open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абусаҳли Масеҳӣ

**Абусаҳли Масеҳӣ** (, *Абусаҳл Исо ибни Яҳёи Масеҳии Ҷурҷонӣ*; ? - 1011) — табиби муосири Абуалӣ ибни Сино.

## Зиндагинома
Аввал дар дарбори оли Маъмун дар Хоразм зиндагӣ ва фаъолият дошт. Абусаҳли Масеҳӣ устод ва дӯсти наздики Ибни Сино буда, дар Хоразм ҳамроҳ кор кардаанд. Ҳарду узви маҷлиси уламои Абулаббоси Маъмун буданд. Баъди истилои Хоразм аз ҷониби Султонмаҳмуди Ғазнавӣ ба аъзои «Академияи Маъмун» амр шуд, ки ба пойтахт – Ғазна гузаранд. Аммо Абусаҳли Масеҳӣ ва Ибни Сино ин пешниҳодро рад карда, соли 1012 пинҳонӣ Хоразмро тарк намуданд. Онҳо аз тариқи биёбони Қароқум роҳи Эронро пеш гирифтанд. Душвории роҳ ба саломатии Абусаҳли Масеҳӣ таъсири бад расонд ва ӯ дар он биёбон вафот кард. Мазҳабуддин Абдурраҳим ибни Алӣ гуфта, ки «… дар миёни мутақаддимон ва муттаахирин атиббои насоро надидаам аҳадеро, ки дар фасоҳати калому ҷавдати баён монанди Абусаҳл бошад». Бино ба гуфтаи Низомии Арӯзии Самарқандӣ соли вафоти Абусаҳли Масеҳӣ бо соли Хоразмро забт кардани Султонмаҳмуди Ғазнавӣ марбут будааст. Китоби машҳури Абусаҳли Масеҳӣ «Ал-миа фӣ-с-синоати-т-тиббия» аст. Он бо услуби энсиклопедӣ навишта шуда, аз се қисмат иборат мебошад. Қисмати якум ба беҳдошти ғизо ва тасвири хосияти давоҳо, қисмати дуюм ба масоили умумии тиб ва қисмати сеюм ба масъалаҳои табобат бахшида шудааст. Чанд рисолаи дигаре низ аз ӯ дар даст ҳаст. Абусаҳли Масеҳӣ дар ҳандаса, нуҷум ва ҳикмат ҳам таълифот доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Муҳаммад Муин, Фарҳанги форсӣ, ҷ. 5, Т., 1379 ҳ. ш.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Табибон аз рӯи асрҳо
Гурӯҳ:Табибони араб
Гурӯҳ:Олимони араб
Гурӯҳ:Пизишкони асримиёнагӣ
Гурӯҳ:Табибони форс
Гурӯҳ:Табибони асри X
Гурӯҳ:Табибони асри XI
Европа (52)

**Евро́па** () — яке аз астероидҳои калонтарини тасмаи асосӣ (№52), 4 феврали 1858 астрономи олмонӣ Герман Голдшмидт кашф намудааст ва ба шарафи шоҳдухтари афсонавии асотири Юнони Қадим Европа номгузорӣ шудааст.

Ба қатори даҳ астероиди калонтарини тасмаи асосӣ шомил аст. Ба гурӯҳи астероидҳои тираи гурӯҳи С дохил мебошад ва аз моддаҳои карбондор ташкил ёфтааст. Параметрҳои физикӣ ва динамикии астероид чунин аст: андоза 302,5 км, масса 1,65·1019 кг, зичӣ 1,14 г/см³, қадри мутлақи ситоравӣ 6,31m, ҳарорати миёна – 100 °С, масофаи миёна то Офтоб 3,097 в.а., даври гардиш дар атрофи Офтоб 5,451 сол ва даври чархиш дар атрофи меҳвараш ба 5,630 соат баробар аст

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Астероидҳо
Доғи Офтоб

[thumb|300x300px|Гурӯҳи доғҳо дар [Офтоб, аккосӣ дар равшании мушоҳидашаванда. Акси гирифтаи дастгоҳикайҳонии Hinode 13 декабри соли 2006.]]
**Доғи Офтоб** — соҳаҳои нисбатан хунук дар сатҳи Офтоб аст, ки чун доғи торик дида мешавад; соҳаи майдони магнитии пурқувват ва яке аз нишонаҳои фаъолияти Офтоб. Майдони пурзӯри магнитӣ ҳаракати конвективии гази тафсонро, ки сабаби интиқоли энергия аз қаъри Офтоб ба сатҳ мебошад, суст мекунад. Аз ин сабаб, газ дар доғ хунук шуда, ҳарорат то 4 - 5 ҳазор дараҷа паст мефарояд. Андозаи доғҳо ҳазорҳо - даҳҳо ҳазор километр шуда метавонад. Шумораи Доғи Офтоб даврӣ тағйир меёбад ва фосилаи он ба ҳисоби миёна 11 сол аст. Замоне, ки миқдори доғҳо меафзояд – максимуми фаъолияти Офтоб ва солҳое, ки доғҳо нест ва ё кам мешаванд - минимуми фаъолияти Офтоб меноманд

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Офтоб
Электрод

**Электрод** (аз «электро…» ва  — «ҷода, роҳ») — ноқил ё қисми металие, ки гузаронандаи барқӣ (электрӣ) буда, бо муҳити ионӣ дар пайвастагӣ қарор дорад. Электрод аз лиҳози қутбият мусбӣ (анод) ва манфӣ (катод) мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Электродҳо
Гурӯҳ:Электрик
Заминпӯёшиносӣ

**Заминпӯёшиносӣ** (), **геодинамика** — фасли заминшиносӣ, илм дар бораи Замин аст, ки тағйирёбиҳои ҳолати нуқтаҳои сатҳи Замин ва майдони ҷозибаи сайёраро меомӯзад. Дар зери таъсири мадд ва ҷазри Моҳ ва Офтоб шакли Замин ва қувваи ҷозиба дар нуқтаҳои гуногуни он тағйир меёбад. Якқатор ҳодисаҳои геодинамикӣ муайян карда шудааст – чархиши номунтазами Замин дар атрофи меҳвари худ, ҳаракати тахтасангҳои литосферӣ, тағйирёбии шакли генид, ҷойивазкунии маркази масса ва меҳвари Замин ва ҳоказо.

Объектҳои омӯзиши заминпӯёшиносиро бевосита мушоҳида намудан аз имкон берун аст; дар бораи онҳо тавассути хосиятҳои ғайримустақим, андешаронии назариявӣ ва зоҳиршавии онҳо дар рӯйи Замин хулоса кардан мумкин аст. Бо ин сабаб заминпӯёшиносӣ бо илмҳои геофизика, геокимиё, сангшиносӣ ва тектоника робитаи наздик дошта, ба қонунҳои физика ва кимиё такя менамояд. Илми заминпӯёшиносӣ ба бахшҳои гуногун: динамикаи ҳастаӣ, динамикаи мантия, динамикаи литосфера, динамикаи ҳидросфера, динамикаи атмосфера ва динамикаи фазои атрофи замин тақсим мешавад. Ҳар бахши номбурдаро илмҳои мухталиф (мас., динамикаи равандҳои ҳидротермӣ, динамикаи минтақаҳои ковиш ва ғайра) меомӯзанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Добрецов Н. Л., Кирдяшкин А. заминпӯёшиносӣ, Кирдяшкин А. А. Глубинная геодинамика. Новосибирск: Гео, 2002. 373с.
* Батугин А. С. Геодинамическое районирование. Москва: МГГУ. 2003. ISBN 5-94999-007-2.
* Мехбалиев М. М. Опыт составления и картографо-статистический анализ карты геодинамической активности склонов (на примере ключевого участка Агричай) // Известия Русского географического общества. 2006. Т. 138, Вып. 6. С. 72-76.

## Пайвандҳо
* Лоиҳаи илмӣ — Геомеханика On-Line 

Гурӯҳ:Фаслҳои заминшиносӣ
Вулқон (сайёра)

**Вулқон** — сайёраи фаразии дар атрофи Офтоб ва дар дохили мадори Аторуд ҳаракаткунанда, ки дар охири қарни XIX мекофтанд. Ҳоло маълум аст, ки чунин сайёра вуҷуд надорад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Сайёраҳои фаразӣ
Гелиотехника

**Гелиотехника** (аз *гелио...* ва *техника*) — соҳаи техника ва қисми физика, ки бо усулҳои табдили энергияи тобиши Офтоб ба дигар навъҳои энергия сару кор дорад.

## Адабиёт
* Гелиотехника&nbsp;/ В. И. Ле­ле­ков&nbsp;// Восьмеричный путь&nbsp;— Германцы.&nbsp;— М.&nbsp;: Большая Российская энциклопедия, 2006.&nbsp;— С.&nbsp;509-510.&nbsp;— (Большая российская энциклопедия&nbsp;: [в 35 т.]&nbsp;/ гл. ред. Ю. С. Осипов&nbsp;; 2004—, т.&nbsp;6).&nbsp;— ISBN 5-85270-335-4.
* Гелиотехника // Казахстан. Национальная энциклопедия.&nbsp;— Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005.&nbsp;— Т.&nbsp;II.&nbsp;— ISBN 9965-9746-3-2.
* *Фа­рен­брух А., Бьюб Р.* Сол­неч­ные эле­мен­ты: тео­рия и экс­пе­ри­мент. М., 1987;
* *Ан­д­ре­ев В. М., Гри­ли­хес В. А., Ру­мян­цев В. Д.* Фо­то­элек­три­че­ское пре­об­ра­зо­ва­ние кон­цен­три­ро­ван­но­го сол­неч­но­го из­лу­че­ния. Л., 1989;
* *Твай­делл Дж., Уэйр А.* Во­зоб­нов­ляе­мые ис­точ­ни­ки энер­гии. М., 1990;
* *Лав­рус В. С.* Ис­точ­ни­ки энер­гии. М., 1997;
* *Ла­бун­цов Д. А.* Фи­зи­че­ские ос­но­вы энер­ге­ти­ки. М., 2000.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энергияи офтобӣ
Гелиосфера

right|thumb|300x300px|Унсурҳои гелиосфера
**Гелиосфера** — фазои атрофи Офтоб ки дар он боди офтобӣ нисбат ба фазои байниситоравӣ бартарӣ дорад. Гелиосфера то масофаҳои 40 - 50 в. а. тӯл мекашад. Радиуси онро мувозинати динамикии фишори боди офтобӣ ва фишори гази байниситоравию майдони магнитӣ муайян менамояд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* The and Solar Heliospheric Research Group at the University of Michigan 
* Observing objectives of NASA's Interstellar Probe .
* CNN: NASA: Voyager I enters solar system's ниҳоӣ frontier — 25 майи соли 2005
* ''New Scientist'': Voyager 1 reaches the edge of the solar system  — 25 майи соли 2005
* Surprises from the Edge of the Solar System — Voyager 1 Newest Findings as of September 2006
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Системаи офтобӣ
Гелиофизика

**Гелиофизика** (аз *гелио* ва *физика*) — физикаи Офтоб, бахши астрофизика аст, ки бо муаммоҳои физикии Офтоб сару кор дорад. Истифодаи методҳои таҳқиқотии тайфбинӣ, тайфшиносӣ, фотометрӣ, фотографӣ ва радиоастрономӣ имкон медиҳад, ки дар бораи ҳарорат, зичӣ, суръати ҳаракати мода дар атмосфераи Офтоб, дар бораи ангезиш ва иониши атомҳои унсурҳои кимиёвӣ, майдонҳои электрӣ ва магнитии Офтоб, ҳолат, андоза ва сохтори ташкилаҳои сатҳи он ва тағйирёбии ин параметрҳо вобаста аз вақт омӯхта шавад. Дар асоси истифодаи методҳои физикаи назариявӣ моделҳои физикии Офтоб ва ташкилаҳои он сохта мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Илм
Гурӯҳ:Физика
Комптон (гамма-расадхона)

Расадхонаи **Комптон** **Compton Gamma Ray Observatory** (**CGRO**) дуюм аз «Бузургтарин расадхона»-и NASA баъди телескопи Хаббл мебошад.

Расадхона барои харитасозӣ, тайфсанҷӣ, ба қайдгирӣ ва муайян намудани мавқеи манбаи гамма-нурҳо. Соли 1991 бо номи «Гамма-расадхона» ба фазои кайҳон бароварда шуд ва баъдан ба шарафи физик Артур Комптон (1892—1962) номгузорӣ гардид. Расадхона барои тартиб додани зичи манбаи гамма-нурҳо, боқимондаи ситораҳои фавқулнавъ, ситораҳои ОВ-асотсиатсияҳо, ҳастаи галактикаҳои фаъол, кашфи гамма-барстерҳо ва назардиди пурраи осмон истифода шудааст.
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* NASA Compton Gamma Ray Observatory site 
* NASA CGRO images 

Гурӯҳ:Гамма-астрономия
Гамма-астрономия

thumb|Харитаи пулсарҳо, сохташуда бино ба додаҳои ғамма-расадхонаи Fermi
**Гамма-астрономия** — фасли астрономия, ки объектҳо ва равандҳои кайҳониро аз рӯйи афканишоти электромагнитии дурушти ба онҳо хос — ғамма-тобиши энергияи фотонҳояш зиёда аз ~ 100 кэВ-ро (килоэлектронволт) меомӯзад.

Чунин фотонҳо, маъмулан, ҳангоми таъсири му-тақобилаи зарраҳои энергияашон бузург, ҳосил мешаванд. Ба ғамма-астрономия солҳои 50 садаи XX асоси назариявӣ гузошта шудааст. Гамма-астрономия имкон дод, ки таҳқиқи ғамма-тобиши кайҳонӣ чун усули нодири дар минтақаҳои дурдасти кайҳон ошкор сохтани зарраҳои бузургэнергия (протонҳо, электронҳо ва ғайра) корбаст гардад. Раванд ва шартҳои пайдоиши ғамма-тобиш ҳанӯз пурра омӯхта нашудаанд: бақайдгирии ғамма-тобиш ба чандин мушкилот мувоҷеҳ аст, зеро атмосфераи Замин дар баландии 30-50 км фотонҳои ғамма-тобишро пароканда сохтаву фурӯ бурда, барои ба сатҳи Замин расидани онҳо монеъ мегардад.

## Нигаред низ
* Гамма-лаппиш
* Астрономияи рентгенӣ
* Астрофизика

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Гамма-астрономия / О. Ф. Прилуцкий // Физика иктишофи: Little энсиклопедияи / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. қб.) ва ғ. — 2-е изд. — М. : Советская энсиклопедияи, 1986. — С. 203-206. — 70 000 экз.

## Эзоҳ
Абутайиби Сарахсӣ

**Абутайиби Сарахсӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 10).

## Зиндагинома
Аз шоирони давраи Сомониён. Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Дар тазкираҳо (масоли, «Маҷмаъ-ул-фусаҳо»-и Ҳидоят) намунаҳои ашъораш омадаанд. Абёти зерин аз ӯст:

::Эй подшоҳи рӯи замин, давр аз они туст,
::Андешаи тақаллуби даврон куну замон.
::Бехе нишон, ки давлати боқи-т бар диҳад,
::К-ин боғи умр, гоҳ баҳор асту гоҳ хазон.
::Чун ком ҷовидон мутасаввир намешавад,
::Хуррам касе, ки зинда кунад ном ҷовидон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Донишномаи Рӯдакӣ, ҷ. 1, Д., 2008.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Абутайиби Тоҳир

**Абутайиби Тоҳир** (*Абутайиб ибни Абдуллоҳ ибни Тоҳир*; 861, Марв — 913, Бухоро) — мусиқишинос, навозанда ва хонандаи форс-тоҷики даврони Сомониён.

## Зиндагинома
Аз донишмандони илми мусиқии аҳди Сомониён. Асосҳои амалӣ ва назариявии мусиқиро назди Абулаббоси Сарахсӣ (вафот 899), Аҳмади Сарахсӣ (вафот 901), Абулаббоси Бахтиёр (вафот 920) омӯхтааст. Дар омӯзишу тарғиби осори хаттии паҳлавӣ, шарҳу тафсири асарҳои донишмандони Юнони Қадим — Арасту, Афлотун, Никомах, Батлимус ва Уқлидус саҳми босазо гузоштааст. Асарҳои чанде аз ин мусиқидононро ба арабӣ тарҷума карда, ба онҳо шарҳу эзоҳ навиштааст.

## Осори мусиқӣ
Абутайиби Тоҳир оид ба мусиқӣ асарҳои мукаммали назариявӣ, аз ҷумла «Китоб-ул-одоб-ил-ғиноъ» ва «Китоб фӣ-н-нағам» навиштааст. ӯ дар ин асарҳояш мусиқиро чун илм ва санъат тафсир дода, оид бо созҳои мусиқӣ, ҷанбаҳои гуногуни созу овоз, комёбию норасоиҳои афкори мусиқишиносони Юнони Қадим нуқтаи назари худро баён намудааст. Бино ба гуфти Ибни Надим («Ал-Феҳрист») ва Ибни Усайбия («Уюн-ул-анбаъ») тарҷумаи «Қонунҳои мусиқӣ»-и Афлотун аз ҷониби Абутайиби Тоҳир аз ҷумлаи беҳтарин тарҷума ва тафсирҳо будааст. Абутайиби Тоҳир дар асарҳояш ба анъанаҳои таърихии афкори мусиқии мардуми эронинажод диққати махсус дода, мусиқии аҳди Сосониёнро аз саҳифаҳои бой ва рангини созу овоз шуморидааст. Хусусан дар асараш «Китоб фӣ-н-нағам» («Китоб оид ба сурудҳо») баробари тафсири таркиботи суруд, таронаҳои қадимии тоисломӣ ва замонаш, инчунин роҷеъ ба силсилаи «Хусравониёт», «Форсиёт», шаклҳои маъмули сарояндагии аҳди Сосониён «чома» («чакомак»), «транак» («тарона»), «патвожа», «паҳлавиёт» маълумоти мукаммал дода, онро ба ҳаёти мусиқии садаҳои 9 — 10 пайвастааст. Офаридаҳои Абутайиби Тоҳир ҳамчун сарчашмаи мӯътамади мусиқӣ эътироф шуда, дар ҳалли бисёр масъалаҳои созу овоз чун дастур кумак намудаанд. Аз ҷумла Абунасри Форобӣ дар «Китоб-ул-мусиқӣ-ал-кабир» аз онҳо баҳра бардоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов А., Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мксиқии замони Рӯдакӣ, Д., 2008.
Абутаммом Ҳабиб

**Абутаммом Ҳабиб  ибни Аус ат-Таи** (араб. أبو تمام حبيب بن أوس); 796  деҳаи Ҷосими назди Димишқ – 843, Мавсил) — шоири араб.

## Зиндагинома
Аз насрониён буд, вале ба дини ислом гаравид ва худро ба қабилаи Тай нисбат медод. Ба кишварҳои гуногуни араб – Шом, Миср, Ироқ сафар кардааст. Муддате дар хидмати дарбори халифа Муътасим буд.

 
## Ашъор
Аз Абутаммом Ҳабиб девони ашъор иборат аз қасидаҳо, марсияҳо, ҳаҷвияҳо боқӣ мондааст. Инчунин Абутаммом Ҳабиб чун гирдоварандаи намунаҳои ашъори шоирони пешазисломӣ ва исломии то замони Аббосиён маъруф аст. Осори гидовардаашро дар 7 тазкира ҷой додааст. Аз он ҷумла «Китоб-ул-ҳамоса» ва «Ихтиёр-уш-шуаро ал-фуҳул» – мунтахаби қасоиди шоирони давраи пешазисломӣ ва исломист, ки то замони мо расидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони араб
Абутоҳири Тарсусӣ

**Абутоҳир ибни Ҳасан иби Алӣ ибни Мӯсои Тарсусӣ** (; ) — достонсарои форс-тоҷик (асри 11).

## Зиндагинома
Дар баъзе сарчашмаҳо бо номи Тарсусӣ низ зикр шудааст. Абутоҳири Тартусӣ дар сарчашмаҳо муаллифи достонҳои «Абумуслимнома», «Қаҳрамоннома», «Искандарнома», «Қирони Ҳабашӣ», «Мусайибнома», «Қиссаи Ҷамшед», «Ҳушангнома», «Доробнома», «Айёрнома» ёд шудааст. Абутоҳири Тартусӣ достонҳояшро забонӣ гуфтааст, сипас онҳоро касони дигар ба шакли китоб даровардаанд. Бо вуҷуди он ки матни асарҳо навишта мешуданд, достонсароёни дигар онҳоро ҳамчунон забонӣ ҳикоят мекарданд. Аз рӯи матн ошкор кардани пайдоиши он асарҳо душвор аст. Дар ин сурат барои таъйини рӯзгори достонсаро маълумоти бавосита аҳамият пайдо мекунанд. Аз рӯи пешгуфтори достони туркии «Айёрнома» онро Абутоҳири Тартусӣ дар ҳузури Султон Маҳмуди Ғазнавӣ гуфтааст. Қиссаҳои боқимондаи Абутоҳири Тартусӣ гувоҳи истеъдоди баланди достонсароии ӯянд. ӯ ба достонсароёни пасина таъсири бузург гузоштааст. Онҳо аз сужетсозиву саҳнаороиву тасвирҳои ӯ, саргузаштҳои рангини айёрони ӯ фаровон истифода кардаанд.

## Осор
* Достони Бӯрондухт ва Искандар, Д., 1991;
* Абумуслимнома, Д., 1994.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Чиллаев К., Народный роман «Абу Муслим-наме», Д., 1985.
Абутоҳирхоҷаи Самарқандӣ

**Абутоҳирхоҷаи Самарқандӣ** (), **Мир Абутоҳир ибни Абусаиди Садри Самарқандӣ** () — ,  ва пизишки тоҷик.

## Осор
Аз Абутоҳирхоҷа асарҳои «Самария» «Ахлоқи Музаффарӣ» боқӣ мондаанд. Муҳимтарин асари таърихии Абутоҳирхоҷа китоби «Самария» аст, ки солҳои 30 асри XIX таълиф шудааст. Китоб аз муқаддима ва 11 боб иборат буда, воқеаҳои таърихии Самарқанд ва навоҳии атрофи он аз давраҳои қадим то замони зиндагии муаллифро дар бар гирифтааст. Дар бораи табиати шаҳр, фаслҳои сол, олами набототу ҳайвонот, кӯҳҳову дарёҳову чашмасорон, ёдгориҳои меъморӣ маълумоти пурарзиш медиҳад. Китоби «Ахлоқи Музаффарӣ» аз васфи пайғамбар (с), ҷаҳонбинию ахлоқи мусалмонон ва атвору одоби амир Музаффар иборат мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Муаррихон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Маъмар ибни Мусанно

**Абуъубайда Маъмар ибни Мусанно ат-Таймӣ** (; ) — муаррих, забоншинос, адабиётшинос,  ва и арабизабони эронитабор.

## Осори боқимонда
Дар ин бобати забону адабиёти арабӣ рисолаҳо доштааст, ки яке аз онҳо «Нақоизи Ҷарир ва Фараздақ» мебошад. Дар таърих ва насаби қабилаҳои араб, Қуръон ва ҳадис низ асарҳо навишта будааст, ки аксар аз байн рафтаанд. Дар маъхазҳои адабӣ 200 асари мансуб ба Абуубайда номбар шудаанд. Номи асарҳо, иқтибос аз онҳо дар китобҳои адабиётшиносони араб Ибни Қутайба, «Китоб-ул-ағонӣ»-и Абулфараҷи Исфаҳонӣ, Ибни Абурабиҳӣ (860—940), Ибни Асир (1160—1234) ва диг. вомехӯранд. Аз ин сарчашмаҳо бармеояд, ки Абуубайда бо аксар шоирон, нависандагон ва адабиётшиносони он давра шинос будааст ва дар бораи эҷодиёташон назари худро иброз доштааст. Абуубайда дар бораи 7 нафар шоире, ки муаллақот гуфта буданд, маълумот дода будааст, ки аз онҳо Абулфараҷи Исфаҳонӣ истифода кардааст. Абуубайда пайрави шуубия будааст. Дар айбу нуқси арабҳо рисолаи «Масолиб-ул-араб» ва дар фазилатҳои эрониён китоби «Фазоил-ул-фурс»-ро нигоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Фильштинский И. М., История арабской литературы, М., 1985.
Абутайиби Мусъабӣ

**Абутайиб Муҳаммад ибни Ҳотами Мусъабӣ ** (; ? — 942) — адиб, дабир, сиёсатмадор ва и дузабонаи тоҷики Хуросони Бузург дар аҳди Сомониён, соҳиби девони расоили Наср ибни Аҳмади Сомонӣ.

## Зиндагинома
Аз ишораҳову тавсифҳои сарчашмаҳои адабӣ (масоли, «Лубоб-ул-албоб»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ) бармеояд, ки шахси донишманд, соҳибмаърифат ва сиёсатмадор будааст. Аз шеъри дар васфи Рӯдакӣ сурудааш маълум мешавад, ки бо ин шоир дӯстӣ ва рафоқат доштааст. Бо шахсияти дигари бонуфузи дарбори Сомониён — Балъамӣ низ дӯст буд. Ҳамроҳи вай корҳои вазорат ва рисолати амир Насри II-ро иҷро мекардааст. Гардезӣ дар «Зайн-ул-ахбор» меорад, ки Абутайиби Масъабӣ маъзул шудани Балъамӣ (907) ва ба ҷойи ӯ омадани вазир Абуалии Ҷайҳониро намехост. Боре ба фармони амир мухолифат кард ва ба қатл расид.

## Ашъор
Абутайиби Масъабӣ шоири қасидасаро буд. Ба забонҳои форсии тоҷикӣ ва арабӣ шеър мегуфт. Ашъори арабиаш дар «Ятимат-уд-даҳр»-и Саолибӣ оварда шудаанд. Байти зерин намунае аз шеъри ӯст:
 
:: Ҷаҳоно, ҳамоно фусунию бодӣ,
:: Ки бар кас напоию бо кас насозӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Суҳайлӣ Ҷавҳаризода

**Суҳайлӣ Ҷавҳаризода** (5 октябри 1900, Ӯротеппа — 11 июли 1964) — , шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1935).

## Зиндагинома
Суҳайлӣ Ҷавҳаризода 5 октябри соли 1900 дар шаҳри Ӯротеппа (Истаравшан), дар хонадони шоири номӣ Зуфархон Ҷавҳарӣ (1860—1945) ба ҷаҳон омадааст. Солҳои аввали ҳаёти нав дар мактабҳо муаллимӣ, баъдан Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1925—1957 рӯзноманигор будааст. Солҳои охир муҳарририи Нашриёти давлатии Тоҷикистонро бар уҳда доштааст. 

11 июли соли 1964 аз олам даргузашт.
## Эҷодиёт
Соли 1933 маҷмӯаи аввалини ашъораш «Таронаи зафар», соли 1935 достонҳои «Камбағал» ва «Зафар», баъдан маҷмӯаҳои шеърии «Фатҳнома» (1936), «Тӯҳфа» (1937), «Гулдаста» (1939), «Бӯстон» (1940)-аш ба табъ расидаанд. Драмаи «Пионер Содиқ» соли 1939 чоп шудааст. Солҳои ҶБВ маҷмӯаи шеърҳои «Тӯҳфа ба қаҳрамонони Ватан» (1944) ва достони «Қувваи дӯстӣ» (1944)-ро пешниҳоди
хонандагон намудааст. Солҳои баъд зиёда аз бист маҷмӯаи шеърҳояш ба табъ раидаанд, ки «Баҳори Ватан» (1951), «Баҳори дӯстӣ» (1956), «Қисмати Карим» (1958) «Ҷӯянда-ёбанда» (1963), «Оинаи хандаҳо» (1965) ва ғ. аз он ҷумлаанд.
Чанд китобаш дар Маскав (ба русӣ) чоп шудааст. Шеъру достонҳои алоҳидаи А. Пушкин, М. Лермонтов, Н. Некрасов, И. Крилов, К. Чуковский, А. Барторо ба тоҷикӣ гардондааст.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Абуъубайди Ҷузҷонӣ

**Абуъубайдуллоҳ Абдулвоҳид ибни Муҳаммади Ҷузҷонӣ** (; ) — нависанда, шогирд ва шарҳдиҳандаи осори Ибни Сино.

## Зиндагинома
Ӯ дар дар Ҷузҷон ба дунё омадаву то поёни умри устодаш дар хидмати ӯ зист.

Соли 1012 ҳангоми мусофирати Ибни Сино аз Деҳистон ба Гургон бо ӯ ошноӣ пайдо намуд ва то охири умри устодаш ӯро ҳамроҳӣ кард. ӯ ҳар рӯз назди Шайхурраис китоби «Ал-Маҷастӣ»-ро қироат мекард ва Ибни Сино рисолаи «Ал-Мухтасар-ул-авсат»-ро дар Гургон ба вай имло менамуд. Вақте Ибни Сино дар Исфаҳон бо дастури Алоуддавла хост, ки расади кавокиб ва зичи ҷадиде тадвин кунад, Абуубайди Ҷузҷонӣ таҳияи абзору олоти ин корро ба уҳда гирифт ва санъатгаронро ба кор қабул кард. Бо исрори Абуубайди Ҷузҷонӣ «Китоб-уш-шифо» навишта шуд. Абуубайди Ҷузҷонӣ муқаддимае ба «Китоб-уш-шифо» навишт. ӯ баъди марги устодаш бахши риёзии китоби «Китоб-ун-наҷот»-ро таҳия кард ва ба он китоб афзуд. Бахши мусиқӣ ва риёзиёти «Донишномаи»-и Ибни Сино ва тарҷимаву талхиси бахши риёзиёти осори дигари Шайхурраис низ ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Абуубайди Ҷузҷонӣ пас аз марги устодаш рӯйхати пурраи асарҳои Абӯалии Синоро тартиб дода, ӯро, ки худи Сино оғоз намуда буд, ба анҷом расонид. Ин рисола ягона манбаи эътимодбахш оид ба ҳаёт ва фаъолияти Ибни Сино. Аз зиндагии Абуубайди Ҷузҷонӣ пас аз марги устодаш низ иттилооте дар даст нест. Таълифоти Абуубайди Ҷузҷонӣ асосан ба шарҳи ҳол ва тавсифи осори Ибни Сино тааллуқ дорад. «Рисолаи саргузашт», "Шарҳи «Қасидаи айния», "Шарҳи «Ал-қонун фи-тиб», «Китоб-ул-ҳайвон», «Ҳай ибни Яқзон», «Дебоча»-и «Китоб-ун-наҷот», "Шарҳи қиссаи "Шарҳи қиссаи «Саломон ва Абсол» аз ин ҷумлаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Султонов. М., Аҳамияти рисолаи саргузашт дар омӯзиши аҳвол ва осори Ибни Сино. Д., 1980;
* Муин Муҳаммад. Муқаддима бар илоҳиёти Донишномаи Аълоӣ, Т., 1331;
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ. 5, Т., 1383.
Наъимҷон Ғиёсов

**Наъимҷон Ғиёсов** (Тав. 5.10.1911, гуз. Гӯри Мири шаҳри Самарқанд – ваф. 22.09.1968, шаҳри Душанбе) — ҳунарпешаи театр ва синамо. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1947).
 
## Зиндагинома
Наъимҷон Ғиёсов баъди хатми мактаби миёнаи ш. Самарқанд (1930) муаллими мактаби миёнаи №16 ш. Самарқанд (1930- 1931), инструктори шуъбаи маорифи н. Марҳамати вилояти Андиҷон (1931- 1932). С. 1932 инструктори калони шуъбаи маорифи н. Ҳисори Тоҷикистон ва баъд мудири шуъбаи маорифи  н. Шаҳритус таъйин шудааст (1933-1934). Аз соли 1934 то охири умр – ҳунарпешаи Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ  буд. 
## Эҷодиёт
Дар давоми 34 соли фаъолияти эҷодиаш дар саҳнаи театри номбурда бештар аз 100 симои ҷолиб офаридааст. Нақшҳои Соҳибдодхоҳ («Калтакдорони сурх»-и С. Улуғзода, 1941), раис Наъимов («Саодат»-и С. Саидмуродов ва М. Рабиев, 1948), Дож («Отелло»-и У. Шекспир, 1939, 1948, 1963), Ҷалолуддин («А. Навоӣ»-и А. Ӯйғун ва И. Султонов, 1949), Савин («Шаҳри ман»-и М. Миршакар, 1952), Эскалшоҳ («Ромео ва Ҷулйетта»-и У. Шекспир, 1953), Сергей («Номус»-и А. Шервонзода, 1953), граф Албофорита («Соҳиби меҳмонҳона»-и К. Голдони, 1954), вазир («Афсонаи ишқ»-и Н. Ҳикмат, 1954), полковник Кутов («Любов Яровая»-и К. Тренёв, 1955), оқсаққол («Дохунда»-и Ҷ. Икромӣ, 1957), Наср («Рӯдакӣ»-и С. Улуғзода, 1958), Холбӯтаев («Тӯй»-и С. Ғанӣ, 1960), Еримеев («Табаддуллот»-и Б. Лавренёв, 1961), Набӣ Полвон («Тарма»-и К. Носиров, 1961), Муров («Гунаҳкорони бегуноҳ»-и А. Островский, 1962), док. Силвио («Хизматгори ду хоҷа»-и К. Голдони, 1964) ва ғ. Дар кинои тоҷик, киностудияи “Тоҷикфилм” низ як қатор нақшҳои ҷолиб офаридааст: полковник («Дохунда», 1955), раиси колхоз («Дӯсти ман Нарӯзов», 1957), падари Лайлӣ («Лайлӣ ва Маҷнун», 1961) ва диг. Иштирокдори Даҳаҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1941, 1957). Бо чандин Грам. Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Абуусмон Саид

**Абуусмон Саид ибни Мусаҷҷаҳ** (? — 720, Димишқ) — мусиқишинос ва ҳофизи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ӯро ҳоким Абдуллоҳ Ибни Забир ҳамроҳи ғуломон аз Ироқ оварда буд, Абуусмон Саид дар баробари иштирок дар тармими Каъба суруду оҳангҳои ҳамкорони форсашро омӯхта, лаёқати хуби ҳунарварӣ пайдо кард ва баъд барои истеъдоди баланди ҳунарвариаш аз ғуломӣ озод шуда, баҳри такмили маҳорат ба Эрон мусофират намуд. ӯ навохтани созҳои гуногуни мусиқӣ ва назарияи мусиқии Эронро ба дараҷаи аъло аз худ кард. Пас аз чанде ба Ҳиҷоз баргашта, алҳони арабиро ба сабки эронӣ тартиб дод. Бино ба маълумоти мусиқидонони замонаш Абуусмон Саид дар овозхонӣ ханҷараи довудӣ дошта, мусиқии арабро зимни оҳангҳои эронӣ ва румӣ такмил додааст. Абуусмон Саид дар Мадина аввалин мадрасаи мусиқиро бунёд кардааст, ки шогирдонаш сабки ӯро сартосари кишварҳои арабӣ ҷорӣ намудаанд. Вале пас аз чанде ин мадраса бо иғвои уламои мутаассиб барҳам хӯрдааст. Исҳоқи Мавсилӣ ба фаъолияти Абуусмон Саид баҳои баланд дода, ӯро нахустин касе медонад, ки «мусиқии форсро ба Макка овардааст». Мусиқидони бузург Алӣ ибни Ҳошим Абуусмон Саидро нахустин касе шуморидааст, ки мусиқии арабро ба сабки эрониҳо маъмул намудааст. Абулфараҷи Исфаҳонӣ дар «Китоб-ул-ағонӣ» Абуусмон Саидро поягузори оҳангҳои арабии баъд аз ислом донистааст. Абуусмон Саид охирҳои умр ба Димишқ рафта, ба дарбори халифаи Умавиён роҳ ёфт. Суруду оҳангҳои таснифкардаи ӯ минбаъд байни хонандагону навозандагон маъмул будаанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқишиносони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Сарояндагон аз рӯи алифбо
Абулфазл Муҳаммади Самарқандӣ

**Абулфазл Муҳаммад ибни Абдуҷалил ибни Абдулмалик ибни Ҳайдари Самарқандӣ** () —  ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷики қарни XII, шогирди Умар ибни Муҳаммади Насафӣ.

## Зиндагинома
Абулфазл соли 1223 мухтасари ин китобро бо номи «Кандияи хурд» ба забони форсӣ тарҷума намудааст. Дастхати ин китоб зери рақами 73 дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. маҳфуз аст. Дар ин асар дар бораи географияи Самарқанд ва атрофии он, тафсирҳое дар бораи зиндагии пеш аз ислом, воқеаҳои забти Самарқанд аз тарафи арабҳо, воситаҳои обёрӣ, вазъи сохтмонҳо, таърихи масҷидҳо, мазорҳо ва дигар амокини муқаддаси Самарқанд ва қисман Бухоро, дар бораи ашхоси бузург ва мадфани онҳо, суннати зиёрати маконҳои муқаддас ва амсоли онҳо маълумоти арзишманде оварда шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуҳайёни Тавҳидӣ

**Абуҳайён Алӣ ибни Муҳаммад ибни Аббоси Тавҳидии Шерозӣ** (тақрибан 923 — тақрибан 1010) — файласуф, фақеҳ, адиб, мутасаввиф ва наҳвии форсу тоҷик.

## Зиндагинома
Қисми зиёди ҳаёташ дар Бағдод гузашта, он ҷо наҳвро аз Абусаиди Сайрафӣ ва Алӣ ибни Исои Румонӣ, фиқҳи шофеиро аз Абуҳомиди Марвазӣ ва Абубакри Шофеӣ, фалсафаро аз Абусулаймони Мантиқӣ ва Яҳё ибни Адо омӯхт. Барои ақоиди зиндиқиаш аз Бағдод ронда шуд. Вале охирҳои умраш ба Бағдод баргашта, ҳаёти худро бо бечорагиву қашшоқӣ гузаронида, ба тариқи эътироз аз замона китобхонаашро оташ задааст. Ёқути Ҳамавӣ дар «Мӯъҷам-ул-удабо» дар бораи Абуҳайёни Тавҳидӣ зикр кардааст, ки ӯ дар ҳамаи улуми замона — наҳву луғат, шеъру адаб, фиқҳу калом чирадаст буд, фалсафаю ирфонро хуб медонист ва дар балоғат ҳамто надошт. Ибни Ҷавзӣ дар «Талбиси иблис» номи Абуҳайёни Тавҳидиро дар қатори Ибни Ровандӣ ва Абулаълои Мааррӣ ёдовар шудааст.

## Осори илмӣ
Абуҳайёни Тавҳидӣ оид ба масъалаҳои мухталифи илми замонааш осори бисёре таълиф кардааст, ки мутаассифона қисми ночизи онҳо то замони мо расидаанд. Номгӯи мухтасари таълифоти Абуҳайёни Тавҳидӣ, ки Ёқути Ҳамавӣ дар асараш зикр кардааст, чунинанд: «Ал-муҳозарот ва-л-мунозарот», «Ал-имтоъ ва-л-муонаса», «Ал-басоир ва з-захоир», «Тақриз-ул-Ҷоҳиз», «Ас-садиқ ва-с-садоқат», «Масолиб-ул-вазирайн», «Ишорат-ул-илоҳия», «Ал-муқобасот» ва ғайра Ақидаҳои фалсафии Абуҳайёни Тавҳидӣ танҳо аз тадқиқу таҳлили андешаҳои мутафаккирони пешину муосираш иборат набуда, балки ҷавоб ба саволҳои шогирдону мусоҳибонаш оид ба масъалаҳои мухталифи фалсафӣ мебошанд. Таҳлили асарҳояш нишон медиҳад, ки ӯ масъалаҳои нафс, такомули нафси инсонӣ, дарки ҳақиқат ва манфиати он, ҳаракати ҷисм дар олами кавну фасод, навъҳои гуногуни онро баррасӣ кардааст. Хидмати дигари Абуҳайёни Тавҳидӣ дар фалсафа гирд овардани ақоиди мухталифи мутафаккирони муосираш мебошад, ки дар суҳбату маҷлисҳо иброз доштаанд. Абуҳайёни Тавҳидӣ дар масъалаҳои мантиқу наҳв дар «Ал-басоир ва-з-захоир» ва «Ал-имтоъ ва-л-муонаса» фикрҳои ҷолиб дорад. Абуҳайёни Тавҳидӣ дар масъалаҳои фиқҳу калом ва ахлоқ низ фикру андешаҳои худро дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Файласуфони мусулмон
Wikipedia Zero

right|thumb|300x300px|Логотипи лоиҳаи «Wikipedia Zero».
**Wikipedia Zero** — лоиҳаи бунёди Викимедиа, ки мақсади он таъмин намудани дастрасии ройгони Википедия тавассути дастгоҳҳои интернети ҳамроҳ мебошад. Мақсади асосии лоиҳа аз як тараф шикастани монеаҳо байни донишҳои ройгон ва аз тарафи дигар, арзиши дастрасӣ ба ин донишҳо мебошад. 

## Густариши лоиҳа, дар августи соли 2014

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

*  дар сомонаи бунёди Викимедиа

## Нигаред
* Вапедия

Гурӯҳ:Википедиа
Бадеҳасозӣ

**Бадеҳасозӣ**, **импровизатсия** (, , аз  — ғайричашмдошт, ногаҳон) — бадоҳатан эҷод намудани ягон шакли асари бадеӣ. Импровизатсия бештар ба санъати шеъргӯӣ, мусиқӣ, рақс ва театр мансуб аст. Импровизатсия маҳсули истеъдод ва маҳорати шахс буда, ҳамчун шакли тафаккури бадеӣ дар ҷараёни кори эҷодӣ тавлид мегардад.

## Пайдоиш
Пайдоиши импровизатсия дар санъати касбӣ аз эҷодиёти шифоҳии мардум маншаъ мегирад. Аз қадим дар байни тамоми халқҳои ҷаҳон бадеҳагуён машҳур буданд (аэдҳои Юнони Қадим, шпилманҳои Аврупои Ғарбӣ, ровиёни рус, кабзарҳои украин, оқинҳои қазоқу манассароёни қирғиз ва гӯрғулисароёну аксиягӯйҳо, шуъбадабозону лӯхтакбозони тоҷик).

## Бадеҳасозӣ дар мусиқӣ ва шеър
Дар санъати касбӣ импровизатсия асосан дар мусиқӣ ва шеър ба назар мерасад. Қариб ҳамаи шоирони машҳури олам бадоҳатан шеър гуфтаанд. Импровизатсияи мусиқии касбӣ бо таъсири импровизатсияи мардумӣ ташаккул ёфта, хусусияти онро дар худ таҷассум сохтааст. Шаклҳои импровизатсия дар Аврупо нахуст бо мусиқии динӣ алоқаманд буд. Импровизатсия дар асрҳои 16–18 дар песаҳои созӣ ва овозӣ (опера) роҳ ёфт, аммо тадриҷан асарҳои мусиқӣ мураккаб гардида, шаклу тарзҳои иҷрои онҳо низ мушкил шуданд. Ин ҳолат сабаби сабти дақиқи нотавии асарҳои мусиқӣ гардид, ки ин тағйирот доираи бадоҳатан эҷоду иҷро намуданро танг намуд. Бо вуҷуди ин, импровизатсия дар эҷодиёти оҳангсозону мутрибони маъруф: Л. Бетховен, И. Паганини, Ф. Лист, Ф. Шопен ва дигарон ҷой дошт ва дар ин давра ҳатто як силсила жанрҳои мусиқӣ, ки бо импровизатсия алоқамандӣ доштанд, номи импровизатсияро гирифтанд: «Экспромт», «Фантазия», «Прелюдия» ва ғайра. Импровизатсия дар кишварҳои Шарқ ба рақсҳои касбӣ низ ворид шудааст. Дар санъати театрӣ импровизатсия хосси ҳунарпешаҳои соҳибистеъдодест, ки ҳангоми намоиш бе тайёрии пешакӣ мувофиқи мазмуни сенария, аз рӯи тақозои ҳолати воқеа моҳирона эҷод менамоянд. Импровизатсия дар мусиқии тоҷик чун қисми таркибии мусиқии шифоҳӣ (эпоси қаҳрамонии «Гӯрғӯлӣ», сурудҳои мавсимию маросимӣ, ҷашнӣ ва ғайра) маъмул аст. Импровизатсия бештар дар суруду рақсҳои ошиқона, ҷашнӣ ва маросимӣ зоҳир мегардад.

## Нигаред низ
* Бадеҳа
## Адабиёт
* Музыкальная энциклопедия. Т. 2. М., 1974;
* Мальцев С. М. О психологии музыкальной импровизации. М., 1991.
* *McGee T.J.* Improvisation in the arts of the Middle Ages and Renaissance. Kalamazoo, Mich.: Medieval Institute Publications, Western Michigan University, 2003.
Вояҷер-1

right|thumb|300x300px|Мавқеи барномаи «Вояҷер» дар соли 2009
**«Вояҷер-1»** () — яке аз ҷуфти зондҳои сайёравии монанд ба ҳамдигар буда, соли 1977 ИМА ба кайҳон сар додааст.

Лоиҳа дар мавриди наздик будани сайёраҳои азим (Муштарӣ, Зуҳал, Уран ва Нептун) гузаронида шуд. Ҳарду дастгоҳҳои кайҳонӣ имкони таҳқиқи чор сайёраҳои азим, системаи радифҳо ва фазои атрофи онҳоро дошт. Ба воситаи онҳо ҷирмҳои зиёди кайҳонӣ кашф гардида, ба Замин маълумот ва тасвирҳои зиёд фиристода шуд. Асбобҳо аз ду гурӯҳ иборат буданд. Қисми аввал барои таҳқиқи муҳити атрофи мадори ҳаракат – майдони магнитӣ, зарраҳои зарядноки энергияашон паст, нурҳои кайҳонӣ ва тавсифоти плазма истифода шуд. Гурӯҳи дуюми асбобҳо аз фотокамераҳои фарохзовия (3°) ва фотокамера барои гирифтани тасвирҳои калон (0,4°), интерферометр барои таҳлили афканиши инфрасурхи атмосфераи сайёраҳо, спектрометри ултрабунафш, дедектори радиоафканиши магнитосфераи сайёраҳо, фотоқутбиятсанҷ барои чен намудани интенсивият ва қутбияти рӯшноӣ иборат буд. Дастгоҳ ба Муштарӣ ва радифони он (Ио ва Каллисто) наздик шуд, аз назди Зуҳал ва радифҳои он – Титан, Рея ва Мимас гузашта, Системаи офтобиро тарк намуда ба фазои байниситоравӣ дохил шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* (англ.)
* Изображение «Вояджера-1» получено с помощью  

Гурӯҳ:Барномаи «Вояҷер»
Абуҳанифаи Динаварӣ

**Абуҳанифа Аҳмад ибни Довуд ибни Вананди Динаварӣ** () — , ҳайатшинос, набототшинос, файласуф, муаррих, адиб ва луғатшиноси маъруфи форс-тоҷик..

## Зиндагинома
Бештари ҳаёт ва фаъолияти Абуҳанифаи Динаварӣ дар Динавар ва Исфаҳон гузаштааст. Дар Исфаҳон, аз мавзее, ки Абуҳанифаи Динаварӣ мушоҳидаҳои ситорашиносиро анҷом медод, дертар Абдурраҳмони Суфӣ дидан кардааст.

## Осори илмӣ
Рисолаҳои зерини Абуҳанифаи Динаварӣ дар сарчашмаҳо вомехӯранд: «Китоб ал-ҷабр ва-л-муқобала» («Китоб дар ҷабру муқобала»), «Китоб ат-тахт фӣ ҳисоб-ул-ҳинд» («Китоб дар бораи тахта ва ҳисоби ҳиндӣ»), «Китоб ан-наводир-ил-ҷабр» («Китоб дар бораи нодириҳои алҷабр»), «Китоб-ул-васайа» («Китоби васият»), «Китоб-ул-ҳисоб-уд-давр» («Китоб дар бораи ҳисоби давра»), «Китоб-ул-кусуф» («Китоб дар бораи гирифти Офтоб»), «Китоб ал-азмина ва-л-амкина» («Китоб дар бораи замон ва макон»), «Китоб ун-набот» («Китоб дар бораи наботот»), «Китоб-ул-ахбор-ит-тивол» («Китоб дар бораи ахбори дароз»). «Китоб-уш-шеър ва-ш-шуаро» ва «Китоб-ул-фасоҳат» аз ҷумлаи таълифоти адабии ӯст. Абуҳанифаи Динаварӣ дар асари бисёрҷилдаи худ «Китоб-ун-набот» миқдори зиёди ашъори шоирони арабро роҷеъ ба гиёҳҳо дохил кардааст. «Китоб-ул-ахбор-ит-тивол»-и ӯ яке аз намунаҳои барҷастаи насри классикии араб буда, то замони мо пурра расидааст. Матни онро соли 1888 олими рус В. Ф. Гиргас дар Лейден ба табъ расонида буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони форсу тоҷик
Спутник-1

thumb|Як намуди Спутник-1
**«Спу́тник-1»** — нахустин моҳвораи фазоии ҷаҳон буд ки дар таърихи 4 октябри соли 1957 тавассути Иттиҳодияи Ҷамоҳири Шӯравӣ аз пойгоҳи фазоии Байконур ба мадори замин партоб шуд. Партоби Спутник-1 ба мадори замин оғозгари Асри фазо ва Мусобиқаи фазоӣ  ва Ҷанги Сард буд.

## Манбаъ
Аз Википедиаи порсӣ
Абуҳафси Кабир

**Абуҳафс Аҳмад ибни Ҳафс ибни Забарқон ибни Абдуллоҳ** (; 767, Бухоро — 832, ҳамонҷо) — фақеҳ ва алломаи ҳанафимазҳаби форс-тоҷик

## Зиндагинома
Зуҳду тақво, дониш ва маъруфияти ӯ дар илмҳои замонаш ба андозае воло будааст, ки дар олами Ислом аз баракати ӯ Бухоро унвони ифтихории «Қуббат-ул-Ислом»-ро гирифтааст. Ҳамчунин яке аз дарвозаҳои Бухорои ҳамон давр ба муҷиби дар шафати он қарор доштани хонаи Абуҳафс Аҳмад номи «Ҳамроҳ»-ро гирифта будааст, зеро мардум барои ҷустани ҳақиқат ва ҳалли масоили умдатарин назди ӯ меомадаанд (Бартолд). Муаллифи «Таърихи Бухоро» Наршахӣ аз рӯзгори Абуҳафс Аҳмад ривоёти аҷиберо овардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳамроҳбоев Н., Абуҳафс Аҳмад, Донишномаи Сомониён, ҷ. 1, Х., 2008.
Абуҳафси Суғдӣ

**Абуҳафс Ҳаким писари Аҳваси Суғдӣ** ( — ; ? — 832) — луғатнавис ва мусиқидон ва аз аввалин они порсӣгӯи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар «Ал-Муъҷам»-и Шамси Қайси Розӣ, «Маҷмаъ-ул-фусаҳо»-и Ризоқулихони Ҳидоят, рисолаи дар илми мусиқӣ нигоштаи Абунасри Форобӣ, «Таърихи Бухоро»-и Наршахӣ ва ғайра Абуҳафси Суғдӣ чун нахустин шоир дар адабиёти форс-тоҷик, луғатшинос ва мусиқидон ёд шудааст.

## Осори боқимонда
Аз осори бадеиаш то ҳол 2 байт дастрас гардидааст:

Асари дар луғат таълифшудаи Абуҳафси Суғдӣ фарҳанги тафсири форсии дарӣ будааст, ки то ҳол дастраси муҳаққиқон нагардидааст. Вале дар осори луғатнигорӣ (лексикографӣ)-и баъди садаи X ба ин асар ишораҳои зиёде мавҷуданд. Дар илм он «Фарҳанги Абуҳафс» ё «Рисолаи Абуҳафси Суғдӣ» ном гирифтааст. Абуҳафси Суғдӣ мусиқидон низ будааст. Асбоби мусиқӣ — шоҳрӯд аз ихтироъоти ӯ мебошад.

## Адабиёт
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958;
* Афсаҳзод А., Одамушшуаро Рӯдакӣ, Д., 2003;
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Д., 2007;
* Аҳвол ва ашъори шоирони бедевони қарнҳои 3 — 5 ҳ. қ., Т., 1370 ҳ. ш.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Абуалии Балхӣ

**Абуалии Балхӣ** (*Абуалӣ Муҳаммад ибни Аҳмад*, 935, Хоразм - 993 Нишопур) — шоир ва донишманди арабизабони тоҷик.

## Зиндагинома
Падараш аз хоразмиён, модараш хоҳари муаррихи маъруф Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ (839 – 923) будааст, аз ин рӯ ба вай лақаби Табархазӣ дода буданд. Бо мақсади омӯзиши амиқи улуми замон ва сайру саёҳат дар ҷавонӣ ба Ироқ, Сурия, Ҳалаб ва дигар кишварҳо сафар карда, бо донишмандону адибони он ҷойҳо вохӯрдааст. Пас аз сафарҳо ба Бухоро омада, ба хидмати дарбори Сомониён ворид шуд ва бо вазири Сомониён Абуалии Балъамӣ робитаи дӯстӣ барқарор намуд. Пас аз муддате ба Систону Шероз сафар кард; аз он ҷо ба Нишопур омад ва ба кори таълиму тадрис машғул шуд. Бо хонадони Бувайҳиён (ҳукмронӣ 935 – 1055) наздикӣ дошт, аз ин рӯ, ба таъқиботи вазири Сомониён Абулҳусайни Утбӣ (солҳои вазирӣ 977 – 986) гирифтор шуд ва ба ҷониби Исфаҳон назди Соҳиб ибни Аббод рафт. Пас аз вафоти Утбӣ боз ба Нишопур баргашт. Аз Абубакри Хоразмӣ маҷмӯае бо номи «Расоил» ва девони ашъор боқӣ мондааст. Дар «Расоил» номаҳои ба ашхоси гуногун навиштаи Абубакри Хоразмӣ фароҳам омадаанд. Онҳо барои омӯхтани таърих ва хусусиятҳои насри бадеии садаи X аҳамияти калон доранд. «Расоил» дар Истанбул ва Бамбай ба табъ расидааст. Дар девони ашъори Абубакри Хоразмӣ қасидаҳо, ғазалҳо, марсияҳо, ҳаҷвияҳо ва ғайра ҷамъоварӣ шудаанд. Абубакри Хоразмӣ дар ашъори ҳаҷвиаш баъзе ходимони давлат, халифаҳои Аббосиён, ашхоси коҳилу муфтхӯрро мазаммат кардааст. Шоир хонандаашро ба азму субот, дурӣ ҷустан аз дӯстони риёиву рафтори ношоиста даъват менамояд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдуллаев И., Поэзия на арабском языке в Средней Азии и Хорасане X – начала XI веков, Ташкент, 1984.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Ибни Ҳайсам

**Абуалӣ Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Ҳайсами Басрӣ** (, номвар ба **Ибни Ҳайсам**; 965, Басра — 1039, Қоҳира) — аз бузургтарин он ва беҳтарин и мусулмони араб[4] буд. Ӯ аввалин донишманди физики нур дар ҷаҳон аст, ки дар заминаи шинохти нур ва қонунҳои шикасту бозтоби он нақши муҳимме ифо кардааст.

## Зиндагинома
Доир ба соҳаҳои гуногуни табийёт, риёзиёт, тиб ва фалсафа асарҳо таълиф кардааст. «Китоб-ул-манозир» («Оптика») ном асари ӯ соли 1572 бори нахуст ба забони лотинӣ тарҷума шуд. Маълумоте, ки доир ба сохти чашм додааст, ба ақидаҳои илми муосир наздиканд. Ақидаи ӯ дар бораи бо ду чашм дидан ва интиҳо доштани суръати рӯшноӣ ҷолиби диққатанд. Абуалии Басрӣ инъикос ва шикасти рӯшноиро дар муҳитҳои гуногун тадқиқ ва ба зичии муҳит вобаста будани нишондиҳандаи шикастро муайян намуд. Инчунин кӯшиш кард, ки давомоти шафақро ба ҳисоб гирифта, дар асоси он баландии атмосфераи заминро муайян кунад. Абуалии Басрӣ дар «Китоб-уш-шарҳ мусодарат китоб-ил-Уқлидус фӣ-л-Усул» (Шарҳи муқаддимаи «Усул»-и Уқлидус) муқаддамоти (постулатҳои) Уқлидусро таҳлил ва масъалаи хатҳои мувозиро тадқиқ намуд. Чунончи, ӯ нишон дод, ки ду хати рости ҳамбур ба як хати рост мувозӣ шуда наметавонанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абуҳафси Нишопурӣ

**Абуҳафс Амру ибни Салама Ҳаддоди Нишопурӣ** (; ? — Курдобод, Нишопур — 879, ҳамон ҷо) — муҳаддис, сӯфӣ ва ориф, аз бузургони тариқати маломатия ва уламои аҳли суннату ҷамоати Хуросон.

## Зиндагинома
Шуғли асосиаш оҳангарӣ будааст ва аз ин рӯ, бо лақаби «Ҳаддод» машҳур шудааст. Бино ба маълумоти «Тазкират-ул-авлиё» Абуҳафси Ҳаддод дар зӯҳду риёзат, каромат ва муруввату футувват дасти тавоно доштааст. Баъзеҳо Абуҳафси Ҳаддодро суфии зоҳид номидаанд. Дар берун аз либоси пашмина пӯшидан, ки хоси суфиён буд, ибо мекард, вале дар хона бо либос ва қабои пашмина мегашт. Абуҳафси Ҳаддодро дар адабиёти суфия дар сафи нахустин пайравони маломатӣ қарор додаанд. Дар таълимоташ бештар пойбанди шариат буд ва таъкид мекард, ки солик ҳамвора аҳволу афъоли худро бо китобу суннат бисанҷад. Баъзе аз манбаъҳои тасаввуфӣ мулоқоти ӯро бо Боязиди Бистомӣ дар Бағдод зикр намудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳаҷвирӣ Алӣ ибни Усмон. Кашф-ул-маҳҷуб. Бо кӯшиши В. Жуковский, Т., 1979;
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ. 5, Т., 1383.
Шуҳрат Мамадҷонов

**Шӯҳрат Аҳмадҷонович Мамадҷонов** (16 марти 1970, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — футболбози шӯравӣ ва Тоҷикистон, мураббӣ.

## Зиндагинома
Ба футбол аз 9 солагӣ машӯул шудааст, 1-умини мураббаш — Степан Константинович Бурлачко. Дар соли 1982 Бурлачко ба «Хосилот» даъват мешавад ва ӯ  ба худ бозигарони наврасро, ки дар мусобиқоти шаҳри Душанбе баромад мекарданд, бо худ мегирад.

## Дастовардҳо
* Қаҳрамони Тоҷикистон 1992
* Қаҳрамони Ӯзбекистон 1997
* Барандаи Ҷоми Тоҷикистон 1992

## Оила
Оиладор. Духтараш Азиза (тав. 1995) гимнастикаи бадеиро ба таври ҳирфаӣ омод шуда, қаҳрамони Осиё оид ба гимнастикаи бадеӣ дар байни наврасон мебошад, писар Азамат — бозигари дастаи футболи  «Пахтакор» ва мунтахаби ҷавонони Ӯзбекистон аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Таҳмина (мазмунҳо)

**[[Таҳмина]]** — қаҳрамони асари Шоҳнома.

## Одамон
* Таҳмина (ном)

## Ҷойҳо
### Эрон
* Таҳмина, Нахлистон Рурал<sup>en</sup>
 
## Фароғат
### Филм
* Таҳмина (филм)<sup>ru</sup>
Абуҳомиди Турка

**Абуҳомиди Турка**  (*Садриддин Абуҳомид Муҳаммад Турка* ; соли таваллуд ва вафот номаълум) — донишманд ва шоири тоҷик (асри 14).

## Зиндагинома
Асосгузори Оли Турка – хонадони хуҷандиён, ки дар Исфаҳон зиндагӣ ва фаъолият мекарданд. Бо сабабҳои номаълум дар синни камолот ба Исфаҳон ҳиҷрат кард. Бо ҳукмронону адибону донишмандон Ғозонхон, Султонмуҳаммади Харбанда ва диг. шиносоӣ ва мукотиба дошт. Мувофиқи маълумоти наберааш Соинуддин Алӣ ибни Муҳаммад ибни Муҳаммад, бобояш таълифоти зиёде дар фалсафаву ирфон, аз қабили «Ҳикмат-ул-маниъа», «Ҳикмат-ур-Рашидия» (ба Рашидуддини Фазлулоҳ бахшида шуда буд), «Рисола дар вуҷуди мутлақ», «Китоб-ул-эътимод-ил-кабир» ва ғайра доштааст. Дар силки орифон дохил гардида буд ва дар ин бобоат низ китобҳову рисолаҳо доштааст. Ба замми ин таълифот, ӯ шеър низ мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т., 1344 ҳ. ш.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Абуҳотими Сиҷистонӣ

**Абуҳотим Саҳл ибни Муҳаммад ибни Усмон ибни Язиди Сиҷистонӣ** (; ? — 869) — забоншинос, муаррих, муҳаддис, шоир арӯздони арабинависи эронитабор, яке аз шогирдони Муҳаммад Ҷарири Табарӣ, аз намояндагони ҷунбиши шуъубӣ.

## Таълифот
Аз таълифоти ӯ, ки мувофиқи иттилои сарчашмаҳо шумораашон ба 97 мерасидааст, танҳо асарҳое бо номи «Ал-Ҳашарот», «Халқ-ул-инсон», «Ал-Вуҳуш», «Ан-Нахла» (соли 1887 ба табъ расидааст), боқӣ мондаанд, ки асосан дар илми луғатанд. Ба қалами ӯ инчунин асари тазкирамонанди таърихие бо номи «Ал-Муаммарин» тааллуқ дорад, ки дар он аз 110 наф. шоир, ҷанговар ва сардорони қабилаҳои пешазисломии араб сухан меравад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуалии Қаландар

**Абуалии Қаландар** — шоири Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Понипати Ҳиндустон таҳсили илм намуда ба камол расидааст. Ба тасаввуф майл намуд ва тариқаи Кутбиддин Бахтиёри Кокӣ ва Низомуддин Авлиёро ихтиёр намуд. Худаш баъдан аз пирони тасаввуф шуд ва оромгоҳаш дар беруни шаҳри Понипат зиёратгоҳ аст. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабӣ Абуалии Қаландар дар назму насри форсӣ, махсусан дар соҳаи тасаввуф таълифот доштааст.

## Осор
Ба қалами ӯ асарҳои «Номаи Шайх Шарафуддин», «Маҷмӯаи макотиб», девони ғазалиёт (600 байт; бо тахаллусаш «Шараф»), маҷмӯаи рубоиёт, се маснавӣ – яке дар пайравӣ аз «Маснавии Маънавӣ»-и Мавлоно Ҷалолуддини Румӣ (1200 байт), ду маснавии дигар низ ба ҳамон вазн (238 байт, 362 байт) тааллуқ доранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Абуҳошими Куфӣ

**Абуҳошими Куфӣ** (?  – 763, Басра) — яке аз шайхони тасаввуф (асри 8).

## Зиндагинома
Аслан аз  Куфа дар Сурия зиндагӣ кардааст. Бино ба маълумоти «Нафаҳот-ул-унс»-и Ҷомӣ Абуҳошими Куфӣ аввалин касест, ки ӯро «суфӣ» хонданд ва бори аввал дар Рамлуи Сурия барои аҳли тариқат хонақоҳ барпо кардааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо Абуҳошими Куфӣ дар зӯҳд мақоми махсус дошта, ангуштнамои суфиёни замонаш будааст. Баъзеҳо ӯро бунёдгузори мактаби тасаввуф пиндоштаанд. Муаррихи тасаввуф Суфиёни Саврӣ зимни баёни афкори ирфонӣ таъкид намудааст, ки мазмуну моҳияти тасаввуфро аз афкори Абуҳошими Куфӣ фаҳмидааст. Мутаассифона, дар сарчашмаҳо ғайр аз маълумоти пароканда аз осори ӯ чизи дигаре боқӣ намондааст ва афкори ирфонии ӯ ҳанӯз мавриди таҳқиқ қарор нагирифтааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
Абуалии Марвазӣ

**Абуалии Марвазӣ** (; ? — қарни XII) — и форс-тоҷик, аз ситоишгарони султон Алоуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ.

## Зиндагинома
Аз овони ҷавонӣ ва таҳсилоташ дар сарчашмаҳои адабӣ маълумот дода нашудааст. Тавассути тазкираҳо, аз ҷумла «Лубобу-л-албоб»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ ду қасида ва чанд рубоии Абуалии Марвазӣ то замони мо расидаанд. Абуалии Марвазӣ дар мавзӯъҳои анъанавии адабиёти классикии форс-тоҷик, аз ҷумла панду андарз, масъалаҳои иҷтимоӣ, мадҳ ва ғайра асар эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Муҳаммад Авфӣ, Лубоб-ул-албоб, Т., 1333 ҳ. ш.
Абуалии Сарахсӣ

**Абуалии Сарахсӣ** (* Зоҳир ибни Аҳмади Алфақӣ*) — , муҳаддис ва фақеҳи форс-тоҷики замони Сомониён, шогирди Абуисҳоқи Марвазӣ, устоди Абусаиди Абулхайр дар ҳадис, муаллифи «ал-Аволӣ».

## Зиндагинома
Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Мувофиқи маълумоти асарҳои «Ҳолот ва суханони Шайх Абусаид», «Асрор-ут-тавҳид» Абусаиди Абулхайр дар назди ин шахс улуми динии ахбор, тафсир ва усулро омӯхтааст.

## Осор
Аз эҷодиёташ ғазале тавассути «Номаҳо» ва «Тамҳидот»-и Айнулқуззоти Ҳамадонӣ дастрас гардидааст.

Абёти зерин аз он ғазал аст:

Дарой ҷоно, бо ман ба кор, агар ёрӣ,
Вагарна рав, ба саломат, на бар сари корӣ.
На ҳамроҳӣ ту маро, роҳи хеш бигиру бирав,
Туро саломат бодо, маро нигунсорӣ.
Маро ба хонаи хаммор бар, ба-д-ӯ биспор,
Нигар, маро ба ғами рӯзгор наспорӣ.
Набид чанд маро деҳ барои мастиро,
Ки сер гаштам аз ин зиракию ҳушёрӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Шарҳи аҳвол ва ашъори шоирони бедевони қарнҳои 3 — 4 — 5 ҳ. қ., Т., 1370 ҳ. ш.
Абуҷаъфар Аҳмад

**Абуҷаъфар Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Халаф** (906—963) — амири Саффориён дар Систон (922 — 963).

## Зиндагинома
Абуҷаъфар Аҳмад қудрати Саффориёнро дар Систон, дар давраи дуюми аморати Саффориён, дубора эҳё кард. Набераи Алӣ ибни Лайс, бародари Яъқуби Саффорӣ. Баъд аз қатли амир Аҳмади Сомонӣ (921) дар Систон давраи пуртуғён оғоз гардид. Соли 923 Абуҷаъфар Аҳмад ҳокими Систон шуд. ӯ сиёсати ҳамкориро пеш гирифт. Баъд аз вафоти Абуҷаъфар Аҳмад (соли 963 бо дасти гурӯҳе аз чокарон кушта шудааст) ҷонишинони ӯ зери салтанати Сомониён қарор гирифтанд Абуҷаъфар Аҳмад донишдӯсту фазилатпарвар буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Саффориён
Абуҷаъфари Утбӣ

**Абуҷаъфари Утбӣ** (; ? — 974, Бухоро) — вазири амирони сомонӣ.

## Зиндагинома
Номи комилаш Абуҷаъфар Аҳмад ибни Ҳусейни Утбӣ. Давраи вазирии Абуҷаъфари Утбӣ ба замони ошуфтагии сиёсии давлати Сомониён мувофиқ омадааст. Пас аз бархӯрди мусаллаҳонаи Нӯҳ ибни Мансур бо Абуалии Чағонӣ (947) гурӯҳи мардум кушта шуда, иддае аз онҳо боздошт гардиданд. Абуҷаъфари Утбӣ низ дар Нахшаб дастгир карда ба Бухоро оварда шуд, ҳабс гардид ва пас аз чанд вақт озод шуд. Соли 954 Абуҷаъфари Утбӣ ба дарбори Абдумалик ибни Нӯҳ қабул шуд, лекин пас аз як сол аз мақоми худ барканор гардид. Абуҷаъфари Утбӣ соли 972 бори дуюм вазир шуд. Таърихшинос Гардезӣ аз корҳои неки Абуҷаъфари Утбӣ дар Хуросон ёд кардааст. Иқдомоти муҳими Абуҷаъфари Утбӣ дар замони вазириаш рафъи душманӣ байни Сомониён ва Оли Бӯя мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мухторов А., Амирон ва вазирони сомонӣ, Д., 1997;
* Номаи Оли Сомон. Маҷмӯаи мақолот. Маҷмаи илмии тамаддун, таърих ва фарҳанги Сомониён, Теҳрон, 1377.
 
Гурӯҳ:Сомониён
Аҳмад Закӣ Абушодӣ

**Аҳмад Закӣ Абушодӣ** (; 9 феврал 1892, Қоҳира — 12 апрел 1955, Вашингтон) — нависанда, адиб ва тарҷумони мисрӣ.

## Зиндагинома
Донишгоҳи Лондонро бо ихтисоси духтур-бактериолог хатм кардааст (1912 — 1922). Дар Қоҳира соли 1936 маҳфили адабӣ ва маҷаллае бо номи «Аполло» таъсис кард. Аз соли 1939 дар Искандария ба нашри маҷалла. «Адаб» машғул буд. Соли 1946 ба Америка ҳиҷрат кард. Дар Нию-Йорк муҳаррири рӯзномаҳо ва маҷаллаҳои арабӣ буд. Дар Институти Осиёии Ню-Йорк адабиёти арабро дарс медод.

## Осор
Ба қалами Абушодӣ қасидаҳо, қиссаҳо ва драмаҳои манзум мутааллиқанд. Осори манзумаш дар маҷмӯаҳои «Шабнами саҳар» (1910), «Шӯълаҳо ва сояҳо» (1931) фароҳам омадаанд. Инчунин қиссаи таърихии «Ибни Зайдун дар ҳабс», «Вафоти Имраулқайс» (ҳар ду 1925) аз осори ӯст. Ғазалиёти Ҳофизи Шерозӣ, рубоиёти Умари Хайём, фоҷиаҳои Шекспир ва асарҳои шоирони дигари Шарқу Ғарбро ба арабӣ тарҷума кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*