Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр

[thumb|400px| бо ҳимоби соли 2011;  [Ӯзбекистон ва Лихтенштейн, ки на танҳо ба баҳр баромада метавонанд, балки танҳо бо давлатҳое ҳамсарҳад мебошанд, ки ба баҳр баромад надоранд]]

**Давлатҳои бе роҳи баромад ба баҳр** —давлатҳое, ки танҳо роҳҳои хушкигард доранд ва ба обҳои минтақавии уқёнуси ҷаҳонӣ дохил намешаванд.

Шумораи бештари чунин давлатҳо дар Африқо (16) ва Аврупо (14) мебошанд. Дар Осиё 12 кишвар ва дар Амрикои Ҷанубӣ ду кишвар ба баҳр дастрасӣ надоранд. Дар Амрикои Шимолӣ ин гуна кишварҳо вуҷуд надоранд ва қитъаи Австралия пурра аз тарафи як кишвар ишғол карда шудааст. Ду давлате, ки баромад ба баҳр надоранд, аз ҷумла Ӯзбекистон ва Лихтенштейн, танҳо бо давлатҳое ҳамсарҳад мебошанд, ки онҳо низ ба Уқёнуси Ҷаҳонӣ дастрасӣ надоранд. Лихтенштейн дар соли 1918 пас аз пошхӯрии императории Австрия-Венгрия, ки ба баҳр дастрасӣ дошт, ба чунин давлат табдил ёфт. Дар давраи Аншлюси Австрия аз ҷониби Олмони фашистӣ (1938-1945) Лихтенштейн боз ин мақоми худро аз даст дод, зеро Олмон низ ба баҳр дастрасӣ дошт. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар соли 1991 Ӯзбекистон дуввумин чунин давлат шуд.

Се давлати хурд пурра бо ҳудуди як давлати дигар (анклавҳо) иҳота шудаанд: Сан-Марино ва Ватикан танҳо бо Италия ва Лесото - танҳо бо Африқои Ҷанубӣ ҳамсарҳад мебошанд.  Ҳафт кишвар пурра бо қаламрави ду давлат иҳота шудаанд: Андорра, Бутан, Лихтенштейн, Молдова, Муғулистон, Непал ва Эсватинӣ, инчунин Осетияи Ҷанубии қисман эътирофшуда ва эътирофнашудаи Приднестрове. Аксарияти давлатҳое, ки ду давлати дигар дар иҳотаи худ қарор доранд, аз ҷиҳати ҳаҷм ва аҳолӣ низ хурданд, вале баъзе давлатҳои калон ҳастанд (масалан, Муғулистон).

Эфиопия, ки 116,7 миллион нафар аҳолӣ дорад (2020), бузургтарин давлати сераҳолиест, ки ба Уқёнуси Ҷаҳонӣ дастрасӣ надорад. Ин дар соли 1993 пас аз ҷудо шудани Эритрея чунин шуд. Инчунин дар Уганда – 44,8 миллион (2020), Ӯзбекистон – 36,0 миллион (2022) ва Непал – 28,1 миллион (2018) зиндагӣ мекунанд.  Дар соли 2011, дар натиҷаи тақсимоти Судон ба Судон ва Судони Ҷанубӣ, охирин дастрасӣ ба баҳрро аз даст дод.

Калонтарин давлат аз рӯи масоҳате, ки бо Уқёнуси Ҷаҳонӣ ҳамсарҳад нест, Қазоқистон аст (2,724,900 км²);  Муғулистон (1 566 500 км²), Чад (1 284 000 км²), Нигер (1 276 000 км²), Малӣ (1 240 000 км²), Эфиопия (1 104 300 км²) ва Боливия (1 098 581 км²).

Аксарият (9 аз 15) давлатҳое, ки баъди пошхурии ИҶШС ташкил ёфтаанд, бо Уқёнуси Ҷаҳон сарҳад надоранд. Дар баробари ин, ҳудуди давлатҳои Арманистон, Озарбойҷон, Туркманистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Тоҷикистон пурра ба ҳавзаҳои обанборҳо ва минтақаҳои бедуни роҳ ба баҳр дохил мешаванд. Дар ҷаҳон дигар давлатҳои ба ин монанд нест. Ҳамзамон, давлатҳои дорои дастрасӣ ба баҳри Хазар (Озарбойҷон, Қазоқистон, Туркманистон) метавонанд тавассути системаи ягонаи оби чуқури қисми аврупоии Русия дар асоси шартномаҳои байналмилалӣ ба баҳрҳои Сиёҳ, Балтика ва Сафед дастрасӣ пайдо кунанд. Дар айни ҳол тоннажи киштиҳое, ки аз системаи ягонаи нақлиёти давлатӣ мегузаранд, то ба 10 ҳазор тонна мерасад, ки ин ба ин давлатҳо имкон медиҳад, ки на танҳо киштиҳои синфи дарёӣ-баҳрӣ, балки киштиҳои пуриқтидори баҳриро ҳам истифода баранд.

Қисман эътироф ва дорои мақоми нозир дар СММ, Ордени Малта, ки асосан, ба монанди Ватикан, дар дохили Рум ҷойгир аст, бандари Сант'Анҷелоро дар Малта соли 1998 барои 99 сол ба иҷора гирифт.

## Мушкилоти давлатҳое, ки ба баҳр баромад надоранд
Ҳатто Адам Смит дар асари худ «Сарвати халқҳо» қайд кардааст, ки дастрасӣ ба баҳр ва мутаносибан ба роҳҳои тиҷоратӣ барои нишондодҳои фаъолияти иқтисодии давлатҳо муҳим аст. Бо мурури замон, пешрафтҳо дар нақлиёт ва иртиботи заминӣ бартарии давлатҳои соҳилиро нисбат ба давлатҳои баҳрӣ кам карданд. Бо вуҷуди ин, ҳамлу нақл дар тиҷорати ҷаҳонӣ нақши марказӣ мебозад ва ба баҳр баромад надоштан, мушкилоти худро ба вуҷуд меорад. Аз ҷумла, давлатҳои ҳамсоя барои бастани дастрасӣ ба баҳр ё транзит тавассути қаламрави худ метавонанд сабабҳои иқтисодӣ ё низомӣ дошта бошанд.
## Ҳуқуқи давлатҳо барои дастрасӣ ба баҳр
Тибқи қонунҳои байналмилалӣ (Конвенсияи СММ оид ба ҳуқуқи баҳр 1982, қисми X), давлатҳое, ки ба баҳр дастрасӣ надоранд тавассути бастани созишномаҳои махсус байни давлатҳои манфиатдор ба баҳр ва транзитӣ амалӣ карда мешавад.

Давлатҳое, ки ба баҳр баромад надоранд, метавонанд дар зери парчами худ дар бандарҳои хориҷӣ киштиҳои баҳрӣ дошта бошанд (масалан, киштиҳои баҳрии ҷумҳурии Чехия дар асоси шартнома бо Полша аз бандари Шетсин истифода мебаранд).

Дар баҳри кушод давлатҳои дохилӣ дар асоси баробар аз ҳамаи ҳуқуқҳо истифода мебаранд: аз ҷумла, онҳо ҳуқуқ доранд, ки киштиронӣ, моҳидорӣ, парвозҳои нақлётҳои ҳавоиро ба ҷо оваранд.

Моҳи августи соли 2003 дар Алмаато Эъломияи Алмаато ва Барномаи амали Алмаато барои таъмини дастрасии давлатҳо ба нақлиёти баҳрӣ қабул карда шуданд. Қайд карда мешавад, ки ин барнома амалан ягона барномаест, ки “харитаи роҳ” ба манфиати қонеъ кардани ниёзҳои махсуси кишварҳои рӯ ба тараққӣ ба баҳр нест. Он тадбирҳо ва тавсияҳои мушаххасро оид ба сиёсат дар соҳаи нақлиёти транзитӣ ва рушди инфрасохтори нақлиётӣ дар бар мегирад.

## Рӯйхати давлатҳое, ки ба уқёнуси ҷаҳонӣ дастрасӣ надоранд

### Аврупо
*  Австрия
*  Андорра
*  Белоруссия
*  Ватикан
*  Венгрия
*  Лихтенштейн
*  Люксембург
*  Молдавия
*  Сан-Марино
*  Мақдунияи Шимолӣ
*  Сербия
*  Словакия
*  Чехия
*  Швейтсария
*  — давлати қисман эътирофшуда

### Амрикои Ҷанубӣ
*  Боливия
*  Парагвай
### Африқо
*  Ботсвана
*  Буркина-Фасо
*  Бурундӣ
*  Замбия
*  Зимбабве
*  Лесото
*  Малави
*  Мали
*  Нигер
*  Руанда
*  Уганда
* 
*  Чад
*  Эсватини
*  Эфиопия 
*  Судони Ҷанубӣ

### Осиё
*  Озарбойҷон (қисман дар Аврупо)
*  Арманистон (қисман дар Аврупо)
*  Афғонистон
*  Бутан
*  Қазоқистон (қисман дар Аврупо)
*  Қирғизистон
*  Лаос
*  Муғулистон
*  Непал
*  Тоҷикистон
*  Туркманистон
*  Ӯзбекистон
*  Осетияи Ҷанубӣ — давлати қисман эътирофшуда

## Далелҳо
* Боливия, сарфи назар аз даст додани дастрасӣ ба баҳр, қувваҳои баҳрии худро дорад ва ҷашни миллиро таҷлил мекунад - рӯзи баҳр. 
* Дар Молдова 485 киштӣ ба қайд гирифта шудааст, ки ба давлат дар як сол тақрибан 10 миллион лей даромад меорад (тақрибан $ 574,250 дар меъёри соли 2020). 
* Осиёи Марказӣ ё Осиёи Марказӣ ягона минтақа дар ҷаҳон аст, ки танҳо аз давлатҳое иборат аст, ки ба уқёнуси ҷаҳонӣ дастрасӣ надоранд. 
* Подшоҳи Урдун Ҳусейн ибни Талол дар соли 1965 аз Арабистони Саудӣ 12 км қаламрави соҳилиро ба даст оварда, воқеан дастрасӣ ба баҳрро барои кишвар харид.
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр
Гурӯҳ:Ҷуғрофиёи сиёсӣ
Гурӯҳ:Феҳристи кишварҳо