open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вазифаи таълими умумӣ гирифтан

**Вазифаи таълими умумӣ гирифтан** - мувофиқи Коиститутсия таҳсилоти умумии асосӣ ҳатмӣ мебошад. Ин вазифа низ яке аз вазифаҳои конститутсионӣ ба ҳисоб меравад. Дар арсаи байналмилалӣ ннз ин масъала танзими худро ёфтааст. Масъалаи таҳсилоти умумӣ гирифтан, пеш аз ҳама, **дар м. 26 Эъломияи ҳуқуқибашар**  соли 1948 таъкид карда шуддаст. Гирифтани таҳсилоти умумии асосиро Конститутсияи ҶТ соли 1994 низ инъикос мекунад, ки тибқи он давлат барои гирифтани таълими умумии асосӣ (**9 - сола**) ба тариқи ройгон кафолат медиҳад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи шаҳрвандӣ

**Ҳуқуқи шаҳрвандӣ** — яке аз соҳаҳои ҳуқуқ мебошад, ки муносибатҳои молумулкӣ, шахсии ба молумулки вобастабуда ва муносибатҳои шахсии ба молумулк вобастанабударо, ки байни шаҳрвандон, шаҳрвандони шахсони юридикӣ, мақомоти давлатӣ пайдо мешавад, танзим менамояд.
## Нигаред низ
* Шаҳрвандӣ
* Шаҳрвандии Тоҷикистон
* Бешаҳрвандӣ
## Эзоҳ
Ҳуқуқи гумрукӣ

**Ҳуқуқи гумрукӣ** — ҳамчун соҳаи мустақили ҳуқуқ иборат аз маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ аст, ки танзимгари муносибатҳои ҷамъиятӣ дар соҳаи фаъолияти гумрукӣ мебошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
* Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи давлатӣ

**Ҳуқуқи давлатӣ** - асосан бо истилоҳи ҳуқуқи конститутсионӣ шабеҳ аст (Ниг. ба Ҳуқуқи конститутсионӣ). Ҳамчун соҳаи ҳуқуқ дар мамлакатҳои олмонизабон ва ғайра истифода шуда, асосҳои иқтисодӣ-иҷтимоӣ, сиёсӣ ва сохтори марзии давлатро ба танзим дароварда, вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд ва низоми мақомоти ҳокимияти давлатии кишвари мазкурро муайян мекунад. То соли 1993 дар муассисаҳои олии таълимии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун фанни мустақил омӯхта мешуд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи дипломатӣ

**Ҳуқуқи дипломатӣ** - соҳаи ҳуқуқи байналмилалӣ мебошад, ки маҷмӯи меъёрҳои байналмилалӣ -ҳуқуқиро дарбар мегирад ва тартиби баамалбарории муносибатҳои дипломатии байни давлатҳо ва дигар субъектҳои ҳуқуқи байналмилалиро ба танзим медарорад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Воҳиди ташкилот

**Воҳиди ташкилот** - ҷузъҳои таркибии шахси ҳуқуқӣ буда, аз сех, қитъа, бригада, шӯъба, идора ва ғ. иборат мебошад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Вазифаи тарбияи фарзандон

**Вазифаи тарбияи фарзандон** - яке аз вазифаи муҳими конститутсионии волидайн ба ҳисоб меравад, ки онҳо барои тарбияи фарзандон масъул мебошанд. Масалан, тарбияи дурусти фарзандон яке аз масъалаҳои хеле муҳим ва рӯзмарра ба ҳисоб меравад. Бинобар ин масъалаи тарбияи фарзандон ҳатто дар арсаи байналмилалӣ ба танзим дароварда шудааст (**м. 13 Муоҳидаи байналмилалӣ дар бораи ҳуқуқҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ; Конвенсияи СММ дар бораи ҳуқуқи кӯдак соли 1990**). Дар баробари ин дар ҳар як давлат ин масъала дар меъёрҳои давлатӣ, аз ҷумла Конститутсия, Кодекси оила ба танзим дароварда шудааст, ки тибқи он волидайн вазифадоранд барои тарбиян дурусти фарзандон, саломатӣ, инкишофи ҷисмонии онҳо ғамхорӣ намоянд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гилйотина

right|thumb|350px|Гилйотинаи шакли олмонӣ, Баден.
**Гилйоти́на** () — дастгоҳе, ки бо он сари маҳкумшудагон ба ҷазои қатлро мебуриданд.

Номи гилйотина аз насаби пизишки фаронсавӣ Ж. И. Гилйотен (1738—1814) гирифта шудааст. Ӯ баъди интихоб шуданаш ба Ассамблеяи Миллӣ (соли 1789) пешниҳод кард, ки барои дар муддати кӯтоҳтарин ва бо роҳи осонтар анҷом додани ҷазои қатл танҳо як усул — буридани сари маҳкумшудагон тавассути дастгоҳи махсус истифода шавад. Ин пешниҳоди Гилйотен ба Кодекси ҷиноятии Фаронса ворид карда шуд ва он соли 1791 ба ҳукми қонун даромад. Қисми асосии гилйотина теғи тези паҳну вазнини мутаҳаррики овезон буд. Ҳангоми раҳо кардани теғ он босуръат ба поён фуруд омада, сари маҳкумшударо, ки дар пойгоҳи дастгоҳ мехобид, аз тан ҷудо мекард. Нахустин бор ҷазои қатл тавассути гилйотина дар назари оммаи мардум 25.4.1792 дар майдони Греви Порис анҷом дода шуд. Минбаъд гилйотина хусусан дар давраи Инқилоби бузурги Фаронса барои ба қатл расонидани мухолифони инқилоб дар майдону хиёбонҳо васеъ истифода мешуд. Соли 1939 истифодаи гилйотина барои адои ҷазои қатл дар маҳбасҳо ҷорӣ гардид. Охирин ҷазои қатл дар Аврупои Ғарбӣ тавассути Г. 10 сентябри 1977 дар Марсел, дар замони ҳукмронии Президенти Фаронса Жискар д´Эстен анҷом дода шуд (мақтул — араб Ҳомид Ҷандубӣ) ва баъд аз ин ҷойгоҳи гилйотина осорхона гардид. Гилйотина ҳамчунин дар баъзе кишварҳои дигар бо номҳои гуногун истифода мешуд; аз ҷумла, дар Итолиё (то соли 1870), Олмон (то соли 1949). Аз ҷумлаи шахсиятҳои маъруфе, ки тавассути гилйотина ба қатл расонида шуданд, Людовики XVI, А. Лавуазйе, М. Робеспйер (дар Фаронса), Ю. Фучик, Мусо Ҷалил (дар Олмон) мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Кёстлер А., Камю А. Размышления о смертной казни. М., 2003.

Гурӯҳ:Шеваҳои эъдом
Ҳуқуқи коллизионӣ

**Ҳуқуқи коллизионӣ** - маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие мебошад, ки коллизияро байни низоми ҳуқуқии давлатҳои гуногун барои танзим намудани муносибатҳо дар муомилоти байналмилалии граждаий иҷозат медиҳад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи кишоварзӣ

**Ҳуқуқи кишоварзӣ** - маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие, ки муносибатҳои ҷамъиятии аз фаъолияти кишоварзй барояндаро танзим менамояд. Хуқуки кишоварзй соҳаи махсусгардонидашудаи комплексй мебошад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи иштирок кардан дар идораи корҳои давлатӣ

**Ҳуқуқи иштирок кардан дар идораи корҳои давлатӣ** — мувофиқи Конститутсияи ҶТ ҳар як шаҳрванд ҳақ дорад дар ҳаёти сиёсӣ ва идораи давлатӣ бевосита ва ба воситаи вакилонаш иштирок намояд
(моддаи 27). Шарти муҳими соҳиб шудан ба ин ҳуқуқу озодиҳо ва татбиқи онҳо синну сол, аҳволи саломатӣ ва баъзе ҳолатҳои дигар мебошад. Шаҳрванд дар ҳаёти сиёсӣ ва идораи давлат дар шаклҳои гуногун
иштирок менамояд. Ин шаклҳо аз меъёрҳои консгитутсионӣ, қонунҳои
конститутсионӣ, қонунҳои ҷорӣ ва санадҳои зерқонунӣ бармеоянд. Онҳо
ба шаҳрванд ҳуқуқи интихоб кардан ва интихоб шудан ба мансаби Президенти ҶТ, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ ва Маҷлисҳои маҳаллӣ ва дигар мақомоти интихобй, иштирок кардан дар раъйпурсии миллӣ ва маҳаллй, дар муҳокимаи умумихалқии лоиҳаи қонунҳо ва қарорҳои аҳамияти миллӣ ва маҳаллӣ дошта, дар маҷлисҳои коллективҳои меҳнатӣ ва дар ҷои истиқомат
ва ғайраро таъмин менамоянд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи истифодаи якумраи меросии замин

**Ҳуқуқи истифодаи якумраи меросии замин** — ба шаҳрвандоне дода мешавад, ки хоҷагии деҳқонӣ ё хоҷагии ёрирасони шахсӣ доранд.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқ
## Эзоҳ
Ҳуқуқи интихоботӣ

**Ҳуқуқи интихоботӣ** - маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқиест, ки тартиби ташкил ва ҷамъбасти интихоботи намояндагии ҳокимияти давлатӣ ва Раиси ҷумҳурро танзим карда, усулҳои низоми интихоботро муқаррар менамоянд.
Меъёрҳои ҳуқуқии интихобот барои муқаррар ва таҳкими муносибатҳои зайл таъйин шудаанд: 
# муайян кардани доираи ашхосе, ки ҳуқуқи интихоб кардан (ҳуқуқи интихоби фаъол) ва ҳуқуқи интихоб шудан (ҳуқуқи интихоби гаирифаъол) ба Раиси ҷумҳур ва вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ ва Маҷлисҳои маҳаллӣ доранд; 
# муқаррар кардани усулҳои интихобот; 
# тартиби ташкил ва ҷамъбасти интихобот; 
# муайян кардани муносибати интихобкунандагон бо вакилон.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона
* Ҳуқуқи интихоботии умумӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи интихоботӣ
Ҳуқуқи байналмилалии бехатарӣ

**Ҳуқуқи байналмилалӣ бехатарӣ** — аз маҷмӯи асосҳо ва меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ иборат аст, ки танзимгари муносибатҳои субъектҳои ҳуқуқи байналмилалӣ дар бахши таъмиии сулҳ ва амнияти байналмилалӣ мебошад. Мақсади он дар ҳифзи ҳуқуқ ва амнияти байналмилалӣ ва бад-ин восита дидани чораҳои таъсирбахши дастаҷамъӣ барои пешгирӣ ва аз байн бурдани таҳдидҳо ба сулҳ ва саркӯбии амалҳои таҷовузкорона ё дигар амалҳои вайронкунандаи сулҳ ва аз тариқи василаҳои сулҳомез мутобиқи асосҳои одилона ва ҳуқуқи байналмилалӣ танзим ва ҳал кардани мубоҳисаҳо ва баррасии вазъиятҳои байналмилалӣ, ки мумкин аст боиси халалдор шудани сулҳ гарданд, ифода мегардад.
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ
* Бехатарӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Александровская 1-ум (ноҳияи Холмогор)

**Александровская 1-ум (ноҳияи Холмогор)** () — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.

## Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Холмогор
Рибосома

thumb|right
**Рибосомаҳо** — шаклан нимдоираи андозаашон 15,0-35,0 нм буда, аз ду ҳисса иборатанд.

Дар рибосомаҳо тақрибан миқдори сафеда ва КРН баробар аст. Онҳо ҳам дар ҳуҷайраи прокариотҳо ва ҳам дар ҳуҷайраи эукариотҳо мавҷуданд.

КРН рибосомавӣ (КРН-р) дар ядро аз молекулаи КДН дар мавзеи ядроча синтез мешавад. Ва дар ҳамин ҷой рибосомаҳо ташаккул ёфта, баъдан аз ядро берун мегарданд. Дар ситоплазма рибосомаҳо дар шакли озод ва дар қисми болои мембранаи тури эндоплазмавӣ пайваст мешаванд. Вобаста ба навъи синтези сафедаҳо рибосомаҳо метавонанд алоҳида фаъолият намоянд ё дастаҷамъона комплекси полирибосомаро ташкил диҳанд. Дар чунин комплекси рибосомаҳо танҳо ба як молекулаи КРН-а пайваст мебошанд.

Агар ба механизми биологии синтези сафеда нигаред, маълум мегардад, ки зинаи транслятсияи рибосомаҳо аҳамияти калон дорад. Дар ин ҷо таъсири мутақобилаи антикодони КРН-н (нақлиётӣ) бо кадони КРН-а ба амал меояд.

Рибосомаҳо дар молекулаи КРН-а ҳаракат карда, аз як триплет (сегона) ба триплети дигар мегузаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Китоби дарсии «Биология» барои синфи 10.

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Гуфтушунидҳои байналхалқӣ

**Гуфтушунидҳои байналхалқӣ**- дар низоми воситаҳои ба таври осоишта ҳал кардани баҳсҳои байналхалқӣ мақоми хосаро доро буда, ҳамчун тарзи ҳалли масъалаҳои байналхалқӣ дар робитаи бевоситаи субъектҳои манфиатдори ҳуқуқи байналхалқӣ ифода мегардад. Гуфтушунидҳои байналхалқӣ вобаста ба доираи иштирокчиён ба гуфтушунидҳои сарони давлатҳо, сарони ҳукуматҳо вазирони корҳои хориҷӣ, сарварони намояндагони дипломатӣ, инчунин бо иштироки шахсони салоҳияти махсусдошта ҷудо мешаванд. Гуфтушунид ба расмӣ ва ғайрирасмӣ тақсим мешавад. Гуфтушунидҳо аз нигоҳи шакл (шифоҳӣ, хаттӣ) ва миқдори иштирокчиён (дутарафа, бисёртарафа ва дар доираи ташкилоти байналхалқӣ) фарқ менамоянд. Дар ҳуқуқи байналхалқӣ муҳлати муайяни гузаронидани гуфтушунидҳо муқаррар нашудааст.
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гуреза

**Гуреза**, **паноҳанда** — дар ҳуқуқи байналмилалӣ шахсест, ки бинобар мавҷудияти ҷанги дохилӣ, фаъолияти муайяни сиёсӣ ё иҷтимоӣ, мансубияти нажодӣ, миллӣ, динӣ ва ғайра дучори таъқиб ва фишор қарор гирифта, давлати иқомати доимии худро тарк кардааст ва ба давлати хориҷӣ рафтааст.

Вазъи ҳуқуқии гурезагон дар қонунҳои миллӣ (мас., Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи гурезаҳо» аз 10 майи 2002) ва асноди байналмилалӣ (мас., Конвенсия оид ба вазъи гурезаҳо аз 28 июли 1951 ва Протоколи марбут ба вазъи гурезаҳо аз 31 декабри 1967) муайян ва танзим карда мешавад. Дар сохтори СММ Комиссариати Олии СММ оид ба гурезаҳо таъсис дода шудааст (14 декабри 1950), ки бо фаъолияти дорои хислати башардӯстию иҷтимоӣ машғул аст. Ба он Комиссари Олӣ сарварӣ мекунад. Ӯ ҳар сол ба воситаи Шӯрои иҷтимоӣ ва иқтисодӣ ба Ассамблеяи генералии СММ ҳисобот медиҳад. Ситод-қароргоҳи Комиссариати Олии СММ оид ба гурезаҳо дар ш. Женева (Швейсария) ҷойгир аст. Намояндагиҳои он дар 120 давлати сайёра фаъолият доранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон намояндагии Комиссариати Олии СММ оид ба гурезаҳо аз соли 1993 фаъолият намуда, дар ҳамдастӣ бо Ҳукумати Тоҷикистон ҷиҳати ба ватан баргардонидани гурезаҳои тоҷик хидмати беназиреро анҷом дод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д., 2012;
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д., 2012;
* Буше-Сольнье Ф. Практический словарь гуманитарного права/ Перевод с французского Е. Кирпичниковой. М., 2004.

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гриф

**Гриф** ():
* Гриф — муҳре, ки дар он номи шахс ё мақомот канда шуда, дар рӯи коғаз, мактуб ва фармонҳо ба ҷойи имзо пахш мешавад.
* Гриф (санад) — қайд ё нишонаи махсус дар санад, китоб, нашрия, ки шарти махсуси нигоҳ доштан ва истифодаи онҳо, инчунин маҳдудият дар дастрасии ҳуҷҷати дорои маълумоти сирри давлатиро ифода мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи номгӯи маълумоти дорои сирри давлатӣ». Д., 2002.
Омӯзишгоҳ

**Омӯзишгоҳ** () — ба муҳите гуфта мешавад, ки дар он ба омӯзиши афрод пардохта шавад.
 
Ду навъи омӯзишгоҳ вуҷуд дорад:
* Омӯзишгоҳи ҳақиқӣ: монанди мусиқӣ, варзишӣ, фаннӣ ва ҳирфаӣ, забонҳои хориҷӣ, ошпазӣ, улуми роёна, омӯзишгоҳи таълими ронандагӣ;
* Омӯзишгоҳи маҷозӣ: омӯзишгоҳҳое, ки вуҷуди хориҷи надоранд ва барои иртибот бо мухотиби худ аз фановарӣ истифода мекунанд монанди интернет ва роёна, китобҳои электируник, омӯзишҳои интернетӣ ва… имрӯза омӯзишгоҳҳои маҷозӣ ба далели камҳазина будан дар ҳоли маҳбубтар шудан дар байни миллатҳои мухталиф аст.

## Нигаред низ
* Омӯзиш

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мактаб
Гурӯҳ:Маориф
Лизосома

thumb|right|300px|12. Лизосома
**Лизосомаҳо** (аз  — ҷудо кардан ва  — бадан) — ҳиссаҳои нисбатан хурди мембранадор буда, шакли лӯнда доранд; диаметрашон тақрибан 0,4 мкм буда, бо як мембранаи сеқабата пӯшида шудааст.

Дар лизосомаҳо кариб 30 ферменти гуногун мавҷуд аст. Онҳо қобилият доранд сафедаҳо кислотаҳои нуклеинат, полисахаридҳо, липидҳо ва дигар моддаҳоро таҷзия кунанд. Бо ёрии ферментҳо таҷзия шудани моддаҳоро **лизис** меноманд (аз юнонии lysis-таҷзия);бинобар ин, онҳо лизосома ном гирифтаанд. Лизосомаҳо аз ҳисоби сохторҳои маҷмаи Голҷи, ё бевосита аз тӯри эндоплазмавӣ ташаккул меёбанд. Лизосомаҳо ба вакуолаҳои пиноситозӣ ва фагоситозӣ наздик шуда, маҳлули худро ба онҳо мерезанд. Ҳамин тавр, яке аз хусусиятҳои хоси лизосомаҳо иштирок дар ҳазми моддаҳои дохилиҳуҷайравӣ аст. Ғайр аз ин, лизосомаҳо метавонанд сохтори ҳуҷайраҳои фавтандаро вайрон кунанд, масалан, дар рафти инкишофи ҷанин, модоме, ки ивазшавии бофтаҳои ҷанинӣ ба доимӣ мегузаранд ва ё дар дигар мавридҳо.
Табаддулоти сохторие, ки худи ҳуҷайра ба вуҷуд меорад, дар мубодилаи мӯътадили моддаҳои ҳуҷайра аҳамияти калон дорад. Вале то ҳол маълум нест, ки лизосомаҳо маводи дохилиҳуҷайравиро, ки барои маҳв кардан ҷудо шудаанд, чи гуна шинохта мегиранд.

## Сарчашма
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Органеллҳо
Ҳуқуқи интихоботии фаъолона

**Ҳуқуқи интихоботии фаъолона** - шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба синни 18-солагӣ расидаанд, ҳуқуқ доранд дар интихоботи Раиси ҷумҳур, Маҷлиси намояндагон ва дигар Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ ширкат варзида, мувофиқи иродаи худ ба номзади арзандаашон овоз диҳанд.
## Донистаниҳо
Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи 22 майи соли 2016 таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)

## Нигаред низ
* Ҳуқуқи интихоботӣ 
* Қонунэҷодкунӣ (раъйпурсии умумихалқӣ) 
* Ҳуқуқи интихоботии умумӣ
* Интихобот дар Тоҷикистон 
* Парламент

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ: Ҳуқуқи интихоботӣ
Ҳуқуқи интихоботии умумӣ

**Ҳуқуқи интихоботии умумӣ** — интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вакилони халқ умумист. Ҳар шаҳрванди 18-сола новобаста аз аҳволи иҷтимоӣ ва молумулкӣ, мансубияти миллӣ ва нажодӣ, ҷинс, забон, маълумот, муносибат ба дин, навъу шакли машғулият ҳукуқи интихоб кардан дорад. Ин ҳуқуқ дар маъракаи интихобот бо чораҳон ташкилӣ кафолат дода мешавад. Дар асоси қонун шаҳрванди синнаш дар рӯзи интихобот ба 18 расида, ки дар қаламрави маҳалли интихобот доимӣ ё муваққатӣ истиқомат мекунад ва ҳуқуқи дар овоздиҳй иштирок кардан дорад, ба рӯйхати интихобкунандагон ворид мешавад. Интихобкунанда танҳо дар як ҳавзаи интихоботӣ ба рӯйхат гирифта мешавад.

## Нигаред низ
* Ҳуқуқи интихоботӣ 
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона 
* Маъракаи интихобот 
* Ҳуқуқи интихоботии баробар

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи интихоботӣ
Абакумовская (ноҳияи Шенкур)

**Абакумовская (ноҳияи Шенкур)** () - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Шенкур, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, дохил мешавад.

## Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Шенкур
Вазифаҳои шаҳрвандон

**Вазифаҳои шаҳрвандон** - ин талаботи конститутсионии бо масъулияти ҳуқуқӣ ҳифзшаванда мебошад, ки ба ҳар шаҳрванд вобаста ба қонеъ гардонидани манфиатҳои ҷомеа, давлат ва шахсони дигар пешниҳод мешавад. Номгӯи вазифаҳои асосии шаҳрвандонро Қонуни асосӣ муқаррар мекунад. (ниг. ба Вазифаи конститутсионӣ).
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҳуқуқи интихоботии ғайрифаъол

**Ҳуқуқи интихоботии ғайрифаъол** - ин ҳуқуқи интихоб шудани шаҳрвандон ба мақомоти интихобии ҳокимияти давлатӣ мебошад. Тнбқи меъёрҳои Конститутсия ва қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон шаҳрвандоне, ки ба синни 35-солагӣ расндаанд, мставонанд ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба узвияти Маҷлиси миллӣ интихоб шаванд. Ба вакили Вакили Маҷлиси намояндагон шаҳрвандоне интихоб мешаванд, ки ба синни 25-солагн расидаанд. Барои интихоб шудан ба вакили Маҷлиси маҳаллии вакилони халқ қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон синни 18-солагиро пешбинӣ менамояд.
## Донистаниҳо
Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағӣиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағӣироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи 22 майи соли 2016 таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)
## Нигаред низ
* Ҳуқуқи интихоботӣ 
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона 
* Ҳуқуқи интихоботии умумӣ 
* Ҳуқуқи интихоботии баробар

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи интихоботӣ
Ҳуқуқи интихоботии баробар

**Ҳуқуқи интихоботии баробар** — шаҳрванд дар интихобот дар асоси баробар иштирок намуда, ҳар як шахс як овоз дорад. Бо мақсади таъмини баробарии ҳуқуқи интихоботии шаҳрвандон қонун муайян кардааст, ки ҳар як ҳавзаи интихоботӣ бояд аз рӯи шумораи иитихобкунандагои тақрибан баробар бошанд. Дар Конститутсия ва қонунҳои интихобот ҳуқуқи баробари интихобот доштани занон бо мардон ва кафолати он махсус қайд шудааст.
## Донистаниҳо
Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи 22 майи соли 2016 таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)

## Нигаред
* Ҳуқуқи интихоботӣ
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона 
* Ҳуқуқи интихоботии умумӣ
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона
* Интихобот дар Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Гурӯҳ:Ҳуқуқи интихоботӣ
Вақти кории нопурра

**Вақти кории нопурра**  - созиши байни корманд ва корфармо чи ҳангоми қабул ба кор ва чи минбаъд рӯзи нопурра ва ё ҳафтаи нопурраи кор бо пардохти музди меҳнат мутаносибан ба ҳаҷми истеҳсол ва ё мутаносибан ба вақти кор муқаррар карда мешавад. Корфармо вазифадор аст, ки дар ҳолатҳои пешбинӣ намудаи Кодекси мазкур ва асноди дигари меъёрии ҳуқуқӣ оид ба меҳнат вақти нопурраи корро муайян намояд. Ҳангоми ҷорӣ намудани низоми вақти нопурраи кор давомнокии вақти корӣ наметавонад аз нисфи меъёри моҳонаи вақти кор ва музди меҳнат аз андозаи ҳадди ақали муқаррар намудаи қонун камтар бошад. Вақти нопурраи кор боиси маҳдудияти давомнокии рухсатии ҳарсола, ҳисоби собиқаи корӣ ва дигар ҳуқуқҳои меҳнатӣ намегардад.
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ақиқа

**Ақиқа** () — ҳайвон (асосан гӯсфанд), ки дар ҳафтаи аввали таваллуд ёфтани кӯдак барои ӯ қурбонӣ кунанд, зиёфати мӯйтарошӣ ва номгузории кӯдак. Чунин суннат ҳам ҳаст, ки дар ҳафтаи аввали таваллуд барои навзоди писар ду гӯсфанд ва барои духтар як гӯсфанд кушта, қурбонӣ ва зиёфат мекарданд.

## Ақиқа дар луғат
Ақиқа дар луғат бар муҳраи ақиқи сурх, зард ва ё сафед, бар мӯи сари навзод, ки бо он ба дунё ояд ва низ бар чорвое, ки ҳангоми тарошидани он мӯй забҳ мешавад, итлоқ гардад ва дар истилоҳи шаръ ба маънои забиҳа — ҳайвони забҳшудае аст, ки ба шукронаи неъмати фарзанди навзод кушта шавад. Вожаи ақиқа дар форсӣ бо масдари кардан низ ба маънои забҳ кардани он чорво ва доир намудани зиёфате ба он муносибат корбурд шавад. Бар асоси таълимоти ислом вақте Худованд барои шахсе фарзанд ато менамояд, барояш муносиб аст, ки навзодро то рӯзи ҳафтум номгузорӣ ва дар он рӯз мӯи сарашро гирифта барояш ақиқа забҳ ва таоми хурсандие доир намояд. Расули Худо (с) мефармояд: *«Ҳамроҳи писар ақиқа аст. Аз ҷониби ӯ хуне намоед ва нороҳати (мӯи сараш)-ро аз вай дур созед»*.

## Суннати ақиқа кардан
Тарзи ақиқа кардан ин аст, ки агар нав­зод писар бошад, ду гӯсфанд ва агар духтар бошад, як гӯсфанд забҳ (хун) намояд. Агар дар гову шутур ширкат (шарикӣ) намояд, барои писар ду ҳисса ва барои духтар як ҳисса бигирад. Аз чандин ваҷҳ аз паёмбар (с) ривоят шуда, ки: *«Аз ҷониби писар ду гӯсфанд ва аз ҷониби духтар як гӯсфан дақиқа карда мешавад»*. Тирмизӣ дар шарҳи ҳадиси 1514 мефармояд: *«Ривоят шудааст, ки паёмбар (с) аз ҷониби Ҳасан писари Алӣ як гӯсфанд ақиқа кард»* ва баъзе аҳли илм ба ҳамин ҳадис амал мекунанд.

## Манъи маъракаи ақиқа дар Тоҷикистон
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бар асоси банди 4-уми моддаи 9-уми Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» гузаронидани маъракаи ақиқа манъ аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Қурбонӣ дар ислом
Ақиқ

**Ақиқ** (арабӣ **ݞڦیق**) — навъе аз сангҳои қиматбаҳо, ки сурхранг ва зарди норанҷист.
:***Ақиқ*** бад-ин шаҳри Санъо кунанд ва он сангест, ки аз кӯҳ бибурранд. Носири Хисрав
2. киноя аз лаб.
:Маро ***ақиқи*** ту бояд, шакар чӣ суд кунад,
:Маро ҷамоли ту созад, қамар чӣ суд кунад? Шамси Табрезӣ
## Сарчашма
Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – М.,1969, - С. 113

Гурӯҳ:Истилоҳи луғатшиносӣ
Гурӯҳ:Сангҳои қиматбаҳо
Бунафша

**Бунафш** (  ) як ҷинси растаниҳо аз оилаи  Тақрибан панҷсад  (тибқи баъзе маъхазҳо - зиёда аз ҳафтсад) намуд маълум аст, ки асосан дар нимкураи шимолӣ - дар кӯҳҳо ва дар минтақаҳои иқлими мӯътадил мерӯянд.

**Паҳн шудан**

Намояндагони ҷинси бунафшҳо дар аксари минтақаҳои мӯътадили ҷаҳон вомехӯранд; Консентратсияи баландтарини намудҳо дар Амрикои Шимолӣ, Андҳо ва Ҷопон мебошанд.

Бисёр намудҳо растаниҳои хоси эндемикии Андҳои Амрикои Ҷанубӣ мебошанд; шумораи ками намудҳо дар Бразилияи субтропикӣ, тропикӣ ва Африқои Ҷанубӣ (дар минтақаи Кейп ); дар Австралия, Зеландияи Нав ва чазирахои Сэндвич.

**Намудҳо**

**Намудҳои бунафшҳо дар Русия маъмуланд**

Дар қисми аврупоии Русия тақрибан бист намуди бунафшҳо мавҷуданд. Аз ҳама маъмул инҳоянд:

*  — по болотам, болотистым лугам и лесам, берегам водоёмов.
* Фиалка Виттрока (**'), [[Пансиҳои боғ|садовые анютины глазки]] — широко культивируемый вид, садовый гибрид **' × **' × **'
*  — встречается редко, часто культивируется в садах, парках, на кладбищах.
*  — в лесах, на лугах, в степи.
*  — произрастает в смешанных травяных и травяно-моховых лесах, редколесьях, тундрах, лугах, луговых склонах в Сибири, Монголии, на Дальнем Востоке.
*  — сорное на полях, вдоль дорог.
*  — по сухим песчаным склонам, лугам, верещатникам, в лесах, кустарниках; цветёт с апреля по июнь непахучими, одноцветными светло-синими цветками; воздушные стебли несут яйцевидно-сердцевидные листья с короткими прилистниками.
*  — по сырым пойменным лугам и лесам, берегам рек, ручьёв.
* , анютины глазки — по полям, лугам, холмам; цветки или одноцветные (жёлтые или беловатые), или двуцветные (нижний лепесток жёлтый, остальные фиолетовые), рыльце круглое.
*  — по дубравам, реже другим лесам, стеблей нет, светло-фиолетовые цветки пахучие.
*  — по тундрам, альпийским лугам, берегам рек и озёр, в хвойных и берёзовых лесах  

**Қайдҳо**

↑ Viola(англ.)(пайванди дастнорас — таърих). The Plant List. Version 1.1. (2013). 13 сентябри 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 сентябри 2017.

**Адабиёт**

* Имханицкая Н. Н. Семейство фиалковые (Violaceae) // Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. А. Л. Тахтаджян. — М. : Просвещение, 1981. — Т. 5. Ч. 2 : Цветковые растения / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — 512 с. — 300 000 экз.
* 
* Юзепчук С. В., Клоков М. В. Род 905. Фиалка — Viola L. // Флора СССР = Flora URSS : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1949. — Т. 15 / ред. тома Б. К. Шишкин, Е. Г. Бобров. — С. 350–479. — 742 с. — 4000 экз.

**Пайвандҳо**

* Фиалка — статья из Большой советской энциклопедии. 
* 
* Никитин В. В. Ключ для определения фиалок (Viola L.). Архивированная копия (рус.) // Флора Восточной Европы и Кавказа. — С. 1–8. Архивировано 20 февраля 2009 года.
* Энциклопедия декоративных садовых растений — Фиалка (Дата обращения: 28 ноября 2011)

Гурӯҳ:Гулҳо
Гаструлятсия

[thumb|250px|[Бластула ва гаструла.Эктодерма — кабуд. Энтодерма — сабз. Бластосел — зард. Первичная кишка — бунафшранг.]]
**Гаструлятсия** — раванди рушди бармаҳали ҷанини мавҷудоти серҳуҷайра, ки боиси пайдоиши пардаи дуқабата ва дар бештар мавридҳо пардаи сеқабатаи тани ҳайвонот мегардад.

Ҳангоми гаструлятсия маводди ҳуҷайра ҷой иваз карда, дар натиҷа як қисми он ба ҷанини якқабата (бластула) ворид мегардад ва дар девора (тан)-и он қабати дуюмро ба вуҷуд меорад (гаструла). Гаструлятсия аз 4 усули асосӣ иборат аст. Инвагинатсия ё фурӯхамидагӣ — як қисми девораи ҷанини якқабата тадриҷан ба дарун фурӯ рафта, баргаки дохилиро ҳосил мекунад. Эпиболия ё фарогирӣ — ҳуҷайраҳои нисбатан калон ва серзардӣ ҳуҷайраҳои хурдро фаро гирифта, баргаки дохилиро ба вуҷуд меоваранд. Кӯчиш — ҷойгирии ҳуҷайраҳои алоҳида андаруни ҷанин ва дар зери қабати сатҳӣ маскан гирифтани онҳо. Деламинатсия — мувозӣ нисбат ба сатҳ тақсим шудани ҳуҷайраҳо, ки дар натиҷа девораи якқабатаи ҷанин ба девораи дуқабата табдил меёбад. Бо усули деламинатсия ва кӯчиш гаструлятсия асосан дар рӯдаковокҳо ба вуқӯъ меояд. Дар аксарияти ҳайвонот тарзҳои гуногуни гаструлятсия ба мушоҳида мерасанд. Зардии тухм ҳар қадар бештар бошад, раванди эпиболия ҳамон қадар дертар идома меёбад. Гаструлятсияи сӯзанпӯстон, пардадорон, бекосаисарон ва муҳрадорони дараҷаи паст (гирддаҳонҳо, моҳиҳо ва обхокиҳо) умумиятҳо дорад. Дар муҳрадорони дараҷаи олӣ (хазандаҳо, парандаҳо ва ширхӯрҳо) энтодерма бармаҳал ташаккул ёфта, дорои маводди баргаки миёнаи оянда нест. Охирӣ аз баргаки берунӣ ҷудо шуда, байни эктодерма ва энтодерма қарор мегирад. Дар нахустдаҳонҳо (кирмҳо, нармбаданҳо, бандпойҳо) мезодерма дар натиҷаи афзоиши чанд ҳуҷайраи алоҳида — телобластҳо ташаккул меёбад, ки ҳосилаҳои онҳо дар байни эктодерма ва энтодерма ҷой мегиранд. Усулҳои гаструлятсия, аз ҷумла пайдоиши мезодерма, хеле гуногун ва ниҳоят мураккаб мебошанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷаниншиносӣ
Гиёҳ

**Гиёҳон**, **рустаниҳо**, **наботот** (, ё ) — гурӯҳи бузурге аз андомгон монанди дарахтон, алафҳо, сарахсҳо хазаҳо, кактус ва суккулентҳо ҳастанд. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П — Ҷ./Дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р.Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ. — Москва 1969, — c. 152
Вақти кор

**Вақти кор**  - вақте ба ҳисоб меравад, ки дар давоми он корманд тибқи тартибот ё нақшаи кор ё шартҳои шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ бояд вазифаҳои кории худро иҷро намояд.
## Нигаред низ
* Вақти кории кӯтоҳ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Вақти истироҳат

**Вақти истироҳат**  - вақте мебошад, ки кормандон дар давоми он тибқи қонун аз иҷрои уҳдадориҳои меҳнатӣ озод буда, онро мувофиқи хоҳишашон барои қонеъ намудани манфиатҳои худ ва барқарор сохтани қобилияти кориашон истифода мебаранд.
## Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Вилояти Фарғона (Империяи Русия)

**Вилояти Фарғона**—  вилояти таърихӣ дар ҳайати Империяи Россия,ки баъди ба Русия ҳамроҳ карда шудани Хонигарии Қуқанд ташкил карда шуд.

Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон
Нурсултон Назарбоев

**Нурсултон Абишевич Назарбоев** (; тав. 6 июли 1940, д. Шамалған, Ноҳияи Қаросой, вилояти Алматӣ) — ходими давлатӣ ва сиёсии шӯравӣ ва собиқ Қазоқистон.

## Зиндагинома
[272x272px|thumb|Муҷассамаи Нурсултон Назарбоев дар ш. [Анкара]]  
Нурсултон Назарбоев 6 июли 1940 дар деҳаи  Шамалғонии ноҳияи Қарасой вилояти Алматӣ ҶШС Қазоқистон дар оилаи Абиша ва Алжон, ки ба кишоварзӣ машғул буданд, ба дунё омадааст.
## Фаъолияти меҳнатӣ ва давлатӣ
Соли 1960 — Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии (ПТУ) № 22 дар шаҳри Днепродзержинск хатм кардааст. Соли 1967  ВТУЗ-и назди комбинати металургии Қарагандаро ба итмом расонидааст.

Фаъолияти кориашро соли 1960, ҳамчун коргари управленияи сохтмони трести «Казметаллургстрой» дар шаҳри Темиртау вилояти Қараганда оӯоз намудааст, сипас дар  комбинати металургии Қараганда кор кардааст.

Солҳои 1965—1969 — боз дар комбинати металургии Қараганда кор кардааст (аз соли 1966 — комбинат): диспетчер, газовчӣ дар сехи доменнӣ.

Аз солҳои 1969—1973 — дар кори комсомолӣ ва ҳизбӣ дар шаҳри Темиртау вилояти Қараганда. Солҳои 1973—1978 — котиби комитети ҳизбии комбинати металургии Қараганда. В 1978—1979 — котиб, котиби дуйуми комитети ҳизбии вилояти Қараганда.

Солҳои 1979—1984 — котиби Комитети Марказии Ҳизби Коммунистии Қазоқистон.

Солҳои 1984—1989 — Раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Қазоқистон.

Солҳои 1989—1991 — Котиби якуми Комитети Марказии Ҳизби Коммунистии Қазоқистон.
 
Аз 24 апрели 1990 то 16 декабри соли 1991 — Президенти ҶШС Қазоқистон.

1 декабри соли 1991 дар интихоботи аввалини умумихалқии Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон, 98,7% овозҳоро соҳиб гардида бори аввал Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон шудаст.
ва ба иҷрои вазифа 16 декабри соли 1991 шурӯъ кардааст.

Нурсултон Назарбоев боз чор маротиба Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон интихоб шудааст. Моҳи апрели соли 2015 дар интихоботи президентӣ бори панҷум Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон интихоб гардида, мувофиқи маълумоти расмӣ 97,75 %-и овозҳои интихобкунандаҳоро ба даст овардаст. 
Узви ҲКИШ аз 1962. Узви КМ ҲКИШ (1986—1991); узви  Бюрои сиёсии КМ ҲКИШ  (1990—1991). Узви Комиссияи марказии санҷишии ҲКИШ (1981—1986). Котиби КМ ҲК Қазоқистон (1979—1984), Котиби якуми КМ ҲК Қазоқистон (1989—1991).

Вакили Шӯрои Олии ИҶШС даъватҳои 10—11-ум (1979—1989) аз вилояти Қазоқистони Шимолӣ. Вакили халқии ИҶШС (1989—1991). Раиси Шӯрои Олии ҶШС Қазоқистон (1990).

Дорандаи унвони расмии «Пешвои Миллат» (; аз 2010). Қаҳрамони Миллии Қазоқистон (2012; аз рӯи вазифа ҳамчун президент ва Пешвои Миллат). Соли 2011 дар кишвар "Рӯзи Президенти Қазоқистон" ҷорӣ гардидааст, ки ҳамасола ҷашн гирифта мешавад.

## Пайвандҳо
* Официальный сайт Президента РК
* Клан Назарбаевых 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Қазоқистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон
Гурӯҳ:Президентҳои Қазоқистон
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Қазоқистон‎
Абдушукури Абдусаттор

**Абдушукури Абдусаттор** (тахаллус **Беҳрӯз**; 28 апрели 1954, Конибодом, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС — 22 марти 2021, Душанбе, Тоҷикистон) — адабиётшинос, мунаққид ва шоири тоҷик, доктори илмҳои филология (2003), профессор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2000).

## Зиндагинома
Абдушукур Абдусаттор (Абдусатторов) 28 апрели соли 1954 дар шаҳри Конибодом ба ҷаҳон омадааст. Соли 1976 бахши арабии факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм намудааст. Баъди хатми донишгоҳ дар давоми солҳои 1976—1994, ба ҳайси омӯзгори забон ва адабиёти тоҷик дар мактабҳои миёнаи Ҳисору Конибодом, муҳаррир ва мудири шуъбаи Маркази методии ҷумҳуриявии эҷодиёти халқ ва корҳои маданию маърифатӣ, котиби масъули маҷаллаи «Адаб» адои вазифа намудааст. Аз соли 1994 то соли 2021 дар кафедраи таърихи адабиёти тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият кардааст.

## Эҷодиёт
Аз солҳои ҳаштодуми қарни бистум мақолаву гузоришоти ӯ дар масъалаҳои мухталифи адабиёти гузашта ва муосири тоҷик мунтазам чоп шудааст. Беҳтарин навиштаҳояш дар китобҳои «Руъияти Қуръон дар шеър» (1998), «Ҷилои ситораҳо» (2000), «Арабият ва адабиёти аҳди Ғазнавиён» (2002), «Равобити адабии Арабу Аҷам дар асри XI» (2004), «Асрори шеъри марғуб» (2004) ва ғ. фароҳам омадаанд. Таъдоде аз мақолаҳояш дар Эрону Афғонистон ба табъ расидаанд. Дар таҳлил ва нашри осори шоирони аҳди Сомониён, мунтахаботи Сӯзании Самарқандӣ, мухтасари осори илмии Забеҳуллоҳи Сафо, баргузидаи рубоиёти шоирони форсу тоҷик саҳми назаррас гузоштааст.

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 300 мақола ва рисолаҳои илмӣ-оммавӣ оид ба масъалаҳои адабиёти гузашта ва муосири тоҷик: «Фазоили Қуръон» (1992), «Талмеҳ дар шеъри аҳди Сомониён» (1998), «Шоирони аҳди Сомониён» (1999; ҳамроҳи Х. Шарифов), «Қиссаи подшоҳони Сомонӣ» (1999; ҳамроҳи Х. Шарифов). Дар таҳия ва ба чоп омода сохтани ду ҷилди аввали китоби «Таърихи адабиёт дар Эрон»-и Забеҳуллоҳи Сафо иштирок кардааст (2001, 2006). Инчунин «Таърихи адабиёти араб» (2009) ва «Мунтахаби девон»-и Сӯзании Самарқандиро ба чоп расонидааст (2009). 

## Шоирӣ
Ӯ бо тахаллуси **Беҳрӯз** шеър ҳам эҷод мекунад, ки дар рӯзномаву маҷаллаҳо ва маҷмӯаҳои «Навсафар» (1985), «Кокули бом» (1985), «Хордас­та» (1987), «Сарчашмаи бадбахтиҳо» (1987), «Нешханд» (1990), «Эй нашъа балои ҷон шудастӣ» (2002) ва ғайра ба табъ расидаанд.

## Даргузашт
Абдушукури Абдусаттор 22 марти 2021 дар синни 67-солагӣ бар асари сактаи дил даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Акбар Абдулло

**Акбар Абдулло** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1993)

## Зиндагинома
**Акбар Абдулло** 9 июни соли 1950 дар деҳаи Даштиҷуми ноҳияи Шӯроободи вилояти Хатлон ба ҷаҳон омадааст.

Маълумоти миёнаро дар мактаби миёнаи ба номи Т. Г. Шевченкои ноҳияи Восеъ гирифта, солҳои 1965—1969 дар Техникуми индустриалӣ-педагогии Душанбе таҳсил кардааст. Солҳои 1969—1971 хидмати ҳарбиро адо намудааст. Солҳои 1972—1976 шунавандаи Мактаби олии Вазорати умури дохилаи Иттиҳоди Шӯравӣ (дар Тошканд) будааст. Курсҳои махсуси касбиро баъдтар дар шаҳрҳои Маскав, Ленинград ва Қоҳира анҷом додааст.

## Эҷодиёт
Нахустин чакидаҳои хомааш аз солҳои ҳаштодуми асри гузашта дар рӯзномаву маҷаллаҳои Туркманистон ва Русияву Қазоқистон ба табъ расидаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои шеърии «Розҳои танҳоӣ» (1991), «Фарёди дур» (1993), «Фарёди ёри дур» (1995, ба ҳуруфи арабӣ), «Кошонаи сӯхта» (1997) «Созҳо аз розҳо»(2001), «Ниёзи дил» (2008), «Шоири дардҳо» (2011) ва ғ. мебошад.
: Дорандаи чандин мукофоти давлатию хидматӣ.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Шамсиддин Шоҳин
Гурӯҳ:Адибон
Гурӯҳ:Зодагони 9 июн
Гурӯҳ:Зодагони соли 1950
Актюбе (ноҳияи Володарск)

**Актюбе (ноҳияи Володарск)** () — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.

Деҳа,  дар ҳайати ноҳияи Володарск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*geonames.org

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Володарск
Абдулазизи Махсум

**Абдулази́зи Махсу́м** (*Махсуми Абдулазиз*; ?, Бухоро — 1897, Бухоро) — сароянда, навозанда, шоир ва мусиқидони тоҷик.

## Зиндагинома
Абдулазизи Махсум аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ рағбати зиёд дошт. Ғазалро некӯ мегуфт ва ба онҳо оҳанг эҷод мекард ва месуруд (сурудаҳояш орифона буданд, мардум ӯро ҳофизи Махсум ном мебурданд).

Абдулазизи Махсум барои такмили пешаи овозхонӣ, сознавозӣ, фарогирии қавонини шеърию мусиқӣ назди Аҳмади Дониш, Қорӣ Каромати Дилкаш ва дигар устодони мусиқӣ дониш андӯхтааст. Абдулазизи Махсум чун созанда «Шашмақом»-ро хуб иҷро мекардааст ва дар такмили қисмҳои «Савт», «Талқин», «Уфар» ҳисса гузоштааст. Абдулазизи Махсум чун устоди мусиқидон ва навозандаи бомаҳорат дар байни аҳли ҳунари Бухоро ва берун аз он бо номи «Абдулазизи Савтӣ» маъруф будааст. Абдулазизи Махсум ғазалҳои некӯ низ сурудааст. Дар доираҳои адабӣ бо тахаллуси «Савтӣ» маъруф буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 12. — ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Зодагони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Зиё Абдулло

**Зиё Абдулло** (ному насаби аслияш **Абдул­лоев Зиёдулло**; зод. 10 ноябри 1948, деҳаи Хишт­кӯп­рук, ноҳияи Қубодиён) — шоир, тарҷумон ва рӯзноманигори тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1984)

## Зиндагинома
Хатм­кардаи Институти давлатии педа­гогии Душанбе (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ; 1971). Сол­ҳои 1971—1976 дар зодгоҳаш омӯз­гор буд. Хабарнигори рӯз­но­маи «Комсомоли То­ҷикистон» (1976—1977), корман­ди маҷал­лаи «Са­дои Шарқ» (1977—1983), шуъбаи тар­ғиби ада­биёти ИН Тоҷи­кистон (1983—1991), рӯз­номаи «Ҷум­ҳу­рият» (1991—2007). Аз со­ли 2007 мудири шуъба дар наш­риёти «Адиб». 

## Эҷод
Шеър­ҳои нахустинаш аз со­ли 1970 ва як силсила мақолаҳои илмиву фалсафияш дар матбуоти Тоҷи­кистон ва берун аз он (Эрону Афғонис­тон) чоп шудаанд. Гулчини ашъору достонҳояш дар маҷмӯаҳои «Ка­фи хок» (1982), «Дарё» (1985), «Фурӯғ» (1990), «Лолас­тон» (се достон, 2003), «Лонаи урёни ар­воҳ» (романи манзум, 2003), «Бодгиреҳ» (2006) ва «Ҷоми Симурғ» (2008) ба табъ расидаанд. Муаллифи достонҳои асотирӣ, таърихӣ ва фалсафии «Коргар» (1979—1984), «Фа­риштаҳои орзу» (1983—1988), «Дар ҳошияи мухаммаси „Зери теғ“-и Муш­фиқӣ» (1984—1989), «Лоластон» (1996), «Таҷовузи нур» (1997), «Ано­ҳиди пиндор» (2002), «Гули нур» ва ғ. Маҷмӯаҳои ашъораш ба забони русӣ бо ном­ҳои «Единою болью» (1988) ва «Тысяча родников» («Ҳазорчашма»; соли 1998) дар Маскав ба табъ расид. Намунаҳо аз осораш дар маҷ­мӯа­ҳои дастаҷамъии «Шо­ир» (Мадрас, 1982), «Литератуная газета» (Маскав, 1984), «Истоки» (Маскав, 1984), «Су­зирия» (Киев, 1987) ба забонҳои ру­сӣ, беларусӣ, англисӣ, олмо­нӣ, булғорӣ, че­хӣ, арманӣ, уз­бекӣ, туркманӣ тар­ҷу­маву нашр шудаанд. Зиё Абдулло на­мунаҳо аз ашъори В. Маяков­с­кий, П. Неруда, А. Нетто, Момансоно, Р. Бёрнс, В. Коротич, Е. Евтушенко, Д. Сэдэв, китоби шоири русзабони бе­ларус Юрий Сапожков «Нуқтаи бебозгашт», песаи «Суқ­рот ва…»-и Э. Радзинский, қиссаи нависандаи қирғиз Ҷаб­раил Усмон­қулов «Пашаи далер» (бо ҳаммуаллифии М. Ҳотам), ҷилди аввали ҳамосаи миллии қирғиз «Манаси не­кусиришт» (ҳаммуаллиф бо Н. Абдуҷалил) ва чанд шоири дигари беларус, украин, ӯзбек, туркман ва ғ., рисолаи Б. Ғафуров ва Н. Прохоров «Тоҷикон ва талошҳои таърихии онон барои озодии Ватан» (бо ҳаммуаллифии И. Қосимзода)-ро тарҷума кардааст. Достони «Коргар»-и Зиё Абдулло ба забони русӣ тарҷума ва дар маҷ. «Помир» (1989) нашр шудааст.

Дар Конференсияи адибони ҷавони шӯ­ра­вӣ (Лвов, 1982), Машварати адибони шӯравӣ (Мас­кав, 1984), Симпозиуми адибони ҷавони кишварҳои сотсиалистии ҷаҳон дар Душанбе (1986) ва Маскав (1988) ширкат ва суханронӣ кардааст.

## Ҷоизаҳо
Барои чаҳордаҳ суҳбати илмию иҷтимоияш бо чаҳордаҳ олиму соҳибназари ҷумҳурӣ, ки соли 1996 дар матбуоти Тоҷикистон мунташир шуд, сазовори Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ гардид. Бо нишони Аълочии фарҳанг ва матбуоти Тоҷикистон, Ифтихорномаи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994) ва медали «Хид­мати шоиста» (1998) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адбиёт
* 
* 
* Раҳмон Ш. *Шоири тозанафаси ада­биё­ти тоҷик.* Д., 2015.

Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Ғӯлинг

220px|thumb|right
thumb|right
**Ғӯлинг**, **ғӯлунг**, **зардолуи хушк**, **зардолуқоқ** — зардолуи хушконидаро гуянд. Одатан навъҳои сергушту хуштаъми зардолуро мехушконанд (асосан дар офтоб).

Баъзан пеш аз хушконидан зардолуро бо гази сулфит буғ медиҳанд ва чунин ғӯлингpo «туршак» ҳам мегуянд. Вобаста ба хусусияти навъҳои зардолу ғӯлинг калондона (навъҳои мирсанҷарӣ, исфарак, хурмоӣ, зарафшонӣ, навоӣ ва ғ.), миёна (бобоӣ, қандак, хусравонӣ ва ғ.) ва резадона (хасак, харчӣ) мешавад. Навъҳои гуногунро ба ҳам омехтан мумкин нест. Ғӯлинги офтобӣ ва бо гази сулфит буғдодаро ба навъҳои якум ва дуюм ҷудо мекунанд. Ғӯлинги резадона фақат як навъ аст. Диаметри ғӯлинги калондонаи навъи якум зиёда аз 22 мм, навъи дуюм 18 мм мешавад. Ғӯлингe, ки аз коркарди заводи гузаштааст, навъи аъло (диаметраш то 26 мм) низ дорад. Ғӯлинг бояд осебнодидаву беҷирм бошад, таъм ва буи табиъӣ дошта бошад. Ғӯлинги офтобӣ 16 % ва заводи 18 % намӣ дорад. Дар ғӯлингe, ки онро бо гази сулфит бур додаанд, то 0,01 % SO2 ҳаст. Аз 5 т зардолуи тар 1 т ғӯлинг мегиранд. Ғӯлингpo фаровон истеъмол мекунанд. Дар қаннодӣ низ аҳамияти калон дорад. Ғӯлинг манбаи моддаҳоест, ки барои организми одам хеле заруранд.

## Нигаред низ
* Ғӯлингоб

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Пулатов А., Таджикский абрикос, Д., 1976

Гурӯҳ:Зардолуҳо
Шиҳобуддин Абдуллоҳи Марворид

**Абдуллоҳи Марворид** (*Хоҷа Абдуллоҳи Марворид*; ) — мусиқидон, , оҳангсоз ва донишманди форс-тоҷик

## Зиндагинома
Хоҷа Абдуллоҳи Марворид дар хонаводаи вазири донишманд ба дунё омада, аз овони ҷавонӣ ба фарогирии донишҳои замонааш таваҷҷуҳ зоҳир кард ва дар санъати суханварӣ истеъдоди баланд дошт. Бо тахаллуси Баёнӣ ғазал ва рубоӣ гуфтааст. Аз шогирдону муридони Абдурраҳмони Ҷомӣ буда, муддати зиёд ба ҳайси мӯҳрдору парвоначӣ (масъули қабулгоҳ) дар дарбори Ҳусайни Бойқаро хидматгузорӣ кардааст.

## Эҷодиёт
Дар жанру шаклҳои шеърию мусиқии «амал», «нақш», «савт», «пешрав» ва ғайра асарҳои зиёде тасниф намудааст. Абдуллоҳи Марворид муаллифи қасидаю ғазал, «Рисолаи мусиқӣ», достони «Хусрав ва Ширин» буда, маҷмӯаи рубоиёташро бо унвони «Мӯнису-л-аҳбоб» таҳия кардааст. Зимни ин Абдуллоҳи Марворид мусаннифи «Тамсилот», «Тарассул» (гирдоварии номаю фатҳномаҳо, таъзия ва дигар асноди расмӣ) буда, ки дар замонааш китобат шудааст. Нусхаи девони Абдуллоҳи Марворид дар ганҷинаи осори хаттии АИ. Ҷумҳурии Узбекистон (№ 1102) маҳфуз аст. Абдуллоҳи Марворид шогирдони зиёде дар сознавозӣ (уд), овозхонӣ дошта, Устод Шодӣ муддате назди ӯ таркиботи назарии мусиқиро омӯхтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 12. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Абдуллоҳи Нойӣ

**Абдуллоҳи Нойӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — навозанда, сароянда ва мусиқидони форсу тоҷик (охири садаи XV ва ибтидои садаи XVI). 
## Зиндагинома
Абдуллоҳи Нойӣ  дар Ҳирот, дар хонаводаи аҳли фарҳанг таваллуд шуда, асосҳои ибтдоии шеъру мусиқиро аз падару амакаш омӯхтааст. Барои такмили пешаи сознавозӣ назди устоди мусиқӣ Алидӯсти Ноӣ муддате чанд ҳунаромӯзӣ кард. Дар най-навозӣ беқарина буд ва ҳунари ӯро Дарвешалии Чангӣ («Тӯҳфату-с-сурур») тавсифи зиёде карда, аз ҷумла мегӯяд, ки «аз овози форами най ҳамаро ба гулистон бурда». Абдуллоҳи Ноӣ  муддате чанд ба Бухоро сафар карда, аз Наҷмуддин Гавҳарии Кавкабии Бухороӣ бисёр нозукиҳои мусиқиро фаро мегирад. Баъдан ба Ҳисору Балх сафар карда, бо донанда-гони созу овоз ҳамкорию аз ҳунарашон баҳра меандӯзад. 
## Эҷодиёт
Асарҳои мусиқии ӯ «Савти дилреш» (бар усули «Мухаммас», ба шуъбаи «Сегоҳ»), «Савти дилошӯб» (бар усули мақоми «Ироқ»), «Пешрави ситамкаш» (бар усули «Самоъӣ», ба мақоми «Ҳусайнӣ»), «Амали гардуни Нойӣ» бар усули «Уфар», ба мақоми «Наво» ва ғ. дар ҳаёти мусиқӣ эътибори зиёд доштаанд. Мусиқидонон Дарвеш шайх Қаландари Ҳиравӣ, Устод Алии Боқӣ, Алид-ӯсти Нойӣ, Ҳофизи Қонунӣ ва диг. ба осори му-сиқии А.Н. дар усулу вазнҳои «Миаттайн», «Дав-ри равон», «Куллиёт» тазминҳои мусиқӣ намуда-анд. Ӯ инчунин ба мақомҳои «Кучак», «Бусалик», «Ҳусайнӣ» асарҳои таркибан мураккаби мусиқӣ эҷод намуда, ғазалҳои орифона низ сурудааст. Мадфанаш дар мавзеи Ҳазрати Султон Аҳмади Хизрӯяи Ҳирот аст.

## Адабиёт
* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас. XII-XV, -  Душанбе, 1998; 
* Дарвешалии Чангӣ, Туҳфату-с-сурур, дастхат (№148), Аф. Уз.; 
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1., Душ., 1988; 
* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир, Тошканд, 1963; 
* Таджикская музыка, -  Душанбе, 2003.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Мусиқидонҳои форсу тоҷик
Сайид Абдулло

**Сайид Абдулло** -  шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1993)
## Зиндагинома
**Сайид Абдулло** 15 августи соли 1935 дар деҳаи Фаркаки ноҳияи Ховалинг ба ҷаҳон омадааст. Соли 1953 Омӯзишгоҳи тиббии Душанбе, соли 1965 Донишгоҳи дорусозии Пятигорскро хатм кардааст. Солҳои тӯлонӣ дар соҳаҳои дорусозӣ ва доруфурӯшии ҷумҳурӣ фаъолият бурдааст.
## Эҷодиёт
Дар ашъораш, асосан, манфиати гиёҳҳо ва хосияти шифобахшии онҳоро меситояд. Муаллифи маҷмӯаҳои шеърии «Дармони ҷон» (1983) «Мардумгиёҳ» (1985), «Дунёи дил» (1986), «Обшорон» (1989), «Дорухонаи табиат» (1991) «Даври ҳазору як дард» (1995 бо ҳамкории Ҷ. Азонзод), «Хоби равшан» (2005) ва ғ. мебошад.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ховалинг
Сафиюддини Урмавӣ

**Сафиюддини Урмавӣ** (; ) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, хушнавис, китобдор, адиб ва арӯздони форс-тоҷик

## Зиндагинома
Абдулмуъмини Урмавӣ донишҳои ибтидоии замонаашро дар зодгоҳаш фаро гирифта, сипас барои такмили дониш ба Бағдод рафта, таҳсилро дар мадрасаи Бағдод идома дода, дар мусиқӣ, китобат, шеъру шоирӣ табъи болида дошт. Фаъолияти эҷодиаш дар замони салтанати халифаи Аббосӣ Мӯътасим (1242—1258), хонҳои муғул Мангуқоон (1251—1259), Ҳалокухон (1256—1265), Абоқахон (1264—1281), Арғунхон (1264—1291) сурат гирифтааст.
Муддати зиёд сарварии китобхонаи хонҳои муғулнасаби Бағдодро ба уҳда дошта, ҳамзамон ба сифати навозанда, хаттот низ хидматгузорӣ кардааст. Дар сознавозӣ (уд), донишҳои назарии мусиқӣ беназири замонааш буда, мусиқишиноси аврупоӣ Р.Кизеветтер (1778—1850) Ӯ-ро Ҷозеффо Сарлинои (1517—1590) Шарқ номида, рисолаҳояш «Кито-бу-л-адвор», «Рисолату-ш-Шарафия»-ро аз мӯътамадтарин таълифоти мусиқӣ мешуморад. Ихтироъи ду сози мусиқӣ: *«нузҳат» ва «муғанӣ»*-ро ба ӯ нисбат медиҳанд.

## Эҷодиёт
Абдулмуъмини Урмавӣ муаллифи асарҳои «Китобу-л-адвор», «Рисолату-ш-Шарафия» (1264 мутобиқ ба 666 ҳ.қ.), «Ал-иқоъ», «Фоида фи ал-илм-ал-мусиқӣ», «Китобу-л-кофӣ мин ал-шофӣ фи улум-ал-арӯз ва ал-қавофӣ» аст. Ӯро асосгузори мактаби систематикҳо (ал-мактабу-л-мунтазамия) дар мусиқии мардумони Шарқ дониста, дар соҳаҳои гуногуни илму фарҳанг шогирдони зиёдеро тарбия намуда (хаттот Яъқуби Мустаъсимӣ ваф.1298; мусиқидон Шамсуддин Аҳмад ибни Яҳёи Сӯҳравардӣ ваф. 1340; олимон Шарафуддин Ҳорун ибни Муҳаммади Ҷувайнӣ ваф. 1286; Баҳоуддин Муҳаммад ибни Муҳаммади Ҷувайнӣ ваф. 1279; хонанда, навозанда, Алии Ситоӣ, Ҳусейни Зомир, Ҳисомуддини Қутлуғбуқо, Зайтун, Луҳоз ва ғайра) аст. Дар осори назарии мусиқиаш Абдулмуъмини Урмавӣ як шакли адвори мусиқиро (табалатура) танзим намуд.
Осори назарии мусиқии Абдулмуъмини Урмавӣ дар асрҳои баъдӣ чун сарчашмаи муҳими назариявӣ мавриди омӯзиш ва баҳраандӯзии мусиқидонони Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон ва Араб шуда, нусхаи хаттии рисолаҳояш дар захоири хаттии Туркия, Британия, Бағдод, Миср, Русия ва дигар кишварҳо нигаҳдорӣ мешаванд. Ба мероси мусиқии Абдулмуъмини Урмавӣ мусиқидонони тоҷик-форс шарҳу тафсирҳо (Абдулқодири Мароғӣ, Мавлоно Муборакшоҳ, Асъадии Самарқандӣ ва диг.) навишта, дар баррасии масоили назарии мусиқӣ (мақомҳо, маҷмӯи даврии мусиқӣ ва ғайра) аз хулосаҳои таҳлилиаш баҳраандӯзӣ намудаанд. Рисолаҳои Абдулмуъмини Урмавӣ ба забонҳои фаронсавӣ, англисӣ ва форсӣ, туркӣ тарҷумаю нашр шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сафиуддин Абӯлмуъмин, Китобу-л-адвор фи ал-мусиқӣ. — Теҳрон, 1380;
* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас. 12-15. — Душанбе, 1989;
* Сафиуддин Урмавӣ ва замони ӯ. — Душанбе, 2005;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1. — Душанбе, 1988;
* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир. — Тошканд, 1963;
* R. d,Erlanger, la musigue Arabe, Paris, 1930—1935; H. Farmer, A history of Arabian music, London, 1973.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик