open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдулқаюм ибни Худойберган

**Абдулқаюм ибни Худойберган** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хушнавис ва хаттоти тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX).

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Қӯқанд. Бештар китобҳои дарсиро рӯйнавис мекардааст. «Шарҳи Ҳошияи Қутбӣ» ва «Шамсия»-и Қутбуддини Розӣ аз осори китобати Абдулқаюм мебошад, ки соли 1893 дар Тошканд ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулқодир ибни Сайид Абдулваҳҳоб

**Абдулқоди́р ибни Сайид Абдулваҳҳоб** (? — қарни XV) — котиб,  ва донишманди форс-тоҷик

## Зиндагинома
Аслан аз Хуросон буда, чанд муддат дар дарбори Амир Темур котибӣ кардааст. Бино ба маълумоти «Қомусу-л-аълом»-и Шарафуддини Сомӣ Абдулқодир ду китобро китобат карда будааст, ки мутаассифона, то замони мо омада нарасидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулқодири Бадоунӣ

**Абдулқоди́ри ибни Мулукшоҳ ибни Ҳомиди Бадоюнӣ** мутахаллис ба **«Қодирӣ»** (1540, Тӯдаи Ҳиндустон — 1595) — шоир, мутарҷим ва муаррихи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Айёми ҷавонӣ ва таҳсилоташ дар Сунбҳал гузаштааст. Дар шаҳрҳои Агра ва Басовар зиндагӣ карда, дар хидмати дарбори ҳукмронони ин шаҳрҳо буд. Ҳангоми хидмат дар даргоҳи Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) фаъолияти Абдулқодири Бадоюнӣ чун таърихнигор ва мутарҷим аз забонҳои арабӣ ва санскрит ривоҷ ёфт.

## Осор
Бо роҳбарӣ ва иштироки ӯ аз забони санскрит китобҳои «Маҳабҳарата», «Рамаяна», «Баҳр-ул-асмор», «Таърихи Кашмир», «Синкҳосинтабасӣ» (бо номи «Номаи хирадафзо») ба забони форсии тоҷикӣ тарҷума карда шуданд. Абдулқодири Бадоюнӣ «Мӯъҷам-ул-булдон»-и Ёқути Ҳамавиро (1179—1229) аз арабӣ ба форсии тоҷикӣ гардонд. Аз забони арабӣ инчунин аҳодиси набавиро бо номи «Китоб-ул-аҳодис» тарҷума карда, нусхае ба Акбар бахшид. Яке аз таълифоти муҳимми ӯ асари таърихии «Мунтахаб-ут-таворих» аст, ки бо номи «Таърихи Бадоюнӣ» шуҳрат дорад. Ин китоб таърихи Ҳиндустонро аз замони Маҳмуди Ғазнавӣ то замони зиндагии муаллиф (солҳои 90 садаи XVI) дар бар мегирад. Абдулқодири Бадоюнӣ дар таълифи китобе оид ба таърихи ислом аз замони Муҳаммад (с) ширкат доштааст. Ду ҷилди ин китобро, ки «Таърихи алфӣ» ном дорад, Абдулқодири Бадоюнӣ таҳрир кардааст. «Интихоби ҷомеи Рашидӣ» (таҳрири «Ҷомеъ-ут-таворих»-и Рашидуддини Фазлуллоҳ) аз ҷумлаи таҳрирот ва такмилаҳои Абдулқодири Бадоюнӣ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдулқодири Гелонӣ

**Абдулқодири Гелонӣ** (, ; **Абдулқодир ибни Абусолеҳ Мусо ибни Абдуллоҳ ибни Яҳёи Гелонӣ**, маъруф ба **Ғавсулаъзам** 1077, Гелон, Эрон — 1166, Бағдод, Ироқ) — мутафаккир, мутасаввиф,  ва и форс-тоҷик, асосгузори тариқати қодирия.

## Зиндагинома
Абдулқодири Гелонӣ дар синни 18-солагӣ ба Бағдод омада аз Абузакариёи Табрезӣ илмҳои маъмули замонашро омӯхт, фиқҳу тасаввуфро бағоят хуб медонист. Таълимоти тасаввуфии ӯ ба мазҳабҳои шофеия ва ҳанбалия наздикӣ дошт. Мутобиқи иттилои маъхазҳо Абдулқодири Гелонӣ бештар ба воизӣ машғул буда, дар охири умраш гӯшанишиниро ихтиёр намудааст. Каромоти фаровонеро ба ӯ нисбат медиҳанд.

## Осор
Аз Абдулқодири Гелонӣ мероси гаронбаҳои илмии бисёре боқӣ мондааст, ки асоситаринашон инҳоянд: «Футуҳу-л-ғайб», «Башоиру-л-хайрот», «Ал-ғаният-ут-толибия», «Ал-фатҳ-ур-раббонӣ ва-л-файз-ур-раҳмонӣ»; «Мулаффазоти қодирия» ва маҷмӯаи номаҳои муаллиф ба унвони «Мактуботу қутб-ил-муҳаққиқин ва ғавсу-л-халоиқ». Тарҷума ва тафсири тоҷикии қавлҳои Шайх Абулмаолӣ Муҳаммад ибни Абдуллоҳ (вафот 1095) низ ба қалами Абдулқодири Гелонӣ мансуб мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*  Ислам. Энциклопедический словарь. Ответственный редактор С. М. Прозоров. М.: Наука. ГРВЛ, 1991.
*  Энциклопедия духовной культуры: Биографии суфиев
*  160 Names and Titles of 'Abdu-l Qadir al-Jilani 
*  Website dedicated to Shaikh Muhyi’din 'Abd al-Qadir al-Jilani 
*  Dedicated to his lineage, life, works and progeny 
*  Website regarding Shaykh Abdul-Qadri al-Gilani and his descendants. 
*  Website dedicated to the Lovers & Followers of the Great Sheikh Abdul Qadir Jilani 
*  A complete website regarding Ghaus ul Azam and Gilani Syeds. 
*  Ghauth ul Azam 
*   A Site of Web Links About Ghouse Azam Dastagir rz.
*  A web site links related to Sheikh Abdul Qadir Jilani 

## Китобшиносӣ
*  English translations of some of his works Al-Baz 
*  A Diwan

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нависандагони форсизабон
Абдулқаҳҳор ибни Устоди Қӯқандии Самарқандӣ

**Абдулқаҳҳо́р ибни Устоди Қӯқандии Самарқандӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (нимаи аввали садаи XIX).

## Осор
Абдулқаҳҳор қитъа ва асарҳои ҷудогонаро бо анвои хат китобат кардааст. Аз осори хаттотиаш танҳо «Маҳбуб-ул-қулуб»-и Алишер Навоӣ, ки соли 1809 бо хати хеле зебову хоно китобат шудааст, то мо расидааст. Асари мазкур дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ ӯзбекистон маҳфуз мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулқодири Қорӣ

**Абдулқоди́ри Қорӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX – ибтидои садаи XX).

## Зиндагинома
Дар маҳаллаи Хишткӯпруки Хуҷанд ба дунё омадааст. Аз оилаи коргар. Дар мадрасаи Муҳаммадалихони Қӯқанд таҳсил намуда, илмҳои замонаашро ба хубӣ аз худ намудааст. Аз улфатон ва дӯстони наздики шоир Муқимӣ буд. Гулчини рубоиёти бо қалами ҷалӣ (ғавс) китобаткардаи Абдулқодири Қорӣ соли 1912 дар Тошканд ба чопи сангӣ расидааст. Баъзе аз намунаҳои осори китобатнамудааш дар Музейи адабиёти Қӯқанд ва дар дасти шахсони алоҳида маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулқодири Муҳандаси Самарқандӣ

**Абдулқоди́ри Муҳанда́си Самарқандӣ** (1888—1934, Самарқанд) — меъмор ва кошикори тоҷик.

## Кошикорӣ
Дар тармими мадрасаи Улуғбек чун меъмор ва кошикор ҳиссаи арзанда гузоштааст. Абдулқодир ёдгориҳои меъмории Масҷиди Хизр, Мадрасаи нав, муаззинхонаи Қӯшҳавз (Самарқанд) ва ғайраро кошикорӣ кардааст. Дар аввали солҳои 30 садаи XX бо роҳбарии профессор В. Л. Вяткин харобаҳои кошикории мадрасаи Тиллокориро тармим намудааст. Манораи калони Бухороро низ Абдулқодир тармим кардааст. ӯ дар тармим ва ороиши бинои Думаи шаҳри Санкт-Петербург ва ёдгориҳои меъмории Осиёи Миёна ширкат варзидааст. Дар Регистони Самарқанд аз санг «Соати офтобӣ» сохтааст, ки аз истеъдоди ин ҳунарманд гувоҳӣ медиҳад.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 

Гурӯҳ:Меъморони тоҷик
Абдулқодири Суҳравардӣ

**Абунаҷиб ибни Абдуллоҳ Абдулқодири Суҳравардӣ** (; 1097, Суҳравард, Эрон — 1167, Бағдод) — мутафаккири мутасаввиф, ориф, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, муассиси тариқати суҳравардия.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ ба Бағдод омада, улуми расмиро омӯхт. Чанд муддат мутаваллии мадрасаи Низомияи Бағдод буд. Муддате гадоию сақоӣ низ кард. Пас аз ба сӯфигӣ ном баровардан ба воизӣ машғул шуд ва дар ин соҳа шуҳрати фавқулода пайдо кард. Минбаъд муридонаш тариқати ӯро бо номи суҳравардия маълуму машҳур сохтанд. Абдулқодири Суҳравардӣ дар охирҳои умраш ба Димишқ омад ва дар Бағдод даргузашт. Абдулқодири Суҳравардӣ асарҳои бисёре таълиф кардааст, вале онҳо то ба мо нарасидаанд. Дар асари асосиаш «Одобу-л-муриддин» усули ақоиди суфиёнро баён карда, тарзи зиндагии обидонаю зоҳидона, мартабаҳои маърифати ботинӣ ва сайру сулуки суфиёнро таҳқиқ намудааст. Пас аз марги Абдулқодири Суҳравардӣ мурид ва бародарзодааш Абулҳафси Суҳравардӣ тариқати ӯро равнақ дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
*
Аличури Ҷанубӣ

**Аличури Ҷанубӣ** — қаторкӯҳ дар Помири Шарқӣ. Аз ғарб ба шарқ қариб 140 км тӯл кашида, водии дарёҳои Аличур ва Помирро аз ҳам Ҷудо мекунад. Баландиаш ба ҳисоби миёна 4500 – 5000 м, нуқтаи баландтаринаш 5706 м (қулла Қизилдунгӣ). Аз граниту гнейсҳо ва варақасангҳои кристаллӣ таркиб ёфтааст. Масоҳати пиряхҳояш тақрибан 30 км2. Дар нишебиҳои қаторкӯҳ осори пиряхҳои қадимӣ боқӣ мондаанд; рустаниҳои баландкӯҳи биёбонӣ ва хорбуттаҳо мерӯянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Абдулқодири Ҳофиз

**Абдулқоди́ри Ҳофи́з**, машҳур ба **Қодирӣ** (1858, Истаравшан — 1943, ҳамон ҷо) — мусиқидон, сароянда ва оҳангсози тоҷик, намояндаи машҳури ҳавзаи Истаравшан.

## Зиндагинома
Аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ ворид шуда, маҳорати сарояндагию навозандагиашро дар шаҳрҳои Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд такмил дод. Асосгузори сулолаи мутрибони ҳирфаии Қодириён. Абдулқодир дар навохтану сурудани шохаҳои созию овозии «Шашмақом» («мушкилот», «наср», «савт», «гардун», «талқин») маҳорати баланд дошт. Барои такмили дониши назариявӣ ва амалӣ бо Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ (1851—1906), Бобо Ҷалол (1845—1982), Бобо Ғиёс (1859—1927), Ҳоҷӣ Абдулазиз (1852—1936), Содирхон (1847—1931) ҳамкории эҷодӣ кардааст. Абдулқодир дар ҳавзаи Истаравшан анъанаи баёзнигории «Шашмақом»-ро идома дода, ба тадвини «Баёзи Абдуқодир» комёб шудааст. Анъанаи сарояндагию мутрибии Абдулқодирро писараш Абдурасули Ҳофиз (1919 — 89) ва набераҳояш Камол ва Ҷамол Қодирӣ идома додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Таджикская музыка, Д., 2003;
* Ҳакимов Н., Шашмақом дар қарни XX, Х., 2006;
* Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.

Гурӯҳ:Мусиқидонони тоҷик
Аличури Шимолӣ

**Аличури Шимолӣ**, **Бозордара** — қаторкӯҳ дар Помири Шарқӣ. Аз ғарб ба шарқ 110 км тӯл кашида, водии аличурро аз водии Мурғоб ҷудо мекунад. Дар самти Шимол шохаҳои калон дорад: кӯҳи Ирхт (қуллаи Кулин, 5929 м), кӯли Сарез (5800 м), кӯҳи Марҷанай (қуллаи Бозортеппа, 5880 м). Асосан аз варақасанг ва оҳаксангҳо иборат аст. Нишебиҳои шимолии он бештар бо водиҳои чуқури танг бурида шуда, пиряхҳо доранд. Масоҳаташ умумии пиряхҳо 975 км2. Дар нишебиҳои кӯҳ рустаниҳои хӯшадори даштӣ, явшон ва хорбуттаҳо мерӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Қодирия

**Қодирия** () —  яке аз силсилаҳои тасаввуфро гӯянд, ки муассисаш Абдулқодири Гелонист.

## Асосгузор
Абдулқодири Гелонӣ аз аҳли сунниҳои ҳанбалӣ буд. Аввал улуми ақлӣ ва фиқҳро аз бар намуда, баъд ба таълимоти дигар илмҳои зоҳирию ботинӣ пардохтааст. Аввал дар Эрон фаъолият дошт. Соли 1985 ба Бағдод рафта, ба ҳаёти зоҳидона пардохт ва сипас нуфузи зиёд касб намуд. Дар Бағдод ӯ фиқҳи ҳанбалиро омӯхт ва раиси мадраса ва роҳбарии работеро ба уҳда гирифт. Муридони Абдулқодири Гелонӣ ӯро Шайхурраиси рӯҳонии худ мешумориданд, дар ҳаққи ӯ бисьёр ривоятҳо бофта, муассиси тариқаташонро ба дараҷаи худоӣ расондаанд. Абдулқодири Гелонӣ асосан бо ваъз ва суҳбатҳои дар мадрасааш гузаронида машҳур аст.

## Густариш
Таълимоте, ки ба ӯ нисбат медиҳанд, ба худи вай тааллуқ надоштааст ва умуман қодирия шомили системаи муайяни ирфонӣ набудааст. Вале дар таҳқиқотҳои асрҳои миёнаи мутааххир ба Абдулқодири Гелонӣ таълимоти орифонаеро нисбат додаанд. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо ҳанӯз дар замони дар ҳаёт будани Абдулқодири Гелонӣй пайравонаш Алӣ ибни Ҳаддод тариқаи вайро дар Яман, Муҳаммад Батоиҳӣ дар Сурия, Муҳаммади Абуссамад дар Миср интишор додаанд. Минбаъд қодирия дар Фаъс, Испания, Марокаш, Қустантания паҳн гардид. Дар Ҳиндустон пайравони зиёде надошт. То аҳди Сафавиён пайравони қодирия дар Эрон мавҷуд буданд, вале баъди барқарор шудани сулолаи мазкур қодириён ҳамчун суннимазҳабон аз Эрон ронда шуданд. Рамзи ин силсила ранги сабз будааст, ки дар болои қабри Абдулқодири Гелонӣ дар Бағдод ба тариқи парчам гузоштаанд.

## Баъзе аз таълимоти қодирия
Умдаи омӯзаҳои ин тариқат, ҳамон таълимотест, ки Сайид Абдулқодири Гелонӣ дар китобҳои худ марқум намуда ва меҳвари онҳо, «пойбандӣ ба китоб (Қуръон) ва суннат» аст; чунонки худи Гилонӣ мегӯяд:

 **طريقتنا مبنية على الكتاب والسنة فمن خالفهما فليس منا** 
«Тариқаи мо мубтанӣ бар китоб ва суннат аст, ҳар ки бо ин ду манбаъ мухолифат варзид, аз мо нест.»

Ва ҳам гӯяд:

 **اجعل الكتاب والسنة جناحيك طر بهما إلى الله**
«*Китоб ва суннатро ду боли худ қарор бидеҳ, ки ба воситаи онҳо ба сӯйи Худо парвоз мекунӣ*».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *[[Абдулҳусайни Зарринкӯб]]*. Ҷустуҷу дар тасаввуфи Эрон. — : Ирфон, 1992. — С. 394. — 398 с.

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ
Абдулқодири Чалдивор

**Абдулқоди́ри Чалдиво́р** (миёнаҳои садаи XIX, Самарқанд – 1910) — меъмор, хишткор, дуредгар ва сангтароши тоҷик.

## Меъмориҳо
Дар сохтмони девори Масҷиди Қозикалон, Ҳавзи баланд, масҷиди Хоҷа Нисбатдор, баъзе иморатҳои маҷмааи Мақбараи Хоҷа Абдуи Дарун ва мақбараи Хоҷа Дониёр роҳбарӣ кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъморони тоҷик
Абдулқодирхони Хаттак

**Абдулқодирхо́ни Хатта́к** (1651—1704) — шоири афғон.

## Эҷодиёт
Ба забони пушту менавишт. Аз осори Абдулқодирхони Хаттак «Девони ашъор» (3500 байт; Қандаҳор, 1938), «Ҳадиқаи Хаттак», «Насиҳатнома» маъруфанд. Мавзӯи осораш ишқи ирфонӣ, тавсифи ахлоқи ҳамида, ҷавонмардиву далерӣ, мазаммати зулму зӯроварӣ мебошад. «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ, «Юсуф ва Зулайхо»-и Ҷомиро ба забони пушту тарҷума кардааст. Қиссаи ишқии ҳиндуиасл — «Одамхон ва Дурхонӣ»-ро ба назм даровардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони афғон
Гурӯҳ:Шоирони пуштузабон
Аллергология

**Аллерголо́гия** (аз &nbsp;— *дигар, ғайр, бегона*,  &nbsp;— *таъсир* ва &nbsp;— *дониш, сухан, илм*) — як фасли илми тиб, ки сабаб, тарзи инкишоф, зуҳуроти клиникии бемориҳои аллергӣ ва усулҳои пешгирию муолиҷаи онҳоро дар бар мегирад.

Аллергология бо иммунология зич алоқаманд аст. Баъзе амрози аллергӣ ба узвҳои дарун (масалан, як қатор бемориҳои хун, зиқи нафас, тарбод, артрити тарбодӣ, тиреоидит, гломерулонефрит), баъзе дигар ба бемориҳои чашм (конъюнктивити аллергӣ, офталмияи симпатикӣ ва ғайра), гӯшу гулӯю бинӣ (ринитҳои аллергӣ, синуитҳо, ларингитҳо ва ғайра), асаб (полирадикулоневритҳои аллергӣ, энсефаломиелитҳои баъдиваксинавӣ, склероз ва ғайра), пӯст (дерматозҳои касбӣ, саглес) мансубанд. Аллергология дар нимаи якуми садаи XX дар натиҷаи зиёд шудани бемориҳои аллергӣ ба миён омад. Дар аллергологияи муосир таҷрибаҳо дар ҳайвонот, усулҳои тадқиқи иммунологӣ, патофизиологӣ ва патохимиявӣ, роҳҳои мухталифи пажӯҳишҳои клиникоиммунологӣ (тестҳои пӯстӣ ва серологӣ), патофизиологӣ ва патохимиявии ашхоси гирифтори бемориҳои аллергӣ (намуна барои омӯзиши фаъолияти шуш, муқаррар кардани миқдори гистамин ва дигар моддаҳои фаъоли биологӣ дар хун) васеъ кор фармуда мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Адо А. Д., Общая аллергология, М., 1978;
* Земеков A. М., Клиническая иммунология и аллергология, Воронеж, 1997.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аллергология
Абдуллатифи Ӯротеппагӣ

**Абдуллатифи Ӯротеппагӣ** (*Мавлоно Абдуллатифи Мастчоҳии Ӯротеппагӣ*; асри 16) — шоирва мударриси форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Кӯҳистони Масчо. Барои такмили дониш ба ӯротеппа рафта, дар мадрасаи Кӯкгунбаз таҳсил кард. Пас аз хатми таҳсил ба мударрисӣ машғул шуд. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо дар солҳои охири умраш ба Тошканд рафт ва дар он ҷо вафот кард. Дар манбаъҳои адабӣ аз муносибати дӯстонаи Абдуллатиф ба Гармии Ӯротеппагӣ маълумот дода шудааст. Аз Абдуллатиф абёти пароканда ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Абдуллатиф

**Абдулатиф** (1430—1450, Самарқанд) — шоҳзодаи сулолаи Темуриён, писари Улуғбек.

## Зиндагинома
Дар тарбияти Абдуллатиф бобояш Шоҳрух ва модаркалонаш Гавҳаршодбегим нақши муассире доштаанд. Абдуллатиф дар юришҳои султон бевосита ширкат дошта, пас аз марги Гавҳаршодбегим дар раъси сипоҳи темуриёни Ҳирот қарор дошт. Соли 1447 миёни Абдуллатиф ва шоҳзода Алоуддавла барои касби нуфуз дар Хуросон задухӯрд ба амал омад ва дар ҷанги Нишопур ба дасти рақибаш асир шуд. Абдуллатиф бо дахолати падараш аз асорат озод гардид ва ҳукумати вилояти Балхро соҳиб шуд. Абдуллатиф бо ҳадафи соҳиб шудан бар тахти Самарқанд бо ҳамдастии шоҳзодаи темурӣ Абулқосим Бобур ва бекҳои темурӣ алайҳи падараш Улуғбек қиём кард ва баъд аз муборизаи дусола (1449) дар деҳаи Димишқи Самарқанд соҳиби тахт шуд. Абдуллатиф дар таърих бо номи шоҳзодаи падаркуш маъруф аст. Бо ризояти ӯ падараш ва бародараш Абдулазиз Мирзо ба қатл расидаанд.

## Марг
Абдуллатиф пас аз шаш моҳи салтанаташ (1450) ба тавассути навкари хоси Улуғбек ба исми Бобо Ҳусайн Баҳодур кушта шуд. Абдуллатиф шахси худхоҳу шуҳратпараст, вале дар айни замон аз ихлосмандони улум, таъриху фалсафаву илоҳиёт буд ва гоҳе дар шеър ҳам ҳунарозмоӣ кардааст.

## Адабиёт
* Бартольд В. В. Сочинения. Т. II. Ч. 2. М., 1964.
* Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии. Улугбек и его время, М., 1964.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Темуриён
Гурӯҳ:Ҳокимони Осиё дар асри XV
Абдуллатифи Балхӣ

**Абдуллати́фи Балхӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 10).

## Зиндагинома
Бино ба маълумоти тазкиранависон, дар ашъори ӯ эҷодиёти даҳанакии халқ ва забони гуфтугӯӣ таъсири зиёд дорад. Аз мероси адабии Абдуллатифи Балхӣ достони «Иброҳими Адҳам» боқӣ мондааст, ки дар он қиссаю ривоят ва каромату хориқулодоти яке аз намояндагони бузурги тасаввуфи ибтидоӣ – Иброҳими Адҳам гирдоварӣ шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри X
Абдуллатифи Ҳисорӣ

**Абдуллати́фи Ҳисорӣ** (қарни XIX) — хушнавис ва хаттоти тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Ҳисор. Бештар ба сайёҳӣ шуғл варзидааст. Дар шаҳрҳои гуногун аз устодони хушнавис таълим гирифтааст. Абдуллатифи Ҳисорӣ дар ибтидо услуби хати ороишии Намадии Ҳиндиро пазируфта, онро ба хубӣ омӯхтааст. Баъдтар услуби хатти Зиёи Хуҷандиро қабул кард. Китобати Абдуллатифи Ҳисорӣ хеле эътибор доштааст, ки хушнависи хуҷандӣ Мирзо Ҳошими Хуҷандӣ ба он баҳои баланд додаст. Хаттотони маъруфи он замон Абдулғаффор Махдуми Булбул ва Турдиалӣ аз ҷумлаи шогирдони Абдуллатифи Ҳисорӣ мебошад. Хати зебо ва моҳирона китобатшудаи сақфи бинои ҳозираи Музейи Қӯқанд (арки собиқ) ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдуллатифи Ҷомӣ

**Абдуллати́фи Ҷомӣ ** (; асри 16) — шоир ва сӯфии форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш шаҳри Ҷом таҳсил намуда, ба камол расидааст. Аз авлоди Аҳмади Ҷомӣ буд. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо Абдуллатифи Ҷомӣ аз улуми мутадовили замон — адабиёт, фиқҳ, иншо, забони арабӣ ва ғайра баҳраманд гардида, дар муҳити худ шуҳрати зиёде доштааст. Барои такмили таҳсил ба кишварҳои Шарқ сафар карда, бо аҳли илму адаб ҳамсуҳбат шудааст. Дар як байташ мегӯяд:

: Дар сафар гаштану ин бесарусомонии мо,
: Баҳри ҷамъияти дилҳост парешонии мо.

Мувофиқи маълумоти тазкиранигори садаи XVI Хоҷа Ҳасани Нисории Бухороӣ («Музаккир-ул-аҳбоб») Абдуллатифи Ҷомӣ ба туркӣ низ шеър мегуфтааст. Абдуллатифи Ҷомӣ бо нигоштаҳои худ дар адабиёти тоҷики садаи XVI мақоми баланд дорад. Рубоии зерин аз ӯст:

: Хуршеди ҷамоли дӯст тобон шудааст,
: Олам зи фурӯғи ӯ гулистон шудааст.
: Ҳар зарра, ки дар кавну макон мебинӣ,
: Аз партави рӯи дӯст рахшон шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Раисбача

**«Раисбача»** () — филми тасвирии амрикоӣ бо коргардонии Том Макграс, филмбардоришуда аз китоби ҳамноми Марла Фрэйзи. Нақшҳоро Алек Болдуин, Стив Бушемӣ, Ҷиммӣ Киммел, Лиза Кудроу, Тоуби Магуайр овоз додаанд. Нахустнамоиши филм дар ҷаҳон 23 марти соли 2017 баргузор гардид.

## Достон
Достон дар мавриди хонаводае аст, ки тифлеро ба хона меоваранд вале бо вуруди бачаи аҷибу ғариб ба хонаашон иттифоқоти зиёде рух медиҳад, ки гунаҳкор писари дигар дониста мешавад ва ӯро ҳасуд мехонанд. Байни ду бача душманӣ меафтад вале ин ҳол намекашад ва авзоъ базудӣ иваз мешаваду ин ду бародар чорае надоранд ҷуз ин ки дар муқобили хатаре, ки хонаводаро таҳдид мекунанд бо ҳам муттаҳид шаванд…

## Дар нақшҳо
* Алек Болдуин — *Бачаи раис*
* Лиза Кудроу — *модар*
* Стив Бушеми — *Фрэнсис Фрэнсис*
* Ҷимми Киммел — *падар*
* ВивиЭнн Йи — *Стэйси*
* Майлз Кристофер Бакши — *Тим*
* Эрик Белл (хурдӣ) — *сегона*
* Тоуби Магуайр — *Тим дар бузургсолӣ, ровӣ*

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Филмҳои соли 2017
Гурӯҳ:Филмҳои ИМА
Гурӯҳ:Филмҳои DreamWorks Animation
Гурӯҳ:Филмҳои 20th Century Fox
Ромин Ҷаводӣ

**Ромин Ҷаводӣ** (, ; тав. 19 июли 1974, Дуйсбург, Олмон) — оҳангсози олмонии эронитабори мусиқии оркестрӣ барои филмҳо ва телевизион. Бештар бо мусиқиҳои филмҳои «Воркрафт» («Варкрафт»), «Марди оҳанин» («Железный человек»), «Ҳошияи Уқёнуси Ором» («Тихоокеанский рубеж»), «Девори бузург» («Великая стена»), ҳамчунин сериёлҳои телевизионии «Фирор аз зиндон» («Побег из тюрьмы»), «Бозии тоҷу тахт» («Игра престолов»), «Дунёи ғарб» («Мир Дикого запада») ва «Гумонбар» («В поле зрения») машҳур гардидаст.

## Зиндагинома
Ромин Ҷаводӣ дар Дуйсбурги Олмон ба дунё омадаст. Падараш муҳоҷир аз Эрон, тибро дар Мюнхен омӯхта ва ба сифати ҷарроҳ баъди анҷоми таҳсил кор кардааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Оҳангсозони филми аҳли Олмон
Гурӯҳ:Оҳангсозони филми аҳли Эрон
Мани нафратангез 3

**«Мани нафратангез 3»** () — филми тасвирии компютерии пурраметражи студияи «». Нахустнамоиши филм дар ҷашнвораи филмҳои аниматсионӣ дар Анси 14 июни соли 2017 нишон дода шуд. Нахустнамош дар экранҳои бузург дар ИМА 30 июни соли 2017, дар Русия ва Тоҷикистон 29 июни 2017 баргузор гардид .

## Достон
Дар оила суперагентҳо Грю ва Люси се фарзанд ба воя мерасанд…

## Маркетинг
14 декабри соли 2016 трейлери мултфилм муаррифӣ шуд.

29 июни соли 2017 филм дар кинотеатрҳои Тоҷикистон баромад.

## Нақшҳоро овоз доданд
* Стив Кэрелл — *Грю/Дрю, бародари дугоникаш<br> *
* Трей Паркер — *Балтазар Брейк*
* Стюарт Уиг — *Люси, зани Грю*
* Миранда Косгроув — *Марго, духтари калонии Грю ва Люси*
* Дэна Гэйер — *Эдит, духтари миёнаи Грю ва Люси*
* Элли Фишер — *Агнес, духтари хурдии Грю ва Люси*
* Ҷули Эндрюс — модари Грю ва Дрю
* Пйер Коффин — *минёнҳо, директори осорхона*
* Анди Найман — *Клайв*
* Майкл Битти — *Марде бо доғи захм/мухбири TMZ *

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Despicable Me 3 Release Date 

Гурӯҳ:Филмҳои соли 2017
Гурӯҳ:Филмҳои ИМА
Гурӯҳ:Мани нафратангез
Гурӯҳ:Филмҳои Illumination Entertainment
Гурӯҳ:Филмҳои Universal Pictures
Менингиома

**Менингиома** (Meningioma) — омосе, ки аз ҳуҷайраҳои маинапардаи сахт – бофтаҳое, ки майнаро фаро гирифтаанд, месабзад. 

## Аломатҳои беморӣ
Менингиома бемории маъмул аст. Менингиома метавонад дар ҳама қисматҳои ҷумҷума падид ояд.  

Аломатҳои беморӣ ба ҷойгоҳи он вобаста мебошанд. Ҳангоми менингиома дасту по нимфалаҷ (парез) ва босира заиф шуда, дубинӣ рух медиҳад, хуруҷи саръ (эпилепсия) ва ихтилоли рӯҳӣ ба вуҷуд меояд, сар дард мекунад. Дар давраҳои охири беморӣ бинобар калон шудани омос бофтаҳои майна варам карда, тазиқ меёбанд, дар натиҷа фишори дохили ҷумҷума баланд мешавад, сардард, дилбеҳузурӣ, қай, беҳушӣ рух медиҳанд.  

Бисёр менингиомаҳо некфарҷом буда, бо ҷарроҳӣ табобат меёбанд. Самараи амалиёти ҷарроҳӣ ба мавқеи омос вобаста аст. Менингиомаҳои бадфарҷом гоҳо ҷарроҳии дубораро тақозо мекунанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Гринберг М.С. Нейрохирургия. -М.: МЕДпресс-информ, 2010г. 1008с. ISBN 978-5-98322-550-3
* Joung H.Lee. Meningiomas. :Springer, 2008. 639с. ISBN 978-1-84628-526-4

## Пайвандҳо
* Клиническая презентация больной с субтенториальной менингиомой (iNeurologist)
* Клиническая презентация больной с рецидивом атипичной менингиомы (iNeurologist)

Гурӯҳ:Омосҳои системаи асаб
Гурӯҳ:Нейроонкология
Абдуллатифи Шуштарӣ

**Абдуллати́фи Шуштарӣ** (; *Абдуллатиф ибни Абутолиб ибни Нуриддин ибни Неъматуллоҳ ал-Ҳусайнӣ ал-Мусавӣ*; 15 августи 1755, Шуштар, Эрон — 1806, Ҳайдаробод, Ҳиндустон) — сайёҳ ва муаррихи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Абдуллатифи Шуштарӣ охири садаи XVIII ба мамолики Эрону Ироқ, Арабистону Ҳиндустон сафар карда, хотироташро дар асаре бо унвони «Туҳфату-л-олам» (1801— 802) нигоштааст. Китоб арзиши таърихӣ, географӣ, иқтисодӣ, мардумшиносӣ ва тарҷумаиҳолӣ дорад ва аз ду бахш иборат аст: дар бахши аввал доир ба таърихи бостону асрҳои миёнаи Шуштару Ҳиндустон маълумоти пурарзиш дода шудааст; бахши дуюм аз мушоҳидот ва хотираҳои Абдуллатифи Шуштарӣ дар пайвастагӣ бо таърих, масоили иҷтимоӣ-фарҳангии вилоёти ғарбии Эрон, Ироқ ва Арабистону Ҳинд иборат мебошад. Ин бахш ҳамчунин дар бораи вазъи сиёсии кишварҳои Шарқи Наздик ва Шарқи Миёна (нимаи дуюми садаи XVIII), ҷанги байни Эрону Россия (1779 — 97), ҳукмронии англисҳо дар Ҳиндустон, истилои Миср аз тарафи франсавиҳо (1798) ва оид ба таърих ва географияи садаи XVIII Англия, Россия ва Америка маълумоти пурарзиш медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Муаррихон аз рӯи алифбо
Абдуллатифхон

**Абдуллати́фхон** (; 1495—1552) — шашумин ҳокими ӯзбек аз сулолаи Шайбониён дар хонигарии Бухоро. Ҳукмрониаш солҳои 1540 — 1552.

## Ҳукмронӣ
Дар Самарқанд баъди вафоти Абдуллоҳхони I Шайбонӣ (1539 – 40) ба тахт нишаст. Ҳамин вақт намояндаи дигари сулолаи Шайбониён Абдулазизхон (1540 – 49) дар Бухоро худро хон эълон кард. Дар натиҷа дар Мовароуннаҳр дуҳокимиятӣ рӯй дод. Абдуллатифхон соли 1551 ҳамроҳи ҳокими Тошкент Наврӯз Аҳмадхон ба муқобили ҳокими Кармина Искандархон лашкар кашид, вале дар корзор аз Абдуллоҳхони II (писари Искандархон) шикаст хӯрд. Аз давраи ҳукмронии Шайбониён дар Осиёи Миёна чанд ёдгории меъморие боқӣ мондааст, ки баъзеи онҳоро ба Абдуллатифхон нисбат медиҳанд. Яке аз онҳо Кӯкгунбази ӯротеппа аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мухторов А., Город Ура-Тюбе, дар маҷм. Археологи рассказывают, Сталинабад, 1959.
* 
* 

Гурӯҳ:Ҳокимони Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Шайбониён
Гурӯҳ:Ҳокимони Осиё дар асри XVI
Агранулоситоз

**Агранулоситоз** (аз a – ҳиссачаи инкорӣ, лотинӣ granulum – дона ва юнонӣ kytos – ҳуҷайра) — дар хун нест ё ниҳоят кам шудани гранулоситҳо.

## Сабабҳои беморӣ
Агранулоситоз ҳангоми бемориҳои сироятӣ (домана, сил, вараҷа), авитаминоз, ка­салиҳои хун, таъсири бевоситаи моддаҳои химиявӣ (масалан, буғи бензол), нурҳои ионизонанда, ҳассосии организми баъзе одамон ба дорувор (давоҳои сулфаниламидӣ, амидопирин, баъзе антибиотикҳо ва ғайра) пайдо мешавад. Баъзан агранулоситоз дар натиҷаи реаксияи аллергии организм ва ҳосил шудани аутоантителаҳо бар зидди лейкоситҳои хун низ ба вуҷуд меояд. Ҳангоми агранулоситози шадид дар пардаҳои луобӣ ва бодомакҳо ҷароҳатҳо пайдо шуда таб якбора баланд (баъзан табларза) мешавад, беҳоливу бемадорӣ рух медиҳад. Дар хун адади нейтрофилҳо кам мегардад. Агранулоситози такрорӣ бештар дар мавриди дубора қабул кардани баъзе давоҳо ва алоқамандӣ бо моддаҳои химиявӣ ба амал омада, нишонаҳои он гоҳ авҷ мегиранд ва гоҳе хомӯш мешаванд. Агранулоситозро бо роҳи хунгузаронӣ, истифодаи витаминҳо (В2, В6, В12), доруҳои гормонӣ, антибиотикҳо ва ғайра табобат менамоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аграфия

**Аграфия** (аз  — ҳиссачаи инкорӣ  — менависам) — ихтилоли нутқ, ки дар натиҷаи он бемор қобилияти навиштанро гум мекунад.

## Мушоҳидаи беморӣ
Аграфия, одатан, дар мавриди суст инкишоф ёфтан ё осеб дидани қисмҳои пасисарӣ ва паси фарқисарии қишри нимкураи чапи майна (дар ростнависҳо) мушоҳида мешавад. Ҳангоми аграфия бемор ё аз ҳарфҳо калима сохта наметавонад ё дар вақти навиштан баъзе ҳиҷоҳоро мепартояд, ё ҷойи онҳоро иваз карда менависад.

## Ҳамчунин нигаред
* Дисграфия
* Дислексия

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Губа Г. П. Справочник по неврологической семиологии. — 2-е изд. — . 1983 г. — 520 с.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нишонаҳои беморӣ
Алтернариоз

**Алтернариоз** — навъе аз касалиҳои занбӯруғии рустанӣ. Ангезандааш занбӯруғҳои ҷинси Alternaria. Алтернариоз чанд хел мешавад, масалан, алтернариози майса (ангезандааш алтернариоз tenuis), алтернариози картошка (ангезандааш алтернариоз solani), алтернариози себ (ангезандааш алтернариоз mali), алтернариози нок (ангезандааш алтернариоз bokurai), алтернариози карам (ангезандааш алтернариоз brassicae), алтернариози ток (ангезандааш алтернариоз alternata, алтернариоз tenuissima, алтернариоз vitis). Махсусан алтернариози карам зарари калон мерасонад. Алтернариози ток дар тамоми мавзеъҳои токдории ҷаҳон дучор меояд. Зарари алтернариоз тадриҷан меафзояд. Алтернариоз дар ҳавои гарми намнок авҷ мегирад. Дар навдаҳои касал доғҳои дорчинӣ ё нуқрафом пайдо мешаванд. Ҳангоми ба ҷойи намнок гузоштан ранги навдаҳои сироятёфта зуд зайтунӣ мегардад. Баргҳои ток аввал доғҳои сафед пайдо карда, баъд тирагун мешаванд; дар ҳавои серрутубат рӯи баргро қабати тунуки занбӯруғ мепӯшад. Меваи касал пажмурда гашта, таъми нохуш пайдо мекунад. Тадбирҳои мубориза: риояи қоидаҳои агротехникӣ, нест кардани пасмондаҳои рустаниҳо; ҳангоми зоҳир гардидани касалӣ ба зироат ва боғот пошидани маҳлули 2-фоизаи моеи бордосӣ; дар муддати кӯтоҳ ҷамъоварӣ кардани ҳосил; дар шароити мусоид нигоҳ доштани мева.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Касалиҳои рустанӣ
Саҳро (филми тасвирӣ)

**Саҳро** () — филми тасвирии фаронсавӣ-конодоӣ бо коргардонии Пйер Коре.

## Достон
Мори куброи ҷавон бо дӯсти ақрабаш ба биёбон сафар мекунад. Дар аснои сафар ба мордухтари сабз ошиқ мешавад. Дар аввалин дидор мордухтар ба дасти морбоз меафтад ва мори ҷавон аз дасти морбоз маъшуқаашро наҷот медиҳад…

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Филмҳои соли 2017
Азнавтарбиякунӣ

**Азнавтарбиякунӣ** — намуди тарбия, ки мақсади он бартараф намудани хислатҳои манфӣ ва инкишоф додани хислатҳои мусбат дар наврасон мебошад. Сабабҳои гуногун, аз қабили таъсири муҳити носолим, саҳву хатоҳои волидайн, муаллимону номукаммалии худи системаи кори тарбиявӣ ва ғайра метавонанд ба шахсияти хонанда таъсири манфӣ расонанд ва рафтори ӯро коста гардонанд. Дар хулқи баъзе наврасон камбудиҳои ҷиддӣ (масалан, носкашӣ, сигоркашӣ, бадмастӣ, ҷангарагӣ ва ғара) зоҳир мегардад. Аз ин рӯ, дар баробари тарбия зарурати азнавтарбиякунӣ дар оила, мактаб, муассисаҳои махсуси тарбиявӣ ва коллективҳои меҳнатӣ пеш меояд. Азнавтарбиякунӣ раванди мураккабу тӯлонист, зеро муаллим бояд андеша, одат ва хислатҳои шаклгирифтаро дигар кунад ва хусусиятҳои навро ташаккул диҳад. Назария ва амалияи азнавтарбиякунӣ ба чунин мавқеъ такя мекунанд: майлҳои ҷинояткорона, беинтизомӣ, норасоӣ дар хулқ, одатҳои бади табиати модарзодӣ надошта, балки дар натиҷаи таъсири номусоидии ҳаёт, норасоӣ дар тарбия ва ё муҳити носолими психикӣ бавуҷудоянда. Барои ислоҳи чунин майлҳо ва одатҳои бад шароити тарбиягирандаро дар оила ва мактаб тағйир бояд дод, то ки таъсири манфии атроф пешгирӣ карда шавад. Масалан, муҳити психологии хонаро дигар кардан, хонандаро аз шароити хона ҷудо карда, ба мактабинтернат додан, ӯро ба синфи дигар ё мактаби дигар гузарондан лозим аст, то ки рафиқони нав пайдо кунаду аз майлу хоҳишҳои манфиаш дур шавад. Вале ин ҳама барои азнавтарбиякунӣ кофӣ нестанд. Ба шахсияти тарбиягиранда, ба шуур ва рафтори ӯ таъсири бевосита бояд расонд. Дар ин ҷо усули боваркунонӣ, сафарбаркунии қувваи коллектив (созмонҳои талабагӣ, муассисаҳои беруназмактабӣ, ҷамоатчиён ва ғайра) баҳри ислоҳи рафтори ношоям, ба меҳнати фоиданок ҷалб намудани хонандагон ва ғайра метавонанд ба раванди знавтарбиякунӣ мусоидат намоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Айнак

**Айнак** — афзори оптикӣ барои беҳтар кардани босираи (биноии) одам ҳангоми доштани нуқси мушак ва оптикаи чашм ё барои аз ҳар гуна таъсироти зарарнок ҳимоя кардани он. Айнакро духтури чашм (офталмолог) таъйин мекунад. Айнак аз шишаҳои оптикӣ ва чанбарак ва дастаҳо иборат аст. Воҳиди қувваи оптикии шишаи айнак диоптрия (D) мебошад. Ҳангоми вайрон шудани рефраксия (шикасти рӯшноӣ)-и чашм шишаи айнакро аз линзаи сферавӣ месозанд, ки қувваи шикасти он ба ҳар сӯ як хел аст. Линзаи сферавиро ба ҷамъкунанда ё мусбат (+) ва паҳнкунада ё манфӣ (–) ҷудо мекунанд. Линзаи мусбатро барои шахсони дурбин ва линзаи манфиро барои шахсони наздикбин тавсия медиҳанд. (нигар Дурбинӣ, Наздикбинӣ). Линзаи айнак қонуни шуоъҳои ашёро дар шабакияи чашм ҷойгир мекунад. Барои ислоҳи астигматизм шишаи айнакро аз линзаи сферавию силиндрӣ (линзае, ки қувваи шикасти сатҳи он тағйирёбанда аст) сохта, барои ба мизон овардани татобуқ (аккомодатсия)-и чашм онро аз линзаи бифокалӣ ё бисёрфокалӣ месозанд. Костагии шадид ва муштараки биноиро бо айнаки махсус (масалан, олусиро бо айнаки призмавӣ) ислоҳ мекунанд. Линзаҳои часпон (контактӣ), ки бевосита ба қисми пеши ғӯзаи чашм гузошта мешаванд, яке аз навъҳои айнак мебошанд. Аз ҷиҳати оптикӣ бартарии онҳо нисбат ба айнаки муқаррарӣ дар он аст, ки бо ғӯзаи чашм баробар ҳаракат мекунанд. Феълан линзаҳои часпон барои иваз кардани ранги чашм низ истифода мешаванд. Барои аз таъсироти зарарноки механикӣ (оҳанмайда, чанг ва шуоъ) ҳимоя кардани чашм айнакҳои муҳофизатӣ тавсия мегарданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳо
Абдуллогӣ

**Абдуллогӣ** — навъе аз зардолуҳои маҳаллӣ.

Дарахташ зудсабз (то 10 — 12 м қад мекашад), сербар, танааш ғафс (қутраш 120—130 см), навдаҳояш сурхтоб. Баргаш (ҳаҷмаш 45×36 мм) дилшакли нӯгтез, дандонадор, тӯр-тӯри сабз. Аввали апрел гул мекунад. Мевааш лӯнда (вазнаш 35 — 40 г), зарди норинҷӣ, пӯсташ ғафси пашмакдор, хамирак ва сергӯшт. Донакаш калон-калон (вазнаш 3,0 — 3,5г), паҳн; мағзаш пурра ва ширин. Баъди пухтан 14 — 15 % қанд ва 0,8 — 0,9 % туршӣ дорад. Ниҳолаш пас аз 3 — 4 соли шинонидан самар меорад (тақрибан 85 — 90 сол мева медиҳад). Аз дарахти 90-солааш 120 кг ҳосил ғундоштан мумкин аст. Ҳосилашро тар мехӯранд, хушконида ғӯлинг мекунанд. Ба сармо ва камобӣ тобовар аст. Дар заминҳои санглох ва нишебиҳо хуб месабзад. Абдуллогӣ навъи зардолуи нодири водии Зарафшон буда, дарахтони ҷудогонааш дар деҳаҳои Работ, Урметану Рарзи ноҳияи Айнӣ ва баъзе деҳаҳои ноҳияи Масчо дучор меояд. Аз касалиҳои занбӯруғӣ ва ҳашароти зараррасон зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Плодовые Среднего Таджикистана, Л., 1935;
* Костина К. Ф., Абрикос, М., 1936.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Азоби рӯҳӣ

**Азоби рӯҳӣ** — маҷмӯи эҳсосҳои ниҳоят нофорам, нохуш, ногувор, вазнин, озордиҳанда ва пуразияти мавҷудияти зинда, ки дар рафти он инсон азоби сахти ҷисмонӣ ва рӯҳӣ мекашад. Азоби рӯҳӣ эҳсоси дарду азият, бадбахтӣ, мусибат ва ғаму ғуссахӯрӣ буда, бадшавии ҳолати рӯҳии инсонро ифода мекунад. Азоби рӯҳӣ мутамарказшавии амалҳои фикрии инсонро ба ин ё он муаммои душворҳал инъикос менамояд. Ин метавонад афсӯсхӯрӣ аз айёми гузашта, тарс аз ояндаи торику норавшан, ҳасадхӯрӣ, қонеъ нагаштани хоҳишу талабҳо ва ғайра бошад. Азоби рӯҳӣ ҳамчун зуҳуроти эҳсосот вобаста ба хусусиятҳои фардию психологии шахс метавонад ҳар хел сурату ҷараён гирад: якеро ба доми худ кашад ва дигаре аз ин азобу алам, азиятҳо таҷриба андӯхта, дорои малакаи азсаргузаронии беоқибати азоби рӯҳӣ мешавад. Масалан азсаргузаронии мусибат яке аз зуҳуроти шадидтарини азоби рӯҳӣ мебошад ва танҳо мусаллаҳ будан бо усулҳои пешгирию пастнамоии он метавонанд ҳолати азоби рӯҳии нсонро нисбатан мӯътадил гардонанд. Азоби рӯҳӣ кашидан аз масъалаҳои муҳими психологияи амалӣ буда, муайян намудани роҳҳои осон азсаргузаронии он аз мавзӯъҳои тадқиқотии он ба шумор меравад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аброрӣ

**Аброрӣ** — навъи пиёз. Дар Институти боғдорӣ ва сабзавоткории АИК Тоҷикистон (дар стансияи навъсанҷии Вахш) рӯёнда шудааст (С. Шамсуллоев, Т. Аҳмадов, Б. Сангинов). Дар Тоҷикистон аз соли 2009 мепарваранд. Навъи зудрас буда, ҳосилашро дар шароити иқлими водии Вахш 10 – 15 апрели ҷамъоварӣ мекунанд. Давраи нашви аброрӣ 217 рӯз аст. Даҳаи якуми сентябр кишт карда мешавад (меъёри кишти тухмӣ 14 – 16 кг/га). Аз ҳар га 280 – 300 сентнер ҳосил медиҳад. Дар таркиби аброрӣ 9,3% моддаҳои хушк, 5,6% қанд, 9,9 мг% витамини С мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Албастӣ

**Албастӣ**  — яке аз тимсолҳои асотирӣ, ки дар байни мардум дар шаклҳои «алмастӣ», «алвастӣ», «алборсӣ», «олмастӣ», «холмастӣ», «ҳайвастӣ», «мома» низ ба назар мерасад.

## Асотир
Албастӣ дар байни ҳамзабонони эронии мо бо номҳои «бахтак», «девбахтак», «кобус», «модарол», «уммасибён», «духтари ибни малъун», «алихунагӣ», «алихул», «алидевона» машҳур аст. Дар баъзе гӯишҳои лаҳҷаҳои тоҷикӣ симиён, симиёнпарӣ, она симён низ гуфтаанд. Албастӣ як мавҷуди зиёнкоре аст, ки маъмулан ба сурати зане бо дасту пои лоғар ва чеҳраи сурхфом ва бинии сурх бар зани зоянда зоҳир мешавад. Дар баъзе минтақаҳои кишварҳои форсизабон албастиро мавҷуди хаёлии шабеҳи ҷин тасвир кардаанд, ки қиёфааш ба занҳо шабоҳат дорад бо бинии сурхранги калон ва пистонҳои хеле бузург, ки ҳеч вақт ба чашм дида намешавад. Албастиро «ол» низ мегӯянд. Кори «ол» ин аст, ки ҷигари зани тозазоро берун кашида дар сабаде пинҳон мекунад ва агар муваффақ шавад бо сабад аз об бигзарад, зани тозазо ҷон медиҳад. Мафҳуми «ол» ё «бахтак» дар боварҳои мардумӣ гоҳе «деви шаб» ҳам номида шудааст, ки ҳангоми хоб ба ҷустуҷӯи инсон меояд, рӯи синааш менишинад ва ӯро хафа мекунад ё ба шаҳвоният меандозад. Бахтакҳо ду навъанд: модина ва нарина, ки аввалӣ мардон ва дувумӣ занонро дар хоб дучори васваса мекунад. Дар Эрон ва Арманистон гӯё «ол» ё бахтаки дуҷинсӣ аст ва фарқе миёни нарина ва модинаи он дида намешавад. Вожаҳои дигаре монанди модарол, уммасибён ва духтари ибни малъун низ ҳастанд, ки бар ин мавҷуд нисбат дода шудаанд ва модинаи он дар назар дошта шудааст. Албастӣ ва ё Ол дар бовари мардум ба ҳар шакле, ҳатто ба сурати ҳайвон ҳам меоянд. Дар Ровари Кирмон ин мавҷуд «хафту» номида мешавад ва ақида доранд агар шахс ба мавқеъ бедор шавад ва бинии ӯро бигирад, метавонад ҳарчӣ хоста аз ӯ бихоҳад ва аз дасти ӯ раҳо шавад. Барои пешгирӣ аз хатари албастӣ ва тарсондани вай мардум панҷ ё се пиёзро ба сих кашида ё 12 фатилаи пахтагини як тарафаш сафед ва тарафи дигараш ба дег сиёҳ кардаро ба гӯшаи хона мегузоранд. Дар баъзе ҷойҳо барои тарсондани албастӣ туфанг ва ё шамшер мегузоранд. Тавре ки мардум мегӯянд, албастӣ ҳангоми таваллуди кӯдак пайдо мешавад, гоҳе ба кӯдак ва гоҳе ба модар, гоҳе ба зани ҳомилаи танҳо, наварӯсон, шахсони муҷаррад низ зарар мерасондааст. Аз сабаби он ки дар гузашта падару модар кӯдакони худро «албастӣ омад» гуфта метарсонданд, ин образ дар фолклори кӯдакон низ дучор мешавад. 

Михаил Андреев дар асари худ «Таджики долины Хуф» (Сталинабад, 1953) дар бораи албастӣ иттилоъ дода мегӯяд, ки дар байни тоҷикони Хуф албастӣ душмани аслии таваллуди кӯдак ба ҳисоб мерафтааст. Имрӯзҳо низ дар байни мардуми тоҷик дар бораи албастӣ нақлҳое ҳастанд, ки дар фолклоршиносии тоҷик онро ҳамчун образи ҳикояҳои асотирӣ мавриди омӯзиш ва пажӯҳиш қарор додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Андреев М. С., Таджики долины Хуф (Верховья Аму-дарьи), выпуск 1, Сталинабад, 1953;
*Асатирян Г., Деви бахтак // Эроншиносӣ. 1378, №3;
*Муродов О., Дар пардаи сеҳр ва ҷоду, Д., 1990;
*Ёҳақӣ М., Фарҳанги асотир ва достонвораҳо дар адабиёти форсӣ, Т., 1386;
*Раҳмонӣ Р., Ҳикояҳои асотирӣ // Фолклор, забон, адабиёт, Д., 2004.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Асотир
Гурӯҳ:Хурофот
Албуминҳо

thumb|300x200px|Албумин
**Албуминҳо** (аз лотинӣ albumen – сафедии тухм) — сафедаҳои табиӣ, ки дар бофтаҳои наботот ва ҳайвонот мавҷуданд. Дар об ва сулфити аммонийи 50-фоиза ҳал мешаванд; дар мавриди ҷӯшондани маҳлули обӣ сохтори албуминҳо тағйир меёбад. Албуминҳо аз аминокислотаҳо иборатанд; онҳо метавонанд бо карбогидратҳо, липидҳо ва дигар сафедаҳо пайваст гарданд. Миқдори албуминҳо дар таркиби меваҳо бо мурури пухта расидани онҳо афзуда, баъд кам мешавад (ба шароити обу ҳаво ва агротехникаи парвариш вобаста аст). Масалан, дар ғужми ангур 65% (35% глобулин) ва дар тухми он то 28% албуминҳо вуҷуд дорад. Сафедаи ҳалшавандаи шираи ангур аз ҷиҳати таркиб ба албуминҳо наздик аст. Албуминҳо дар майкашӣ аҳамияти калон доранд. Як қисми албуминҳо сафедаи ферментҳо мебошанд. Ҳангоми нигоҳ доштани шираи ангур албуминҳо қисман таҳшин мешаванд. Албуминҳо манбаи пептидҳо ва аминокислотаҳои май маҳсуб меёбанд. Албуминҳоро дар шакли кристаллӣ ҳосил кардан мумкин аст. Албуминҳои ҳайвонӣ дар сафедаи тухм, зардоби хун, шир мавҷуданд. Ба албуминҳои наботӣ ритсин, лейкозин, легумелин тааллуқ доранд. Албуминҳоро дар истеҳсолоти қаннодӣ, бофандагӣ, дорусозӣ ва тиб кор мефармоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Албуминҳо
Смурфҳо: Деҳкадаи гумшуда

**«Смурфҳо: Деҳкадаи гумшуда»** () — филми тасвирии хонаводагии амрикоӣ бо коргардонии Келли Эсбёри. Бар асоси силсилаи комиксҳои «Смурфҳо», офаридаи рассоми белгӣ Пиер Кюллифор (Пейо) ва оғози таърих дар бораи Смурфҳо мебошад. Нахустнамоиши мултфилм рӯзи 26 марти соли 2017 баргузор шуд. Шиори филм "Онҳо ҳечгоҳ танҳо набуданд" аст.

## Достон
Дар ин қисмат нақшаи мармуз аз деҳкадаи гумшуда ба дасти Смурфит мерасад ва ӯ тасмим мегирад ба ҳамроҳи дӯстонаш он деҳкадаро қабл аз ин ки Горгомил нақшаи шуми худро амалӣ созад пайдо кунанд…

Зиндагӣ дар деҳкадаи Смурф бисёри орому зебо аст, ба хотири ин ки ҳамаи онҳо аз смурфи боҳуш Брейнӣ гирифта то смурфи аҷибу дӯстдоштанӣ Кламсӣ ва смурфи қудратманд Ҳафтӣ таҳти назари раиси деҳкада, яънё Попо Смурф зиндагӣ мекунанд. Аммо як истисно дар байни ин смурфҳо ба номи Смурфит вуҷуд дорад, смурфе ки тавассути ҷодӯгаре ба номи Горгомил эҷод шуда аст то қабл аз истифодаи Попо Смурф аз қудрати ҷодуияаш барои хуб кардани Смурфит, деҳкадаи Смурфҳоро нобуд кунад .

Як рӯз дар ҳоле ки смурфҳо ба ҳамроҳии Смурфит дар ҳоли гардиш дар ҷангал ҳастанд, Смурфит ба таври иттифоқӣ мутаваҷҷеҳи роҳи мармуз бар рӯӣ нақша мешавад ки эҳтимолан онҳоро ба маҳали деҳкадаи ии гумшудаи смурфҳо мерасонад. Горгомили бадҷинс низ, ки аз имкони вуҷуди чунин макон огаҳӣ меёбад, дар садад мешавад то қабл аз смурфҳо онҷоро пайдо кунад то аҳдофи харобкоронаи худро дар он ҷо пиёда кунад. Ҳол вазифаи смурфҳо аст, то ҷилави Горгомилро бигиранду қабл аз ӯ ба деҳкада барисанд...

## Нақшҳоро овоз доданд
* Деми Ловато — *Смурфит*
* Мэнди Патинкин — *Попо Смурф*
* Ҷек Макбрайер — *Гаранг (Кламсӣ)*
* Денни Пуди — *Доно (Брейнӣ)*
* Ҷо Манганелло — *Паҳлавон (Ҳафтӣ)*
* Рэйн Уилсон — *Горгомил*

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмҳои Columbia Pictures
Ёрмаҳмад Ниёзӣ

**Ёрмаҳмад Ниёзӣ** (*Ниёзӣ Ёрмаҳмади Бобо*; 20 майи 1974, деҳаи Дарғ, ноҳияи Айнӣ, вилояти Ленинобод) — омӯзгор, файласуф, арабшинос, дотсент (2015), доктори илмҳои фалсафа (2020).

## Зиндагинома
Ёрмаҳмад Ниёзӣ таърихи 20 майи соли 1974 дар деҳаи Дарғи ноҳияи Айнии вилояти Суғд ба дунё омада, соли 1986 ба ноҳияи Зафаробод кӯч бастааст. Соли 1991 ба факултети педагогикаи Донишгоҳи омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дохил шуда, соли 1999 факултети шарқшиносии ДМТро хатм намудааст. Давоми солҳои 2000—2003 дар риштаи аспирантураи Пажӯҳишгоҳи фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.М. Баҳоваддинови АИ ҶТ ба корҳои илмию тадқиқотӣ мағул гардидааст. Ниёзӣ Ё. Б. соли 2010 рисолаи номзадии худро дифоъ намуда, сазовори унвони илмии номзади илмҳои фалсафа мегардад. Соли 2020 ӯ рисолаи докторӣ дифоъ шудааст.

## Фаъолияти омӯзгорӣ
Дотсент Ниёзӣ Ё. Б. яке аз ташаббускорони кушодашавии кафедраи нав — фанҳои гуманитарӣ ва рушди шахсият дар Донишгоҳи технологии Тоҷикистон мебошад. Ӯ солҳои 2008—2014 сарварии кафедраи номбурдаро бар уҳда дошт. Аз соли 2015 то соли 2017 дар вазифаи директори Маркази омӯзиши равандҳои муосир ва оянданигарии илмии АИ ҶТ фаъолият кардааст. Аз таърихи 17 марти соли 2017 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон директори Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо таъйин карда шудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Муҳимтарин дастоварди Ниёзӣ Ё. Б. ба таърихи фалсафаи тоҷик (фалсафаи калом, фалсафаи тасаввуф, фалсафаи асҳоби ҳаюло ва ҳоказо), фалсафаи Ибни Сино, таснифоти улум дар таърихи фалсафа бахшида шудаанд. Дар ин самт ӯ беш аз 200 монография, китоб, мақола ва фишурдаҳо ба нашр расонидааст.

Ниёзӣ Ё. Б. забонҳои русӣ, арабӣ ва форсиро хуб медонад ва ба ин забонҳо эҷод менамояд.

## Сафарҳои хориҷа
Барои омӯзиш ва пажӯҳиши масоили мухталифи фалсафа ва ҷомеа ба кишварҳои Россия, Эрон, Афғонистон ва ғайра сафарҳои илмӣ анҷом додааст.

## Осор
* Назари муҳаққиқони муосири араб ба фалсафаи Ибни Сино. — Душанбе, 2008.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Ҷаҳонбинии оянда ва бархурди андешаҳо. / Мураттибон: Номвар Қурбон, Фирдавс Ниёзӣ. — Душанбе: Дониш, 2015. — 701 с. ISBN 978-99947-821-3-0
* Файласуфи зиндагӣ./ Мураттибон: Номвар Қурбон, Абдуламини Маҷнун. — Душанбе: Дониш, 2015. — 84 с.

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Файласуфони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Равшанфикрони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон
Алигӣ

**Алигӣ** — навъе аз тутҳои бедонаи маҳаллӣ. Дарахташ зудсабз, то 8,4 м қад мекашад (қутри танааш 126 см). Баргаш калон (дарозиаш 13,6 см, бараш 10,2 см), дилшакл ё яклухти дандонадор. Мевааш майдаи бетухм (дарозиаш 0,7 см, бараш 0,6 см), сафеди сурхча, охири май мепазад. Дарахти алигӣ ба сармову гармо ва камобӣ тобовар буда, дар заминҳои серсанг ва канори ҷӯйборҳо хуб месабзад. Ниҳоли пайвандиаш баъди 4 – 5 соли шинондан самар меорад. Меваашро асосан тар мехӯранд, тутмавиз мекунанд, ширинӣ мепазанд. Ба тутмавизи алигер нони талқон, мағзи зардолу ё чормағз ҳамроҳ карда мекӯбанд ва тутпист (хӯрокии хуби серғизо) тайёр мекунанд (онро муддати зиёд нигоҳ доштан мумкин). Алигер хоси водии Зарафшон буда, асосан дар ноҳияҳои Мастчоҳу Айнӣ боқӣ мондааст. Дарахташ бештар аз ҳашароти зараррасон (кирминаи комсток ва тортанаккана) зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои тут
Ализарин

**Ализарин** — навъе аз моддаҳои рангубор. Кристалли норанҷии сурхтоб, ҳарор. гудозиш 289°С. Дар об бад, дар спирти этил беҳтар, дар бензол, кислотаи атсетат ва ишқор нағз ҳал мешавад. Ализарин дар решаи рӯян (Rubia tinctorium) дар намуди гликозид (кислотаи рубэритрин) вуҷуд дорад. Аз гликозиди мазкур ализарин дар натиҷаи гидролиз ҳосил карда шудааст. Сохтори ализаринро соли 1869 олимони немис К. Гребе ва К. Т. Либерман муайян карданд. Ализарин аввалин ранги табиист, ки дар натиҷаи бромонидани антрахинон ва бо ишқор гудохтани дибромантрахинони ҳосилгашта синтез карда шудааст. Ализарин ба гурӯҳи рангҳои антрахинонӣ мансуб аст. Бо намакҳои баъзе металлҳои сервалента пайвастҳои комплексии рангнок – лок ҳосил мекунад, масалан, бо намакҳои алюминий ранги сурхи равшан, оҳан – ранги бунафш, хром – ранги ҷигарӣ ва ғайра Локи алюминийи ализарин (краплак)-ро барои тайёр кардани рангҳои рассомӣ ва дар соҳаи полиграфия кор мефармоянд. Дар Институти химияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон бо истифодаи ҳосилаҳои ализарин усули олкории нах ва плёнкаи поливинилӣ дарёфт шудааст, ки ранги ашёро ба таъсироти беруна устувор мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Неницеску К. Д., Органическая химия, т. II, М., 1963;
*Каррер П., Курс органической химии, Л., 1962;
*Несмеянов A. Н., Несмеянов Н. А., Начало органической химии, т. II, М., 1970;
*Смич В., Бочков А., Кейпл Р., Органический синтез, М., 2001.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъе аз моддаҳо
Кристина Пронженко

**Кристина Пронженко** (тав. 10 декабри 1988, ноҳияи Мастчоҳ, вилояти Суғд) — сабукварз, варзишгари тоҷик. Устоди варзиши дараҷаи байналмилӣ.

## Зиндагинома
Кристина Пронженко 10 декабри соли 1988 дар ноҳияи Мастчоҳи вилояти Суғд таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултаи тарбияи ҷисмонии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд (2012) аст.

Мураббиаш падараш Леонид Николаевич Пронженко мебошад. Аз соли 2000-юм ба варзиши сабук машғул аст.

Кристина Пронженко дар мактаби варзишии кӯдакону наврасони ноҳияи Мастчоҳ ба ҳайси мураббии варзиши сабук, инчунин дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд омӯзгори фанни тарбияи ҷисмонӣ мебошад.

## Ширкат дар мусобиқаҳо
Қаҳрамони бисёркаратаи Тоҷикистон, ғолиби бисёркаратаи мусобиқоти байналмилалӣ дар Бишкеки Қирғизистон ва Алматии Қазоқистон аст.

Ширкаткунандаи чемпионати ҷаҳон дар Пекин (2015), Бозиҳои XVII осиёӣ дар Инчони Кореяи Ҷанубӣ (2014), чемпионати Осиё  дар Пунаи Ҳиндустон (2013) ва Ухани Чин (2015), чемпионати Осиё дар иншооти сарпӯшида дар Доҳа (Қатар, 2016) мебошад.

Рекордсмени Тоҷикистон дар иншооти сарпӯшида дар Доҳа (Қатар, 2016) оид ба панҷҳарба – 3435 имтиёз.

Моҳи июни соли 2016-ум дар мусобиқоти байналмилалӣ дар Бишкек дар давидан ба масофаи 400 метр рекорди Тоҷикистонро нав кардааст – 56,34 сония.

Рекорди инфиродиаш дар давидан ба масофаи 200 метр 25,19 сония (Алматии Қазоқистон, 2015) мебошад.

### Ширкат дар Олимпиадаи Рио-2016
Ба Тоҷикистон дар риштаи варзиши сабук як квота ҷудо шуда буд. Федератсияи варзиши сабуки Тоҷикистон Кристина Пронженкоро дар давидан ба масофаи 200 метр миёни занон, ки натиҷааш дар байни варзишгарони кишвар беҳтарин аст, барои ширкат дар Олимпиадаи Рио-2016 пешниҳод намуд. Федератсияи байналмилалии варзиши сабук (IAAF) ин пешниҳоди Федератсияи варзиши сабуки Тоҷикистонро пазируфт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
Алиток

**Алиток** — ангури сиёҳ, навъе аз ангурҳои миёнсолии маҳаллӣ; селексияи халқист. Токаш зудсабз, навдаҳояш ғафси дорчинӣ, баргаш миёнаҳаҷм ё калон, гирдаи панҷпарра, чоки байни парраҳояш чуқур, рӯяш суфтаи ҷилодор ё чин-чини тӯр-тӯр ва бепашмак. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (дарозиаш 20 – 30 см, бараш 15 – 20 см, вазнаш 465 – 490 г)-и махрутшакл, шингилҳои болоияш инкишофёфта. Ғужбаш зич, миёнаҳаҷм, дарозрӯя ё байзашакли нӯгборик, рангаш бунафши сурхча (баъди пурра пухтан бунафши сиёҳтоб мешавад). Ғафсии ғужмаш миёна, мумпардааш ғафс, гӯшташ хамираки сероб, ширину хуштаъм, бӯи хоса дорад. Баъди пурра пухтан, дар таркибаш то 24 % қанд ва 4,8 – 5,3 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Давраи нашваш 145 – 160 рӯз; нимаи май гул карда, нимаи август мепазад. Асосан барои тархӯрӣ ва майкашӣ истифода мебаранд. Ҳангоми хушконидан 24 – 25 % мавизи пастсифат ҳосил мешавад. Токаш тез ба ҳосил медарояд, 22 – 28 фоизи навдаҳояш самаровар. Дар вақти 8 – 7 буғум монда буридани навдаҳояш ҳосили хуб медиҳад. Махсусан дар хокҳои ҳосилхезу сернам нағз нашъунамо мекунад. Ба хушкӣ ва сармо чандон тоб надорад. Ҳоло Алитоқ хеле кам мондааст. Кундаҳои ҷудогонаи токаш дар токзори кӯҳнабунёди деҳаҳои Майкатта, Каттақишлоқ, Чимқӯрғони ноҳияи Панҷакент ва деҳаҳои атрофи шаҳри Самарқанд дучор меояд. Аз касалии гарда, қарасон ва баргпечонаки хӯшаи ток зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда, т. 1, М., 1963;
*Каталог сортов винограда, Кишинев, 1976.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъе аз ангурҳо