open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Завқии Самарқандӣ

**Завқии Самарқандӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Миёнколи Самарқанд, аз ин рӯ дар баъзе маъхазҳо бо номи Завқии Миёнколӣ низ ёд шудааст. Дар ҷавонӣ дар баробари аз худ кардани улуми роиҷи замон, ба шеър гуфтан пардохт. Ҳамзамононаш ӯро соҳиби завқи баланд ва дар гуфтани шеър нексухан тавсиф кардаанд. Дар дарбори ҳокими Самарқанд ‒ Қулаҳмадхон ба унвони «маликушшуаро» мушарраф гардидааст. Завқии Самарқандиро шоири соҳибдевон номидаанд, аммо девони ӯ то замони мо нарасидааст. Ба қалами ӯ ғазалҳову қасидаҳо, қитъаҳо ва маснавии «Нозу ниёз» иборат аз 4 ҳазор байт (дар вазни шеъри «Хусраву Ширин»-и Низомӣ) тааллуқ доранд. Намунаҳои ғазалиёташ, ки дар маъхазҳои адабӣ омадаанд, аз маҳорати хуби шоирии ӯ гувоҳӣ медиҳанд.

Ин ғазал аз ӯст:

Завқии Самарқандӣ дар пайравии маснавии «Хусраву Ширин»-и Низомӣ маснавие бо номи «Нозу ниёз» (иборат аз чор ҳазор байт) навишта, ба Қулаҳмадхон бахшид ва дар ивази он силаи гарон ба даст овард, вале тоифаи авбошон маблағи шоирро ба ғорат бурда, худи ӯро ба қатл расонданд. Завқии Самарқандӣ пеш аз маргаш ғазале гуфта буд бо ин матлаъ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Завқии Тунӣ

**Мавлоно Муҳаммадамин Завқии Тунӣ** (; ? — 1571/72, Лоҳиҷони Эрон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо аз Завқии Тунӣ чун шахси таҳсилкарда, донишманд, огоҳ аз илмҳои расмии давр ёд шудааст. Баъди таҳсили илм ӯ дар қатори «уламои киром» ва «фузалои изом» ҷо гирифт. Ӯ чун донандаи илмҳои ҳикмату калом шуҳратманд гардида буд. Дар шеъру шоирӣ Мавлоно Ҳузнии Исфаҳониро устоди худ медонист. Муддате дар ш-ҳои Кошону Гелон зиндагӣ кардааст. Шоири нуктасанҷу нозукадо буд. Дар сурудани анвои гуногуни шеър, махсусан, ғазалҳои ишқӣ маҳорат доштааст. Ашъори Завқии Тунӣ бо сабки «вуқӯъгӯӣ» (реализм) ба тарзи восӯхт нигошта шудаанд. Абёти зер аз ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдулқаҳҳори Завқӣ

**Абдулқаҳҳор ибни Муҳаммадкарими Завқӣ** (? — 1877, Бадахшон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бадахшон маълумоти ибтидоӣ гирифта, таҳсилашро дар Бухоро давом дод ва пас аз хатми мадраса ба зодгоҳаш баргашт. Шахси таҳсилкарда, огоҳ аз улуми динӣ будааст.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдуннабӣ Завқӣ

**Абдуннабӣ Завқӣ** (қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилкарда, огоҳ аз улуми динӣ будааст. Дар манбаъҳои адабӣ ӯро устоди комили шеър тавсиф намудаанд. Ғазалу қасида месурудааст. Дар як қасидааш таърихи сохта шудани бинои масҷидеро дар Кӯлоб ва ояҳоро аз Қуръон овардааст.

Абёти зер намунае аз навиштаҳои ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мир Ғуломшоҳи Завқӣ

**Мир Ғуломшоҳи Завқӣ** (? — 1838, Вахиё) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар деҳаи Ғуруми Дарвоз таваллуд шудааст. Падараш — Мулло Ҳусайнӣ яке аз ашхоси машҳури Дарвоз, шоири мутасаввиф буд. Завқӣ дар Дарвоз таҳсил карда, чун шоир ва хаттот (нависандаи хатти насх) машҳур гардид. Инчунин дар ҳадис, тафсир, мантиқ ва сарфу наҳв маҳорат дошт. Аз осори боқимондааш (дар тазкираҳо ва баёзҳо) бармеояд, ки ӯ ғазал, мухаммасҳо (бар ғазалҳои Соиб, Бедил, Калим ва дигарон) низ навишта, аз онҳо пайравӣ мекардааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зайнуддин Махдуми Нишопурӣ

**Зайнуддин Махдуми Нишопурӣ** (; ?, Ҳирот — 1513) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аслан зодаи Ҳирот буда, яке аз муқаррабони Алишери Навоист. Нозукиҳои санъати хаттотиро аз Султоналии Машҳадӣ омӯхтааст. Дар навиштани хатҳои сулс, тавқеъ, риқоъ, райҳон, зулф, насх ва настаълиқ шуҳрат пайдо карда буд. Асарҳои зиёди донишмандону бузургони гузашта ва муосиронашро китобат карда, дар инкишофи санъати хаттотӣ саҳми бузург гузоштааст. .

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Зайнуддини Ҷомӣ

**Зайнуддини Ҷомӣ** (; қарни XV — қарни XVI) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар бораи ҳаёт ва фаъолияти ӯ маълумоти кофӣ ба даст наомадааст. Як нусха девони Ҳофизи Шерозӣ, ки ӯ бо хатти хеле олӣ ва бо усули Азҳари Ҳиравӣ (соли 1512) китобат кардааст, дар Нигористони санъати Волтери (The Walters, Art gallery) шаҳри Балтимори Амрико маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Қаторкӯҳи Дарвоз

**Қаторкӯҳҳои Дарвоз** — қаторкӯҳест дар Помири Ғарбӣ, ки дар байни дарёҳои Обихингов, Панҷ ва Ванҷ ҷойгир аст. Аз ҷиҳати ҳудуд ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Тоҷикистон тааллуқ дорад.

## Мушахассот
Дарвоз аз шимолу шарқ, аз қуллаи Гармо ба самти ҷануби ғарбӣ аввал дарёи Ванҷ, баъд дар қад-қади Панҷ, аз пайи хамиҳои онҳо ба масофаи 200 километр тул кашидааст. Баландии миёна ба қаторкӯҳи Академияи илмҳо 5480 м, қисми боқимонда 4950 м баландтарин нуқтаи кӯҳи Арнавад бо баландии 6083 м мебошад.

Нишеби шимолии пуштаро шохоби чапи Обихингов сахт ҷудо карда, нишебии ҷанубӣ нишеб буда, шохаҳои кӯтоҳи бисёр дорад. Дар нишебихо набототи даштй ва буттазорхо (дар нишебихои шимолй хордор ва чормағз, дар нишебихои чанубй арчаю бодом меруяд). Қӯлҳои субалпӣ ва алпӣ баландкуҳ мавҷуданд, ки аз баландии 4200-4500 м — барфӣ ва пиряхӣ сар мешаванд. Дар Қаторкуҳҳои Дарвоз қариб 550 пирях мавчуд буда, масохати умумии онхо кариб 520 км² аст. Калонтарини онхо пиряхи дендритии чамъияти географй мебошад, ки дар наздикии Академияи илмхо ва пуштаҳои Дарвоз, дар болооби дарёи Ванҷ воқеъ аст.

Қаторкӯҳ асосан аз гранитҳо ва варақсангҳои метаморфӣ иборат аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Зайнуддинхоҷаи Тошкандӣ

**Зайнуддинхоҷаи Тошкандӣ** () мулаққаб ба **Домулло Мирисо** (нимаи дуввуми қарни XIX) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Тошканд зода шуда, нозукиҳои санъати хаттотиро дар ҳамон ҷо омӯхтааст. Зайнуддинхоҷаи Тошкандӣ дар навиштани чанд навъи хатти арабӣ, бахусус хатти настаълиқ ба дараҷаи устодӣ расида буд. Тибқи маълумоти маъхазҳо Зайнуддинхоҷаи Тошкандӣ чандин осори шоирону донишмандонро китобат кардааст, ки, мутаассифона, танҳо «Баҳҷату-т-таворих»-и Шукруллоҳи Шаҳобуддин боқӣ мондааст. Ин асар соли 1861 бо хатти зебои настаълиқ китобат шудааст ва ҳоло таҳти рақами 9855 дар Ганҷинаи дастнависҳои Ин-ти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Зайнулъобидинхони Кошонӣ

**Зайнулъобидинхони Кошонӣ** (; қарни XIX) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар навиштани хат комил ва моҳир буд. Настаълиқро бо услуби Миръимод менавишт. Хатти сиёҳ ва шикастаро низ неку менигошт. Зайнулъобидинхани Кошонӣ аз Мирзо Санглох таълими хат гирифтааст. Аз намунаи осори ӯ як қитъаи сиёҳмашқ (1828) дар Китобхонаи миллии Теҳрон ва катибаи қабри Фатҳалишоҳ дар шаҳри Қум боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Зайнулъобидини Шуштарӣ

**Зайнулъобидини Шуштарӣ** (; ? — 1756-99) — фақеҳ,  ва и форсизабони Ҳинд.

## Зиндагинома
Падараш Мирмуҳаммад Ризо Ҷазоирии Шуштарӣ (1716-80; тахаллусаш Ақдас) фақеҳ, хушнавис ва шоир, бародараш Миръолам (1753—1809) таърихнигор, шоир ва вазири дарбори Осифҷоҳиёни Ҳайдаробод (1720—1948) буданд. Зайнулъобидини Шуштарӣ чанд муддат дар Ҳайдаробод зиндагӣ карда, боқимондаи умрашро дар дарбори султонҳои Майсур — Ҳайдаралихон (ҳукмронӣ 1761-82) ва Типпу-султон (1782-99) гузаронид. Аз осори Зайнулъобидини Шуштарӣ асарҳои манзуму мансури зиёд, аз қабили «Фатҳу-л-муҷоҳидин» (таълиф 1784; дар бораи низоми артиши Типпу-султон), «Муваййиду-л-муҷоҳидин» (маҷмӯаи хутбаҳои намози ҷумъа ва идайн), «Забарҷад дар ахтарбинӣ ва ҷодуву ҷузъи он», «Султону-т-таворих» ва «Қавоиди Типпу-султон» боқӣ мондаанд. Дар миёни осори Зайнулъобидини Шуштарӣ китоби «Султону-т-таворих», ки дар асоси асноду ҳуҷҷатҳои дарборӣ ва мушоҳидаҳои шахсии муаллиф навишта шудааст, барои омӯзиши таърихи муфассали Майсур маъхази асосӣ мебошад. Зайнулъобидини Шуштарӣ бо тахаллуси Карим (Каримо) шеър месуруд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зайнулъобидини Шерозӣ

**Зайнулъобидини Шерозӣ** (; ? — 1871) — хаттот ва хушнависи форс-тоҷик, устоди хатти настаълиқ.

## Зиндагинома
Писари Муҳаммадҷаъфар ва набераи Муҳаммадҳусайнхон Шайбонии Кошонӣ. Дар аҳди Қоҷория зиндагӣ кардааст. Зайнулъобидини Шерозӣ чанд муддат дар Шероз дар дарбори Ҳусайналӣ Мирзо Фармонфармо (шоҳзодаи Қоҷор) вазифаи муҳосиби молиёт (муставфӣ)-ро иҷро кард. Бино ба маълумоти Ризоқулихони Ҳидоят, дар настаълиқ ба дараҷаи Миръимод расида буд.

Асарҳои бисёреро китобат кардааст. Аз намунаҳои осори ӯ «Куллиёт»-и Саъдии Шерозӣ (таърихи китобат 1824) ва «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ (1829) дар китобхонаи давлатии Эрон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зайнулъобидини Мароғаӣ

**Зайнулъобидини Мароғаӣ** (; ) —  ва маорифпарвари эронӣ.

## Зиндагинома
Соли 1854 баъди хатми мактаби миёна дар дукони падараш ба тиҷорат машғул буд. Ҳамчун тоҷири мустақил ба ш-ҳои Ардабил ва Тифлис сафар кардааст. Дар Тифлис тиҷораташ равнақ ёфт. Баъдтар муовини консул дар ш. Кутаисии Гурҷистон таъйин гардид. Ӯ нахуст ба Қрим ва аз он ҷо ба ш. Ялта сафар карда, бо номи «тоҷири боинсофи эронӣ» машҳур шуд. Дар Ялта беш аз 20 сол зиста, забони русиро омӯхт ва ба афкори фалсафию маорифпарварии Руссияву Аврупо ошно шуд. Ӯ бо аҳли хонаводааш соли 1904 ба Истанбул рафта, бо рӯзномаҳои «Шамс»-и Истанбул ва «Ҳаблу-л-матин»-и Калкатта ҳамкорӣ ва мақолаҳои тезутунде оид ба вазъи иҷтимоӣ ва сиёсии Эрон нашр кард. Зайнулъобидини Мароғаиро романи интиқодӣ-иҷтимоиаш «Саёҳатномаи Иброҳимбек ва балои таассуби ӯ» (дар се ҷилд доир ба ҳаёти иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва адабии Эрони охири қарни XX) маъруф кард. Романи ӯ зери таъсири реализми рус эҷод шудааст ва як падидаи тозае дар насри нави форсии Эрон дониста мешавад. Ҷилди аввал ва дуввуми он солҳои 1887, 1906 (бидуни зикри номи муаллиф) дар Истанбул нашр ва ба зудӣ дар тамоми қаламрави кишварҳои форсизабон паҳн гардид. Аммо хондани ин роман дар Эрон аз тарафи ҳукумат манъ карда шуд. Ҷилди севвуми роман соли 1909 дар Калкатта (бо зикри номи муаллиф) ба табъ расид. Романи «Саёҳатномаи Иброҳимбек» ба вазъи фарҳангии Эрон таъсири амиқ гузошт ва муҳаққиқон онро «аз авомили муҳимми шаклгирии наҳзати Машрута» донистанд. Романи мазкур барои рушди ояндаи насри достонии навини форсӣ заминаи мусоид гардидааст. «Саёҳатномаи Иброҳимбек» на танҳо дар Эрон, балки дар Афғонистону Осиёи Марказӣ низ шуҳрат пайдо карда буд. Ба гувоҳии устод Айнӣ ва Ҷалол Икромӣ ин китоб дар ибтидои қарни XX дар Бухоро паҳн гардида, онро равшанфикрони тоҷик бо иштиёқи беандоза мутолаа мекарданд. Ин роман соли 1988 ба тоҷикӣ низ баргардон ва чоп шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зайнулъобидин Шарифии Қазвинӣ

**Зайнулъобидин Шарифии Қазвинӣ** (; ) — хушнавис ва настаълиқнависи эронӣ.

## Зиндагинома
Зайнулобидин Шарифии Қазвинӣ навъҳои хатти настаълиқ ва хафиро хубу зебо менавишт. Чанд муддат дар доруттаълифи вазорати Носируддиншоҳ (1831—1895) ва Музаффаруддиншоҳ (1852—1906) вазифаи котибиро иҷро кардааст. Аз рӯи хатти Зайнулобидин Шарифии Қазвинӣ китобҳои «Қонуну-р-риёзиёт фӣ сабили-л-ҳидоят» (бо хатти настаълиқ, 1893), «Девон»-и Ҳофизи Шерозӣ (1896), «Бустону-с-саёҳат»-и Зайнулобидини Шервонӣ, «Девон»-и Ҳаким Сурӣ (бо хатти хафӣ, 1904), «Ибдоъу-л-бадоеъ»-и Шамсулуламо Қариб (1910), «Номаи Аҳмадӣ», «Аҳсану-л-ахлоқ» (1913), «Таърихи оламоро»-и Аббосӣ (1957, Теҳрон) ва ғ. чопи сангӣ шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Забони қарочай-балқорӣ

**Забони қарочай-балқорӣ** — яке забонҳои туркист.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳои туркӣ
Закии Ҳамадонӣ

**Мавлоно Оқомулло Закии Ҳамадонӣ** (; ? — 1624/25, Ҳамадон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар оилаи наългар ба дунё омада, худ низ наълбандӣ мекард. Тахаллус ва номаш якест. Тазкираҳо ӯро бо ҳиммати баланд ва табъи олӣ тавсиф кардаанд. Аз ҷумла, муаллифони тазкираҳои «Майхона» ва «Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин» Закии Ҳамадониро чун шоири хуштабъ, ширинсухан ва малеҳбаён ном бурдаанд. Закии Ҳамадонӣ сафаре ба Ироқ кард ва чанде дар Шероз низ ба сар бурд. Сипас, муддате дар Ҳиндустон зиндагӣ кард ва боз ба Ҳамадон баргашт. Закии Ҳамадонӣ аз сурудани қасида ва мадҳия даст кашидааст. Бино бар маълумоти «Майхона» девони ашъори Закии Ҳамадонӣ шомили 5 ҳазор байт будааст. Ашъораш тағаззулӣ буда, фарогири мавзӯъҳои ошиқона ва дигар масъалаҳои гуногуни воқеӣ аст.
Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммадраҳим Закии Бухороӣ

**Муҳаммадраҳим Закии Бухороӣ** (? — 1863, Бухоро) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Хатро хуб менавишт, дар иншо маҳорат дошт. Пас аз таҳсили улуми мутадовилаи давр дар даргоҳи баъзе ҳокимон дар вазифаи муншӣ хидмат мекард. Мансаби дафтардорӣ ва муншигии дарбори Бухороро соҳиб шуд. Шеър — ғазалҳо, қитъаҳо — моддаи таърих менавишт.

Абёти зерро дар ҷавоб ба ғазали Сипандӣ ном шоире гуфтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Замонии Омулӣ

**Замонии Омулӣ** (; қарни XV — қарни XVI) — и форс-тоҷик. Фарзанди Муҳаммади Омулӣ.

## Зиндагинома
Ибтидо бо тахаллуси «Вафоӣ» шеър мегуфт. Сипас бо маслиҳати султон Бадеъуззамон-мирзо тахаллуси «Замонӣ»-ро интихоб кард. Алишери Навоӣ дар «Маҷолису-н-нафоис» Замонии Омулиро дар қатори шоирони ғазалсаро ном бурда, матлаеро аз як навиштаи ӯ намуна овардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Замонии Яздӣ

**Мавлоно Муҳаммадзамон Замонии Яздӣ** (; ? — 1608/12) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар оғоз тахаллусаш «Вафоӣ» буд, вале баъдан онро ба «Замонӣ» иваз кард. Дар маъхазҳои адабӣ («Нештари ишқ», «Тазкираи Насрободӣ», «Сарви Озод» ва ғ.) шоири хушгуфтор, хушбаён, баландфикр, олиталош тавсиф шудааст. Шахсе бо номи Шайх Муҳаммади Заргар дар васфи ӯ гуфтааст:

Мувофиқи маълумоти маъхазҳо Замонии Яздӣ беш аз 10 ҳазор байт доштааст. Вай ба «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ, инчунин ба кулли ғазалҳои Ҳофизи Шерозӣ ҷавоб гуфта буд. Замонии Яздӣ пайрави ҷараёни таносух буда, муътақид буд, ки рӯҳи Низомии Ганҷавӣ ба ҷисми ӯ ворид гардидааст. Аз Замонии Яздӣ мунтахабе аз девонаш (маҳфуз дар китобхонаи Ин-ти шарқшиносии Ӯзбекистон, № 238/XV) ва достони «Лайливу Маҷнун» (дар Китобхонаи миллии Эрон, Теҳрон) дастраси муҳаққиқон гардидааст. Абёти зерин намунае аз нигоштаҳои Замонии Яздӣ мебошанд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зангории Самарқандӣ

**Тоҳир Зангории Самарқандӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд ба дунё омада, таҳсили илм карда. ба камол расидааст. Ба қавли тазкиранигорон шеърро неку мегуфтааст. Ин матлаъ аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад Тоҳирхоҷаи Зарир

**Зарир Муҳаммад Тоҳирхоҷаи Ҷӯйбории Бухороӣ**, лақабаш **Узбакхоҷа** (? — 1889, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
«Зарир» тахаллуси шоирии ӯст, ки ба сабаби кӯри модарзод буданаш онро интихоб кардааст (маънои калимаи арабии «зарир» кӯр аст). Дар ин бобат чунин гуфтааст:

Қуръон ва дигар китобҳои динӣ, улуми расмии даврро аз худ карда буд. Аз абёти гузаштагон беш аз 5 ҳазор байтро аз ёд медонист. Шахси донишманд, хушсуҳбат, маҳфилоро буд. Дар хонааш аҳли адаб ҷамъ омада, маҳфили шеърхонӣ, мушоира баргузор мекарданд. Дӯстдори аҳли адаб буд, махсусан, Шамсуддин Шоҳинро дӯст медошт; ӯро ба фарзандӣ қабул карда буд. Шоҳин дар асараш «Туҳфаи дӯстон» мадҳияе дар бораи ӯ иншо кардааст:

Абёти зерин намунае аз сурудаҳои ӯянд:

Ғазали мазкур дар пайравии Толиби Омулӣ гуфта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зариф Қории Тошкандӣ

**Зариф Қории Тошкандӣ** (, 1870, Тошканд — 1958, Гулҷа, Хитой) — хаттот,  ва .

## Зиндагинома
Дар мадрасаи Бегларбегии Тошканд дар назди Шоҳмахдум Охунд таълим гирифтааст. Забонҳои форсӣ-тоҷикӣ, арабӣ ва русиро хеле хуб медонист. Асари «Соқинома»-и Алишер Навоӣ ва Фузулиро бо хатти зебову хоно китобат карда (1889), ашъори дар асарҳои «Афзалу-т-тазкор» (1904) ва «Баёзи муҳалло» (бо зарҳал ороиш ёфтааст, 1911) воридшудааш масъала ва мавзӯъҳои эътирозу норозигӣ аз кулфатҳои замона ва беадолатии ҳокимони давр, садоқат бар инсонро дар бар мегиранд. Тақризи бар «Хамса»-и Алишер Навоӣ навиштаи Зариф Қории Тошкандӣ дар матбааи Пурсев (Руссия, 1905) ба чоп расидааст. Ба шаҳрҳои Қошғар, Оқсув ва Гулҷа (Хитой) сафар кардааст ва дар Қошғар асари ба забони арабӣ навиштаи Абдулҳайи Лакҳнавӣ «Нафу-л-муфтӣ»-ро ба забони форсӣ тарҷума ва китобат кардааст (1915). Чанд асари тарҷумаю китобатшуда ва маълумот дар хусуси эҷодиёти ӯ дар хазинаи Ин-ти шарқшиносии АИ Узбекистон маҳфуз мебошанд (№ 321, 3471, 4243, 6126, 2252, 5332 ва ғ.).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирзо Ҳасани Зарринқалам

**Мирзо Ҳасани Зарринқалам**  (; қарни XVIII — қарни XIX) — хаттот, наққош ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зарринқалам дар навишт бо ҳафт хатти маъмул — кӯфӣ, сулс, райҳонӣ, риқоъ, насх, настаълиқ ва туғроҳои тазйинӣ (услуби хушнависие, ки бо он танҳо амру фармонҳои шоҳ навишта мешуданд) маҳорати комил дошт. Ӯ бо истифода аз хатҳои мухталиф, ҳамоҳангсозии онҳо ва нигориши тасвирҳои мазҳабӣ асарҳои ҷолиб офаридааст. Асарҳои эҷоднамудаи Зарринқалам Мирзоҳасан хонаву меҳмонхонаҳо ва қасрҳои ашроф ва бузургони даврро оро медоданд. Нигориши номҳои Худои таъоло ва имомон, бузургони соҳибэҳтироми мазҳабӣ, подшоҳону дарвешони машҳури замон ва аҳли тариқат асарҳои асосии ӯ буданд. Зарринқалам Мирзоҳасан дар шоирӣ ҳам маҳорати баланд дошт ва тахаллусаш Тоҷушшуаро буд. Аз осори бо хатҳои настаълиқ, насх, сулс, таълиқ, тавқеъ, туғроӣ ва шикастаи настаълиқ офаридаи ӯ бо унвонҳои «Катибаи Ҳасани Зарринқалам», «Хоназоди ҳумоюн… Ҳасани Зарринқалам, маддоҳи рикоби Носируддиншоҳ» ва ғайра то замони мо маҳфуз мондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Ҳасани Зарринхат

**Ҳасани Зарринхат** (; ) — хушнависи эронӣ ва устоди хатти настаълиқ.

## Зиндагинома
Аз шогирдони машҳури Мирзо Тоҳир Котиби Ҳумоюнӣ. Дар замоне, ки ҳанӯз дастгоҳҳои нави чопӣ ба Эрон ворид нашуда буданд, Зарринхат бештар китобҳои чопи сангиро китобат мекард. Навиштаҳои рӯи пулҳои коғазии Бонки миллии Эрон, инчунин хаттотии китобҳои дарсӣ, адабӣ, катибаҳои масҷидҳо, биноҳои бузурги таърихӣ, сангнавиштаҳои осори гуногуни таърихӣ, коғазҳои арзишдор ва сиккаҳоро Зарринхат анҷом додааст. Ӯ бештар ба китобати Қуръон машғул буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Мирзо Мухаммадризои Калҳур

**Мирзо Муҳаммадризои Калҳур** (; ) — , , хушнавис ва аз устодони хатти настаълиқ.

## Зиндагинома
Мирзо Муҳаммадризои Калҳур соли 1829 дар Кирмоншоҳ таваллуд шудааст. Ӯ яке аз машҳуртарин хушависони асри XIX-и форс ҳисобида мешавад ва ӯро аксар вақт бо устодони бузурги настаълиқ, ба монанди Миралии Ҳиравӣ ва Миръимод Сайфии Қазвинӣ муқояса мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Зафари Аврангободӣ

**Шайх Муҳаммад Бурҳон Зафари Аврангободӣ** (; ? — 1786) — и форсизабони Ҳинд, аз шогирдони Мир Ғуломалихон Озоди Билгиромӣ, ки назди вай ислоҳи шеър мекард.

## Зиндагинома
Нахуст бо тахаллуси Бедор шеър мегуфт. Аз ӯ абёти пароканда дар тазкираҳо ба ёдгор мондааст, ки дар мавзӯъҳои тасвири баҳор, васфи маъшуқа, талқину иршод ба вафодорӣ, шиква аз ёрони сустпаймон ва ғ. бахшида шудаанд. Намунае аз ашъори Зафари Аврангободӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зандиён

**Зандиён**, **Зандия** () — сулолаи ҳукмрон дар Эрон (1750—1794), ки аз миёни қабилаи зандҳо бархоста буданд.

## Таърих
Асосгузори сулола Каримхони Занд буд, ки баъди кушта шудани Нодиршоҳи Афшор шаҳри Ҳамадонро ишғол кард. Сипас қабилаи Зандиён дар ҳамдастӣ бо сипоҳиёни қаби­лаи бах­тиёрӣ шаҳри Исфаҳонро забт карда, дар ҳайати се нафар — Абул­фатҳхони Бахтиёрӣ (ҳокими Исфаҳон), Каримхони Занд (сипаҳсолор) ва Алимардонхони Бах­тиёрӣ (вакилуддавла) иттиҳод ташкил доданд. Баъд аз чанд муддат дар байни роҳбарони иттиҳод зиддият бархост, ки он бо ғалабаи Каримхони Занд ва шикасти си­поҳи бахтиёриҳо дар назди Исфаҳон (1753) хотима ёфт. Ҳам­замон Зандиён Озар­бой­ҷони Шимолиро аз тасарруфи аф­ғон­ҳо ва Астарободу Мозандаронро аз ихтиёри қоҷорҳо озод карданд. Зандиён то солҳои 60 асри 18 сипоҳи Озодхони Афғон (1753) ва Му­ҳам­мад Ҳасанхони Қоҷорро (1758) торумор карда, тақр. тамоми музофоти Эронро (ба истиснои Хуросон) мут­та­ҳид карданд. Дар аҳди Каримхони Занд Шероз ба пойтахти Зандиён табдил ёфта, дар шаҳр чандин бино­ҳои нав қо­мат афрохтанд; оромгоҳҳои Шайх Саъдӣ ва Хоҷа Ҳофиз боз­созӣ шуданд. Дар ин давра як гурӯҳ то­ҷирону ҳунар­ман­дон дубора ба ватан баргашта, хоҷа­гии деҳоту тиҷо­рат нисбатан равнақ ёфт. Каримхони Занд барои ҳавас­манд кардани деҳқонон ҷаъмоварии андози изофиро аз мар­дум бекор кард. Зандиён дар сиёсати хориҷӣ таҷ­рибаи мустамлика шу­дани Ҳиндустонро ба эътибор гирифта, аз бастани аҳд­номаҳои сиёсӣ бо киш­варҳои авру­поӣ дурӣ ҷустанд. Дар аҳди Зандиён англисҳо ва ҳолландиҳо дар ҷазираҳои атрофи Хал. Форс якчанд маркази тиҷорат ташкил карда, дар ҳаёти сиёсии кишвар таъсир надош­танд. Соли 1766 Зандиён сипоҳи турк­ҳои усмониро шикаст дода, ш. Басраро ишғол карданд. Муно­сибатҳои тиҷора­тии Зандиён бо Руссия ба воситаи роҳи Аштархон ва бандари Энзелӣ инкишоф ёфт. Дар аҳди Каримхони Занд ду ҳайати дипломатии рус ба Эрон сафар карда (1767, 1778), дар бораи ташкили иттиҳоди зидди Империяи Туркия мулоқот анҷом доданд. Баъди фавти Каримхони Занд дар байни Зандиён зиддият барои тоҷу тахт оғоз шуда, писари бузургаш Абулфатҳхон бо ёрии амакаш Закихон ба тахт нишаст. Аммо бародари дигари Каримхон — Содиқхон дар ҳамдастӣ бо сипаҳсолор Алимуродхон ба муқобили Закихон бархоста, ӯро ба қатл расонид. Ҳам­замон Со­диқхон аз ш. Басра ба Шероз бозгашта, баъди ҳабс кардани Абулфатҳхон тахтро соҳиб шуд. Соли 1781 Алимуродхон Содиқхонро ба қатл расонида, худ ба тахт нишаст. Пас аз фавти Алимардонхон (1784) писари Со­диқ­хон — Ҷаъфархон ба қудрат расид. Дар аҳди Ҷаъ­фархон Муҳаммадхони Қоҷор шаҳрҳои Теҳ­рон, Қум, Кошон, Ис­фаҳон ва Курдистонро ишғол кард. Охирин намояндаи хонадони Зандиён — Лутфалихон (1788—1794) дар набарди назди Кирмон аз ҷониби Муҳаммадхони Қоҷор шикаст хӯрда, баъди асорат ба қатл расид (1794). 

## Намояндагони сулола

* Каримхони Занд (1749—1779),
* Абул­фатҳхон (1779),
* Алимуродхон (1779, 1782—1785),
* Муҳам­мадалихон (1779),
* Содиқхон (1779—1781),
* Ҷаъфархон (1785—17­89),
* Саидмуродхон (1789),
* Лутфалихон (1789—1794).
## Нигаред низ
* Сафавиён
* Саффориён
* Ҳокимони Эрон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Сулолаҳои мусалмон
Гурӯҳ:Таърихи Эрон
Гурӯҳ:Сулолаҳои шоҳони Эрон
Заҳири Исфаҳанӣ

**Заҳири Исфаҳанӣ** (; қарни XVII — қарни XVIII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар замони Сулаймоншоҳ (ҳукмронӣ 1666—1693) умр ба сар бурдааст. Дар зодгоҳаш эътибор наёфт ва нахуст ба Кирмон ва баъд ба Хуросон рафт. Аммо дар Хуросон низ рӯзи хуш надида, даргузашт. Девони Заҳири Исфаҳанӣ (Конпур, 1918) аз 297 ғазал иборат аст ва иштибоҳан то чанд муддат ба Заҳири Форёбӣ нисбат дода мешуд. Заҳири Исфаҳанӣ агарчи пайваста бори ғарибӣ кашида, ранҷу ғами зиёд дидааст, аммо қаҳрамони лирикиаш рӯҳияи қавӣ, фаъол дорад ва гоҳе мубориз ҷилвагар шудааст, ки ҳамеша зидди ғаму дард ва ҳодисаҳои нохуши даҳр далерона сухан рондааст. Ифшо кардани зулму фитна ва мардумро ба худшиносиву ҳушёрӣ даъват кардани қаҳрамони лирикии Заҳири Исфаҳанӣ аз диди комили иҷтимоии ӯ шаҳодат медиҳад. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Заъфии Зиндонӣ

**Заъфии Зиндонӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро камол ёфтааст. Дар маъхазҳои адабӣ дар бораи зиндагӣ ва осораш маълумот ба таври пароканда оварда шудааст. Мутрибии Самарқандӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» Заъфии Зиндониро «аз фуқаҳои муътабари фохираи Бухоро» хондааст, ки шуҳрати ӯ то ба дарбори хони Бухоро ‒ Убайдуллоҳхони Шайбонӣ (ҳукмронӣ 1533—1539) расидааст. Аз Заъфии Зиндонӣ ашъори парокандае дар маъхазҳои адабӣ боқӣ мондааст. Ин матлаъ аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Зокири Хатлонӣ

**Мулло Зокир Зарраи Хатлонӣ** (? — 1915, Бухоро) — , муфтӣ ва мударриси тоҷик.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоиро дар зодгоҳаш — Кӯлоб гирифта, барои идомаи таҳсил ба Бухоро рафт. Пас аз хатми мадраса чун олиму донишманд шуҳрат ёфт; ба вазифаи муфтӣ таъйин гардид, дар мадрасаҳо дарс медод, дар назди ӯ бузургзодагони Бухоро, толибилмони шаҳрҳои дигар илм меомӯхтанд. Аксар муаллифони тазкираҳо фаъолияти ӯро чун муфтӣ ситудаанд. Дар шеъру адаб низ истеъдоди комил дошт ва шеърҳои хубу марғуб месуруд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зебоӣ (шоир)

**Зебоӣ** (; қарни XV) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Сарчашмаҳо Зебоиро аз муосирони Абдурраҳмони Ҷомӣ дониста, табъи хуби шоирии ӯро зикр кардаанд. Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XV
Зеҳнии Кобулӣ

**Мавлоно Зеҳнии Кобулӣ** (; қарни XV —  қарни XVI) —  ва хаттоти форс-тоҷик, яке аз шогирдони Мир Алишер Навоӣ.

## Зиндагинома
Ба қавли Навоӣ («Маҷолису-н-нафоис»), Зеҳнии Кобулӣ ба илмҳои замон ва санъати хаттотӣ майлу рағбат дошт. Дар анвои гуногуни адабӣ шеър мегуфт. Ин байт аз сурудаҳои ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XV
Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Зеҳнии Самарқандӣ

**Зеҳнии Самарқандӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз маълумоти Мутрибӣ («Тазкирату-ш-шуаро») бармеояд, ки Зеҳнии Самарқандӣ аз ақрабои Сабурист ва ҳангоми таълифи тазкира ҷавону толибилми мадраса будааст. Хатро назди Мутрибӣ машқ мекард. Мутрибӣ ба ашъори ӯ баҳои баланд додааст. Абёти зер намунае аз эҷодиёти ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зиёуссалтана

**Шоҳбегим ** (), мулаққаб ба **Зиёуссалтана** (; 1799—1873) — , хаттот ва шоҳдухти Қоҷор, духтари Фатҳалишоҳ (ҳукмронӣ 1797—1834).

## Зиндагинома
Шоири соҳибзавқу хушбаён, дорои табъи нозук буд. Дар бадоҳатан гуфтани шеър ва хаттотӣ маҳорат доштааст. Ин чанд байт, ки дар радифи ғазали Тоҷуддавла гуфтааст, аз эҷодиёти ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирзо Нуруллоҳи Кафаронӣ

**Зиёи Исфаҳонӣ** (), **Мирзо Нуруллоҳи** **Кафаронӣ** (? — 1642, Исфаҳон) —  ва котиби дарбори сафавӣ.

## Зиндагинома
Дар борви зиндагии ӯ тазкираҳо маълумоти мухтасар додаанд. Насрободӣ зодгоҳи Зиёи Исфаҳониро деҳкадаи Кафарони Исфаҳон ва хонадонашро аз бузургони он диёр шумурда, ӯро ҳамчун ҷавони қобилу боистеъдод ёд мекунад, ки бо ҷамъи камолот ороста буд. Зиёи Исфаҳонӣ дар замони ҳукмронии Аббоси I ҳамчун номапардоз (мутарассил) ба дафтархонаи шоҳӣ роҳ ёфта, машғули кор шудааст. Аз як қитъаи ӯ, ки хитоб ба Халифа Султон, вазири аъзам ва домоди Аббоси I аст, шуғли девонию дафтарии ӯ ва аз нарасидани музди маош дар ранҷ буданаш ҳувайдост. Матлаи он чунин аст:

Ҳамин мазмун дар қитъаи дигари ӯ — дари хитоб ба Мирзосаиди Муставфиу-л-мамолик низ бозтоб шудааст. Зиёи Исфаҳонӣ дар девони шоҳӣ бо адибон Разиюддини Ортимонӣ, Мирзомалики Шарқӣ ва Мирзошафеи Хузонӣ дӯстӣ доштааст. Аз Зиёи Исфаҳонӣ ғазалиёти ошиқона дар пайравӣ аз шоирони сабки ироқӣ, қасидаҳои мадҳӣ, қитъаоту рубоиёт ва ҳамчунин як таркиббанди зебо ва маснавие бо номи «Қазову қадар» боқӣ мондааст. Ин маснавӣ дар баҳри ҳазаҷ ва шомили 260 байт буда, нусхае аз он дар Китобхонаи миллии Музейи Британия мавҷуд аст. Пораҳое аз ашъораш, ба вижа таркиббанди ӯ, дар тазкираҳо нақл шудааст.
Дар таркиббанди Зиёи Исфаҳонӣ, ки матлаи он «Ай бути ҳарзагарди ҳарҷойӣ / В-эй бароварда сар ба русвоӣ» аст, қариҳа ва шӯхтабъии шоир ба назар мерасад. Дар сурудани ин шеър ӯ аз сабки таркиббанди Ҳаҷрии Қумӣ (қарни XVII) таъсир гирифтааст. Нусхаи хаттии ин таркиббанди Зиёи Исфаҳонӣ бо хатти настаълиқ дар Китобхонаи Маҷлиси Шӯрои Исломии Теҳрон мавҷуд аст. Ҳамчунин нусхаи хаттӣ ба номи «Девони Зиё», ки дар Китобхонаи марказии Донишгоҳи Теҳрон бо шумораи 3489/8 сабт шудааст, бо ҳамин таркиббанд оғоз мешавад. Ин девон то кунун ба табъ нарасидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зиёи Кобулӣ

**Зиёуддин Маҳмуд Зиёи Кобулӣ** (; қарни XIII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар илму адаб устод буд ва аз ин рӯ ӯро «ҳаким» унвон дода будаанд. Дар давраи Салҷуқиён пас аз Санҷар (ҳукмронӣ 1118—1158) дар Ғазнин рӯз гузарондааст. Сипас ба Мовароуннаҳр рафта, дар он ҷо бо Муҳаммад Авфӣ вохӯрд ва як қитъаву чанд рубоӣ ба ӯ пешкаш намуд. Он қитъа ва рубоиҳо аз ҳунари баланди шоирии Зиёи Кобулӣ гувоҳӣ медиҳанд. Ин ашъор ва чанд абёти дигар дар «Лубобу-л-албоб» ва нусхаҳои хаттиву баёзҳо нақл шудаанд.

Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зиёии Бухороӣ

**Зиёии Бухороӣ** (), маъруф ба **Қосими Зиё** (қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бинобар маълумоти Мутрибӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро», ӯ аз табақаҳои камбизоати ҷамъият ва фақирмарди дарвешмашраб буд, аммо ҳеч гоҳ касеро мадҳ накард ва аз касе ҳам тамаъ надошт. Дар ашъораш бо сӯзу гудоз аз замона шикоят кардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зиёии Дарвозӣ

**Эшонҷон Зиёии Дарвозӣ** (; 1891, Дарвоз ‒ 1944, Афғонистон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зодгоҳаш баъди гирифтани маълумоти ибтидоӣ ба Бухоро сафар кард. Баъди хатми мадрасаи Бухоро ба Дарвоз баргашт. Зиёии Дарвозӣ шоири боистеъдод буд. Эҷодиёти ӯ бештар аз ғазалу мухаммас иборат аст. Ба ашъори шоирони гузашта мухаммас навиштааст.

Ин ғазал аз ӯст:
{{иқтибоси академикӣ|
Моҳи ман омада бо фавҷу низомаш ғалатӣ, 
Аскараш саф ба сафу тарзи саломаш ғалатӣ. 
Новакаш ғорати ҷон, лаъли лабаш марҳами он, 
Қоматаш сарви равон, моҳи тамомаш ғалатӣ. 
Шӯхи пурфитнатарроҳ, гаҳ сайёдфиреб, 
Донаафшонии он ҳалқаи домаш ғалатӣ. 
Нест дар аҳду вафо беҳтар аз он ҳеч касе, 
Ваъдааш нимшаб, омади шомаш ғалатӣ.
Қосид овард барам дӯш паёме зи ҳабиб, 
Ба Зиёӣ накунад раҳму паёмаш ғалатӣ. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Камолуддин Зиёӣ

**Камолуддин Зиёӣ** (қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро ба дунё омадааст. Бино ба маълумоти Нисорӣ, ӯ «маънии хубро дар ибороти марғуб нав менамуда, суханони пурсӯзи дилафрӯз дошта». Аз намунаҳои парокандаи ашъораш аён мешавад, ки ӯ дар сурудани ғазал маҳорату шуҳрат доштааст. Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зиёуддин ибни Мавлоно Баҳоуддин

**Зиёуддин ибни Мавлоно Баҳоуддин** (; қарни XIV — қарни XV) — кандакор ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Масчо. Аз ӯ осори хаттӣ ва кандакории зиёде боқӣ мондааст. Яке аз аввалин катибаҳои ба қалами пӯлодии Зиёуддин тааллуқдошта рубоие мебошад, ки соли 1380 дар рӯи санги сари Пули Куҳнаи деҳаи Оббурдан канда шудааст:

Зиёуддин кандакори матн дар рӯи санг буд. Катибаҳои рӯи сангҳои сари қабри Аҳмад ном қозизода дар деҳаи Оббурдан ва Саид ном ҷавон (писари шайх Муборак), ки соли 1389 дар деҳаи Шамтучи Фалғар дафн шудааст, ба ҳунари Зиёуддин тааллуқ доранд. Зиёуддин бештар бо хатҳои девонӣ, таълиқ ва сулс менавиштааст. Тавассути катибаҳои ӯ намунаҳои ашъори шоирон ва эҷодиёти шифоҳии мардуми кӯҳистони асрҳои 14-15 то замони мо расидаанд. Мероси хаттии Зиёуддин, ки дар ҳудуди деҳаҳои Оббурдан ва Падрохи Мастчоҳ (таҳти № 29, 34, 37, 51, 52, 136, 144), Шамтуч (таҳти № 76, 78) ва Вешаби Фалғар (таҳти № 22) боқӣ мондаанд, ҳоло дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мухторов А. Эпиграфические памятники Кухистана (XI—XIX вв.). Д., 1978

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Зикриё Махдуми Ӯротеппагӣ

**Зикриё Махдуми Ӯротеппагӣ** (; қарни XIX) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Пас аз хатми мадраса дар Бухоро дар байни мардум ҳамчун донишманду хаттоти моҳир шуҳрат ёфта буд. Зикриё Махдуми Ӯротеппагӣ хатҳои райҳонӣ, насх, таълиқ, настаълиқро бисёр зебову дилчасп менавишт. Соли 1880 ӯ асари «Қиссаи Ҳусайнӣ»-и Ҳусайн Боқии Бухороиро бо хатти зебову хонои настаълиқ китобат кардааст. Ин асар аз 560 варақ иборат буда, ҳоло дар Ганҷинаи дастнависҳои Ин-ти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон (№ 2840) маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Зикриёи Ясавӣ

**Зикриёи Ясавӣ** ; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

Зикриёи Ясавӣ аз авлоди султон Аҳмади Ясавист. Дар «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисорӣ ҳамчун инсони дорои сифатҳои ҳамида ва донишу фазилатҳои писандида ёд шудааст.

Ин байт аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зинатуннисо

**Зинатуннисо** (), мутахаллис ба **Турфатулъайн** () — аи форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар тазкираҳо чун шоираи ширинкалом ёд шудааст. Дар мавзӯъҳои ишқ, иҷтимоиёт шеър гуфтааст, ки тавассути маъхазҳои адабӣ боқӣ мондаанд. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тоҷӣ Усмон. Бисту се адиба. Сталинобод, 1957.
Зиракӣ (шоир)

**Зиракӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти «Тазкирату-ш-шуаро»-и Мутрибӣ Зиракӣ аз аҳли меҳнат, табақаи поини ҷамъият буда, ба кишоварзӣ шуғл доштааст. Аз ҷумла, дар бораи заҳматталабии дарави гандум чунин гуфтааст:

Мутрибӣ Зиракиро чун шоири хуштабъу некугуфтор тавсиф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зиреҳии Туркистонӣ

**Зиреҳии Туркистонӣ** (; қарни XVI) — , мусиқидон ва ҳунарманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро ба камол расидааст. Аз шуғли заргар (зиреҳгар)-ӣ касби маош мекард. Баробари илмҳои адабӣ ҳамчунин дар илми мусиқӣ моҳиру чирадаст будааст. Аз ин рӯ, тибқи сарчашмаҳо, Мутрибӣ дар назди Зиреҳии Туркистонӣ аз илми мусиқӣ сабақ гирифтааст. Зиреҳии Туркистонӣ дар анвои гуногуни назм шеър гуфтааст, аммо аз осораш намунаҳои каме то замони мо расидаанд.

Матлаъи зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зобитии Самарқандӣ

**Шаҳобуддин Муҳаммад Зобитии Самарқандӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд ба камоли илму адаб расидааст. Сарчашмаҳои адабӣ табъи салим ва фитрату истеъдоди баланди ӯро ёддошт кардаанд, ки ҳамеша баҳри бозёфти мазмуни баланду нуктаҳои бикр кӯшишҳо карда, комёб ҳам шудааст. Дар ҷавонӣ аз ҷаҳон даргузаштааст. Мутрибӣ дар вафоти бемаҳали ӯ дар шакли таркиббанд марсияи муассире гуфтааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зоеъи Истаравшанӣ

**Зоеъи Истаравшанӣ** (; қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар хонадони косиб (дегрез) ба дунё омадааст. Падараш Маъруф мулло Миразими Мақбул низ шоир будааст. Зоеъи Истаравшанӣ пас аз хатми мадрасаи Кӯкгумбази Истравшан дар шеъру адаб шуҳратманд гашт. Ӯ шоири соҳибдевон аст. Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қозӣ Масҷидии Самарқандӣ

**Қозӣ Масҷидии Самарқандӣ**, мутахаллис ба **Зоиб** (қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Самарқанд. Зоиб дар аҳди Қосим Муҳаммадхон ибни Хусравхон-султон зиндагӣ карда, муддате аз надимони хосси ӯ буд. Баъди фавти Хусравхон-султон ба дарбори Абдулазизхон (ҳукмронӣ 1645-81) роҳ ёфта, дар мадҳаш қасидаҳо гуфтааст. Баъдтар Зоиб бо дархости Абдулазизхон девони ашъори Қосиммуҳаммадхонро, ки табъи шоирӣ дошт, дар шоҳидии Малеҳои Самарқандӣ мураттаб сохт, Зоиб соли 1591 ҳиҷрӣ тавассути Мулло Муҳаммад Амини Сарафроз дар Самарқанд бо Малеҳо мулоқот кардааст. Малеҳо дар ҷойе овардааст, ки Зоиб яке аз муосирон ва ҳаммашқони Мулло Муфиди Балхӣ буд. Чанд муддат дар н. Анҳори Самарқанд қозӣ будааст. Солҳои охири ҳаёти Зоиб дар Бухоро, дар хидмати духтари Имомқулихон гузаштааст. Эҷодиёти Зоиб ҳам ба адабиёти доираҳои шаҳр ва ҳам ба адабиёти дарборӣ алоқаманд аст, зеро ӯ дар қатори шоирон Мустафид, Ҳоҷӣ Баҳром, Абдулқосим Ҳотам, Салими Бухороӣ, Шоҳиди Самарқандӣ берун аз дарбор зиндагӣ карда, дар мадҳи хон ва атрофиёнаш мадҳияҳо гуфтааст.

Намунаҳо аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Озарбойҷон

**Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Озарбойҷон** — яке аз ҷумҳуриҳои иттифоқии собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ.
Гурӯҳ:ҶШС Озарбойҷон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Зокири Намангонӣ

**Муҳаммад Зокирхоҷаи Намангонӣ**, маъруф ба **Зокири Намангонӣ** (? — 1825, Намангон) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ниёконаш аз аҳли Косон будаанд. Зокири Намангонӣ дар Намангон ба дунё омада, муддате дар мадрасаи ин шаҳр ва баъдтар дар Хӯқанд ва мадрасаи Кӯкалтоши Бухоро (дар назди мавлавӣ Охунҷони Бухороӣ) таҳсили илм кардааст. Зокири Намангонӣ бо фармони Муҳаммад Умархон — ҳокими Хӯқанд, шайхулислом ва мударриси Мадрасаи ҷомеи Хӯқанд таъйин гардид. Мувофиқи маълумоти Фазлии Намангонӣ ва Возеҳ Зокири Намангонӣ ба забонҳои арабӣ ва узбекӣ низ муламмаъ, ғазал, қасида, мухаммас, рубоӣ ва қитъаи бисёре гуфтааст.

Аз ашъори боқимондаи Зокири Намангонӣ маълум мегардад, ки шоир аз замона чандон розӣ набудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зокири Ашӯлачӣ

**Зокири Ашӯлачӣ** (1861, деҳаи Унҷӣ, Хуҷанд — 1942, ҳамон ҷо) — сарояндаи суруду таронаҳои маросимии тоҷик.

## Зиндагинома
Аз наврасӣ ба сурудхонӣ пардохта, овози хушу форам дошт. Муҳити ҳавзаи мусиқии Хуҷанд, маҳфилҳои шеъру суруд («Маҷлис», «Базм»), ки Зокири Ашӯлачӣ яке аз ширкатдорони фаъоли онҳо буд, ба рушди завқи эҷодӣ, мусиқишиносӣ ва маҳорати сарояндагии ӯ мусоидат кардааст. Зокири Ашӯлачӣ яке аз шогирдони боистеъдоди Содирхон Бобошарифов буд. Дар асрҳои 19-20 дар радифи «мақомхонӣ» анъанаи «нақшхонӣ» низ дар Хуҷанд маъмул буд ва Зокири Ашӯлачӣ аз сарояндагони хушсалиқаи ин жанр гашта, дар ҷашну сур вазифаи «сарнақшчӣ»-ро иҷро мекард. Баъзан сурудҳои лирикӣ низ месароид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Саидкаримов Б. А. Ҳаёти мусиқии Хуҷандшаҳр (охири асри ХIХ — ибтидои асри ХХ). Х., 2002;
* Низомов А. Таърихи мусиқии тоҷик. Д., 2014.
Зотӣ (шоир)

**Зотӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро камол ёфтааст. Мувофиқи маълумоти «Тазкират-у-шуаро»-и Мутрибӣ Зотӣ шогирди Нисории Бухороӣ будааст. Аз шоирони хуштабъ ва ғазалсаро ёд мешавад. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Зоҳир (шоир)

**Зоҳир** (), **Абдуззоҳир** (қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аслан аз Урганҷ буда, дар Бухоро таҳсили илм кардааст. Пас аз хатми мадраса салавотхонӣ мекард ва ба табибӣ шуғл меварзид. Шеърро неку мегуфтааст. Намунаҳо аз ашъораш дар тазкира ва баёзҳои қарни XIX ва ибтидои қарни XX сабт гардидаанд. 

Абёти зер намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зоҳир Қӯчқор

**Зоҳир Қӯчқор** (1920, Бухоро) - достонсарои халқӣ.

## Зиндагинома
Санъати достонсароиро аз бобоҳояш Раҳмон ва Қувват Бахшӣ (асрҳои 19-20) омӯхтааст. Шогирди шоир — Ислом (1874—1953). Достонҳои «Эрназар», «Нуралӣ», «Гӯрғӯлӣ»-ро бо маҳорати баланд месароид. Аз забони Зоҳир Қӯчқор беш аз 20 достон, аз ҷумла «Тавлиди Гӯрғӯлӣ», «Ҳасанхон», «Ойтӯра ва Мастура» сабт шудааст. Дар Феҳристи достонҳои мардуми ӯзбек (1986) 21 достони Зоҳир Қӯчқор бо намунаҳояш тавсиф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зубдатуннисо

**Зубдатуннисо** (; ) — аи форсигӯи Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Духтари Аврангзеб, хоҳари шоираҳо Зебуннисо ва Зинатуннисо. Дар тазкираи «Занони суханвар» бо номи Зубайда ёд шудааст. Аз улуми расмии давр, бахусус улуми адаб, огоҳии комил доштааст. Аз девонаш иттилоъ нест. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо сабт аст. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мирзо Абдуллоҳ Зуҳурии Ҳиротӣ

**Зуҳурӣ Мирзо Абдуллоҳи Ҳиротӣ** (қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот ба дунё омада, дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Зуҳурӣ чанде дар Бухоро ба тиҷорат машғул шуда, пас аз оташ гирифтани дукон ва сӯхтани молу матоаш тарки ин касб кард. Ӯ дар байни аҳли адаби Бухоро эҳтироми зиёд дошта, аз алоқамандон ва шогирдони Шоҳин ба ҳисоб мерафт.

Қитъаи зерро дар тавсифи Шоҳин сурудааст:

Рубоии зерин низ ба Зуҳурӣ тааллуқ дорад:

Мувофиқи маълумоти тазкираҳо Зуҳурӣ дар пайравӣ ва татаббӯи Ҳофиз девоне мураттаб карда будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Саъдуддин Зуҳурии Кобулӣ

**Мулло Саъдуддин Зуҳурии Кобулӣ** (қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Соҳибдевон будааст. Дар илми тиб ва кимиё низ даст дошта, дар ин боб китобе таълиф карда будааст. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зуҳуруддини Танбӯрӣ

**Зуҳуруддин Бурҳони Танбӯрӣ** (; 1891, Бухоро — 1934, ҳамон ҷо) — навозанда, оҳангсоз ва яке аз устодони номдори ҳавзаи эҷодию иҷроии мусиқии Бухоро.

## Зиндагинома
Нозукӣ ва асосҳои мусиқи (сознавози)-ро аз Дилкаши Танбӯрӣ (1851—1906) омӯхтааст. Дар санъати сознавозӣ соҳиби сабки хос буда, шохаҳои созии «Шашмақом» — «мушкилот», «гардун», «тасниф», «тарҷеъ» ва дигар таркиботи мақомҳоро бо маҳорати баланд иҷро мекард. Зуҳуруддини Танбӯрӣ яке аз аввалин омӯзгорони мактаби мусиқии Шарқ дар Бухоро буд. Соли 1929 Зуҳуруддини Танбӯриро барои ташкили дастаҳои мусиқии касбӣ ба Душанбе (собиқ Сталинобод) даъват намуданд. Ӯ дар назди Театри давлатии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ дастаи мусиқӣ таъсис дода, барои намоишномаҳои театрӣ асарҳои мусиқӣ эҷод мекард. Зуҳуруддини Танбӯрӣ то ҳабс шуданаш (табъиди соли 1934) роҳбари мусиқии дастаи мутрибони театри мазкур буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зоҳиди Хуҷандӣ

**Зоҳид** (), **Муҳаммадзоҳид ибни Муҳаммадраҷаби Хуҷандӣ** (қарни XVIII — қарни XIX) — хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар мадрасаи Бухоро таҳсили илм кардааст. Зоҳид дар навиштани ҳафт навъи хат: кӯфӣ, сулс, райҳон, зулф, риқоъ, тавқеъ ва настаълиқ маҳорати комил дошт. Ӯ тамоми умр дар мадрасаҳои Хуҷанд мударрисӣ карда, ба санъати хаттотӣ машғул буд. Асарҳои зиёди адибони пешин ва замонашро китобат кардааст. Яке аз асарҳои китобаткардаи Зоҳид рисолаи суфияи «Зоду-л-мусофирин»-и Рукнуддин Ҳусайн (1273—1329) мебошад, ки соли 1829 дар коғази маҳаллӣ бо хатти зебои настаълиқ анҷом додааст. Сарлавҳаҳои китоби мазкур бо ранги «ҷӯша» хеле зебову хоно навишта шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Зоҳидии Даҳбедӣ

**Муҳаммадҳошим Зоҳидии Даҳбедӣ** (; қарни XVI) —  ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз хушнависони китобхонаи Бойсунқур. Дар зодгоҳаш — Даҳбед касби камол кардааст. Дар миёнсолӣ ба Ҳиндустон сафар карда буд. Мутрибӣ ӯро дар «Тазкирату-ш-шуаро» соҳибдевон номидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Камол Пошозода

**Шамсуддин Аҳмад ибни Сулаймон ибни Камол Пошозода** () — муҳаддис, фақеҳи машҳури ҳанафӣ ва муфтии Оситона.

## Зиндагинома
Дар ибтидо аскари салтанатӣ буд ва дар сафаре султон Боязидро ҳамроҳӣ кардааст. Вақте таваҷҷуҳи амирон, вазирон ва лашкариёнро ба уламои дин дид, ба касби илм рӯй овард. Таҳсилоти диниро дар Адерна фаро гирифт ва ба рутбаи шайхулисломӣ расид. Сипас дар чанд мадрасаи умумӣ ва подшоҳии Адерна ба тадрис пардохт ва муддате қозии он шаҳр буд. Аз соли 1520 то поёни умр муфтии Оситона ва бо номи «Муфтии сақалайн» (инсу ҷин) машҳур буд. Ибни Камол донишманди донишномаӣ буд ва дар аксари фанҳо асар тасниф кардааст. Илова бар туркӣ, забонҳои арабӣ ва форсиро низ медонист ва бо ҳар се забон асарҳо навиштааст. Шумораи осори ӯро 125 номгӯй баршумурдаанд. «Табақоту-л-фуқаҳо» (дар баёни табақот ва сатҳи илмии фақеҳони ҳанафӣ), «Табақоту-л-муҷтаҳидин», «Тафсиру-л-Қуръон» (то сураи Соффот; нотамом), «Шарҳу-л-Ҳидоя» (шарҳи қисматҳое аз «Ҳидоя»), «Маҷмӯату расоил» (шомили 36 рисола), «Тағйиру-т-Танқеҳ» (дар усули фиқҳ), «Таъриху оли Усмон», «ал-Муҳиммот» (дар фурӯи фиқҳи ҳанафӣ), «Дақоиқу-л-ҳақоиқ» (ба туркӣ; дар таҳқиқи баъзе вожаҳои форсӣ), «Нигористон» (ба форсӣ; ба сабки «Гулистон») ва ғ. аз ҷумлаи осори ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Мозаи Бухорӣ

**Абулмаъолӣ Маҳмуд ибни Аҳмад ибни Абдулъазиз ибни Мозаи Бухорӣ** (; ) — фақеҳ ва муҷтаҳиди бузурги ҳанафӣ; яке аз уламои номдори ислом ва аз сардорони шаҳри Бухоро, мансуб ба хонадони оли Бурҳон ё банӣ Моза.

## Зиндагинома
Ибни Мозаи Бухорӣ дар хонадони аҳли илму раёсат ба дунё омада, улуми диниро назди бузургони хонавода — падараш Садрушшариат, амакаш Садри Шаҳид Ҳусомуддин ва дигар уламои Бухоро фаро гирифт. Соли 1206 ба Ҳиҷоз рафта, назди уламои он ҷо ба касби илм пардохт ва пас аз адои фаризаи ҳаҷ ба Бухоро баргашт. Силсилаи санади ривоят ва диросоти фиқҳии Ибни Мозаи Бухорӣ бо ду-се восита аз падаронаш ба Шамсулаиммаи Сарахсӣ, Ҳалвонӣ, Абуалии Насафӣ, Абуҳафси Сағир ва аз тариқи онҳо ба имом Муҳаммад ибни Ҳасани Шайбонӣ мерасад. Ӯ дар фиқҳ ба мартабае расид, ки раёсати мазҳаб дар замони зиндагиаш ба вай тааллуқ дошт. Ибни Мозаи Бухорӣ аз муосирони соҳиби «Ҳидоя» Бурҳонуддини Марғинонӣ буда, ба соҳиби «Муҳити Бурҳонӣ» маъруф аст. Ибни Камолбошо Ибни Мозаи Бухорӣ-ро аз муҷтаҳидон дар масоил ва Кафавӣ аз кибори мутааххирин, дар табақаи дуюми фуқаҳо, дар радифи Таҳовӣ, Кархӣ, Ҳалвонӣ, Сарахсӣ ва болотар аз мартабаи Розӣ, Қудурӣ, соҳиби «Ҳидоя» ва дигарон донистаанд. «Захирату-л-фатово», маъруф ба «аз-Захирату-л-Бурҳония» (дар фатвоҳои фиқҳӣ; дар 3 ҷилд), «Шарҳу Ҷомеи-с-сағири Муҳаммади Шайбонӣ», «ат-Тариқату-л-бурҳония», «ал-Муҳиту-л-Бурҳонӣ фӣ-л-фиқҳи-н-нуъмонӣ» (маъруф ба «Муҳити Бурҳонӣ»), «ал-Воқеот» (дар фиқҳ), «Татиммату-л-фатово», «Шарҳу Адаби-л-қозии Хассоф», "Шарҳу-з-Зиёдоти Муҳаммади Шайбонӣ, «ал-Ваҷиз» (дар фатвоҳо) ва «ат-Таҷриду-л-бурҳонӣ» (дар фурӯи фиқҳ) аз ҷумлаи таълифоти ӯянд.

Дар замони падарони Ибни Мозаи Бухорӣ сарзамини Бухоро ба тасарруфи Қарахитоиён даромада, тобеъ ва боҷгузори онҳо гардида буд, вале оли Бурҳон раёсати динӣ ва дунявии худро дар он сарзамин ҳифз карданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибодуллоҳи Одилӣ

**Ибодуллоҳи Одилӣ** (1872, Бухоро — 1944, ҳамон ҷо) — хаттоти тоҷик.

## Зиндагинома
Дар оилаи Одилхӯҷаи Саҳҳоф таваллуд шудааст. Пас аз ғалабаи Инқилоби Октябр дар шуъбаи дастнависҳои шарқии Китобхонаи ба номи Ибни Синои шаҳри Бухоро чун ходими илмӣ хидмат кардааст. Сипас дар Китобхонаи шаҳри Самарқанд низ ҳамин вазифаро иҷро намуда, баъди ба Тошканд кӯчонидани ҳар ду шуъба, дар шуъбаи дастнависҳои Китобхонаи ба номи Алишер Навоии Тошканд чун ходими илмӣ кор кардааст. Дар давоми фаъолияташ чандин дастнависҳоро аз нав бо хатти зебову хонои насху настаълиқ китобат кардааст, ки нодиртаринашон «Маҷмӯаи муросалоту муроқаот» (Албоми Навоӣ) аст. Ин китоб маҷмӯаи мактубҳоест, ки Абдурраҳмони Ҷомӣ, Хоҷа Аҳрор, Хоҷа Абдуллоҳ, Ҳоҷӣ Яҳё, Хоҷа Абдулаввал, Мавлоно Қосим, Мавлоно Абусаид, Муҳаммад ибни Аминнуддин, Хоҷа Алӣ, Хоҷа Ҳасан ибни Алоуддини Аттор ва дигар донишмандони он давр ба унвони Алишер Навоӣ ирсол доштаанд ва бо фармони ӯ ин мактубҳо бо ҳусни хатти худи муаллифон дар шакли асл рӯи коғазҳои алоҳида насб гардида, ҳошиякориву саҳифабандӣ шудаанд. Ғайр аз ин Ибодуллоҳи Одилӣ рисолаи «Муаммо»-и Алишер Навоӣ (№ 12178), тазкираи «Музокиру-л-асҳоб»-и Малеҳои Самарқандӣ ва панҷ асари Садри Зиё («Баъзе латоифу зароиф ва ҳикоёт», «Тазкираи манзум», «Таърих», «Зикри чанд уламои охир», «Баъзе аз гузоришоти аҳволи бандаи шикастабол мутахаллис ба Зиё»)-ро дар як ҷилд бо хатти зебо китобат кардааст, ки ҳама дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Узбекистон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қорӣ Абдулҳамиди Ибрат

**Қорӣ Абдулҳамид**, мутахаллис ба **Ибрат** (; ? — 1890) — и форс-тоҷик ва ҳофизи Қуръон.

## Зиндагинома
Аз рӯи маълумоти «Тазкирату-ш-шуаро»-и Муҳтарам Ибрат дар растаи адрасфурӯшони Бухоро ба китобат машғул буд. Табъи хуш дошт ва бо аҳли фазл дар ҳамкорӣ буд.

Ғазали зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулло Ибодуллоҳи Ибрат

**Мулло Ибодуллоҳи Ибрат** (; қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Ибрат шоири рангинбаён буда, ба қавли Муҳтарам, «дар ҳалли абёти муғлақа ва кашфи муаммоти мушкила қобилият» доштааст.

Байтҳои зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳим Девона

**Иброҳим Девона** (; нимаи аввали қарни XIX) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Шаҳрисабз. Дар мадрасаҳои Шаҳрисабз таҳсил кардааст. Ривояте ҳаст, ки Мирзо Содиқи Муншӣ бо вуҷуди хаттоти номвар буданаш ошиқу шефтаи ҳусни хатти Иброҳим Девона будааст. Иброҳим Девона дар зебо навиштани анвои хатти маъмули арабӣ моҳир будааст. Ӯ шогирдони бисёре тарбия намудааст, ки машҳуртаринашон Бобобеки Иштибар ва Юнусхоҷаи Шаҳрисабзӣ мебошанд. Муфрадот ва баъзе қитъаҳои китобаткардаи Иброҳим Девона дар китобхонаҳои шахсӣ маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Таворихи манзума

«**Таворихи манзума**» () — асари таърихии Комии Қундузист, ки воқеаҳои хонии Хӯқандро дар бар мегирад.

«Таворихи манзума» ба тоҷикӣ навишта шуда, нақли баъзе ҳодисоту воқеот ба забони ӯзбекӣ сурат мегирад. Дар муқаддима ба мансаб таъин шудан ва маъзулкунии шахсон, тарҷумаи ҳоли баъзе одамони машҳур, сохтмони иншоотҳон гуногуи, воқеоти байнн солҳои 1822—1848 тасвир шудаанд. «Таворихи манзума» сарчашмаи пурқиматест оид ба таърихи асри 19 Осиёи Миёна. Дастхати китоб дар махзани дастнависҳои АМИ Тоҷикистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Иброҳим Мирзо

**Иброҳим Мирзо ибни Шоҳрух Мирзо** () — шоҳзодаи донишдӯст ва ҳунарманди Темурӣ, дувумин писари Шоҳрух. Вай аз сиёсатмдорон, ҳомиёни бузурги ҳунар, меъморӣ ва фарҳанг ва ҳамчунин аз ҳунармандони матраҳ ва хушнависони тирози аввали аҳди худ бавежа дар хатти сулс ва муҳаққиқ ба шумор меравад.

## Зиндагинома
Аз авлоди Темуриёни Ҳинд. Дар машқи хат аз хаттоти машҳури давр, олим ва муаррихи ҳамадонӣ Шарафуддин Алии Яздӣ таълим гирифтааст. Дар навиштани шаш навъи хат шуҳрат ёфта, сараввал ба тақлиди хатти Ёқути Мустаъсимӣ пардохт, баъдтар дар катибаи хутути тазйинӣ бартарӣ ёфтааст. Намунаи катибаҳои ӯ ёдгориҳои меъмории биноҳои қадимии Шерозро зеб медиҳанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Иброҳим Халил

**Иброҳим Халил** (; қарни XVI) — хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Аз осори китобаткардаи ӯ як нусха китоби «Меҳру Муштарӣ»-и Ассори Табрезӣ (фонди Kalbejian-и Порис, таърихи китобат — 1522) боқист.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*