Ибни Роҳавайҳ, Райёшӣ таълим гирифта, шогирдонаш Аҳмад ибни Марвони Марвазӣ, Убайдуллоҳ ибни Абдурраҳмон ибни Муҳаммади Шуккарӣ, Аҳмад ибни Муҳаммад ал-Ҳасан ад-Дарроб машҳур буданд. Ибни Қутайба бар зидди пайравони муътазила ва ҷаҳмия мубориза бурда, муътақид буд, ки истеҳсон ва қиёс саранҷом инсонро ба бидъат мерасонанд. Ибни Қутайба, бо вуҷуди эронитабор буданаш, ҷонибдорони шуубияро ба кинаву ҳасади зидди арабҳо маҳкум кард. Аз Ибни Қутайба осори зиёде боқӣ мондааст: «ал-Ихтилофу фӣ-л-лафзи ва-р-радду ала-л-ҷаҳмия ва-л-мушаббиҳа», «Адабу-л-котиб», «ал-Ашриба», «Китобу-л-анвоъ», «Таъвилу мухталифи-л-ҳадис», «Таъвилу мушкили-л-Қуръон», «Табақоту-ш-шуаро», «Китобу-л-Араб ва-л-Аҷам», «Уюну-л-ахбор», «ал-Маориф», «Маъонию-ш-шеър», «ал-Муяссар ва-л-Қаддоҳ», «Ғарибу-л-ҳадис». Асарҳои таърихии Ибни Қутайба «Уюну-л-ахбор» ва «Китобу-л-маориф» бештар маъруфанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммади Моҳонӣ

**Абдуллоҳ Муҳаммад ибни Исои Моҳонӣ** (; ) — , муҳандис,  ва и эронитабор, муаллифи «Китобу-н-насаба», «Шарҳи мақолаи панҷуми китоби „Усул“-и Уқлидус» ва «Арзу-л-кавокиб».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Матвиевская Г. П. *Учение о числе на средневековом Ближнем и Среднем Востоке.* Ташкент: Фан, 1967.
Рофеъ ибни Ҳарсама

**Рофеъ ибни Ҳарсама** (; ) — волии Хуросон (885‒892) аз ҷониби Муҳаммад ибни Тоҳир.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Тоҳириён
Муҳаммади Ҳарсама

**Муҳаммади Ҳарсама** (? — қарни Х) — волии Ҳирот (907), ки дар хуруҷи қарматиёну маздакиён дар навоҳии Ҳироту Ғур ба амир Исмоили Сомонӣ ёрӣ кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Муҳаммади Ҳарсама / Н. Ғиёсов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008
Ҳамзаи Исфаҳонӣ

**Ҳамзаи Исфаҳонӣ** (; ) — ҷуғрофиёдон ва муарриху донишманди арабизабони форс-тоҷик, муаллифи «Синий мулуки-л-арз ва-л-анбиё».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ибни Румӣ

**Алӣ ибни Аббос ибни Ҷирҷис** (), маъруф ба **Ибни Румӣ** (; ) — и арабинависи эронитабори даврони Аббосиён, ҳамъасри Муътазиди халифа ва ҳамдаврони Сомониён.

## Зиндагинома
Падараш румию модараш эронӣ. Дар гуфтани мадҳ, ҳиҷо, тавсиф ва тағаззул мумтоз буд. Улуми роиҷи замонаашро фаро гирифта буд. Аз 20-солагӣ ба шеър гуфтан оғоз кард ва

касби маошаш низ аз роҳи шоирӣ будааст. Соҳибдевон аст. Девонаш аз қасида, ҳаҷвия, марсия ва ашъори ишқӣ иборат аст. Афзалияти шеъри Ибни Румӣ дар он аст, ки маъниҳои дақиқро бо таъбирҳои сода ифода кардааст. Истеъдоди баланди Ибни Румӣ хусусан дар ашъори ҳаҷвиаш бештар зоҳир мешавад. Барои ашъори мутоибавиаш амирону вазирон ва амалдорони мамлакат ӯро бисёр таъқиб кардаанд. Бисёре аз ашъори Ибни Румӣ ба забонҳои аврупоӣ тарҷума шудааст. Аз осори Ибни Румӣ мактубҳои мансур боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҷид Ҳомидов

**Маҷид Ҳомидов** (16 апрели 1907, шаҳри Чуст, вилояти Намангон — 1994, Душанбе) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1947).

## Зиндагинома
Ҳунари сарояндагиро аз падару амакаш ёд гирифта, соли 1932 ба водии Вахш омад ва дар ободонии он саҳм гирифт. Солҳои 1935—1940 сарояндаи Театри мусиқии тоҷик, 1941—1961 овозхони Филармонияи давлатии Тоҷикистон, 1961—1969 ҳофизи мақомхони Кумитаи телевизион ва радиои Тоҷикистон буд. Дар хондани «Шашмақом» маҳорати баланд дошт, «Оромиҷон», «Гиря», «Дугоҳ», «Сегоҳ», «Бебокча», «Синахурӯш», «Талқинча», «Соқинома», «Уфар» ва дигар оҳангҳоро накӯ месуруд. Табъи шоирӣ дошт, ба баъзе шеърҳояш аз қабили «Баҳор омад», «Гулистон шуд», «Ба қаҳрамондухтар», «Хуршеди инқилоб», «Қаҳрамо¬ни мо шудӣ» худ оҳанг баста, замзама намудааст.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Саймуддин Бурҳонов

**Саймуддин Бурҳонов** (24 майи 1907, деҳаи Ҳоит, ноҳияи Ғарм — 4 марти 1993, Рашт) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1964).

## Зиндагинома
Саймуддин Бурҳонов соли 1928 дар деҳаи Ярхичи ноҳияи Ҳоит дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Соли 1933 модараш ва соли 1934 падараш аз дунё гузаштанд. Ӯ дар тарбияи модаркалонаш монд. Овози хушу дилкаш ва истеъдоди худододи ҳофизӣ дошт. Тағояш Мудин Бадриддин, ки дар деҳаи Ярхич зиндагӣ мекарду дар қатори ҳофизони шинохтаи ҳамон давра ном бароварда буд, гоҳ — гоҳе ӯро наздаш хонда, машқи навохтан ва сурудхониаш медод. 

Аз пайравони сабки Шариф Ҷӯраев буд, ботадриҷ сабкашро ёфт ва аз тақлид канор ҷуст. Умре дар макотиби миёнаи ноҳияи Ғарм аз фанни мусиқӣ дарс гуфта, ба дас¬таҳои ҳунарии маҳаллӣ роҳбарӣ намудааст, борҳо дар ҷашнвораҳои мусиқии ҷумҳуриявӣ ҳаваскорони санъати раштӣ бомуваффақият ҳунар озмудаанд. ӯ овози ширадор ва форам дошт, аз эҷодиёти халқ, ашъори шуарои пешину муосир таронаҳои зиёд сурудааст. «Оҳуи дар кӯҳсор», «Муборак бод», «Гул ба боғ», «Дӯстонро чӣ шуд», «Ёд бод», «Зиндагӣ», «Афсонаи нав», «Хандаи иқбол», «Асрори дил», «Ханҷар ба ҷонам», «Ба партия», «Сулҳ» аз зумраи онҳоанд. Дар саҳнаи Театри халқии ноҳияи Рашт композитсияҳои мусиқӣ ва адабӣ, драмаҳои якпардагиро таҳия кардааст.

## Ҷоизаҳо
Бо ду Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистонқадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
* Диловари Мирзо, Хунёгар. Д., 2012.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Наҷмиддин Раҳимов

**Наҷмиддин Раҳимов** (19 феврали 1926, Хуҷанд) — ҳунарпешаи театр ва овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1960).

## Зиндагинома
Маълумоти махсуси касбӣ надорад, солҳои 1938—1968 дар Комбинати шоҳибофии Хуҷанд кор кардааст, вале аз суруду мусиқӣ лаҳзае дил накандааст. Соли 1956 дар Фестивали байналмилалии эҷодиёти халқ дар Маскав соҳиби диплом гардидааст. Иштирокдори фаъоли азназаргузарониҳои вилоятию ҷумҳуриявии ҳаваскорони санъат буд. Хусусан сурудҳои классикиро бо авҷашон иҷро менамуд. «Дугоҳ», «Танаввор», «Ироқи Бухоро», «Ушшоқи Содирхон», «Ушшоқи Самарқанд», «Савти ушшоқ», «Ороми ҷон» барин сурудҳо бо садои дилкашаш дар дилҳо нишастаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Иброҳимҷон Норматов

**Иброҳимҷон Норматов** (27 августи 1906, Исфара — 1975, ҳамон ҷо) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1960).

## Зиндагинома
Аз хурдсолӣ ба мусиқӣ шавқи беандоза пайдо намуда, ҳамчун танбӯрнавози моҳир ном баровардааст. Аз соли 1936 то 1970 дар Театри халқии шаҳри Исфара ба сифати сароянда ва мутриб фаъолият доштааст. Дар сохтмони Канали Калони Фарғона бевосита иштирок намуда, солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945) дар ақибгоҳ ҳамроҳи дастаҳои ҳунарӣ консертҳо ташкил карда, мардумро ба мубориза зидди фашизм даъват месохт. Зиёда аз 40 сурудаш аз силсилаи «Шашмақом», сурудҳои классикӣ ва халқӣ бо садояш дар хазинаи Радиои Тоҷикистон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Ҳошим Қосимов

**Ҳошим Қосимов** (13 сентябри 1907, деҳаи Сирдара, Бекигарии Дарвоз — 23 сентябри 1969, ноҳияи Москва) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1960).

## Зиндагинома
Соли 1929 бо хонаводааш ба Тоҷикистон гузашта, дар деҳаи Нимдараи Даштиҷум сукунат ихтиёр мекунанд. ӯ дар хонаи маданияти ин ҷо то соли 1958 кор карда, ба хоҷагии «Ҷубек»-и ноҳияи Москва мекучад ва то поёни умр зистааст. Асосан бо дутор таронаҳои халқӣ месуруд, аз осори шоирони муосир низ намунаҳои зиёд замзама кардааст. Мутаасифона, бо овозаш ягон суруд ба лента сабт нашудааст, вале таронаҳои ҷудогонааш — «Гул мекунад», «Ошиқи бечораам», «Дар як ҷо», «Ҷигӣ-ҷигӣ», «Гул ба фасли баҳор мезебад», «Дил бурдӣ аз ман» аз даҳан ба даҳан гузашта, имрӯз аз сӯи сарояндагони касбию ҳаваскор садо медиҳанд.

Фарзандонаш Одина Ҳошим ва Абдулхайр Ҳошимов ҳунари падарро такмил додаанд.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Абушшайхи Исфаҳонӣ

**Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Ҷаъфар ибни Ҳайёни Исфаҳонӣ** (), маъруф ба **Абушшайхи Исфаҳонӣ** (; 8) — муҳаддис, муфассир ва таърихнигори форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Баъзе таборшиносон ва асҳоби осори шарҳиҳолӣ дар нисбати вай ба ҷаддаш Ҳайён иштибоҳ карда, онро ба шакли Ҳиббон навиштаанд, ки ин амр барои баъзеҳо сабаби омехтани номи вай бо ном ва аҳёнан насаби муҳаддиси бузург Ибни Ҳиббони Бустӣ гардидааст.

Аз Абушшайхи Исфаҳонӣ китобҳои зиёде, аз ҷумла «ал-Азамат», «ас-Суннат», «ал-Амсол», «Ахлоқу-н-Набийи ва одобуҳу» ва «Табақоту-л-муҳаддисин би Исбаҳон ва-л-воридина алайҳо» боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Файз Ҷорӯбов

**Файз Ҷорубов** (7 майи 1907, деҳаи Вазнавд, ноҳияи Рӯшон, ВАКБ — 1991, ҳамон ҷо) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1956).

## Зиндагинома
Мустақилона навохтани асбобҳои мусиқии миллиро аз худ кард ва узви фаъоли дастаи ҳаваскорони санъати ноҳия гардид. Хусусан дар навохтани ғижжак дасти боло дошт. Соли 1951 Омӯзишгоҳи мусиқии ш. Душанберо ба охир расонда, дар ҳайати оркестри асбобҳои халқии кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ ба сифати мутриб ҳунар озмудааст. Аз соли 1960 мудири клуби маркази ноҳияи Рӯшон буд. Сурудҳои мардуми Бадахшонро бо сабку лаҳни хос иҷро менамуд, аз эҷодиёти шоирони классику муосирамон таронаҳои зиёд сароидааст, мутаассифона, аз навоҳояш қариб чизе ба навор наомадааст. «Эй парӣ», «Навои ишқ», «Ёд кунед», «Дило-дил», «Эй кабӯтар», «Тӯй муборак», «Бо мо чаро», «Фаромӯшам макун», «Масти нози Лайло», «Хуш омадӣ», «Холатро банда», «Ёр гулсуманак», «Мутриби хушнаво», «Гул бе рухи ёр» барин таронаҳояш ҳоло аз ҷониби овозхонони маҳаллӣ садо медиҳанд.

## Ҷоизаҳо
Бо се Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Тағоймурод Хушвақт

**Тағоймурод Хушвақт** (*Тағоймурод Хушвахтов,* маъруф ба **Қории Ёвонӣ**; 2 апрели 1949, ноҳияи Ёвон — 11 майи 2002, ҳамон ҷо) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1998), Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1991).

## Зиндагинома
Тағоймурод Хушвақт 2 апрели соли 1949 дар ноҳияи Ёвон аз модар нобино ба дунё омадааст. Нобиноӣ дар ниҳодаш қувваи истеъдоду нерӯи ҳофиза афзун сохт, дили бино, ақлу шуур, дарку эҳсоси баланди мусиқӣ дошт. Ангуштони панҷааш зеру бами тору рубоб, ғиҷҷаку сеторро ба навозиш оварда, оҳангро тавлид менамуданд. Ӯ ба касе тақлид намекард, балки дигарон тақлидаш менамуданд.

Қории Ёвонӣ солҳои 1970—1990 бо сароидани таронаҳои мардумӣ ва мазҳабӣ бештар шуҳрат ёфт. Дар он давра таронаҳои ӯ пайваста аз радиову телевизион пахш мешуданд. Тағоймурод Хушвахтов дар ҳамин давра дар фестивали мусиқии «Фаҷр» дар Эрон иштирок кард ва борҳо ба Афғонистон ва кишварҳои дигари минтақа сафарҳои ҳунарӣ дошт.

## Таронаҳо
Мероси ҳунарии сабтшудаи Тағоймурод Хушвахтов зиёда аз 600 таронаро дар бар мегирад. «Шамси ман», «Гардиши айём», «Чароғи анҷуман», «Ту садбарги кадом боғӣ», «Чашми ман», «Кошонаи хаёл», «Афсун кунам», «Хуршеди ҷамол», «Навҳаи Кова», «Зулфи анбар», «Тамошо кун», «Ба сомон намеравад», «Печии он зулф», «Доғи ту», «Эй фалак», «Манол, эй андалеб», «Ранҷидаӣ», «Айб макун», «Нолаи модар» аз беҳтарин таронаҳояш мебошанд.

## Даргузашт
Тағоймурод Хушвахтов 11 майи соли 2002 бар асари сактаи дил даргузашт.

## Некдошт
Барои поси хотири ин овозхон, соли 2005 Кохи фарҳангу ҳунари ноҳияи Ёвонро ба номи Тағоймурод Хушвахтов гузоштанд ва соли 2006 нимпайкараи ӯ дар назди ин Кох насб гардид. Дар ноҳияи Ёвон ҳамасола маросими ёдбуди Қории Ёвонӣ дар доираи ёрону наздикон ва ҳаводорони таронаҳояш баргузор мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
* Абдуллоева С. Чашми дил, Д., 2009.

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони мардумии Тоҷикистон
Маҳмадёр Хуҷамёров

**Маҳмадёр Хуҷамёров** (19 майи 1930, деҳаи Рошарв, ноҳияи Рӯшон, ВАКБ — 1998, Хоруғ) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1964).

## Зиндагинома
Дар мактаби махсуси ҳунарӣ нахондааст, аз 17-солагӣ роҳбари дастаи ҳаваскорони санъати водии Бартанг таъин гардид. Солҳои 1950—1990 ба сифати овозхон дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Хоруғ фаъолият доштааст. Дар спектаклҳо нақшҳо бозидааст, аммо асосан чун овозхон машҳур буд. Қариб ҳаштод тарона сурудаю мардум аз навозиши ҷонпарвари савташ лаззат бурдааст. «Оҳу ба дашт меравад», «Ширинзабон», «Ба чашм», «Мегиряд», «Чашмони сиёҳ», «Ба Ватан», «Сад бор гуфтам», «Кӯи ҷонона», «Чӣ мешавад» намунае аз таронаҳояш ҳастанд. Дар хониши наҳт ё мадиясароӣ низ дасти боло дошт.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Ибни Холавайҳ

**Ибни Холуя** (; ) — шоир, адиб, забонишоси арабинависи эронитабор, муаллифи «Иъроби-с-салосин сурату-м-мин Қуръон», «ал-Ҳуҷҷат фӣ-л-қироъату-л-сабъ», «Лайса фӣ-л-калому-л-араб» ва «Шарҳи девони Абулфавориси Ҳамадонӣ».

## Эзоҳ
Аврод Бурҳонов

**Аврод Бурҳонов** (24 сентябри 1934, ноҳияи Ғарм — 4 августи 2014, ноҳияи Рашт) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1963).

## Зиндагинома
Ба гурӯҳи истеъдодҳои худрӯй дохил аст, дар мактаби махсуси сарояндагӣ нахондааст. Аз қадамҳои нахустин эҳсос кард, ки беҳтарин бунёд эҷодиёти халқ аст, навои дар заминаи созҳои халқӣ пайдошуда умри дароз хоҳад дид. Аз соли 1955 дар хонаи маданияти ноҳияи Ғарм фаъолият намуда, аз мактаби овозхонони гузашта эҷодкорона сабақ гирифт ва сабкашро дарёфт, ба мартабаи баланди ҳофизӣ расид. «Ёри булбул», «Нақши девор», «Ҳавои ишқ», «Ғусса хурдам», «Таскини дил», «Нағмаи дутор», «Интизорам», «Муждаи васл», «Эй ошиқон», «Доғи ҷудоӣ», «Пайкони қисмат», «Вафо», «Ваъдаи аввал», «Сарви чаман», «Чӣ меравӣ», «Метавон гуфтан», «Осмон», «Гули умед» аз беҳтарин таронаҳояш ба шумор меравад.

## Ҷоизаҳо
Бо ду Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Қулмаҳмад Элназаров

**Қулмамад Элназаров** (26 марти 1906, деҳаи Емс, ноҳияи Рӯшон, ВАКБ — 17 октябри 1976, , ҳамон ҷо) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1965).

## Зиндагинома
Мактаби партиявию советии шаҳри Хоруғро соли 1933 тамом карда, дар вазифаҳои ҳизбию давлатӣ фаъолият доштааст. Солҳои 1942—1972 дар муассисаҳои мадании ноҳияи Рӯшон ба сифати мудири шӯъбаи маданият, директори Хонаи маданият, мудири клуб, роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъат заҳмат кашидааст. Асбобҳои мусиқии миллиро хуб менавохт, барномааш аз суруду таронаҳои халқию классикӣ ва муосир иборат буд, оҳангҳои дилпазир зиёд эҷод намудааст. «Фалаки Помир», «Ошиқам», «Меҳнат шараф аст», «Ба доҳӣ», «Гул бе рухи ёр», «Давлати шӯро зиёд», «Муборак бошад», «Ватанам», «Зиндагӣ», «Боди шӯрта», «Афсона нест», «Шаҳри ман» барин сурудҳояшро ҳоло овозхонони маҳалӣ ҳамчун ёдгоре аз ин санъаткори номӣ замзама менамоянд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Миралӣ Шодиев

**Миралӣ Шодиев** (20 июли 1926, деҳаи Гулистон, ноҳияи Данғара) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1963).

## Зиндагинома
Дар муассисаҳои фарҳангӣ кор накардааст, аз пешаи коргар, ронанда, механизатор умре нони ҳалол хӯрдааст. Вале аз фаъолтарин узви дастаи ҳаваскорони санъати ноҳия буд, қариб ҳеҷ чорабинии фарҳангии ноҳиявӣ, вилоятӣ ва ҷумҳурӣ солҳои 50-70-уми асри гузашта бе иштирокаш нагузаштааст. Асосан аз эҷодиёти халқ таронаҳо интихоб карда, бо маҳорати баланд иҷро менамуд, аммо аз осори шуарои пешин ва муосир низ истифода мебурд. «Дилбари ҷон», «Баҳор омад», «Абрукамон», «Фарёди булбул», «Ин ҳама мегузарад», «Бовар намекунам», «Шӯхи кӯҳистон», «Сарви хиромон», «Хуш омадӣ», «Ба кӯи дӯст» номгӯи чанде аз сурудҳояш аст. Шеърҳои ҳаҷвӣ низ зиёд сурудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Фозил Одилов

**Фозил Одилов** (24 январи 1925, деҳаи Ярхаб, ноҳияи Ғарм — 21 сентябри 2010, ноҳияи Рашт) — овозхон ва навозандаи тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1972).

## Зиндагинома
Соли 1952 факултаи филологияи тоҷики Институти педагогии шаҳри Душанберо хатм карда, солиён дар мактабу маориф фаъолият доштааст. Ҳамчун сарояндаи ҳаваскор пайваста дар ҷашнвораҳои ҷумҳуриявии мусиқӣ иштирок менамуд, ҳунарашро сайқал медод ва маҳораташро қадр наму¬данд. Бештар аз осори классикон ва таронаҳои халқӣ мусуруд. «Дил меравад зи дастам», «Мекунад бозӣ», «Ошиқи ёрам», «Ошиқи бечора», «Чашмаки ту», «Дилдори кӣ бошад», «Кокули парешон», «Намеёбӣ», «Дар васфи Тоҷикистон», «Санам», «Баргард», «Фардо», «Бӯи баҳор», «Духтари ҳамсоя» аз беҳтарин сурудҳояш ҳастанд.

## Ҷоизаҳо
Барои заҳмати зиёд дар ақибгоҳ (1941—1945) бо ордени Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи II) қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Камараии Бухорӣ

**Абумансур Ҳасан ибни Нӯҳ Камараии Бухороӣ** (; ) — пизишк ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-т-танвир фӣ-л-истилоҳоту-т-тиббия» ва «Иллалу-л-маълул».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Karmi, Ghada (1978). «„Arabic Medicine in the 10th Century: a Study Based on the Book Ghina wa Mina by Abu Mansur al-Hasan ibn Nuh Al-Qumri“». Proceeding for the First International Symposium of Arabic Science, April 5-12, 1976. II: Papers in European Languages: 326—335. OCLC 7597554.
* Hamaraneh, Sami (January 1972). «Development of Arabic Medical Therapy in the Tenth Century». Journal of the History of Medicine and Allied Sciences. 27 (1): 65-79. doi:10.1093/jhmas/XXVII.1.65. JSTOR 24622233. PMID 4561552.
* Sezgin, Fuat (1970). Geschichte des Arabischen Schrifttums. Vol. III. Leiden: Brill. p. 319. Usaibia, Ibn Abi (1971). «History of the Physicians» [Kopf, L]. Retrieved 10 May 2018.
* Dallal, Ahmad (November 1994). «Reviewed Works: Kitab al-Tanwir fi al-Istilahat al-Tibbiyya by Abu Mansur al- Hasan Nuh al- Qamari and Ghada Hasan al-Karmi». International Journal of Middle East Studies. Cambridge University Press. 26 (4): 701-2. doi:10.1017/s0020743800061237. JSTOR 163815. S2CID 163050618.
Аҳмад ибни Фариғун

**Аҳмад ибни Фариғун** (; ? — дарг: қарни Х) — нахустин фармонравои Гузгон аз хонадони Фариғуниён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Bosworth, C. E. «ĀL-E FARĪḠŪN.» *Encyclopedia Iranica.* 1 August 2012. 
*
Абулҳорис Муҳаммад

**Абулҳорис Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Фариғун** (; қарни Х — 982) — фармонравои Гузгон (қарни Х-982) аз хонадони Фариғуниён, писар ва ҷонишини Аҳмад ибни Фариғун.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Bosworth, C. E. «ĀL-E FARĪḠŪN.» Encyclopedia Iranica. 1 August 2012.
* Frye, R.N. (1975). «The Sāmānids». In Frye, R.N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 136—161. ISBN 0-521-20093-8.
Баёнқул Облоқулов

**Баёнқул Облоқулов** (зод. 15 марти 1939, деҳаи Моғиён, ноҳияи Панҷакент) — ҳунарпешаи теартр ва овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1978).

## Зиндагинома
Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷандро (1962) ба поин оварда, дар ноҳияи Панҷакент ба сифати директори Мактаби мусиқӣ, директори Хонаи маданият, роҳбари мусиқии Театри халқӣ кор кардааст. Ба дилбохтагони санъат овози хушу форамаш солиён боз лаззати маънавӣ мебахшад. Ба интихоби шеър, мазмун, оҳанг диққати хос медиҳад. Хусусан сурудҳои классикиро бо шавқи зиёд мехонад. «Вафо бошад», «Лаъли хандонам ба ҷон», «Теғи нигоҳ», «Дугоҳ», «Тоҷикистон», «Ба чашм», «Субҳи дигар», «Ормони дил», «Дӯстӣ», «Интизорӣ», «Илоҷам чист» аз беҳтарин таронаҳояш ҳастанд. Дар пйесаҳои Театри халқии ноҳия як силсила нақшҳои хотирмон бозидааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Муъоз ибни Муслим

**Муъоз ибни Муслим** (; ) — фармондеҳи низомии эронитабор ва волии Хуросон (778—780) дар замони хилофати Аббосиён ва яке аз ҷонибдорони Абумуслими Хуросонӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Нуъмонҷон Тоштемиров

**Нуъмонҷон Тоштемиров** (29 августи 1932, деҳаи Оққурғон, ноҳияи Ленин — 17 феврали 2012, Душанбе) — ҳунарпешаи театр ва овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1969).

## Зиндагинома
Солҳои 1951—1960 сарояндаи Филармонияи давлатии Тоҷикистон, 1960—1962 роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати Кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба маълумоти касбҳои техникӣ, 1962—1982 узви дастаи мақомхонони Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ буд. Дар тарғибу ташвиқи мероси гаронмояи мусиқӣ «Шашмақом» заҳмати фаровон ба харҷ дода, аз фаъолтарин иштирокдорон дар сабти дастҷамъии он барои хазинаи тиллоии Радиои тоҷик ба шумор меравад. Ҳамзамон шохаҳои муҳими овозии мақомҳоро бо сабки хоси иҷроӣ ба субут расонда, «Орази Наво», «Савти Наво», «Дугоҳ», «Тулқун», «Қӯшчинор», «Савти Мискин», «Сегоҳи ду», «Савти Муноҷот» барин таронаҳоро ба савғо овардааст. Дар ҳайати дастаҳои ҳунарӣ ба бисёр давлатҳои хориҷӣ сафар намуда, бо ҳузураш дар ҷашнвораҳои мусиқӣ дили ҳаводорони санъати асилро шод гардондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Маҳмадёқуб Маҳмадюсуфов

**Маҳмадёқуб Маҳмадюсуфов** (11 феврали 1915, деҳаи Ёмҷ, ноҳияи Шуғнон, ВАКБ — 1991, ҳамон ҷо) — овозхон, навозанда ва оҳангсози тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1972).

## Зиндагинома
Аз ҳафтсолагӣӣ дар маъакаҳои мардумӣ ба сифати сароянда ҳунар меозмуд, дертар узви фаъоли дастаи ҳаваскори санъати ноҳия гардид. Баробари таъсиси Театри мусиқӣ — мазҳакаи шаҳри Хоруғ (1936) чанде дар ин ҷо чун мутриб ва сароянда кор кард. Солҳои 1938—1975 (нафақа) мудири клубҳои ноҳияи Шуғнон кор кардааст. Аз иҷрокунандагони хуби таронаҳои халқии Бадахшон ба шумор мерафт, ба аксар сурудҳо худ оҳанг бастааст. «Фарёд», «Қурбонат шавам», «Гули лола», «Наврӯзӣ», «Ёр-ёр», «Шоҳ омад», «Нола кунам», «Нозанин» аз ҷумлаи беҳтарин таронаҳояш мебошанд. Оҳангсоз Игор Рогалский мусиқии спектакли «Қишлоқи тилоӣ»-ро дар асоси навоҳои ӯ офаридааст.

## Ҷоизаҳо
Бо Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳофизони халқии ҶШС Тоҷикистон
Албубасир

**Абубакр Ҳасан ибни Хасиб** (), **Албубасир** () — пизишк ва ахтарбини эронӣ, ки бештари осораш ба забонҳои форсӣ ва арабӣ аст.

## Эзоҳ
Сулаймони Тоҷир

**Сулаймони Тоҷир** (; ? — қарни IХ) — тоҷир, ҷаҳонгард ва и мусулмони эронӣ, ки ба Ҳинду Чин сафар кард ва дар ҳудуди соли 850 сафарномаашро навишт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
Азиз ибни Нӯҳ

**Азиз ибни Нӯҳ** (; ? — қарни IХ) — сарлашкари Абдуллоҳ ибни Тоҳир, ки ба фармони ӯ дар пок кардани Хуросон аз хавориҷ мадади бузург расонид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Азиз ибни Нӯҳ / Н. Ҳамробоев // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. —  : Нури маърифат, 2008

Гурӯҳ:Тоҳириён
Ҷабраил ибни Бухтишӯъ

**Ҷабраил ибни Бухтишуъ** (; ) — пизишки суриёнизабони эронитабор, табиби хосси Ҷаъфари Бармакӣ, Ҳорунаррашид ва Маъмун, мутарҷими мутуни суриёнӣ ба арабӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулаббоси Эроншаҳрӣ

**Абулаббоси Эроншаҳрӣ** (), **Ҳакими Эроншаҳрӣ** (; ) — , файласуф, табиъидон ва и форс-тоҷик, муаллифи «Масоилу-т-табиъия».

## Эзоҳ
Фазл ибни Қорини Табарӣ

**Фазл ибни Қорини Табарӣ** (; ? — 864) — фармондеҳи низомӣ аз хонадони Коринвандиён, фармондори Ҳимс (862—864) дар аҳди Хилофати Аббосӣ, бародари Мозёр.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Коринвандиён
Саъид ибни Ҳамид

**Абуусмон Саъид ибни Ҳамиди Бағдодӣ** (; ? — 864, Бағдод) — и эронитабор, котиб ва раиси девони расоил дар дарбори хулафои Аббосӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хилофати Аббосиён
Корини I

**Корин писари Шаҳриёр** (), **Корини I** () — ҳаштумин испаҳбади дудмони Бовандиёни Табаристон (839—867).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Бовандиён
Шопур ибни Саҳл

**Шопур ибни Саҳли Гундишопурӣ** (; ) — пизишк, дорусоз ва донишманди эронӣ, соҳиби бемористони Гундишопур, муаллифи «Китобу-л-қарободин».

## Эзоҳ
Мозёр

**Мозёр** (; ) — шоҳзодаи эронӣ, испаҳбади дудмони Коринвандиён (817—839), испаҳбади Табаристон (825/26-539), миллигаро ва раҳбари хезиш алайҳи чирагии аъроб бар Эрон, писари Корини II.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Гурӯҳ:Коринвандиён
Кӯҳёр

**Кӯҳёр** (; ? — 839) — фармонравои дудмони Коринвандиён (839), бародари Мозёр ва Фазл ибни Қорини Табарӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Коринвандиён
Раҷабгул Рамазонова

**Раҷабгул Сулаймоновна Рамазонова ** (26.01.1970, ш. Душанбе) — омӯзгор-дефектолог, номзади илмҳои педагогӣ (2013), дотсент (2018). «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2015)    
## Зиндагинома
Солҳои 1994–1998- донишҷӯи факултети педагогикаи [Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]], 1998–2001-лаборанти кафедраи педагогикаи шуъбаи томактабӣ, 2001–2009-ассистенти кафедраи иқтисодии донишгоҳи омӯзгорӣ ва аз соли 2009 ассистент ва муаллими калони кафедраи педагогикаи умумидонишгоҳӣ, 2014-2016-иҷрокунандаи вазифаи мудир ва аз соли 2016 то ин ҷониб-мудири кафедраи педагогикаи махсус ва таҳсилоти фарогири факултети психология ва таҳсилоти фарогири [Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]]. Соли 2013 рисолаи номзадиро дар мавзуи «Внеклассние творческие объединения учащихся как фактор повишения их технического творчества в средних общеобразовательних школах Таджикистана» дифоъ намуд. Муаллифи 4 монография, 4 маводи таълимию методӣ ва зиёда аз 60 мақолаи илмию методӣ мебошад. Хизматҳояш бо ифтихорномаҳо ва нишони сарисинагии Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015) қадр карда шудааст. 
## Осор
* Истифодаи анъанаҳои миллӣ дар рафти тарбия намудани кӯдакони томактабӣ. Д. - 1999;
* Инвестиции и инновации в услових ринка. Д., 2004; 
* Пайдоиши пул ва моҳияти он. Д., 2004;
* Нақши фаъолияти маҳфилҳои эҷодии беруназсинфӣ дар фаъолгардонии эҷоди техники хонандагон дар низоми маорифи Тоҷикистон. Д., 2014; 
* Оила ниҳоди муқаддас дар фарҳанги мардуми тоҷик. Д., 2015;
* Ташаккули мустақилияти маърифатии низоми таълим дар мактаби олӣ. Д., 2016; 
* Фаъолияти корҳои беруназсинфӣ ва беруназмактабӣ ғайрианъанавӣ дар эҷодиёти хонандагон. Д., 2020.
## Пайвандҳо
Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми педагогика
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Ибни Исҳоқ

**Абуабдуллоҳ ё Абубакр Муҳаммад ибни Исҳоқ ибни Ясор ибни Хиёри Мутталибии Маданӣ** (; ) — муҳаддис,  ва нахустин сиранависе, ки зиндагии паёмбар Муҳаммадро ба риштаи таҳрир даровардааст.

## Зиндагинома
Ибни Исҳоқ дар навҷавонӣ аз падар ва амакҳояш таҳсилоти ибтидоӣ, аз олимони Мадина илмҳои маъмули рӯзгорашро фаро гирифт. Соли 733 ба Миср рафта, дар Искандария фиқҳ ва ҳадис омӯхт. Абусалама ибни Абдурраҳмон ва Солим ибни Абдуллоҳ (устодони маъруф), Осим ва Умар ибни Қатода, Язид ибни Румон, Муҳаммад ибни Иброҳим, Қосим ибни Муҳаммад, Нофеъ, Ибни Шиҳоби Зуҳрӣ, Абдуллоҳ ибни Абубакр ибни Муҳаммади Маданӣ, Муҳаммад ибни Соиби Калбӣ аз ҷумлаи дигар устодони ӯянд. Ибни Исҳоқ бо мақсади таъмини маош ба Ироқ — дар оғоз ба Куфа, Ҷазира (сарзамини байни Даҷла ва Фурот), Ҳира ва Бағдод, сипас ба Рай рафта, бештари солҳои камолоти худро дар ин шаҳрҳо гузаронид. Шогирдони бисёре аз ӯ ҳадис омӯхта ва ривоят кардаанд, аз ҷумла, Иброҳим ибни Саъд, Зиёд ибни Абдуллоҳи Баккоӣ, Салама ибни Фазли Абраш, Юнус ибни Букайр, Суфёни Саврӣ, Суфён ибни Уяйна. Ба қавли Заҳабӣ, Ибни Исҳоқ дар Мадина нахустин касе буд, ки илмҳои замони худро тадвин кард. Ибни Исҳоқ на танҳо дар таъриху қасас ва ахбори марбут ба воқеаҳои ғазоҳо шуҳрат дошт, балки дар ривояти ҳадисҳои марбут ба аҳкому сунан низ сиқа (муътамад) ва соҳиби раъй ба шумор мерафт. Табарӣ ӯро пурдониш ва огоҳ аз ҳамаи улуми мутадовили аср хондааст.

Ибни Исҳоқ нахустин касест, ки ба гирдовариву тадвини ғазавоти паёмбар (с) ва таълифи як давра аз таърихи умумии паёмбарон аз Одам (а) то Муҳаммад (с) даст задааст. Ибни Исҳоқ ривоятҳо ва ахбореро, ки дар замони худ дар Мадина аз забони афроди огоҳ шунида буд, ҷамъ оварда, зимни сафарҳои дурударозаш ба Миср, Куфа, Ҷазира, Рай ва Бағдод ба шогирдон имло кардааст. Ахбори аз Ибни Исҳоқ нақлшуда на танҳо ҳаёти паёмбар (с) ва воқеаҳои замони ӯ, балки ахбори марбут ба подшоҳон ва қабилаҳои қадимаи нимҷаз. Арабистон пеш аз зуҳури ислом ва ҳодисаҳои дигарро низ дар бар мегирад. Муҳимтарин таълифи Ибни Исҳоқ «Сира» ё «Мағозӣ» буда, мустанадтарин бахши он «Китобу-л-мағозӣ» аст. Дар ин қисм Ибни Исҳоқ дар бораи ҳар як ғазо, фатҳи Макка, ҳаҷҷату-л-вадоъ, вафоти паёмбар (с), қазияи Сақифа ибни Соида ва ашъори дар марсияи вафоти паёмбар (с) сурударо овардааст. Асли китоби Ибни Исҳоқ то имрӯз нарасида, балки чанд ривояти комил ва ноқис аз он мавҷуд аст, ки «ас-Сира-н-набавийя»-и Ибни Ҳишом муфассалтарини онҳост. Табарӣ дар «Таърих»-и худ аз «Сира»-и Ибни Исҳоқ дар бораи оғози офариниш ва воқеаҳои таърихӣ то соли 674 истифода кардааст. «Китобу-л-хулафо», «Китобу-л-футуҳ» ва «Ҳадису-л-исро ва-л-меъроҷ» аз ҷумлаи дигар осори ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аҳмад ибни Муҳаммади Лайс

**Аҳмад ибни Муҳаммади Лайс** (? — қарни Х) — шаҳнаи Бухоро (873—874) дар замони Исмоили Сомонӣ.

Ибни Асир ӯро падари Абӯабдуллоҳи Ҷунайд муаррифӣ карда, хабар медиҳад, ки ба соли 874-875 баъди азли Абуҳошим иибни Муҳаммад ибни Мубашшир  сипоҳи Бухоро Аҳмадро амири Бухоро эълом доштанд ва баъди муддате боз ҳам ӯро азл намуданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сомониён
Абулҳасан Аҳмад ибни Сайёри Марвазӣ

**Абулҳасан Аҳмад ибни Сайёри Марвазӣ** (; ? — 881, Марв) — муҳаддис, мауррих ва фақеҳи шофеъии эронитабори даврони Маъмуни Аббосӣ, муаллифи «Таърихи Марв» ва «Футуҳи Хуросон».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* ابن عساكر (2001). تاريخ دمشق. دار الفكر. ج. 71. ص. 162—163.
Довуди Зоҳирӣ

**Абусулаймон Довуд ибни Алии Зоҳирӣ** (; ) — фақеҳ, муҳаддис ва муҷтаҳиди эронитабор, бунёнгузори мазҳаби зоҳирӣ, шогирди Исҳоқ ибни Роҳуя ва устоди Муҳаммад Ҷарири Табарӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Юҳано ибни Бухтишӯъ

**Юҳано ибни Бухтишӯъ** (; ? — 870) — пизишк ва донишманди эронитабори Хӯзистон, пизишки махсуси Маъмуни Аббосӣ, писари Ҷабраили Бухтишӯъ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Manfred Ullmann, Die Medizin im Islam, Handbuch der Orientalistik, Abteilung I, Ergänzungsband vi, Abschnitt 1 (Leiden: E.J. Brill, 1970), p. 111
* Fuat Sezgin, Medizin-Pharmazie-Zoologie-Tierheilkunde bis ca 430 H., Geschichte des arabischen Schrifttums, Band 3 (Leiden: E.J. Brill, 1970), p. 258
* Ibn Abi Usaybi’ah, 'Uyun al-anba' fi tabaqat al-atibba', ed. A. Müller, 2 vols. (Cairo and Königsberg: al-Matba’ah al-Wahbiyah, 1882—1884) vol. I p. 202.
Абуҳафси Сағир

**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Аҳмади Бухорӣ** (), маъруф ба **Абуҳафси Сағир** (; ) — зоҳид ва фақеҳи барҷастаи ҳанафии форс-тоҷик, писари Абуҳафси Кабир, муаллифи «Ал-Имон», «Фатовии Абуабдуллоҳ», «Ал-аҳвоъ ва-л ихтилоф» ва «Ар-радду алал-лафзийя».

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Мӯсои Розӣ

**Муҳаммад ибни Мӯсои Розӣ** (; ?, Рай — 886) —  ва муаррихи форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-р-роёт».

## Эзоҳ
Абуланбас Саймарӣ

**Абуъанбас Муҳаммад ибни Исҳоқ** (; ) — адиб, , фукоҳинавис ва и эронитабори дарбори Аббосиён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*