Конгресси миллии Ҳинд

**Конгресси миллии Ҳинд** ё **Конгресси миллии Ҳиндустон** (аксар вақт **Ҳизби конгресс** ё танҳо **Конгресс** номида мешавад, абр. **INC** ) — як ҳизби сиёсӣ дар Ҳиндустон аст, ки решаҳои густурда дорад.  Он дар соли 1885 таъсис ёфта, аввалин ҳаракати муосири миллатгароӣ буд, ки дар империяи Бритониё дар Осиё ва Африқо ба вуҷуд омадааст. Аз охири асри 19 ва махсусан пас аз соли 1920, таҳти роҳбарии Маҳатма Гандӣ, Конгресс раҳбари асосии ҳаракати истиқлолияти Ҳиндустон гардид . Конгресс Ҳиндустонро ба истиқлолият аз Шоҳигарии Муттаҳида раҳбарӣ намудааст,  ва ба дигар ҳаракатҳои миллатгароёнаи зидди мустамликадор дар Империяи Бритониё таъсири қавӣ расонд.
  
Президенти кунунии Конгресси миллии Ҳинд (Inc) — Соня Гандӣ (1998-2017&2019-22) мебошад.

## Таърих
### Пеш аз истиқлолият
[алт=Leaders of the Congress Party gathered in 1885|мини| Иҷлосия якуми Конгресси миллии Ҳиндустон, [Мумбай|Бомбай, 28-31 декабри 1885]]
Конгресси Миллии Ҳинд ҷаласаи аввалини худро дар Бомбай аз 28 то 31 декабри соли 1885 бо ташаббуси афсари нафақахӯри хидмати давлатӣ Аллан Октавиан Ҳйум баргузор кард. Дар соли 1883, Хйум идеяи худро дар бораи созмоне, ки манфиатҳои Ҳиндустонро намояндагӣ мекунад, дар номаи кушод ба хатмкунандагони Донишгоҳи Калкутта баён карда буд.   Ҳадафи он ба даст овардани саҳми бештар дар ҳукумат барои ҳиндуҳои таҳсилкарда ва эҷоди як платформа барои муколамаи шаҳрвандӣ ва сиёсӣ байни онҳо ва Раҷи Бритониё буд. Хйум ташаббус нишон дод ва дар мохи марти соли 1885 дар бораи даъват намудани мачлиси якуми иттифоки миллии Хиндустон, ки мохи декабри оянда дар Пуна барпо мегардад, хабар дода шуд.  Аз сабаби сар задани вабо дар он ҷо, он ба Бомбай кӯчонида шуд.  
алт=A British civil servant|мини| А.О. Хйум, яке аз асосгузорони Конгресси миллии Хинд
алт=Pioneer of Indian National Congress pre-independence|мини| Вомеш Чундер Боннерҷӣ, аввалин президенти Конгресси миллии Ҳинд
Хйум вохурии аввалинро дар Бомбай бо ризоияти ноиби лорд Дафферин ташкил кард . Умеш Чандра Банерҷӣ аввалин президенти Конгресс буд; дар сессияи якум 72 нафар вакилон, ки намояндагони хар як музофоти Хиндустон мебошанд, иштирок доштанд.    Ин гурӯҳи хурд, ки дар он вақт намояндаи оммаи ҳиндӣ набуд,  бештар ҳамчун як саҳна барои ғаразҳои элитаи ҳиндӣ фаъолият мекард, на як ҳизби сиёсӣ дар даҳсолаи аввали мавҷудияти худ. 

### Солҳои аввал
алт=Early Nationalists|чап|мини| Конгресси "экстремист" Бал Гангадҳар Тилак дар соли 1907 дар ҳоле ки ҳизб ба мӯътадил ва ифротгароён тақсим шуд. Дар сари миз Ауробиндо Гҳош нишастааст ва дар тарафи росташ (дар курсӣ) ГС Хапарде, ҳарду иттифоқчиёни Тилак ҳастанд.
мини| Гопал Кришна Гохале, як ислоҳоти иҷтимоии конститутсионӣ ва миллатгарои мӯътадил, дар соли 1905 президенти Конгресси миллии Ҳиндустон интихоб шуд.
Дар ибтидои асри 20, талабҳои Конгресс дар муқобили муқовимати доимии ҳукумати Бритониё шадидтар шуданд ва ҳизб тасмим гирифт, ки аз ҷунбиши истиқлолият ҳимоят кунад, зеро он имкон медиҳад, ки як низоми нави сиёсие, ки Конгресс дар он метавонад ба кор дарояд. як ҳизби бузург. То соли 1905 дар байни мӯътадилҳо бо роҳбарии Гокхале, ки ташвиқу тарғиботи оммавиро паст мезананд ва ифротгароёни нав, ки тарғиботро ҷонибдорӣ мекарданд ва талоши ислоҳоти иҷтимоиро ҳамчун парешон аз миллатгароӣ меҳисобанд, тақсимот кушода шуд. Бал Гангадҳар Тилак, ки кӯшиши сафарбар кардани ҳиндуҳои ҳиндуҳоро бо муроҷиат ба як шахсияти сиёсии ҳиндуҳо, ки дар ҷашнвораҳои солонаи ҷамъиятии Ганапати, ки ӯ дар ғарби Ҳиндустон ифтитоҳ мекард, намоиш дода мешуд, дар байни ифротгароён маъруф буд. 

Конгресс як қатор ходимони намоёни сиёсй. Дадабхай Наороҷӣ, узви хоҳар Ассотсиатсияи Миллии Ҳиндустон, дар соли 1886 президенти ин ҳизб интихоб шуд ва аввалин вакили парлумони Ҳиндустон дар парлумони Бритониё (1892–1895) буд. Ба Конгресс инчунин Бал Гангадҳар Тилак, Бипин Чандра Пал, Лала Лаҷпат Рай, Гопал Кришна Гокхале ва Муҳаммад Алӣ Ҷинна шомил буданд. Ҷинна узви гурӯҳи мӯътадил дар Конгресс буд, ки ба ваҳдати ҳиндуҳо ва мусулмонон дар расидан ба худидоракунӣ ҷонибдорӣ мекард.  Баъдтар ӯ раҳбари Лигаи мусалмонон шуд ва дар таъсиси Покистон саҳм гузошт. Конгресс аз ҷониби Сурендранат Банерҷӣ ҳангоми тақсими Банголистон дар соли 1905 ба як ҳаракати оммавӣ табдил ёфт ва дар натиҷа ҳаракати Свадешӣ . 

### Конгресс ҳамчун ҳаракати оммавй
[алт=Mohandas Karamchand Gandhi was born to a Hindu family on 2nd October 1869, in Porbandar, Gujarat, India|рост|мини| [Маҳатма Гандӣ бо дастгоҳи ресандагӣ, дар охири солҳои 1920]]
Маҳатма Гандӣ соли 1915 аз Африқои Ҷанубӣ баргашт.  Пас аз Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, ҳизб бо Гандӣ алоқаманд шуд, ки пешво ва симои рӯҳонии ғайрирасмии он боқӣ монд.  Вай дар соли 1920 бо Ҷунбиши Хилофат иттиҳод таъсис дод, то барои ҳифзи хилофати Усмонӣ ва ҳуқуқи ҳиндуҳо нофармонии шаҳрвандӣ ё сатяграхаро ҳамчун асбоби ташвиқот мубориза барад.  Дар соли 1923, пас аз марги полис дар Чаури Чаура, Ганди таблиғро боздошт. Ба нишони эътироз чанде аз раҳбарон Читтаранҷан Дас, Энни Бесант ва Мотилал Неҳру истеъфо доданд, то Ҳизби Сваражро таъсис диҳанд . Ҳаракати Хилофат шикаст хӯрд ва Конгресс тақсим шуд. 

Бо кӯмаки гурӯҳи мӯътадил бо сарварии Гокхал, соли 1924 Ганди президенти Конгресс шуд.   Афзоиши маъруфияти Ганди ва *санъати сатяграхаи* инқилобии ӯ боиси дастгирии Дар натиҷаи бартарии миллатгароӣ, маъруфияти Гандӣ ва кӯшишҳои ҳизб барои аз байн бурдани фарқиятҳои кастаҳо, дастнорасӣ, камбизоатӣ ва тақсимоти динӣ ва этникӣ, Конгресс ба як гурӯҳи пурқувват ва бартаридошта табдил ёфт.    Гарчанде ки аъзоёни он асосан ҳиндуҳо буданд, дар он аз дигар динҳо, синфҳои иқтисодӣ ва гурӯҳҳои этникӣ ва забонӣ буданд. 

Дар конгресси соли 1929 иҷлосияи Лоҳур тахти раёсати Ҷавоҳирлаъл Нехру Пурна Свараж (истиқлолияти комил) хамчун мақсади ҳизб эълон карда шуда, 26 январи соли 1930 "Пурна Свараж Дивас" (Рӯзи истиқлолият) эълон карда шуд.  Дар ҳамон сол, Srinivas Iyenger аз ҳизб барои талаб истиқлолияти пурра, на танҳо ронда шуд, хона ҳукмронӣ тавре ки Гандӣ талаб. 
алт=Also known as Netaji, founder of Azad Hind force|мини| Субхас Чандра Бозе дар давоми солҳои 1938-39 ҳамчун президенти Конгресс кор кардааст.
Пас аз қабули ин Ҳукумат Санади Ҳиндустон 1935, интихоботи вилояти: дар Ҳиндустон дар зимистони 1936-1937 дар ёздаҳ вилоят гузаронида шуданд Мадрас, вилоятҳои Осиёи Марказӣ, Бихар, Orissa, вилоятҳои СММ, Бомбей раёсати, Assam, NWFP, Bengal, Панҷоб, ва Синд. Натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар моҳи феврали соли 1937 эълон карда шуданд  Конгресси миллии Ҳиндустон дар ҳашттои онҳо қудрат ба даст овард - се истисно ба Бенгол, Панҷоб ва Синд.  Лигаи умумии мусулмонони Хиндустон дар ягон музофот хукумат ташкил карда натавонист.  Вазоратҳои конгресс дар моҳҳои октябрь ва ноябри соли 1939 ба нишони эътироз ба мукобили изхороти ноиби лорд Линлитгоу, ки Ҳиндустон дар Ҷанги дуйуми ҷаҳон иштирокчии ҷангкунанда буд, бе машварат бо халқи хинд истеъфо доданд. 

Дар соли 1939, Субхас Чандра Бозе, ки дар соли 1938 ва 1939 президент интихоб шуда буд, аз конгресс бинобар интихоби кумитаи корӣ истеъфо дод.  Конгресс як ташкилоте буд, ки ба сотсиалистҳои радикалӣ, суннатгароён ва консерваторҳои ҳиндую мусулмон паноҳ медод. Гандӣ соли 1939 тамоми гурўњњои сотсиалистиро, аз љумла Ҳизби сотсиалистии Конгресс, Ҳизби Кришак Праҷа ва Ҳизби Сварадяро бо Субҳас Чандра Бозе пеш кард
Дар соли 1946, Конгресс дар ташкили Кумитаи дифоъи Конгресс кӯмак кард, ки як гурӯҳи ҳуқуқшиносиро барои дифоъ аз парвандаи сарбозони ҳукумати "Озод Ҳинд" ҷамъ овард. Ба ҳайати даста якчанд ҳуқуқшиносони машҳур, аз ҷумла Бҳулабхай Десаӣ, Асаф Алӣ ва Ҷавоҳирлаъл Нехру шомиланд.  Худи ҳамон сол, аъзои Конгресс дар аввал маллоҳонро, ки шӯриши Нерӯи Шоҳии баҳрии Ҳиндустонро сарварӣ мекарданд, дастгирӣ карданд, аммо онҳо дар як лаҳзаи муҳим пуштибонӣ карданд ва шӯриш ноком шуд.  

### Пас аз истиқлолият
Пас аз ба даст овардани истиқлолияти Ҳиндустон дар соли 1947 Конгресси миллии Ҳинд ҳизби бартаридоштаи сиёсии кишвар гардид. Дар соли 1952, дар аввалин интихоботи умумихалқӣ, ки пас аз истиқлолият баргузор шуд, ҳизб дар парлумони миллӣ ва аксари қонунгузорони иёлот ба қудрат расид. Он то соли 1977, ваќте ки онро эътилофи Љаната шикаст дод, њокимиятро дар миллї нигоњ дошт. Он соли 1980 ба сари қудрат баргашт ва то соли 1989 ҳукмронӣ кард, ки бори дигар шикаст хӯрд. Ин ҳизб ҳукуматро дар соли 1991 дар сарварии эътилоф ва ҳамчунин солҳои 2004 ва 2009, вақте ки Иттиҳоди муттаҳидаи прогрессивӣ раҳбарӣ мекард, ташкил дод. Дар ин давра конгресс дар сиёсати ичтимоии худ аз маркази чапи худ монд ва устуворона аз чахонбинии социалистй ба чахонбинии иктисодии неолибералй гузашт.  Рақибони ҳизб дар сатҳи давлатӣ ҳизбҳои миллӣ буданд, аз ҷумла Ҳизби Бҳаратия Ҷаната (BJP), Ҳизби коммунистии Ҳиндустон (Марксист) (CPIM) ва ҳизбҳои гуногуни минтақавӣ, аз қабили Ҳизби Телугу Десам, Конгресси Тринамоол ва Ҳизби Аам Аадми. 

Вориси пас аз тақсимоти ин ҳизб ҳамчун Конгресси Миллии Покистон, ҳизбе, ки ҳуқуқи ақаллиятҳои мазҳабиро дар иёлот намояндагӣ мекард, боқӣ монд. Дастгирии ҳизб аз ҳама бештар дар музофоти банголизабони Покистони Шарқӣ буд . Пас аз ҷанги истиқлолияти Бангладеш, он ҳамчун Конгресси миллии Бангладеш маълум шуд, аммо соли 1975 аз ҷониби ҳукумат пароканда карда шуд.
### КМҲ (1998 то ҳоло)
Интихоботи умумии соли 1998 нишон дод, ки Конгресс 141 курсиро дар Лок Сабҳа ба даст овард, ки пасттарин нишондод то он вақт буд.  Барои баланд бардоштани маъруфияти он ва беҳтар кардани нишондодҳои он дар интихоботи дарпешистода, роҳбарони Конгресс аз Соня Гандӣ, бевазани Раҷив Гандӣ даъват карданд, ки роҳбарии ҳизбро бар дӯш гирад.  Вай қаблан пешниҳодҳои иштироки фаъол дар корҳои ҳизбиро рад карда, аз сиёсат дурӣ мекашид.  Пас аз интихоб шуданаш ба ҳайси раҳбари ҳизб, як бахши ҳизб, ки ба далели миллаташ итолиёвӣ ба ин интихоб мухолифат кард, аз ҳам ҷудо шуд ва Ҳизби Конгресси Миллӣ (NCP) -ро таъсис дод, ки таҳти сарварии Шарад Павар аст . 
[алт=The first and only Sikh in Prime Minister's office|чап|мини|235x235пкс| [Манмоҳан Сингҳ дар байни солҳои 2004 ва 2014 дар мақоми 13-умин сарвазири Ҳиндустон кор кардааст.]]

## Натиҷаҳои интихоботи умумихалқӣ

алт=INC general elections vote percentage|рост|мини|275x275пкс| Фоизи овозҳои Конгресси Лок Сабҳа ҳама вақт
алт=INC seasts in lower house of Indian parliament|рост|мини|275x275пкс| Ҷойҳои Конгресси Локсабҳа ҳама вақт
алт=INC seats in upper house of Indian parliament|рост|мини|275x275пкс| Конгресси Раҷя Сабҳа ҳама вақт ҷой дорад

### Сиёсати иқтисодӣ
Таърихи сиёсати иқтисодии ҳукуматҳои Конгрессро ба ду давра тақсим кардан мумкин аст. Давраи аввал аз замони истиқлолият, яъне аз соли 1947 то соли 1991 давом кард ва ба бахши давлатӣ аҳамияти калон дод.  Давраи дуюм аз либерализатсияи иқтисодӣ дар соли 1991 оғоз ёфтааст. Дар айни замон, Конгресс як иқтисоди омехтаро тасдиқ мекунад, ки дар он ҳам бахши хусусӣ ва ҳам давлат ба иқтисодиёт роҳбарӣ мекунанд, ки хусусиятҳои ҳам иқтисоди бозорӣ ва ҳам ба нақшабандии давлат гирифташударо доранд. Конгресс тарафдори индустрикунонии ивазкунандаи воридот — иваз кардани импорти хориҷй бо маҳсулоти ватанӣ мебошад ва чунин мешуморад, ки иқтисодиёти Ҳиндустон барои баланд бардоштани суръати тараққиёт бояд либерализатсия карда шавад.  

## Пайвандҳои беруна
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Конгресси Миллии Ҳинд
Гурӯҳ:Сиёсати Ҳиндустон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд