open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анжелик Рокас

**Анжелика Рокас** (; ) — ҳунарпешаи юнонӣ, ки дар Африқои Ҷанубӣ таваллуд шудааст ва алҳол дар Лондон зидагонӣ мекунад. Ҳамчун пионерҳои намоишҳои бисёрмиллӣ дар солҳои 1980-уми асри бист дар Лондон шинохта шудааст. Номи ширкати ӯ Театри байналмилалӣ (пештар номи «Театри байналмилалии нав»).

## Зиндагинома

### Ҳунарпешагӣ
Дар марҳилаи Рокс нақши зеринро иҷро кард , Medea дар Medea аз тарафи Euripides,Мэри Джули дар Мисс Julie аз августи Стриндберг, Ягон дар батни модар ва фарзандонаш аз тарафи Бертолт Брехт.

Дар филм Rock барои нақши зерин маълум аст:

Ҳитриетта дар The Witches аз ҷониби Николай Рег, Nereida дар Баҳри Бобил! аз тарафи Costas Ferris,
Занони нигоҳубин дар тарҷумаи Outland — Паҳнои Роҳбарӣ аз ҷониби Петер Ҳомс.

Юнисе, ки дар MS-Ortiki дар силсилаи телевизиони «'Emmones идеяҳо» шинохта шудааст. Junise, ki dar MS-Ortiki dar silsilai televizioni «'Emmones idejaho» şinoxta şudaast.

## Архивҳо
* Britanskа biblioteka Анжелик Рокас 
*  Шкотска позоришна архива
*  Британски филмски институт (British Film Institute) Анжелик Рокас
* Bertolt-Brecht-Archiv Bertolt-Brecht-Archiv Akademie der Künste Informationen zu Angelique Rockas Gründerin der Theatercompagnie Kansainvälistinen teatteri

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Анжелика Рокас https://www.imdb.com/name/nm0734214/ IMDb
* Анжелик Рокас Pinterest https://www.pinterest.co.uk/angeliquerockas/?eq=an&etslf=8510
Абдуқодир Неъматов

**Абдуқодир Неъматов** (зод. 15 феврали 1950, деҳаи Гумбулоқи Боло, ноҳияи Файзобод) — , номзади илмҳои физика-математика (1998), дотсент (1998).

## Зиндагинома
Солҳои 1973—1979 дар факултети физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1979—1982 лаборанти калони кафедраи методикаи таълими физика, 1983—1984 мудири лабораторияҳои кафедраи методикаи таълими физика, 1984—1987 аспирант, 1987—1993 ассистент, 1993—1998 муаллими калони кафедраи физикаи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 1998 ҳамчун дотсенти кафедраи физикаи умумии донишгоҳи омӯзгорӣ фаъолият дорад. Ҳамзамон, солҳои 2005—2009 вазифаи декани факултети физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айниро ба уҳда дошт. Аз соли 2009 мудири кафедраи физикаи умумии донишгоҳи омӯзгорӣ мебошад. Оид ба таъсири макромолекулаҳои полимерӣ ба интиқоли гармои маҳлулкунандаҳо дар фишор ва ҳароратҳои баланд, инчунин дигар масъалаҳои муҳими физика корҳои илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 100 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Инчунин ҳаммуаллифи ду ихтироот аст. Бо нишони сарисинагии
«Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1991) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

## Осор
* Механика (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2010;
* Физикаи молекулӣ ва асосҳои термодинамика (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2010.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Аҷам (мусиқӣ)

**«Аҷам»** — ба маънии суруд ва оҳанги бостонӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик (асрҳои 11–14); гӯша ва шуъбаи мусиқӣ дар таркиби «Дувоздаҳмақом» (мақоми «Наво»; асрҳои 12–17); оҳанг дар шохаи созии мақоми «Сегоҳ» («Шашмақом», «Мухаммаси Аҷам») ва дар шохаи овозии он (Наср, «Наврӯзи Аҷам»).

«Аҷам»-ро мисли «Наврӯзи Аҷам» ва «Баёти Аҷам» асосан бо ғижак менавозанд. Мусиқии «Аҷам» рӯҳафзо ва гуногуннавъ буда, саршор аз ифодаҳои рангомези савтист. «Аҷам» дар анъанаи иҷроии мусиқии мардумӣ ҳам нақши муассир дорад. Дар як қатор рисолаҳои мусиқии асрҳои 16–17 дар Ҳиндустону Эрон таълифшуда («Замзамаи ваҳдат»-и Боқиёи Нойинӣ, «Рогдарпан» («Оинаи рогҳо»)-и Сайфхон Фақируллоҳ, «Рисолаи мусиқӣ»-и Муҳаммад Равшанзамир ва ғайра) «Аҷам» чун шуъбаи асосии мақоми «Наво», баъзан дар шакли «Наврӯзи Аҷам» сабт шудааст. Аммо дар қисме аз осори мусиқии дар Бухорову Самарқанд таълифшуда (рисолаҳои мусиқии Кавкабии Бухороӣ, Хоҷакалони Хуросонӣ ва дигарон) ба ҷойи «Аҷам» «Наврӯзи Хоро» ё «Наврӯзи Аҷам» зикр шудааст. Бино ба манбаъҳои мусиқӣ «Аҷам» аз қаторовозҳои шашзинаӣ таркиб ёфта, мутобиқи қаторовозҳои «Наврӯзи Хоро» аст».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раджабов И. Мақом асослари. Тошканд, 1992; 
* Донишномаи Шашмақом. Д., 2009;
* عبدالقادر مراغۀ. مقاصد الالحان. تهران، ۱۳۵۶ هـ. ش؛
* فرهنگنامۀ مسیقئ ایران، تهران، ۱۳۷۵ هـ	

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шашмақом
Гурӯҳ:Мусиқӣ дар Тоҷикистон
Аҷибии Ҷузҷонӣ

**Аҷибии Ҷузҷонӣ** (; охири садаи XII — ибтидои садаи XIII) — , , ҷуғрофиёдон,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти Муҳаммад Авфии Бухороӣ («Лу­боб-ул-албоб») Аҷибии Ҷузҷонӣ аз шоирони даврони Салҷуқиён, мутааллиқ ба доираи адабии Хуросон буд. Дар анвои гуногуни шеър асарҳо меофарид. Аз намунаҳои ашъори боқимондааш бармеояд, ки шоири тавоно буд, аз илмҳои нуҷум, ҷуғрофия, таърих, ҳарб, забони арабӣ ва ғайра вуқуфи комил доштааст. Дар ашъораш аз саноеи лафзию маънавӣ моҳирона истифода кардааст. Абёти луғатсанҷ дар бораи себ:

::::: Чист он қасри бедару равзан,
::::: Хира з-ӯ пайкари Суҳайли Яман.
::::: Шакли ӯ ҳамчу ҳайати гардун,
::::: Шахси ӯ ҳамчу кавкаби равшан…

## Адабиёт
*
Аҷинна

**Аҷинна** () — дар фаҳмиши мардумӣ ба маънии ҷинн, ки ғалат аст. Асли арабии он ҷамъи ҷанин (ба маънии бачаи шиками модар) аст.

## Ҳамчунин нигаред
* Ҷин

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Асотир
Гурӯҳ:Хурофот
Аҷириқ

**Аҷириқ**, **ажириқ**, **«алафи бермудӣ»** (, синонимҳо — *Panicum dactylon*, *Capriola dactylon*) — гиёҳест бисёрсолаи худрӯй.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ

Решапояи аҷириқ сахт ва бандбанд буда, дар ҳар банди он решаҳои иловагӣ ва муғҷаҳо месабзанд. Решапояи нав сафеди сермағз ва кӯҳнааш зард (дарозиаш то 1 м) мешавад. Ҳар сол миқдори решапоя 25 маротиба афзун мегардад, қисми куҳнааш мемирад (минбаъд мепӯсад); қисми зиёди решапоя дар қабати то 10 см ҷойгир мешавад. Баҳорон дар замини бекорхобида 10-18%-и муғҷаҳо месабзанд, боқимонда (то 90 %) дар давраи нашв (давоми сол) нумӯ меёбанд. Дар сурати мусоидии шароит суръати рушди решапоя мумкин аст 18-40 маротиба (махсусан моҳҳои июн-августи) афзояд. Пояи аҷириқ банд-банд, сершох (10-80 см қад мекашад) — сербарг аст; баргаш нештаршакл, сахт. Хӯшагулаш панҷамонанд (ҳар кадом 3-8 шохчаи саракмонанд дорад); хӯшачаҳояш бедумчаи 1-2-гула (аз моҳи июн то тирамоҳ гул мекунад). Донааш майда (дарозиаш тақрибан 1,5 мм) — байзашакли сеқирра, сиёҳтоб, ҳар бехаш 1-2 ҳазор тухм мебандад. Тухми аҷириқ дар ҳарорати 25-30°С (дар умқи то 2 см) хуб месабзад. Аҷириқ дар шароити табиӣ асосан аз решапояаш зиёд мешавад. Аҷириқ монанди ғумой ба киштзор зарари калон мерасонад; дар тамоми ноҳияҳои пахтакор мерӯяд, заминро камқувват ва киштукорро душвор мегардонад.

Таҷрибаи кишоварзии Тоҷикистон нишон дод, ки шудгори тирамоҳӣ (35-40 см) дар давоми 2-3 сол аҷириқро нест мекунад; решапоя дар вақти бо плуг (П-5-35 М) чаппагардон кардани қабати хок ба зер афтода, дар давоми тобистону зимистон аз беҳавоӣ мепӯсад.

## Хосияти шифоӣ
Аҷириқ гиёҳи доруист. Табибони мардумӣ ҷӯшоби решапояашро барои табобати дарди санги гурда, талхадон ва масона, инчунин чун доруи пешоброн ва исҳоловар истифода мебаранд.

## Корбурд дар хоҷагӣ
Аҷириқ чун рустании хӯроки чорво («алафи бермудӣ») низ маъмул аст. Онро чорво (махсусан моли майда) ва паранда нағз мехӯрад. Аҷириқ алалхусус дар чарогоҳ алафи пурқимат аст. Аз 1 га аҷириқзор зиёда аз 2,25 т хошоки хушсифат мегиранд. Хошоки аҷириқ монанди арзанак серғизост. Решапояи аҷириқро ба асп медиҳанд. Аҷириқ гиёҳи ба беобӣ тобовар буда, дар ҳама ҷо (ҳатто дар шӯрзамин) мерӯяд. Бо решаҳои тӯрмонандаш регзору нишебҳоро мустаҳкам мекунад ва аз обшӯй шудан эмин медорад. Онро барои сабзапӯш кардани майдонҳои мухталиф низ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Сидоренко С. Т. Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 1. Д., 1978; 
* Гладкий М. Ф. Свинорой, его распространение, биология и меры борьбы. Л., 1938; 
* Котт С. А. Сорные растении и борьба с ними. М., 1969; 
* Энциклопедия хлопководства. Т. 2. Ташкент, 1985.

## Сарчашма
*
Аҷириқбулоқ

**Аҷириқбулоқ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чашмасори ноҳияи Ғафуров. Аз деҳа то маркази ноҳия — шаҳраки Ғафуров 48 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 95 нафар (2012) — ӯзбекҳо.

Мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, бунгоҳи тиббӣ дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: чорводорӣ. Заминҳо аз чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ғафуров
Гурӯҳ:Ҷамоати Чашмасор (н. Ғафуров)
Аҷмон

**Аҷмон**, **Уҷмон** () — шаҳр, яке аз шайхнишиниҳои ташкилдиҳандаи кишвари Имороти Муттаҳидаи Арабӣ дар ҷануби халиҷи Форс. Масоҳаташ 250 км², аҳолиаш 225.000 нафар (2003). Хурдтарин узви Иморот ва нодортарини онҳост. Пеш аз таъсиси Иморот (1971) ҷузви Аморати мусолиҳатӣ ва таҳти нуфузи Британия буд. Аҷмон аз се бахши гуногун ташкил шудааст, ки бузургтарини онҳо аз се тараф ба Шарҷа ва аз як тараф ба халиҷи Форс ҳамсарҳад аст. Маркази ин шайхнишин шаҳри Аҷмон аст, ки аз рӯйи нуфуси аҳолӣ панҷумин шаҳр дар Иморот мебошад.

Аҷмон аз қадим минтақаи моҳигирӣ ва дарёфти марворид ба шумор мерафт. Аҷмон ҳамчун шаҳр то ба қарибӣ на он қадар бузург буд. Танҳо солҳои охир ба туфайли муттаҳид шудан бо Шарҷа ва Дубай бо аҳолии тақр. 3 млн нафар шаҳри Аҷмон инкишоф ёфт. Шаҳр дар соҳили халиҷи Форс воқеъ буда, аҳолии он ба сохтани киштиҳои анъанавии бодбонии арабӣ ва киштиҳои ҳозиразамон аз маводди пластикӣ (маснуӣ) машғул аст. Шаҳри Аҷмон бандари баҳрӣ дорад, корхонаи хонасозӣ ва таъмири киштӣ низ дар он мавҷуд аст. Дар шаҳр бо осорхонаи таърихии ғанӣ аз намунаҳои бозёфтҳои ҳафриётӣ, дастнависҳои қадимӣ ва аслиҳа мавҷуд аст. Он ҳамчунин бурҷи мураббаи дидбонии масҷиди ан-Наума ва майдони мудаввари шутурдавонӣ дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دانشنامۀ دانشگستر. ج۲. تهران، ۱۳۸۹

## Сарчашма
*
Аҷобат

**Аҷобат** (ба , ба ) — адади квантие (S) — ки дар баробари малоҳат (С) ва зеб (b) барои ташхиси ҳадронҳо истеъмол мешавад.

Онро соли 1953 М. Гелл-Ман ва К. Нишиҷима ба миён оварданд, то бифаҳмонанд, ки чаро ҳиперонҳо ва каонҳо ном зарраҳо танҳо ҷуфт-ҷуфт ба вуҷуд меоянду тоқ-тоқ не. Аҷобат қиматҳои томи мусбат ва манфӣ ва инчунин қимати сифрӣ мегирад. Адади S барои зарраҳои аҷиб 1, 2, 3 ва барои антизарраҳо (подзарраҳо)-и онҳо −1, −2 ва −3 гирифта мешавад. Ба зарраҳои одӣ, яъне зарраҳои ғайриаҷиб — фотон, лептонҳо, пионҳо, нуклонҳо, ηо-мезон ва антизарраҳои онҳо, ки аз ҳамтаъсироти қавӣ (ҳамтаъсироти ҳадронӣ) эмин ҳастанд, қимати S=0 дода шудааст. Қиматҳои S замшаванда (аддитивӣ) мебошанд. Ҳадронҳои соҳиби аҷобати S≠0 (С=0 ва b=0)-ро ҳадронҳои аҷиб мегӯянд. Аҷобат доштани ин ё он ҳадрон, аз афташ, бо он алоқаманд аст, ки он ҳадрон дар таркиби худ як ё чанд кварки аҷиб дорад. Аҷобат дар ҳамтаъсироти суст метавонад ба қадри 1 воҳид вайрон шавад: ΔS=0, ±1, аммо дар ҳамтаъсироти қавӣ ва ҳамтаъсироти электромагнитӣ бақо дорад (яъне аҷобати зарраҳо дар аввалу охири фароянди муоянашаванда ҳамон як қимат хоҳад дошт). Аҷобат ва ададҳои квантии дигари тавсифкунандаи ҳадронҳо дар шакли формулаи Гелл-Ман — Нишиҷима алоқаманд гардонда шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ададҳои квантӣ
Аҷоибу-д-дунё

**«Аҷоибу-д-дунё»** (; номи дигар «**Аҷо­ибу-л-ашё**») — асари муаллифи номаълуми садаи XIII оид ба аҷоиботу ғароиби кишварҳои олам, ки ба забони форсӣ таълиф шудааст.

## Мундариҷа
Аз ду қисм иборат аст. Қисми аввал (асосӣ) ҳикоятҳои гуногунро оид ба аҷоиботи дунё, ки дар замони гузашта рӯй додаанд, дар бар мегирад. Дар қисми дуюм тавсифи ҷуғрофии кишварҳои гуногуни дунё (номашон ба тартиби алифбоӣ оварда шудааст) омадааст. Ин ду қисми асарро як фасли хурде, ки чун хотимаи қисми аввал ва дебочаи қисми сонӣ хидмат мекунад, васл менамояд. Аз рӯйи муҳтаво маълумоти дар «Аҷоиб-уд-дунё» омадаро ба ду фасл – адабӣ-бадеӣ ва таърихӣ-ҷуғрофӣ тақсим кардан мумкин аст. Ба фасли аввал достону ҳамосаҳои мардумони эронинажод, ривояту афсонаҳои эҷодиёти шифоҳии халқ ва ғайра дохил мешаванд. Достону ривоятҳои ҳамосии дар «Аҷоиб-уд-дунё» омадаро дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Гар­шоспнома»-и Асадии Тусӣ, «Шарафнома»-и Ҳофизи Таниш ва ғайра дидан мумкин аст. Тавсифҳои ҷуғрофиёию таърихӣ ва этнографии кишварҳо, вилоятҳо, шаҳрҳо ва халқу қавмҳои Шарқ (Чин, Ҳиндустон, Хуросон, Мовароуннаҳр, Озарбойҷон, Гурҷистон ва ғайра) ба фасли таърихӣ-ҷуғрофиёӣ мансубанд.

Аз «Аҷоиб-уд-дунё» олимон, адибон, шоирони форс-тоҷик, араб, турк (Закариёи Қазвинӣ, Ҳофизи Абрӯ, Абулҳасани Ҷурҷонӣ, Дарвеши Балхӣ, Тоҳир ибни Абулқосим, Биноӣ, Аҳмади Чалабӣ ва дигарон) истифода карда, дар асоси он асарҳо таълиф намудаанд. Фасли адабӣ-бадеии «Аҷоиб-уд-дунё», ҳикоятҳову ривоятҳо, достонҳои дар он овардашуда аҳаммияти бадеӣ доранд ва сарчашмаи насри бадеии форс-тоҷик ба шумор мераванд. Як нусхаи дастнависи «Аҷоиб-уд-дунё» дар Шуъбаи санктпетербургии Институти шарқшиносии АИ Федератсияи Россия маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Hachette

**Hachette** (ба тоҷикӣ **Ашетт**) — ширкати саҳҳомии табъу нашри Фаронса. Соли 1826 аз ҷониби Л. Ашетт дар Париж ташкил карда шудааст. Ашетт 20 дарсади бозори матбуоти ин кишварро назорат мекунад. Дар бозори нашри китобҳо дар Фаронса пештоз аст. Адабиёти бадеӣ ва таълимиро ба табъ мерасонад. Дар бисёр мамлакатҳои ҷаҳон намояндагӣ дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ширкатҳои Фаронса
Аҷоибу-л-арз

**«Аҷоибу-л-арз»** () — асари нодири муаллифи номаълуми хуросонӣ, ки ба забони форсӣ тақрибан охири садаи XII – ибтидои садаи XIII навишта шудааст.

## Сохтор
Ин рисола аз 56 варақ иборат буда, бо хатти настаълиқ китобат шудааст. Тавсифи таърихию ҷуғрофиёии кишварҳо, шаҳрҳо, қав­му халқиятҳои гуногун, махсусан «аҷоибот»-и онҳоро дар бар мегирад.

## Мундариҷа
«Аҷоибу-л-арз» дорои сарсухан, ду мақола (боб)-и таърихӣ, ҷуғрофиёӣ, этнографӣ ва хотима аст. Дар сарсухан оид ба муҳити атроф, табиат, кураи замин, уқёнус, хатҳои истивову уфуқӣ, хусусиятҳои иқлим ва ҳайвоноти рубъи маскун сухан меравад. Боби аввали асар тавсифҳои ҷуғрофиёию этнографии ҳафт иқлими рубъи маскунро дар бар мегирад. Зимни тавсифи наводири шаҳрҳову қавмҳо муаллиф оид ба захираҳои табиии минтақаҳо (Мовароуннаҳр, Хуросон, Ҳиндустон, Миср, Сурия, Ироқ, Алҷазоир, Рум, Қафқоз, Поволжия ва ғайра) тавақкуф намудааст. Дар боби дуюм дастовардҳои ситорашиносӣ оид ба бурҷҳои дувоздаҳгона ва сайёраҳои Моҳ, Миррих, Зуҳра, Муштарӣ, Зуҳал ва «наводир»-и онҳо ҷамъбаст гардидаанд. Тавсифи «иқлими аввал» аз маълумот оид ба арзу тӯл ва ҳудуди самтҳои дунё – Шарқ, Ғарб, Шимол, Ҷануб ва тасвири «наводир»-и моддию маънавии шаҳрҳову минтақаҳо – аз Ҳабаш то ба ҷазираҳои Рамну Райҳи Баҳри Чин оғоз ёфтааст. Зимни тавсифи ҷуғрофиёии шаҳру минтақаҳои мазкур баъзан достону ривоятҳои ҳамосӣ ва мардумӣ оварда шудаанд, ки яке аз онҳо тасвири сафари баҳрии Искандари Мақдунӣ ба канори олам – Баҳр-ул-муҳит мебошад. Дар тавсифи «иқлими сонӣ» муаллиф наводири Ирам (ҷазирае дар Ҳиндустон) ва Таббатро овардааст, ки аҳолиашон ба шарофати «хусусияти махсуси хун» ҳамеша шодмону беғаманд. Сипас, тавсифи чанде аз ҷазираҳои уқёнусҳои Ҳинду Атлантик оварда, роҳҳои тиҷоратӣ нишон дода шудаанд. «Иқлими солис» наводири Форс – Абракӯҳу Аҳмила ва Арраҷонро дар бар мегирад. Муаллиф дар «Аҷоибу-л-арз» ҳангоми тавсифи шаҳрҳои Мовароуннаҳр – Бухорову Самарқанд, Шошу Хуҷанд ва ғайра тафсилоти аҷиби афсонавӣ ва таърихӣ-этнографӣ оварда, аз таърихи катибаҳои Арванду Бесутун ва Дамованди Эрон низ сухан рондааст. «Аҷоибу-л-арз», ки дар заминаи сарчашмаҳои юнонӣ, форсӣ ва арабӣ нигошта шудааст, аҳаммияти адабӣ-бадеӣ дорад.

## Нусха
Нусхаи ягонаи «Аҷоибу-л-арз» дар китобхонаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (№ 17) маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аҷоибу-л-булдон

**«Аҷоибу-л-булдон»** () — асари Абулмуаййиди Балхӣ оид ба аҷоиботу ғароибот ва мавзеъҳои шигифтангези олам.

## Таърихи иншо
Дар нимаи дуюми садаи X ба номи амири Сомониён Абулқосим Нуҳ ибни Мансур (ҳукмронӣ 976–997) иншо шудааст. То замони мо нусхаи номукаммал ва таҳриршудаи «Аҷоибу-л-булдон» расидааст. Дар он замон «Аҷоибу-л-булдон» китоби маълуму машҳур будааст. Масалан, муаллифи «Таърихи Сиистон» аз ин китоб бо номи «Аҷоиби барру баҳр» ёд карда, дар фароҳам овардан ва маълумот додан оид ба Сиистон аз он истифода кардааст.

## Муҳтаво
Дар «Аҷоибу-л-булдон» маълумоти ҷолиб оид ба баъзе кишварҳо, аз ҷумла Ҳиндустон, Хатлон (тавсифи вазъи таърихиву ҷуғрофӣ, мардумшиносӣ, аспҳои хатлӣ ва ғайра) оварда шудаанд. «Аҷоибу-л-булдон» на танҳо чун асари таърихӣ, ҷуғрофӣ аҳаммият дорад, балки асари пурарзиш барои омӯзиши забони форсӣ низ мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур

**«Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур»** — асари таърихии Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Арабшоҳ (1392–1450), ки воқеоти таърихии замони Темурро дар бар мегирад.

## Муҳтавои асар
«Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур» аз ҷумлаи он таърихномаҳои нодирест, ки дар замони ҳукмронии Темуриёни аввал навишта шуда, муаллифи он ба кору фаъолиятҳои ҷангии Темур аз нуқтаи назари танқидӣ муносибат кардааст. Чунин тарзи таърихнигорӣ дар асрҳои миёна хеле кам ба назар мерасад, аз ин рӯ муҳаққиқин яке аз арзишҳои «Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур»-ро маҳз дар ҳамин дидаанд. Аз ин рӯ, истифодаи он барои муқоиса бо дигар таърихномаҳои асримиёнагӣ бузург арзёбӣ мешавад, аз ин сабаб аст, ки ин асари Ибни Арабшоҳ дар кутуби баъдӣ бисёр истифода шуда ва муҳаққиқини замони ахир низ бо эътимоду боварӣ навиштаҳои ӯро бисёр истифода мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мирхонд. Равзату-с-сафо / Бо пешгуфтор ва таълиқоти Н. Амиршоҳӣ. Ҷ. 1. Д., 2004; 
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д., 2007.

## Сарчашма
*
Аҷоибу-л-махлуқот

**«Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»** () або номҳои дигар **Аҷоибнома** () ва **Ҷоми гетинмой** () — китобест ба забон форсӣ навиштаи Муҳаммад ибни Маҳмуд ибни Аҳмади Тӯcӣ. Муаллиф ин асарро миёни солҳои 551—562 қамарӣ ба номи Туғрулшоҳи Алпарслони салҷуқӣ навишт.

Аз 10 рукн ва ҳар рукн аз боб ва фаслҳо иборат аст. Аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ва муҳтавиёт «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»-ро ба се бахш ҷудо метавон кард:

# ривояту қиссаҳо доир ба пайғамбарон, ҳокимону шахсони таърихӣ, сайёҳону олимон;
# ҳикоятҳои таърихию этнографӣ, қиссаҳову латифаҳои бостонӣ;
# маълумоти таърихию ҷуғрофиёӣ, ки қисми бештари асарро ташкил медиҳанд.

Муаллиф дар «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» оид ба 450 шаҳр, 40 баҳру кӯли калон, қалъаҳо ва осори меъмории Мовароуннаҳр, Хуросон, Форс, Шом, Ироқ ва ғайра маълумот медиҳад. Ӯ минтақаҳои Мовароуннаҳр (Хатлон, Кӯҳистон, Шумон, Суғд, Хуҷанд, Бадахшон, Чағониён ва ғайра)-ро тасвир намуда, ҳудудҳои таърихии минтақаҳои тоҷикнишини замони Салҷуқиёнро муайян кардааст. Дар «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароиб-ул-мавҷудот» инчунин 120 донишманду нависанда номбар шуда, минётураҳо, тасвири ҳайвонот ва харитаҳои ҷуғрофӣ оварда шудаанд. Таърихнигорон ва ҷуғрофидонҳои асрҳои 13-17 (Закариё ибни Муҳаммади Қазвинӣ, Амин Аҳмади Розӣ, Муҳаммади Дарвеши Балхӣ ва дигарон) аз «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» истифода бурдаанд. Нусхаҳои дастнависи «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» дар китобхонаҳои Россия, Олмон, Эрон, Туркия, Австрия, Фаронса ва ғайра мавҷуданд. Дар Эрон матни илмӣ-интиқодиаш ба табъ расидааст (Т., 1966). Пораҳоеро аз ин асар профессор А. П. Ковалевский ба забони русӣ тарҷума кардааст (Харков, 1956).

## Нигаред низ
* «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»-и Закариёи Қазвинӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот

[thumb|[Кошӣ|Кошии луобдор бо нақши мор, харгӯш ва сангпушт ба унвони нигорае барои озини китоби «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»]]
 
**«Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»** ( — *Шигифтиҳои офаридагон ва мавҷудот*) — асари донишманд ва сайёҳи форс-тоҷик Закариё ибни Муҳаммади Қазвинӣ оид ба аҷоиботу ғароиби кишварҳои олам.

## Муҳтаво
Маълумоти ҷуғрофиёӣ, мардумшиносӣ (этнографӣ) — инчунин маълумотро оид ба таркиби Замин, олами ҳайвоноту наботот, адабиёту адибон, эҷодиёти шифоҳии халқ, забону лаҳҷаҳои гуногуни дунё, донишмандон, ҳокимону подшоҳони давраҳои гузашта дар бар мегирад. Дар асар минётураҳои ранга, аксҳои гуногун вобаста ба ҳар мавзӯъ ҷой дода шудаанд (акси наботот, ҳайвоноту парандаҳо ва махлуқоти афсонавӣ, ҷирмҳои осмонӣ, тақвиму солномаҳо, ҷашну маросимҳои гуногуни мардумон ва қавму қабоил). Аксар маълумоту санадҳои «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» ба давраи тоисломӣ (аз ҷумла замони Сосониён, адабиёти паҳлавӣ) ва садри ислом мансубанд. Муаллифи «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» оид ба сохти ҷуғрофии Замин, ҳодисаҳои табиат (зилзила, тӯфонҳо, оташфишонии вулқонҳо ва ғайра) маълумот дода, муҳити оташу об, ҳавову Замин, зузанабҳо ва рӯйдодҳои атмосфераро инъикос кардааст. Баҳрҳо, кӯлҳо, дарёҳо, кӯҳҳо, чашмаҳои машҳур, чоҳҳои бузург номбар шудаанд. Дар «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» инчунин мувофиқи тасаввуроти табиатшиносию илмии муаллиф ва замони ӯ се шакли мавҷудоти табиат (органикӣ, ноорганикӣ ва набототу ҳайвонот) низ шарҳ ёфтааст; оид ба хусусияти анатомию физиологии мардумони гуногун (қавму қабоил) маълумот дода шудааст. Умуман, «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» чун қомуси илмию оммавӣ комёбиҳои асосии табиатшиносӣ ва инсоншиносии Шарқро дар асрҳои миёна ҷамъбаст намудааст. «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» ба забонҳои лотинӣ, олмонӣ, славянии қадим, туркӣ, ӯзбекӣ, тоторӣ ва ғайра тарҷума шудааст. Дастнависи «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот», ки соли 1280 китобат шудааст, дар яке аз китобхонаҳои шаҳри Мюнхен (Олмон) — як нусхаи дигар (ба забони арабӣ) дар китобхонаи Шуъбаи Санкт-Петербургии Институти шарқшиносии АИ Федератсияи Россия маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Крачковский И. Ю. Избр. соч. Т. 4. М.-Л., 1957.

## Пайвандҳо

* "''ʿAJĀʾEB AL-MAḴLŪQĀT''", Encyclopædia Iranica

## Сарчашма
*
Аҷоибу-т-табақот

**«Аҷоибу-т-табақот»** () — асари Муҳаммад Тоҳир ибни Абулқосим оид ба космография ва ҷуғрофия. Тақрибан солҳои 1642-45 таълиф шудааст.

Муаллиф барои эҷоди ин асар аз «Масолик ва мамолик»-и Абуисҳоқи Истахрӣ ва «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»-и Қазвинӣ истифода бурдааст. «Аҷоиб-ут-табақот» асари таърихию ҷуғрофиёӣ ва мардумшиносӣ буда, оид ба шаҳру қасабаҳо, ҳаёту маишат, ҳунару тиҷорат ва урфу одатҳои қавмҳои Осиёи Миёна-мардумони Хоразм, Фарғона, Ӯш, Шош (Тошканд) — Самарқанд, Хуҷанд, Бухоро, Қубодиён, Тирмиз, Балх ва ғайра маълумоти ҷолиб додааст. «Аҷоиб-ут-табақот» дар феҳристи китобхонаҳои Душанбе, Санкт-Петербург, Тошканд ва ғайра номбар шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Аҷубату-л-масоил

**Аҷубату-л-масоил** (дурусташ: «Аҷви­бату-л-масоил», ) — асари Наҷмуддини Тӯсӣ роҷеъ ба фалсафа. Дар он муаллиф посухҳои хешро дар пурсишҳои Садруддини Қунавӣ дар бораи вуҷуд, моҳият ва ихтилофи сифоти мардум матраҳ намудааст. «Аҷубату-л-масоил» дар баъзе маъхазҳо бо номи «Аҷубат-ун-Насирия» ва «Муфовазот» ёд шудааст. Вале охирӣ номи китоби дигари ҳамин муаллиф аст. Нусхаҳои хаттии он дар Эрон ва дигар кишварҳо бисёранд, аммо то ба ҳол ба табъ нарасидаанд. Бо ҳамин ном ду асари дигар низ маъруфанд, ки яке асари Муҳаммад Каримхони Кирмонӣ буда, дар Бомбай соли 1896 ба табъ расидааст. Онро «Сӣ фасл» низ номидаанд. Китоби дигар аз пайрави фирқаи шайхия Зайнулобидин Амир Иброҳимист, ки бо шарҳи ҳадиси фиқҳи разавӣ дар Табрез чоп шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Аҷубату-л-масоил (асари Аллома Шерозӣ)

**Аҷубату-л-масоил** اجوبة المسائل (дурусташ: «Аҷви­бату-л-масоил») — асари Қутбуддин Маҳмуд ибни Масъуди Козарунӣ маъруф ба Аллома Шерозӣ (1237—1310) роҷеъ ба фалсафа. Вай ин асарро дар посух ба ҳаллу фасли чаҳор савол ва шубҳаҳои фалсафӣ (таҷассуми аъмол, рӯҳи латифи инсонӣ, тасаввуроту тахайюлоти рӯҳ ва фарҷоми рӯҳи ҳайвон) таълиф намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* محمد علی طبری. زبدةالاثار. تهران، ۱۳۷۲

## Сарчашма
*
Аҷубату-л-масоил (рисолаи фалсафии Садруддини Шерозӣ)

**Аҷубату-л-масоил** (; дурусташ: «Аҷви­бату-л-масоил») — рисолаи фалсафии Садруддини Шерозӣ. Рисолаи мазкурро Мулло Садро дар посух ба пурсиши Мулло Шамсо таълиф кардааст ва он дар ҳошияи китоби «Мабдаъ ва маод»-и Садруддини Шерозӣ навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* محمد علی طبری. زبدةالاثار. تهران، ۱۳۷۲

## Сарчашма
*
Аҷузкампир

**Аҷузкампир** — номҳои дигар **Аҷуз**, **Оҷуз**, **Аямаҷуз**, **Девкампир**, **Қақа**, **Кампири Зол**, **Ялмоғузкампир**, **Момо Муруса** — яке аз қаҳрамонҳои афсонаҳои мардумии тоҷик.

## Симо
Аҷузкампир ба шакли пирзанест бадбашара, девсурат, ҷодугар, зишткор ва ғайра Дар афсонаҳо, асосан, симои манфӣ аст. Дар баъзе афсонаҳо Аҷузкампир зоҳиран ба қаҳрамони асосии афсона ёрӣ мерасонад, вале дар асл бар зидди ӯ амал мекунад. Дар афсонаҳои «Подшоҳи ҳафтдухтара», «Кали шафтолухӯрак», «Донак» ва ғайра Аҷузкампир чун ҷодугар, гоҳе дар симои пирзани меҳрубон, хайрхоҳ ва гоҳе бадҳайбат, одамхӯр пайдо шуда, ба симоҳои мусбати афсона зарар мерасонад. 
## Ривоятҳо
Ривоятҳое мавҷуданд, ки дар онҳо Аҷузкампир дар ҳақиқат пирзани меҳрубону ғамхор аст. Мувофиқи ривояте Худованд барои Баҳор қасри нилгуне сохт. Аҷузкампир дояи Баҳор буд. Баробари наздик шудани зоиши Наврӯз шамоли сахте мешаваду абрҳоро пароканда мекунад. Ин шамолро мардум *«шамоли Аҷузкампир»* мегӯянд. Баъд аз он Наврӯз ба дунё меояд.
Аҷузкампир ё ин ки аҷуза, оҷуз (дар Яғноб *Холҷун* мегӯянд) бо сармои зимистон иртибот дорад, яъне рамзи зимистон аст, ки ҳафт рӯз дар моҳи Ҳут давом мекунад. Ин ҳафт рӯзро мардум, махсусан занон наҳс мешуморанд: шустушӯ, нохунгирӣ, тӯйи хатна, арӯсӣ ва дигар корҳои муҳимро иҷро намекунанд. Дар Бухоро, Самарқанд, вилоятҳои Суғду Хатлон ва ғайра сардии зимистонро *«Кампир дар ғор»* (бо омадани Баҳор кампир ба ғор медарояд) ё *«кампир дар қуттӣ»* («Ҳут агар ҳутӣ кунад, кампира дар қутӣ кунад») мегӯянд. 
Пирзан бо ҳамин шаклу шамоили Аҷузкампир дар афсонаҳои мардумони гуногуни олам, бо ҳамон номе, ки халқ ба забони худ ба он додааст, амал мекунад. Масалан, дар афсонаҳои русӣ Аҷузкампирро Бабаяга мегӯянд.

## Адабиёт
* Амонов Р. Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб. - Душанбе,1963;
* دهخدا علی اکبر. لغتنامه. تهران، ۱۳۷۳

## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Асотир
Гурӯҳ:Афсонаҳо
Гурӯҳ:Хурофот
Ашёи хом

**Ашёи хом**, **маводди хом** — воситаи кор, ки инсон тағйир дода, сониян боз коркард мекунад.

Ашёи хом дар раванди истеҳсолот асоси моддии маҳсулоти тайёр ё нимтайёрро ташкил медиҳад. Дар ин маврид тамоми арзиши ашёи хом ба арзиши маҳсулоти истеҳсолкарда илова шуда, он шакли молро мегирад. Ашёи хом дар раванди истеҳсолӣ ва иқтисодиёт муҳим аст, аз ин рӯ онро шабеҳи маводди асосӣ медонанд. Ашёи хомро ба ду гурӯҳ: саноатӣ ва кишоварзӣ ҷудо мекунанд. Ашёи хоми саноатӣ дар навбати худ минералӣ ва сунъӣ мешавад. Солҳои охир истифодаи ашёи хоми сунъӣ меафзояд. Аз рӯйи истифода дар соҳаҳо ашёи хоми минералиро ба сӯзишворию энергетикӣ (нафт, гази табиӣ, варақсангҳои сӯзишворӣ) — филиззӣ (маъдани филиззҳои сиёҳ, ранга, нодир ва қиматбаҳо) — кӯҳкории кимиёвӣ (маъданҳои агрономӣ, барит, сулфур) — техникӣ (абрақ, алмос, графит) — сохтмонӣ (семент, сафол) ҷудо мекунанд. Ба ашёи хоми сунъӣ қатрони сунъӣ, пластмасса, каучуки синтезӣ, ивазкунандаҳои чарм, маводди синтезии шустушӯ ва ғайра дохил мешаванд. Ашёи хоми кишоварзиро маводди хоми саноати моҳидорӣ, ҷангал ва маҳсулоттайёркунӣ, ашёи хоми наботот (маҳсулоти зироатҳои ғалладона ва техникӣ, чӯб, рустаниҳои ёбоӣ ва доруӣ) ва ашёи хоми маҳсулоти чорво (шир, пӯст, пашм) ташкил медиҳанд. Дар баъзе соҳаҳои саноат ашёи хоми аввалия (дар филиззот — маъдан ва дар саноати истеҳсоли коғаз — селлюлоза) ва дуюмбора (оҳанпора, коғазпора) истифода мешаванд. Истифодаи дурусти ашёи хоми дуюмбора барои сарфа кардани кори ҷамъиятӣ, ашёи хом, энергия, кам кардани партовҳои сахти маишӣ ва истеҳсолӣ мусоидат мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Иқтисод
Ашиату-л-ламаот

**«Ашиату-л-ламаот»** ( — тобишҳои равшаниҳо) — асари Абдулҳақ ибни Сайфуддин Деҳлавии Бухории муҳаддис (вафот 1442) — ки тарҷума ва шарҳи форсии китоби «Миликоту-л-масобеҳ» дар ҳадис мебошад. «Маликоту-л-масобеҳ»-ро Валиуддин Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Хатиби Табрезӣ (ваф. ҳудуди 1340) дар асоси китоби «Масобеҳу-с-сунна»-и имом Бағавӣ (вафот 1116) соли 1336̸37 тартиб додааст. Ин маҷмӯа аз 6294 ҳадис иборат буда, аксарияти ҳадисҳои саҳеҳ ва ҳасани «Сиҳоҳи ситта» ва як миқдори дигар аз «Муснад»-и имом Аҳмад, Доримӣ, Байҳақӣ ва дигар дар он ворид карда шудааст.

Тарҷума ва шарҳи Абдулҳаққи Деҳлавӣ яке аз беҳтарин ва саҳеҳтарин тарҷума ва шарҳи ин ҳадисҳо ба забони форсӣ маҳсуб мешавад. Муаллиф пеш аз тарҷума ва шарҳи худ як муқаддимаи муфассал дар баёни истилоҳоти илми ҳадис овардааст, ки он дар ҳақиқат як рисолаи мустақил ва хеле хуб дар ҳадисшиносӣ ба забони форсист. Абулҳаққи Деҳлавӣ дар поёни муқаддимаи худ тарҷумаи ҳоли ҳамаи он имомонеро овардааст, ки аз онҳо дар ин маҷмӯа ҳадис оварда шудааст ва ё ба илми ҳадис алоқамандӣ доранд, аз қабили: Бухорӣ, Муслим, Молик, Шофеъӣ, Аҳмад ибни Ҳанбал, Абудовуди Сиҷистонӣ, Тирмизӣ, Насоӣ, Ибни Моҷа, Доримии Самарқандӣ, Абулҳасани Доруқутнӣ, Байҳақӣ, Абулҳасани Разин, Нававӣ ва Ибни Ҷавзӣ.

Шарҳ аз чаҳор ҷилд иборат аст: ҷилди 1 аз китоби имон то китоби ҷаноиз; ҷилди 2 аз китоби закот то китоби маносик; ҷилди 3 аз китоби буюъ (тиҷорат) то китоби руъё; ҷилди 4 аз китоби адаб то китоби фитан (фитнаҳо). «Ашиату-л-ламоат» дар Ҳиндустон борҳо ба шакли чопи сангӣ нашр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شیخ عبدالحق محدث دهلوی. أشعة اللمعات. جلدهای۱-۴. لکهنو، ۱۸۹۴

## Сарчашма
*
Сироҷиддини Эмомалӣ

**Сироҷиддини Эмомалӣ** (5 марти соли 1975, ноҳияи Москва, вилояти Кӯлоб) — доктори илмҳои филология, профессори кафедраи назария ва адабиёти навини форсии тоҷикии факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Сироҷиддини Эмомалӣ соли 1996 шуъбаи рӯзонаи факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, соли 2001 шуъбаи рӯзонаи аспирантураи Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро хатм карда, рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Аз таърихи эҷоди романи „Восеъ“ — и Сотим Улуғзода» соли 2002 ва рисолаи докториро дар мавзӯи «Таҷассуми бадеии таърих дар насри сотим Улуғзода (солҳои 60-80-уми аср XX) » соли 2019 дифоъ намудааст.

## Фаъолият
Муаллифи китобҳои «Нақши Восеъ дар адабиёти бадеӣ» (2001), «Аз таърихи эҷоди романи „Восеъ“-и Сотим Улуғзода» (2003), «Восеънома» (2003), «Сотим Улуғзода ва тасвири шӯриши Восеъ дар адабиёти тоҷик» (2007), «Таърихи эҷоди қиссаи „Ривояти суғдӣ“ — и Сотим Улуғзода» (2011), «Сотим Улуғзода ва фарҳанги миллӣ» (2012), «Андеша ва маҳорати адабӣ» (2012), «Тасвири муҳити хонавода ва манзараи табиат дар насри Сотим Улуғзода» (2015) «Ошёни суханшиносон» (2016) «Ганҷинаи мулки сухан» (2018), «Сотим Улуғзода ва фарҳанги миллӣ» (2018 аз ҷониби ЭКО дар Ҷумҳурии Исломии Эрон чоп шудааст), «Таҷассуми бадеии таърих дар насри Сотим Улуғзода» (солҳои 60-80-уми асри ХХ) (2020), «Саҳми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар рушди илмҳои филологӣ» (2020), «Назарияи адабиёт» (бо ҳаммуаллифии профессори Донишгоҳи давлатии Самарқанд Ҷумъа Ҳамроҳ) (2020), «Арзишҳои миллӣ дар насри бадеии Сотим Улуғзода» (2021), «Восеънома» (2022), «Таълифоти адабиётшиносии Сотим Улуғзода дар «Намунаҳои адабиёти тоҷик»» (2022), «Эмомалӣ Раҳмон ва арзишҳои миллию умумибашарӣ» (2022) ва беш аз 100 мақолаи илмӣ ва васоиту дастурҳои таълимӣ мебошад. 

Фаъолияти ҷамъиятию роҳбарӣ: солҳои 2001—2005 ҷонишини декани факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба тарбия; солҳои 2005—2009 ҷонишини декани факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба таълим; солҳои 2008—2013 мудири шуъбаи таҷрибаомӯзӣ ва кор бо мутахассисони ҷавони ДМТ; аз 21.10.2013 то 06.06.2014 директори Маркази табъу нашр, баргардон ва тарҷумаи ДМТ; аз 07.06.2014 то 30.12.2014 сардори шуъбаи кадрҳо ва корҳои махсуси ДМТ; аз 02.01. 2015 то 26.03.2016 сардори раёсати кадрҳо ва корҳои махсуси ДМТ; аз 26.03.2016 декани факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

### Дастовардҳо
Дар соли 2007 барои дастовардҳо дар соҳаи илмҳои гуманитарӣ бо «Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ барои олимони ҷавон дар соҳаи илм ва техника», соли 2010 барои хидматҳои бисёрсолаи бенуқсон дар соҳаи маориф, саҳми арзанда дар таълиму тарбияи насли наврас бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва соли 2016 барои тарғибу ташвиқи сиёсати давлатӣ дар соҳаи фарҳангу маориф бо нишони «Аълочии матбуоти Тоҷикистон»  ва соли 2020 барои фаъолияти самарабахши меҳнатӣ бо «Ифтихорнома»-и Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.  

қадрдонӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сироҷиддини Эмомалӣ 
* Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Докторони улуми филология
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Файзалӣ Комилиён

**Комилиён Файзалӣ Саъдулло** () — , доктори илмҳои физика ва математика, профессор, академики Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ.

## Зиндагинома
Файзалӣ Комилиён хатмкардаи шуъбаи риёзиёти татбиқии факултети механикаю риёзиёти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1978) ва аспирантураи Академияи илмҳои ИҶШС (Москва, 1984) мебошад. Соли 1985 рисолаи номзадӣ, соли 2004 рисолаи докторриро дифоъ намудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Таҳқиқоти мушаххаси илмии ӯ ба татбиқи технологияҳои иттилоотӣ дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ ва тарҳрезии компютерии экосистемаи обанборҳову ҳавзҳои моҳипарварӣ бахшида шудааст. Ӯ дар ин самтҳо 14 монографияи илмӣ ва миқдори зиёди мақолаҳоро ба нашр расонидааст. Теъдоди асарҳои илмӣ-методиаш наздик ба 300-то буда, қисми зиёди онҳо дар бонуфузтарин маҷаллаҳои илмии ҷаҳон (Ҷумҳурии Тоҷикистон, Федератсияи Россия, Ҷумҳурии Қирғизистон, Ҷумҳурии Ӯзбекистон, Ҷумҳурии исломии Эрон, Олмон ва ғайра) нашр шудаанд. Ӯ аз рӯи самтҳои таҳқиқотии худ 6 нафарро то зинаи номзади илм ба воя расонидааст.

Ф. С. Комилиён муаллифи зиёда аз 25 китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ, касбии ибтидоиву миёна ва таҳсилоти умумӣ, зиёда аз 30 барномаи фаннӣ ва 10 васоити таълимӣ мебошад. Соли 2006 ҳамчун ғолиби озмуни муаллифони китобҳои дарсӣ ба муддати як моҳ дар ИМА таҷрибаомӯзии касбӣ гузаштааст.

Ӯ яке аз сермаҳсултарин муаллифони китобҳои дарсиву воситаҳои таълимӣ ва ҳамчун мутахассиси барҷастаи соҳаи информатика ва технологияҳои иттилоотиву иртиботӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон шинохта шудааст. Китобҳои таълимии «Информатика», «Информатика ва технологияҳои иттилоотӣ», «Информатикаи татбиқӣ», «Асосҳои информатика ва техникаи ҳисоббарор», «Асосҳои техникаи компютерӣ», «Технологияи иттилоотӣ», «Забонҳои барномарезӣ», «Компютер ва иттилоот», «Технологияҳои компютерӣ», «Технологияҳои тарҳрезии системаҳои иттилоотӣ», «Шабакаҳои компютерӣ ва сомонасозӣ» ва ғайра, ки ба қалами ӯ тааллуқ доранд, имрӯз китобҳои рӯимизии садҳо ҳазор мактаббачагон, донишҷӯён ва омӯзгорони ин фанҳо гаштаанд. Таҳти сарварии ӯ стандарт ва барномаи таълимии фанҳои информатика (барои мактабҳои олӣ) ва технологияи иттилоотӣ (барои мактабҳои таҳсилоти умумӣ) эҷод шудааст.

Моҳи марти соли 2021 Комилиён Файзалӣ Саъдулло бинобар сабаби ба нафақа баромадан аз вазифаи муовини Раиси муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» озод карда шудааст.

## Сарчашма
* Комилиён Файзали Саъдулло 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хатмкунандагони Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Риёзидонон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Докторони илмҳои физика-математика
Гурӯҳ:Ректорони донишгоҳҳои Тоҷикистон
Ашиъату-л-ламаъот (асари Ироқӣ)

**«Ашиату-л-ламаот»** ( — тобишҳои китоби «ал-Ламаот») — яке аз тарҳҳои «Ламаот»-и Фахруддини Ироқӣ ба забони форсӣ, ки онро Мавлоно Абдурраҳмони Ҷомӣ таълиф кардааст.

Худи «Ламаъот» як рисолаи фалсафӣ-ирфонии насрӣ ба забони форсӣ буда, Фахруддини Ироқӣ дар он асосҳои назарияи ваҳдати вуҷуди шайх Ибни Арабиро дар 28 ламъа (фасл) бо обу ранги бадеӣ ва ба тариқи рамзу ишорати дур аз фаҳми омма баён кардааст, ки дар натиҷа на ҳар кас маънои онро ба осонӣ фаҳмидан метавонад. Бинобар он, вақте ки Алишер Навоӣ хост ин рисоларо дар назди Абдурраҳмони Ҷомӣ мутолаа кунад, Абдурраҳмони Ҷомӣ барои ӯ ин шарҳи худро навишта, бар ӯ тақдим намуд. Дар замонҳои гуногун бар ин рисола 29 шарҳ таълиф (навишта) шудааст, ки аз ин миён шарҳи Ҷомӣ яке аз шарҳҳои маъруф ва беҳтарини он маҳсуб мешавад ва дар Эрон борҳо ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Е. Э. Бертельс. Навои и Джами. М., 1965;
* Б. Мақсудов. Ҷустуҷӯ дар аҳвол ва осори Ироқӣ. Д., 2009.

## Сарчашма
*
Ал-ашбоҳ ва-н-назоир

**«Ал-ашбоҳ ва-н-назоир»** () — асари фақеҳи ҳанафӣ Зайнуддин ибни Иброҳим, маъруф ба ибни Нуҷайми Мисрӣ (вафот 1562-63) дар фиқҳи ҳанафӣ. Ба забони арабӣ таълиф шудааст.

## Сохт
«Ал-ашбоҳ ва-н-нозир» аз рӯйи сохт ва табақабандии матолиб дар фиқҳи ҳанафӣ бесобиқа буда, дар он аввалин бор қоидаҳои фиқҳӣ ба шакли ҷомеъ фароҳам оварда шудааст. Он аз муқаддима ва ҳафт фан (боб) иборат аст: Фанни аввал дар баёни маърифати қоидаҳо, ки ба ҳақиқат онҳо усули фиқҳ мебошанд; фанни дувум дар баёни зобитаҳое, ки он барои мударрис, муфтӣ ва қозӣ аз ҳама бештар суд дорад; фанни севвум дар баёни ҷамъ ва фарқ (ин фан нотамом монда, онро баъдан бародари муаллиф Умар ибни Иброҳим (вафот 1005) такмил додааст; фанни чаҳорум дар баёни луғазҳои фиқҳӣ; фанни панҷум дар баёни ҳилаҳои шаръӣ; фанни шашум дар баёни ашбоҳ ва назоир (чизҳои мушобеҳ ва назири якдигар); фанни ҳафтум дар баёни он чи дар бораи Имоми Аъзам, ҳар ду ёронаш ва машоих ҳикоят кардаанд. Таълифи китоб 3 марти 1562 анҷом ёфтааст. Қисми аз ҳа­ма муҳимми «Ал-ашбоҳ ва-н-нозир» ҳамон фаннест, ки ба зикри қоидаҳои фиқҳӣ бахшида шудааст. «Ал-ашбоҳ ва-н-нозир» бори аввал дар Калкутта (1825) ва минбаъд дар Қоҳираву Бейрут борҳо ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱، بیروت، ۲۰۰۷.
* الشیخ زین العابدین بن ابراهیم بن نجیم. الاشباه و النظائر علی مذهب ابی هنیفه النعمان. تحقیق عبدالکریم الفضیلی. صیدا- بیروت ۲۰۰۳

## Сарчашма
*
Ашкана (Дувоздаҳмақом)

**Ашкана**, **«Аскана»** — гӯшаи мусиқӣ дар «Дувоздаҳмақом». Бино ба маълумоти Абдулмуъмини Сафиуддин дар «Китобу-л-адвор» ашкана чун гӯша дар «Дувоздаҳмақом» амал доштааст. Ашкана дар мусиқии мардумӣ ва классикии кунунии тоҷик вуҷуд надорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Борбад ва замони ӯ. Д, 2004; Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV—VII. Д., 2011.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Ашкбӯс

[thumb|Нигораи Ашкбӯс дар [Шоҳномаи Таҳмосбӣ]]
**Ашкбус** () — яке аз ашхоси «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, паҳлавоне аз лашкари Комуси Кашонӣ, ки дар сафи турониён ба муқобили лашкари Эрон меҷангид. Марди далеру пурзӯр буд. Амалиёти Ашкбус дар фасли «Разми Рустам бо Ашкбус»-и «Достони Комуси Кашонӣ» оварда шудааст. Дар фасли «Разми Рустам бо Ашкбус» на танҳо ҷанги тан ба тани паҳлавонон, балки разми онҳо бо сухан (муколама) тасвир ёфтааст. Ашкбус дар яке аз ҷангҳои байни лашкари Эрону Турон ба дасти Рустам кушта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 4. Д., 2008.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоҳнома
Ашкии Қумӣ

**Ашкии Қумӣ** (; ? — тақр. 1565, Агра) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш шаҳри Қуми Эрон ба камол расид ва баъдан ба Ҳиндустон сафар карда ба хидмати дарбори Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) дохил гардид. Дар тазкираи «Ништари ишқ»-и Ҳусайнқулихони Азимободӣ зимни иттилоъ оид ба Ашкии Қумӣ омадааст, ки ӯ пеш аз вафоташ мусаввадаи ашъорашро ба Ҷудоӣ ном шоир супурдааст, ки девони ӯро мураттаб созад. Вале гӯё Ҷудоӣ беҳтарин ашъори ӯро ба девони худ дароварда, боқимондаашро нобуд кардааст. Мувофиқи маълумоти манбаъҳо аз Ашкии Қумӣ як девони қасоид, ду девони шомили ғазалиёт, рубоиёт, қитъаҳо ва муфрадот (9 ҳазор байт) — девони ҳазлиёт (12 ҳазор байт) боқӣ мондаанд. Як нусха аз девонаш ба шумораи Or 4616 дар Китобхонаи Музейи Бритониё маҳфуз аст. Ашкии Қумӣ дар татаббуи Осафии Ҳиравӣ, дар сабки вуқӯъ шеър мегуфтааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин намунае аз нигоштаҳои ӯст:
:::::: Аз чашми ман дарозии шабҳои тор пурс,
:::::: Бехобии ман аз мижаи ашкбор пурс.
:::::: Эй бод, агар ба ҷониби кӯяш гузар кунӣ,
:::::: Ҳоли дили рамидаи мо аз нигор пурс.
:::::: Дар базм, эй ҳариф, чу бинӣ маро хароб,
:::::: Ҳоли маро зи соқии симинъузор пурс.
:::::: Эй ҳамнафас, маро агар ошуфта бингарӣ,
:::::: Ошуфтагии ман зи сари зулфи ёр пурс.
:::::: Аз ман мапурс, гиряи Ашкӣ барои чист,
:::::: Ин розро зи дидаи шабзиндадор пурс.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* دانشنامۀ أدب فارسی. أدب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان،بنگلدیش). بخش ۱. تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش؛
* ذبیح الله صفا. تاریخ أدبیات در ایران. جلد ۵. تهران، ۱۳۸۳ هـ
Ашкии Самарқандӣ

**Ашкии Самарқандӣ** (; соли таваллуд ва вафот номаълум) — и тоҷик (охири садаи XVI – ибтидои садаи XVII).

## Зиндагинома
Дар мадраса бо тазкиранигор Мутрибӣ шарикдарс будааст. Ҳамин шахс ӯро чун суханвари бемисл, дорандаи ашъори равону шево тавсиф намудааст. Дар муаммогӯӣ ва муаммокушоӣ маҳорат доштааст. Бештари ашъорашро «ба тарзи Ироқ» (сабки ироқӣ) эҷод кардааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯст: 
:::::: Тифли ашкам, ки чу дар дида зи ҳиҷрон бишикаст, 
:::::: Шишаи сабр ба санг омаду афғон бишикаст. 
:::::: Чеҳра то куфри сари зулфи ту, эй бут, бинамуд, 
:::::: Нархи имон ба сари чорсуи ҷон бишикаст, 
:::::: Номаи ҳаҷри маро хост барад мурғи умед, 
:::::: Пару болаш зи гаронбории ҳиҷрон бишикаст. 
:::::: Мижа то соя ба саҳни гули рӯяш андохт, 
:::::: Сунбули хам ба хам аз сояи мижгон бишикаст. 
:::::: Нахли уммеди ман аз санги маломат, Ашкӣ,
:::::: Ба ҳавои қади он сарви хиромон бишикаст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д., 1973.

## Сарчашма
*
Ашколи рамл

**Ашколи рамл** ( — ҷамъи шакл, намуд ва рамл — рег) — маҷмӯи аломот, ишорот ва шаклҳои амали бардурӯғ ва аз ҷиҳати илмӣ беасоси раммолӣ, ки иборат аз чаҳор унсури фард ва завҷанд (тоқу ҷуфт, нуқтаву тире). Раммолон аз ҷаҳолати авом истифода бурда, бо ёрии ашколи рамл гӯё ҳодисот, воқеаҳо ва истиқболро пешбинӣ мекардаанд, хайру шарри иқдомро муайян месохтаанд.

## Ашколи рамл
Ашколи рамл шонздаҳ ададанд, ҳар кадом исм ва аломати хос доранд: 
# Саҳён.  
# Қабз-уд-дохил  
# Қабзу-л-хориҷ  
# Ҷамоат  
# Фараҳ  
# Уқла  
# Анкис 
# Хумра  
# Баёз 
# Нусрату-л-хориҷ  
# Нусрат-уд-дохил  
# Утбату-л-хориҷ 
# Нақий  
# Утбат-уд-дохил  
# Иҷтимоъ  
# Тариқ

Ашколи рамл ба аносири арбаа низ робита доранд, чунончи, аз онҳо чаҳор шакл () оташӣ ва шарқӣ, чаҳор шакл () бодӣ ва ғарбӣ, чаҳор шакл () обӣ ва шимолӣ, чаҳори дигар () хокӣ ва ҷанубӣ. Ҳар кадоми ин шаклҳо хусусияту сифати хос доранд ва ба сайёрае ё яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона мутааллиқанд, ҳамчунин ҷудо-ҷудо, ҷуфт-ҷуфт ва бо иттифоқи якдигар гурӯҳ-гурӯҳ ба чизе ва коре далолат мекардаанд. Чунончи: шакли чорум () ҷамоат ба Уторид тааллуқ дошта, ба маъданиёт ва наботот, аз рангҳо ба хокистарӣ ва сабз, ба аҳли бозор, мардумони фарбеҳандом, ба борон, дарёҳо, наҳрҳо ва раъду барқ далолат мекунад; ин ҳафт шакл саъд ва ин ҳафт шакл наҳс ё ин ду шакл бо музаккар музаккар бо муаннас муаннас бо саъд саъд ва бо наҳс наҳсанд ва ҳоказо. Ашколи рамл дар давраи сохти ҷамъияти ибтидоӣ ба вуҷуд омадааст. Ба қавли ҳукамои қадим ватани аслии ашколи рамл Ҳиндустон будааст, баъзеҳо Чин ва дигарон Бобил гуфтаанд. Дар асотири эронитаборон Дониёл ихтироъкунандаи ашколи рамл дониста шудааст ва роҷеъ ба ин мавзӯъ афсонаи машҳур аст. Навъҳои ашколи рамл хеле гуногунанд: сангча, донаи мева, чормағз, чӯбча, устухон, оина ва ғайра ашколи рамл ва раммолӣ дар садаи III то м. аввал ба Рим, баъд ба Аврупо паҳн шуда, навъҳои гуногуни қуръа ва фолбиниро ба вуҷуд овард. Ба ном илми астрология аз ҳамин ашколи шонздаҳгонаи рамл пайдо шудааст. Дар замони мо ҳанӯз ҳам қуръа, рамл, фолбинӣ ва ғайра эътибори худро гум накардаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Раммолӣ
Ашколӣ

**Ашколӣ**, **чиб** — як навъи кандакории рӯйи чӯб, ки мардуми Кӯҳистони Бадахшон истифода мекунанд. Ашколӣ, ки шакли чумчаи калони чӯбини ошхӯрӣ «чиб»-ро дорад, дар санъати кандакорӣ низ ба номи «чиб» ёдрас мешавад.

## Ҳамчунин нигаред
* Бузовез

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кандакорӣ
Ашкана

**«Ашкана»**, **«Аскана»** — яке аз оҳангҳои мавсимию маросимии мусиқии форс-тоҷик, ки машшоқи аҳди Сосониён Бомшод эҷод намудааст. Бино ба ахбору тавзеҳоти манбаъҳои хаттии мусиқию («Китобу-л-кофӣ ал-мусиқӣ»-и Ибни Зайла) таърихӣ («Муруҷу-з-заҳаб»-и Масъудӣ, «Китобу-л-маҳвун ва-л-малоҳӣ»-и Ибни Хурдодбеҳ) ашкана ба силсилаи оҳангҳои замзамавии бематни хуросонӣ мансуб будааст. Мутрибони номии аҳди Сосониён Накисои Чангӣ, Саркаб, Саркаш ва дигар ашканаро бо маҳорати тамом иҷро менамудаанд. Ашкана дар аҳди хилофати араб ва асрҳои 11–12 дар санъати мусиқӣ маъмул буда, дар осори классикони адабиёти форс-тоҷик (Низомӣ, Манучеҳрӣ ва дигар) тавсиф шудааст;

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Борбад ва замони ӯ. Д, 2004; Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV—VII. Д., 2011.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқии тоҷикӣ
Ашир

**Аши́р** () — воҳиди андоза ба маънии «даҳяк», «як даҳум», «як даҳуми қафиз» ё «36 заръи мураббаъ» аз чизе. 

Ашир аз воҳидҳои бисёр муҳимми замони Сомониён дар Хуросону Мовароуннаҳр маҳсуб будааст. Чунончи, муаллифи китоби «Мафотеҳу-л-улум» як аширро баробар бо сиву шаш зироъи мукасира гуфтааст. Ашир бо ҳамин маънӣ дар асрҳои баъд низ маъмул будааст. Ашир ҳамакнун ба маънии воҳиди андозаи сатҳ ва ҳаҷм дар соири киш­варҳои исломӣ мавриди истифода аст. Тибқи ҳисоби В. Ҳинс як ашир баробар ба 6 зироъи ҳошимӣ дар мураббаъ ё = 15, 92 м. мукааб ва ба маънии андозаи ҳаҷм = ба 1\600 қурроъ ё ба ҳисоби имрӯз тақрибан 6 литр аст. Дар адабиёти гузашта ба маънии касе, ки бо каси дигар дар як ҷо зиндагӣ кунад ва хешованду ҳамсоя бошад низ, омадааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Хинц В. Мусульманские меры и веса с переводом в метрическую систему. Давидович Е. А. Материалы по метрологии средневековой Средней Азии.  М., 1970.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Воҳидҳои андозагирӣ
Ашколу-л-олам

**«Ашколу-л-олам»** ё «Ашкол — ул — олам» (, *шакли олам*) — асари ҷуғрофиявии давраи Сомониён, ки ба қалами Абулқосим Ҷайҳонӣ тааллуқ дошта, ба забони арабӣ иншо шудааст.

Баъзе муҳаққиқон муаллифи «Ашколу-л-олам»-ро намояндаи дигари хонадони маъруфи Ҷайҳониён — Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ мешуморанд. Теъдоде аз донишмандон онро китоби Ибни Балхӣ донистаанд, ки гӯё Ҷайҳонӣ бо унвони дигар (яъне «Ашколу-л-олам») онро ба номи худ забт намудааст. «Ашколу-л-олам» аз муқаддима ва 25 иқлим иборат буда, оид ба авзои ҷуғрофиёии табиию иқтисодии мамолики Шарқи исломӣ маълумот медиҳад. Тарҷумаи форсии он садаи XIII бо фармони ҳокими Бухоро Алихоҷа аз ҷониби Алӣ ибни Абдуссаломи Котиб анҷом дода шудааст. «Ашколу-л-олам» соли 1989 дар Теҳрон ба табъ расидааст.

## Донистаниҳо
* Ҷуғрофиёнависони машҳур чун Муқаддасӣ, Ибн Ҳавқал, Идрисӣ, Ибн Рушт, Гардизӣ ва нависандаи гумноми китоби «Ҳудуд-ул Олам», аз осори нодири «Ашкол ул-олам» истифода намудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

## Адабиёт
* Абулқосим Ҷайҳонӣ — Сомониён дар оинаи таърих [Китоб]. — Хуҷанд : Ношир «Раҳим Ҷалил», 1998. — Ҷилди II : саҳ. 39-78. ( kmt.tj )
Ашкол-ут-таъсис

**«Ашкол-ут-таъсис»** ( — «Шаклҳои асосии ҳандаса») — рисола дар баёни асосҳои илми ҳандаса, ки аллома Шамсуддин Муҳаммад ибни Ашрафи Самарқандӣ (вафот 1305) ба забони арабӣ (соли 1281) таълиф кардааст.

Муаллиф дар он 35 шакл (теорема)-и ҳандасаи Евклиди юнониро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор додааст. Баъдан соли 1412 Қозизодаи Румӣ дар Самарқанд бар ин рисола як шарҳи муфассали илмӣ навишт, ки боиси маъруфияти бештари ин рисола ва муаллифи он дар Шарқу Ғарб гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арабские рукописи по астрономии и математике в Фондах научной библиотеки им. Н. И. Лобачевского / Состав. М. Н. Идеатуллин. Қазон, 1987;
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱. بیروت، ۲۰۰۷

## Сарчашма
*
Ашкрезӣ

**Ашкрезӣ** — шоридани ашкро гӯянд, ки сатҳи ғӯзаи чашмро шуста, онро аз хушк шудан муҳофизат мекунад. А. ба афзоиши микробҳо низ монеъ мешавад. Ашк ба тавассути ашкроҳа ба халтаи ашк, баъд ба ҷавфи бинӣ мешорад. Дар мавриди ба чашм афтодани ҷисмҳои бегонаи майда, газаки мултаҳима ва қарнияи чашм ғадудҳо ашкро зиёд ҳосил мекунанд. Дар ин ҳолатҳо агар бемории асосиро муолиҷа намоянд, А. муътадил мегардад. Душвории ҷараёни ашк, маъмулан, ба танг ё руст шудани ягон қисми ашкроҳа, инчунин нодуруст ҷой гирифтани пилки чашм, ки боиси аз ғӯзаи чашм дур шудани даҳанаи ашк мегардад, вобаста аст. А. дар баъзе одамон аз хунукӣ, шамол, рӯшноии баланд, аз таъсири чанг ба вуҷуд меояд. Шахсоне, ки аз А. азият мекашанд, бояд ба духтур муроҷиат намоянд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гиря