open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фарруха Зеҳниева

**Фарруха Зеҳниева** (15.06.1933, д. Боғимайдони н. Самарқанд), фолклоршинос. Номзади илми филология (1972). Фарзанди Тӯрақул Зеҳнӣ. 
## Зиндагинома
Фарруха Зеҳниева дастпарвари Омӯзишгоҳи омӯзгории занонаи  Самарқанд ба номи В. Г. Ушинский (1952). Институти омӯзгории Самарқанд ба номи М. Горкийро хатм кардааст (1957). Муаллимаи заб. ва адаб. тоҷикӣ мактаби № 35-уми н. Самарқанд (1952-1953), муаллимаи мактаб-интернати № 1 Душанбе (1957), лабор., лабор. калон (1957-1959), ход. хурди илмӣ (1959-1980), ходими калони илмии шуъбаи фолклори ИЗА ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон (1980-1998). Аз соли 1992 – нафақахӯр. 
## Эҷодиёт
Мураттиби маҷмӯаи «Маросими тӯй», маҷмӯаи афсонаҳои тоҷикӣ барои бачаҳо – «Ҳафт додаракон» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, М. Миркамолова, Р. Амонов, 1962), «Кадучаи ғелон» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, Р. Аҳмадов ва Р. Амонов, 1962), «Бибигамбӯсак» (бо ҳамқаламии Р. Аҳмадов, Б. Шермуҳаммадов ва Р. Амо-нов, 1962), «Афсонаҳои Са марқанд» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, 1965), «Таронаҳои Самарқанд» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, 1966), «Баёзи рубоиҳои халқӣ» (бо ҳамқаламии И. Азимов ва диг., 1970), «Баёзи рубоиҳои халқии тоҷикӣ» (иборат аз 4 ҷилд, 1970), «Баёзи сурудҳои халқӣ» (иборат аз 2 ҷилд, бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов ва диг.), «Баёзи фолклори тоҷик» (рубоӣ, иборат аз 3 ҷилд, бо ҳамқаламии Р. Аҳмадов, И. Азимов, С. Норматов, Н. Шакармаҳмадов, Б. Шермуҳаммадов, Э. Улуғзода, 1970), муаллифи монографияи «Сурудҳои тӯйи тоҷикон» (1978), маҷмӯаи сурудҳои тӯи «Гуларӯсак» ва зиёда аз 30 мақолаи илмӣ доир ба масъалаҳои фолклоршиносии тоҷик С. 2007 китоберо бо номи «Зеҳнӣ дар дилу дидаи дӯстон» тадвин кардааст. Бо Ифтихорномаи Фахрии АИ Тоҷикистон ва КМ ЛКСМ Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 163 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Зебо Қосимова

**Зебо Абдулҳакимовна Қосимова** (16.06.1930, гуз. Чорраҳаи шаҳри Самарқанд) —  омӯзгор, дорандаи нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1998).
## Зиндагинома
Зебо Абдулҳакимовна Қосимова 16.06.1930 дар гузари Чорраҳаи шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст.
Соли 1930 бо аҳли оила ба шаҳри Сталинобод (ҳоло – шаҳри Душанбе) кӯчида омадааст. Дар мактаби миёнаи №1 шаҳри Сталинобод хондааст (1937-1947). Техникуми 
педагогии занонаи шаҳри Сталинобод (1951), факултети забон ва адабиёти русии ИПС ба номи Т.Г. Шевченко (ДОТ ба номи Т.Г. Шевченко)-ро хатм кардааст (1955). Лаборанти калони Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон (1955-1958). Соли 1959 ба кори китобхонаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин (УДТ ба номи В.И. Ленин) гузаштааст (1959-1961). Муаллим, муал. калони кафедраи забони  русии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин (УДТ ба номи В.И. Ленин)(1961-2006). 
## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи зиёда аз 40 номгӯй маводи таълимӣ ва ҳаммуаллифи 13 номгӯй дастури илмию методӣ, аз ҷумла:
* «Масъалаҳои методика ва психологияи таълими забони русӣ дар мактабҳои миёнаи тоҷикӣ» (Д., 1973), 
* «Маҷмӯаи матнҳо барои нақли хаттӣ» (Д., 1977), 
* «Дастури методӣ доир ба курси амалии забони русӣ дар донишкадаҳои олии ғайризабонӣ», қ. 1( Д.,1983), 
* «Супоришҳои таълимӣ аз грамматика дар курсҳои амалии забони русӣ» (Д.,1988), 
* «Забони русӣ». Китоби дарсии усули илмии баён барои донишҷӯёни соҳаи физика (Д., 2006), 
* «Забони русӣ». Китоби дарсии усули илмии баён барои донишҷӯёни соҳаи риёзиёт (Д., 2007) ва ғ. 
## Ҷоизаҳо
* медали «Ветерани меҳнат» (1988) ва  Ифтихономаҳои Фахрии соҳавӣ мукофотонида шудааст
.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 198 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Санавбар Обидова

**Санавбар Обидова**  (Тав. 30.06.1924, гуз. Оби Машҳади ш. Самарқанд – ваф. 17.04.1996, ноҳияи Масчои ҶТ), омӯзгор, ношир, корм. ҳизбию ҷамъиятӣ. Узви КПСС 
аз соли 1950. 
## Зиндагинома
Санавбар Обидова баъди хатми мак. миёнаи ш. Сталинобод (ҳоло – Душанбе, 1941), дар Омӯзишгоҳи омӯзгории ш. Сталинобод таҳсил кардааст (1941-1944). Муаллимаи синфҳои ибтидоӣ (1945-1948), шунавандаи Мак. ҷум.-явии ҳизбии назди КМ ПК(б) Тоҷикистон (1948-1950), мусаҳҳеҳи Нашр. давл. Тоҷикистон (1950-52), кот. масъули рӯзн. н. Ромит (1952-1954), кот. масъули рӯзн. «Байрақи Ленин», муд. матбааи ноҳияи Масчо (1954-1959), муд. шуъбаи мусаҳҳеҳони Нашр. «Учпедгиз»-и ш. Душанбе (1959-63), муд. шуъбаи сохтмони сов., ҷон. муҳар. рӯзн. «Машъал»-и 
ноҳияи Масчо (1963-79), раиси комиҷроия (1979-1989), муд. кӯдакистони деҳшӯрои «Оббурдон»-и ноҳияи Масчо (1989-1993). Яке аз кӯчаҳои участкаи № 2 ноҳияи Мастчоҳи вилояти Суғди Тоҷикистон ба номаш гузошта шудааст. Бо медали «Ветерани меҳнат» мукофотонида шудааст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 69 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Ҳаким Фузайлов

**Ҳаким Фузайлов** (*Ҳаким Қаюмович Фузайлов*; 12 августи 1964, Қурғонтеппа, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — футболбози шӯравӣ ва тоҷик, ҳимоятгар, бозигари яккачини миллии Тоҷикистон. Сармураббии яккачини миллии Тоҷикистон.

## Бозиҳо
Фаъолияташро дар футбол аз Қурғонтеппа «Пахтакор» оғоз намудааст. Аз соли 1986 бозигар дар дастаи Душанбе «Помир» буд.

### Бозиҳо барои яккачини Тоҷикистон

## Пайвандҳо
* Профил дар bronepoezd.ru 

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Субҳон Мухторов

**Субҳон Нӯъмонович Мухторов** (21.06.1935, Самарқанд — 10.12.2001, Душанбе, дар Самарқанд дафн шудааст)  — , омӯзгор, номзади илмҳои физика ва математика, дотсент.
## Зиндагинома
Субҳон Нӯъмонович Мухторов соли 1952 ба факултаи физика ва математика УДТ ба номи В. И. Ленин шомил гардида, онро соли 1957 бо ба итмом расондааст. Ассистенти кафедраи физика ва математика УДТ ба номи В. И. Ленин (1957-1961), аспиранти (1961-1966), муаллим (1966-1969), мудири кафедраи методикаи математика (1969-1976), декани фак. физика ва математика (1976-1980), мудири кафедраи  математикаи олии УДТ ба номи В. И. Ленин (1980-1989). Муаллифи беш аз 30 асари илмию методӣ, мақолаҳои зиёд ва чандин дастури методӣ доир ба математика. Бо медал ва Ифтихорномаҳои Фахрии Ҳукумати ҶТ ва соҳавӣ мукофотонида шудааст. Ӯ дорандаи нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон мебошад.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013. - С. 78 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ассотсиатсияи футболи Осиёи Марказӣ

**Ассотсиатсияи футболи Осиёи Марказӣ (АФОМ)** () — воҳид ва ассотсиатсия дар Конфедератсияи футболи Осиё (КФО), нозири футбол дар кишварҳои Осиёи Марказӣ. 10 июни соли 2014 таъсис ёфта, расман ба фаъолият аз 9 январи соли 2015 шурӯъ намуд. Федератсияҳои футболи Афғонистон, Эрон, Қирғизистон, Тоҷикистон, Туркманистон ва Ӯзбекистонро мутаҳҳид месозад. То нимаи соли 2015 ташкилот унвони *Федератсияи футболи Осиёи Марказӣ* ()-ро дошт.

## Таърих

## Кишварҳои ширкаткунанда

## Роҳбарият

## Намояндагон дар чемпионати ҷаҳон

### Иштирок дар сабқатҳои ниҳоӣ
* 1930 — Не
* 1934 — Не
* 1938 — Не
* 1950 — Не
* 1954 — Не
* 1958 — Не
* 1962 — Не
* 1966 — Не
* 1970 — Не
* 1974 — Не
* 1978 — 23x23px Эрон
* 1982 — Не
* 1986 — Не
* 1990 — Не
* 1994 — Не
* 1998 — link=|alt=|border|23x23px Эрон
* 2002 — Не
* 2006 — link=|alt=|border|23x23px Эрон
* 2010 — Не
* 2014 — link=|alt=|border|23x23px Эрон

## Намояндагон дар Ҷоми Осиё

## Ҳамчунин нигаред
* Конфедерация футболи Осиё<br>
* Федератсияи футболи АСЕАН
* Федератсияи футболи Осиёи Шарқӣ
* Федератсияи футболи Осиёи Ғарбӣ
* Федератсияи футболи Осиёи Ҷанубӣ
* Ҷоми Ассотсиатсияи футболи Осиёи Марказӣ

## Пайвандҳо
* stadion.uz: Марказдаги Осиё

Гурӯҳ:Ташкилоту созмонҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Конфедеросиюни Футболи Осиё
Гурӯҳ:АФОМ
Гурӯҳ:Созмонҳои футболӣ
Умарҷон Донизода

**Умарҷон Донизода** (Тав. 15.06.1931, м. Андиҷонии вилояти Самарқанд – ваф. 7.05.2003, ш. Душанбе) — филолог, мусиқишинос. «Аълочии телевизиони Тоҷикистон» (1981).
## Зиндагинома
Умарҷон Донизода дастпарвари Омӯзишгоҳи муаллимтайёркунии ш. Сталинобод (ҳоло – Душанбе)-ро хатм кардааст (1948-1950). Муаллими мактаби ҳафтсолаи н. Сангвори вилояти Ғарм (1950-1951). Пас аз адои хидмати ҳарбӣ дар сафи Арм. Сов. (1951-54) муаллими мактаби миёнаи ба номи С. Айнии ноҳияи Орҷоникидзеобод (ҳоло – Ваҳдат, 1954-55). С. 1955-1960 
дар бахши филологияи тоҷик факултаи таъриху филологияи УДТ ба номи В. И. Ленин  таҳсил кардааст: муҳар, сармуҳар. шуъбаи мус. Тел. Тоҷикистон (1960-95). Аввалин ташкилкунандаи шабҳои эҷодии силсилаи «Шашмақом» дар КДТР Тоҷикистон бо иштир. ҳофизони забардасти Тоҷикистон Шоҳназар Соҳибов, Фазлиддин Шаҳобов, Барно Исҳоқова, Аҳмад Бобоқулов, Рена Ғолибова, Ҳанифа Мавлонова, Шоиста Муллоҷонова, Ҷӯрабек Муродов, Мастона Эргашева ва ғ. Филмномаҳои филм-консертҳои «Барно Исҳоқова», «Ҳанифа Мавлонова», Анс. «Зебо» ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Ташкилкунандаи намоишҳои калони «Бӯстон-1», «Бӯстон-2» ва «Бӯстон-3», намоишҳои солинавӣ ва наврӯзӣ. Бо медали «Ветерани меҳнат» ва Ифтихономаҳои Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон мукофотонида шудааст. 
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013. - С. 34 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон
Шикастнопазир

**Шикастнопазир** () — филми якуми тоҷикон дар Ҳолливуд. Нахустнамоиши филм дар Ҳоливуд 30 июни 2017 ва дар Тоҷикистон 28 октябри 2017 баргузор гардид.

## Достон
Достони филм сарнавишти ду бародар — Рустам ва Суҳробро бозгӯ мекунад, ки дар хурдсолӣ дар замони ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аз ҳам ҷудо шуд ва ба амри тақдир дар майдони ҷанг дар Афғонистон рӯ ба рӯ мешаванд. Аммо яке аз онҳо ҷангҷӯи гурӯҳи «Толибон» шуда ва дигаре сарбози артиши Амрико.

## Ҳазина
Ин филм, ки бо ҳазинаи 650 ҳазор дулор сохта шудааст. Сармоягузори ин филм соҳибкори тоҷик Сироҷиддин Мирзоев аст, ки дар Лос Анҷелес фаъолият мекунад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*
Абуғаффор Шаропов

**Абуғаффор Шаропов** (Тав. 5.08.1947, гуз. Қӯшҳавзи ш. Самарқанд), омӯзгор «Аълочии маорифи халқи ҶТ» (1996).  
## Зиндагинома
Абуғаффор Шаропов Ин.-ути пед. ш. Самарқанд ба номи С. Айниро хатм кардааст (1970). Муаллими Омӯз. №7 ш. Душанбе (1969-70), мак. №83 н. Ленин (ҳоло – Рӯдакӣ, 1970-73), мак. № № 12, 23 ш. Душанбе (1973-80), сардори сексияи омӯзгорони заб. ва адаб. курси муал. пойтахт (1970-1980), муд. шуъбаи таъминоти Ин.-ути ГПИ «Тоҷикгипроселстрой»-и Ваз. хоҷ. қишл. Тоҷикистон (1980-1992), муал. мак. шабонаи коргарҷавонони №5 (1980-92), омӯзгори ҳунаристони Вазорати ҳифзи иҷтимоии аҳолии Тоҷикистон (1992-1998), муовини дир. ИЗИП ба номи Е. Н. Павловскийи АИТ оид ба масъалаҳои хоҷагӣ (1992-1996), раиси маҳаллаи «Зафар»-и н. Шоҳмансур (1986-2002). Феълан – муаллими Коллеҷи омӯзгорӣ ба номи С. Айнӣ.
Муаллифи якчанд мақолаҳои методӣ. Бо  Ифтихорномаҳои соҳавӣ мукофотонида шудааст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 177 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Фаррух Маъсумӣ

**Фаррух Носирҷонович Маъсумӣ** — олими соҳаи радиотехника, омӯзгор. Номзади илми техникӣ, дотсент 
## Зиндагинома
Фаррух Носирҷонович Маъсумӣ факултети радиотехникии Ин.-ути энергетикии Москва (ФР)-ро хатм кардааст (1971): асисс. каф. асосҳои назариявии электротехникаи ИПТ (ҳоло – Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ) ба номи М. Осимӣ, асп. каф. воситаҳои пахши радиои назди Ин.-ути энергетикии Москва (1972-75), муал., муал. калон, дотс. каф. асосҳои назариявии радиотехника ва электроника (1975-2010). Аз с. 2010 – ҷон. дир. Департаменти Рушди ширкати «Вавилон–М». Муаллифи беш аз 40 асари илмӣ. Бо ибтикори ӯ бори аввал дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ ихтисоси «Радиотехник» таъсис ёфтааст. Ӯ фарзанди адабиётшинос Носирҷон Маъсумӣ аст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 133 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Техникашиносони Тоҷикистон
Самеъ Абдувосиев

**Самеъ Азизович Абдувосиев** (6.08.1903, гуз. Мотуруди ш. Самарқанд — 01.02.1957 Душанбе) — омӯзгор, олим. 
## Зиндагинома
Самеъ Азизович Абдувосиев дар ш. Самарқанд курси дусолаи муаллимтайёркуниро хатм карда (1921–23), дар мак. ибтидоӣ дарс додааст (1923-1926). Дар Тошканд дар САГУ таҳсил намудааст (1926-1930). Муал. биол. Техн. тоҷ. Тошканд (1931-32), омӯзгори анатомия ва физиологияи ҳайвоноти Мак. олии коммунистии хоҷ. қишл. Тошканд (1932-1935). С. 1936 бо даъвати Комиссариати маор. Тоҷикистон ба Сталинобод (ҳоло – Душанбе) омада, аз фанҳои химия, анатомия ва физиологияи одам дарс гуфтааст(1936-1937). Муал. фанни биология Комбинати педагогии Ғарм (1937-1938), омӯзгори физиологияи одам дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино(1938-1940), омӯзгори кафедраи анатомия ва физиологияи одами ИПС ба номи Т.Г. Шевченко (ДОТ ба номи Т.Г. Шевченко) (1940-1943), ассис. кафедраи физиология ва муаллими калони кафедраи забони тоҷикӣ Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1943-1957). Забонҳои тоҷикӣ, ӯзб., русӣ, тоторӣ, қазоқӣ ва қирғизиро хуб медонист. Дар баробари фаъолияти омӯзгорӣ ҳамчунин бо кори илмӣ машғул шудаааст. 
## Фаъолияти илмӣ
Китобҳои химия, мақолаҳои илмии оммавиро дар бораи хобу хоббинӣ, равоншиносӣ ва очеркҳои илмии сайёҳи машҳур Тур Хейердалро оид ба қитъаҳои гуногуни ҷаҳон аз заб. русӣ ба тоҷикӣ гардонидааст. 
* «Луғати русӣ-тоҷикии биологӣ» (1939), 
* «Луғати нимтафсирии русӣ-тоҷикӣ» (М., 1949), 
* «Луғати русӣ-тоҷикии тиб»-ро (1945) тартиб додааст.
Мақолаҳои зиёди илмӣ – оммавиаш дар маҷ. «Мактаби советӣ» №11, 1947, №3, 1949, «Шарқи сурх», №8, 1953 ба табъ расидаанд. Бо ҷоизаҳои соҳавӣ қадр карда шудааст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 27 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Дилоро Шукурова

**Дилоро Адҳамовна Шукурова** —  биолог. Номзади илмҳои биология (1999), дотсент (2001).   
## Зиндагинома
Дилоро Адҳамовна Шукурова пас аз хатми мактаби миёна  (1971) дар фак. биол. УДТ ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) таҳсил кардааст (1971-1976). Ассисистент (1978-94), муаллимаи калон (1994-2001) ва аз с. 2001 – дотсенти кафедраи гистологияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Дар мавзӯи «Хусусияти равандҳои барқароршавӣ дар организм ҳангоми таъсироти гуногуни омилҳои муҳити беруна» тадқиқот мебарад. Дар мавзӯи «Гипертрофияи ҷубронии гурдаи таҷдидшавандаи обхокиҳо» рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Муаллифи 50 таълифоти илмӣ ва 3 тавсияи таълимию методӣ, аз ҷумла таълифоти «Некоторые морфологические особенности почек амфибии» дар маҷ. «Известия АН РТ», 2003, №2; Дастур аз ситология, эмбриология ва гистология» (ҳаммуалиф, Д., 2005).
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 171 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Ҷавоҳирлаъл Неҳру

**Ҷавоҳирлаъл Неҳру**  ( Javāharlāl Nehrū; маъруф ба **Пандит** (*Олим*) **Неҳру**) (14 ноябри 1889, Аллоҳобод, Ҳиндустони Бритониё, — 27 майи 1964, Ню-Дели) — яке аз саромадони ҳаракати миллии озодихоҳӣ, арбоби сиёсӣ ва давлатии Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз оилаи адвокат. Солҳои 1905—1912 дар мактаби асилзодагон ва Донишгоҳи Кембриҷи Англия таҳсил карда, бо ғояҳои миллатпарастии ҳинду шинос шуд. Соли 1912 ба ҳизби Конгресси миллии Ҳиндустон (КМҲ) дохил шуд. Солҳои 1920—1930, 1936—1937, 1946 ва 1951—1954 раиси КМҲ буд. Ҳаммаслак ва ҳамкори наздики Маҳатма Гандӣ. Ташаббускори бисёр ҳуҷҷатҳои КМҲ мебошад. Соли 1921 барои тарғиботи сиёсии зиддибритонияш аввалин бор ҳабс шуд.

10 соли умраш дар маҳбас гузаштааст. Соли 1946 ба ҳайати Ҳукумати муваққатӣ дохил шуд, солҳои 1947—1950 сарвазир ва вазири корҳои хориҷии доминион ва аз соли 1950 ҳамин вазифаҳои ҳукумати Ҷумҳурии Ҳиндустонро ба зимма дошт. Барои барҳам задани қафомонии иқтисодии мамлакат, ки оқибати тобеияти бисёрсолаи мустамликавӣ буд, басо заҳмат кашид. Тарафдори сиёсати ҳамзистии осоишта ва ҳамроҳ нашудан ба муоҳидаҳои ҳарбӣ буд. Яке аз ташаббускорони даъвати Конфронсҳои мамлакатҳои Осиё ва Африқо дар Деҳлӣ (1947) ва Бандунг (1955) буд, ки он панҷ принсипи ҳамзистии осоиштаро пешниҳод кардааст. Та­рафдори мустаҳкамшавии дӯстии Ҳиндустон ва Иттиҳоди Шӯравӣ буд.

Чанд маротиба ба Иттифоқи Советӣ сафар кар­дааст. Ба В. И. Ленин эътиқоди зиёде дошт ва ӯро «устоди афкор ва доҳии револютсия» меномид Муаллифи асарҳоест доир ба таърихи Ҳиндустон, эҳёи миллии он ва оид ба масъалаҳои байналхалқӣ.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Пайвандҳои беруна

Гурӯҳ:Сарвазирони Ҳиндустон
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Ҳиндустон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ҳиндустон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сарварони асри XX
Саидмӯъмин Раҳимов

**Саидмуъмин Раҳимов** (*Раҳимов Саидмӯъмин Муъминович*; тав. 15 июни 1946, деҳаи Ҷорубкул, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 13 феврали 2009, Душанбе, Тоҷикистон) — варзишгар, куштигири шӯравӣ ва тоҷик. Қаҳрамони самбои ҷаҳон (1975) Қаҳрамони дукаратаи самбои ИҶШС (1973, 1975). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ (1973), Мураббии шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1985), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2001).

## Зиндагинома
Саидмӯъмин Раҳимов 15 июни соли 1946 дар ноҳияи Совети вилояти Кӯлоб дар хонаводаи деҳқон ба дунё омадааст. Аз хурдсолӣ ба куштгирӣ шуғл дошт. Аз солҳои 1965—1971 дар варзиши сабук ва гӯштини тарзи озод машқ кард. Ҳангоми хидмат дар сафи артиш аз рӯи варзиши сабук рекордсмени дивизия шуд (1967). Хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1974) ва Университети давлатии Тоҷикистон (1986).

Аз соли 1974 баъди хатми Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон сармураббии Шӯрои марказии Ҷамъияти ихтиёрии спортии «Ҳосилот» буд.

Саидмӯъмин Раҳимов оид ба гӯштини миллӣ, тарзи озод, ҷуду ва классикӣ қаҳрамони чандинкаратаи ҶШС Тоҷикистон мебошад. Аз соли 1972 таҳти роҳбарии Устоди варзиши ИҶШС, Мураббии шоистаи ҶШС Тоҷикистон И. Абдуллоев ба машқи куштии самбо пардохт ва дере нагузашта дар ин навъи куштӣ маҳорат зоҳир намуд. Солҳои 1972—1975 дар мусобиқаҳои умумииттиҳодӣ ва Бозиҳои умумииттифоқии варзиши деҳот аз рӯи самбо борҳо ҷои якумро гирифтааст.

Раиси Кумитаи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—2004).

## Ҷоизаҳо
Ба қатори 10 варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар садаи XX дохил гардид (2001). Бо медали «Барои шуҷоати меҳнатӣ» сарфароз гардидааст.

## Даргузашт
Саидмӯъмин Раҳимов ҷумъаи 13 феврали соли 2009 дар синни 63-солагӣ бар асари сактаи қалб даргузашт.

## Некдошт
Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи Саидмӯъмин Раҳимов номгузорӣ шуда ва нимпайкараи Саидмӯъмин Раҳимов дар ноҳияи Темурмалик гузошта шудааст.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Қаҳрамонони ҷаҳон дар кӯштии самбо
Раъно Бухоризода

**Раъно Бухоризода** -олим, химияшинос. Номзади илмҳои химия (1982), дотсент (1995). Фарзанди Абдураҳмон Бухоризода. 
## Зиндагинома
Дастпарвари мак. миёнаи № 21 Душанбе (1968). Фак. химияи УДТ ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1973): лабор. калон (1973-1976), асп. (1977-1980). Дар мавзӯи «Изучение комплексных соединений Re (VI) c O, N и S- содержащими лигандами в неводных средах методом ЭПР» дар Ин.-ути химияи умумӣ ва ғайриорганикии ба номи Н. С. Курнакови АИ СССР рисолаи номз. дифоъ кардааст. Ход. хурди илмии Ин.-ути химияи АИ Тоҷикистон (1980-1986). Ассис. каф. химияи ғайриузвӣ ва биофиз. Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1986-1990). С. 1990 ба кори УДТ ба номи В. И. Ленин гузаштааст: муал. калон (1990-95), дотс. каф. химияи физ. коллоид (1995-02). Аз соли 2002 – кот. илмии бахши ҳамоҳангсозии корҳои илмию тадқ. назди Раёсати АИ ҶТ. Беш аз 40 мақолаи илмиаш, аз ҷумла «Теоретическая интерпретация спекторов электронного парамагнитного резонанса (ЭПР)» дар маҷ.-
ҳои илмии ҶТ, ФР ва диг. кишварҳо чоп шудааст. Ду патенти ихтироъ дорад.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 39 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Самад Асадуллоев

**Самад Асадуллоев** (*Асадуллоев Самад Ҳидоятович*; зод. 9 сентябри 1939, Самарқанд) — пизишки амрози дарунӣ ва профпатолог. Дотсент (1983), доктори илми тиб (1998), профессор (2000). «Аълочии нигаҳдории тандурустии СССР», «Аълочии нигаҳдории тандурустии Тоҷикистон»

## Зиндагинома
Самад Ҳидоятович Асадуллоев дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1957—1963) таҳсил карда соҳиби дипломи духтури табобаткунанда гардидааст: духтури беморхонаи с/зи «Сағирдашт», муд. шуъбаи терапевтии беморхонаи минтақавии н. Қалъаи Хумб (1963-64). С 1964 ба пойтахт баргаштааст: ординатори клиникӣ (1964-65) ва ассис. каф. терапияи фак.-вӣ (1966-83), дотсент (1983—2000), профессори каф. бемориҳои дарунии № 2 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (2000-03). Аз соли 2003 — муд. каф. бемориҳои дарунии № 1 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Масъалаҳои бемориҳои касбӣ, амрози дарун, микроэлементҳо аз мавзӯи таҳқ. ӯст. Дар мавзӯи «Миқдори микроэлементҳо дар хуни холиси беморони гирифтори фишори хун, атеросклероз, таъсири муолиҷаи комплексии рагвасеъкунанда ва витаминӣ ба миқдори микроэлеменҳо» рисолаи номз. ва дар мавзӯи «Хусусиятҳои клиникию патогенезии бемории ғалаёни хуни сокинони ноҳияҳои дорои шароити гуногуни табиию иқлимии Тоҷикистон, масъалаҳои табобат ва пешгирӣ» рисолаи док. ҳимоя кардааст. Муаллифи зиёда аз 150 мақолаву асари илмӣ, аз ҷумла ҳаммуаллифи "Клинико — патогенетические особенности некоторых заболеваний у жителей различных природно-климатических регионов РТ. " Международная конференция «Горные регионы Центральной Азии. Проблемы устойчивого развития» (Д., 1999); «Особенности течения бронхиальной астмы в условиях высокогорного Памира». Материалы IV международного конгресса пульманологов Центральной Азии, (Астана, 2004); «О синдроме Картагенера» дар маҷ. «Паёми Сино» № 3, Д., 2007.
Бо роҳбарии ӯ се унвонҷӯ рисолаи номз. дифоъ кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, — С. 19 ISBN 978-99947-958-2-6

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Собирҷон Юнусов

**Собирҷон Юнусов** (20.09.1932, м. Хоҷа Аҳрори Валии н. Самарқанд), олими ботаник-систематик (набототш.). Номзади илми ботаника (1970), дотс. (1985), профессор
(1993). «Аълочии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон» (1986). 
## Зиндагинома
Дар шаҳри Самарқанд фак. биол. УДС (ҳоло – ДДС) ба номи А. Навоиро хатм кардааст (1958). С. 1958 ба Сталинобод (ҳоло – Душанбе) омадааст. Корм. хурди ил-
мии Ин.-ути бот. АИ Тоҷикистон (1958-1961), асп. (1961-1969), корм. калони Ин.-ути бот. АФ Тоҷикистон (1969-83), муд. каф. бот. ва ҳифзи рустании ДАТ (ҳоло – ДАТ ба номи Шириншо Шотемур, 1983-1993). Аз соли 1993 – муд. каф. бот. ва экологияи киш. Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон. Муаллифи зиёда аз 300 асару мақолаи илмӣ, аз ҷумла « Определитель растений ущелья реки Варзоб» (1986), «Красная книга Таджикистана» (1988), яке аз муаллифони асари машҳури 10-ҷилдаи «Флораи Тоҷикистон» (Ленинград, 1991), китоби минтақавии 10-ҷилдаи «Определитель растений Средней Азии» («Тавзеҳгари набототи Осиёи Миёна«, Тош., 1993), «Китоби Сурхи ҶТ» (1997), « Ботаника. Дастури таълимӣ – услубӣ доир ба номгӯи лотинӣ , тоҷикӣ ва русии рустаниҳои ташаккулёфта « (Д., 2010), «Феҳристи ботаникии рустаниҳои Тоҷикистон» (Д., 2010), « 100-летие со дня рождения академика П. Н. Овчинникова» (Д., 2010) ва ғ. Бо орд. «Шараф» (1999), мед. «Барои меҳнати
шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин», Дипломи «Барои фаъолияти пурсамар дар тайёр намудани мутах. баландпояи фарҳ. агросаноатӣ» (2011) мукофотонида шудааст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 169 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Истад Раҳматов

**Истад Облоқулович Раҳматов**  (1. 09. 1947, қ. Кулбаи Поёни н. Самарқанд), иқтисодшинос. Номз. илми иқт. (1977), дотс. (1981). 
## Зиндагинома
Истад Облоқулович Раҳматов  дар фак. иқт. (шуъбаи иқт. савдои) УДТ ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст (1964-68). Ассис. каф. иқт. сиёсии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1968-1972). Баъд аз хидмати Арм. Сов. (1972-1973), асп. (1973-1977), ассис., муал. калон ва дотс. каф. иқт. сиёсии фак. иқт. УДТ ба номи В. И. Ленин (1978-1983), сафари хидматӣ ба Афғонистон-омӯзгори каф. иқт. сиёсии Дон. Кобул (1983-96). С. 1993 ба зодгоҳаш ш. Самарқанд
кӯчидааст. Аз соли 1996 – муд. каф. Фанҳои иқт. Коллеҷи иқт. ш. Самарқанд. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмию методӣ, китоби дарсӣ ва дастурамалҳо.
Бо мед. « Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» ва чандин Грам. Фахрии соҳавӣ мукофотонида шудааст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 129 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Саломат Хайруллоева

**Саломат Эргашевна Хайруллоева**  (11.08.1960, Душанбе), китобдор. «Аълочии фарҳанги  ҶТ» (2000), «Аълочии тандурустии ҶТ» (2003). 
## Зиндагинома
Баъди хатми мак. миёнаи №7 Душанбе (1977), дар ИСТ (ҳоло – ДФСТ ба номи М. Турсунзода) таҳсил кардааст (1977-81). Китобдори шуъбаи нигоҳдории фонд (1976-1977), китобдори калони шуъбаи хидматрасонӣ (1981), китобдори калон ва муҳар. калони шуъбаи коркарди адаб. Китобхонаи давл. ба номи Абулқосим Фирдавсӣ (1981-1984), С. 1984 – муовин ва аз соли 1985 – мудири китобхонаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Ҳамзамон ноиби ректор оид ба корҳои хоҷагӣ ва маъмурии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (2002-2003) буд. 
## Эҷодиёт
Ҳаммуаллифи китобҳои раҳнамои «Диссертации учёных Таджикистана по медицине» (Д., 2000), «Библиографический указатель диссертаций учёных Таджикистана по медицине» (1938-2000гг., Д., 2004).
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 169 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Шокир Қобилов

**Шокир Қобилов** (1918, Самарқанд — ?) — заминшинос. Инженери хизматнишондодаи Тоҷикистон (1968), номзади илмҳои геология ва минералогия (1965).

## Зиндагинома
Донишкадаи Индустриявии Осиёи Миёнаро хатм кардааст (1940): геол., саринж. ва сардори гурӯҳи ҷустуҷӯи геол. Системаи Упр. геол. Тоҷикистон, и. в. муд. музеи геол. Ин.-ути геол. АИ Тоҷикистон, муд. шуъбаи Упр. (Садорати) Корҳои Шӯрои Вазирони Тоҷикистон (1961—1967), ваз. хоҷ. коммуналии Тоҷикистон (1967—1978). Депутати Совети Олии Тоҷикистон даъватҳои ҳафтум (1963—1967), ҳаштум (1971—1974). Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва бисёр мед., Грам. Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистгон қадрдонӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, — С. 66 ISBN 978-99947-958-2-6

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Ботур Бегиев

**Ботур Боқиевич Бегиев** —  сейсмолог. Номзади илмҳои техникӣ (1965), дотсент (1977). 
## Зиндагинома
Ботур Боқиевич Бегиев шуъбаи механикаи фак. физ. ва мат. УДӮзб.-ро хатм кардааст (1957). Ассис. каф. механикаи тех. ИПТ (ҳоло – Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ, 1957-1960), асп. (1960-1963), корм. хурди илмӣ (1963-1965), муд. бахши динамикаи иншоотҳои Ин.-ути сохтмони зилзилабардор ва зилзилашиносии АИ Тоҷикистон (1965-1975), муд. каф. механикаи назариявии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ (1975-1993). Дар мавзӯи «Муайян кардани фишори сейсмикии бинову иншоотҳо аз рӯи акселерограммаи воқеӣ» дар Тошканд рисолаи номз. дифоъ кардааст. Муаллифи беш аз 40 мақолаи илмию тадқ., 25 дастурамали илмии услубӣ. С. 1993 ба нафақа баромада, ба зодгоҳи худ – ш. Самарқанд кӯчидааст. Омӯзгори Коллеҷи олии худрав-фармондеҳии Осиёи Миёна (СВАКУ, 1993- 96). Бо медали «Барои меҳнати шуҷоатнок» ва «Ветерани меҳнат» мукофотонида шудааст.
## Сарчашма
* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 11 ISBN 978-99947-958-2-6

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Техникашиносони Тоҷикистон
Раҳмонқул Усмонов

**Раҳмонқул Ҷабборович Усмонов** (1 сентябри 1928, Самарқанд — 28 декабри 2011, Душанбе) — омӯзгор, таърихдон, номзади илмҳои таърих (1971), дотсент (1984). «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1984).

## Зиндагинома
Раҳмонқул Ҷабборович Усмонов бахши таърихи факултети таъриху филологияи УДТ ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1953). Омӯзгори УДТ ба номи В. И. Ленин (1953 то 1993) ва дигар мактабҳои олии ҶТ (1953—1990). Муаллифи асарҳои «Фаъолияти шуъбаҳои сиёсӣ дар мустаҳкам намудани совхозҳои Тоҷикистон» (Д., 1974), «Ҳизби коммунисти Тоҷикистон ва сохтмони совхозҳо» (Д.,1979) ва ғ. Бо мед. «Ветерани меҳнат» ва бисёр Грам. Фахрии соҳавӣ сарфароз гардонида шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, — С. 39 ISBN 978-99947-958-2-6

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурез Зарипов

**Гурез Зарипов** (8 августи 1947 деҳаи Бойбулиз, ноҳияи Данғара — 7 январи 2016, Душанбе) — давлатмарди тоҷик, генерал-лейтенанти хадамоти гумрук (2008), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2007).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти хоҷагиии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло ДАТ, 1970) ва факултаи ҳуқуқшиносии ДМТ (1999, ғоибона). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС (1970—1972), агрономи калони ҳифзи рустаниҳо (1973—1975), сарнозири нозироти давлатӣ оид ба карантини рустаниҳои вил.Қӯрғонтеппа (ҳоло Хатлон, 1975—1993), сардори Раёсати Кумитаи гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вил. Хатлон (1993—1998), муовини аввали раиси Кумитаи гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1998—2002), муовини сардори Департаменти гумруки Вазорати даро-мадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2002—2003), сардори шуъбаи ташкили назорати гумрукӣ дар Майдони ҳавоии Идораи Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003-04), муовини директори Агентии назорати маводди нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2005—2006), муовини аввали Вазири даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006), сардори Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006—2013). Аз соли 2013 дар нафақа буд.

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Шараф» (1999) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон
Муҳаммадносир Алавӣ

**Алавӣ Муҳаммадносир** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 12).

## Ашъор
Дар «Лубоб-ул-албоб»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ аз ӯ бо унвони акмалушшуаро ёд шудааст. Дар дарбори Баҳромшоҳи Ғазнавӣ (ҳукмронӣ 1117 – 1152) хидмат мекард. Ба қавли Муҳаммад Авфӣ Алавия ашъорашро тадвин накарда буд. Аз Алавия инчунин шоири мутасаввиф Саноӣ дар маснавии «Корномаи Балх» ёд кардааст. Аз намунаҳои боқимондаи ашъораш бармеояд, ки Алавия дар истифода аз санъатҳои тарсеъ, таҷнис, муроотунназир ва ғайра моҳир будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Муҳаммад Авфӣ, Лубоб-ул-албоб, Т., 1335, ҳ. ш.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Манҷаниқ

thumb|Манҷаниқ
**Манҷаниқ** — олати қадимаи ғулакандозест, ки бо ёрии он гулулаҳои сангӣ, гулачӯб, зарфҳои катронӣ сӯзон ва ғайраро сӯи ҳадаф мепарронданд. Манҷаниқро ба забони руссӣ «Катапульта» мегӯянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фановариҳои мансухшуда
Оҳак

**Оҳак** — моддаи қобизи кимиёие, ки бо роҳи тафсонидани (ва коркарди минбаъдаи) оҳаксанг, бӯр ва дигар ҷинсҳои карбонатӣ ҳосил мекунанд. Аксар вақт аз мафҳуми оҳак оҳаки ношукуфта — СаО ва оҳаки шукуфта — Са(0Н)-ро мефаҳманд. Диrap намудҳои оҳак — оҳаки натропӣ (омехтаи Са(ОН)2 ва NaOH), ки дар противогазҳо, асбобҳои лабораторӣ (барои фурӯ бурдани С02) ба кор меравад ва оҳаки хлорнок — Са(ОС1)2, ки чун моддаи шустагарӣ ва безараркунанда истифода мешавад, низ маълуманд.

Оҳаки бинокорӣ то 95% СаО дорад. Онро дар натиҷаи сӯхтани (дар ҳарорати 1100—1300° Селсия) карбонатҳои калсию магний ҳосил мекунанд. Оҳак чун масолеҳи бинокорӣ аз қадимулайём маълум аст. Онро ҳатто 3000— 2500 сол пеш аз милод барои часпонида­ни сангу хишти иншоотҳо, андова кардани девор ва ғайра истифода мебурданд. Чунин омехта дар натиҷаи пайвасти гази карбонати таркиби ҳаво ва бухор шудани оби он карбо­нати калсий ҳосил карда, тадриҷан сахт мешавад:

Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O.

Оҳак вобаста ба таркиби химиявӣ ба оҳаки дар ҳаво сахтшаванда ва оҳаки гидравликӣ ҷудо мешавад. Оҳак дар ҳаво сахтшаванда асосан аз СаО ва MgO иборат аст. Оҳаки гидравликӣ бошад, ба ғайр аз СаО ва MgO, боз Si02, AI2O3 ва ҒегОз низ дорад. Оҳаки дар ҳаво сахтшаванда масолеҳи бинокор ва бетонро дар ҳавои хушк, вале оҳак гидравли ки онҳоро ҳам дар ҳаво ва ҳам дар об сахт мекунад.

Оҳакро дар сохтмон, металлургия, саноати химия, истеҳсолоти қанд, коғаз, шиша ва ғайра, инчунин дар хоҷагии қишлоқ барои тоза кардани об истифода мебаранд. Дар сохтмон аз он масолеҳи бинокорӣ (бетон, хишти силикати, сангҳои сунъии бинокорӣ, блокҳо ва ғайра) тайёр мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Волженский А В., Буров Ю. С., Колокольников В. С., Ми­неральные вяжущие вещества, Москва, 1966.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Оҳак
Гурӯҳ:Масолеҳи сохтмонӣ
Роҳбар Қосимов

**Раҳбар Қосимов** (*Қосимов Раҳбар Раҳматович*; ) — арбоби ҳизбӣ ва давлатӣ дар замони ҶШС Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Раҳбар Қосимов соли 1930 дар шаҳри Ленинободи ҶШС Тоҷикистон, дар оилаи хизматчӣ дида ба дунё кушод, аъзои Ҳизби Коммунист (ҲК) аз соли 1956.

## Фаъолияти корӣ
* 1953—1958 агрономи асосии МТСи н. Ленинобод;
* соли 1958 ҷонишини раиси кумитаи иҷрояи н. Ленинобод;
* 1958—1960 раиси кумитаи иҷрояи н. Ленинобод;
* 1960—1961 раиси кумитаи иҷрояи ш. Хуҷанд;
* соли 1961 ҷонишини вазири хоҷагии қишлоқи ҶШС Тоҷикистон;
* 1961—1962 котиби аввали кумитаи ҳизбии ноҳияи Масчо;
* 1962—1963 сардори раёсати истеҳсолӣ-ҳудудии колхозӣ-совхозии ш. Конободом;
* 1963—1965 котиби кумитаи ҳизбии раёсати истеҳсолӣ-ҳудудии колхозӣ-совхозии ш. Конободом;
* 1965—1970 котиби аввали кумитаи ҳизбии ш. Конибодом;
* 1970—1972 шунавандаи Мактаби Олии Ҳизбӣ дар назди КМ ҲКИШ дар Маскав;
* 1972—1974 котиби аввали кумитаи ноҳиявии Хуҷандии ҲК Тоҷикистон;

аз моҳи феврали соли 1974 роҳбари бюрои ташкилотии КМ ҲК Тоҷикистон дар вил. Кӯлоб буд. Субҳи 26 феврали соли 1974 ҷасади беҷони Роҳбар Қосимовро аз меҳмонхонаи шаҳри Кӯлоб пайдо карданд. Роҳбар Қосимов ҳамагӣ 44 сол дошт ва пеш аз маргаш умури ташкили вилояти Кӯлобро дар даст дошт ва мебоист котиби якуми кумитаи вилоятии ҳизби коммунист мешуд. Хулосаи тафтишот ин буд, ки ин мансабдори баландпоя худкушӣ кардааст, вале фарзияҳои дигар, аз ҷумла куштор низ вуҷуд дошт.

Қосимов бо ордени Ленин, 2 ордени Байрақи Сурхи меҳнат, 3 медал, Грамотаи фахрии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст. Марҳум чанд дафъа вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва аъзои КМ ҲК Тоҷикистон интихоб шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон
Муҳрадорон

**Муҳрадорон** () — ҳайвонҳои хордодор; яке аз муташаккилтарин гуруҳҳои гуногуни ҷонварон.

Мӯҳрадорҳо (40—45 ҳазор намуд) нисбат ба бемӯҳрагон (1,25—1,45 млн намуд) кам бошанд ҳам, дар ҳаёти *биосфераи* ҳо­зира аҳамияти калон доранд. Мӯҳрадорҳо аз рӯи хусусиятҳои мутобиқӣ ва шаклҳои ҳаётӣ хеле гуногунанд Гуногунии навъҳои мутобиқӣ ва шаклҳои ҳаётии мӯҳрадорҳо на танҳо дар байни гурӯҳҳои калони таснифотӣ *(гирддаҳонҳо, моҳиҳо, обхокиҳо, хазандаҳо, паррандаҳо, ширхӯрҳо),* инчунин дар дохили гуруҳҳо низ мушоҳида ме­шавад. Ин на танҳо ба дараҷаи баланди инкишофу мураккабии сохти Мӯҳрадорҳо, инчунин ба қобилияти баланди ба шароити гуногуни ҳаёт мутобиқ, шуда тавонистани онҳо (аз даъри уқёнус то қуллаҳои баланди кӯҳу биёбонҳои беоб) алоқаманд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Парандапарварӣ

**Парандапарварӣ** — як соҳаи чорводорист, ки вазифаи он парвариши паррандаҳо -  (мурғ, мурғобӣ, ғоз, мурғи марҷон, мурғи султонӣ на ғайра) мебошад. Корхонаҳои парандапарварӣ ба истеҳсоли тухм, ба истеҳсоли гӯшти паранда, ба истеҳсоли тухми инкубатсионӣ, чӯҷаи якрӯза ва тухми истеҳсолӣ машғул мебошанд.

## Ҳамчунин нигаред
* Корхонаҳои соҳаи парандапарварӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Парандапарварӣ — Донишномаи хоҷагии қишлоқ
* Парандапарварӣ — Донишномаи ҷуғрофиё

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Гурӯҳ:Кишоварзӣ дар Тоҷикистон
Пайвастҳои кимиёӣ

thumb|Сохтори молекулаи метанол
**Пайвастҳои кимиёӣ** — моддаҳои мураккаберо гӯянд, ки аз ду ё якчанд элементҳои гуногуни ба тав­ри кимиёӣ ба ҳам пайвастшуда таркиб ёфтаанд. Моддаҳои басите (нит­роген Na, оксиген О, ва ғайра), ки атомҳояшон байни ҳам бо банди ковалентӣ пайваст шудаанд, низ аз ҷумлаи пайвастҳои кимиёӣ мебошанд.

## Хосиятҳо
Пайвастҳои кимиёӣ хосиятҳои гуногуни кимиёӣ ва физикӣ дошта, аз ҷиҳати зичӣ, ҳарорати гудозиш аз ҷӯшиш аз ҳам фарқ мекунанд. Пайвастҳои кимиёӣ ғайриорганикӣ ва органикӣ ме­шаванд. Алҳол зиёда аз 100 ҳазор пайвастҳои ғайриорганикӣ ва 3 миллион пайвастҳои органикӣ маълуманд.

## Ҳамчунин нигаред
* Изомерия
* Химияи ноорганикӣ
* Химияи органикӣ

## Эзоҳ

## Ссылки

* Феҳристи пайвастҳои кимиёӣ 

## Сарчашма
* 

*
Оҳаксанг

**Оҳаксанг** — ҷинси кӯҳии таҳшинист, ки асосан аз калсит CaCO3 ва баъзан аз арагонит иборат аст.

## Таркиб
Таркибаш аксариат омехтаҳои доломит, кварс, минералҳои гилдор, оксидҳо, гидрооксидҳои оҳан, манган, инчунин марказит, фосфатҳо, гаҷ, моддаҳои органикӣ ва ғайра дорад. Таркиби химиявии оҳаксанги тоза ба таркиби калсит (56 % СаО ва 44 % СОг) наздик аст. Агар Оҳаксанг 4—17 %’ MgO дошта бошад, онро оҳаксанги доломитгашта, 25— 50 % зарраҳои гилӣ дошта бошад, мергел меноманд.

Бури табиии 96— 99% CaCO3 дошта низ оҳангсанг аст. Дар раванди метаморфизм оҳаксанг ба мармар табдил меёбад. Оҳаксангҳо вобаста ба андозаи донаҳои таркибашон гуногун ва аз рӯи сохт кристаллӣ, органогенӣ, шикастапора ва омехта меша­ванд. Оҳаксангҳо бештар қабат-қабат мехобанд. Оҳаксанги органогенӣ аз ҷамъ шу­да мондани боқимондаҳои органикӣ, ҳҳаксанги хемогенӣ бо роҳи аз маҳлулҳо такшон шудани калсит ва ҳҳаксанги шикастапора дар натичаи ҷамъ ва шах шуда мондани шикастапораҳои оҳаксангҳои қадима ба вуҷуд меоянд. Оҳаксанг дар шакли қабатҳои ғафс (аз садҳо то ҳазорҳо м) дар таҳнишастҳои тамоми системаҳои геологӣ (аз токембрий то антропоген) вомехӯрад. Дар Тоҷикистон оҳаксанг бештар дар қаторкӯҳҳои Қурама, Зарафшон, Ҳисор ва каторкӯҳҳои Дарвозу Помир вомехӯрад.

## Истифода
Дар хоҷагии халқ оҳаксанг аҳа­мияти калон дорад. Аз он оҳак, се­мент тайёр мекунанд. Дар сохтмони корхонаҳои саноатӣ, манзилгоҳ ва роҳҳо ҳамчун санг, шағал, сангҳои рӯйкашию ороишӣ ба кор меравад. Оҳаксангро дар саноати химия (барои тай­ёр кардани соҳа, карбиди калсий, нурии минералӣ ва ғайра), металлургия (ба сифати флюс), полиграфия (ба­рои сохтани сангҳои литографӣ), саноати шишa, хӯрокворӣ (барои софкории шарбати лаблабуи қанд) ва ғайра фаровон истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Известняк  — мақола дар донишномаи Кругосвет.
* Известняк — ҷинси кӯҳӣ. Тавсифот, тасвир, кон.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Биоминералҳо
Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳии таҳшин
Гурӯҳ:Санги табиӣ
Оғил

**Оғил**, оғол — ҷоест, ки гов, гӯсфандон ва дигар чорпоёнро нигоҳ медоранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кишоварзӣ
Охур

[thumb|Охури [гов дар оғил]]
**Охур** — ҷоест барои хӯроки чорпоён. Охур пошхурӣ, сарфаи хӯрок, шароити беҳдошту гигиенаи хӯрокдиҳиро таъмин менамояд. Сохт ва андозаи охур ба намуд, синну сол ва усули пар­вариши чорво вобаста аст. Охур бояд барои ҳар гуна хӯроки якдафъагии ҳайвонот, инчунин барои пур кардани хӯрок, беҳдошт ва дезинфексия мувофиқ бошад.

## Навъҳои охур
Охур барои гов стасионарӣ ва сайёр, яктарафа ва дутарафа, фардӣ ва муштарак мешавад. Шакл ва андозаи охур мувофиқи дар дарун ё беруни охур ҷойгир шудани таҳвилнавори тақсимгарак (транспортёр) гуногун мешавад. Дар СССР барои чорпоёне, ки баста ва набаста парвариш мекунанд, бештар охурҳои стасионариро истифода мебаранд, барои гӯсолаҳо бошад, охурҳои ҷудошавандаро ба кор мебаранд. Барои говҳои ҷушоӣ, ки бо дастгоҳҳои говдушӣ таҷҳизонида шудааст, аз охурҳои фардӣ (барои консентрат) истифода мекунанд. Консентрат ба охур аз дозатор дохил мешавад, ки бо ёрии механизмҳо, дастӣ ё автоматӣ ба кор медароранд. Охур одатан ҳангоми бино кардани молхонаҳо сохта мешавад.

## Охурҳо дар фермаҳо
Дар фермаҳои асппарварӣ охурро барои хӯрокиҳои омехта ва дурушт истифода мебаранд. Аввал охурҳои чудо мешудагӣ месозанд ва пас ба девор мустаҳкам мекунанд. Онҳоро барои хасбеда ва силос пешакӣ охур тахсис мекунанд, барои консентратҳо —рештак. Ба барраҳо дар новаҳои паҳнпоя хӯрок медиҳанд. Барои фермаҳои хукпарварӣ дар саноат намудҳои гуногуни охурҳои автомат бароварда мешавад. Махсусан охурҳои навъи АКТ, СМ-1 ва ВС-1,0 маъмуланд. Охурҳои АКТ ва СМ-1 барои хӯрокҳои хушки пошхӯранда (АКТ-и дутарафа ба 50— 60 хук, СМ-1-и яктарафа барои 20—30 хук), ВС-1,0 барои ниммоеъҳои омехта ва пасмондаҳои хӯрокии пухташуда таъйин шудаанд. Гунҷошиаш 1 тонна хуроки ниммоеъ. Ба­рои дигар чорпоёни хочагии қишлоқ ҳам охурҳои махсус месозанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чорводорӣ
Навда

**Навда** — яке аз узвҳои асосии рустаниҳои дараҷаи олист, ки аз поя, барг ва муғча иборат аст.

Навда дар ҳаёти рустанӣ мақоми хосе дорад. Ҳар як қисми он вазифаи муайянро иҷро мекунад. Муғча сабзиш ва афзоиши нашвии рустаниро таъмин менамояд; барг вазифаи фотосинтез ва транспиратсия (бухоркунӣ)-ро иҷро мекунад; поя узви такягоҳ аст. Навдаи рустаниҳои яксола такягоҳ як мавсим, Навдаи раста­ниҳои бисёрсола ҳар сол месабзад. Навдаи дар давоми як даври рушд сабзидаро элементарӣ ва дар муддати як сол сабзидаро солона меноманд. Аз якчанд навдаҳои солона Навдаи бисёрсолаи скелетӣ ба вуҷуд меояд. Шаклгирию расиши навда ду давраро дар бар мегирад: эмбрионалӣ ё дохили муғчагӣ (узвҳои нави навда ибтидо меёбанд) ва постэмбрионалӣ ё берун аз муғча (аз узвҳои навсабзида Навдаи нав пайдо мешавад). Вобаста ба рафти сабзиш навда ортотропӣ (ба боло ё ба поён), плагиотропӣ (уфуқӣ ё хамида) ва анизотропӣ (тағйирёбанда; бештар дар гиёҳҳо) меша­вад.

Ба ғайр аз навдаи муқаррари дар рустаниҳо навдаҳои гуногуни шаклашон тағйирёфта (ниг. Метаморфоз), ки хусусиятҳои махсуси биологӣ доранд, низ ҳосил мешаванд. Шаклҳои ҳаётии рустаниҳо ба гуногунии навъҳои навда вобастаанд ва ин гуногунии навъҳо дар ҷараёни таҳаввули дурудароз ба шароитҳои гуногуни ҳастӣ мутобиқшавии рустаниҳо ба вуҷуд омадааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чӯб
Памфлет

**Памфле́т** (аз  «брошюра, буклет») — асари публитсистии начандон калонест, ки мақсади асосиаш ҳаҷви конкрети гражданӣ, ғолибан, иҷтимоию сиёсист.

## Пайдоиш
Памфлет дар давраи Эҳё пайдо шу­дааст. Памфлетҳои М. Лютер, Эразми Роттердамӣ, Т. Мурнер мавқеи калон доштаад. Бо қувват гирифтани тамоюли сиёсии низоъҳои динӣ мазмуни иҷтимоии памфлет қавитар гардид. Масалан, силсилаи Памлетҳои Ҷ. Милтон, Ҷ. Лилберн, Ҷ. Уинстэнли дар давраи револютсияи садаи XVII Англия, баъдтар Памлетҳои Д. Дефо ва Ҷ. Свифт.

Асарҳои К. Маркс «Ҷаноби Фогт» ва В. И. Ленин «Револютсияи пролетарӣ ва муртад Каутский» намунаи классикии памфлети сиёсӣ мебошанд. Бисёр асарҳои А. Н. Радишев, А. И. Гер­тсен, В. Г. Белишений низ дар шакли Памфлет навишта шудаанд. Дар адабиёти советӣ И. Оренбург, Л. Леонов ва дигар анъанаи памфлетнависиро давом додаанд.

## Памфлет дар адабиёти тоҷик
Памфлет дар адабиёти советии тоҷик зери таъсири адабиёти советии рус инкишоф ёфтааст. Намунаҳои беҳтарини онро дар эҷодиёти С. Айни мебинем. С. Айнӣ махсусан солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ як силсила памфлетҳо («Чингизи асри XX», «Деви ҳафтсар», 1941: «Хари бедум», 1943 ва ғайра) навишта, симои манфури ҷангҷӯёнро фош кард. А. Деҳотӣ, А. Ҷалил, А. Шукӯҳӣ ва дигарон низ дар мавзӯъҳои гуногун памфлет навиштаанд.

## Китобшиносӣ
; ба забонҳои хориҷӣ
* Davies M., Icon líbellorum or a critical History of Pamphlets, L., 1715
* Oldys W., History of tne Origin of Pamphlets, в кн.: Morgan J., Phoenix Britannicus, L., 1732
* Blakey R., History of political Literature from the earliest Times, 2 vv., L., 1855
* Waugh A., The Pamphlet Library, 4 vv., L., 1897—1898
* Hunt R. N. C., Some Pamphlets of the Revolt of the Netherlands against Spain, «English historical Review», 1929, July
* Aiméras H., d’, Les pamphlets sous la régence de Marie de Medicis, «Revue politique et littéraire», 1930, I/III.
;ба забони русӣ
* Володарский В. М. «Игра в кегли» — анонимный памфлет эпохи Реформации // Феномены истории: К 70-летию Всеволода Львовича Керова: Сб. ст./ РУДН. — М., 1996. С.107-115.
* Майер И. Шамин С. «ЛЕГЕНДАРНОЕ ПОСЛАНИЕ ТУРЕЦКОГО СУЛТАНА НЕМЕЦКИМ ВЛАДЕТЕЛЯМ И ВСЕМ ХРИСТИАНАМ» (1663—1664 г.). К ВОПРОСУ О РАСПРОСТРАНЕНИИ ПЕРЕВОДОВ ЕВРОПЕЙСКИХ ПАМФЛЕТОВ ИЗ ПОСОЛЬСКОГО ПРИКАЗА В РУКОПИСНЫХ СБОРНИКАХ //Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2007. № 4 (30). С. 80-89.
* Шамин С. М. ПОЛЬСКИЙ ПОЛИТИЧЕСКИЙ ПАМФЛЕТ В РОССИИ XVII СТОЛЕТИЯ: ПАРОДИЙНАЯ ПЕРЕДЕЛКА МОЛИТВЫ «ОТЧЕ НАШ» ИЗ ДЕЛА С КУРАНТАМИ 1672 г. //Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2011. № 1(43). С. 107—111.
* Шамин С. М. Памфлет «Рассечение Европы» из дела с курантами 1672 г.//Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2011. № 3 (45). С. 134—135.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Жанрҳои адабӣ
Гурӯҳ:Памфлетҳо
Муқбилшо Аламшоев

**Аламшоев Муқбилшо Мирзовафоевич** ( 15 июли 1956, деҳаи Миденшаври ноҳияи Шуғнон) — забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (2002), профессор (2010).

## Солҳои фаъолият
Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Душанбе (1979). Муаллими мактаби миёна (1979 – 1989). Солҳои 1990 – 2009 дар Пажӯҳишгоҳи улуми инсонии АИ Ҷумщурии Тоыикистон (дар Помир) дар вазифаҳои ходими хурди илмӣ то мудири шуъбаи таҳқиқи забонҳои помирӣ кор кардааст. Аз соли 2009 сарходими илмии муассисаи номбурда. Унвонҷӯи Институти забоншиносии шаҳри Санкт-Петербург (1990 – 1992). Дар кафедраи забонҳои Шарқи Донишгоҳи давлатии Хоруғ низ кор мекунад. Муҳаққиқи забони шуғнонӣ (ҷонишинҳои ин забон дар муқоиса бо дигар забонҳои помирӣ, лексикаи чорводорӣ аз нигоҳи этнолингвистӣ ва муқоисавии таърихӣ ва ғайра). Муаллифи «Алифбои шуғнонӣ» (1996) ва дастурҳои таълимст.

## Эзоҳ

## Осор
*Система местоимений шугнанского языка в сравнении с другими языками шугнано-рушанской группы памирских языков, Хорог, 1994; *Шугнанская животноведческая лексика в этнолингвистическом и сравнительно-историческом освещении, Д., 2007.

## Сарчашма
*
Аланд

thumb|286x286px|Алнд
фин. Ahvenanmanner, швед. Fasta Åland
**Алнд**, Аҳвенанмаа (шведӣ Ǻland, финнӣ Ahvenanmaa) — галаҷазира дар қисми ҷанубии халиҷи Ботникаи Баҳри Балтика.
 
## Масоҳаташ
Аз 6,5 ҳазор ҷаз-ҳои шахиву сахраӣ иборат буда, аз Шимол ба Ҷануб ба масофаи 130 км кашол ёфтааст. Калонтаринашон ҷазираи Аланд (640 км2), 150-тоашон маскун. Масоҳати умумии Аланд 1481 км2. Ҳоло воҳиди маъмурии Финляндия. Ҷазираҳо аз гранит ва гнейсҳо таркиб ёфта, сатҳи теппаҳо ҳархела (баландиашон то 132 м) аст.

## Иқлим
Иқлимашон мӯътадили баҳрӣ, бориши солона 550 мм. Ҷазираҳои маскун сербеша, аксар буттазоранд. Аҳолӣ бо моҳидорӣ, чорводорӣ ва зироаткорӣ машғуланд.

## Туризм
Дар Аланд туризм тараққӣ кардааст, курортҳои наздибаҳрӣ дорад. Шаҳри асосиаш – Мариенхами.

## Таърих
Аланд то соли 1809 дар ҳайати Шветсия, баъди ҷанги Россияю Шветсия (1808 – 1809) дар ҳайати Империяи Россия буд. Баъди соҳибистиқлол шудани Финляндия (1917) Аланд мавриди баҳси ҳудудии байни Финляндия ва Шветсия қарор дошт. Соли 1921 Шӯрои Лигаи Миллатҳо соҳибихтиёрии Финляндияро аз болои Аланд эътироф кард; мутобиқи Конвенсияи Женева (1921) Аланд минтақаи озод аз миллитаризатсия эълон гардид. Ин эълонро Финляндия дар арафа ва рафти Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939 – 45) вайрон кард ва соли 1947 ин мақоми Аланд аз нав барқарор карда шуд (бо созишномаи сулҳ бо Финляндия).

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷазираҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҷазираҳои баҳри Балтика