open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Холиқзода Абдухолиқ Санавбар

**Холиқзода Абдухолиқ Санавбар** — сиёсатшинос, вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII. вакили Маҷлиси вакилони  халқи шаҳри Панҷакент даъвати ҳафтум, солҳои 2025-2030. Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонуният. Раиси шаҳри Панҷакент.
## Зиндагинома
* Солҳои 2003-2004 - Ёрдамчии адвокат ва таҷрибаомӯз дар асосҳои ҷамъиятии Раёсати ҳайати мушовараи адвокатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Соли 2004 (10) - Аъзои ҳайати мушовараи адвокатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, адвокат дар маслиҳатхонаи ҳуқуқии ноҳияи Шоҳмансурии шаҳри Душанбе.
* Солҳои 2004-2006 -  Иҷрокунандаи вазифаи сармушовир оид ба кадрҳои Раёсати ҳайати мушовараи адвокатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2006-2008 -   Муовини раиси адвокатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Соли 2008 (12) -  Муваққатан иҷрокунандаи мансаби муовини сардори шуъбаи таҳлилӣ-иттилоотӣ ва ташкили Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2008-2009 - Иҷрокунандаи мансаби муовини сардори шуъбаи таъминоти ҳуқуқии хизмати давлатӣ ва назорати иҷрои санадҳои меъёрии ҳуқуқии хизмати давлатӣ дар Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Соли 2009 (10) -  Сармутахассиси шуъбаи таъминоти ҳуқуқии хизмати давлатӣ ва назорати иҷрои санадҳои меъёрии ҳуқуқии хизмати давлатӣ дар Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2009-2010 - Сармутахассиси шуъбаи Агентӣ дар шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурии Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2010-2016 - Сардори шуъбаи ҳимояи ҳуқуқи соҳибкории раёсати дастгирии соҳибкорӣ дар Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2016-2018 - Сардори раёсати дастгирии соҳибкории Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2018-2019 - Магистранти Донишгоҳи байналмилалии тиҷорат ва иқтисоди Ҷумҳурии Мардумии Чин.
* Солҳои 2019-2020 -  Сардори раёсати дастгирии соҳибкории Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Соли 2020 (04-11) - Директори Муассисаи давлатии “Маркази татбиқи лоиҳаҳои шарикии давлат ва бахши хусусӣ”-и Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2020-2021 - Иҷроркунандаи вазифаи раиси шаҳри Панҷакент.
* Аз соли 2021 - Раиси шаҳри Панҷакент..
* Аз 11 апрели соли 2025 – Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонуният.
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Бахтиёр Назарзода

**Назарзода Бахтиёр Худоёр** — сиёсатшинос, ҳуқуқшинос вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII. Раиси шаҳри Кӯлоб.
## Зиндагинома
* Солҳои 1991-1992-	Инспектори калони шуъбаи бойгонии Комиҷроияи вилояти Кӯлоб.
* Солҳои 1992-1993-	Мутахассиси дараҷаи 2 шуъбаи 2 Комиҷроияи вилояти Кӯлоб.
* Солҳои 1993-1994-	Корманди корхонаи хурди «Алмос»-и шаҳри Кўлоб.
* Солҳои 1994-1997-	Корманди ҷамъияти саҳомии «Кафолат»-и шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2004-2004-	Сардори шуъбаи Сарраёсати ҳифзи сирри давлатии назди Ҳукумати Чумҳурии Тоҷикистон дар минтақаи Кӯлоб.
* Солҳои 2004-2006-	Сардори шуъбаи молияи шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2006-2007-	Сардори идораи молияи шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2007-2016-	Сардори раёсати молияи шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2016-2018-	Муовини сардори Сарраёсат – сардори Раёсати молияи минтақаи Кӯлоб.
* Солҳои 2018-2021-	Сардори Сарраёсати молияи вилояти Хатлон.
* Солҳои 2021-2022-	Иҷрокунандаи вазифаи Раиси шаҳри Кӯлоб.
* Аз марти 2022 – Раиси шаҳри Кӯлоб.
* Аз 11 апрели соли 2025-Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба иқтисодиёт ва коммуникатсия.
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Шоира Абдураҳимзода

**Шоира Абдураҳимзода** (*Абдураҳимзода Шоира Абдуғафор* зод. 24 октябри 1976, шаҳри Ваҳдат) — омӯзгор, арбоби давлатӣ. Вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII. Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология. Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Ваҳдат, даъвати ҳафтум (солҳои 2025-2030). .

## Зиндагинома
* Солҳои 1997-2001 - Корманди тиб дар Маркази саломатии шаҳри Ваҳдат. 
* Солҳои 2011-2017 - Омӯзгори фанни Асосҳои кори ҳамширагӣ дар МДТ Коллеҷи тиббии шаҳри Ваҳдат.
* Солҳои 2013-2018 - Донишҷӯи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Солҳои 2016-2017 - Раиси шӯрои занон ва духтарони МДТ Коллеҷи тиббии шаҳри Ваҳдат.
* Солҳои 2017-2022 - Муовини директор оид ба корҳои тарбиявӣ дар МДТ Коллеҷи тиббии шаҳри Ваҳдат.
* Солҳои 2022-2023 - Мудири бахши кор бо занон ва оилаи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Ваҳдат.
* Аз 6 феврали соли 2023 - Муовини раиси шаҳри Ваҳдат.
* Аз 11 апрели соли 2025 - Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология..
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Холиқзода (Ҳамнасаб)

* Абдухолиқ Холиқзода 
* Абдухалил Холиқзода
* Абдураҳим Холиқзода
* Абдуманнон Холиқзода 
* Ҳафиз Холиқзода 
* Ҳоким Холиқзода 

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамнасаб
Сабурзода (Ҳамнасаб)

* Мирзодавлат Сабурзода 

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамнасаб
Қодири Таҳмосбӣ

**Қодири Таҳмосбӣ** (; ) — шоир ва нависандаи эронӣ.
мини|Ашъори Таҳмасбӣ дар мулоқоти шоирону адаб бо Алии Хоманаӣ, Рамазон 2009

## Зиндагинома
мини|Давраи кӯдакии Қодири Таҳмосбӣ
Қодири Таҳмосбӣ мутахаллис ба «Фарид» дар 9 шаҳривари соли 1331 дар шаҳристони Миёна мутаваллид шуд. Таҳсилоти ибтидоӣ ва бахше аз мутавасситаро дар зодгоҳи худ гузаронд. Пас аз он, ба иллати шуғли падар, иқоматҳои кӯтоҳу баланд дар шаҳрҳое чун: Зоҳидон, Шероз, Машҳад, Табрез ва Теҳрону Исфаҳон дошт. Ӯ дар соли 1355 ба суфориши яке аз дӯстонаш дар Исфаҳон сокин шуд ва дар онҷо издивоҷ кард. Дар Исфаҳон ба иллати ашъори тунди худ мавриди азияту озори СОВОК буд. Ӯ дар замони инқилоби 1357-и Эрон 26 сола буд ва фаъолиятҳои инқилобӣ дошт. Дар замони ҷанги Эрону Ироқ низ ба сурати довталабона ҳузур дошт.

Ӯ ибтидо ба шуғли аккосӣ машғул буд, сипас аккосиро канор гузошт ва дар маролизе чун Конуни парвариши фикрии кӯдакону навҷавонон, Ҳунаристони ҳунарҳои зебо, Умури тарбиятии омӯзишу парвариш, Ситоди таблиғоти ҷанг, Анҷуманҳои адабӣ, Бунёди шаҳид, Иршоди исломӣ, Ҷиҳодисозандагӣ, Ҷиҳоди донишгоҳӣ ва донишгоҳ дар давраҳои мухталиф фаъолият кард.

Сипас ба узвияти ҳайати илмии донишкадаи адабиёти Донишгоҳи Исфаҳон мансуб шуд, аммо ба ҷиҳати пардохтан ба пешаи шоири ва фаъолиятҳои иҷтимоъӣ инсироф дод. Бо ин ҳол дар давраҳои мухталифе ба тадрис дар донишгоҳ пардохт. Вай дар Садо ва симои Исфаҳон ҳам фаъолият дошт. Пас аз он ба Теҳрон ҳиҷрат карда ва дар Донишгоҳи Теҳрон машғул шуд. Ҳамчунин ба унвони коршиноси шеър дар Ҳавзаи ҳунарӣ ва Бунёди шаҳид ба фаъолият пардохт.

## Мазмуни ашъор
Ашъори Қодири Таҳмосбӣ бештар дар мазомини мазҳабӣ, инқилобӣ ва орифона суруда шудаанд. Шеъри «Маркаби бесавор» ва «Хуми сарбаста» дар авоили ҷанги Эрону Ироқ тавассути вай суруда шудааст. Шеъри «Карбало дар Карбало мемонд агар Зайнаб набуд» аз дигар осори ӯст. Баъзе аз шоирон аз ҷумла: «Алӣ Инсонӣ», «Юсуфалӣ Миршаккок» ва «Алиризо Қазва» дар мавриди муҳтаво ва мазмуни ашъори Қодири Таҳмосбӣ назар додаанд.

## Осор
* «Ишқи бе ғуруб»
* «Рӯзе ба ранги хун»
* «Шукуфаҳои фарёд»
* «Парии ситораҳо»
* «Паришудагон»
* «Трина»
* «Парибаҳонаҳо»
* «Тиловат»
* «Ҳазор дасти дуо»: Муаррифӣ ва гузидаи шеъри вилоии Қодири Таҳмосбӣ — Муҳаммадризо Суҳробинижод, Ҳусайн Исрофилӣ

## Ҷоизаҳо
Қодири Таҳмосбӣ дар дувумин ҷашнвораи шеъри Фаҷр ба ҳамроҳии Муҳаммадалӣ Муҷоҳидӣ, Алӣ Мӯсавии Гарморудӣ ва Муҳаммадҷавод Ғафурзода муваффақ ба касби унвони баргузида дар бахши ашъори оинӣ шуд. Ӯ дар урдибиҳишти 1392 дар чаҳорумин маросим аз силсила барномаҳои «Шаби шоир» мавриди тақдир қарор гирифт.

## Эзоҳ
Феҳристи сарони ҳукуматҳои Қирғизистон

**Дар феҳристи сарони ҳукуматҳои Қирғизистон** афроде шомиланд, ки ҳукуматҳои Қирғизистонро сарварӣ мекарданд .

Ҳоло **''Раиси Девони Вазирони Қирғизистон**(  Президенти Қирғизистон пас аз тасдиқи номзадии ў аз ҷониби Жогорку Кенеш пешниҳод карда таъин мекунад.

Рақамгузории ададӣ ё ҳарфӣ, ки дар сутуни якуми ҷадвал истифода мешавад, ихтиёрӣ аст; истифодаи ранги ранг дар сутуни аввал низ худсарона буда, барои содда кардани дарки мансубияти афрод ба неруҳои гуногуни сиёсӣ бидуни истинод ба сутуни инъикоскунандаи мансубияти ҳизб хизмат мекунад. Дар қисмати «Ҳизб» дар баробари мансубият ба ҳизб, вазъи ғайриҳизбӣ (мустақил) шахсони алоҳида низ инъикос ёфтааст. Рӯихат ба давраҳои таърихи кишвар, ки дар таърихнигорӣ қабул шудаанд, тақсим карда шудааст.

## Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Қирғизистон (1926-1936)

### Раисони Шӯрои Комиссарони Халқ

## [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қирғизистон]] (1936-1991)

### Раисони Шӯрои Комиссарони Халқ

### Раисони Шӯрои Вазирон

## [[Қирғизистон|Ҷумҳурии Қирғизистон]] (1991 – ҳоло)

### Сарвазирон

### Раисони Девони Вазирон

## Ҳамчунин нигаред

* Раиси Девони Вазирони Қирғизистон
* Девони Вазирони Қирғизистон

## Эзоҳ


## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии Ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон
* Рӯйхати сарвазирони Қирғизистон дар *rulers.org*
* Рӯихати Сарвазирони ҶШС Қирғизистон дар *rulers.org*
* Рӯихати сарвазирони Қирғизистон дар *worldstatesmen.org*

Гурӯҳ:Феҳристи сарвазирон
Гурӯҳ:Сарвазирони Қирғизистон
Гурӯҳ:Сохтори давлатии Қирғизистон
Назиров Тошмад Раҷабович

Назиров Тошмад Раҷабович (Назиров Тошмад Раджабович; тав. 09 майи 1955, ҶШС Тоҷикистон) — ходими давлатии тоҷик, Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Соли 1979 факултаи зооинжинерии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ва соли 2005 факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардааст. Рутбаи дипломатии Сафири Фавқулода ва Мухтор дорад.

ФАЪОЛИЯТИ МЕҲНАТӢ:
Солҳои 1970-1971 – ҳарроти Корхонаи таҷҳизоти техникии Кӯлоб;
Солҳои 1971-1973 – хизмат дар Қувваҳои мусаллаҳи Шӯравӣ;
Солҳои 1979-1983 -  корманди Кумитаи комсомоли вилояти Кулоб, котиби аввали Кумитаи комсомолии ноҳияи Темурмалик, мудири шуъбаи Кумитаи партиявии ноҳияи Темурмалик; 
Солҳои 1983-1987 – корманд, мудири Шуъбаи партиявии вилояти Кулоб;
Солҳои 1987-1994 – раиси Комиҷроияи ноҳияи Фархор, раиси Кумитаи назорати халқии вилояти Кулоб, раиси ноҳияи Шамсидин Шоҳин, раиси Комиҷроияи шаҳри Кулоб;
Соли 1995 (январ-август) – сафири супоришҳои махсуси Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
Солҳои 1996-2001 – кордор, Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Исломии Эрон;
Солҳои 2001-2015 - сафири супоришҳои махсуси Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
Солҳои 2016-2017 – мушовири фиристодаи Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Узбекистон.

Мукофоти давлатӣ: бо медали “Хизмати шоиста” сарфароз гардонида шудааст.
Ҳоҷӣ Юсуф Ҳайъатӣ

**Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёз** (маъруф ба **Ҳоҷӣ Юсуф Ҳайъатӣ**, **Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов**; ) — ҷуғрофиёдон, , заминшинос, нақшанигор, табиб ва сайёҳи тоҷик. Ӯ бештар бо сохтани «Кураи Арз», ки яке аз дастовардҳои муҳимми илмии замони худ маҳсуб мешавад, шуҳрат дорад.

## Зиндагинома
Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов соли 1842 дар гузари Оғолиқои шаҳри Хуҷанд, дар хонаводаи ҳунарманди бирешимбоф чашм ба дунё омад. Падари ӯ ба зиёрати Каъба рафта ва дигар бар нагаштааст. Сафарҳои Юсуф дар 12-солагӣ оғоз шуд, замоне, ки вай ба ҷустуҷӯи турбати падараш озими Арабистон шуд.

Гуфта мешавад вай турбати падарашро дар Мадинаи Мунаввара пайдо карда дар мазори ӯ лавҳае ба ёдгор гузоштааст. Ӯ сипас озими Миср шуда ва бо яке аз зодагони Хуҷанд — Хоҷа Сайдуллои Хуҷандӣ ошноӣ пайдо кард. Бо кумаки ӯ забони арабиро фаро гирифт ва ба Донишгоҳи «Ал-азҳар»-и Қоҳира дохил шуд. Ҳоҷӣ Юсуф Ҳайъатӣ дар синни 24-солагӣ, пас аз фаро гирифтани улуми мухталифи давр ба Хуҷанд баргашт ва дар Ватан бо истифода аз китоби «Қонуни тиб»-и Шайхуррраис Абӯалӣ ибни Сино машғули табобати беморон шуд.

Ҳоҷӣ Юсуф соли 1876 бо ҳамроҳии Абдулло Фаёз ном як тан аз ҳамдилу ҳампешагонаш ба саёҳати олам баромад. Онҳо аз роҳи Тошканд ба Алмато ва аз он ҷо ба Маскаву Санкт-Петербург, сипас Истамбулу Димишқ ва дигар кишварҳои арабу қораи Африқо сафар карда, баъдан роҳ сӯйи кишварҳои урупоӣ чун Юнон, Итолиё, Испониё, Фаронсаву Инглистон пеш гирифт. Ин Сафар даҳ сол идома дошт ва пас аз бозгашт Ҳоҷӣ Юсуф дар Хуҷанд аввал ба ҳайси мироб ва баъдан чун мири шаҳр ифои вазифа карда. Сарфи назар аз масруфиятҳои идорӣ ӯ пайваста машғули пажӯҳиш буд. Маҳсули он пажӯҳишҳо таҳияи курраи Ҳайъатӣ дар соли 1895 буд.

## Кураи Арз
[мини|Нусхаи Кураи Арз. [Қалъаи Хуҷанд.]]
Шоҳкори асосии Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёз Кураи Арзи ӯ мебошад, ки тақрибан дар солҳои 1885—1895 сохта шудааст. Ӯ ба ҳангоми сохтани курра бо корбурд аз таҷрубаҳои пешиниён, аз ҷумла олимони ахтаршиносу ҷуғрофиёдону заминшиносони Юнони Бостон ва Машриқзамин онҳоро такмил кардааст. Курраи сохти Ҳоҷӣ Юсуфи Ҳайатӣ 117 сантиметр баландӣ, 160 сантиметр давр дорад. Андозааш 1:25 000000 будааст. Дар он беш аз як ҳазор макони ҷуғрофиёӣ дарҷ гардида ва бурҷҳои дувоздаҳгона тасвир ёфтаанд. Курра аз нигоҳи ахтаршиносӣ мукаммал буда, дар он мавқеъи сайёраи Замин дар қиёси Офтоб дар чаҳор фасли сол нишон дода шудааст.

Ҳоло нусхае муделсозишуда аз ин курра дар Осорхонаи таърихии вилояти Суғд ба намоиш гузошта шудааст, ки онро Қосим Раҳматов таҳия кардааст.

## Даргузашт
Ҳоҷӣ Юсуф дар соли 1924 чашм аз олам баст ва турбати ӯ дар наздикии мақбараи Шайх Маслиҳатдин дар Хуҷанд қарор дорад.

## Пажӯҳиҳ ва осор
Ҳоҷӣ Юсуф ба ҷуз Кураи Арз 11 курраи андозаҳои гуногун сохта, илова бар илми ахтаршиносиву кайҳоншиносӣ дар тиб, таърих, адабиёту мусиқӣ, ковишҳову пажӯҳишҳои арзишманд ба анҷом расондааст.

## Эзоҳ
Шуғниҳо

**Шуғнониҳо** () — мардуми бумии Помир мебошанд, ки як қисмашон дар ҳар ду тарафи соҳили дарёи Панҷ ва қисмати зиёдашон дар водиҳои Шоҳдара ва Ғунд ба сар мебаранд. Ин мардум бо забони Шуғнонӣ, ки ба мисли дигар забонҳои помирӣ, ки ба гурӯҳи забонҳои шарқиэронӣ дохил мешаванд, муошират менамоянд. Тақрибан 100 000 нафар дар ду ноҳияи ВМКБ Роштқалъа, Шуғнон ва маркази маъмурии ВМКБ Хоруғ, сукунат доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* История Шугнана (Тарих-и Шугнан) / пер. А. А. Семенова. — Ташкент, 1916 г.
* Калландаров Т. Магия в семейно-бытовой обрядности шугнанцев, 2001. Этнографическое обозрение, № 1.
* 
*
Муғтеппа

**Муғтеппа** — қалъае дар шимоли Тоҷикистон шаҳри Истаравшан ҷойгир аст, ки дар асли VI то мелод таъсис дода шудааст.

## Ковишҳо
Ковишгарон О. И. Смирнова ва Н. Н. Неъматов солҳои 1950-74 дар Муғтеппа ҳафриёт гузарониданд. Бино ба андешаи онҳо, Муғтеппа димнаи куҳандизи асри 5 то милод — асри 19 милод аст, ки дар теппаи Муғ, дар канори шимоли шарқии Истаравшан воқеъ аст. Масоҳати Муғтеппа 6 гектар буда, бо деворҳо иҳота гардидааст, ки дарозиаш тақрибан 600 метр мебошад. Баландин деворҳо дар Шарқ 15 метр ва дар Ғарб то 64 метр аст. Баъзе боқимондаи иқоматгоҳҳо танҳо дар кунҷи ғарбии Муғтеппа ба назар мерасанд. Ягона даромадгоҳ дар девори ҷанубӣ воқеъ буд. Дар қабати археологии аз ҳама қадимтарини Муғтеппа зарфҳои сафолии силиндршакл ва ҷом, муҳри начандон калони биринҷии дастадор, акси шери қанотдор ёфт шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истаравшан
Мадрасаи Абдуллатиф Султон

мини
**Мадрасаи Абдулатиф Султон** (Кӯкгумбаз) — яке аз нодиртарин объекти таърихӣ дар ҳудуди шаҳр дониста мешавад. Он асри 15 (16) аз ҷониби Абдулатиф Султон писари Мирзо Улуғбек сохта шудааст. Мадраса саҳни дарозрӯя дошта, аз рӯйи тарҳ ба масҷидҳои ҷомеъ хос аст. Аз дохили ин бинои таърихӣ, аз тарафи чапу рост ду роҳрав мавҷуд буда, барои болои мадраса баромадан сохта шудааст. То баромадан ба боло бояд 28 зиндаро тай намуд. Мадраса, ки манора надоштааст муаззин аз дохили бино ба болои бом баромада азон мегуфтааст. Ба гуфти кӯҳансолони ин диёр садои азон он вақтҳо то 20-25 километр паҳн мешудааст. Пештоқи ин маҷмааи таърихӣ бо тарзи меъмории ба худ хос оро дода шуда то имрӯз шакли қадимиашро гум накардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мадрасаҳои Тоҷикистон
Артём Новиков

**Артем Эдуардович Новиков** ( қирғ. Артём Эдуардович Новиков (таваллуд 13 январи 1987, Фрунзе, ҶШС Қирғизистон, ИҶШС) — арбоби давлатӣ ва сиёсӣ, иқтисоддон ва номзади илмҳои иқтисодӣ дар Қирғизистон. 
* Аз моҳи августи соли 2017 то апрели соли 2018 - вазири иқтисоди ҷумҳурӣ буд. 
* Аз 20 майи соли 2021 - Раиси Раёсати Хазинаи Рушди Русияву Қирғизистон.
* Аз 15 октябри соли 2020 то 5 майи соли 2021 - муовини аввали сарвазири Девони Вазирони Ҷумҳурии Қирғизистон.
* Аз 5 то 20 майи соли 2021 - муовини якуми Раиси Девони Вазирони Ҷумҳурии Қирғизистон буд. 
* Ба ҳайси муовини аввали сарвазир аз 14 ноябри соли 2020 то 21 январи сол 2021.
* Аз 21 января 2021	то 3 феврали соли 2021 иҷрокунандаи вазифаи Сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон буд. 

* Қабл аз ин ӯ дар вазифаҳои гуногуни поёнии давлатӣ кор кардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарвазирони Қирғизистон
Гурӯҳ:Вазирони Қирғизистон
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Linux Mint

**Linux Mint** — як дистрибюсияи Linux аст, ки бар Ubuntu асос ёфтааст ва дорои нармафзори гуногуни озод  ва кушодаасос мебошад. Mint ҳадаф дорад, ки "системаи оператсионии зебо ва ба осонӣ истифодашаванда, ки қудрат ва осонии истифодаро муттаҳид мекунад". Истифодаи тақсимот барои корбароне, ки таҷрибаи қаблӣ бо Linux надоранд, осон аст ва насб кардан осон аст.

Linux Mint аз якчанд бастаҳои гуногуни нармафзор иборат аст, ки аксари онҳо дар зери яке аз иҷозатномаҳои ройгон бароварда мешаванд. Иҷозатномаи асосии Linux Mint GPL дар баробари LGPL мебошад.

Linux Mint аз ҷониби ҷомеаи он сохта шудааст. Корбарони инфиродӣ ва ширкатҳое, ки Linux Mint-ро истифода мебаранд, ҳамчун қарздиҳандаҳо, сарпарастон ва саҳмгузорон дар тақсимот маълуманд. Саҳмияҳои ҷомеа ва таблиғ дар вебгоҳ барои озод ва кушодаасос нигоҳ доштани Linux Mint кӯмак мекунанд. Дар моҳи сентябри соли 2010, Linux Mint як нусхаи нави LMDE-ро баровард, ки як қисми мустақими тақсимоти Debian мебошад ва дорои релизҳои ғалтаккунанда мебошад. Ин маънои онро дорад, ки он пайваста нав карда мешавад ва аз нав насб кардани барномаҳоро талаб намекунад.

## Таърих
Linux Mint соли 2006 бо нашри нусхаи бета 1, ки ба Kubuntu асос ёфтааст ва рамзи рамзии "Ада" буд, оғоз ёфт. Пас аз он нусхаи 2 ё "Барбара", нусхаи аввалини Ubuntu асос ёфтааст. Аз ин нусха то "Касандар", ки нусхаи сеюми он буд, Mint корбарони кам дошт.

## Мақсад
Ҳадафи Linux Mint ин таъмин намудани системаи оператсионии компютерҳои мизи корӣ мебошад, ки корбарони хонагӣ ва корхонаҳо метавонанд бидуни сарфи сарват ба таври беҳтарин истифода баранд; ба тарзе, ки ҳам муфиду муассир ва ҳам ба қадри имкон бароҳат ва зебо бошад.

## Нусхаҳо
Linux Mint се нусха дорад, ки компютерҳои мизи кории гуногунро пешниҳод мекунанд.

* Нусхаи Cinnamon
* Нусхаи Mate
* Нусхаи Xfce

## Вижагиҳо
Linux Mint асосан нармафзори озод ва кушодаасос мебошад. Пеш аз нусхаи 18, баъзе нармафзорҳои хусусӣ ва пӯшидаи сарчашма, аз қабили драйверҳои дастгоҳ, Adobe Flash ва кодекҳо барои бозикунии MP3 ва DVD-Video ба Mint дохил карда шуданд.    Аз нусхаи 18.1 сар карда, ба насбкунандаи намуди Linux Mint илова карда шуд, то ба корбарон имкон диҳад, ки бастаҳои хусусии дилхоҳи худро насб кунанд.

Linux Mint дорои доираи васеи нармафзор, аз ҷумла LibreOffice, Firefox, Thunderbird, Transmission ва VLC мебошад. Нармафзори дигарро тавассути мағоза ва мудири бастаи Apt насб кардан мумкин аст.

Mint инчунин се нусхаи Cinnamon, MATE ва XFCE-ро ҳангоми зеркашии файли ISO пешниҳод мекунад, ягона фарқият ин мизи корӣ бо ҳамон номҳо мебошад. Дигар мизи корӣ, аз қабили GNOME ва KDE, метавонанд пас аз насб кардани Mint тавассути мағоза ва мудири бастаи Apt насб карда шаванд.

## Эзоҳ



## Пайванди беруна

* Навигариҳои Вебгоҳи linuxmin.com

* Китоби форсӣ: Дастури расмии Linux Mint
* Баррасии хусусиятҳои нав ва тағйирот дар тақсимоти Mint
Қуватбек Боронов

**Куватбек Аиилчиевич Боронов** ( тав. 15 декабри соли 1964 дар ноҳияи Узгени вилояти Ӯши ҶШС Қирғизистон ) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Қирғизистон . Сарвазири 24-уми Қирғизистон аз 17 июн то 9 октябри соли 2020  .

## Зиндагинома
Куватбек Боронов 15 декабри соли 1964 дар ноҳияи Узгени вилояти Ӯши ҶШС Қирғизистон таваллуд шудааст. 17 июни соли 2020 бо ризоияти аксарияти парлумони Қирғизистон сарвазири Қирғизистон интихоб шуд  .

### Фаъолияти корӣ

* Солҳои 1982-1983 муҳосиби МТФ-и совхози «Сотсиализм»-и ноҳияи Алойи вилояти Ӯш.
* Солҳои 1983-1985 - хизмат дар сафи Артиши Шӯравӣ.
* Солҳои 1985-1991 Донишкадаи политехникии Фрунзе, донишҷӯ.
* 1991 - хиштчини СМУ-9-и трести «Фрунзестрой».
* Солҳои 1992-1996 - муҳандис, муовини сардори база, сардори базаи ТҶ «Стройкомплект»-и назди АК «Қирғизкурулуш».
* Солҳои 1998-2000 - директори корхонаи коркарди чӯби ҶСК «Қирғизкурулуш».
* Солҳои 2001-2002 - муовини директори ҶДММ "Гоктурк".
* Солҳои 2003-2003 - сардори Раёсати банақшагирӣ, иқтисод ва таъминоти моддию техникии Ситоди мудофиаи шаҳрвандии Вазорати экология ва ҳолатҳои фавқулодаи Ҷумҳурии Қирғизистон.
* Солҳои 2003-2006 - муовини сардори Сарраёсати таъминоти моддӣ-техникии Сарраёсати Вазорати ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи шаҳрвандии Ҷумҳурии Қирғизистон.
* Солҳои 2006-2008 - муовини сардори Раёсати байниминтақавии шимолии Вазорати ҳолатҳои изтирории Ҷумҳурии Қирғизистон.
* Солҳои 2009-2010 - сардори Раёсати Вазорати ҳолатҳои фавқулода дар вилояти Чуй.
* январи 2010 – августи 2010 – Директори Раёсати пешгирӣ ва рафъи ҳолатҳои фавқулодаи Вазорати ҳолатҳои фавқулодаи Ҷумҳурии Қирғизистон.
* Август 2010 – декабри 2011 – муовини вазири ҳолатҳои фавқулодаи Ҷумҳурии Қирғизистон.
* 24 декабри соли 2011 – 20 апрели 2018 – Вазири ҳолатҳои фавқулодаи Ҷумҳурии Қирғизистон.
* 20 апрели соли 2018 – 15 июни соли 2020 – муовини аввали сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон.
* 17 июни соли 2020 – 9 октябри соли 2020 – Сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон.

## Мукофотҳо

* Ордени Манас дараҷаи 3 (2016).
* Медали ҷашнии «20-солагии Вазорати ҳолатҳои фавқулодаи Қирғизистон» (2012)  .
* Ифтихорномаи Ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон (2017)  .

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарвазирони Қирғизистон
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1964
Гурӯҳ:Зодагони 15 декабр
Муҳаммадкалӣ Абилғозиев

**Абилғозиев Муҳаммадкалӣ  Дуйшекеевич** (таваллуд 20 январи 1968, ноҳияи Қӯчкори вилояти Норин, ҶШС Қирғизистон, ИҶШС ) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Қирғизистон, 23-умин Сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон (2018-2020)  .

## Зиндагинома
Муҳаммадкалӣ Абилғозиев 20 январи соли 1968 дар ноҳияи Қӯчкори  вилояти Норини ҶШС Қирғизистон таваллуд шудааст.

Соли 1994 Донишкадаи кишоварзии Қирғизистон ба номи Скрябинро бо ихтисоси агроном хатм кардааст. Соли 1997 факултаи иқтисод ва тиҷорати Донишгоҳи байналмилалии Қирғизистонро хатм кардааст.

Аз соли 1994 то 1999 дар ширкатҳои молиявӣ кор кардааст.

Аз соли 1999 дар Раёсати шуғли аҳолии шаҳри Бишкек .

Аз соли 2003 то 2016 дар Хазинаи иҷтимоъии Ҷумҳурии Қирғизистон (2010-2016 - сардори хазина) кор кардааст.

Аз 13 апрели соли 2016 то 22 августи соли 2017 - муовини аввали сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аз 22 то 25 августи соли 2017 - Иҷрокунандаи вазифаи Сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон  .

Аз моҳи август то сентябри соли 2017 – мушовири Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аз 12 сентябри соли 2017 то 16 марти соли 2018 - Муовини якуми Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аз 16 март то 20 апрели соли 2018 - Роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон.

Аз 20 апрели соли 2018 то 15 июни соли 2020  - Сарвазири Ҷумҳурии Қирғизистон  .

## Мукофотҳо

* Ифтихорномаи Вазорати меҳнат ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Қирғизистон.
* Ифтихорномаи Раёсати давлатии вилояти Чуй.
* Ифтихорномаи шаҳрдории Бишкек.
* Грамотаи фахрии КМ иттифоқҳои касабаи Қирғизистон.
* Нишони сарисинагии «Аълочии Хазинаи ҷамъиятии Ҷумҳурии Қирғизистон».
* Нишони сарисинагии «Аълочии хадамоти андоз».
* Медали «Барои хизмати ҳарбӣ», дараҷаи 2.
* Лавҳаи хотиравии «25 сол аз сохтмони иншооти паноҳгоҳ» Намояндагии Ташкилоти байналмилалии ҷамъиятии « Бародарони бидуни марз» дар Ҷумҳурии Қирғизистон.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Саҳифа дар вебсайти Ҳукумати Қирғизистон
* 

Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарвазирони Қирғизистон
Гурӯҳ:Иқтисоддонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1968
Гурӯҳ:Зодагони 20 январ
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Қалъаи Муъминобод

**Қалъаи Муъминобод** — ёдгории бостонии мансуб ба қарни 11, харобаҳои шаҳраки Чорсӯ, дар соҳили чапи сойи Сангоб, дар маркази ноҳияи Муъминобод.

## Ковишҳо
Қалъаи Муъминобод тавассути Экспедитсияи бостоншиносии Хуттал (роҳбар М. Азизов ҳафр гардид (1984—1985). Қалъа (масоҳат 300×200 м) дар раванди истилои му­ғул хароб ва дар қарнҳои 15-16 дубора бозсозӣ шуд. Дар ма­сри роҳи тиҷоратӣ мулкҳои Дарвоз ва Бадахшону Афғо­нистонро бо ҳам пайваст мекард. Қалъа эҳтимолан, дар нати­ҷаи тохтутози Абдуллоҳхони Шайбонӣ ба Кӯлоб, комилан хароб шуда бошад. Ҳафриёт дар арк (масоҳат 36×47 м) су­рат гирифта, дар қисми ғарбии он харобаҳои девори ис­теҳкомӣ (баландӣ ­ 4 м, паҳноӣ ­ 4 м, тӯл ­ 23 м) ва манораи похсагӣ (тарҳаш гулдасташакл, баландӣ­1,5 м) кашф гар­дид. Таҳкурсии девор аз похса ва ғӯлачӯбҳои арча бунёд ва бо хишти пухта ороиш ёфта буд. Зимни ҳафриёт ҳам чу­нин тагсутунҳои сангӣ, зарф пораҳои сафолии мунаққашу сирдор, зарфҳои шишагии зарду кабуд пайдо гардиданд, ки ба зарфҳои Ҳулбук шабоҳат доранд. Ҳоло бозсозии дар­воза ва деворҳои арки қалъа қисман хотима ёфт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Азизов М. Раскопки на Калаи Муминабаде // Археологические открытия 1985 г. М., 1987;
* Азизов М. Начало раскопок на Калаи Муминабад // Археологические работы в Таджикистане. Вып., 14 (1984). Д., 1993.

Гурӯҳ:Ноҳияи Муъминобод
Зари лашкар

**Зари лашкар** — як навъи андоз, ки аз кишоварзони минтақаи муайян барои таъмини хароҷоти сипоҳиён ситонида мешуд. Зари лашкарро дар арафаи омодагӣ ба юриши ҳарбӣ тибқи меъёри муқарраркардаи султон ё амир меситониданд.

Ба қавли Абдурраззоқи Самарқандӣ, ҳангоми лашкаркашии султон Абусаъид (ҳукмронӣ 1451—1469) ба Мозандарон (1461) аз аҳолии Ҳирот Зари лашкар ситонида шуд. Баъзан ходимони дарбор ҳангоми ҷамъоварии зари лашкар аз меъёри муқаррарӣ барзиёд андоз ҷамъоварӣ мекарданд, ки ин боиси норозигии мардум мегардид. Дар чунин ҳолат амир масъулони ҷамъоварии андозро танбеҳ дода, ситонидани зари лашкарро муваққатан бекор мекард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Махмудов Н. Земледелие и аграрные отношения в Средней Азии в XIV—XV вв. Д., 1966;
* .کمال الدین عبدالرزاق سمرقندی. مطلع السعدین و مجمع البحرین. تهران، ۱۳۵۳ ش

Гурӯҳ:Андозбандӣ
Зари Кӯлоб

«**Зари Кӯлоб**» — ҷамъияти масъулияташ маҳдуд, корхона заргарӣ дар шаҳри Кӯлоб.

## Таърих
«Зари Кӯлоб» соли 2005 дар арафаи ҷашни 2700-солагии шаҳри Кӯлоб, бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон таъсис шуд.

Устоҳои касбии корхона аз нуқра ва сангҳои қиматбаҳо ороишоти заргариро дастӣ месозанд. «Зари Кӯлоб» зиёда аз 200 намуди маснуот, аз ҷумла навъҳои гуногуни дастпона, қоши тило, гарданбанд, гӯшвор ва ангуштарӣ истеҳсол мекунад. Ашёи хом аз вил. Суғд оварда мешавад. Маҳсулоти «Зари Кӯлоб» тавассути мағозаҳои фурӯши маснуоти заргарии дохилӣ ва берун аз ҷумҳурӣ ба фурӯш бароварда мешавад. Соли 2015 «Зари Кӯлоб» дар озмуни ҷумҳуриявии «Молҳо ва хизматрасониҳои беҳтарини Ҷумҳурии Тоҷикистон» сазовори ҷоизаи «Маҳсулоти беҳтарини сол» гардид. Дар корхона 20 коргар кор мекунад. Директори «Зари Кӯлоб» — Ш. Ҳакимов (аз 2004).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кӯлоб
Ҷейми Фокс

**Э́рик Ма́рлон Би́шоп** (, бештар маъруф ба **Ҷе́йми Фокс** (); ) — ҳунарпеша, овозхон, таронасаро ва кумедияни аҳли Иёлоти Муттаҳидаи Амрико.

## Зиндагинома
Ҷейми мутаваллиди шаҳри Террелл дар иёлати Тексас аст. Вай фарзанди Луис ва Дуррел аст. Падараш гоҳ-гоҳе дар арсаи биржа фаъол буд ва баъд аз мусалмон шудан, номи худашро ба Шаҳид Абдуллоҳ тағйир дод. Ҷейми каме баъд аз мутаваллид шудан, тавассути бобову бибияш бузург шуд ва робитаи чандоне бо падару модараш надошт. Ҷейми дар даврони навҷавонӣ ба шакли нопурра дар калисои маҳалли зиндагиашон пианино менавохт.

Пианино задани Ҷейми аз синни 5-солагиаш шурӯъ шуд. Дар даврони мактаб низ ба хотири шӯхтабъӣ ва қудрати хуби баёни латифаҳо, табдил ба ҷоизае барои соири донишомӯзон табдил шуда буд. Агар донишомӯзон дар сари синф ба хубӣ рафтор мекарданд, муаллим ба Ҷейми иҷозат медод, ки барои онҳо як латифа таъриф кунад. Ҷейми Фокс дар ҳамон шаҳр ба дабистон рафт ва дар дабистон буд, ки баҳои бисёр хубе мегирифт. Вай ҳамчунин дар ин давра рӯй ба варзишҳое ҳамчун футболи амрикоӣ ва баскетбол оварда буд. Баъд аз поёни даврони дабистон муваффақ ба дарёфти бурсия барои Донишгоҳи байналмилалии Иёлоти Муттаҳида шуд ва дар онҷо дар риштаи мусиқии классикӣ ва оҳангсозӣ шурӯъ ба таҳсил кард. Ҷейми ҳамеша аз таъсироти модарбузургаш дар касби муваффақиятҳояш тақдир кардааст.

## Эзоҳ
Хотири Хатлонӣ

**Мирзо Бозор Хотири Хатлонӣ** (; 1804, деҳаи Хосиён, ноҳияи Ховалинг — 1885) — , адиб ва мутафаккири тоҷик, аз чеҳраҳои шинохтаи муҳити адабии Хатлон.

## Зиндагинома
Хотири Хатлонӣ соли 1804 деҳаи Хосиёни Ховалинг дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Аз овони кӯдакӣ ба донишомӯзӣ ва шеъргӯӣ майл дошт. Падараш Шоҳиззатуллоҳ орзу дошт, ки писараш соҳиби хатту савод гардад. Мирзо Бозор таҳсилро дар мактабҳои маҳаллӣ оғоз намуда, сипас барои омӯзиши илмҳои исломӣ ва улуми замон ба Бухоро рафт. Ӯ баъд аз таҳсил дар Бухоро ва шиносоӣ бо муҳити адабии он ба зодгоҳаш баргашт, вале бинобар мухолифати муллоҳои маҳаллӣ ба Ҳиндустон рафт ва дар Бангола ду сол таҳсил кард.

## Фаъолияти адабӣ
Хотири Хатлонӣ пас аз бозгашт ба Ховалинг бо дониш ва ҷаҳонбинии тоза ба фаъолияти адабӣ ва иҷтимоӣ машғул шуд. Дар жанрҳои гуногуни адабӣ — ғазал, рубоӣ, қитъа, мухаммас, соқинома, марсия шеър эҷод кард. Девони ӯ, ки тақрибан 400 ғазал ва осори дигарро дар бар мегирад, ба мавзуъҳои иҷтимоӣ, фалсафӣ, ирфонӣ ва ишқӣ бахшида шудааст.

Хотири Хатлонӣ яке аз чеҳраҳои намоёни доираҳои адабии Хатлон дар асри XIX ба шумор меравад. Дар ашъори Хотир танқиди зоҳидону риёкорон, даъват ба донишомӯзӣ, адолат, озодандешӣ ва парҳез аз хурофот ҷойгоҳи муҳим дорад. Дар эҷодиёти Хотир, махсусан дар ғазалиёти ӯ, таъсирпазирӣ аз шеваи эҷоди Ҳофиз зиёд дида мешавад. Шеъри ӯро ташбеҳот ва истиораҳои ноб таровати бештар додаанд. Дигар аз мухтассоти сабки эҷоди Хотири Хатлонӣ дар он аст, ки ба забони форсӣ-тоҷикӣ меҳри зиёд дошт ва дар шеър кӯши мекард, ки бештар аз калимаҳои тоҷикӣ истифода барад.

Хотири Хатлонӣ дар жанри марсия низ маҳорат нишон дода, аз ҷумла дар сӯги писараш шеърҳои ҷонгудоз офаридааст.

## Мероси адабӣ
Аз девони Хотир, ки дар замони зиндагиаш бо хатти худ ҷамъоварӣ шуда буд, то имрӯз қисми зиёдаш нопадид шудааст. Бо вуҷуди ин, ашъори боқимонда ҷойгоҳи шоирро дар қатори суханварони баландмақоми адабиёти тоҷик тасдиқ мекунад. Дар осораш ишораҳои зиёде ба қаҳрамонони Шоҳнома ва афсонаҳои бостонӣ, ҳамчунин истифодаи васеи вожаҳои аслии форсӣ дида мешавад.

### Намунаи ашъор

## Даргузашт
Хотири Хатлонӣ тахминан дар синни 81-82-солагӣ, соли 1885 дар зодгоҳаш даргузашт.

## Эзоҳ
Зариб

**Зариб**, **коэффитсиент** — зарбкунандаи ададӣ дар ифодаҳои ҳарфӣ, зарбкунандаи маълуми назди ин ё он дараҷаи номаълум ё зарбкунандаи доимии назди бузургии тағйирёбанда.

Масалан, дар якузваи 7a³b⁵ зариб 7 мебошад; дар муодилаи *x*² + 3*в x* −4 = 0 зариби назди *x*² ба 1, зариби назди *х* ба 3 *в* баробар аст. Дар формулаи дарозии давра L = 2 πr З. 2π мебошад (r — радиуси давра). Бисёр зарибҳои формулаҳое, ки қонунҳои физикаро шарҳ медиҳанд, номҳои алоҳида доранд. Масалан, Зариби дурахшонӣ, Зариби амали муфид ва ғайра.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Риёзиёт
Зариби амали муфид

**Зариби амали муфид** (ЗАМ) — бузургии беандоза (ȵ), ки дараҷаи самаранокии ин ё он олати техникиро ҳангоми интиқоли энергия ё аз як намуд ба намуди дигар табдил додани он тавсиф медиҳад.

Зариби амали муфидро бо нисбати энергияи муфиде, ки афзор ҳосил мекунад (Wмуф), ба энергияи пурра, ки барои кори афзор сарф мешавад (W), ҳисоб мекунанд:. ȵ = Wмуф /W. Зариби амали муфид бузургии беандоза буда, аксар бо фоиз (%) ифода мегардад. Бинобар зиёд будани талафоти ногузири энергия дар муҳаррикҳо ва дигар таҷҳизот (мас, трансформатор, генератори электрӣ ва ғ.) бузургии зариби амали муфид ҳамеша аз 1 (як) хурд аст (мас., зариби амали муфиди паровоз ба 0,04-0,08 баробар мебошад). Дар муҳаррики электрӣ Wмуф. корест, ки барои чарх занондани наварди муҳаррик аз ҳисоби энергияи электрии истеъмолкардаи он W иҷро мешавад.

Барои ҳисоб кардани зариби амали муфид намудҳои гуногуни энергия ва кори механикӣ бояд дар як система яксон ифода карда шаванд. Зариби амали муфид барои муқоиса ва арзёбии ягонаи системаҳои гуногун, мас., реакторҳои ҳастаӣ, генераторҳои электрӣ, сомонолоти гармоэлектрӣ, асбобҳои нимноқилӣ ва ғ. имкон медиҳад. Бо дар назар доштани сарфи энергия ҳангоми соиш, пароканиши гармо дар муҳити атроф ҳамеша ƞ˂1 буда, бо фоизҳо ё бо касри дуруст ифода мегардад. Зариби амали муфиди неругоҳҳои барқӣ 35-40 %, муҳаррикҳои дарунсӯз 40-50 %, динамошин ва генераторҳои иқтидорашон бузург 95 % ва трансформаторҳо 98%-ро ташкил медиҳад. Зариби амали муфиди раванди фотосинтез ба 12-15 % баробар аст. Дар муҳаррикҳои ҳароратӣ, дар асоси ибтидои дуввуми термодинамика, зариби амали муфид ба ҳудуди болоӣ соҳиб гардида, дар даварон (сикл)-и Карно дорои қимати бузургтарин мебошад. Зариби амали муфиди қисмҳои алоҳидаи мошинҳо (зинагӣ) ё сохтор (зариби амали муфиди хусусӣ) ва зариби амали муфиди ҳамаи занҷир дар система, ки табдили энергияро тавсиф медиҳад, аз ҳам фарқ мекунанд. Зариби амали муфиди намуди якум вобаста ба хусусияти табдили энергия метавонад: механикӣ ва ҳароратӣ бошад. Ба намуди дуввуми зариби амали муфид умумӣ, иқтисодӣ, техникӣ дохил мешаванд. Зариби амали муфиди умумии як силсила ба ҳосили зарби зариби амали муфиди хусусӣ (зариби амали муфиди зинаҳо) баробар аст. Дар айни замон зариби амали муфиди насосҳои гармоӣ (ки самаранокӣ номида мешавад), аз 1 (як) калон аст, зеро дар ин маврид энергияи муҳити атроф (табиӣ) истифода гардида, миқдори гармое, ки насос ҷудо мекунад, аз энергияи барои кори насос сарфшуда бузургтар мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Термодинамика
Зариби тағйирот

**Зариби вариатсионӣ** (лот. variatio — тағйирёбӣ) — нисбати тамоюли квадратӣ (меъёр) бар қимати миёна. Дар омори вариатсионӣ фарқи ин ё он ададҳои мусбати х1,…,хn-ро аз қимати миёнаи арифметикиашон = (x1 + … + xn)/n бо тамоюли квадратии миёна

*S = √[( (x₁ − x̄)² + (x₂ − x̄)² + … + (xₙ − x̄)² ) / n]*

тавсиф медиҳанд. Тавсифи нисбии чунин «парокандагӣ» бо зариби тағйироти s/х шарҳ дода мешавад. Дар назарияи эҳтимолият ва омори математикӣ зариби тағйироти бузургии тасодуфии мусбати Х чун нисбати *δ/a (δ<sup>2</sup> = *'E**X = **E*'(X* – *a*)² — дисперсия, а — омади математикӣ) муайян карда мешавад. Зариби тағйироти ин намудро К. Пирсон дар шакли дигар V =100 σ/a пешниҳод карда буд. Агар Х натиҷаи андозагирии ягон адади номаълуми доимии а = ЕХ бошад, он гоҳ зариби тағйирот тавсифи табиии иштибоҳи нисбии андозагириро ифода мекунад. Зариби тағйирот нисбат ба ченаки муқаррарии парокандагӣ — σ бузургии беандоза мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Назарияи омор
Огюст Конт

**Исидо́р Мари́ Огю́ст Франсуа́ Ксавйе́ Конт** (; 19 январи 1798, Монпелйе — 5 сентябри 1857, Порис) — ҷомеашинос ва файласуфи фаронсавӣ.

Конт бо эътиқоди росих ба фалсафаи исботгароӣ муътақид буд бояд барои улуми инсонӣ низ ҳайсияти мушобеҳи улуми таҷрибӣ қоил шуд, ба ин маънӣ ки улуми инсонӣ низ бояд аз абзори пажӯҳиши таҷрибӣ истифода кунанд. Конт бар ин бовар буд, ки ҷавомеи инсонӣ аз се марҳилаи раббонӣ, фалсафӣ, ва илмӣ убур кардаанд (баъзан марҳилаи асотириро низ меафзоянд). Дар ҷавомеи асотирӣ, коҳинон раҳбарони ҷомеа ба шумор мераванд, дар ҷавомеи раббонӣ ки таблури торихии он қарнҳои миёна аст, паёмбарон, ва дар давраи Эҳё ва пас аз он файласуфон. Аммо дар давраи кунунӣ (асри илмӣ) донишмандон ва ҷомеашиносон раҳбарони ҷомеа хоҳанд буд. Албатта мумкин аст дар ҳар ҷомеае бозмондаҳои фикрии асрҳои гузашта русуб карда бошад.

## Эзоҳ
Зариаспа

**Зариаспа** (юн. Ζαρίασπα) — маркази қадими Бохтар, ки бори аввал муаррихи румӣ Квинт Куртсий аз он ёд кардааст.

Баъзе муаррихон (Арриан, Птоломей) Зариаспаро шаҳри ҷудогонаи Бохтар ва гурӯҳи дигар (Страбон, Плиний) ҳар дуро як шаҳр ё кишвар зикр кардаанд. Мас. Страбон ҳангоми тавсифи сокинони Бохтар аз онҳо бо номи мардуми Зариаспа низ ёд кардааст. Гурӯҳи дигари донишмандон Зариаспаро ба ш-ҳои Шаҳрисабз (А. Борнс), Андху (Г. Б. Дройзен) ва Ҳазорасп (Г. Зариаспа Байер) нисбат додаанд. Ба қавли Страбон, исми Зариаспа аз рӯди ҳамномаш, ки аз миёнаҷои он гузашта, ба д. Окс (Омӯ) мерехт, гирифта шудааст. Тибқи нигориши Арриан, як гурӯҳ ашрофи Бохтар, ки фирефтаи сиёсати Искандари Мақдунӣ шуда буданд, баъди дастгир шудани Бесс дар шаҳри начандон калони он кишвар — Зариаспа ҷамъ омада, бо муборизони Суғд пайваст шудани худро эълон карданд. Искандар пас аз буридани гӯшу бинии Бесс дар Зариаспа дастур дод, ки ӯро ҳамчун қотили Дорои III дар ҳузури модҳо ва форсҳо дар Экбатона ба қатл расонанд. Зимистони 329—328 то м. Искандар аз хавфи шиддати муборизаи суғдиён дар Зариаспа иқомат кард. Дар ин муддат тақр. 19 ҳазор сарбоз аз ақибгоҳ ба ёрии ӯ фиристода шуданд. Ҳамзамон шоҳи Хоразм — Фарасман ҳамроҳи 1500 сарбоз ба Зариаспа омада, итоати худро ба Искандар изҳор кард. Спитамен ҳангоми лашкаркашии Искандар ба Суғд дар иттиҳод бо шоҳзодагони бохтарии худ Катан ва Авсион дастаи савораи юнониҳоро дар Зариаспа шикаст дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Григорьева В. Поход Александра Великого в Западный Туркестан // Журнал Министерства народного просвещения. СПб. 1881;
* Пьянков И. В. Средняя Азия в известиях античного историка Ктесия. Д., 1975;
* История таджикского народа. Т. 1. Д., 1998;
* Юсуфшоҳи Яъқубшоҳ. Давлати Каёниён. Д., 2012;

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Зариадр ва Одатида

«**Зарир ва Отусо**», «**Зариадр ва Одатида**» — яке аз достонҳои ишқии адабиёти қадими эронӣ.

Ин достон дар байни мардуми эронинажод, аз ҷумла тоҷикон, дар асрҳои 5-6 то м. вуҷуд дошта, тавассути осори муаррихони атиқа Ҳореси Митиленӣ (асри 4 то м.) ва Атеней (асрҳои 2-3) то замони мо расидааст. Дар ин асарҳо қаҳрамонони ин достони ишқӣ номҳои юнонӣ гирифтаанд. Дар асл Зариадр ҳамон шоҳзодаи эронӣ Зарир аст, ки дар Авесто номаш омадааст, инчунин аз корномаҳояш дар «Ёдгори Зарирон» ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ сухан меравад. Одатида ҳам шакли юнонишудаи исми Ҳутаоса мебошад (дар ин шакл дар Авесто вомехӯрад).

Мувофиқи ривояти Ҳореси Митиленӣ ва Атеней мазмуни мухтасари «Зариадр ва Одатида» чунин аст: Шоҳи Мод (Мидия) Гистасп (шакли юнонишудаи Гуштосп) бародаре дошт бо номи Зариадр, ки ҳукмрони кишварҳои қисми шарқии баҳри Хазар (Каспий) то рӯди Танаис (Сир) буд. Боре Зариадр шоҳдухтари қабилаи Маратҳо — Одатидаро, ки дар соҳили дигари рӯди Сир сокин буданд, дар хоб дида, ба ӯ меҳр баст. Ҳамин гуна ҳиссиёт пас аз хоббинӣ дар дили Одатида низ тавлид ёфт. Зариадр ба даргоҳи падари Одатида хостгор фиристода, Одатидаро ба занӣ хост, вале падари Одатида, ки аз скифҳо буд, духтарашро ба бегонагон додан нахост. Вай духтарашро маҷбур кард, ки дар базми ҳамқабилаҳояш ба дасти ҷавоне ҷоми шароб дода, ӯро ба шавҳарӣ интихоб намояд. Одатида аз ин шарт Зариадрро огоҳ кард. Зариадр ба монанди скифҳо либос пӯшида ба базм ҳозир шуд. Одатида ҷоми шаробро ба вай дод ва Зариадр ӯро ба кишвари худ овард.

Дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, осори таърихии арабӣ ва форсии дарӣ достони ба «Зариадр ва Одатида» монанд оварда шудааст, вале қаҳрамонони он шахсони дигар — шоҳзодаи эронӣ Гуштосп ва духтари Қайсари Рум Катоюн мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Брагинский И. С. Из истории таджикской народной поэзии. М., 1556;
* Никитина В. Б. Литература древного Ирана // Литература древного Востока. М., 1971.

Гурӯҳ:Адабиёти эронӣ
Достони Гилгамеш

**Достони Гилгамеш**, ё шеъри «Дар бораи ҳама чиз дида» () — яке аз қадимтарин асарҳои адабиёти хаттӣ ба шумор меравад, ки дар шумори мероси ҷаҳонии фарҳангӣ ҷой дорад. Ин достон дар забони аккадӣ ва сумиралӣ ба вуҷуд омада, тақрибан дар ҳазораи дуюми то милод сабт шудааст. Достон саргузашти шоҳ Гилгамеши Урукро нақл мекунад, ки миёни воқеият ва афсона қарор дорад.

## Таърих ва пайдоиш
Достони Гилгамеш аз навиштаҷоти клинописӣ бар рӯи лавҳаҳои гилин ба мо расидааст. Қадимтарин порчаҳои он ба давраи сулолаи сеюми Урук (ҳазораи сеюм то милод) рост меоянд. Нусхаи маъруфи пурратар, ки бо номи *Эпос дар бораи Гилгамеш* шинохта шудааст, аз китобхонаи Ашшурбанипал дар Ниневия (асри VII то милод) ёфт шудааст.

## Қаҳрамонон
* **Гилгамеш** – подшоҳи Урук, ду-се ҳиссааш худо ва як ҳиссааш инсон, рамзи қувват ва ҳокимият.  
* **Энкиду** – шахсияти нимваҳшӣ, ки бо хоҳиши худоён барои муқобил шудан ба Гилгамеш офарида шуд, вале баъдан дӯст ва ҳамсафари ӯ гардид.  
* **Шамхат** – зане, ки Энкидуро бо ҷаҳони инсонӣ ошно мекунад.  
* **Утнапиштим** – наҷотёфтаи Тӯфони бузург, ки асрори абадиятро медонад.  

## Мазмун
Достон аз саргузашти Гилгамеш оғоз мешавад, ки дар Урук бо қудрати худ бар мардум сахтӣ меорад. Худоён барои тавозун офаридани ӯ, Энкидуро меофаранд. Пас аз рақобат, миёни онҳо дӯстӣ ба вуҷуд меояд.  

Онҳо ба сафарҳои пурхатар мераванд: куштани Ҳумбабо – посбони ҷангалҳои кедр, ва мубориза бо Гов-осмони аз ҷониби олиҳа Иштар фиристода. Пас аз ин, Энкиду мемирад, ки боиси ғаму изтироби амиқи Гилгамеш мегардад.  

Шоҳ ба ҷустуҷӯи ҳаёти абадӣ мебарояд ва бо Утнапиштӣ во мехӯрад, ки достони Тӯфони бузургро нақл мекунад. Аммо Гилгамеш асрори зиндагии ҷовидонро ба даст оварда наметавонад ва ба Урук баргашта, танҳо бо ном ва осори худ дар хотираи башарият абадият меёбад.

## Мавзӯъ ва маъно
Достони Гилгамеш масъалаҳои умумибашариро матраҳ мекунад:
* ҷустуҷӯи маънои зиндагӣ;  
* мубориза бо марг ва нобудшавӣ;  
* арзиши дӯстӣ ва садоқат;  
* нақши инсон дар ҷомеа ва миёни худоён.  

Эпос таъсири амиқ ба адабиёти минбаъдаи Шарқ ва Ғарб гузошта, ҳамчун сарчашмаи афсонаҳо ва достонҳои дигар (аз ҷумла қиссаи Тӯфони ҷаҳонӣ) шинохта шудааст.

## Мерос
Имрӯз *Достони Гилгамеш* на танҳо ёдгории адабӣ, балки ҳуҷҷати фарҳангӣ ва таърихӣ ҳисоб мешавад, ки ҷаҳонбинии мардумони Месопотамияро инъикос мекунад. Он ба забонҳои гуногун тарҷума шудааст ва яке аз муҳимтарин асарҳои бостонии инсоният ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Манбаъ
* Andrew George, *The Epic of Gilgamesh*, Penguin Classics, 2000.  
* Samuel Noah Kramer, *History Begins at Sumer*, University of Pennsylvania Press, 1981.  

Гурӯҳ: Адабиёт
Ҷеймс Ҷойс

**Ҷеймс Ога́стин Алои́шес Ҷойс** (; ) — ,  ва омӯзгори ирландӣ, намояндаи модернизм.

Гурӯҳе румони «Улисс»-и вайро бузургтарин румони садаи бистум хондаанд. (Ин китоб, ки севумин асари Ҷеймз Ҷойс аст, дар соли 1922 дар Порис мунташир шуд). Тамоми осорашро на ба забони модарӣ, балки ба забони англисӣ менавишт. Аввалин асараш «Дублиниҳо» маҷмӯаи достонҳои кӯтоҳест дар бораи Дублин ва мардумаш, ки гоҳе онро достони баланд ва бо дарунмояи ягона талаққӣ мекунанд. Ӯ ҳамроҳи Вирҷиния Вулф аз аввалин касоне буданд, ки ба шеваи ҷараёни сайёли зеҳн менавиштанд. Вай ба 13 забон ошноӣ дошт ва дастикам ба итолиёӣ ва фаронсавӣ мусаллат буд.

## Зиндагинома
Ҷеймс Ҷойс дар хонаводаи миёнае дар Дублин ба дунё омад. Дар мактабу донишгоҳ, донишомӯзи боистеъдод буд. Дар аввалҳои даҳаи севуми зиндагӣ ба Аврупои қораӣ муҳоҷират кард ва дар шаҳрҳои Триест, Порис ва Зурих иқомат гузид. Гарчи бахши бузурге аз зиндагии ӯ дар бузургсолӣ берун аз Ирланд гузашт, ҷаҳони пиндории ӯ ба Дублин ва Ирланд нигаронида шудааст ва шахсиятҳои китобҳояш аз аъзои хонавода, дӯстон ва душманони ӯ дар замони иқоматаш дар Дублин илҳом гирифта шуда буд.

Ӯ аз ибтидои ҷавонӣ мухолифи бефарҳангӣ ва дунмоягии Дублин буд. Дар ҷавонӣ бисёр фарди мазҳабӣ буд, аммо дар 20-солагӣ бо гузашти замон аз ақоиди мазҳабии худ фосила гирифт, то битавонад ба аҳдофи адабӣ, ки барои худ таъйин карда буд, наздиктар шавад ва дониста худро ба доми табъид андохт ва ба иҷбор зодгоҳи худро ба мақсади Порис тарк кард. Вай баъд аз поёни таҳсилот дар соли 1902 дигар ба унвони як шахсияти табъидӣ буд, ба ҳамин далел аз кишвар хориҷ шуд ва дар Порис мустақар гашт. Бемории маргбори модараш бори дигар ӯро ба Дублин фаро хонд, сипас вай ба Триест ва Зурих сафар кард. Вай дар соли 1940 чашм аз дунё баст.
мини|345x345пкс|Муҷассамаи Ҷеймс Ҷойс дар хиёбони Дублин

## Осор
* «Эпифониёиҳо» (*Epiphanies*) 1901—1903
* «Мусиқии маҷлисӣ» (*Chamber Music*) 1902—1906
* «Портрети марди ҳунарманд» (*A Portret of the Artist*) 7 январи 1904.
* «Идораи муқаддас» (*The Holy Office*) 1904
* «Дублиниҳо» (*Dubliners*) 1904—1914
* «Газ аз сӯзонак» (*Gas From A Burner*) 1912, сентябр
* «Ҷакомо Ҷойс» (*Giacomo Joyce*) 1911—1914 (пас аз маргаш нашр шудааст)
* «Қаҳрамон Стефен» (*Stephen Hero*) [баъдтар ба романи «Портрети марди ҳунарманд дар ҷавонӣ» табдил дода шудааст]
* «Портрети марди ҳунарманд дар ҷавонӣ» (*A Portrait of the Artist As a Young Man*) 1907—1914
* «Фирориён» (*Exiles*) 1914—1915
* «Улисс» (*Ulysses*) 1914—1921
* «Сиккае як дирам» (*Pomes Penyeach*) 1927
* «Инак, тифл» (*Ecce Puer*) 1932
* «Шабзиндадории Финнеганҳо» (*Finnegans Wake*) 1922—1939
* «Гурба ва шайтон» (*The Cat and the Devil*) 1936 (нома ба набера; пас аз маргаш нашр шудааст)

## Эзоҳ
Mastercard

**Mastercard Inc.** (қаблан **MasterCard Worldwide** ё **MasterCard Incorporated** ) як системаи байналмилалии пардохт, корпоратсияи молиявии фаромиллӣ мебошад, ки 22 000 муассисаи молиявиро дар 210 кишвари ҷаҳон муттаҳид мекунад. Идораи байналмилалии Mastercard дар Вестчестер Каунти, Ню Йорк, Иёлоти Муттаҳида ҷойгир аст. Идораи глобалии амалиётӣ дар О'Фаллон, як канори шаҳри Сент Луис, Миссури, Иёлоти Муттаҳида ҷойгир аст. Дар саросари ҷаҳон, тиҷорати асосии  коркарди пардохтҳо байни эквайрингҳои бонкҳои хидматрасонии тоҷирон, бонкҳои эмитент ё иттифоқҳои кредитӣ бо истифода аз дебетии бренди Mastercard ва кортҳои кредитӣ барои пардохтҳо мебошад. Аз соли 2006 MasterCard Worldwide ба як ширкати ҷамъиятӣ табдил ёфт; пеш аз пешниҳоди аввалини оммавӣ, он ташкилоте буд, ки аз ҷониби зиёда аз 25 000 муассисаҳои молиявӣ идора карда шуда, кортҳои бренди мебароварданд.

## Таърих

## Фаъолият

## Фаъолият дар Тоҷикистон
* Октябри 2006 Казкоммерцбанки Қазоқистон намояндагии худро дар Тоҷикистон ифтитоҳ намуд. Дар ноябри 2016 ин бонк узви низоми байналмилалии пардохтии Mastercard гардид ва аз сентябри 2018 ба барориши кортҳои он дар Тоҷикистон шурӯъ намуд. Пас аз тағйири сохтор ва ребрендинг, соли 2023 бонк фаъолияти худро бо номи «АктивБанк» идома дода, ҳамкорӣ бо Mastercard-ро нигоҳ доштааст ва кортҳои онро барориш мекунад.

* Mastercard ва Алиф Бонк созишномаро барои тавсеаи пардохтҳои ғайринақдӣ дар Тоҷикистон имзо карданд ва барориши кортҳои Mastercard Platinum-ро шурӯъ намуданд.

* Дар 22 июли 2025 Mastercard дар ҳамкорӣ бо Бонки байналмилалии Тоҷикистон (IBT) кортҳои нави Mastercard Platinum ва Mastercard World Elite-ро муаррифӣ намуд. Онҳо барои истифода дар пардохтҳои байналмилалӣ пешбинӣ шуда, инчунин дорои баъзе хизматрасониҳои иловагӣ, аз ҷумла дастрасӣ ба Lounge Key ва хидматҳои Fast Track мебошанд.

## Ҳамчунин нигаред
* Корти миллӣ
* Visa
* МИР 
* UnionPay
* JCB

## Қайдҳо

Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода