open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вазни тухмӣ

[thumb|right|250px|Ниҳоли [офтобпараст пас аз се рӯзи парвариш]]

**Вазни тухмӣ** — нишондоди андоза ва пуррагии тухмии хушк. Вазни тухмӣ бо грамм (г) ифода карда мешавад.

Вазни мутлақи тухмӣ вазни 1000 дона тухмии хушк ё вазни 1000 дона тухмие мебошад, ки ба ҳисоби моддаҳои хушк гузаронида шудааст; дар таҳқиқоти соҳаи тухмишиносӣ истифода мегардад. Вазни нисбии тухмӣ бузургиест, ки таносуби вазни тухмиро дар ҳаҷми ишғолкардаи он (бо г дар 1 см³ чен карда мешавад) ё таносуби вазни тухмиро ба вазни он дар худи ҳамон ҳаҷм (дар 4°С) ифода мекунад. Яке аз нишондодҳои асосиест, ки дар вақти бод додану ғалбер кардани тухмӣ истифода мешавад. Вазни нисбии тухмӣ гуногун аст. Мас., вазни нисбии тухмии зироати ғалладона 1,13-1,33, лӯбиёгиҳо 1,32-1,40, зироати равғандор 0,92-0,98 мебошад. Вазни нисбии тухмӣ аз ҷиҳати зичӣ, хосияти физикӣ ва таркиби кимиёӣ фарқ дорад. Вазни нисбии моддаҳои таркиби тухмӣ гуногун мебошад (оҳар 1,48-1,61, сафеда 1,24-1,26, равған тақр. 1). Барои муайян намудани бузургии вазни нисбӣ вазни тухмиро ба ҳаҷме, ки он ишғол кардааст, тақсим мекунанд. Вазни 1000 дона тухмӣ нишондоди ҳаҷм ва намии тухмӣ ба ҳисоби грамм буда, дар рустаниҳои гуногун хеле фарқ мекунад. Мас., 1000 дона тухми лӯбиёиҳо тақр. 1200 г, 1000 дона тухми хашхош ҳамагӣ 0,4 г вазн дорад. Донистани вазни 1000 дона тухмӣ барои ҳисоби меъёри кишт зарур аст. Ба ченаки 1000 дона тухмӣ обу ҳаво, тадбирҳои киштукор, шароити сабзиши рустанӣ ва ғ. таъсир мерасонанд. Мас., дар вақти ба замин хобидан пояи гандум аз касалӣ (занга, фузариоз, гелминтос пориоз ва ғайра) ва ҳашарот (кашафкана, трипс, пармачӣ ва ғайра) зарар мебинад; дар ҳавои гарму хушк баргҳои он қисман хушкида, боиси ихтилоли фотосинтез, норасоии моддаҳои ғизоӣ ва пуч шудани дон мегардад. Дар натиҷа вазни 1000 дона тухмӣ кам мешавад. Бинобар ин, дар муассисаҳои тухмисанҷӣ тадбирҳои зарурӣ меандешанд ва барои кишт тухмиеро интихоб мекунанд, ки вазни 1000 донааш ба меъёр мувофиқ аст.

## Нигаред
* Тухмипарварӣ

## Адабиёт
* 
* Коренев Г. В. Растениеводство с основами селекции и семеноводства. М., 1990; Ҳамон. Растениеводство. М., 1999.

Гурӯҳ:Тухмиҳо
Вазни хос

**Вазни хос** — ин бузургии физикӣ мебошад, ки ҳамчун таносуби вазни модда (ҷисм) P ба ҳаҷме, ки V ишғол мекунад, муайян карда мешавад, яъне вазни хоси ададӣ ба:  \gamma = \frac{P}{V}   .

## Тавсиф
Дар ҳама гуна системаи воҳидҳо вазни хос ба ҳосили зичии модда ва шитоб аз сабаби вазнинӣ баробар аст  . Дар Системаи байналмилалии воҳидҳо (СИ) вазни хоси модда бо Н/м3 чен карда мешавад; дар системаи CGS, дар dyn/cm³; ва дар системаи MKGSS, бо кгс /м³.

Дар баъзе ҳолатҳо, вазни хос як адади беандоза аст, ки нишон медиҳад, ки модда чанд маротиба аз оби якхела дар 4 °C ( Зичии нисбӣ ) вазнинтар аст.

## Зичӣ ва вазни хос
Баъзан вазни хосро бо зичӣ омехта мекунанд, ки арзиши ададии он дар воҳидҳои СИ бо арзиши ададии вазни хоси дар воҳидҳои системаи MKGSS ифодаёфта мувофиқат мекунад  . Ин иштибоҳ ба он чизе монанд аст, ки ба иштибоҳи маънои истилоҳҳои *вазн* ва *[[масса]]* дахл дорад. Чунин иштибоҳ ё танҳо иштибоҳ аст ё истифодаи фуҷур (дар муқоиса бо илмӣ) дар ҳаёти ҳаррӯза ё дар соҳаҳои фаъолияти иқтисодӣ, ки дар он фарқияти байни ин мафҳумҳо аҳамият надорад (яъне дар рӯи замин, яъне дар ҳолати тақрибан доимӣ). g, ва дар суръатбахшии хурд, яъне он қадар хурд, ки таъсири онҳо ба вазнро нодида гирифтан мумкин аст).

## Ҳамчунин нигаред

* Вазни хоси (зичӣ)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* 
Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳо бо истинод ба унсурҳои Викидода бе имзои русӣ
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Вазни ҳиҷоӣ

**Вазни ҳиҷоӣ** Вазни ҳиҷо, Ҳиҷо  — дар илми адабиётшиносӣ яке аз навъҳои вазни шеър аст, ки дар он бо ҳам баробар омадани миқдори ҳиҷоҳо шарти асосӣ мебошад. Вазни ҳиҷоӣ нисбат ба вазни арӯз қадимӣ буда, осори пешин, мисли «Готҳо», «Яштҳо»-и Авесто, «Ёдгори Зарирон», «Дарахти асурӣ», «Суруди оташкадаи Каркуй» ба ин вазн суруда шудаанд. Ҳоло дар шеъри халқӣ дар баробари вазни арӯз аз Вазни ҳиҷоӣ низ фаровон истифода мешавад. Аксари шоирони халқӣ дар Вазни ҳиҷоӣ шеър мегӯянд. 
Ҳиҷо дар асоси ҳарфҳои садодор ба вуҷуд меояд. Миқдори ҳиҷоҳо дар калима ба миқдори садодорҳо баробар аст. Вазни ҳиҷоӣ нисбат ба истилоҳи «ҳиҷо» навтар аст. Он бори аввал дар китоби «Вазни манзумаи тоҷикӣ»-и Бектош дучор меояд. Вазни ҳиҷоӣ ба табиати забонҳое мувофиқ аст, ки ҷойи зада дар калимаҳои он забон муайяну мушаххас бошад. Забони тоҷикӣ аз ин дидгоҳ ба Вазни ҳиҷоӣ муносибу мувофиқ аст, зеро дар ин забон ҷойи задаи калима муайян (дар охир) аст. 
Баъди ихтирои илми арӯз Вазни ҳиҷоӣ маҳдуд шуда бошад ҳам, аз байн нарафт ва то имрӯз роиҷ аст. Имрӯз он бештар дар шеъри кӯдакон ба кор меравад, ки ба хусусияти синнусолии онҳо мувофиқ мебошад. Масалан: 

 
Дараҷаи истифодаи вазни арӯз ва Вазни ҳиҷоӣ ин ҳақиқатро собит кард, ки Вазни ҳиҷоӣ нисбат ба вазни арӯз имкони хеле ками вазнсозӣ дорад. Аз оғози пайдоишаш то имрӯз дар шеъри халқӣ ҳамагӣ ҳафт навъи Вазни ҳиҷоӣ (сеҳиҷоӣ, чорҳиҷоӣ, панҷҳиҷоӣ, шашҳиҷоӣ, ҳафтҳиҷоӣ, ҳаштҳиҷоӣ, нуҳҳиҷоӣ) маъмул буда, аз инҳо вазни ҳафтҳиҷоӣ васеътар ба кор бурда мешавад. Инак, чанд намуна аз ин вазнҳо: 

Чорҳиҷоӣ: 
 
Панҷҳиҷоӣ: 
 
Ҳафтҳиҷоӣ: 

                ***

## Адабиёт
* Тоиров У. Анвоъ ва авзони шеъри халқии тоҷикӣ. Д., 2007. 

## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Вазни ҳайвонот

**Вазни ҳайвонот** — нишондоди муҳимми рушду нумӯи чорво ва парандагон. 

Вазни ҳайвонот бо грамм, килограмм ва сентнер ифода карда мешавад. Аз рӯйи тағйир ёфтани вазн оид ба меъёр ва моддаҳои ғизоии таркиби хӯроки ҳайвонот хулоса мебароранд. Бо мақсади назорат кардани рушду нумӯ ва танзими меъёри хӯрок гӯсолаву тойҳоро дар 1–6, 9, 12, 18 ва 24-моҳагӣ, хукбачаҳоро дар 1, 2, 4, 6, 9, 18 ва 24-моҳагӣ, барраҳоро дар 1, 4, 12, 18, 24-моҳагӣ бармекашанд. Чорвои калонро баҳору тирамоҳ ва чорвои парвориро ҳар моҳ ё дар вақти ба парвариш гирифтанашон баркашидан лозим аст. 

Вазни ҳайвонот ду навъ – зинда ва забҳшуда (кушта) мешавад. Барои муайян кардани вазни зинда ҳайвонро, маъмулан, як шаб гурусна нигоҳ дошта, сипас бармекашанд. Вазни ҳайвони забҳшударо баъд аз пӯст кандан (бидуни каллаву поча ва рӯдаву ишкамба) муайян мекунанд. Вазни нимтаи ҳайвон якҷо бо чарбу вазни холис ном дошта, он нисбат ба вазни зинда бо фоиз ифода карда мешавад. Вазни холиси чорвои калон тақр. 50–65%, хук 70–85%, чорвои хурд 40–60%, парандаҳо 70–75% ва заргӯш 60–62% аст.
## Адабиёт
* Менькин В. К. Кормление сельскохозяйственных животных. М., 1997; 
* Арзуманян Е. А. Животноводство. М., 2007.
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Вазнингӯшӣ

**Вазнингӯшӣ** — як навъ иллати сомеа (шунавоӣ), ки бештар дар пирсолӣ ба вуҷуд меояд. Ба вазнигӯшӣ кӯдакон низ гирифтор мешаванд.

Ба пайдоиши вазнингӯшӣ омилҳои гуногун, мас., бемориҳои вирусӣ (грипп, ханозир), истифодаи доруҳо (антибиотикҳо — аминогликозидҳо, мас., гентамитсин), маводди пешоброн (фуросемид), васоити ғайристероидии рафъи илтиҳоб (индометатсин), бемориҳои рагҳо, зарбу лат, аз ҷумла осеби ҷумҷумаву мағзи сар, таъсири садои баланд ва навасон (вибратсия, ларзиш) мусоидат менамоянд. Ба вазнингӯшии кӯдакони хурдсол метавонанд ноҷӯриҳои ҳомилагӣ (қатъи ҳамл, бемориҳои вирусӣ — сурхча, грипп ва ғайра), бемориҳои сироятии батнӣ, нафастангии ҳамил (тифли батн), дору истифода кардани модар, норасо таваллуд шудани тифл ва харобу лоғар ба дунё омадани он боис гарданд. Вазнингӯшӣ дар кӯдакони синни томактабӣ, асосан, дар натиҷаи бемориҳои бинӣ ва ҳалқу бинӣ, илтиҳоби гӯш ва ғ. пайдо мешавад.

Вазнингӯшӣ дараҷаҳои гуногун дорад: I — аз 26 то 40 дБ; II — аз 41 то 55 дБ; III — аз 56 то 70 дБ; IV — аз 71 то 90 дБ; карӣ — 01 дБ ва зиёда аз он.

Ҳангоми ба мушоҳида расидани заъфи сомеа ба сурдолог (духтури гӯш) муроҷиат кардан лозим аст. Ӯ бемориро ташхис ва табобат мекунад. Муолиҷаи вазнингӯшӣ ба воситаи дору ва амалиёти ҷарроҳӣ сурат мегирад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Исхоки Ю. Б. Детская оториноларингология. Д., 1980;
* Исхоки Ю. Б. Бемориҳои гӯш, гулӯ ва бинӣ. Д., 2010.
	
## Сарчашма
*
Вазнинии сунъӣ

**Вазнинии сунъӣ** Бевазнӣ — дар кайҳон, ҳолати физикиест, ки ҳангоми парвози дурударози киштии кайҳонӣ шароити муътадили ҳаётгузаронии кайҳоннавардонро таъмин мекунад, инчунин ба кор андохтани муҳаррики реактивии моеии киштиро осон мегардонад. Вазнинии сунъии кӯтоҳмуддатро ҳангоми ба кор андохтани муҳаррикҳои реактивӣ, ки ба маркази массаи киштӣ суръат мебахшанд, ҳосил кардан мумкин аст. Вазнинии сунъии дарозмуддатро бо роҳи дар атрофи яке аз меҳварҳояш чарх занондани киштӣ ҳосил мекунанд. Ҳангоми бо симтаноб ба ҳамдигар пайваста, дар атрофи маркази умумии масса чарх занондани ду киштии кайҳонӣ низ Вазнинии сунъӣ ҳосил мешавад.
## Сарчашма
* 
## Пайвандҳо
* Санько Н. Ф. Астрономический словарь
* Парабола невесомости Видео телестудии Роскосмоса
Гурӯҳ:Кайҳоннавардӣ
Ибора (мазмунҳо)

#Ибораҳои исмӣ;
#Ибораҳои сифатӣ;
#Ибораҳои шуморагӣ;
#Ибораҳои ҷонишинӣ;
#Ибораҳои зарфӣ;
#Ибораҳои феълӣ.
Гулзор

**Гулзор**, **гулистон**, **гулшан**, **гулбоғ** — ҷойи рӯидан ва парвариш ёфтани гулҳо.

Гулзорро аз бутта ва дарахтони реза низ бунёд мекунанд. Гулзор барои ороиши кӯчаву хиёбонҳо, биноҳои истеҳсолию истиқоматӣ, боғу чорбоғ ва истироҳатгоҳҳо муҳим аст. Дар гулзор ва гулгаштҳо, маъмулан, гулҳои зебои гуногун шинонда парвариш мекунанд. Гулҳоро тавре интихоб кардан лозим аст, ки зебо бошанд ва бо таровату накҳати худ ба ҳусни маҳал ҳусни нав зам кунанд. Бисёр вақтҳо дар атрофи гулзор сабзамайдон низ бунёд мешавад. Алафи сабзамайдонро дар мавридҳои зарурат бо мошини махсус паст дарав мекунанд. Дар гулзор рустаниҳои давраи гулшукуфташон гуногун ҷой дода мешаванд, зеро баъди аз гул фуромадани як рустанӣ гули рустании дигар мешукуфад ва ба ҳамин минвол гулбоғ муддатҳо зебову ботароват боқӣ мемонад. Дар бунёди гулзор аз нақшҳои ҳандасӣ низ истифода мекунанд, яъне, он дар шакли доира, секунҷа, мураббаъ, дарозрӯя сохта мешавад. Бисёр вақтҳо гулзорро бо харсанг ё ҳайкалчаҳо оро медиҳанд, ба роҳрави атрофи он рег пошида хараку нишастгоҳҳо месозанд. Баъзе гулзорҳо фаввора ва ҳавз низ доранд. Дар ҳавзҳо гулҳои обӣ ҷой дода мешаванд. Дар шаҳру навоҳии Тоҷикистон гулзорро, асосан, аз навъҳои гуногуни садбарг, ёсуман, гули ёқут, гули қашқарӣ, гули одамрӯ, лола, бобуна, мехчагул, гули беор, гули кавкаб, гули марворид ва ғайра бунёд мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 1500 самых удивительных цветов. М., 2008.

Гурӯҳ:Гул
Айлодара

**Айлодара** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ғаффор Мирзои ноҳияи Ховалинг. Аз Айлодара то маркази ҷамоат 10 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 248 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ховалинг
Гурӯҳ:Ҷамоати Ғаффор Мирзо
Вазн (мазмунҳо)

Вазн():

* Вазн() — андоза, ченак
* Вазн (физика) 
* Вазнавд
* Вазнбардорӣ
* Вазни одам
* Вазни тухмӣ
* Вазни хос
* Вазни шеъри форсӣ
* Вазни ҳайвонот
* Вазни ҳиҷоӣ
* Вазнинии сунъӣ
* Вазнигӯшӣ — як навъ иллати сомеа (шунавоӣ)
* Вазния — як навъ гурӯҳи динӣ
Зарф (мазмунҳо)

Зарф — ҳиссаи мустақили нутқ 
*Зарфи замон;
*Зарфи макон;
*Зарфи сабаб;
*Зарфи мақсад;
*Зарфи миқдору дараҷа;
*Зарфи тарзи иҷрои амал;
*Зарфи монандӣ.
Заркӯҳ (деҳа, н. Ховалинг)

**Заркӯҳ** (то соли 1990 Шехон) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷомбахти ноҳияи Ховалинг. Аз Заркӯҳ то маркази ҷамоат 17 км, то маркази ноҳия 18 км. Аҳолиаш 1788 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, клуб, осиёби барқӣ, 2 масҷиди панҷвақта ва 4 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ҷангалпарварӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо – лалмӣ. Дар ҳудуди деҳа 3 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ховалинг
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷомбахт
Устурлоб

thumb|right|Устурлоби форсии асри XVIII

**Устурлоб** (муарраби **астроля́бия**, , *астролабон*, «ситора гирифтан») — олатест, ки ба воситаи он дар расадхонаҳо гардиши ситораҳоро мушоҳида мекунанд ва меомӯзанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзорҳои ахтаршиносӣ
Уранинит

**Уранинит** (аз  — уран) — минерал, оксиди беоби уран. Формулаи идеалиаш UO2.

## Таркиби физикию шимӣ
Ҳамаи уранинитҳои табиӣ ғайр аз UO2 инчунин UO3 доранд. Системаи кристалибандиаш кубӣ. Ба шакли куб, октаэдр ва массаҳои зич дучор меояд. Сахтиаш 5—6, зичиаш 8—10 г/см3 (аз они настуран 6—9,2 г/ ам3). Рангаш сиёҳи ҷилодор. Ниҳоят радиоактивист. Навъҳои уранинит: худи уранинит, настуран ва қурми уран. Худи уранинит шакли аниқи кристаллӣ дорад. Он дар ҳарорати баланд ҳосил шуда, дар пегматитҳо, инчунин дар конҳои гидротермалӣ, скарни ва дохили ҷинсҳои таҳшинӣ дучор меояд. Якҷоя бо торианит ва иттирийсерианит қатори изоморфӣ ташкил медиҳад. Настуран аз агрегатҳои ниҳонкристаллии колломорфӣ иборат аст. Асосан дар конҳои пастҳарорати гидротермалӣ ва таҳшинӣ дида мешавад. Қурми Уран ба шакли агрегатҳои ковоки хокамонанд дар конҳои гидротермалии сулфиду урандор ва конҳои таҳшинӣ вомехӯрад. Таркиби аксари уранинитҳо маҳсули коҳиши урану торий (К, Ас, Ро, Не, Рb), инчунин Са ва Zn доранд. Уранинит дар зонаи оксидшавӣ тез тағйир меёбад. Навъҳои гуногуни уранинит асоси маъданҳои уран мебошанд.

Конҳои калонтаринаш дар Канада, ШМА, Африка, Австралия, Франсия мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои уран
Юған

**Юған**, **уған**, **угон**, **вогун**, **вигна**, **варх** () — як ҷинси гиёҳҳои бисёрсолаест аз оилаи чатргулҳо.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Баргаш дарози панҷадор (30—100 см), гулаш зард, мевааш калони паррадор. Моҳи май — июн гул мекунад, моҳи август— сентябр тухмаш пухта ба замин мерезад. Уған аз тухмаш афзоиш меёбад ва беш аз 200 сол умр мебинад. Уған гиёҳи заҳрнок буда, пӯсти баданро «месӯзонад» (обила мезанонад).

Уганзорҳо қариб дар тамоми кӯҳсори Тоҷикистон (дар баландии 700—3400 м аз сатҳи баҳр) дар нишебиҳои камхоки регу сангзор вомехӯранд.

Онҳо бештар дар минтақаи субалпии республикаамон ҷоигиранд. Уғанзорҳои табиии ҷумҳуриро баҳору тобистон ҳамчун чарогоҳ (як қисми онро ҳамчун алафдарав) истифода мебаранд. Уған хӯроки хуби чорвост.

## Корбурдҳо
Уғани хӯрокӣ (Prangos раbularia)-ро мардуми Осиеи Миёна дар тибби халқӣ барои муолиҷаи бемориҳои пӯст (хоришак, қӯтур) истифода мекунанд. Маҳлули аз баргу пояи уған тайёр кардашуда барои муолиҷаи милки дандон ва дандондард давои хубест. Реша, баргу поя ва меваи уған моддаҳои зиёди кумаринӣ дорад.

## Таснифот
Бино бар иттилооти пойгоҳи додаҳои *[[The Plant List]]*, ҷинс шомили 19 намуд мебошад:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чатргулҳо
Озар (эзад)

thumb|Реверси пули Ормизди II бо нақши қурбонгоҳи оташу ду коҳин

**Озар** () — изади оташи сипанто (муқаддас) аст. Дар забони паҳлавӣ ин ном ба гунаи *Одур/Одар*, дар «Авесто»-ву порсии бостон *Отиро/Атера* омадааст. Озар-изад дар китоби «Авесто» ба сифату мақоми писари Ҳурмузд (Аҳура Маздо ) хонда шудааст.

Дар суннати зардуштӣ Озар номи *«Оташи сипанто»* аст, ки дар ҳафт оташкадаи бузурги муғон, дар Эрону Турони ориёнишин фурӯзон буда, ба худ номҳои хоси астрологӣ доштанд.

## Нигаред
* Ҳурмузд
* Оташпарастӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Авесто. Д., 2001;
* Саъдуллоҳи Наим. Қомуси асотир ва ишо­ро­ти фарҳангӣ. Д., 2006;
* Мифы народов мира. Т. 1. М., 1988;
* Мероси хаттии бостон. Ҷ.I ва II. — Душанбе,2016, — 565с.
* معین محمد. مزدا یسنا و أدب پارسی. تهران، ۱۳۵۵ هـ ش ؛
* رضی هاشم. فرهنگ نامهای اوستا. تهران، ۱۳۴۶ هـ. ش؛
* بهارمهرداد. أساطیر ایران. تهران، ۱۳۵۲ هـ. ش؛
* یاهقی محمد جعفر. فرهنگ أساطیر و إشارات داستانی در أدبیات فارسی. تهران، ۱۳۷۵ هـ. ش

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Матнҳои зардуштӣ
Гурӯҳ:Авесто
Тӯби бадминтон

thumb|150px|Чанд тӯпи бадминтон аз ҷинси пар 

**Тӯби бадминтон** ё **тӯби пардор** — тӯби мавриди истифода дар варзиши бадминтон аст, ки маъмулан сари он аз ҷинси чӯбпунба аст ва аз 16 пари ғоз ё мурғобӣ, ё нейлон (пластик) сохта шудааст. Наҳваи қароргирии парҳо ба гунае аст, ки онро бисёр аэродинамика мекунад.
 
Ҷолиб таваҷҷуҳ аст, ки беҳтарин тӯбҳои бадминтон аз парҳои қаноти чап ғоз сохта мешаванд. Тӯли парҳо бояд байни 62 то 70 милиметр ва вазни тӯб бояд байни 4,74 ва 5,50 гарм бошад. Сари тӯп аз чӯбпунба бо лояе чармӣ аст, ки бояд вазни ин қисмат аз вазни парҳо бештар бошад. Суръати тӯбҳои плостикӣ бештар аст.
 
## Эзоҳ

 

 
Гурӯҳ:Бадминтон
Гурӯҳ:Тӯбҳо
Франклин Рузвелт

**Фра́нклин Делано́ Ру́звелт** (, АФБ ; ҳамчунин дар ИМА машҳур ба — **ФДР** (); 30 январи 1882, , иёлати Нйю-Йорк — 12 апрели 1945, , Ҷорҷия) — 32-юми президенти ИМА, яке аз чеҳраҳои марказии рӯйдодҳои ҷаҳонии нимаи аввали садаи XX, ИМА-ро дар замони рукуди бузург ва Ҷанги дуюми ҷаҳон роҳбари кардааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Шваниц В. Г. Америка и Третий рейх (*America and the Third Reich*, Webversion 5-2010)
* 
* Franklin Delano Roosevelt: A Resource Guide from the Library of Congress
* Full audio of over 40 Roosevelt speeches (including a full set of fireside chats) via the Miller Center of Public Affairs (UVa)

Гурӯҳ:Президентҳои ИМА
Суруди миллии Абхозистон

«**Аиаáира**» *(«Пирӯзӣ»)* ( — пирӯзӣ) — суруди миллии Ҷумуҳурии Абхозистон. Муаллифи мусиқии суруди миллӣ Валерий Чкадуа буда, матн аз шоир Геннадий Аламиа мебошад.

Ҳамчун суруди миллӣ аз соли 24 октябри 2007 истифода мешавад.

## Матни суруд ба забони абхозӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи кишвар
Гурӯҳ:Суруди миллии Абхозистон
Бонки марказии Ҷумҳурии Озарбойҷон

**Бонки Марказии Ҷумҳурии Озарбойҷон** () — бонки марказии Озарбойҷон. Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон аз 11 феврали соли 1992 «Дар бораи таъсиси Бонки Марказии Ҷумҳурии Озарбойҷон» таъсис ёфтааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Вебгоҳи расмии Бонки Марказии Ҷумҳурии Озарбойҷон  

Озарбойҷон
Гурӯҳ:Бонкҳои Озарбойҷон
Мултиплексор

thumb|300px|Схемаи мультиплексори 2-к-1.
**Mултипле́ксор** — таҷҳизотест, ки якчанд сигналҳои даромад, ва як баромадҳои идоракунандаи зиёд дорад ва як баромади сигналӣ дорад.

Сигнали аналогӣ ва Сигнали рақамӣ ё коммутатор.

Таҷҳизоти баръакси мултиплексор бо функсияҳои худ ин демултиплексор мебошад.

## Таҷҳизот

Дар сифати **идоракунии схемаҳо** одӣ дешифратор истифода бурда мешавад.

thumb|250px|Схемаи мултиплексори мутамарказӣ.

## Мултиплексор
Мултиплексорҳо **MUX** (аҳ ), ва ҳам **MS** (аз ).
thumb|250px|Мултиплексори графикӣ «4 дар 1».

## Ҳамчунин нигаред
* Демултиплексор

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Элементҳои мантиқ
Тухмипошак

thumb|300px|Тухмипошаки муосир
**Тухмипошак** () — мошинест, барои кишти зироатҳои кишоварзӣ ва рустаниҳои хӯроки чорво. Тухмипошакро барои кишти тухми буттаву дарахтони ҷангал (ниҳолпарварӣ), инчунин нурипошӣ ба кор мебаранд.

## Гурӯҳбандӣ
Тухмипошак аз рӯи тарзи кишт қаторӣ, чоркунҷаи тоқатоқа, раста-раста, якхатта, пошдиҳанда ва ғайра мешавад. Тухмипошакҳоро ба гурӯҳҳои махсус ва муштарак тақсим мекунанд. Тухмипошаки муштаракро барои кишти зироатҳои гуногун (масалан, бо тухмипошаки ғалладона ва ғалладонаи хӯроки чорво, ғалладона, лӯбиёиҳо, зироати равғандор, рустаниҳои хӯроки чорво, зироати нахдор ва ғайраро кишт кардан мумкин аст), тухмипошаки махсус (тухмипошакҳои лаблабу, пахта, ҷуворимакка, сабзавот ва ғайра)-ро бошад, асосан барои кишти як навъи зироат истифода мебаранд.

Тухмипошакеро, ки бо нурипошак таҷҳизонида шудааст ва барои ба замин андохтани нурӣ истифода мебаранд, тухмипошаки муштарак меноманд.

Тухмипошакҳо тракторӣ (овеза ва ядакй) аспӣ ва дастӣ мешаванд.

## Корбурд дар ИҶШС
Дар собиқ Иттиҳоди Шуравӣ фақат тухмипошакҳои тракториро мебароварданд. Дар даврони шуравӣ барои кишти зироатҳои хоҷагии қишлоқ плуг-тухмипошак, тухмипошак-култиватор, заминковоккунак-тухмипошакро низ истифода мебуранд.

* Плуг-тухмипошак, ки бо олоти плугӣ, тухмидону тухмикорак ва тухмирезакҳо ҷиҳозонида шудааст, дар як вақт ҳам шудгор ва ҳам кишт мекунад.
* Тухмипошак-култиватор баробари кишт заминро нарм карда, алафҳои бегонаро мебурад, ба радаҳо нурӣ мепошад ва мола мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абзоролоти кишоварзӣ
Фарсанг

**Фарса́нг**, **фарса́х** (парса́нг, параса́нг, параса́нга, фарса́нг, фарса́г, санг, таш, йигач) (, ,  ё ) — ченаки масофа.

## Тахрих
Маълумоти аввалин оид ба фарсанг дар Авесто, инчунин дар асарҳои мулллифони асрҳои 9—10 мавҷуд аст. Дар замонҳои қадим ба ҷои фарсанг сангро кор мефармуданд.

Аксари олимон дарозии 1 фарсангро 6—8 км муайян кардаанд. Аммо фарсанг дар мавзеъҳои мухталиф гуногун буд: дар садаи XIX дар Бухоро, Самарқанд, Тошканд, Фарғона, Хоразм ва Хуҷанд 1 фарсанг баробари 8 чақрим, яъне тақрибан 8,5 км, дар раёнҳои ҷануби Тоҷикистонн имрӯза 1 фарсанг ба 10 ҳазор қадам, тақрибан ба 6—7 км баробар аст.

Аҳолии ҳавзаи дарёи Хингоб, инчунин тоҷикони Қаротегин ва Дарвоз ба ҷои фарсанг ба сифати ченаки дарозӣ масофаи овозрасро истифода мебурданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Рахимов М. Р., Земледелис таджиков бассейна раён Хингоу в дореволюсионный период, Сталинабад. 1957.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ченакҳои дарозӣ
Ҷанги Қрим

**Ҷанги Қрим** — ҷанги байни империяи Русия, аз як тараф ва эътилофи империяҳои Бритониё, Фаронса, Усмонӣ ва Шоҳигарии Сардиния, аз тарафи дигар. Дар худи Русия то ибтидои асри 20 номи «франсавӣ»-и «Ҷанги Шарқӣ» ва инчунин «Ҷанги Туркия» истифода мешуд, то истилоҳи маъмулии «Ҷанги Қрим» қабул карда шавад. Ҷанг дар Кавказ, дар князҳои Дунай, дар баҳри Балтика, Сиёҳ, Азов, Сафед ва Баренс, инчунин дар поёноби дарёи Амур, Камчатка ва Курил ба амал омад. Ҷанг ба шиддати бузургтарин дар Қрим расид. аз ин рӯ дар Русия ҷангро "Қрим" меномиданд.

Дар миёнаҳои асри 19 Империяи Усмонӣ дар ҳолати таназзул қарор дошт ва танҳо кӯмаки мустақими низомии Русия, Британияи Кабир, Фаронса ва Австрия ба султон имкон дод, ки Константинополро ду маротиба вассали саркаш Муҳаммад Алии Миср забт кунад. Илова бар ин, муборизаи халқҳои православӣ барои озод шудан аз юғи усмонӣ идома дошт. 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Қрим
Ҷон Кенеддӣ

**Ҷон Фитзҷе́ралд «Ҷек» Ке́ннеди** (, ҳамчунин маъруф ба **JFK** (*Ҷей-Эф-Кей*); 29 майи 1917, Бруклайн — 22 ноябри 1963, Даллас) — ходими сиёсӣ, давлатӣ ва ҷамъиятии амрикоӣ, 35-умин президенти ИМА (1961—1963).

## Эзоҳ
Забони қумуқӣ

**Забони қумуқӣ**(**қумуқӣ**:*Къумукъ тил*)-забони туркӣ,забони Русия.
Демултиплексор

thumb|300px|Демултиплексори шартӣ «1 дар 4».
**Демултиплексор** — яке аз таҷҳизоти электронӣ, ки қисми асосии функционалии компютер мебошад, барои табдил додани ҳар як комбинасияи коди дурақамаи воридӣ ба сигнали идоракунанда танҳо дар як баромад муқаррар шудааст.

## Ҳамчунин нигаред
* Мултиплексор
* Дешифратор — ин коммутатори сигналҳо, ки ба яке аз якчанд баромадҳо мебошад. Дешифраторро ҳамчун демултиплексор истифода бурдан мумкин.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Цифровая схемотехника Е. Угрюмов

## Пайвандҳо
* Коммутаторҳо, мултиплексорҳо, демултиплексорҳо ва компараторҳо. Принсипи кор 

Гурӯҳ:Элементҳои мантиқ
Регистр

thumb|300px|4-х разряд регистр
**Регистр** — таҷҳизотҳои рақамии пайдарпаӣӣ, ки барои навиштан ва нигоҳ доштани калимаи (слова)  n-разряд истифода бурда мешавад. Регистрҳо дар асоси триггерҳо сохта мешавад, шумораи триггерҳо дар схемаи разряднокии регистирҳоро ифода мекунад. Разрядноки регистрҳо аз триггерҳо ва аз сохти элементҳо мантиқӣ вобаста аст. Синфбандии асосии регистрҳо аз он аст, ки қабул кардани маълумотҳо (навиштан) ва хондани маълумотҳо мебошад. Дар асоси ин хусусиятҳои регистрҳо: регистиҳои параллелӣ, пайдарпайӣ ва  параллелӣ-пайдарпайӣ мебошад.
Регистр представляет собой упорядоченный набор триггеров, обычно D-триггеров, число которых соответствует числу разрядов в слове. С регистром может быть связано комбинационное цифровое устройство, с помощью которого обеспечивается выполнение некоторых операций над словами.

Основой построения регистров являются: D-триггеры, RS-триггеры, JK-триггеры.

## Намудҳои регистр
Регистры различают по типу ввода (загрузки, приёма) и вывода (выгрузки, выдачи) информации:
# С последовательным вводом и выводом информации
# С параллельным вводом и выводом информации
# С параллельным вводом и последовательным выводом. Например: SN74LS165J(N), SN74166J(N), SN74LS166J(N)
# С последовательным вводом и параллельным выводом. Например: SN7416J(N), SN74LS164J(N), SN74LS322J(N), SN74LS673J(N)

## Регистры процессора

По назначению регистры процессора различаются на:
* аккумулятор — используется для хранения промежуточных результатов арифметических и логических операций и инструкций ввода-вывода;
* флаговые — хранят признаки результатов арифметических и логических операций;
* общего назначения — хранят операнды арифметических и логических выражений, индексы и адреса;
* индексные — хранят индексы исходных и целевых элементов массива;
* указательные — хранят указатели на специальные области памяти (указатель текущей операции, указатель базы, указатель стэка);
* сегментные — хранят адреса и селекторы сегментов памяти;
* управляющие — хранят информацию, управляющую состоянием процессора, а также адреса системных таблиц.

100px|аз рост

## Ҳамчунин нигаред
* Триггер
* Сумматор
* Полусумматор
* Шифратор
* Дешифратор
* Мултиплексор
* Демултиплексор
* Компаратори рақамӣ
* Элементҳои мантиқ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 

## Пайвандҳо
* Методические указания. Регистрҳо.

Гурӯҳ:Схемаҳои интегралии рақамӣ
Гурӯҳ:Элементҳои мантиқ
Тейлор Ҳиксон

**Тейлор Ҳиксон** () — сароянда ва ҳунарпешаи конодоӣ.

## Зиндагинома
Тейлор Ҳиксон 11 декабри соли 1997 дар шаҳри Келоуна ба ҷаҳон омадааст. Ӯ аз хурдсолиаш ба санъат рағбат дошт. Аллакай дар мактаб истеъдоди баланди худро нишон медод ва дар озмунҳои мусиқӣ иштирок мекард. Дар баробари муваффақиятҳояш дар соҳаи овозхонӣ, Тейлор Ҳиксон дар дили тамошобинон ва мунаққидони синамо ҷой гирифт. Иштироки аввалини ҳунарпешаи ҷавон дар филми Blackway (2015) будааст, вале Ҳиксонро танҳо пас аз офаридани нақш дар филми мазҳакавии "Deadpool" (2016) чун ҳунарпеша шинохтанд. Дар филми “Hunting Pignut”, ки дар он Тейлор Ҳиксон нақши асосиро бозӣ мекард, ӯ ба ситораи наве дар осмони синамо табдил ёфт ва ба ӯ ҷоизаи беҳтарин ҳунарпешаи ҷавони солро доданд.

## Филмҳо
* 2015 — *Blackway*
* 2016 — *Deadpool*
* 2016 — *Hunting Pignut*
* 2016 — *Aftermath*
* 2017 — *Residue*
* 2017 — *Everything, Everything*
* 2018 — *Ghostland*
* 2018 — *Giant Little Ones*
* 2019 — *Deadly Class*

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Taylor Hickson

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Канада
Гурӯҳ:Сарояндаҳои Канада
Бошқирдистон

**Ҷумҳурии Бошқирдистон** (, ) — субъекти Федератсияи Русия, ҷумҳурии дар таркиби он. Пойтахт — шаҳри Уфа.

## Эзоҳ
The Bukharian Times

**The Bukharian Times** (тарҷумааш *Вақтҳои Бухоро*) — рӯзномаи ҳафтаинаи ҷамъияти яҳудиёни бухории ИМА.
Рӯзнома соли 1996 аз тарафи ходими ҷамъиятӣ, президенти Конгресси яҳудиёни бухорӣ Борис Қандов таъсис дода шудааст. Идораи асосии рӯзнома дар бинои Конгресси яҳудиёни бухорӣ, ки дар ноҳияи Форест-Хилси шаҳри Ню-Йорк қарор дорад, ҷойгир шудааст.
Сардабири рӯзнома — Рафаэл Некталов.

## Сарчашма ва ҳаволаҳо

* Сомонаи расмии рӯзнома: bukhariantimes.org
* Репортажи хидмати ӯзбекии Voice of America дар бораи рӯзномаи The Bukharian Times (январи соли 2016)
* The Bukharian Times дар бораи Самарқанд 
* The Bukharian Times меҳмононро қабул менамояд
* The Bukharian Times дар сомонаи байналмилалии ASIA-ISRAEL 
*Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Рӯзномаҳо ва маҷаллаҳо
Вазния

**Вазния** () —  гурӯҳи диние, ки ба тарозу ва баркаши аъмоли бандагон дар охират бовар надоштанд ва мункири ин амр буданд. Ба қавли онҳо, чизеро вақте месанҷанд, ки миқдори он номаълум бошад, дар ҳоле ки Худои таъоло олими ғайб ва шаҳодат буда, корҳои бандагон бар Ӯ пинҳон нест ва ниёзе ба тарозу ва баркашидан надорад. 
## Адабиёт
بين اهل الزيغ و الزندقة.   الفرق المفترقة.العراقي ابو محمد عثمان بن عبدالله بن الحسن ،۱۹۶۱؛ محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، ۱۳۷۵ ش. آنكارا	
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Ислом
Рафаэл Некталов

**Рафаэл Борисович Некталов** — ходими ҷамъиятии шӯравӣ, ӯзбекистонӣ ва амрикоӣ, мусиқашинос, публисист ва рӯзноманигор. Раиси Иттифоқи нависандагони яҳудиёни бухорӣ. Сардабири рӯзномаи The Bukharian Times, ки дар Ню-Йорк нашр мешавад. Яке аз намояндагони машҳури яҳудиёни бухорӣ.
Рафаэл Некталов  соли 1956 дар шаҳри Самарқанд, дар оилаи яҳудиёни бухорӣ ба дунё омадааст. Соли 1980  Консерваторияи Тошкандро хатм намуд. Дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Самарқанд дарс додааст. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, соли 1993  Рафаэл Некталов барои иқомати доимӣ ба ИМА кӯч баст. Ҳоло дар ҳамон ҷо зиндагӣ мекунад. Дар рӯзномаҳои «Мост», «Восход», «Beth Arachon» ҳамчун сардабир ифои вазифа намудааст. Аз соли 2002 сардабири яке аз рӯзномаҳои пурнуфузи ҷамъияти яҳудиёни бухорӣ The Bukharian Times мебошад.

Муаллифи китобҳои «Гавриэл Муллоқандов» (1993), ки ба сароянда ва мутриби номӣ Муллоқандов Гавриэл бахшида шудааст, «Авнер Муллоқандов» (2004) ва «Барои сурудан ба дунё омада» (2006).

## Сарчашма

* Сомонаи Asia-Israel. Некталов Рафаэл Борисович 
* Шумораи 558-и рӯзномаи The Bukharian Times: Ду асри сулолаи Некталовҳо 
* Репортажи хидмати ӯзбекии Voice of America дар бораи рӯзномаи The Bukharian Times ва мусоҳибаи Рафаэл Некталов (бо забони ӯзбекӣ)
* Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Рӯзноманигорон аз рӯи алифбо
Александр Семёнов

**Алекса́ндр Алекса́ндрович Семёнов** () — шарқшиноси рус ва шӯравӣ, доктори илмҳои таърих, профессор, яке аз асосгузорони Донишгоҳи Тошканд, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1951). Аз соли 1954 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон буд.

## Зиндагинома
Александр Александрович Семёнов дар губернияи Тамбов (вилояти Рязан, Русия) соли 1873 ба дунё омадааст. Баъд аз хатми Институти омӯзгории Тамбов дар Институти забонҳои шарқшиносии Лазареви шаҳри Москва таҳсил кардааст ва соли 1900 бо ихтисои ориенталист, ба охир расонидааст.
Соли 1898 бори аввал ба экспедитсияи илмӣ ҷониби Самарқанд, кӯҳҳои Заравшон, Қаротегин, Дарвоз то водии дарёи Панҷ сафар намуда асари «Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза» (1903) иншо намудааст.
Соли 1906 ба Туркистон интиқол шуда дар вазифоҳои гуногун кор кардааст. Дар даврони Ҳокимяти шӯрави ба фаъолияти илмӣ гузаштааст. Ӯ яке аз асосгузорони Донишгоҳи Тошканд буда онҷо дарс мегузашт. Баъди баста шудани Донишгоҳи Тошканд соли 1931 ба Тоҷикистон даъват шудааст. Аз соли 1954 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон буд.
Семёнов 16 ноябри соли 1958 дар шаҳри Тошканд даргузашт.

## Фаъолияти илмӣ
А. А. Семёнов яке аз мутахассисони варзидаи сарчашмаҳои дастнависҳои шарқӣ (форсӣ-тоҷикӣ) ва таърихи ислом дар Осиёи Миёна буд. Ӯ дар тарҷумаи дастнависҳои мазҳаби исмоилӣ саҳми хешро гузоштааст. Солҳои 1952—1963 бо иштироки ӯ 7 ҷилд «Маҷмуаҳои дастнависҳои шарқии Академияи илмҳои ҶШС Ӯзекистон» шашр шудаанд. Инчунин асрҳои — «Мукимханская история» Мухаммад Юсуфи Мунши, «Убайдулла наме» Мир Мухаммед Амин-и Бухари, ва «Дневник похода Тимура в Индию» Гийасаддини Али ба забони русӣ нашр шудааст.

## Осор
* История Шугнана (Тарих-и Шугнан) / пер. А. А. Семенова. — Ташкент, 1916.
* Гийасаддин Али. Дневник похода Тимура в Индию./Перевод с персидского, предисловие и примечания А. А. Семёнова; Художник И. А. Тимофеев; Институт востоковедения АН СССР; Институт истории, археологии и этнографии АН Таджикской ССР. — М:Издательство восточной литературы,1958. — 208с.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Русия
Ҷамолиддин Зардиев

**Ҷамолиддин Зардиев** (*Зардиев Ҷамолиддин Шамсиддинович*; 14 майи 1992, ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ, вилояти Хатлон, Тоҷикистон) — футболбози тоҷик, нимҳимоятгар. Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Мансаб дар даста
Ҷамолиддин оғози худро дар 10 солагиш дар мактаби «Вахш» мекунад. Мураббии аввалини он Ашур Гадоев мебошад. Ҷамолиддин дарҳол оғозҳои нишони зеборо нишон медихад. Дар ҳайати ноболиғон интихоби сардори даста мешавад. Дар соли 2007 сармураббии даста Салохиддин Гафуров Зардиевро ба дастаи аввал таклиф мекунад ва то соли 2013 ӯ дастаи «Вахш»-ро ҳимоя мекунад.

## Пайвандҳо
__FORCETOC__
Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Равшан»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Равшан Зафаробод»

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Формулаҳои Эйлер

**Формулаҳои Эйлер** — формулаҳоеанд, ки функсияҳои тригонометриро тавассути функсияи нишондиҳандагӣ ифода мекунанд.

Соли 1743 Леонард Эйлер муқаррар кардааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тригонометрия
Формулаи химиявӣ

**Формулаи химиявӣ** — бо аломатҳои химиявӣ ва ададҳо ифода намудани таркиб ва сохти молекуларо гӯянд.

Формулаи химиявӣ эмпирикӣ ё брутто — формулаҳо (миқдори умумии атомҳоро дар молекула нишоншененененен медиҳад), расионалӣ (дар он гуруҳи атомҳои мансуби пайвастҳои мазкур нишон дода мешавад) ва структурӣ (ҷойгирии атомҳоро дар молокула нишон медиҳад) мешавад. Масалан, формулаи химиявии эмпирикии спирти этил С2Н6О, расионалиаш С2Н5ОН.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Фитонсидҳо

**Фитонси́дҳо** (аз  — «гиёҳ» ва  — «мекушам») — моддаҳои аз ҷиҳати биологӣ фаъолро гӯянд, ки рустаниҳо ҳосил карда, микроорганизмҳо (бактерияҳо, занбӯруғҳои микроокопӣ, соддатаринҳо)-ро нобуд ё сабзишу инкишофи онҳоро суст мекунанд. Онҳо яке аз омилҳои иммунитети табиии рустаниҳо буда, зимни алоқаи мутақобилаи организмҳо дар биогеосеноз аҳамияти калон доранд.

Хосияти зиддимикробии фитонсидҳоро ба назар гирифта, онҳоро дар тиб (давоҳои аз сир, пиёз, росал ва ғайра тайёр кардашуда) истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  
* *Зелепуха С. И.* Антимикробные свойства растений, употребляемых в пищу, К., 1973
* *Токин Б. П.* Фитонциды, 2 изд., М., 1951
* Фитонциды, их роль в природе, Л., 1957
* Фитонциды. Эксперимент. Исследования, вопросы теории и практики, К., 1975.

## Пайвандҳо
* Фитонциды растений — источник целебного воздуха

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Физиологияи рустаниҳо
Гурӯҳ:Ароматерапия
Бенҷамин Ҳаррисон

**Бенҷамин Ҳаррисон**(;20 августи 1833,Норт-Бенд,Огайо—13 марти 1901,Индианаполис, иёлати Индиана)—23-ум Президенти ИМА (1889—1893). Набераи президенти ИМА Вилям Ҳаррисон.
## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Президентҳои ИМА
Равон (Ӯзбекистон)

**Равон** (ӯзб. *Ravon / Равон*) — деҳа, маркази ноҳияи Сӯхи вилояти Фарғонаи Ҷуҳмурии Ӯзбекистон. Дар ин деҳа тақрибан 10 ҳазор мардум зиндагонӣ мекунанд. Аксари ин мардумро тоҷикон ташкил мекунанд. 

Деҳаи Равон дар шимоли ноҳияи Сӯх қарор дорад, ва тамоми ҳудуди ноҳияи Сӯх ҷазирақаламрав мебошад, ва дар даруни ҳудуди Қирғизистон қарор дорад. Аз тарафи чапи ин деҳа дарёи Сӯх мегузарад. Мардуми деҳаи Равон асосан кишоварзӣ мекунад.

Дар деҳаи Равон бинои ҳукумати ноҳияи Сӯх, мактабҳо, литсей, коллеҷ, коҳи фарҳанг, варзишгоҳ, беморхона, бозор ва мағозаҳо қарор дорад. Дар ин деҳа ҳамчунин шабакаи телевизиони Сӯх (ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ), рӯзномаи «Садои Сӯх» (ба забони тоҷикӣ) фаъолият мекунад.

## Адабиёт
* Ravon (qishloq) — Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi / Toshkent, 2000-2005.

Гурӯҳ:Ноҳияи Сӯх
Географияи рустаниҳо

**Географияи рустаниҳо**, **фитогеография** — як фасли гиёҳшиносӣ ва география табииро гӯянд, ки паҳншавии географии набототро меомӯзад.

Мавзуи асосии тадқиқи фитогеография ареали намудҳои флора ва ғайра мебошад. Масъалаҳои фитогеография дар ИҶШСдар Институти ботаникаи ба номи В. Л. Комарови Академияи Фанҳои ИҶШС, Институти умумииттифоқии рустанипарварии ба нами Н. И. Вавилов ва дар ҶШС Тоҷикистон дар Институти ботаникаи Академияи Фанҳо ва Комитети давлатӣ оид ба хоҷагии ҷангал тадқиқ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Турбогенератор

300px|thumb
**Турбогенератор** — генератори энергияи электрист, ки тавассути турбинаи буғӣ ё газӣ ҳаракат мекунад.

Турбогенератор одатан генератори синхронӣ мебошад, яъне он бо турбинаи стансияи электрии ҳароратӣ (СЭҲ) бевосита пайваст шуда, ҳамроҳи он як хел (дар ИҶШС бо суръати то 3000 гард/дақ) чарх мезанад. Иқтидораш то 500—1200 МВт. Дар СССР қариб 80 % ҳамаи қувваи электрро Турбогенератор истеҳсол мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Электрогенераторҳо
Ҷолинус

**Ҷолину́с** (Гален, ; 129 ё 131 — тахминан 200 ё 217, мумкин аст соли 215) — пизишк, ҷарроҳ ва файласуфи юнонитабори Руми Қадим. Ҷолинус ҳиссаи боарзиши худро дар илмҳои анатомия, физиология, патология, фармакология, неврология, инчунин фалсафа ва мантиқ гузоштааст.

## Зиндагинома
Ӯ дар овони ҷавониаш ба омӯзиши тиб машғул шуда, ба шаҳрҳои маркази илму фарҳангии он замон Смирн, Коринф, Искандария ва ғайраҳо сафар карда, дар рн шаҳрҳо умр ба сар бурдааст. Вай баъди чанд соли сафари хеш ба ватанаш шаҳри Рум баргашта мактаби худро таъсис дода, зиёда аз 30 соли ҳаёти хешро паси сар карда, шуҳрати ҷаҳонӣ ёфт ва табиби дарбори император Марк Аврелий шуда буд.

## Пизишкӣ
Ӯ тасаввуротро дар бораи сохти бадан ва ҷараёнҳои дар он ба амалоянда васеъ намуд. Ҷолинус муқаррар кард, ки деворҳои меъда, рӯда, шараён, бачадон ва узвҳои дигар як хел нестанд он узвҳо аз якчанд қабат иборатанд. Ҷолинус ҳатто роҳи ҳаракати хунро низ дар бадан омӯхт. Рисолаи ӯ «Дар боби набз» солҳои дароз китоби рӯимизии пизишкон буд.

Баъди Буқрот Ҷолинус низ «табиат» (табъ) -ро ба ҳолат ва хусусияти бадан алоқаманд медонист. Ӯ таъкид менамуд, ки то аниқ донистани сохт ва вазифаҳои бадани бемор, бемориҳоро омӯхтан, ташхиси дуруст кардан, пешгӯии беморӣ ва таъмини муолиҷа ғайриимкон аст.

## Фалсафиа Ҷолинус
Ӯ инчунин ба масъалаҳои фалсафӣ, мантиқ, риёзӣ ва дигар илмҳо назар кардааст. Ақидаҳои Ҷолинус дар бораи табиати бадан ба таълимоти Буқрот мувофиқ меомад. Мувофиқи гуфтаи ӯ тамоми бадан аз чор унсур — ҳаво, об, замин ва оташ иборат аст, ки пайвастагиҳои гуногуни онҳо қисматҳои сахт ва моеъи баданро ба вуҷуд меоранд ва узвҳои соддаю мураккаб аз ҳамин қисматҳо таркиб ёфтаанд.

## Нигаред низ
* Адвиёти Ҷолинус

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Файласуфони Руми Қадим
Гурӯҳ:Табибон
Осебшиносӣ

**Осебшиносӣ** (), **патология** (аз  «ғам, дард, беморӣ» +  «вожа; маҷҳум; таълимот») — соҳаи илми тиб, ки ҷараёнҳои дард ва касалӣ дар организми зинда ва ҳолатҳои онро меомӯзад. Аз анатомияи патологӣ ва физиологияи патологӣ иборат аст.

Инчунин патология — тағйироти дардовари организм аз ҳолати табиӣ ё ҷараёни табиии инкишоф.

## Эзоҳ
Елизаветаи II

200px|thumb|Елизаветаи II соли 1953
 
**Елизаветаи II** () — маликаи подшоҳии Бритониёи Кабир. Елизавета дар Лондон Мэйфер, 21 апрели соли 1926 дар оилаи шоҳ Георги VI ва малика Елизаветаи Боуз-Лайон ба дунё омадааст ва 8 сентябри соли 2022 дар Искотланд вафот кард.

* 20 ноябри соли 1947 бо ҳерсоги Филиппи Эдинбургӣ издивоҷ намудааст.
* 
* 6 феврали соли 1952 Шоҳи Бритониёи Кабир Георги VI, падари Елизавета, даргузашт.
* 
* 8 феврали соли 1952, Елизаветаи II мувофиқи расму ойини дарбори подшоҳии муттаҳидаи Бритониёи Кабир барои қабули мансаби олии подшоҳӣ қасам ёд кард ва аз ҳамон лаҳза маликаи подшоҳии Бритониёи Кабир буд. Дар он вақт вай сарвари Подшоҳии Муттаҳида ва маликаи ҳукмрони ҳафт кишвар: Бритониёи Кабир, Канада, Австралия, Зеландияи Нав, Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ, Покистон ва Шриланка шуд.
* 20 ноябри соли 2017 Елизавета II ва Филипп ҳамзисти хонаводагии худро ҷашн гирифтанд — аз издивоҷашон 70 сол гузашт. Ин издивоҷи шоҳона дарозтарин дар таърихи ҷаҳонӣ аст: он то марги шоҳзода Филипп дар соли 2021 зиёда аз 73 сол давом кард.
* Елизаветаи II соҳиби 4 фарзанд: Чарлз, Анна, Эндрю, Эдвард аст.

## Даргузашт
8 сентябри соли 2022 маликаи Подшоҳии Муттаҳида Елизаветаи II дар синни 96 солагӣ даргузашт.
То рӯзи даргузашт, малика Елизаветаи II куҳантарин сарвари шоҳигарӣ дар таърихи кишвари Бритониёи Кабир, инчунин тӯлонитарин ва қадимтарин сарвари давлат дар ҷаҳон буд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сайти расмии оилаи шоҳӣ
* Queen Elizabeth II’s profile малика Елизаветаи II дар BBC
* 

Гурӯҳ:Сарварони Бритониёи Кабир
Гурӯҳ:Маликаҳои ҳукмрони Бритониёи Кабир
Љ

**Љ**, **љ** (**ле**, ) — ҳарфи алифбои васеъи кириллӣ, ҳарфи 14-уми сербӣ ва ҳарфи 15-уми алифбои мақдунӣ. Овози , наздик ба [л']-и нармро ифода мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Алифбои мақдунӣ
Неъматулло Ҳикматуллозода

**Неъматулло Ҳикматуллозода** ( *Ҳикматуллозода  Неъматулло* тав. 7 майи соли 1969, ш Душанбе) — ходими давлатӣ, Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2015)
## Зиндагинома
Неъматулло Ҳикматуллозода 7 майи соли 1969 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ буда, соли 1991 Донишкадаи хоҷагии халқи Москва ва соли 2005 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россияро хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро солҳои 1986-1987 аз техники шуъбаи меллиоратсия ва обтаъминкунии замини Институти давлатии лоиҳакашии «Тоҷикгипрозем»-и Кумитаи давлатии агросаноатии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз намуда, минбаъд ба сифати эксперти корхонаи хурди «Ориё»-и Иттиҳодияи ҷумҳуриявии «Тоҷиквнешторг», мутахассиси дараҷаи 1, сармутахассис, сардори шуъбаи иқтисодии Вазорати алоқаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири шуъбаи ислоҳоти иқтисодӣ ва инвеститсияи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мушовири калони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати иқтисодӣ шуда фаъолият намудааст. Аз ноябри соли 2012 то феврали соли 2015 муовини якуми Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. 
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 феврали соли 2015 то 24 январи соли 2020 Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.  

Соли 2009 бо «Ифтихорнома»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст. 

Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ходимони давлатӣ аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Navju

«**Navju**» (*Навҷӯ*) — ширкати фанноварии иттилоот дар Тоҷикистон, бақайдгирандаи расмии доменҳои миллии .tj.

## Таърих

* Январи 2020 — таъсиси ширкат аз ҷониби Зинҳор Насрӣ ва Хайём Сарахон.
* 2021—2023 — рушду густариши хизматрасониҳо дар соҳаҳои веб-рушд ва замимаҳои мобилӣ. Дар ин давра ширкат даҳҳо лоиҳаҳои маҳаллӣ ва байналмилалиро амалӣ кард.
* Сентябри 2024 — роҳандозии платформаи абрии Navju Cloud барои хариди онлайнии домен ва хостинг.
* Августи 2025 — гирифтани аккредитатсия барои бақайдгирии доменҳои миллии .tj.

## Хадамоти ширкат

### Navju Tech
Navju аз оғози фаъолияти худ ба рушду таҳияи сомонаҳои корпоративӣ, давлатӣ ва тиҷоратӣ машғул аст. Ширкат таҷрибаи эҷоди сомонаҳо барои сохторҳои давлатӣ, ташкилотҳои байналмилалӣ ва бахши хусусиро дорад. То соли 2025 беш аз 30 веб-лоиҳа амалӣ шудааст.

### Замимаҳои мобилӣ
Дар самти мобилӣ, ширкат замимаҳо барои Android ва iOS таҳия намудааст, ки дар бахшҳои гуногун истифода мешаванд:

* автоматизатсияи тиҷорат,
* барномаҳои шавқмандии мизоҷон,
* хизматрасониҳои молиявӣ ва пардохтӣ.

### Тарроҳӣ ва UX/UI
Navju ҳамчунин дар соҳаи дизайн фаъолият мекунад: тарроҳии графикӣ, интерфейси корбар (UX/UI), ҳалли визуалӣ барои ширкатҳо ва брендҳо.

### Navju Cloud
Аз соли 2024 ширкат бо бренди Navju Cloud хизматрасониҳои абрӣ пешниҳод мекунад:

* бақайдгирандаи расмии доменҳои .tj,
* бақайдгирии доменҳои байналмилалӣ (.com, .net, .org, .info ва ғайра),
* хидматрасонии хостинг барои сомонаҳо,
* SSL-сертификатҳо ва почтаи корпоративӣ.

Аз августи 2025 Navju Cloud бақайдгирандаи расмии доменҳои .tj ба ҳисоб меравад.

### Лоиҳаҳои ғайритиҷорӣ
Navju ба пуштибонӣ ва ташкили як қатор лоиҳаҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар соҳаи фанноварӣ машғул аст, аз ҷумла:

* Википедияи Тоҷикӣ — дастгирии ҷомеаи корбарон ва рушд;
* DigitalFest.tj — чорабинии солона дар бахши диҷитол дар меҳмонхонаи *Hyatt Regency Dushanbe* ҳамроҳ бо Dadabaev Group;
* Digitaltalk.tj — чорабинии ҳармоҳаи офлайнӣ барои мутахассисон ва дӯстдорони диҷитол, маркетинг ва барноманависӣ дар Тоҷикистон;
* Digital Millat — подкасти YouTube дар бораи экосистемаи рақамӣ ва шабакаи Tajnet;
* Ассотсиатсияи стартапҳои Тоҷикистон — саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеаи стартапӣ;
* Фестивалҳои фарҳангӣ ва диҷитолӣ: Colorfest.tj, Marketing Forum Tajikistan, StandupFest.tj, Musicfest.tj;
* Грант барои лоиҳаҳои таълимӣ — соли 2025 Navju Cloud барномаи махсуси грантиро барои дастгирии лоиҳаҳои таълимӣ роҳандозӣ намуд. Барои чанд лоиҳаи ғайритиҷорӣ дар бахшҳои маориф, фарҳанг ва иҷтимоиёт имконият дода шуд: ҷудо намудани захираҳои абрӣ (серверҳо) то ба маблағи 10 000 сомонӣ барои густариши захираҳои таълимӣ.

## Navju ва Википедияи Тоҷикӣ
Ширкати «Navju» дар ҳамкорӣ бо «Гурӯҳи корбарии Викимедиянҳои Тоҷик» ва пуштибонии чанде аз ширкатҳои дигар 27 январи соли 2024 дар меҳмонхонаи «Атлас»-и шаҳри Душанбе маросими «20-солагии Википедияи Тоҷикӣ»-ро баргузор кард.

## Эзоҳ
Тотористон

**Тотористон**, ё **Ҷумҳурии Тотористон** () — яке аз ҷумҳуриҳои Русия, ки пойтахташ шаҳри Қазон аст.

## Эзоҳ
Сухумӣ

**Суху́м** ( /*а́куа*/,  /*соху́ми*/; аз 1936 то 1992 — **Суху́ми**) — бузургтарин шаҳр дар Абхозистон.

## Эзоҳ
Муфассир (роёна)

**Муфассир** () — барномаи компютериест, ки дастурҳои навишташудаи дар забони барноманависиро иҷро мекунад. Бо вуҷуди ин ки тафсир кардан ва тарҷума кардан, ду василаи аслӣ ҳастанд, ки аз тариқи онҳо забонҳои барноманависӣ иҷро мешаванд, ду мақулаи комилан муҷаззо нестанд. Яке аз далелҳо ин аст, ки аксари системҳои муфассир бархе аз корҳои тарҷумаро анҷом медиҳанд. Як муфассир метавонад барномае бошад, ки: 
# Мустақиман коди манбаъро иҷро мекунад. 
# Коди манбаъро ба як робити миёнҷии муносиб табдил мекунад ва билофосила онро иҷро мекунад.
# Аз он кумак гирифта мешавад то кодҳои омода ба иҷроӣ, ки тавассути мутарҷим, ки қисмате аз системи мфассир аст, сохта шударо иҷро кунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Муфассирҳо (роёниш)
Мутарҷим (роёна)

**Мутарҷим**, **компилятор**, **компойлер** () — барнома ё маҷмӯае аз барномаҳои компютерӣ аст, ки матни аз забони барноманависии сатҳ боло (забони мабдаъ)-ро ба забоне сатҳи поин (забон мақсад), мисл асембли ё забони сатҳи мошин, табдил мекунад. Хуруҷи ин барнома мумкин аст барои пардозиш шудан тавассути барномаи дигаре мисли пайванддиҳанда муносиб бошад ё файли матнӣ бошад, ки инсон низ битавонад онро бихонад. Ба ин иллат фурудбар номгузорӣ шудааст, ки код бо забони сатҳ болоро ба коди забони сатҳ поин табдил мекунад бидуни ин, ки дар рафтори код тағйире ҳосил шавад. Ба амали compile кардан фурудиш гуфта мешавад. 
 
Муҳиммтарин иллати истифода аз тарҷумаи коди мабдаӣ, эҷоди барномаи иҷроӣ мебошад. Баракси барномае, ки забони барноманависии сатҳи поинро ба болотарро табдил мекунад мутарҷимворун гӯем. 
 
Тарҷумаи комили коди манбаъ барномае аз як забони сатҳи боло ба коди шайъ, пеш аз иҷрои барномаро ҳамгардонӣ ё компойл мегӯянд. 
 
Ба баёни сода, компойлер барномаест, ки як барномаи навишташуда дар як забони хосс сохтёфтаро хонда ва онро ба як барномаи мақсад (target language) табдил менамояд. Дар яке аз муҳиммтарин прусаҳои ин табдил, компойлер вуҷуди хаторо дар барнома мабдаӣ эълом менамояд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мутарҷимҳо (роёниш)
Коди манбаъ

[thumb|Коди манбаъи [HTML саҳифа бо замима дар забони JavaScript]]
**Коди мабдаъ**, ё **коди манбаъ** () — дар дониши роёна, дастурҳои барнома ба забоне сатҳи боло ё забони Ассембли, ки қобили хондан барои инсон бошад ва роёна натавонад мустақиман онро бихонад.
 

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Коди мабдаъ
Халиҷ

**Халиҷ** — қисми ба хушкӣ дохил шудаи уқёнус, баҳр ё кӯлро гӯянд, ки он бо оби ҳавзаи асоси озодона мубодила дорад. Халиҷҳои Аляска, Бангола, Гвинея калонтарин халиҷҳои уқёнуси Олам мебошанд.

Баъзе акваторияҳо аз рӯи режими гидрологии худ баҳр ҳисоб ёбанд ҳам, халиҷ номида шудаанд (масалан, халиҷҳои Мексика, Гудзон, Форс, Калифорния).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*