open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барахша

**Барахша** — деҳаи бузургу маъруфи қадимтар аз Бухоро дар сари роҳи Бухоро–Хоразм. Дар маъхазҳои асримиёнагӣ ба гунаҳои Афрахша, Фарахша, Ярахшӣ, Раҷфандун, Даҳфандун ва Варахша дучор меояд. Маъмултарин номаш Варахша аст. Ниг. низ Варахша.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои қадимӣ
Барановичи

**Бара́новичи** () — шаҳр дар вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия. Аҳолиаш бо атрофи он 190 ҳазор нафар (2012). Маркази роҳи оҳани Минск-Брест, Лида-Лунинетс, Волковиск-Осиповичи.

## Таъсис
Шаҳр дар солҳои 70 садаи XIX бунёд ёфтааст. Соли 1890 шаҳрак, аз соли 1919 шаҳр дар ҳайати Полша ва аз соли 1939 дар ҳайати Ҷумҳурии Белоруссия. Корхонаҳои калони саноатиаш: з-дҳои агрегати автомобил, асбобу афзори дастгоҳҳо, мошинҳои саноати савдо ва комб. васли қисмҳои оҳану бетонӣ, комб. матоъҳои пахтагӣ, ф-каҳои дӯзандагӣ, пойафзор, з-дҳои консерваи гӯшт, мева, орд, нон, истеҳсоли пиво ва шир. Дар Б. коллеҷҳои саноати сабук, технологӣ, иқтисодӣ-ҳуқуқӣ, омӯзишгоҳи мусиқӣ, 17 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 5 гимназия, 1 литсей, донишгоҳ (2004), осорхонаи кишваршиносӣ, осорхонаи таърихи роҳи оҳан мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Барафшон

«**Барафшон**»

* оҳангу таронаи мавсимию маросимӣ. ки дар замони Сосониён (222/24–651) Борбад барои ҷашну маросимҳои Хусрави Парвиз (590–628) эҷод карда, мансуб ба маҷмӯи лаҳнҳои ӯст;
* зарби бисёр маъмул дар эҷодиёти шеърию мусиқии санъати мақомҳо («Дувоздаҳмақом»). «Барафшон»-ро бештар аҳли мусиқӣ дар мақоми «Ҳусайнӣ» истифода бурда, гӯшаҳои «Ҳусайнӣ» ва «Бастанигор»-и шуъбаи «Муҳайяр» бо ин зарб иҷро мешудаанд. Вазни «Барафшон» аз 7 зарб (5 зарби вазнин ва 2 зарби сабук) иборат аст. Атонинаш: тан тан тано дар тан.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раджабов А. Борбад: эпоха, традиции и новаторства. Д., 2010;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д., 2011.

## Сарчашма
*  

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Бараҳман

**Бараҳман**, **Браҳман** (, МФА:  — ҳастии мутлақ, такягоҳ, ақли кул, ҳаловати олӣ) — дар таълимоти диниву фалсафии Ҳинди Қадим ҳақиқати олии объективӣ, мабдаи рӯҳонии мутлақи номушаххасест, ки олам бо тамоми мавҷудоташ аз он арзи вуҷуд намуда, дар айни ҳол, ҳамаи он чизе, ки дар олам вуҷуд дорад, дар бараҳман фано мегардад.

Он берун аз вақту фазо, муносибати сабабӣ қарор дошта, орӣ аз сифоту ҳаракат мебошад ва ба қолаби истилоҳоти мантиқӣ намеғунҷад. Аз ин рӯ, бараҳман бештар дар шакли инкорӣ — тасаввурнашаванда, диданашаванда, ифоданашаванда, шунидашаванда, офариданашаванда, фарқнашаванда, номутаноҳӣ, фанонопазир ва ғ. тавсиф мешавад. Он бо тафаккури маъмулӣ ва ё бо истифода аз роҳу усулҳои хулосабарориҳои мантиқӣ дарк карда намешавад. Танҳо роҳи дарку маърифати он ғаризаи (интуитсияи) олии диние (анубхава) мебошад, ки асоси таҷрибаи ботиниро ташкил медиҳад.

Дар Ведаҳо бараҳман ҳанӯз мафҳуми маросимӣ дошт. Бори аввал дар Упанишадҳо ба қолаби як таълимоти алоҳида даромад. Бараҳман ягона воқеияти мутлақи дорои мазмуни олӣ шинохта шуд ва Худои даркнашавандаи ведоӣ вориди бараҳман гардид. Таълимоте созмон дода шуд, ки дар он айнияти бараҳман ва атман, объект ва субъект, рӯҳ ва тан мақоми махсус пайдо намуд. Дар адвайта-веданта таълимоти бараҳман ба дараҷаи олии таҷрид расид. Ба ақидаи Шанкара офаридгори олам ва таззулдиҳандаи он бараҳман аст. Таҳаввулоти тадриҷии олам ба тавассути қувваи ғайбии илоҳӣ — майя чизи нонамоёнро дар назарҳо ҷилвагар месозад. Дар ҷараёни ин таҳаввулот се зинаи инкишоф (ба мисли нумӯи рустанӣ аз дона) ба амал меояд: таҷзиянашуда (дона) — зинаи сабабият, таҷзияи нозук (сабзиши дона) ва таҷзияи пурра (рустанӣ).

Азбаски бараҳман ҳастии номутағайир аст, аз ин рӯ, он таҳаввул намепазирад. Ҳар гуна тағйироту таҳаввулот хосси майя аст. Он чунин қувваи офариниш аст, ки дар аввал нопадид буда, сипас ба объектҳои ба чашми одӣ нонамоён ва дар охир ба объектҳои намоён зоҳир мегардад. Бараҳмани дорои майяи таҷзиянашуда Ишвара ном дошта, ҳамадону муқтадир аст. Дар ин таълимот бараҳман то ба дараҷаи офариниши ҳақиқӣ нарасидааст, вале қувваи офариниш дорад. Бараҳмани дорои майяи таҷзияшудаи ба чашми муқаррарӣ намоёнро Ҳиранягҳара (ё Сетратма, Прано) меноманд. Ба ин маънӣ, бараҳман маҷмӯи тамоми ашёи нонамоёни олам маҳсуб мешавад. Бараҳмани дорои майяи дар маҷмӯи ашё ва объектҳои намоён таҷзияшударо Вайшванаро (ё Вирасӣ) меноманд.

Дар ин маврид бараҳман маҷмӯи тамоми объектҳои олам ва тамоми афрод аст. Ин се ҷиҳати ботинии бараҳман ҳамроҳи ҷиҳати мувофиқи он, ки берун аз ҳама гуна муносибат аст, чаҳор ҷиҳати имконпазири бараҳман: шуури пок — ҳастӣ (Пара-Брахма), Ишвара, Ҳиранягарбха ва Вайшванараро ташкил медиҳад. Онҳо дараҷаҳои тадриҷии зоҳиршавии бараҳман ба шумор мераванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Радхакришнан С. Индийская философия. Т., 1-2. М., 1956—1957;
* Степанянц М. Т. Восточная философия. М., 2001. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Веданта
Чандрабҳон Бараҳмани Лоҳурӣ

**Чандрабҳан Бараҳмони Лоҳурӣ** (1575, Лоҳур — 1662 ё 1677, Банорас) —  ва нависандаи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар оилаи бараҳман Даҳрам Дос, ки аз соҳибмансабони дарбори ҳукмронони Лоҳур буд, ба дунё омадааст. Аз улуми мутадовилаи замонаш баҳравар гардида, забони ҳиндиву санскритро хуб медонист. Бо ёрии вазир Афзалхон ба хидмати Шоҳиҷаҳон (ҳукмр. 1628-57) роҳ ёфта, дар охири умраш хидмати дарборро тарк гуфт ва дар шаҳри Банорас ба узлат нишаставу дар ҳамон ҷой даргузашт.

## Эҷодиёт
Ба забони форсӣ аз Бараҳмони Лоҳурӣ девони ашъор (342 ғазал, 36 рубоӣ, маснавиҳои кӯтоҳи ахлоқӣ), «Чаҳор чаман» (асари мансури таърихӣ), «Гулдастаи Чаҳор чаман», «Муншаот» (номаҳо ба шоҳону давлатмардони давр), «Туҳфату-л-вузаро», «Корнома», «Маҷмуату-л-фуқаро», «Руқаъот», «Туғрои Шоҳиҷаҳон подшоҳ», «Иншои Ҳафт гулшан», «Муколимоти Дорошукӯҳ», «Рисола» (тазкирае дар бораи шоирони аҳди Акбар то муосирони муаллиф) ва ғ. боқӣ мондаанд. Баъзе ғазалҳои Бараҳмони Лоҳурӣ дар баёзи Мирзо Абдулқодири Бедил ва баёзи Соиби Табрезӣ (1603—1677) мундариҷ гардидаанд. Дар байни осори Бараҳмони Лоҳурӣ «Чаҳор чаман» аҳаммияти вижае дошта, дар асар оид ба Шоҳиҷаҳон, мулку шаҳрҳои қаламрави ӯ ва шарҳи ҳоли худаш маълумоти муфассал сабт намудааст. Ҳамчунин, дар ин асар номаҳои муаллиф ба Шоҳиҷаҳон ва дарбориёни ӯ, андешаҳояш дар бораи дин, ахлоқ, тасаввуф (ирфон) ва ғ. фароҳам омадаанд. Аксари ғазалҳояш аз панҷ байт иборатанд. Аз санъатҳои бадеии ташбеҳ, истиора, маҷоз ва ғ. устодона истифода кардааст.

### Хаттотӣ
Бараҳмони Лоҳурӣ аз нозукиҳои ҳунари хаттотӣ, махсусан, иншои настаълиқу шикаста хуб огоҳ буд. Тазкиранависони муосираш, монанди Мунири Лоҳурӣ, ба эҷодиёти Бараҳмони Лоҳурӣ баҳои баланд дода, ӯро «Саҳбон»-у «Ҳассон» (шоирони машҳури араб)-и замон, «Маликушуарои Шоҳиҷаҳон» гуфтаанд. Дар осори Бараҳмони Лоҳурӣ таъсири «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ бештар эҳсос мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* آفتاب أصغر. تاریخنویسئ فارسی در هند و پاکستان. لاهور، ۱۹۶۷؛
* صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج.۵. بخش ۲. تهران، ۱۳۶۴؛
* دانشنامۀ جهان اسلام. ج.۳. تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش

= Сарчашма =
*
Роҷер Бэкон

**Роҷер Бэкон** (; ) — файласуф ва табиатшиноси англис.

## Зиндагинома
Пас аз хатми Университети Оксфорд (1240) дар факултаи санъати Университети Порис дарс гуфтааст. Соли 1251 ба Оксфорд баргашта кӯшиши ислоҳоти маълумоти олиро намуд. Сипас, боз ба Фаронса баргашта, то соли 1290 он ҷо умр ба сар бурд. Асарҳои машҳураш — «Оптика», «Эҷоди бузург» (1266-68), «Эҷоди хурд» (1267), «Эҷоди сеюм» (1267-68), «Компендиуми фалсафӣ» (1272), «Физикаи умумӣ», «Компендиуми илоҳиёт» (1292). Дар «Эҷоди бузург», ки маҷмӯи донишҳост, ғайр аз илоҳиёт, инчунин грамматика, математика, физика, донишҳои таҷрибавӣ, фалсафа гирдоварӣ шудаанд. Б. илоҳиёт ва мантиқро донишҳои назарӣ, математика ва грамматикаро илмҳои аксиденталӣ медонист. Ӯ математикаро илми дақиқ, аз ҳама осон ва ба ҳама дастрас мешуморид, ки бо ёрии он дигар илмҳоро санҷидан мумкин аст. Б. дар соҳаи алхимия, астрология ва оптика таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ кӯшиш мекард дар алхимия унсурҳои илмро ҷорӣ намояд; алхимияро ба назариявӣ (таҳқиқи таркиб ва пайдоиши филиззу маъданҳо) ва амалӣ (истихроҷ ва тоза кардани филиззот, тайёр кардани рангҳо ва ғайра) ҷудо мекард. Б. ихтироъкори баъзе асбобу афзор (оинаҳо, линза ва ғайра) мебошад. Дастнависҳо ва асарҳои Б. дар китобхонаҳои Порис ва Лондон маҳфузанд.

## Осор
* Великое сочинение. Английские средневековые источники IX—XIII вв. М., 1979.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Британиёи Кабир
Гурӯҳ:Олимони асри XIII
Людвиг Бюхнер

**Людвиг Бюхнер** (Buchner) (29.9.1824, Дармштадт – 1.5.1899, ҳамон ҷо), духтур, табиатшинос ва яке аз намояндагони фалсафаи механистӣ дар Ғарб. Дар оилаи духтур таваллуд ёфта, баъди маълумоти миёна ба Университети Гиссен дохил шуд. Забони фаронсавиро хеле хуб медонист. Дар фалсафаи Ғарби нимаи дуюми садаи XIX равияи механистиро тарафдорӣ мекард, аз ин рӯ, Ф. Энгелс ӯро ҳамроҳ бо К. Фохт ва Я. Малешотт ба материализми вулгарӣ айбдор намуда буд. Рисолаҳои «Инсон мутобиқи илм» ва «Ишқ ва муносибати ошиқона дар олами ҳайвонот» (1881) ба ӯ мутааллиқанд. Асари машҳуртаринаш ‒ «Қувва ва материя». Ӯ дар фалсафа бештар тарғибгари дастовардҳои илмӣ, истифодабарандаи навовариҳои илму фалсафа бо далелу бурҳонҳои дақиқ маълуму машҳур мебошад. Бюхнер тарғибгар ва интишордиҳандаи ғояҳои таълимоти дарвинизм низ буд.
## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Олимони Олмон
Гурӯҳ:Фалсафа
Барбадосҳо

**Барбадосҳо**, **бейҷенз** — мардуме, ки аҳолии Барбадосро ташкил дода, ҳамчунин дар ИМА, Британияи Кабир, Канада ва дигар давлатҳо интишор ёфтаанд.

Бо лаҳҷаи маҳаллии забони англисӣ гап мезананд. Алифбояшон лотинист. Шумораи умумии Б. дар аввали садаи 21 зиёда аз 350 ҳазор нафар буда, наздики 250 ҳазор нафарашон дар Барбадос иқомат доранд. Динашон, асосан, насронӣ (англиканҳо, католикҳо ва диг. равияҳо), иддае пайрави дину ойини африқоӣ мебошанд. Зиёда аз 90 дарсади Б. сиёҳпӯст буда, аҷдоду сарнаслашон ғуломонеанд, ки асрҳои 17-19 аз Африқо оварда шудаанд. Қисми дигари онҳо аврупоӣ буда, гузаштагонашон англистабор мебошанд. Дастае аз ҳиндуҳову мулатҳо ва хитойиҳо низ бо Б. омехтаанд. Б. гурӯҳи сафедпӯст ҳам доранд, ки авлоди бадарғашудагони англис (садаҳои 17-18) мебошанд. Асоси хоҷагидории Б.-ро парваришу коркарди найшакар ташкил дода, инкишофу равнақи сайёҳӣ ба назар мерасад. Дар маданияти Б. омезиши урфу одатҳои анъанавии Африқову Аврупо мушоҳида мешавад. Эҷодиёти шифоҳии Б. ба фолклори умумии Африқо такя дорад. Б.-ҳо дӯстдорони рақсу мусиқӣ буда, чунин тарзи зисту эҷодкорӣ дар байни онҳо хеле равнақ ёфтааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Барбадос
Барбарият

**Барбарият**, **барбаризм** — истилоҳи иҷтимоиест, ки нисбати ашхоси алоҳидаи бемаърифату бефарҳанг, ваҳшитабиат, харобкор, қотил, бемурувват, ҳайвонсифат ё гурӯҳи одамон ва ё қабоили ҷудогона, ҳатто дар даврабандии таърихӣ дар бисёр мамлакатҳо кор фармуда мешавад.

Барбарият аз номи қабоили барбар (вожаи юнонии barbaros) – ҳамаи онҳое, ки ба забону фарҳанги юнонӣ мансуб набуданд – гирифта шуда, минбаъд дар байни соири миллату халқиятҳо маъмул гардид. Юнониён Шарқро сарзамини барбарҳо медонистанд. Як вақтҳо юнониҳою румиҳо барбарҳо гуфта олмониҳоро дар назар доштанд ва дар асри аввали милодӣ вазъе дар Олмон ба вуҷуд омад, ки номи онро ҷанги барбарҳо меномиданд. Он барои барҳам додани сохти ғуломдорӣ ва ташаккули сохти феодалӣ дар Рум мусоидат кард. Вожаи Б. комилан мухолифи маънои калимаи башардӯстӣ (гуманизм) аст. Симои бадтар аз хислатҳои ҳайвонии ин қабил инсонҳоро дар амалу ҷиноятҳои хусусӣ ва гурӯҳии онҳо дидан мумкин аст. Ин хислатҳо ва симои ҳақиқии онҳо вақте зоҳир мешавад, ки барои манфиатҳои шахсӣ аз ҳеч як амали зишт рӯ намегардонанд. Вале бо вуҷуди дар забонҳои гуногуни дунё роиҷ будани чунин истилоҳ маънои онро набояд ба қабоилу халқиятҳои ба барбар итлоқшуда талаққӣ кард. Зеро ба ишораи Деҳхудо «Барбарҳо миллатҳою қабилаҳои бешуморе ҳастанд ва ҳар мавзеъ ба қабилаҳое аз онҳо, ки дар он сукун доранд, номида шудааст». Мас., Муҳаммади Нурӣ муътақид аст, ки барбарҳо номи умумии қабилаҳое дар шим. Африқо мебошад, ки баъдтар ба дигар нукоти ҷаҳон, аз ҷумла Аврупою Испания интишор ёфтаанд. Пешниҳоди файласуфи шотландӣ (с-ҳои 60 садаи 18) А. Фергюсон роҷеъ ба Б. баъдтар дар илм ҳамчун табақабандии давраҳои таърихӣ роиҷ гардид ва ин табақабандӣ аз се зинаи таърихӣ иборат буд: ваҳшоният, барбарият ва тамаддун. Файласуф Л. Г. Морган ин табақабандии таърихиро ҷиддан асоснок намуда, ибтидои онро кулолӣ ва интиҳояшро ба пайдоиши хат марбут медонист («Ҷамъияти қадим», М., 1877; тарҷ. русӣ 1935). Табақабандии Морганро Ф. Энгелс ҳам маъқул донистааст («Пайдоиши оила, моликияти хусусӣ ва давлат», дар кит. Маркс К. ва Энгелс Ф., Куллиёт, ҷ. 21). Вале аксари олимони муосири соҳа табақабандии Морганро кӯҳнашуда ва аз эътибор соқитшуда маҳсуб медонанд. Илми муосир табақабандии нави моқабли таърихро пешниҳод кардааст.

## Нигаред низ
* Сохти ҷамоаи ибтидоӣ 
* Барбарҳо

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Толстов С. П. К вопросу о периодизации истории первобытного общества// Советская этнография. №1, 1946;
* Большая советская энциклопедия. Т. 2. М., 1975;
* Девонақулов А. Асрори номҳои кишвар. Д., 1989;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج.۲. تهران، ۱۳۸۱؛ 
* آریانا دائرة المعارف. ج.۲. کابل ۲۰۰۸.

## Сарчашма
*
Барбарӣ

**Барбарӣ** () — гурӯҳе аз мардуми ҳазораи муҳоҷири Афғонистон, ки дар ноҳияҳои шарқии Эрони имрӯза маскун шудаанд. Тақр. с-ҳои 1890–92 аз навоҳии Барбаристон ё худ Ҳазораҷот аз ноҳияҳои марказии Афғонистон ба Эрон кӯчидаанд ва вобаста ба номи маҳалли зисташон ба Б. маъруф гаштаанд. Б-ҳои Эрон бештар шиамазҳаби исноашарианд ва ба яке аз гӯишҳои забони дарӣ такаллум мекунанд. Аксаран эрониён барбарҳои ҳазораро бо нони махсусашон (дар баъзе ноҳияҳои Афғонистон, бахусус Кобул бо номи панҷакаш – нони дарозрӯяи тунук), ки ба «барбарӣ» шуҳрат дорад, мешиносанд. Ҳазораҷот дар Афғонистон аз минтақаи васее иборат мебошад, ки бахшҳое аз Бомиён, Урузгон, Ғур, Ҳирот, Фароҳ, Қандаҳор, Ғазнӣ, Парвон, Бағлон, Балх ва Бодғисро дар бар мегирад ва қадимтарин номи он Барбаристон будааст, ки дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ҳам ба он ишора шудааст: 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* فرهنگ شاهنامه. تهران، ۱۳۷۷ هـ. ش؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج.۱۱. تهران، ۱۳۸۱.	 
## Сарчашма
*
Амалиёти «Барбаросса»

**Амалиёти «Барбаросса»** () — номи рамзии нақшаи ҳуҷуми Олмони фашистӣ ба ИҶШС дар майдони  амалиёти Аврупои Шарқии Ҷанги дуюми ҷаҳон ва амалиёти ҳарбие, ки тибқи ин нақша дар ибт. ҶБВ амалӣ мешуд.

Сараввал номи «Фрис» дошта, дертар ба «Б.» иваз шуд. Ба шарафи шоҳи Олмон (1152–90), императори империяи Рум (1155–90), герсоги Швабия (1147–52), Фрид-рихи I Гогенштауфен гузошта шудааст, ки тахаллуси Барбароссаро дар Итолиё барои риши зарди худ гирифта буд. Таҳияи нақшаи «Б.» таҳти роҳбарии генерал Ф. Паулюс 21 июли 1940 оғоз шуда, 18 дек. 1940 Сарфармондеҳи олии Вермахт онро тасдиқ кард. Тибқи он қувваҳои асосии Артиши Сурх ғарбтари д-ҳои Днепр ва Двинаи Ғарбӣ бояд босуръат торумор шуда, ҳатто фурсати ақибнишинӣ додан лозим набуд. Дар ҳашт шабонарӯз лашкарҳои олмонӣ бояд ба сарҳадди Каунас, Барновичи, Лвов, Могилев-Подолск расида, пас аз бист шабонарӯзи ҷанг ин ҳудудҳоро забт намуда, ба сарҳадди дарёи Днепр (ҷанубтари Киев), Мозир, Рогачёв, Орша, Витебск, Великие Луки, ҷанубтари Псков ва Пярну мебаромаданд. Пас аз ин амалиётҳо ба лашкарҳо бист рӯз истироҳат дода мешуд. Дар рӯзи чилуми ҷанг қисмати дуюми ҳуҷум тарҳрезӣ ва тибқи он забти Маскав, Ленинград ва Донбасс пешбинӣ шуда буд. Хатти охирини ҳуҷум аз рӯйи нақшаи «Б.» Архангелск–Волга–Астрахан муайян карда шуд. Давомнокии тахминии муҳорибаҳои асосии ҳарбӣ 2–3 моҳ пешбинӣ шуда буд (ба ном стратегияи «Барқосо», нем. Blitzkrieg).
Дар нақшаи «Б.» вазифаҳои гурӯҳҳои артишҳо, тартиби мувофиқати байни ҳамдигар ва артиши иттифоқчиён, ҚҲҲ ва ҚҲБ муфассал нишон дода шудаанд. Ба нақшаи «Б.» баъзе ҳуҷҷатҳо оид ба вазъи Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС, дастур оид ба паҳн намудани маълумоти бардурӯғ, ҳисоби вақт барои гузарондани амалиётҳо, нишондодҳои махсус ва ғ. замима шуда буданд. Дар дастури рақами 21, ки аз ҷониби Гитлер имзо шудааст, таърихи ҳуҷум ба ИҶШС сараввал 15 майи 1941 нишон дода шуда буд. Лекин бо сабаби ҷалби қисми лашкарҳои Вермахт дар амалиётҳои нимҷаз. Балкан (амалиёти Югославия, амалиёти Юнон), таърихи навбатии ҳуҷум ба ИҶШС 22 июни 1941 муайян карда шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Амалиёти «Барбаросса»
Владимир Барботко

**Барботко, Владимир Иосифович** (тав. 21. 8. 1927, шаҳри Анжеро – Суҷенски вил. Кемеровои Федератсияи Россия – 1994) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1977).

## Зиндагинома
Хатмкардаи студияи театрии шаҳри Навосибирск (1944). Актёри Театри марказии Артиши Шӯравӣ (1941–51) ва театри шаҳри Клайпедаи Литва (1951–57). Аз соли 1957 дар Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковскийи шаҳри Душанбе кор кардааст.

## Нақшҳо
Нақшҳои офаридаи Барботко асосан мазҳакавӣ ва драмавианд. Қаҳрамонҳои ӯ шахсони қавиирода, зиндадил ва серҳаракатанд (монанди старшина Задорнов аз «Уқёнус»-и Г. Штейн ва прораб Вано аз «Муқаддима»-и Ш. Қиёмов). Қобилияти актёрии ӯ дар нақшҳои Прошка («Достони сеюми муассир»-и Н. Погодин, 1977), соатсоз («Соати бурҷи Кремл»-и Н. Погодин) зоҳир гардидаанд. Б. дар театру кино зиёда аз 170 нақш бозидааст: Нақшҳои беҳтаринаш дар театр: Стасис («Ба хотири писарам»-и К. Штайло, 1952), Перчихин («Дар қаър»-и М. Горкий, 1953), Фестеи ширинкор («Шаби дувоздаҳум»-и В. Шекспир, 1955), капитан Егорович («Падари худро пос дор»-и Б. Лаврентев), Хокироҳ («Уқоб»-и С. Сафаров, 1976), Наум Естегнеевич («Хислатҳо»-и В. Шукшин, 1977), Костилёв («Дар қаър»-и М. Горкий, 1977) ва ғ. Б. дар саҳнаҳои аз рӯйи асарҳои драматургони тоҷик таҳияшуда низ як зумра нақшҳо офаридааст: Абутоҳир («Табиби ҳозиқ»-и С. Улуғзода ва В. Виткович, 1980), Ӯктам («Фармон медиҳам ба ҳуҷум гузаред»-и А. Ғаффоров ва П. Чумаченко), Камолота («Аҷоибот дар меҳмонхона»-и Ф. Тошмуҳаммадов, 1986) ва ғ. Дар филмҳои тоҷикӣ низ иштирок кардааст: суратгир Пётр-ака («Духтари сеюм», 1972), пешхизмат («Асрори аҷдодон», 1973), Ефремов («Ман сарҳад», 1974, «Тоҷиктелефилм») ва ғ. 
Бо медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Барг (нақш)

**Барг** — навъи нақш дар санъати амаливу ороишӣ ва тасвирӣ. Ҷузви нақши маъмули ислимист, ки асосан барг, гул ва муғчаҳо тасвир мешаванд.

Барг аз қадим дар наққошӣ, гаҷкорӣ, кандакорӣ, гулдӯзӣ ва диг. ҳунарҳои халқии санъати амалӣ мавқеи калон дошт. Устоҳои тоҷик аксар дар офаридаҳояшон баргҳои маҷнунбед, чанор, шафтолу, ҷағҷағ, шутурпай, шоҳбарг ва ғ-ро дарозу кӯтоҳ, паҳну борик, нозуку дурушт, дандонадор, моил таҷассум карда, ба нақши ислимӣ намуди табиӣ мебахшиданд. Азбаски баъзан Б. ба тухми харбуза ё бодом монанд мешуд, онро «тухми харбуза» ё «бодомибарг» мегуфтанд. Ҳунармандони суғдӣ дар санъати кандакории садаҳои 5–8 расмҳои барги ток, анор, гулхор ва себарга кашидаанд, ки аз ҳафриётҳо пайдост. Анъанаи истифодаи Б. дар давоми садсолаҳо такмил ёфта, то замони мо расидааст. Устодони моҳири тоҷик М. Олимов, М. Солиев, Ғ. Мансуров, Ё. Юсуфов ва диг. дар баробари кор гирифтан аз Б.-и маъмул шаклҳои нави онро эҷод кардаанд. Б. дар санъати гулдӯзӣ низ мавқеи хос дошт, ки маъмултаринашон нақши барги «шутурпай» (барги рустании рӯиобӣ, ки ба изи шутур шабоҳат дорад) мебошад. Б. дар санъати заргарӣ (гӯшвор, ангуштарӣ, занҷираи гардан, гули яхак) ва ҳаккокӣ низ маъмул аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Санъати тасвирӣ
Гурӯҳ:Ҳунарҳои таҷассумӣ
Барбитуратҳо

**Барбитуратҳо** () — доруҳое, ки хосияти хобоварӣ ва мадҳушсозӣ доранд; ҳосилаҳои кислотаи барбитурат (барбитал, барбитал-натрий, фенобарбитал, тиамин ва ғайра).

Муддати таъсири Б. гуногун буда, ба хусусияти мубодила дар организм ва ихроҷи онҳо вобаста мебошад; Б.-и таъсирашон бардавом бештар ба воситаи гурда хориҷ мешаванд; Б.-и таъсирашон кӯтоҳ дар ҷигар таҷзия мегарданд. Бо мақсади хоб овардан аз Б.-и таъсирашон давомнок (барбитал, фенобарбитал, барбитал-натрий), миёна (сиклобарбитал, барбамил, этаминал-натрий) ва кӯтоҳ (гексабарбитал) истифода мебаранд. Б. дар шакли хока, ҳаб ва маҳлул кор фармуда мешаванд. Фенобарбитал ва бензонал дар намуди хока ва ҳаб чун давои зидди ихтилоҷ (ҳангоми саръ), гексенал, тиобутал ва тиопентал-натрий барои наркоз таъйин шудааст. Б.-ро аксар якҷоя бо давоҳои таскинбахш, рафъи ташаннуҷ, холинолизӣ ва ғ. истеъмол мекунанд. Б.-ро барои ба ҷарроҳӣ тайёр намудани бемор низ истифода мебаранд, зеро онҳо таъсири доруҳои мадҳушиоварро тақвият медиҳанд. Ҳангоми муддати дароз истифода бурдани Б. организм ба он одат мекунад. Истеъмоли Б. метавонад боиси аллергия гардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

*
Фаровоқеъгароӣ

[thumb|[Филипп Ҳалсман. Dali Atomicus. 1948]]

**Фаровоқеъгароӣ** (), ё **сюрреализм** (аз , лафзан «фаро-реализм», «боло-реализм») —  яке аз ҷунбишҳои ҳунарии қарни бистум аст. Сюррализм ба маънӣ гароиш ба моварои воқеият ё воқеият бартар аст. Замоне, ки додоизм дар ҳоли аз байн рафтан буд, пайравони он ба даври Ондра Бартун, ки худ низ замоне аз додоистҳо буд, гирд омаданд ва тарҳи мактаби ҷадидеро пайрез карданд. Ин шева дар соли 1922 ба таври расмӣ аз Фаронса оғоз шуд ва фаровоқеъагароӣ номида шуд. Ин мактаб бозтоби нобсомониҳо ва ошуфтагиҳои қарни бистум аст.Сюрролизмро метавон як ҷунбиши ҳунарӣ-иҷтимоии бунёдситез ба шумор овард. Майл ба эҷоди дигаргунӣ дар зиндагии рӯзмара аз тариқи ошкорсозии амри шигифтангез ва тасодуфи айнии нуҳуфта дар назми зоҳирии воқеият донист. 

Ин ҷунбиш дар амал бо интишори маҷаллаи инқилобии "Фаровоқеъагаро" тавассути Бартун оғоз шуд. Салвадор Далӣ, Рене Могарият ва Луйи Арагон аз ҷумлаи сюрролистҳои машҳур ҳастанд. 

## Эзоҳ
Муҳаммад ибни Ҷаҳм Бармакӣ

**Абулқосим Муҳаммад ибни Ҷаҳм Бармакӣ** (с. тав. Номаълум — ваф. 833) — мутарҷими осори паҳлавӣ ба арабӣ, и арабизабони эронинажод.

Дар китобҳои муътабари таърихии арабиву форсӣ, аз ҷумла "ал-Феҳрист "-и Ибни Надим, «Тарҷумаи Таърихи Табарӣ», "ал-Бадъ ва-т-таърих "-и Муқаддасӣ, «Муҷмал-ут-таворих ва-л-қисас» (муаллифаш номаълум), «Китоб-ул-ағонӣ»-и Ҳамзаи Исфаҳонӣ аз Бармакӣ чун шоири тавоно ва мутарҷими хушсалиқа ёд шудааст. Ривояте ҳаст, ки гӯё халифа Маъмун (ҳукмр. 813-88) аз ӯ се байт дар мадҳ, ҳаҷв, рисо хостааст ва барои ҳар як байт бахшидани як вилоятро ваъда кардааст. Бармакӣ ин шартро иҷро кард ва соҳиби вил-ҳои Динавару Ҳамадон гардид. Б. «Худойнома»-и паҳлавиро бо номи «Сияр мулук ал-фурс» ба арабӣ тарҷума кардааст. Ҷиҳати ҷолиби диққат дар тарҷумаи Б. он аст, ки вай мутобиқи ҳодисаву воқеаҳои
дар асар омада, аз эҷодиёти худ пораҳои манзум овардааст (19 байти Б. дар китоби Муқаддасӣ сабт гардидаанд). Ҳамин тарзи нигориши Б. дар оянда мавриди истиқболи таърихнависони Арабу Аҷам қарор гирифт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Баргак

**Баргак** — як навъ маснуоти заргарист, ки аз тило, нуқра ва мис сохта мешавад. Баргак аз зевароти маъмули занона буда, шаклан шабеҳи барги бед, сафедор, тухми харбузаю офтобпараст ва баъзан ромбшакл аст. Ин унсурҳои ороишро «барги тӯморча» ё «барги найза» низ меноманд. Дар бисёр овезаҳо баъзан ду доирачаи хурд ва ҷузвҳои ромбшакли ороишот ба назар мерасанд. Баргак дар санъати заргарии тоҷикон васеъ паҳн гашта, дар гарданбанд, пешонабанд, қоштило, тӯмор, овезаҳои гӯшвораҳо истифода мешуд. Дар Хуҷанд, Ӯротеппа, Самарқанд, Бухоро, Фарғона, Тошкент ва Панҷакент дар гарданбанд баргакро ҳамроҳи марҷон истифода мекарданд. Одатан гарданбанд, пешонабанд, тӯмор ва қоштилои баргакдорро арӯсон аз рӯзи тӯйи арӯсӣ то таваллуди нахустин фарзанд мебастанд. Унсурҳои ороишоти баргаки тумормонанд дар санъати гулдӯзии мардуми тоҷику ӯзбек (чодар, сӯзанӣ) низ истифода мешаванд. Гӯшвораву ангуштаринҳо ва овезаҳои баргакдори гардан дар санъати заргарии ҳозира маъмуланд.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заргарӣ
Баргак (зардолу)

**Баргак**, **долак** — зардолуи дукафони бедонак. Бо номи кишта ҳам маъмул аст. Баргакро бештар аз навъҳои зардолуи Мирсанҷалӣ, Исфарак, Субҳонӣ, Хурмоӣ, Нишонӣ, Фалғарӣ тайёр мекунанд. Барои ин зардолуҳои пухтаро чида нағз мешӯянд, бо гази сулфур 2-3 соат буғ медиҳанд, дукафон карда, донакашонро ҷудо менамоянд. Сипас онҳоро рӯйи фаршҳои махсуси андозаашон 80 × 80 см ё дар болои бурё ва сангҳо чида дар офтоб мехушконанд. Баргак аз рӯйи тарзи хушконидан ба хелҳои кордӣ, буғдода, офтобӣ ва ғ. ҷудо мешавад. Аз 1 кг зардолу 20-30 % баргак ҳосил мегардад. Қанди баргак вобаста ба навъи зардолу 50-60 дарсадро ташкил медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Барги Декарт

thumb|300px|Барги Декарт
**Барги Декарт** — хатти каҷи ҳамвори тартиби сеюм, ки дар низоми росткунҷа муодилаи x^3 + y^3 = 3axyро қаноат мекунад. Параметри  3a ҳамчун диоганали квадрате, ки тарафаш ба хордаи калонтарини ҳалқа баробар аст, муайян карда мешавад.

Дар низоми координатаҳои росткунҷа бо муодилаи зерин x^3+y^3-3axy=0  ифода меёбад. Хатти рости x + y + a = 0 асимптотаи Барги Декарт мебошад.

## Таърих
Муодилаи хатти каҷро бори аввал соли 1638 Рене Декарт таҳқиқ кард. Лекин ӯ ҳалқаро танҳо дар кунҷи координатии якум, ки дар он x ва y қиматҳои мусбатро соҳиб мешаванд, тасвир намуд. Декарт тахмин кард, ки ҳалқа дар ҳар чоряки координата ба намуди чор барги гул симметрӣ такрор меёбад, дар он замон ин гуна хатти каҷ «гули ёсуман» (, ) номида мешуд. Дар намуди кунуниаш ин хатти каҷро бори нахуст соли 1692 Христиан Ҳюйҳенс пешниҳод кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мунҳаниҳои ҷабрӣ
Гурӯҳ:Рене Декарт
Барги най

**Барги най** — навъе аз харбузаҳои қадим, умуман ҳар харбузаи хуштаъму гувороро барги най меноманд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Баргинозӣ

**Баргинозӣ** — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ. Ба гурӯҳи навъҳои амирӣ мансуб аст.

Баъди 90–100 рӯзи кишт мепазад. Ҳар палакаш 2–3 харбуза мебандад. Тухмшакли сертӯр, рангаш зарди кушод, пӯчоқаш тунук. Вазнаш 3–4 кг. Баъди пухтан аз бандаш зуд ҷудо мешавад. Мағзаш (4–5 см) сафеди зардча, сахти карсосӣ, сершира, таъми нокро дорад. Дар таркибаш 7,8–9,1% қанд ва 8,3–10,6% моддаҳои хушк мавҷуд аст. Тухмаш миёна, паҳни дароз, зарди кушод (ҳар харбуза 580–589-то тухм дорад, ки 0,68%-и вазни онро ташкил медиҳад). Аз ҳар га 180 (ноҳияи Хуҷанд) – 253 сентнер (ноҳияи Зафаробод) ҳосил меғундоранд. Ба камобӣ тобовар аст; дар заминҳои сернам ҳосилаш бештар мекафад. Баргинозиро қисман хушк ҳам мекунанд. Онро 10–15 шаборӯз нигоҳ доштан ва ба ҷойҳои дигар кашондан мумкин аст. Асосан дар вил. Суғд, водии Ҳисор, инчунин вил-ҳои Самарқанду Сурхандарёи Ӯзбекистон мепарваранд. Палакаш аз касалиҳои пажмурдашавии фузариозӣ ва гарда зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сабзавоткории Тоҷикистон. Д., 1972; Гулмамадов М. Зироатҳои полизии Тоҷикистон. Д., 1985; Дастури полизкор. Д., 1987.	

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Баргузин

**Баргузи́н** () — дарё дар Ҷумҳурии Мухтори Бурятистон.

## Мушаххасот
Дарозиаш 480 км, масоҳати ҳавзааш 21 100 км2. Саргаҳи Баргузин аз нишебаҳои қ-кӯҳҳои Икат ва Муйи Ҷанубӣ оғоз шуда, аз хамии Баргузин ҷорӣ мешавад ва ба кӯли Байкал мерезад. Баъди дарёи Селенга ва Ангара аз ҷиҳати ҳаҷми резиши об ба дарёи Байкал дар ҷойи сеюм меистад. Манбаи асосиаш борон. Сарфи миёнаи солонаи об дар резишгоҳ 130 м3/с. Шохобҳои асосиаш: аз чап Гарга, Аргада, Ина; аз рост Улюн. Киштигардӣ дар Баргузин то истгоҳи Могойто (226 км) мунтазам, аз он болотар то резишгоҳи Гарга (249 км) номунтазам аст. Бори аввал соли 1928 киштии дарёгарди Муассисаи давлатии киштигардии Селенга «Баргузин» 59 мусофир ва 5 тонна борро кашонда буд. Оби Баргузин барои обёрӣ истифода мешавад. Дар Баргузин моҳиҳои дарёии шӯртан, карас, зағорамоҳӣ мавҷуданд.

## Нигористон

Bargujin1.jpg
Bargujin2.jpg
Bargujin3.jpg
Bargujin4.jpg
Bargujin5.jpg
Баргузин.jpg


## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Баргардониш

**Баргардониш** — яке аз навъҳои санъатҳои бадеӣ, аз гурӯҳи санъатҳои бадеии лафзист. Ин санъати бадеӣ барои он баргардониш ном гирифтааст, ки калимаву ибораҳои мисраи аввали байт дар мисраи дуюм баргардонда (такрор) мешаванд. Дар илми бадеъ калима, ибораи аввали байт садр, калима, ибораи охири байт аҷуз, охири мисраи аввал арӯз, аввали мисраи дуюм ибтидо, калимаҳову ибораҳои миёни мисраъҳо ҳашв ном доранд. Вобаста ба ин баргардонишро рад-ус-садр ила-л-аҷуз ва раду-л-аҷуз ила-с-садр (яъне омадани садр ба ҷойи аҷуз ва аҷуз ба ҷойи садр) низ мегӯянд. Такрор, гузариши калимаҳо аз як ҷой ба ҷойи дигар бо мақсади пурқуввату таъсирбахш кардани фикр, ифодаи ҳиссиёту ҳаяҷон сурат мегирад: 

Дар шеъри шоирони гузашта ва муосири тоҷик, асосан, ду навъи аргардониш ба назар мерасад: 1) калимае, ки дар садр омадааст, боз дар аҷуз такрор мешавад:

2) калимаи миёнаи мисраи аввал дар охири мисраи дуюм меояд: 

Дар асарҳо оид ба илми бадеъ ва арӯз аз навъҳои дигари Б. ёдовар шудаанд ва ҷудо кардан ба навъҳоро ба маънии калимаи такроршаванда вобаста донистаанд. Дар баъзе ҳолатҳо калимаи такроршаванда аз садр, ҳашв, аҷуз, ибтидо бетағйир меояд, вале маънояш дигар мешавад, яъне таҷниси лафзӣ ба миён меояд, Мас.: 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳодизода Р., Шукуров М., Абдуҷабборов Т. Фарҳанги истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д., 1966;
* Зеҳнӣ Т. Санъати сухан. Д., 1992;
* Мирзозода Х. Луғати мухтасари истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д., 1992. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти адабӣ
Гурӯҳ:Илми бадеъ
Баргардонидани молу мулк

**Баргардонидани молу мулк** — дар ҳуқуқшиносӣ бозпас талаб карда гирифтани молу мулки соҳибмулк аз шахсе, ки онро бо роҳи ғайриқонунӣ ғасб кардааст. Агар молу мулки музднок аз шахсе ба даст оварда шуда бошад, ки ҳуқуқи бегона кардани онро надошт ва ба дастдароваранда аз ин  огоҳ набуд ва огоҳ буда ҳам наметавонист (бадастоварандаи бовиҷдон), ин молу  мулкро  молик ё шахсе, ки молик барои соҳибӣ додааст, гум карда бошад, ё аз яки онҳо дуздида шуда бошад, ё бо усули дигар, бидуни  ихтиёри онҳо аз тасарруфашон баромада бошад, молик ҳақ дорад онро аз бадастоваранда талаб карда гирад. Агар молу мулк аз шахсе, ки ба бегона кардани он ҳуқуқ надошт, бе пул гирифта шуда бошад, молик дар ҳама ҳолат  ба талаб карда гирифтани молу мулк ҳақ дорад. Аз бадастдароварандаи бовиҷдон талаб карда гирифтани пул, инчунин коғазҳои қиматнок мумкин нест. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Баргхӯраки карам

**Баргхӯраки карам** () — як навъ шапараки зараррасон.

## Тавсиф
Болаш сафеди нӯгсиёҳ. Дарозиаш 55-60 мм, наринааш назар бо модина хурд буда, дар зери болҳои пеш ду холи сиёҳ дорад. Тухмаш зарди шишагун (дарозиаш 1-2 мм), кирминааш сабзи зардтоб; баданаш бо мӯякча фаро гирифта шуда, холҳои сершумор дорад. Зочааш зарди сабзтоб (дарозиаш 23 мм). баргхӯраки карам дар водиҳо, кӯҳу доманакӯҳҳои ҷумҳурӣ (то баландиҳои 3000-3200 м аз с. б.) зиндагӣ мекунад. Ғайр аз карам ба рустаниҳои дигар низ зарар мерасонад. Шапаракҳо баъди 4-5 шабонарӯзи ҷуфт шудан дар барги рустаниҳо, аз ҷумла дар барги карами пешпазак 15-18 тухм мегузоранд.

(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂  △
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♀  
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Pieris brassicae*  ♀ △ 

Дар шароити Тоҷикистон баргхӯраки карам вобаста ба иқлими маҳал 3-6 (дар водии Ҳисор ва ноҳияҳои пахтакори вил. Суғд то 4, водии Вахш то 5-6) маротиба насл медиҳад. Ҳар шапарак дар ҳаёташ то 250—300 тухм мемонад. Ҷанини насли якум дар 6-8 рӯз инкишоф меёбад. Кирминаҳои насли якум баъд аз 20-25 шабонарӯз зоча ва баъди 10-17 шабонарӯз шапарак мешаванд. Ба карам хусусан кирминаҳои насли дуюм, сеюм ва чорум зарари калон мерасонанд. Баргхӯраки карамро бисёр ҳашарот нест мекунанд. Мас., савораки «Апантелес громератус» дар бадани кирминаи баргхӯраки карам тухм гузошта, то 90 — 95%-и онҳоро нобуд менамояд. Трихограмма тухми баргхӯраки карамро нест мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бардеворӣ

**Бардеворӣ** — як навъи сӯзанӣ, ки дар девор меовезанд ва дар ноҳияҳои кӯҳистон ривоҷ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фарҳанги мардуми тоҷик
Ҷон Бардин

**Ҷон Барди́н** (, 23 майи 1908, Мадисон, Висконсин, ИМА — 30 январи 1991, Бостон, Массачусетс, ИМА) — физикдони амрикоӣ, ихтироъкори транзистор, яке аз ҷаҳор ҷоизадори дукаратаи мукофоти Нобел дар ҷаҳон (солҳои 1956 ва 1972).

## Зиндагинома
Дар синни 15-солагӣ (1923) ба Донишгоҳи Висконсин дохил шуда, соли 1928 ба дараҷаи бакалавр ва магистри техникаи барқӣ соҳиб гашт. Таҳти роҳбарии олими шинохта Ю. Вигнер дар соҳаи физикаи ҷисмҳои сахт таҳқиқот гузарондааст. Зиёда аз 40 сол дар Донишгоҳи Иллинойс мушовири муҳимми ширкати «Ксерокс» буд. Соли 1947 бо ҳамроҳии Браттэйн ва Уилям Шокли бори аввал транзисторро сохта, сазовори Мукофоти нобелӣ гашт (1956).

Ҷон Бардин якҷоя бо Л. Купер ва Р. Шриффер дар инкишофи назарияи фавқунноқилҳои муқаррарӣ кор кард, ки он ба ифтихори онҳо «назарияи БКШ» номгузорӣ шудааст. Барои ин корҳо Ҷон Бардин бо Мукофоти дуюми нобелӣ (1979) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бардоштани доғи судӣ

**Бардоштани доғи судӣ** — лағв кардани айбдоркунӣ, ки бо он ҷазо таъйин карда шудааст баъд аз адои ҷазо ва ё дар муҳлате, ки тибқи қонун муқаррар шудааст. Дар мавриди бардоштани доғи судӣ шахс доғи судӣ надошта ҳисобида мешавад. Бардоштани доғи судӣ оқибатҳои ҳуқуқии ҷавобгарии ҷиноятиро беэътибор мегардонад. Шахс доғи судӣ надошта ҳисоб мешавад, агар: 
* а) дар сурати қабули санадҳои авф ё бахшиши ҷазо, агар дар ин санадҳо бардоштани доғи судӣ пешбинӣ шуда бошад — аз рӯзи эътибори қонунӣ пайдо кардани чунин санадҳо; 
* б) дар сурати қабули санади авф, ба шарте ки он барои кирдори содиркардашуда татбиқ намудани ҷазоро бекор кунад ва ин ҳолат дар рафти мурофиаи судӣ ошкор шавад — аз рӯзи эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми айбдоркунӣ; 
* в) дар сурати қабул намудани кодекси нави ҷиноятӣ, ки ҷиноят будани кирдорро бартараф мекунад — аз рӯзи эътибори қонунӣ пайдо кардани чунин кодекс; 
* г) дар сурати аз ҷазо озод кардани ноболиғон мувофиқи кодекс — аз рӯзи эътибори қонунӣ пайдо кардани қарори суд дар бораи аз ҷазо озод кардани ноболиғ; 
* д) дар сурати иҷро накардани ҳукми айбдоркунӣ — аз рӯзи гузаштани муҳлатҳои иҷрои ҳукми айбдоркунӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Барду-л-аҷуз

**Барду-л-аҷуз** (), **барди аҷуз**, **айёми аҷуз**, **рӯзҳои аҷуза**, **сармои пиразан** — номи ҳафт рӯзи охири зимистон, ки ҳаво бисёр сард ва тағйирёбанда аст. Ин рӯзҳо дар Эрон, Тоҷикистон, Афғонистон, ҳавзаи шарқӣ ва ҷанубии Баҳри Миёназамин ва баъзе мамолики араб маъруф аст. Кушёри Гелонӣ (971—1029) дар «Зиҷи ҷомеъ» менависад: «Айёму-л-аҷуз ҳафт рӯз бошад, аввалаш бисту шашум аз шубот буд. Ин айём дар солҳои ғайри кабиса се рӯз аз охири шубот ва чаҳор рӯзи аввали озор, дар солҳои кабиса чаҳор рӯзи охири шубот ва се рӯзи аввали озор аст».

Абурайҳони Берунӣ (973—1048) дар «Осору-л-боқия» овардааст, ки «… „айёми аҷуз“ дар ин моҳ (яъне, шубот) аст ва оғози он рӯзи бисту шашуми ин моҳ аст ва он ҳафт рӯзи пайдарпай аст. Ва „айёми аҷуз“-ро назди араб номҳоест. Рӯзи аввали он „синн“ аст, ки шиддати сармо дар ин рӯз аст. Ва рӯзи дуввум „синнанбар“ аст, ки ашёро монанди синбара мегузорад, яъне як чизи буридашуда. Ва рӯзи севум „вабр“ аст, зеро ин рӯз осори ин айёмро мебарад. Ва чорум рӯз „омир“ аст, яъне мардумро ба тарс аз худ амр мекунад. Ва панҷум „мутаммир“ аст, яъне бо азияти мардум мушовира мекунад. Ва рӯзи шашум „муаллил“ ном дорад, яъне мардумро фиреб медиҳад, ки миқдори каме аз сармои худ кам шудааст. Ва рӯзи ҳафтум „мутфиулҷамр“ ном дорад ва сармои ин рӯз аз дигар рӯзҳо сахттар ва дар ин рӯз оташ хомӯш мешавад. Ва ин рӯзро „мукфиулқидр“ мегӯянд, яъне аз шиддати боди сард худ дегро хомӯш мекунад. „Рӯзҳои аҷуза“ мегузаранд ва он гоҳ хунукӣ бартараф мешавад, аз ҷониби баҳр бароят ҳарорати гармӣ меояд».

Мардумшиноси рус М. С. Андреев (1873—1948) дар аввали садаи 20 дар Помири Ғарбӣ нусхаи рисоли қадимиеро пайдо кард, ки он ба тақвимҳои мардумӣ бахшида шудааст. Дар он боби махсус-боби нуҳум. «Дар баёни донистани айёми аҷуз. Ҷамарот» ном дошта, оид ба «айёми аҷуз» чунин омадааст: «Бидон, ки Офтоб чун дар бурҷи Ҳут расад, аз севуми Ҳут то ҳафтдаҳуми Ҳут се таф, яъне се гармӣ эътибор кардаанд ва мунаҷҷимон онро „ҷамара“ гӯянд. Аммо аввал тафти замин, ки онро „ҷамароту-л-арз“ гӯянд ва он дар севуми Ҳут бошад. Дувумро „ҷамароту-л-моӣ“ гӯянд ва ин ҳафт рӯз пас аз тафи замин бошад, чунон ки рӯзи даҳуми Ҳут бошад. Севвумро „ҷамароти илоҳӣ“ гӯянд ва ин низ дар ҳафтдаҳуми Ҳут бошад. Чун ҳафт рӯз аз тафти ҳаво бигзарад, ҳафт рӯзи дигар „айёми аҷуз“ бошад, яъне ҳафтаи кабирӣ ва ин аз бисту чаҳорум то сиюми Ҳут бошад. Ва ин рубоӣ ҳавоии ин ҳисоб аст:

Истилоҳи «барду-л-аҷуз» дар адабиёти форс-тоҷик барои васфи сармои сахт ба кор рафтааст, аз ҷумла дар ашъори Низомии Ганҷавӣ ва Мавлавӣ ба ҳамин шакл ва дар «Гулистон»-и Саъдӣ ба сурати «барди аҷуз».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Андреев М. С. Таджики долины Хуф (верховья Аму-Дарьи). Вып. I., Сталинабад, 1953;
* Абурайҳон Берунӣ. Осору-л-боқия. Д., 1990; Ғиёсуддин Алии Исфаҳонӣ. Нуҷум. Хоруғ, 1994;
* Холов М. Ш. Тақвимҳои кишоварзии тоҷикони кӯҳистон. Д., 2006;
* دانشنامۀ جهان اسلام. تهران، ۱۳۷۸؛
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران، ۱۳۸۰

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тақвими мардумӣ
Барелйеф

**Барелйе́ф** ( — нақши муқарнасии нисбатан паст) — навъи ҳайкалтарошӣ, ки тасвири барҷаста дорад ва аз сатҳи заминаи асар ба андозаи аз нисф баландтар ё камтар аз он аст.

Барелйеф ҳамчун санъати тасвирӣ ва наққошӣ дар пардозу ороиши берун ва даруни биноҳо истифода мешавад. Аксар барелйеф дар зинатдиҳии пояи ҳайкалҳо, лавҳаҳои фахрӣ, рӯйи медалҳо ва ғ. ба кор меравад. Барелйефро аз замонҳои қадим дар мамалакатҳои Шарқ (Ҳиндустон, Ошур, Форс), Миср, Амрико, Юнон, Рим, дар санъати меъмории асрҳои миёна васеъ истифода бурдаанд. Дар санъати меъмории Юнони Қадим ва Рум ба Б. асосан пештоқи маъбадҳоро оро медоданд. Нижвони бинои Дастгоҳи иҷроияи Президенти ҶТ, пояи ҳайкали Куйбишев дар назди вокзали роҳи оҳани шаҳри Душанбе ва ғ. аз намунаҳои беҳтарини барелйефанд.

## Нигаред низ
* Релйеф

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои ҳайкалтарошӣ
Баржа

thumb|
**Баржа** () — киштии боркашонест, ки бо ёрии заврақи ядаккаш ҳаракат мекунад. Дар баъзе давлатҳо дар роҳҳои обӣ яке аз воситаҳои асосии боркашонӣ мебошад. Баржаҳои маводди моеъ (мас., нафткашонӣ) ва хушкашонро фарқ мекунанд. Борбардории баржаи моеъкашони дарёӣ то 12 ҳазор т, бори хушк кашонанда то 5 ҳазор т мебошад. Асосан баржаҳои пӯлодӣ сохта мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нақлиёт
Баргчой

**Баргчой**, **муғулчой** (, ё ) — гиёҳест бисёрсола.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Аз 35 то 150 см қад мекашад. Пояи рости сербарг, барги бедумча ё кӯтоҳдумчаи нештаршакл, гули гулобии арғувонӣ, хӯшагули дароз (дар нӯги поя нумӯ меёбад), ғӯзаи сертухм дорад. Б. дар аксари ноҳияҳои ҷумҳурӣ (дар баландии 1000-3200 м аз с. б.) асосан дар соҳили дарёҳои кӯҳӣ, канори чашма, ҷӯйҳо, марғзору шибарзамин ва ҷангалзорҳо месабзад.

Дар тибби халқӣ нақуъи барги Б. истифода мешавад. Бо ин мақсад 15 г барги онро дар як истакон оби ҷӯш андохта, 20 дақ. нигоҳ медоранд ва ҳангоми захми меъдаю рӯда (рӯзе 3 маротиба пеш аз хӯрок якчумчагӣ) менӯшанд; давои мазкур чун воситаи зидди илтиҳоб низ тавсия шудааст. Ҷӯшоби Б. ҳангоми ихтилоли мубодилаи моддаҳо, захми меъда, варами гулӯ, гӯш, бинӣ ва чун воситаи зидди ташаннуҷ нофеъ аст. Хокаи Б.-ро ба ҷароҳат мепошанд. Дар амалияи тибби муосир нақуъ Б.-ро барои давои захм, газаки меъда ва дарди рӯдаи ғафс кор мефармоянд. Бо ин мақсад баргҳои хушки онро дар об андохта, 15 дақ. меҷӯшонанд. Баъди 45 дақ. даворо полида мегиранд ва рӯзе 3-4 маротиба пеш аз хӯрок якқошуқӣ истеъмол мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М., 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.

## Сарчашма
*
Барзагов

**Барзагов** (аз барз — зироат, деҳқонӣ), **гови варза**, **варзагов** — гови нар, ки ахта карда шудааст. Барзагов барои ҷуфтронӣ, хирманкӯбӣ, чигинакашӣ ва диг. корҳои деҳқонӣ мувофиқ аст. Барзаговҳо, одатан, оромтабиат буда, зуд фарбеҳу нерӯманд мешаванд. Буққачаҳоро аз 8-12-моҳагӣ ахта мекунанд. Давраи мусоидтарин барои ахта кардани онҳо фасли тирамоҳ ва авв. баҳор аст. Барзагов, маъмулан, дар ҷойҳое кор фармуда мешавад, ки истифодаи мошину трактор номумкин бошад. Барзаговро аз 2-солагӣ ва дар маҷмӯъ 8-9 сол кор мефармоянд. Пӯсти барзагов (50-60 кг) чарми ғафси хушсифат медиҳад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Барзах (Мазҳакаи илоҳӣ)

«**Барзах**» — номи китоби дуюми асари сегона (Дӯзах, Барзах, Биҳишт)-и Алигери Данте «Мазҳакаи илоҳӣ» мебошад, ки дар он муаллиф марҳилаи дуюм аз мароҳили сафари сегонаи солик ба дунёи ҷовидро тасвир кардааст.

Худи Алигери  Данте дар муқаддимаи барзах номи дигари онро «Биҳишт» номидааст, ки як ибдои шарқии дорои мазмунҳои маънавӣ мебошад. Дар муқаддимаи китоби мазкур омада, ки «Барзах ҳадди фосили байни дӯзаху биҳишт аст ва агар онро аз лиҳози маънавӣ шарҳу таъбир кунем, барзахро бояд ҳадди фосили „гуноҳ“ ва „растгорӣ“ арзёбӣ кард».

Дар ин марҳилаи сайри солик рӯҳ дар олами восит ва миёнҷие байни ҷаҳони анвори ноби миновӣ ва сипеҳри ҳиссӣ (фалакулафлок) қарор хоҳад гирифт. барзахи Данте асли қадимаи яҳудӣ ва масеҳӣ надорад ва ҳар дуи ин ойин барзахро таъсири боварҳои шарқӣ ба мамолики Ғарб медонад. Бо ибораи дигар, динҳои яҳудиву масеҳӣ дар оғози пайдоишашон дар низоми ҳастишиносии хеш мафҳуми барзах, ё худ олами миёнҷӣ, ё худ воситро надоштанд, вале дар садаҳои 5-6 назариётчиёну ҳомиёни масеҳӣ ҷойи ин фазои холиро пур карданӣ шуда, вуҷуди олами барзахро зарурӣ шумурдаанд ва Папа Григорийи Кабир дар садаи 6 бар асоси пешниҳоди ҳомиёни мазкур расман дар бораи вуҷуди олами барзах дар дини масеҳӣ фатво дод.

Аз ин нукот чунин бармеояд, ки олами барзах аз силсилаи маротиби вуҷуди ойини зардуштӣ ба дини масеҳӣ дохил шуд ва пас аз истилои аъроб дини ислом низ бо баъзе тағйирот барзахро аз зардуштия ба орият гирифт. барзах дар ойини зардуштӣ «фраваҳар» ё худ «фравашӣ» ном дорад. Дар Авесто (Яснои 47/4) омада: «касе, ки гоҳе некандешу гоҳе зиштандеш аст, касе, ки виҷдонаш гоҳе ба воситаи кирдору гуфтораш мутеи ҳавою ҳавас ва гоҳо хоҳиши хеш созад, чунин кас ба ҳукми азалии аҳуроӣ дар рӯҳи вопасин мақоми ҷудогонае хоҳад дошт». Ин мақом ишора ба ҳамон олами миёнҷӣ дар силсилаи маротиби вуҷуди зардуштӣ аст. Дар навиштаҳои паҳлавии Занду Позанд шарҳу тавзеҳи кофӣ роҷеъ ба ин масъала оварда шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мазҳакаи илоҳӣ
Барзу

**Барзу** () — яке аз қаҳрамоҳои достонҳои ҳамосии халқҳои эронинажод, аз он ҷумла «Барзунома»; писари Суҳроб ва набераи Рустам.

Барзу мисли падараш ба фитнаи Афросиёб ба ҷанги Рустам рафт, вале бо тадбири модараш аз марг раҳо ёфт. Афросиёб боре пас аз шикаст хӯрдан аз эрониён аз деҳе гузар мекард. Дар замине ӯ шахси паҳлавонҷуссаро дид, ки шудгор мекард. Афросиёб хост, ки Барзу ба наздаш биёяд, вале Барзу дар аввал даъвати густохонаи фиристодагони Афросиёбро қабул накарда, онҳоро аз назди худ ронд. Вақте Афросиёб ва сарони лашкараш бо тавозӯъ хоҳиш карданд, Барзу ба назди Афросиёб омад. Афросиёб ба Барзу зару моли зиёде бахшида, ӯро барои ҷангидан бо эрониён розӣ кард. Дар ҷанги якум Барзу Тус ва Фарибурзро асир гирифт, Рустам асиронро озод кард, вале ба ҷанги Барзу тоб наоварда, захмӣ шуд. Фаромарзи писари Рустам Барзуро асир гирифт. Аз банди Рустаму Фаромарз Барзу бо ёрии модараш раҳоӣ ёфта, сӯи Турон гурехт, вале дар дашт бо Рустам вохӯрд. Пас аз ду набард Рустам Барзуро мағлуб кард. Модари Барзу Рустамро огоҳ кард, ки Барзу наберааш мебошад. Баъд аз ин Барзу дар сафи эрониён ба муқобили турониён ҷангида, якчанд паҳлавони эрониро, ки Пилсум (паҳлавони туронӣ) асир гирифта буд, озод намуд. Кайхусрав ноҳияҳои Ғур ва Ҳиротро ба Барзу бахшида, дархост кард, ки одилона ҳукмронӣ кунад ва пушту паноҳи кишоварзону барзгарон бошад.
## Инҷоро ҳам нигаред
*Турон
*Ориёӣ
*Давлати Пешдодиён
*Давлати Каёниён 
*Подшоҳии Бохтари қадим
*Давлати Суғди қадим
*Турон
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шахсиятҳои достонҳо
Барзин

**Барзин** — яке аз персонажҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, писари Гаршосп.

Барзин сарвари паҳлавонони дудмони Гаршосп буд, ки дар замони Нӯзар, Кайқубоду Кайковус ҳамроҳи дигар паҳлавонон дар ҷангҳо бо турониён иштирок мекарданд. Фирдавсӣ овардааст:

Дар қисми таърихии «Шоҳнома» якчанд шахси дигар бо номи Барзин вомехӯранд. Яке Харроди Барзин хидматгор, паҳлавони Хусрави Парвиз аст, ки Қулун ном шахсеро барои куштани Баҳроми Чӯбина фиристод. Барзини дигар деҳқонест, ки Баҳроми Гӯрро дар боғи худ пазироӣ кард ва се духтарашро ба ӯ дод. Бо номи Барзин оташкадае будааст дар Хуросон, ки дар адабиёт Озарбарзин, Оташи Барзин ва ғ. зикр шудааст. Дар шеъри шоирон ин ном вомехӯрад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абулқосими Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 1-9. Д., 2007—2009.

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Барзуи Деҳқон

«**Барзуи Деҳқон**» (, номҳои дигараш «**Барзу**», «**Қиссаи Барзу**», «**Рустам ва Барзу**» — достонест мутааллиқ ба адабиёти даҳанакии халқ, ки аз достони китобии «Барзунома» манша гирифта, дар байни мардумони форсизабони Осиёи Марказӣ, Эрон, Афғонистон аз охири садаи 17 то охири садаи 20 маълуму машҳур будааст.

Имрӯз (ибт. садаи 21) хондан ва нақли достон кам шудааст. Дар Эрон ин достон ба номи «Рустам ва Барзу» шуҳрат доштааст ва баъзе нусхаҳои онро муҳаққиқи адабиёти шифоҳӣ Инҷавии Шерозӣ гирд оварда, дар китоби «Фирдавсинома» ба табъ расондааст. «Барзуи Деҳқон» дар байни тоҷикон аслан ба воситаи «Шоҳнома»-ҳои мансур, махсусан «Баҳр-ут-таворих»-и Вораси Бухороӣ (а. 17) паҳн ва вирди забон гардидааст. Достонро баъзе гӯяндагони Хуҷанд, Панҷакент, Ҳисор, Самарқанд, Бухоро, Бойсун ва диг. ҷойҳо аз забони Файзуллоев Муллошариф (1888–1972), Ҷӯра Камол (1921–97), Қаҳҳор Раҳмон (1931–2005), Ҳомид Шариф (тав. 1936), Воҳид Шариф (тав. 1941), Равшан Камолов (тав. 1956) ва диг. шунида ба ёд доранд ва нақл мекунанд. Як нусхаи «Барзуи Деҳқон» дар Тоҷикистон ба табъ расидааст.

## Нигаред низ
* Барзу

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Рустам ва Барзу // маҷ. Мардумгиёҳ. 1993, № 2;
* Қиссаҳо пиромуни Фирдавсӣ ва қаҳрамонҳои «Шоҳнома». Д., 1996;
* Раҳмонӣ Р., «Достони Барзу» дар гуфтори Ҷӯра Камол. Д., 2007;
* فردوسی نامه. (مردوم و فردوسی). تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Достонҳои форсӣ
Гурӯҳ:Асотири эронӣ
Размороӣ

**Размороӣ** () — шиносоӣ ва ҷамъоварии иттилоъот, тавонмандӣ, сохтори фармондеҳӣ ва имконоти ҷобаҷоии нерӯҳо, ягонҳо ва ҷангафзорҳои нерӯи низомӣ барои баргузории амалиёти размӣ аст.
## Эзоҳ
Боғи ботаникии Хуҷанд

**Боғи ботаникии Хуҷанд** —  муассисаи илмиву таҷрибавӣ. Соли 1955 таъсис ёфтааст. Дар шим. Тоҷикистон, дар соҳили рости д. Сир воқеъ аст. Баландиаш аз с. б. – 333 м. Масоҳат – 16 га буда, тақр. 3 га-ро тӯғайзори табиӣ фаро мегирад. Ҳудуди Боғи ботаникии Хуҷанд аз қитъаҳои набототи Осиёи Марказӣ, Қрим, Қафқоз, Осиёи Пеш ва Баҳри Миёназамин, Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, Аврупои Ҷанубӣ ва Сибир иборат буда, дар маҷмӯъ 879 намуди рустаниҳои ороиширо дар бар дорад. Дар Боғи ботаникии Хуҷанд беш аз 600 намуди рустанӣ месабзад, аз ҷумла, 90 намуди гиёҳе, ки ба шароити иқлими маҳал мутобиқ карда шудаанд, арча, паттаарча, булут, нормушк, беш аз 200 навъи гул (55 навъи довудӣ, 28 навъи ёқутӣ ва ғайра). Дар кори ғанӣ гардонидани олами набототи Боғи ботаникии Хуҷанд саҳми ходимони муассиса Қодирова М., Ерёмина Н. Н., Абрамян Э. А., Гобисова А. И., Винокурова П. П., Лисовская А. В., Домуллоҷонов С. ва диг. назаррас аст. Ходимони Боғи ботаникии Хуҷанд аз кӯҳи Мевағул ва қ-кӯҳи Қурама намудҳои нодири рустаниҳоро оварда, парвариш ва дар сабзкории хиёбону гулгаштҳо истифода мекунанд. Дар туғайзори табиии Боғи ботаникии Хуҷанд туранға, санҷид, бед, тут ва диг. буттаву нимбуттаҳо, ки солҳои пеш дар ҳавзаи дарёи Сир хеле бисёр буданд, парвариш карда мешаванд. Боғи ботаникии Хуҷандбо чандин муассисаҳои илмии ҷумҳурӣ ва берун аз он робита дорад.
## Инчунин нигаред
* Боғи ботаникӣ, 
* Боғи ботаникии Кӯлоб, 
* Боғи ботаникии Помир. 
* Боғи ботаникии Академияи илмҳои Тоҷикистон.

## Адабиёт
Пряхин М. И. Пальмы в Ленинабаде//Ботанический журнал. Т. 45, № 5, 1960; Юсупов Ю., Дадабаев И. Декоративные растения для вертикального озеленения//Уч. зап. Худжандского государственного университета имени акад. Б. Гафурова [Естественные и экономические науки], № 4, 2011.  
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Боғҳои ботаникии Тоҷикистон