open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдуллоҳнома

«**Абдуллоҳнома**» — асари таърихӣ. Бо номҳои **«Шарафномаи шоҳӣ»**, **«Зафарнома»** низ машҳур буда, таълифи Ҳофизи Таниш аст.

## Сохтор
Воқеаҳои давраи Абдуллоҳхони II (1534 — 98)-ро дар бар мегирад, ки бо супориши махсуси худи ӯ таълиф ёфтааст. Ба забони тоҷикӣ навишта шудааст. Китоб бояд аз муқаддима, ду мақола — фасл ва хотима иборат мебуд, вале хотимаи китоб то ба мо нарасидааст. Истилои муғулҳо, ташкил ёфтани давлати Абдуллоҳхон ва шаҷараи Шайбониён дар қисми муқаддимавии китоб тасвир ёфтааст. Мақолаи якум воқеаҳои аз рӯзи таваллуди Абдуллоҳхон то ба тахт нишастани ӯро инъикос менамояд. Ин ҷо аз хусуси ҷангҳои хон алайҳи Наврӯз Аҳмадхон ва Абдуллатифхон (1510), Бухороро забт кардани Абдуллоҳхон (1570), хони томи ӯзбекҳо эълон шудани Искандархон (1561), муборизаи ӯ бо шоҳзодагони саркаш, ба аморати Бухоро тобеъ намудани Балх (1573), Самарқанд (1578) ва ғайра сухан меравад. Мақолаи дуюм дар бораи ҳодисаҳои баъди ба тахт нишастани Абдуллоҳхон аст. Дар ин қисми китоби «Абдуллоҳнома» сухан дар хусуси забти Бадахшон, Хуросон, Гелон ва Хоразм, тезу тунд шудани муносибати ӯ бо писараш Абдулмӯъмин маълумот зиёданд. Дар бораи хусусиятҳои этникии халқҳои Осиёи Миёна ва урфу одати онҳо маълумоти гаронбаҳо дода шудааст. Бахши «Хотима»-и китоб дар зикри ҳолу аҳволи машоихи тариқат, уламои динӣ, умаро, шоирони муосири муаллиф ва васфи биноҳои таърихии давраи ҳукумати Абдуллоҳхон аст. Ҳофизи Таниш дар навиштани «Абдуллоҳнома» аз асарҳои таърихии Наршахӣ, Рашидуддин, Ҷувайнӣ, Мирхонд, Алии Яздӣ, Кошифӣ, Мирзо Ҳайдар ва дигарон истифода кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Китобҳои таърих
Аломатҳои астрономӣ

**Аломатҳои астрономӣ** — ишораҳои шартии Офтоб, Моҳ, сайёраҳо ва дигар ҷирмҳои осмонӣ, инчунин бурҷҳои дувоздаҳгона, шакли сайёраҳо, авзои Моҳ ва ғайра, ки дар адабиёти доир ба астрономия ва тақвимҳо ба сифати сурати рамзӣ истифода мешаванд. Аксари аломатҳои астраномӣ дар давраҳои қадим ба вуҷуд омадаанд. Дар асарҳои астрономии олимони тоҷики асрҳои миёна ду намуди ишораҳо вомехӯранд: аломатҳо ва ҳарфҳои алифбои арабӣ. Абурайҳони Берунӣ (973—1048) дар «Китоб-ут-тафҳим ли авоили саноат-ит-танҷим» («Китоб доир ба фаҳмондани аввали санъати илми нуҷум») барои ишораи Офтоб, Моҳ ва сайёраҳо аломатҳои зеринро истифода кардааст:

Аҳмади Дониш (1826—1897) дар «Манозир ул-кавокиб» («Манзараи ситораҳо») барои ишораи Офтоб, Моҳ, сайёраҳо, бурҷҳои дувоздаҳгона ва ҳодисаҳои астрономӣ як ё ду ҳарфи охирини он истилоҳро истифода кардааст.

Аломатҳои ситораву сайёраҳо:

* Шамс — ﺱ 
* Қамар — ﺭ
* Миррих — ﺥ 
* Аторуд — ﺩ
* Муштарӣ — ﻯ 
* Зӯҳра — ﻩ
* Зуҳал — ﻝ

Аломатҳои ҳодисаҳои астрономӣ:

* қирон — ﻥ
* эҳтироқ — ﻕ
* тасдис — ﺱ ﺩ
* таслис -ﺙ
* тарбиъ — ﻉ
* таҳвил — ﻞﻳ
* муқобала — ﻪﻟ
* меҳтариқа — ﻪﻗ
* явм — ﻡ 
* лайл — ﻝ
* найира — ﻩ 
* рос — ﺲ ﺍ
* занаб — ﺐ ﻧ 
* истиқомат — ﺖ ﻤ
* руҷъат — ﺖ ﻋ
* шараф — ﻒ
* танозири явмӣ — ﻢ ﻆ
* танозири матлаӣ — ﻡ ﻃ
* ҳубут — ﻄ

## Стандарти умумиҷаҳонии Юникод
Аз соли 1991 барои ишораи аломатҳо стандарти умумиҷаҳонии Юникод (англис Unicode) қабул карда шудааст. Истифодаи ин стандарт имкон медиҳад, ки аломатҳои гуногуни алифбоҳо ба рамзҳо баргардон шуда, дар тамоми ҷаҳон як хел истифода шаванд. Ҳоло тибқи Юникод Аломатҳои астраномӣ. чунин ишора карда мешаванд.

## Аломатҳои [[Моҳ]]

## Аломатҳои сайёраҳо

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Гурӯҳ:Рамзҳо
Аломатҳои топографӣ

**Аломатҳои топографӣ** — аломатҳои шартии хаританависӣ, ки тарҳ, андоза, мавқеъ, алоқамандии фазоиву мантиқии объектҳои маҳал, инчунин баъзе тавсифоти миқдорию сифатии онҳоро ифода мекунанд. Аломатҳои топографӣ аслӣ ва нисбӣ буда, ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мешаванд: биноҳо, роҳҳои ҳамл (интиқоли лӯлаҳои газ, нефт, об ва ғайра) ва нақлиётӣ (роҳҳои автомобилгард, роҳҳои оҳан), киштзор, рустанӣ, хок (замин). Истифодаи аломатҳои топографӣ дар ҳама мавридҳои нақшабардорӣ ҳатмист. Аломатҳои топографӣ аз қисми графикӣ (тасвирӣ) бо нақша ва тавзеҳи он бо матн иборатанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:География
Абдуллоҳхони I

**Абдуллоҳхони I** (**Абдуллоҳсултони Туркистонӣ**; 1490—1540) — ҳокими ӯзбек аз сулолаи Шайбониён дар Хонигарии Бухоро. Абдуллоҳхони I — 6 моҳ аз моҳи март то сентябри соли 1540 ҳукмронӣ намудааст.

## Зиндагинома
Набераи хони хони Шайбонӣ Абулхайр, писари Кучкунҷихон, Абдуллоҳхон I дар солҳои 1514—1540 волӣ дар шаҳри Туркистон буд. Моҳи марти соли 1540, пас аз марги Убайдуллохон, ӯ ба сари ҳукумат дар Самарқанд омад. Аммо ӯ танҳо 6 моҳ ҳукмронӣ кард. Баъд аз маргаш, дар кишвар ду ҳоким ҳукмронӣ мекарданд. Дар Бухоро, писари Убайдулло Абдалазизхон ва дар Самарқанд писари Кучкунҷхон Абдулатифхон подшоҳӣ мекарданд.

## Даргузашт
Абдуллоҳхон дар Самарқанд 14 сентябри соли 1540 аз олам даргузашт ва дар наздии падари худ дар дахмаи Самарқанд дафн гардид. Мақбарааш то рӯзгори мо нарасидааст, дар солҳои 1930 харобаҳои он пурра нобуд карда шуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990
* Абдуллах-Султан Туркистани  // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. 

Гурӯҳ:Шайбониён
Гурӯҳ:Ҳокимони Ӯзбекистон
Абдулмалик ибни Марвон

**Абдулмали́к и́бни Марво́н** (; 646—705, Димишқ) — 5-ум халифа аз силсилаи Умавиён. Солҳои 685 – 705 ҳукуматдорӣ кардааст.

## Зиндагинома
Соли 646 дар Мадина ба дунё омадааст.

Дар манбаъ ва маъхазҳои таърихӣ Абдулмалик сахтгир ва сангдилу бераҳм ёдрас шудааст, ки дар фурӯ нишондани қиёму шӯришҳо (аз қабили шӯриши Абдуллоҳ ибни Зубайд дар Макка ва Ироқ, 685 – 693; Абдуллоҳ ибни Ашъас дар Систон, 700 – 702) маъруф буд. Дар даврони ҳукуматдории ӯ футӯҳоти араб хеле тавсеа ёфт ва бисёр минтақаҳои Хуросону Мовароуннаҳр низ аз тарафи сипоҳиёни араб фатҳ гардиданд. Ҷорӣ намудани забони арабӣ ба унвони забони давлатӣ, бекор намудани гардиши пулҳои румию эронӣ ва зарби сиккаҳои ягонаи арабӣ дар саросари хилофат, иқдомот барои рушди фарҳанги исломӣ аз муҳимтарин ислоҳоти Абдулмалик ҳисоб меёбанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Большаков О. Г. ''История Халифата''. Т. 3. ''Между двух гражданских войн (656—696)''. — М.: «Восточная литература», 1998. С. 234—282.
* Фильштинский И. М. *Халифат под властью династии Омейядов*. — М., 2005.

## Пайвандҳо
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Умавиён
Абдулмалики II

**Абдулмалик II Абулфаворис ибни Нӯҳ** — охирин ҳокими Мовароуннаҳр, аз хонадони Сомониён.

## Зиндагинома
Пас аз суқути салтанати бародараш Мансури II ибни Нӯҳ сардори давлат шуд. 16 майи 999 дар ҷанги назди Марв аз Маҳмуди Ғазнавӣ сахт шикаст хӯрд ва Хуросонро ба ӯ гузошта ба Бухоро баргашт. Тирамоҳи ҳамон сол ба Бухоро Наср ибни Алии Қарохонӣ ҳуҷум кард. Абдулмалик оммаро бар зидди душман бархезонда натавонист. Лашкаркашон, аз ҷумлаи ғуломони турк, ба тарафи душман гузаштанд. 23 октябри 999 Наср ибни Алӣ бе ҷанг ба Бухоро дохил шуд ва Абдулмаликиро бо дигар намояндагони хонадони Сомониён ба Ӯзганд бадарға кард.
## Чӣ гуна Абдулмалик ба сари қудрат омад
Солҳои охири давлати Сомониён, ин ҳукумат бо мушкилиҳои зиёде рӯ ба рӯ гардид ва ҳар лаҳза дар интизори суқут ба сар мебурд ва аз тарафи дигар ҳокимони охирини ин сулола бисёр заъиф ва нотавон буданд ва бозичаи қудратҳои атроф қарор мегирифтанд. Интихоби амир ба дасти ҳокимони маҳаллӣ афтода буд ва ба қудрат расидани Абдулмалики дуввум низ истисно набуд.
Дар ҷаласае, ки Бектузун (яке аз сардорони соҳибунвони дарбори замони Мансур ибни Нӯҳ) барои аниқ кардани таклифи Маҳмуди Ғазнавӣ ташкил дода буд, Мансури II - ро боздошт карданд ва пас аз гузашти як ҳафта чашмонашро кӯр карданду ӯро ба Бухоро фиристоданд ва бародари хурдсолаш Абдулмалик ибни Нӯҳро бар тахти Аморат нишонда ба ӯ байъат намуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Ғуломалӣ Азҳар

**Ғуломалӣ Азҳар** (қарни 18) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз ҷумлаи шогирдон ва муридони Мир Шамсуддин мутахаллис ба «Фақир». Тибқи маълумоти тазкираи «Нештари ишқ» ӯ аз ҷумлаи «нозукхаёлону хуштабъони Деҳлӣ буда», ба шеъру шоирӣ дилбастагии зиёд дошт. Азҳар бештари ҳаёташро дар шаҳри Деҳлӣ гузаронида, муддате дар шаҳрҳои Азимобод ва Муршидобод низ зиндагӣ кардааст. Намунае аз ашъори ӯ:
 
: Намонд тоқати парвози сайри бӯстонам,
: Ситамгарон пару боли маро чаро бастанд?
: Ба ранги тавбаи фасли баҳор сангдилон
: Ҳазор аҳд ба ман бастаанду бишкастанд.

::: ***

: Хоҳам шабе ба бар кашам он сарви нозро,
: Кӯтаҳ кунам фасонаи умри дарозро.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдуллоҳхони II

**Абдуллоҳхони II**, **Абдуллоҳи II** (*Абдуллоҳхон ибни Искандар*, , 1534 — 8 феврали 1598, Самарқанд) — хони узбак аз сулолаи Шайбониён.

## Зиндагинома
Падараш Искандархон, бобояш Ҷонибек, бобокалонаш Хоҷа Муҳаммад ибни Абулхайрхон. Аввал дар Кармина буд, ҳамлаи ҳокими Тошканд Наврӯз Аҳмадхон ва Абдуллатифро рафъ карда, падарашро, ки ба ҷониби Амударё фирор карда буд, дубора ба вилояти Кармина баргардонд. Баъдтар Қаршиву Шаҳрисабз ва вилояти Бухороро ба даст даровард. Лекин аз дасти душманон соли 1555 ба Маймана фирор карда, баъд аз фавти душмани қудратмандаш Наврӯз Аҳмадхон (октябри 1556) аз нав Карминаву Шаҳрисабз ва Бухороро тасарруф намуд (1557). Бухоро аз ин баъд то замони забт аз тарафи русҳо (асри 19) маркази асосии сиёсӣ ва фарҳангӣ дар Мовароуннаҳр шуд. Ҳукуматро Абдуллоҳхон ба таври расмӣ (баъд аз марги падараш) аз соли 1583 ба даст гирифт. Соли 1570 Тирмиз, 1573 Балх, 1574 Ҳисор, ӯротеппаву Хуҷанд, 1578 Самарқанд, 1582 – 83 Тошканд, Андиҷон ва дигар вилятҳои водии Фарғонаро низ ба тобеияти худ даровард. Соли 1582 зидди қабоили қазоқ лашкар кашида Шоҳрухия, Сайрам ва Оҳангаронро ба тасарруфи худ даровард. Бадахшон, Хатлон, Қундуз (1584) ва Хуросону Гелон ва баъди муҳосираи мадид Ҳиротро (1588) низ ба худ тобеъ намуд. Дар замони Абдуллоҳхон хонигарии Бухоро аз ҳудуди Қошғар (дар Шарқ) то Туркистону Сайрам (дар Шимол), то бахшҳои шарқии Хуросон (дар Ҷануб) имтидод пайдо кард. Зиндагии баъдии Абдуллоҳхон пур аз ҷанҷол бо писараш Абдулмӯъмин (аз охири 1582) буд. Хон ҳокими Балх буд ва даъво дошт ҳокими воқеӣ гардад. Абдуллоҳхон ба ҳеч ваҷҳ намехост бар нафъи писари худ гузаште кунад. Ақвоми саҳрогарди ӯзбек бо истифода аз зиддияти падару писар, пайваста ба Тошканду Самарқанд ҳамла мекарданд. Абдуллоҳхон барои ҳимояи сарҳадоти моликияташ бо сипоҳи азим ба ҷониби Самарқанд равон шуд, вале дар роҳ фавтид (8 феврали 1598). Писараш Абдулмӯъмин низ баъд аз ним соли марги падараш кушта шуд. Дар аҳди ӯ дар Бухоро ва вилоёти дигар роҳҳо, пулҳо, сардобаҳо, корвонсаройҳо, мадрасаҳо, тимҳои тиҷорат, бозорҳо, ҳаммомҳо сохта шуданд. Мадрасаи Абдуллоҳхон (дар Бухоро), Мадрасаи Кӯкалтош (дар Тошканд), Тими Абдуллоҳхон (дар Бухоро), Пули Кармина низ ба замони Абдуллоҳхон тааллуқ доранд. Дар замони ӯ ҳамчунин зарби сиккаҳои тило шурӯъ гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳофиз Таниш ибн Мирмуҳаммад Бухорий, Абдулланома, Шарафномаи шоҳий. I — II жилд, Тошкент, 1966 – 1969;
* Бартольд В. В., Абдулла б. Искандер // Бартольд В. В., Сочинения, т. II, ч. 2, М., 1964;
* Ғафуров Б. Ғ., Тоҷикон, кит. 2, Д., 1985; 
* Хамза Камол, Политическая история Мавераннахра XVI, Д., 2007.
* 
* 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шайбониён
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Бухоро
Абдуллоҳхон

**Абдуллоҳхо́н** (соли таваллуд ва даргузашт номаълум) — яке аз хонҳои шайбонӣ, аз ашрофзодагони муғул, сипаҳсолор ва ҳокими мустақил дар Мовароуннаҳр (асри 16).

## Зиндагинома
Модараш Оиша Бегим яке аз духтарони Ҳусайн Бойқаро буд. Аз соли 1530 Абдуллоҳхон ба унвони сипаҳсолор дар хидмати сипоҳи Бобур будааст. Бобур дар китоби худ «Бобурнома» аз ӯ ёд кардааст. Абдуллоҳхон дар юришҳо ва ҷангҳои Бобур ва сипаҳсолори темурӣ Қосим Ҳусайн султон дар Ҳинд фаъолона ширкат доштааст. Баъд аз марги Бобур Абдуллоҳхон ба хидмати Ҳумоюн пайваст ва дар юришҳо ва ҷангҳои ӯ алайҳи мулуки Панҷоб ва вилоёти дигари Ҳиндустон ширкат намуд. Абдуллоҳхон бо духтари Қосим Барлос (султони қазоқ аз хонадони Ҷуҷӣ) издивоҷ намуд. Вай дар барқарории ҳукумати Ҳумоюн, бахусус дар ҷанги ӯ бар зидди Сур Афғон нақши муассире дошт. Абдуллоҳхон дар муҳимтарин юришҳои Акбаршоҳ низ ширкати мустақим дошт (чунончи, дар набарди маъруфи Панипат, соли 1556) ва баъд аз ин аз тарафи шоҳ бо лақаби волои «Шуҷоатхон» сарфароз гардид. Абдуллоҳхон ҳамчунин дар юришҳои Акбаршоҳ алайҳи Хон Замон (Алиқулии Ӯзбек), ки ҳокими Ҷанпур буд, ширкат варзид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бобур М., Бобурнома, Тошканд, 1965;
* Гулбаданбегим, Ҳумоюннома, Тошканд, 1965.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шайбониён
Абдулмалики Ҷувайнӣ

**Абулмаъолӣ Абдулмалик ибни Абдуллоҳи Ҷувайнӣ** (; 1028, Ҷувайн — 1085, Нишопур) — фақеҳ, муфассир ва адабиётшиноси форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Соли 1028 дар Ҷувайн, наздикии Нишопур ба дунё омад. Номи пурраи ӯ: **Абулмаъолӣ Абдулмалик ибни Абдуллоҳ ибни Юсуф ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Ҷувайнии Нишобурии Шафеъӣ**.

## Осор
Аз Абдулмалики Ҷувайнӣ мероси гаронбаҳое боқӣ мондааст, ки китобҳои зерин аз ҷумлаи онҳоянд:

* «Ал-бурҳон фӣ усул-ил-фиқҳ»
* «Тафсир-ул-Қуръон»
* «Ниҳоят-ул-матлаб фӣ дироят-ил-мазҳаб».
* Китоб Аш-шомил фӣ усул-ид-дин ()
* Ал-иршод ило қавоми-ил-адилла фӣ усул-ил-эътиқод ()
* Ал-Ақида ан-Низомиййа ()
* Ғиёс ал-у́мам фи лтиёс аз-зу́лм ()
* Лумъа ул-адилла фи кавоид ил-ақоиди аҳл ис-сунна ва-л-ҷамоъа 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фақеҳон
Абдулманони Котиб

**Абдулмано́ни Коти́б ибни Абдулваҳҳоби Шошӣ** (охири садаи XIX — аввали садаи XX) — хаттоти тоҷик.

## Зиндагинома
Аслан аз Тошканд аст. Дар навиштани ҳафт навъи хат моҳир буда, асарҳои бисёреро китобат намудааст. Аз ҷумла асарҳои Иноятуллоҳи Шайхи Бухороӣ «Ҳошияи Охунди Шайх» (1901, таҳти рақами 8372), Мавлавӣ Абдулҳай «Уҳдат-ур-риоя» (1909, таҳти рақами 7509), Муҳаммад Олим «Кашкӯл» (1912, таҳти рақами 3517), Афзал Махдуми Пирмастӣ «Афзал-ут-тазкор» (1917, таҳти рақами 3761), Биноӣ «Боғи ирам» (1917, таҳти рақами 3761), Алишери Навоӣ «Хамса» (1905, таҳти рақами 11544), «Маҷолис-ун-нафоис» (1917, таҳти рақами 3761) ва ғайраро бо хати зебою хоно китобат кардааст, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адибёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Мираҳмад Азҳар

**Мираҳмад Азҳар** (1791, Пешовар — 1852, Ёрканд, Чин) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Маълумоти ибтидоӣ ва асосҳои донишро дар зодгоҳаш гирифта, барои идомаи таҳсил ба Бухоро рафтааст. Азҳар пас аз хатми таҳсили мадраса шаҳрҳои Тошканд, Балх, Ёрканд, Ҳиндустону Хутан ва баъзе мавзеъҳои дигарро саёҳат карда, соли 1819 ба Бадахшон меояд. Бо даъвати ҳокими Бадахшон Султоншоҳ (ҳукмронӣ 1756—1770) ва дархости мардум дар Ҷирм (Бадахшони Афғонистон) ном мавзеъ сукунат ихтиёр карда, ба тадрис машғул шудааст. Лаҳзаҳои охири умри Азҳар дар Туркистони Шарқӣ гузаштааст. Азҳар шоири боистеъдод ва сермаҳсул буда, осори бисёре аз худ ба мерос гузоштааст.

Ин ғазал намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиет
*
Абдулмаҷиди Толиқонӣ

**Дарвеш Абдулмаҷиди Толиқонӣ** (; ) — хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар ҷавонӣ аз зодгоҳаш Толиқони Қазвин ба Исфаҳон омада, то охири умр дар он ҷо мондааст. Абдулмаҷиди Толиқонӣ илмҳои гуногунро аз бар намуда, хаттотиро низ меомӯзад. Ӯ дар хатти шикаста ва насх дар баробари хушнависи он давра Мир Имод маҳорати хеле баланд дошт.

Ҳидоят дар асари худ «Маҷмаъу-л-фусаҳо» дар бораи Абдулмаҷиди Толиқонӣ навиштааст, ки вай дар либоси дарвешона аз Қазвин ба Ироқи Аҷам сафар намуд. Дар Исфаҳон касби камол кард ва дар хатти шикаста маҳорати комил касб намуд. Баъзе муҳаққиқон ӯро аз хаттотони шинохтаи замон Шафиъо ва Мирзо Ҳасан болотар шумурдаанд. Ба ҳунари хаттотии Абдулмаҷиди Толиқонӣ бисёр устодони баъдина — Муҳаммад, Қосим, Абдулваҳҳоб Мӯътамадуддавла ва дигарон баҳои баланд дода, худро аз шогирдон ва пайравони сабки Абдулмаҷиди Толиқонӣ донистаанд.

Абдулмаҷиди Толиқонӣ «Куллиёт»-и Саъдиро китобат кардааст. Дар шоирӣ ҳам маҳорати баланд дошта, бештар ғазалҳои ошиқона навиштааст. Аввал бо тахаллуси Хомӯш ва баъд бо тахаллуси Маҷид шеър гуфтааст. Абёти девони ӯро 1520 адад ҳисоб кардаанд. Нусхаи хаттии девони ӯ дар Китобхонаи Мадрасаи олии сипаҳсолор мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* Кази Ахмед, Трактат о каллиграфах и художниках, М. — Л., 1947;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д., 1988;
* Ашрафӣ М., Миниатюра: От Бехзода до Ризай-и Аббаси, Д., 2011.

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Абдул Муис

**Абду́л Муи́с** (; 3 июли 1883 — 17 июни 1959) — қаҳрамони миллии Индонезия, нависанда, рӯзноманигор ва тарҷумони индонезигӣ. Яке аз иштирокчиени ҷунбиш барои истиқлоли Индонезия аз Нидерландия.

## Зиндагинома
Дар Сунгаи-Пуари Суматраи Ғарбӣ ба дунё омадааст. Мактаби олии тиббии Ҷакартаро хатм кардааст.

Абдул Муис яке аз роҳбарони нахустин ташкилоти оммавии индонезиягии «Шарикати ислом» буд. Романи Абдул Муис «Тарбияи нодуруст» (1928) яке аз муҳимтарин асар дар адабиёти индонезиягӣ ба шумор меравад. Дар ин асар Абдул Муис нодуруст фаҳмидани маданияти Ғарбро аз ҷониби баъзе ҷавонон тасвир намудааст. Мавзӯи дигари роман танқиди таъқиби нажодӣ мебошад. Ба қалами Абдул Муис инчунин романҳои «Сурапати» (1951), «Роберт, писари Сурапати» (1953) тааллуқ доранд. Асари панду ахлоқии «Бахтиёрнома»-ро, ки аз адабиёти форс-тоҷик ба адабиёти индонезиягӣ гузашта, ба забони малайӣ тарҷума шуда буд, бо таҳриру тавзеҳот ба табъ расонидааст. Ба забони малайӣ асарҳои нависандагони машҳури дунё – Сервантес, Марк Твен ва дигаронро тарҷума кардааст.

Соли 1959 аз олам даргузашта, дар шаҳри Бандунг дафн шудааст.

## Китобшиносӣ

### Романҳо
* «Тарбияи нодуруст» (, 1928; рус. пер. 1960)
* «Мулоқоти хурд» (, 1933)
* «Сурапати» (, 1950; рус. пер. 1956)
* «Роберт, писари Сурапати» (, 1953)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* World Book Encyclopedia, Australasian Edition, 1966.
* Nationalist Movements: Indonesian History . Accessed 9 September 2005.
* Abdul Muis (1883—1959): Opposing the Netherlands with a Pen  (Indonesian). Accessed 9 September 2005.
* «West Sumatra reinvents its original roots» , Ardimas Sasdi, *[[The Jakarta Post]]*, 8 January 2003. Accessed 9 September 2005.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нависандагони Индонезия
Азҳари Табрезӣ

**Мавлоно Азҳари Табрезӣ** (; ) — хушнавис ва настаълиқнависи форс-тоҷик, шогирди Ҷаъфари Табрезӣ.

## Зиндагинома
Хатшиносони гузашта Азҳари Табрезиро сеюмин устоди хати настаълиқ (баъд аз Миралӣ ва Ҷаъфари Табрезӣ) донистаанд. Азҳари Табрези инчунин хати сулсро ба дараҷаи олӣ расонда, устоди усули шашгона (ситта) гардидааст. Машҳуртарин намунаҳои осори хаттотии Азҳари Табрези инҳоянд: шаш дафтари «Маснавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ (Китобхонаи давлатии Теҳрон), «Муқаттаот»-и Ибни Ямин (Музейи осори исломӣ, Истанбул), «Хамса»-и Хусрави Деҳлавӣ ва «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ (Китобхонаи Донишгоҳи Панҷоб, Лоҳур), «Хусрав ва Ширин» (Китобхонаи Ҷон Райландз, шаҳри Манчестери Англия) ва «Ҳафт пайкар»-и Низомии Ганҷавӣ (Музейи санъати Нию-Ёрк).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Хелртва

**Хелртва** (ხელრთვა) - муҳри хати гурҷӣ ё имзои подшоҳони Гурҷистон, лашкари сарвар ва подшоҳон.

Гурӯҳ:Хат
Абумансур Азҳарӣ

** Абумансур Азҳарӣ Муҳаммад**  ибни Нӯҳи Ҳиравӣ (895, Ҳирот – 980) — адиб ва забоншиноси эронинажоди арабзабон. Ба забони арабӣ эҷод кардааст. Аввал дар зодгоҳаш, сипас дар Бағдод таҳсил кардааст. Мувофиқи маълумоти Ёқути Ҳамавӣ («Мӯъҷам-ул-удабо») Азҳарӣ соҳиби 70 асари илмию адабӣ, аз қабили «ал-Адавот» («Асбобу олот»), «ат-Таҳзиб фи-л-луға» («Грамматика»), «Маони шавоҳиди ғариб-ал-ҳадиси» («Маъниҳои калимаҳои номаълум дар ҳадис»), «Тафсир ислоҳ-ал-мантиқ» («Тафсири мантиқ»), «Тафсир шеър Абитаммом» («Шарҳи девони Абутаммом») ва ғайра будааст. 
## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Алиилоҳиён

**Алиилоҳиён** — Алиоллоҳиён, аҳли ҳақ, як фирқаи ғулоти шиъа, ки пайравонаш нахустин имоми шиъа ва халифаи чаҳорум Али ибни Абитолибро мисли Худо мепарастиданд. Дар садаи XV дар Эрон ва дигар давлатҳои ҳамҷавори он дар байни озарбойҷониҳо, туркҳо, форсҳо ва курдҳо пайдо шуд. Алиилоҳиён аз чанд фирқаи хурд иборат буда, дар маҳалҳои гуногун номҳои мухталиф доштанд. Бино ба маълумоти муҳаққиқони асрҳои миёна алиилоҳиён як фирқаи сиёсӣ буд ва бештар дар Эрон, Ироқ ва Афғонистону Туркия интишор ёфта, ҳамчун афкори озодандешона байни деҳқонон ва ҳунармандону дӯкондорон амал мекард. Пайравонаш бештар мазҳаби худро шиъаи имомӣ мегуфтанд. Алӣ дар назари алиилоҳиён кушояндаи «ваҳйи илоҳӣ» буда, ҳамаи дигар пайғамбарон (Мусо, Исо, Муҳаммад) онро ба воситаи Алӣ дарёфтаанд. Алиилоҳиён сайри такомулии рӯҳ (аз ҷамоду набототу ҳайвон то малакут)-ро мепазиранд ва аввалин таҷаллии томро дар Алӣ мебинанд. Суханоне, ки аз бузургони мазҳаби ин фирқа боқӣ мондаанд, гуфтор (панду андарз) ва калом мебошанд. Дар ибодати алиилоҳиён таъсири масеҳият, буддоия ва равияю ҷараёнҳои гуногуни Шарқ ҷой дорад. Ҷашни «Худовандгор» («Ховандгор») баъди се шабу рӯз рӯза гирифтан ҳар сол як маротиба ҷашн гирифта мешавад. Талоқ дар назди онҳо муҷоз нест. Баъзе муҳаққиқони Ғарб алиилоҳиёнро бо нусайрия як медонанд, ки нодуруст аст. Ҳар ду фирқа ҳам Алиро ба дараҷаи худоӣ мепарастанд, вале бисёр нуқтаҳои таълимоти ин фирқаҳо аз ҳамдигар фарқ мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Равияҳои исломӣ
Алифбои бурида

**Алифбои бурида** — алифбои ҳаракаткунанда, асбоби аёнӣ барои таълими савод дар синфи як. Барои он алифбои бурида меноманд, ки ҳарфҳоро бурида, дар кисаи ҳарфҳо (ҳарфмонакҳо) ҷо ба ҷо мегузоранд. Талаба аз рӯйи супориши муаллим ҳарфҳои даркориро гирифта, калима тартиб медиҳад. Барои он ҳаракаткунанда меноманд, ки онҳоро аз як ҷо гирифта ба ҷойи дигар мегузоранд. Яъне, аввал як калимаро тартиб дода, пас аз он ҳарфҳоро аз нав гирифта калимаи дигар тартиб медиҳанд. Алифбои бурида аз маҷмӯи хоначаҳои чоргӯша иборат аст, ки дар ҳар яки он як ҳарф чоп карда шудааст. Ҳар ҳарф якчанд нусха дошта, аз онҳо дар давраи алифбоомӯзӣ истифода мебаранд. Аксарияти муаллимони синфҳои ибтидоӣ дар нимсолаи дуюми таҳсил низ аз алифбои бурида истифода мекунанд. Алифбои бурида дар мавриди навишти ҳарфҳо, таҳлили таркиби калима, сохтану тағйир додани калима, ҳангоми тайёрӣ ба навиштан истифода мешавад. Алифбои бурида аз рӯйи ҳаҷми ҳарфҳо ду хел мешавад: 1) ҳарфҳои ҳаҷман калон барои мустақилона кор кардани муаллим бо тамоми синф; 2) ҳарфҳои ҳаҷман хурд, ки барои мустақилона кор кардани хонандагон пешбинӣ шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Педагогика
Гурӯҳ:Алифбоҳо
Аллилхлорид

**Аллилхлорид** — хлориди аллил, СН2 = СН – СН2 С1, як навъ пайвасти органикист. Моеи беранг, бӯи тез дорад; ҳарорати ҷӯшишаш 45°С, зичиаш 938 кг/м3 (дар 20°С), массаи мол. 76,53. Дар об бад, дар ҳалкунандаҳои органикӣ хуб ҳал мешавад. Аллилхлоридро аз спирти аллил бо таъсири РСl ҳосил кардан мумкин аст: СН2 = СН – СН2ОН + РСl5 →  → СН2 = СН – СН2С1 + РОСl3 + HC1 Аллилхлоридро дар саноат бо роҳи хлоронидани пропилен дар ҳарорати баланд (500°С) ҳосил мекунанд. Аллилхлорид дар истеҳсоли эпихлоргидрин, глитсерин, дору, инсектисидҳо, эфирҳои аллилӣ, спирти аллилӣ, баъзе хелҳои пластмасса, ширеш ва нармкунандаҳо, аллиламин, сиклопропан, аллилсахароза истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Кимиё
Идҳои исломӣ

**Идҳои исломӣ** — идҳои динӣ, ки мусулмон дар саросари ҷаҳон ҷашн мегиранд.

## Идайн
 дар тарҷума аз забони арабӣ маънои «идҳо», «ду ид».

### Иди Рамазон
Иди Рамазон (Иди Фитр) — пас аз анҷоми моҳи шарифи Рамазон ҷашн гирифта мешавад.

### Иди Қурбон
Иди Қурбон (Иди Азҳо) — дар рӯзи даҳуми моҳи Зулҳиҷҷа ҷашн гирифта мешавад.

## Рӯзҳо ва шабҳои таърихӣ
* 7 Муҳаррам — поход на Хайбар.
* 27 Сафар — ночь переселения пророка Мухаммеда из Мекки в Медину (хиджра).
* 7 Раҷаб — Хиджра в Эфиопию.
* 1 Рамазон — начало поста в священный месяц Рамадан.
* 17 Рамазон — битва при Бадре.
* 21 Рамазон — капитуляция Мекки.
* 9 Шаввол — битва при Ухуде.
* 10 Шаввол — битва при Хунайне.
* Шаввол — битва у рва.
* 6 Зулқаъда — договор при Худайбии.

## Эзоҳ
Муваҳҳидун

**Муваҳҳидун** () — сулола ва давлати феодалӣ (1121/ 1122—1269).

## Таърих
Дар натиҷаи рақобати динию амалиёти сиёсии қабилаҳои барбари Африқои Шимолӣ ба муқобили Муробитун ба вуҷуд омадааст. Асосгузор ва пешвои ҳаракат Ибни Тумарт, худои ягонаро мепарастид. Тақрибан солҳои 1221 — 22 Муваҳҳидун бар зидди Муробитун қиём карданд. Ибни Тумарт худро маҳдӣ эълон намуд. Баъди марги Ибни Тумарт (1128) ҳамкори наздиктарини вай Абдулмӯъмин халифаи Муваҳҳидун шуд. Таҳти роҳбарии ӯ Муваҳҳидун соли 1146 Марокашро забт намуда, Муробитунро торумор кард ва дар тамоми Африқои Шимолӣ ва Испониёи Ҷанубӣ давлати бузурги худро ташкил дод. Дар садаи XIII ҳокимияти Муваҳҳидун таназзул ёфт. Соли 1269 амирони сулолаи Мариниюн пурқувват гардида, Марокашро ишғол намуданд ва сулолаи Муваҳҳидунро барҳам доданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сулолаҳои мусалмон
Бозии тоҷу тахт (фасли 7)

**Фасли ҳафтуми** маҷмӯъаи телевизиюнии **«[[Бозии тоҷу тахт]]»** дар 21 апрели 2016, танҳо се рӯз пас аз оғози намоиши фасли шашум тавассути шабакаи HBO супориш дода шуд. Оғози пахши фасли ҳафтуми ин маҷмӯъа рӯзи 16 июли 2017 буд.

Фасли ҳафтум, бархилофи шаш фасли қаблӣ, ки шомили 10 қисмат буданд, фақат 7 қисмат дорад. Ҳамчунин ду қисмати охири ин фасл тӯлонитарин эпизодҳои сериёл маҳсуб мешаванд.

## Достон
Достони ин фасл аз маҷмӯъа, иқтибосе аст аз романи «Бодҳои зимистон», шашумин ҷилд аз маҷмӯъаи китобҳои «Таронаи яху оташ», ки тавассути Ҷорҷ Р. Р. Мартин навишта шудааст.

## Қисматҳо

## Дар нақшҳо

### Ҳайати асосӣ
Аз бозигарони ин фасл аз маҷмӯъа метавон ба Питери Динклейҷ, Николай Костер-Валдау, Лена Ҳидӣ, Эмилия Кларк, Кит Харингтон ишора кард.

## Эзоҳ

Фасли 7
Имонқул Бӯриев

**Имонқул Бозорович Бӯриев** (Тав. 26.03.1968, шаҳри Душанбе) — олим, доктори илмҳои ҳуқуқ (2009), профессор. 
## Зиндагинома
Имонқул Бӯриев соли 1993 Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣро ба итмом расонда, дар муассисаҳои таълимии ҷумҳурӣ кор кардааст. Аз соли 2004 муаллим ва дотсенти фанҳои ҷамъиятии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ва ҳамзамон корманди илмии Пажӯҳишгоҳи фалсафа, ҳуқуқ ва сотсиологияи АИ Тоҷикистон мебошад.
Перомуни ташаккул ва рушди институтҳои давлатдорӣ дар ҳудуди Тоҷикистони кунунӣ аз асрҳои ҳашт то бист, институтҳои судӣ дар Тоҷикистони пеш аз даврони шӯравӣ, масъалаҳои умумии назарияи ҳуқуқ ва давлат, таърихи таълимоти сиёсию ҳуқуқӣ ва ғайра зиёда аз ҳафтод кори илмӣ аз даст баровардааст.
## Осор
* Действие мусульманского права на территории дореволюционного Таджикистана (VIII- начало ХХ вв.). – Д., 1999;  
* История политических и правовых учений. Курс лекции. – Д., 2002;  
* Проблемы общей теории права и государства. – Д., 2003;  
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. – Д., 2004 (ҳаммуаллиф) (нашри дуюм, Д., 2009);  
* История правовых учений. Некоторые проблемы правового статуса должностных лиц и правовых институтов дореволюционного Таджикистана. – Д., 2005;    
* Тафсири Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. – Д., 2006 (ҳаммуаллиф);  
* История государства и права Таджикистана. – Д., 2007;    
* Становление и развитие институтов государственности на территории Таджикистана (досоветский период): Дисс. доктора юрид. наук. – М., 2009;   
* Судебные институты государственности досоветского Таджикистана. – Д., 2010;  
* Таърихи давлат ва ҳуқуқи Тоҷикистон. Китоби дарсӣ. Қисми I. – Д., 2013; Қисми II. – Д., 2014. 
## Ҳамчунин нигаред
* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
## Эзоҳ


Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносон аз рӯи алифбо
Айвон (меъморӣ)

**Айвон** — 1)  дар санъати меъмории қадим толори ташрифотӣ ва меҳмонпазироӣ; 2) ҷузъи меъмории биноҳои муҳташам ва истиқоматӣ, вобаста ба иқлим ва шароити зиндагии мардуми Шарқ
 
Аксар дар пештоқи бино сохта шуда, ҳамчун нишастгоҳи барҳавои тобистона истифода мегардид. Баъзан дар биноҳои маъмурию ҷамъиятӣ низ чун қисми ороиши ансамбли меъморӣ сохта мешуд. Нахустин масҷиди Қубо, ки дар наздикии Мадина (ибтидои садаи VII) дар замони Муҳаммад паёмбар(с) бунёд шудааст, бинои чоркунҷаи Айвондор буд. Минбаъд дар масҷиду мадрасаҳо Айвонҳои мунаққашу музайяни барҳавои гуногуншакл ҷузъи умдаи санъати меъморӣ гардиданд. 
Айвони мадрасаҳои 
* Кӯкалтош (асри 16, Тошканд), 
* Говкушон (асри 16, Бухоро), 
* Абдулазизхон (асри 17, Бухоро), 
* Мадрасаи Кӯҳна (асри 18 ва аввали садаи XIX, Ҳисор), 
* Миролим Додхоҳ (асри 18, Панҷакент), 
* Мадрасаи Нав (асри 19, Ҳисор)
 
ва масҷидҳои 
* Абдуллоҳхон (асри 16, Исфара),  
* Мавлоно Яъқуби Чархӣ (асри 16, ноҳияи Рӯдакӣ),  
* Бибихоним (1399 – 1404, Самарқанд),  
* Болоҳавз (асрҳои 17 – 20, Бухоро),  
* Навгилем (асри 16, Исфара),  
* Шоҳи Хомӯш (асри 16, Кӯлоб),  
* Халифа Худойдод (асри 16, Бухоро)

ва ғайра аз намунаҳои беҳтарину ҷолибтаринанд. Айвон дар меъмории биноҳои маъмурӣ ва масҷиду мадрасаҳои Исфаҳон, Самарқанд, Бухоро, Шероз, Ҳирот, Балх, Боку ва ғайра маъмул буд. Айвон намудҳои гуногун дорад, ки меъмор вобаста ба банду басти бино онро танзим мекард, вале аксар як ё ду ва баъзан се тарафаш кушода мешавад ва болояш пӯшида аст. Одатан сақфу сутунҳо ва бошаи Айвон мунаққашу кандакорист. Сақфи Айвон аксар муқарнасӣ мешавад. Дар меъмории халқӣ, ки аз хонаҳои истиқоматӣ иборат аст, Айвон ҷузъи ҳатмии ансамбли меъморӣ ба ҳисоб меравад. Онро дар баъзе ноҳияҳои кӯҳистон долон ва мардуми Бадахшон даҳлез, пешвоз, яъне пешкушода, низ мегӯянд. Вобаста ба иқлиму тарзи зиндагӣ меъморони муосир дар сохтмони хонаҳои истиқоматии бисёрқабата аз ҷузъиёти Айвонҳои маъмулӣ истифода намуда, шакли онро тағйир додаанд ва мутобиқи ансамбли умумии биноҳои микрорайонҳо сохтаанд; 3) дар меъмории мардуми Эрон намоҳои умқии пайконии пештоқҳо (биноҳои муҳташам)-ро низ Айвон мегӯянд.

## Адабиёт
* Андреев М. С.  Таджики долины Хуф. - Сталинабад, 1958; 
* Вейнмарн Б. В.  Исткусство Средней Азии. - М.–Л., 1970.
*

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Ашраф Ғанӣ

**Ашраф Ғанӣ** ( *Aşraf Ğanī*,  *Aşraf Ğanī* (то ноябри соли 2015 **Ашраф Ғанӣ Аҳмадзай**) тав. 12 феврали соли 1949, Лӯгар, Афғонистон) — ходими сиёсии Афғонистон, президенти кунунии Афғонистон аз 29 сентябри соли 2014.

## Зиндагинома
Соли 1949 дар Вилояти Лӯгар ҷануби Кобул дар оила пуштуни қабилаи аҳмадзай ба дунё омадааст.

## Оила
Ашраф Ғанӣ Ахмадзай оиладор, ҳамсари ӯ Рӯло зодаи Лубнон аст. Ӯ падари ду фарзанд — духтар Мириам ва писар Ториқ мебошад.

## Ҷоизаҳо
* Профессори фахрии Донишкадаи давлатии иқтисод ва идораи Туркманистон.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Президенти Афғонистон
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Президентҳои Афғонистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Афғонистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Сарварони асри XXI
Исомиддин Салоҳиддинов

**Исомиддин Салоҳиддинов** (10 январи 1947, деҳаи Панҷруд, Панҷакент — 5 ноябри 2014, Душанбе) — ходими давлатӣ, Мушовири калони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (1998—2008).

## Зиндагинома
Исомиддин Салоҳиддинов 10 январи соли 1947 дар деҳаи Панҷруди шаҳри Панҷакент таваллуд шудааст. Соли 1968 Институти давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко бо баҳо аъло хатм намудааст.

Исомиддин Салоҳиддинов бар асари беморӣ 5 ноябр дар шаҳри Душанбе вафот кард.

## Фаъолияти корӣ
Солҳои 1964—1968 Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко; Солҳои 1968—1969 Ассистенти кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко;

Солҳои 1969—1979 Афсари қатории қисми ҳарбии 74960, армияи Шӯравӣ; Солҳои 1970—1971 Коромӯзи кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко; Солҳои 1971—1974 Омӯзгори кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко; Солҳои 1974—1975 Котиби озоди Кумитаи комсомолии Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко; Солҳои 1976—1979 Апиранти кафедраи фалсафаи Академияи илмҳои ИҶШС; Солҳом 1980—1983 Корманди хурди Шуъбаи коммунизми илмии Академияи илмҳои Тоҷикистон; Солҳои 1983—1986 Директори Университети марксизм-ленинизми Кумитаи шаҳрии шаҳри Душанбеи ҳизби Коммунисти Тоҷикистон; Солҳои 1986—1988 Мудири Шуъбаи ташвиқотӣ ва тарғиботии ҳизби коммунистии ноҳияи Октбяри шаҳри Душанбе; Солҳои 1988—1989 Мудири Сектори илм ва маориф; Солҳои 1989—1991 Мудири Шуъбаи идеологияи Кумитаи ҳизбии ҳизби коммунисти Тоҷикистон; Солҳои 1991—1992 Раиси Кумитаи ташкилии кумитаи партиявии шаҳри Душанбе; Солҳои 1992—1996 Котиби якуми ҳизби коммунистии шаҳри Душанбе; Солҳои 1996—1998 Раиси шаҳри Панҷакент;

Солҳои 1998—2008 Мушовири калони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; Солҳои 2008—2014 Раиси Кумитаи иҷроияи Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон Пайванд.

## Эзоҳ
Ато Муҳаммади Нур

**Ато Муҳаммади Нур** (; маъруф ба ***Устод Ато***, тав. 8 январи 1964, Мазори Шариф, вилояти Балх, Афғонистон) — волии вилояти шимолии Балх. Аз қавми тоҷик.

## Зиндагинома
Атто Муҳаммади Нур 8 январи соли 1964 дар шаҳри Мазори Шариф ба дунё омада, ҳамон ҷо мактаби ибтидоӣ ва миёнаи «Бохтар»-ро дар соли 1983 ба поён расондааст.
Ҳанӯз дар солҳои 80 ба ҳаракатҳои ҷиҳодӣ пайваст ва яке аз фармондеҳони аршад дар байни тарафдорони Аҳмадшоҳи Масъуд буд. Устод Атто аз соли 2002 то 2017 волии Балх буд. Атто Муҳаммади Нур соли 2012 дар Донишгоҳи тиҷорати Тоҷикистон дар мавзӯи «Танзими ҳуқуқии иттилооти тиҷоратӣ» рисолаи номзадиашро ҳимоя карда, ҳоло ба таҳияи рисолаи докториаш машғул аст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* 
* 
* Ustad Atta Mohammad Noor visits elementary school in Seattle

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Афғонистон
Сӣ Ҷинпинг

**Сӣ Ҷинпинг** (習近平, сод. 习近平, пинйин: *Xí Jìnpíng*, палл.: *Си Цзиньпин*; тав. дар Пекин дар моҳи июни соли соли 1953, аслан аз шаҳристони Фупин, вилояит Шэнси) — ходими давлатӣ ва сиёсии Чин, Котиби Кулли КМ Ҳизби коммунистии Хитой аз 15 ноябри соли 2012, Раиси Ҷумҳурии Халқии Чин аз 14 марти соли 2013, раиси Шӯрои марказии низомӣ (ҲКЧ - аз 15.11.2012, ҶХЧ - аз 14.03.2013).

## Зиндагинома
Сӣ Ҷинпин соли 1953 дар Пекин, аслан аз шаҳристони Фупин, вилояти Шэнси ба дунё омадааст. Миллаташ — ҳон.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Биография Си Цзиньпина на сайте Центрального народного правительства КНР  
* Видеорепортаж о посещении Си Цзиньпином Владивостока
* Политический портрет Си Цзиньпина на сайте ИТАР-ТАСС
* Краткая биография Си Цзиньпина на сайте Великая Эпоха
* Летопись олимпийского восхождения 7-го председателя КНР Си Цзиньпина
Абдуррашид Дӯстум

**Абдуррашид Дӯстум** (, ; ) — сиёсатмадор ва ҷангсолори узбактабори Афғонистон. Муовини раисиҷумҳури Афғонистон (2014—2020). Ӯ раҳбар ва муассиси Ҳизби ҷунбиши миллии исломии Афғонистон аст, ки дараҷаи моршолро дар Урдуи миллии Афғонистон дорад.

## Зиндагинома
Абдуррашид Дӯстум соли 1954 дар деҳаи Хоҷадукӯҳ шаҳристони Шибирғони вилояти Ҷӯзҷон дар оилаи деҳқони фақир ба дунё омадааст. Падараш узбак, модараш туркман.

## Далелҳои ҷолиб
Номи «Дӯстум» дар забони тоҷикӣ ҳамон «Дӯстам» ё «Дӯсти ман» мебошад

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Афғонистон
Муҳаммад Болтаев

**Муҳаммад Болтаев** (*Болтаев Муҳаммад Назарович*; 16 октябри 1928, Бухоро — 2011, ҳамон ҷо) — файласуф, доктори илмҳои фалсафа (1966), профессор (1969). Ходими хидматнишондодаи илми Узбакистон (1978).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти педагогии шаҳри Бухоро (1950). Муддате дар Омӯзишгоҳи педагогии Бухоро ва Кумитаи комсомоли вилояти Бухоро фаъолият доштааст. Аспирант (1951-191154), муаллими калон (1954-68), мудири кафедраи фалсафа ва мантиқи ДДТ (1968—1974). Аз соли 1974 фаъолият дар макотиби олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Аввал профессори Институти такмили ихтисоси муаллимони шаҳри Тошканд, баъд Ректори Институти педагогии Қаршӣ (1977-86) ва аз соли 1986 то охири умр мудири кафедраи Донишгоҳи давлатии Бухоро буд.

## Пажӯҳишҳо
Б. ба таҳқиқи масъалаҳои фалсафӣ ва мантиқии мутафаккирони асрҳои миёнаи Шарқ, хусусан Ибни Сино ва мактаби фалсафии машшоъ машғул буд. Доир ба масъалаҳои назарияи маърифати Ибни Сино ва шогирдону пайравони ӯ таҳқиқоти бисёре анҷом додааст. Нисбат ба фаъолияти баъзе намояндагони тасаввуф ва афкори маънавию ахлоқии мутафаккирони Шарқи асрҳои миёна низ таҳқиқоти арзишманд дорад..

## Осор
* Материя ва шуур. Сталинобод, 1958;
* Назарияи дониш. Сталинобод, 1960;
* Некоторые вопросы гнесеологии и логики в произведениях Ибн Сины и его школы. Д., 1965;
* Ибни Сино. Д., 1972;
* Абу Али ибн Сина — великий мыслитель, учёный, энциклопедист средневекового Востока. Ташкент, 1980;
* Ибн Сина — выдающийся философ средневековья. М., 1983;
* Мораль сегодня: учимся, спорим, размышляем. — М., 1988.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Абдулмуъминхон

**Абдулмӯъмин ибни Абдуллоҳ ибни Искандар** (? – 1599) — охирин хон аз хонадони Шайбониён.

## Зиндагинома
Солҳои охири ҳукумати Абдуллоҳхон дар зиддияти тамом бо ягона писараш Абдулмӯъмин сипарӣ шуд. Абдулмӯъмин аз соли 1582 дар Балх ва Бадахшон аз номи падари худ Абдуллоҳхон ҳукмронӣ мекард. Абдулмӯъмин аз падари худ иддаои ҳукумати воқеӣ кард, аммо Абдуллоҳхон ба ҳеч ваҷҳ намехост мавқеи хешро аз даст диҳад. Фақат бо дахолати рӯҳонияти Бухоро зиддияти писару падар бартараф гардид ва Абдулмӯъмин ақиб нишаст. Қавмҳои бодиянишин, ки аз зиддияти падару писар огоҳӣ доштанд, вориди вилояти Тошканд шуда, дар дашти миёни Тошканд ва Самарқанд қарор гирифтанд. Абдуллоҳ, ки бо ҳадафи шикаст додани душман аз Бухоро ба ҷониби Самарқанд равон шуда буд, бар асари беморӣ фавтид (8 февр. 1598). Абдулмӯъмин соҳиби тахт шуда, аз рӯзҳои аввали салтанаташ рақибонашро бераҳмона аз миён бардошт. Ҳукуматаш дер накашид. Вай пас аз шаш моҳи салтанат, дар натиҷаи суиқасди ҷонибдорони падараш ҳангоми шикор, дар мавзеи миёни ӯротеппа ва Зомин ба қатл расид. Пас аз қатли Абдулмӯъмин ашрофи ҳокими шайбонӣ ва рӯҳонияти Мовароуннаҳр ба ду гурӯҳи ба ҳам зид ҷудо шуданд ва мубориза миёни онон барои ба сари қудрат овардани хони нав ба муддати зиёд тӯл кашид. Пас аз марги Абдулмӯъмин бисёре аз шаҳрҳо ва вилоёти Мовароуннаҳр аз қабили Ахсекат, Андиҷон, Тошканд, Фарғона ва ғайра зери тасарруфи қазоқҳо қарор гирифтанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Бартольд В. В., Сочинения, т. II. Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии, , 1964; 
* Хамза Камол, Политическая история Мавераннахра в XVI в.,  2007.

Гурӯҳ:Шайбониён
Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Бухоро
Абдулмӯъмини Самарқандӣ

**Абдулмӯъмини Самарқандӣ ибни Муҳаммадшариф** (қарни XIX) — хаттот ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Самарқанд. Абдулмӯъмини Самарқандӣ асарҳои бисёреро китобат карда, дар хушнависӣ машҳури замонаш гардидааст. Намунаи беҳтарини асари китобаткардаи ӯ девони «Хазоин-ул-маонӣ»-и Алишери Навоӣ (1840) мебошад, ки бо хати зебои настаълиқ рӯи коғази самарқандӣ хаттотӣ шудааст. Ин нусха ғайр аз хати зебову хоно лавҳаву нақшунигори аҷоиб низ дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулҳай (хаттот)

**Абдулҳа́й** (1360, Бағдод — 1420, Самарқанд) — мусаввир ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Устод Шамсуддини Самарқандӣ ӯро ба тарбият гирифта, тамоми нозукиҳои ин ҳунарро ёд додааст. Дере нагузашта Абдулҳай чун мусаввири дарбори Султон Увайси Ҷалоирӣ ном мебарорад ва шуҳраташ аз ҳудуди давлати Ҷалоирия, ки пойтахти он Бағдод буд, берун мебарояд. Соли 1393 Темур Ироқро истило мекунад ва Абдулҳайро дар қатори ғаниматҳо аз Бағдод ба Самарқанд оварда, сардори устохонаи сураткашии худ таъйин мекунад. Абдулҳай дар тасвири манзараҳо, қиёфаи одамон, сурати ҳайвонот, додани обуранг, истифодаи тазодҳо ва таносуби унсурҳои тасвир моҳир будааст.

## Осори боқимонда
Аз осори ӯ «Бат» («Мурғобӣ»), «Манзараи ҷанг», тасвири чанд манзараи ҳикоятҳои «Гулистон» то замони мо омада расидаанд. Дар асарҳои Абдулҳай тасвири ҳаракат ба мушоҳида мерасад. Таъсири эҷодиёти Абдулҳай дар инкишофи минбаъдаи санъати рассомии Хуросон, Мовароуннаҳр ва Эрон калон аст. Дар охири умр Абдулҳай бо таъсири доираҳои иртиҷоӣ аз рассомӣ даст кашида, аксари осори рассомии худро оташ зад. Абдулҳай хаттоти моҳир низ буда, хати насхро дар китобат ва сулсу риқоъро дар ороиш бештар ба кор мебурдааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Рассомони тоҷик
Абдулҳай Собирзода

**Абдулҳа́й Собирзода** (1869, деҳаи Чормағзак, Қаротегин – 1951, ҳамон ҷо) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Дар назди падараш савод бароварда, сипас таҳсилро дар яке аз мадрасаҳои Хӯқанд давом додааст. Баъд аз хатми мадраса ба зодгоҳаш баргашт ва ба деҳқонӣ машғул шуд. Ба шеъру шоирӣ дар айёми таҳсил майлу рағбат пайдо кард. Аз Абдулҳай девоне боқӣ мондааст, ки 170 ғазал, 16 мухаммас, як муноҷот, 74 рубоиро дар бар мегирад. Мавзӯъҳои ашъораш васфи ишқу муҳаббат, даъват ба ахлоқи ҳамида, танқиди зулму золимон ва ғайра мебошад. Абёти зерин аз ӯст:

: Ёди аҳли ҷоҳ бар дил ҷуз ғаму озор нест,
: Водареғо, мардумонро дидаи бедор нест…
: Банда Абдулҳай наяндешад зи макри золимон,
: Ҳар кӣ иззат ёфт аз халқ, назди золим хор нест.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳабибов А., Ганҷи парешон, Д., 1984.

## Пайвандҳо
* Шайх Абдулҳайи Қаротегинӣ
* Назруллохи Мухаммадюсуф Газели Абдулхайя Муджахарфи и их художественные особенности

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Абдулфаттоҳ (хаттот)

**Абдулфатто́ҳ ибни Мулло Абдулxалили Ҷӯйборӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX – ибтидои садаи XX).

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Дар навиштани чанд навъи хат, бахусус анвои хати настаълиқ машҳур будааст ва китоби бисёреро бо хати зебову хоно китобат намудааст. «Кимиё» ном китобе бо хати зебои ӯ рӯнавис шудааст, ки аз 303 варақ иборат буда, таҳти рақами 1561 дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Абдулҳаққи Деҳлавӣ

**Абдулҳа́қи Деҳлавӣ ибни Сайфуддини Деҳлавии БухороииТуркӣ** () — сӯфӣ, ,  ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Гузаштагони ӯ аз Бухоро ба Деҳлӣ рафтаанд. Абдулҳақи Деҳлавӣ суфимаслак буда, пайрави тариқати қодирия будааст. Вай соли 1587 ба ҳаҷ рафта пас аз бозгашт соли 1642 дар Деҳлӣ фавтид. Оромгоҳаш дар он ҷост.

## Таълифот
Абдулҳақи Деҳлавӣ аз зумраи донишмандон ва таҳиягарони пурмаҳсулест. Вай бештар аз 100 таълифот дар улуми мухталиф дорад. Муҳимтаринашон инҳоанд: «Ахбор-ал-ахёр» (зиндагинома ва маноқиби аҳли тасаввуф ва ин рисола таҳти унвони «Тазкираи мусаннифини Деҳлӣ» соли 1929 дар Ҳайдаробод ба чоп расид.); «Зикру-л-мулук» ё «Таърихи Ҳаққӣ» – таърихи сиёсӣ, иҷтимоӣ ва низомии темуриёни Ҳинд; «Ҷазбу-л-қулуб ила диёр-ил-маҳбуб» – рисола дар бахши таърих, география ва муҳити табиии шаҳри Макка; «Мадориҷ-ун-нубувва» – дар баёни таърихи Паёмбари ислом; дар асл ин асар тафсирест бар китоби «Суфар-ас-саъда ал-Фирӯзободӣ» ва дар Ҳиндустон чандин бор ба чоп расидааст; рисолаи «Аҳволи аиммаи исно ашъара» дар баёни таърихи аимма ва ислом буда, бар пояи китоби «Фаслу-л-хитоб» -и Муҳаммад Порсо навишта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдулхолиқи Ғиҷдувонӣ

**Абдулхолиқи Ғиҷдувонӣ ибни Абдулҷамил** () — ориф, сӯфӣ ва асосгузори тариқати хоҷагон, пири рӯҳонии Баҳоуддини Нақшбанд, яке аз шогирдони маъруфи Хоҷа Юсуфи Ҳамадонӣ.

## Осор
Осори бисёре боқӣ мондааст, ки мазмунҳои фалсафию ирфонӣ доранд. Муҳимтарини онҳо «Маноқиби Хоҷа Юсуфи Ҳамадонӣ», «Ибтидои ҷомеъ-ул-кулам», «Маслак-ул-орифин» мебошанд. «Ибтидои ҷомеъ-ул-кулам» панду насиҳатҳои муаллиф ба писархондаш Авлиёи Кабир мебошад, ки бо номи «Васиятнома» низ машҳур аст. Вай дар ин рисола асосан дар бораи шартҳо ва вазифаҳои солики роҳи ҳақиқат, ки иҷрои онҳо барои ҳар як суфии ин роҳро пешгирифта ҳатмӣ ва зарурӣ аст, сухан рондааст. Шарти аввал ва умдае, ки Хоҷа Абдулхолиқ дар назди солики роҳ мегузорад, порсоманишӣ ва мутадайин будани ӯ мебошад. Суфии ҳақиқӣ он аст, ки тамоми аркони шариатро риоя намуда, вазифаҳои тариқатро ба ҷо оварад ва ризқу рӯзиашро бо меҳнати ҳалоли худаш пайдо кунад. Солик бояд қадру қимати пири худро арҷ гузорад. Зеро муршид аст, ки равандаи роҳро барои расидан ба каъбаи мақсуд ҳидоят мекунад, пеш аз ҳама бояд кӯшиш кунад, ки нафси хешро аз молу ҷоҳталабӣ озод намояд:

: Гар дар талаби ҳукму сиёсат бошӣ,
: Кай соҳиби донишу киёсат бошӣ.
: Ҳаргиз натавон солики роҳат гуфтан,
: Гар з-он, ки талабгори риёсат бошӣ.

Абдулхолиқи Ғиҷдувонӣ агар аз як тараф ба сӯфиён меомӯхт, ки ба самоъ камтар машғул шаванд, аз тарафи дигар, вай самоъро тамоман инкор намекард:

: Инкор макун самоу мақбул мадор,
: Илло зи касе, ки зиндадил бошад ёр.
: Гар нафси ту мурда нест аз шуҳрату оз,
: Бо савту салот бошу дигар бигузор.

## Таълимоти ахлоқӣ
Мувофиқи таълимоти ахлоқии ӯ шахс танҳо дар сурати дурию иҷтиноб ҷустан аз хислату рафторҳои бад маҳбубу мақбули мардум шуда метавонад. ӯ пайравони худро ба саодатмандӣ, нисбат ба дигарон ғамхору меҳрубон будан даъват карда, интиқомҷӯиро намепазируфт. Ин нуқтаи таълимоти ӯро баъдтар пайравони тариқаи нақшбандия касб карда, шиори «маранҷу маранҷон»-ро ба миён оварданд. Дар таълимоти Абдулхолиқи Ғиҷдувонӣ боварӣ ба сарнавишту қисмат ҷойи хос дорад ва ба таълимоти ислом зич алоқаманд аст. Таълимоти Абдулхолиқи Ғиҷдувонӣ минбаъд дар ташаккули таълимоту таъсиси тариқаи нақшбандия таъсир расонд ва то ҳол аҳамияти худро гум накардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Орифон
Абдулҳайи Муҷахарфӣ

**Абдулҳа́йи Муҷахарфӣ** (*Шайх Абдулҳайи Домулло Муҳаммадсобири Абдулазим*; 1867, деҳаи Муҷахарф, Рашт — қатл 1931, маҳаллаи Сариосиё, Душанбе) — адиб, донишманд ва орифи тоҷик.

## Зиндагинома
Падари Абдулҳайи Муҷахарфӣ таҳсилкардаи яке аз мадрасаҳои Бухоро ва муфтии Муҷахарф буд. Абдулҳайи Муҷахарфӣ таҳсили ибтидоиро назди падар шурӯъ карда, минбаъд аз шайх Шаҳобуддини Ёзғандӣ (пири тариқат дар Тавилдара) сабақҳои мазҳабӣ гирифтааст. Абдулҳайи Муҷахарфӣ дар баробари огоҳии комили мазҳабӣ аз илмҳои роиҷи замонааш — адаб, сарфу наҳви форсию арабӣ, тасаввуфу ирфон, фалсафа ва амсоли инҳо ҳам баҳраманд гардидааст. Абдулҳайи Муҷахарфӣ асосан дар зодгоҳаш ба таълиму тадриси масоили мазҳабӣ машғулият дошта, ҳамзамон асарҳои арзишманде низ эҷод кардааст. Соли 1930 ӯро ба ҷурми таблиғоти мазҳабӣ ва душмани Ҳукумати Советӣ туҳмат карда, ҳабс мекунанд ва соли 1931 ҳукми қатлаш иҷро мегардад.

## Мероси адабию илмӣ
Аз Абдулҳайи Муҷахарфӣ мероси адабию илмии арзишманде боқӣ мондааст: «Муфиз-ул-анвор» (рисолаи таълимӣ-ирфонӣ иборат аз 5 боб), «Далел-ус-соликин» (асари манзуми ишқӣ-динӣ-ахлоқӣ иборат аз 3800 байт), «Муфид-ул-муъминин» (маснавии ахлоқӣ-динӣ иборат аз 4000 байт), «Девони ашъор» (иборат аз 968 ғазал, тарҷеот, маснавиҳои хурд, рубоиёт (102 адад), муноҷот, мухаммасҳо, наът, таърих, дубайтиҳо) ва «Канз-ул-мавоиз» (асари динӣ-ахлоқии мансури пораҳои манзумдошта, ки аз 35 боб иборат аст). Тамоми ин осори гаронбаҳо бо хати зебои настаълиқи муаллиф китобат шудаанд. Ба иттилои шоҳидон Абдулҳайи Муҷахарфӣ боз чанд асари дигар ҳам доштааст (аз ҷумла «Ойинаи шавқ», «Гулзори тақдир»), ки то ҳанӯз дастрас нагардидаанд. Дар осори Абдулҳайи Муҷахарфӣ ҳам мавзӯъҳои ирфонӣ-ахлоқӣ, ҳам матлабҳои соф динӣ-мазҳабӣ ва ҳам масоили иҷтимоӣ, тарбиявӣ ва дигар мавзӯъҳои дунявӣ матраҳ гардидаанд. Ҳатто дар масоили соф мазҳабӣ ҳам Абдулҳайи Муҷахарфӣ мутаассиб набуда, воқеъбин аст. Чунончи дар "Муфид-ул-анвор меорад: «…маро аҷаб аст, ки мардум қатъи манозил ва тайи мароҳил намуда ба ҳаҷ мераванд, ки то ба Каъба бирасем, зеро осори анбиё дар он ҷост! Чаро қатъи бодияи нафсу ҳаво намекунанд, ки ба дилҳои худ бирасанд?!» Маснавиҳои Абдулҳайи Муҷахарфӣ дар пайравии маснавиҳои Саноӣ, Аттор ва Ҷалолуддини Румӣ таълиф гардида, «Канз-ул-мавоиз»-и ӯ дар сабку услуби «Гулистон»-и Саъдӣ ва «Баҳористон»-и Ҷомӣ эҷод шудааст. Абдулҳайи Муҷахарфӣ рӯю риёро намеписандид ва чунин «зоҳидон»-ро мазаммат кардааст:

: Машоихҳои ин даврон тамомӣ раҳзани динанд,
: Ҳама афтода дар доми фиреботи шаётинанд.
: Барои сайди халқон густарида доми тазвире,
: Гирифтори ҳавои нафс, фориғ аз ғами динанд…

Абдулҳайи Муҷахарфӣ дар ҳавзаи адабии Бухорои Шарқӣ аз суханварони маъруф маҳсуб меёфт.

## Осор
* Абдулҳайи Муҷахарфӣ, Муфиз-ул-анвор ва девони ашъор. Тадвини АСРИ М. Хуросонӣ ва Б. Каримов, М., 2003.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Хуросонӣ А. М., Каримов Б., Абдулҳайи Муҷахарфӣ. Алманахи Боргоҳи сухан, кит. 1, М., 2003;
* Шоирони Мовароуннаҳр. Таҳияву тадвини А. М. Хуросонӣ, Д., 2006.

## Пайвандҳо
* 
* 

Гурӯҳ:Орифон
Нусратулло Абдулҳақов

**Нусратулло Абдулҳа́қов** (10 январи 1930, деҳаи Сияҳлояк, ноҳияи Ховалинг — 2004, Душанбе) — арбоби давлатӣ ва низомӣ, генерал-майори милитсия (1975).

## Зиндагинома
Омӯзишгоҳи омӯзгорӣ (1946) ва Институти давлатии педагогии Кӯлобро (1948) хатм карда, дар мактабҳои ноҳияи Балҷувон дарс додааст. Котиби якуми Комитети комсомолии ноҳияи Балҷувон (1950 — 52), мудири шуъбаи Комитети ҳизби коммунистии ҳамин ноҳия (1952 — 53), котиби Комитети ҳизби коммунистии ноҳияи Данғара ва котиби якуми Комитети ҳизби коммунистии ноҳияи Даштиҷум (1953 — 54) буд. Таҳсил дар Мактаби олии ҳизбии назди КМ КПСС (шаҳри Тошканд, 1956 — 60), раиси комиҷроияи ноҳияи Шаҳритуз (1961), котиби якуми Комитети ҳизби коммунистии шаҳри Кӯлоб (1961 — 65), котиби КМ Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон, муовини Раиси Шӯрои Вазирон ва раиси Комитети назорати ҳизбию давлатӣ (июл — декабри 1965), раиси Комитети назорати халқии ҷумҳурӣ (1965 — 72), Вазири корҳои дохилии Тоҷикистон (1972 — 80).

## Мукофоту ореднҳо
Бо орденҳои Байрақи сурхи меҳнат, «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Милитсияҳои тоҷик