open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ашӯр Ғафуров

thumb|Stamps of Tajikistan, 034-02
**Ашӯр Ғафуров** (тав.1876, Ӯротеппа — 1941, ҳамон ҷо) — кандакори тоҷик.

## Зиндагинома
Дар оилаи кандакори касбӣ Ғафурзода ба дунё омадааст. Ашӯр Ғафуров баробари кандакорию меъморӣ дар сохтани иморат низ маҳо­рати хуб дошт. Масҷиди Намозгоҳро дар Ӯротеппа таъмир намуда, аксари сутунҳои масҷидро кандакорӣ кардааст. Яке аз беҳтарин намунаҳои ҳунари Ашӯр Ғафуров дарвозаи кандакории Осорхонаи таърихии Тошканд мебошад. Ашӯр Ғафуров инчунин чаҳорчӯби оина, қуттии сигор, зарфҳои чӯбин, гаҳвора, миз ва амсоли инҳоро сохтаву кандакорӣ кардааст. На­му­наҳои ҳунари Ашӯр Ғафуров дар Порис (1937), Маскав (1941) ва Тошканд ба намоиш гузошта шудаанд. Як табақи бо усули нақши барҷаста кандакорикардаи Ашӯр Ғафуров дар Осорхонаи санъати халқҳои Шарқ (Маскав) маҳфуз аст, ки дар он намунаҳои осори санъати халқҳои Шарқ нигоҳ дошта мешаванд. Ашӯр Ғафуров шогирди бисёре тарбия намудааст. Ӯ солҳои 1924—1925 артели «Меҳнати сурх»-ро таъсис дода, то охири умр ба он сарварӣ намудааст. Дар артели мазкур даҳҳо кандакори машҳур тарбият гирифтаанд.

## Нигаред низ
* Кандакорӣ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1941
Гурӯҳ:Зодагони соли 1876
Ғозии Хуросонӣ

**Ғозии Хуросонӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бино ба маълумоти Мутрибӣ («Таз­ки­ра­ту-ш-шуаро), дар яке аз маҳалҳои Хуросон ба дунё ома­да, дар Ҳирот илм омӯхтааст. Аз дастмузди қас­собӣ таъмини маош мекардааст. Мутрибӣ ба маҳорати шоирии Ғозии Хуросонӣ баҳо дода, таъкид кардааст, ки «ӯ ашъори сан­ҷида ва писандида» дорад. Азбаски Ғозии Хуросонӣ намояндаи адабиёти доираҳои ҳунармандӣ ва табақаҳои поини ҷамъият буд, дар ашъори ӯ то андозае аҳвол ва орзую омо­ли ҳа­мин табақаи аҳолӣ инъикос ёфтааст. Ашъори парокандааш ба тавассути тазкираҳо боқӣ мондааст.

Ин ғазалу ру­боӣ намуна аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Бобонасиб

**Бобонасибуддин Ғозии Кашмирӣ** (, маъруф ба **Бобонасиб**, ; 1569, Кашмир — 1637, қа­са­баи Биҷбиҳараи Сринагари Кашмир) — донишманд,  ва и форсигӯи Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Яке аз шогирдони шоир ва адиби мутасаввиф Бобо Довуди Хокӣ. Му­во­фи­қи маълумоти «Таърихи Аъзамӣ»-и Хоҷа Аъзами Ди­да­ма­рӣ, аз шайхони машҳури диёри Кашмир ва пайрави тари­қа­ти суҳравардия будааст. Тарки дунёи моддӣ намуда, тамоми умр ба иршод, ҳидояти халқ ва тарвиҷи аҳкоми шариат машғул буд ва фақирону мискинонро даст­гирӣ мекард. Ба ҳамин сабаб ба нисбаи «Абулфуқаро» низ машҳур аст. Оромгоҳаш дар канори чапи рӯди Ҷҳелам, назди масҷиди ҷо­меъ воқеъ ва зиёратгоҳ аст. Аз осораш «Нурнома» дар шар­ҳи ҳоли шоиру орифи Кашмир Шайх Нуруддини Решӣ (тар­ҷума аз санскрит ба форсӣ, нусхаҳояш дар Музейи миллии Покистон ва китобхонаи Ганҷбахш маҳфуз аст), тазкираи «Дарвешнома» ё «Решинома» дар шарҳи ҳоли машоихи аср­ҳои 14−15, ки дар Кашмир зиндагонӣ карда, чун решӣ (ҳа­ким, ориф) маъруф буданд (нусхаҳояш маҳфуз дар Калкатта, дар Китобхонаи Маҷлиси осиёии Бангол ва Китобхонаи Дониш­гоҳи Панҷоби Лоҳур), то имрӯз боқӣ мондаанд.

Намунае аз ашъори Ғозӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ivanov W. Concise descriptive catalogue of the Persian Manu­scripts in the Curzon Collection of the Asiatic Society of Bengal.-Calcutta, 1924.
Ғозии Кашмирӣ

**Хоҷа Оқибат Маҳмуд Ғозии Кашмирӣ** (қарни XVIII) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар Кашмир ба дунё ома­да, зиндагияш асосан дар шаҳри Азимобод гузаштааст. Ба шеър­гӯӣ бо тахаллуси Нозим шурӯъ карда, сипас онро ба Ғозӣ иваз намуд. Тазкиранигор Биндробан Доси Хушгӯ («Сафинаи Хушгӯ») аз ӯ чун шоири хушсалиқа, шахси хушфикр, баландталош, моҳир дар фанни шеъру иншо ёд кардааст. Намунаҳои абёташ дар тазкираҳои гуногун, аз ҷумла, дар «Суҳуфи Иброҳим», «Гули раъно» оварда шудаанд. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Ғоибии Самарқандӣ

**Шоҳҳусайн Ғоибии Самарқандӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Илмҳои расмии замонро дар зодгоҳаш — Самарқанд омӯхтааст. Дар нодориву муҳтоҷӣ умр ба сар бурда, ба қавли Мутрибӣ («Таз­ки­рату-ш-шуаро»), то 60-солагиаш низ «ҳаргиз молики ду тангаи хонӣ набуда»-аст. Ғ. С. марди фозил буда, дар шеър табъи баланд ва зеҳни гиро доштааст. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Мирзо Аҳмади Ғофил

**Мирзо Аҳмади Ғофил** (; ? — 1878, Мазори Шариф) —  ва хаттоти форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодаи деҳаи Хоши вулусволии Ҷирми Бадахшони Афғонистон. Маълумоти ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифта, дар ҳудуди Бадахшон маш­ҳур гардид. Ғофил хаттоти забардаст низ буд ва хатти настаъ­лиқ­ро ба дараҷаи олӣ менавишт. Ӯ аз дабирони хоссаи Мир­бо­бохон − писари Мирнасруллоҳхон, ҳо­кими Бадахшон буд. Бо куняи Қозӣ Дабир маъруфу машҳур гардида, бо та­халлуси Ғофил шеър эҷод менамуд. Ашъораш фа­рогири на­зо­катҳои маънавӣ ва адабӣ буда, аксаран ба намояндагони адабиёти классик, хусусан ба Бедил пай­равӣ менамуд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо, ҷунгу баёзҳо сабт гардидаанд.

Намунае аз эҷодиёти Ғофил

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1878
Ҳамза Ғофили Систонӣ

**Малик Ҳамза Ғофил ибни Ҷалолуддини Систонӣ** (; ? — 1645) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш Сиис­тон илм омӯхта, ба камол расид. Барои такмили илму дониш ба Ҳинд рафт ва ба хидмати дарбори Аврангзеб ворид гардид. Ба ва­тан баргашта, ҳокимии Систонро ба уҳда гирифт. Ба шеъ­ру шоирӣ майлу рағбат дошт. Дар анвои гуногун латифу равон шеър мегуфт. Намунаҳои ашъораш дар таз­ки­ра­ҳо оварда шудаанд. Боз як ҷиҳати дигари фаъолияти Ҳамза Ғофили Систонӣ дар он аст, ки ӯ чун ҳукмрон ба аҳли илму адаб ғам­хор буд.

Абёти зер намунаҳо аз эҷодиёти ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1645
Ғофили Мозандаронӣ

**Ғофили Мозандаронӣ** (; қарни XVII) — , дабир ва хаттоти форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз зод­го­ҳаш — Мозандарон дар замони ҳукмронии Аврангзеби Оламгир (1658−1707) ба Ҳиндустон рафт. Ба сабаби дар ин­шо­пар­до­зӣ «ягонаи замона» будан дабири хоссаи Аврангзеби Оламгир гардид. Аврангзеб ба ӯ унвони «Рав­шан­рақам» дода буд. Соҳиби тазкираи «Миръоту-л-олам» (таълифаш 1667) Бахтовархон, ки бо ӯ робитаи дӯстӣ доштааст, аз Ғофили Мозандаронӣ ҳам­чун «ҷавони мустаид» ном бурдааст. Мувофиқи маълумоти Му­ҳам­мадафзали Сархуш дар тазкираи «Ка­ла­моту-ш-шу­аро» «дар хатти насху настаълиқ назир надошт ва дар хутути дигар мисли сулсу райҳону риқоъ ва ғайра бемисл буд». Аз эҷодиёташ абёти пароканда тавассути таз­кираҳои «Мир­ъо­ту-л-олам» (4 байт) ва «Каламоту-ш-шуа­ро» (16 байт) бо­қӣ мондааст.

Ин рубоиҳо аз ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Мирзо Муҳаммадмуроди Ғофилӣ

**Мирзо Муҳаммадмуроди Ғофилӣ** (; ? — 1910) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аслаш аз мардуми Дарвоз аст. Дар зод­го­ҳаш таълим гирифтааст. Тибқи иттилои муаррихон («Таъ­рихи адабиёти Афғонистон») дар шеъру шоирӣ мо­ҳир ва ҳам­чу­нин соҳибдевон будааст. Аз мазмуни ашъори шоир бар­меояд, ки дар тангдастӣ ҳаёт ба сар бурдааст. Як нусхаи девони нотамоми Ғофилӣ дар Ганҷинаи даст­на­вис­ҳои шар­қии ба номи А. Мирзоеви АИ Ҷумҳурии То­ҷи­кис­тон ни­гаҳ­дорӣ мешавад, ки аз 42 ғазал, 8 мухаммас ва як дос­тони «Қис­саи ҷанги духтари Қайсари Рум» иборат аст. Саб­ки баёни шоир сода ва ба адабиёти шифоҳии мардум наздик аст.

Абё­ти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:шоирони асри XIX
Гурӯҳ:шоирони асри XX
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1910
Тазарв

**Тазарв**, **мурғи тазарв**, **мурғи даштӣ**, **қирқовул** () — мурғи калонҷуссаи шикоршавандаест аp оилаи тазарвиҳо.

## Вижагиҳо
Вазнаш аз 850 то 1500 г. Наринаи тазарв аз модинааш калонтар, пару болаш суп-сурх, думдароз аст. Тазарви модина қахваранг буда, парҳои баданаш холҳои сиёҳ доранд. Тазарв соле як бор тулак мекунад.

Тазарв паррандаи муқимист ва асосан дар туғайзори соҳили дарҳои Вахш, Зарафшон ва ғайра вомехурад.

## Таснифот
Дар Тоҷикистон як навъи тазарв (Ph. colchicus) ҳаст ва он 3 навъ — зарафшонӣ (Рh. соl. Zегаfсhаnicush); аз Панҷакент то маҳалли регзори Саидуқлӣ), тоҷикистонӣ (Рh. соl. turcectanica; поёноби дарёҳои Панҷ, Вахш ва Кофарниҳон) ва сирдарёӣ (Рh. соl. turcectanicus; водии дарёи Сир) дорад. Зернамудҳои тазарв аз якдигар фақат бо ранги болупарашон (тазарвҳои нарина) фарқ мекунанд. Тазарв донахӯр ва эҳтиёткор буда, асосан сокини туғайзар аст. Баҳорон ба марғзор мебарояд.

Дар натиҷаи корам шудани заминҳои дарёбод ва нобуд гаштани тӯғайҳо саршумори тазарв ниҳоят кам шудааст. Аз ин рӯ, дар ҳудуди Тоҷикистон шикор кардани тазарв манъ аст. Дар мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон» тазарвхои (фазанария) барпо кардаанд, ки дар он олимон барои афзун намудану ба табиат сар додани тазарв таҷриба мегузаронанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Олами ҳайвоноти Тоҷикистон, Д., 1976.
Ғолиби Озарбойҷонӣ

**Асадуллоҳхони Рамазонхон Ғолиби Озарбойҷонӣ** (; 1834 — ? — и форсигӯи Озарбойҷон.

## Зиндагинома
Улуми му­тадовилаи давр, махсусан, шеъру адаби форсиро ба ху­бӣ аз худ карда буд. Дар дарбори ҳукмрони давраш хид­мат мекард. Баъдан, китобдори мадраса буд. Ғолиби Озарбойҷонӣ, асосан шоири ғазалсарост. Бештар ба сабк ва эҷо­диёти Ҷа­ло­луд­дини Балхӣ пайравӣ кардааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Зодагони соли 1834
Ғолиби Исфаҳонӣ

**Мирзо Муҳаммадҳусайн Ғолиби Исфаҳонӣ** (; қарни XVIII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз содоти Исфаҳон буд. Пас аз касби камол ба Ҳиндустон рафт. Наввоб Сарфарозхон — субадори Бангола ба ӯ мансаби девондорӣ дод. Дар замони ҳукмронии Фаррухсияр (1712—1719) ба Шоҳи­ҷаҳо­нобод кӯчид. Пас аз чаҳордаҳ соли иқомат дар Ҳинд, дар замони Нодиршоҳи Афшор (1735—1747) ба Эрон баргашт. Бо тазкиранигор Лутфалибеки Озар ҳамсуҳбату дӯст будааст. Намунаҳои ашъораш ба тавассути тазкираҳо боқӣ мондаанд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Мулло Муҳаммадиброҳими Ғубор

**Мулло Муҳаммадиброҳим Ғубори Балхӣ** (; ? — 1681, Бухоро) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш Балх мадрасаро хатм карда, сипас бо даъвати Абдулазизхони Аш­тар­хо­нӣ (ҳукмронӣ 1645—1674) ба Бухоро омадааст. Дар хид­ма­ти дарбор буд ва Абдулазизхон ба ӯ илтифот дошт. Си­пас ба Ҳиндустон сафар карда, бо шоирону донишмандони он ҷо мусоҳиб шудааст. Ба Бухоро барга­­­­ш­та, бо амри Абдулазизхон чанд муддат дар мадрасаҳои Са­мар­қанду Бухоро ба тадрис машғул шуд. Мувофиқи маълумоти таз­киранигор Малеҳои Самарқандӣ рисолаҳои ил­мӣ низ таъ­лиф намудааст. Намунаҳои шеъраш тавассути таз­ки­ра­ҳо ва баёзҳо то замони мо расидаанд. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1681
Ғубори Исфаҳонӣ

**Мирзо Абутуроб Ғубори Исфаҳонӣ** (; ? — 1730, Аҳмадобод) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагтнома
Ҳам­роҳи падараш Мирзо Муҳаммадалихон, ки аз «силсилаи мирзоёни дафтари Сафавия» буд, ба Ҳиндустон рафта, дар замони барҳаёт будани падараш ва баъд аз вафоти ӯ дар дарбори ҳукмронони он сомон хидмат мекард. Дар Акбаробод ва Аҳмадободи Гуҷарот зиндагиву эҷод кардааст. Дар тазкираҳо бо нисбаи Гуҷаротӣ низ ёд шудааст. Дар оғоз Fубор тахаллус мекард. Сипас тахаллусашро ба Туроб иваз намуд. Дар тазкираҳо, мас., «Хизонаи омира» суханвари «хуштабъ, дақиқулфикр, маъниёб», «Сарви Озод» чун «шоири хушзеҳн», «Сафинаи Хуш­гӯ» чун «шоири хушфикр, хушзабон, соҳибталош, бисёрдон» тавсиф шудааст. Вақте ки Ҷаъфар мутахаллис ба Ошиқ ном шоире дар ҳаҷваш қасида гуфт, ӯ дар ҷавоб ру­боии зерро сурудааст:

Абёти зер низ аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғубори Розӣ

**Мирзонабӣ Ғубори Розӣ** (; 1819—1853) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Таҳсили ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифтааст. Бо сабаби беморӣ аз биноӣ маҳрум гардид. Ба атторӣ (до­ру­созӣ) машғул буд. 

Намунае аз ашъори Ғубори Розӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зодагони соли 1819
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1853
Ғубории Ҳиравӣ

**Муҳаммадамин Ғубории Ҳиравӣ** (; қарни XVI) — , хаттот ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти манбаъҳои ада­бӣ аз шоирону донишмандони машҳури замон будааст. Дар иншо моҳир буд, аз илми ҳайъат огоҳии комил дошт. Аз эҷодиёташ намунаҳо дар тазкираҳо (мас., «Маҷ­маъу-л-хавос») сабт гардидаанд. Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Ғулом Покӣ

**Ғулом Покӣ** (; қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зод­гоҳаш Ҳирот ба камол расидааст. Аз табақаи ҳунар­ман­дони шаҳри Ҳирот (сартарош) буд. Ба шеъру шоирӣ майлу рағбати зиёд дошт ва дар маҳфилу маҷлиси шоирону доираи ҳунармандон ашъорашро ба шунавандагон пеш­ни­ҳод мекард. Девон тартиб дода будааст, вале он даст­рас нагардидааст. Намунаҳои ашъораш тавассути таз­ки­раҳо то имрӯз расидаанд.

Рубоии зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Ғуломалии Деҳлавӣ

**Шоҳабдуллоҳ Ғуломалии Деҳлавӣ** (; 1743, Батола, Панҷоб — 1826, Деҳлӣ) — донишманди дин, сӯфии нақшбандии му­ҷаддидӣ ва нависандаи форсизабони Ҳинд.

## Зидагинома
Соли 1759 ҳам­роҳи падараш Шоҳабдуллатиф, ки муриди Носируддин Қодирии Деҳлавӣ буд, ба Деҳлӣ рафт. Дар он ҷо назди Шоҳабдулазизи Деҳлавӣ илми ҳадисро омӯхт ва аз ӯ «Саҳеҳ»-и Бухориро фаро гирифт. Соли 1765 ба пири тариқат Мирзомазҳари Ҷониҷонон дасти иродат дод ва муд­дати зиёди умри худро дар мулозимати вай сипарӣ кард. Пас аз марги Ҷониҷонон (1781) дар Деҳлӣ ба ҷои ӯ бар мас­нади иршод нишаст. Ғуломалии Деҳлавӣ муриди бисёр дошт, ки на танҳо аз гӯшаву канори Ҳиндустон, балки аз аҳли Шом, Бағдод, Миср ва Чин ҳам буданд. Муҳимтарин халифагони Ғуломалии Деҳлавӣ: Шоҳабусаиди Муҷаддидӣ, Шоҳаҳмад Са­ид, Мав­лоно Холиди Курдӣ, Сайид Исмоили Маданӣ, Шоҳрауф Аҳмади Ромпурӣ (Раъфат). Ғуломалии Деҳлавӣ аз ҷониб­до­рони таълимо­ти Аҳмади Сарҳиндӣ, мухолифи ваҳдати ву­ҷуд ва ҳаво­дори ваҳдати шуҳуд буд.

«Мақомоти Мазҳарӣ» («Латоифи хамса») — дар аҳвол ва малфузоту мактуботи Ҷониҷонон, ки гузидае аз «Маъмулоти мазҳария»-и Наимуллоҳи Баҳрончӣ (фавт 1803) бо афзудаҳое буда, онро Муҳаммадиқболи Муҷаддидӣ ба урду баргардонидааст (Лоҳур, 1983); «Аҳволи бузургон» — дар зиндагиномаи гурӯҳе аз пирони тариқатҳои қо­ди­рия, суҳ­равардия, чиштия ва нақшбандия, зимнан нақш­бан­дияи муҷаддидия; «Аҷвибаи эътирозоти Деҳ­ла­вӣ» — дар посух ба эътирозҳои Шайх Абдулҳақ Муҳад­диси Деҳ­ла­вӣ ба Аҳмади Сарҳиндӣ, «Эзоҳу-т-тариқа» (1797) — дар шар­ҳи тариқати нақшбандияи муҷаддидия, истилоҳоти тасаввуф, тариқи байъат, авсофи пиру мурид ва ахлоқу аъмоли солик; «Рисола дар зикри мақомот ва маориф ва воридоти Шайх Аҳмад Форуқии Нақшбандӣ», «Рисолаи маш­ғу­лия», «Расоили сабъаи сайёра» аз осори ӯст. «Дурру-л-маориф» малфузоти Ғуломалии Деҳлавӣ ва «Макотиби шарифа» (маҷ­мӯаи 125 мактуби Ғуломалии Деҳлавӣ) гирдовардаи шогирдаш Раъфати Ромпурӣ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Хоҷа Ғуломфарид

**Хоҷа Ғуломфарид** (; ) — сӯфӣ ва и форсизабони Ҳиндус­тон, фарзанди Худобахш.

## Зиндагинома
Дар ҳаштсолагӣ аз падар ятим монда, таҳти сар­па­рас­тӣ ва тарбияи бародари калонаш хоҷа Ғулом­фах­руд­дин (1819—1871), ки суфӣ ва олими маъруф буд, ба воя расид. Хоҷа Ғулом­фа­рид бо роҳ­намоии бародараш ҳадис, тафсир, фиқҳ ва дигар илм­ҳо­ро омӯхта, аз ӯ касби тариқат кард. Баъди даргузашти бародараш ба ҷои ӯ ба маснади иршод нишаст. Амироне монанди Содиқ Муҳаммадхони чаҳо­рум — волии Бҳа­вал­пур, наввоб Қайсархони Магасӣ ва наввоб Абдулҳа­ким­хо­ни Тункӣ аз ҷумлаи муридонаш буданд. Оро­м­гоҳаш дар рус­тои Кутматҳани Панҷоб зиёрат­гоҳи мардум аст. Бештари ашъори Хоҷа Ғулом­фа­рид ба забони сарои­кӣ (забони бахше аз мардуми Панҷоб дар Мултон, Бҳа­вал­пур ва баъзе ма­нотиқи дигар) аст, вале ба форсӣ, ур­ду, ҳиндӣ ва синдӣ низ шеър гуфтааст. «Мақойису-л-ма­ҷо­лис» ё «Ишо­роти Фаридӣ» ва «Иршодоти Фаридӣ» (дар 5 ҷилд, ки малфузоти вай ва гир­довардаи мавлоно Рук­нуддини Пар­ҳорсунгӣ аст) аз ашъори форсии ӯ мебошанд. Рисолаи «Фавоиди Фаридия» дар сайру сулук ва ирфон буда, «Мано­қиби Фаридия» аз малфузоти ӯ иборат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғуломсарвари Лоҳурӣ

**Ғуломсарвари Лоҳурӣ** (; ) — до­нишманди дин, орифи суҳравардӣ, пизишк, ,  ва тазкиранависи форсигӯи Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Назди падараш, муфтӣ Ғуломмуҳаммад фарзанди Раҳимуллоҳи Қу­рай­шии Асадии Ҳошимӣ, ки аз пизишкони маъруфи Лоҳур буд ва аз дигар устодон улуми ҳадис, тафсир, фиқҳ, таърих, сарфу наҳв, маонӣ, ман­тиқ ва пизишкиро омӯхт. Чанде дар дастгоҳи девони Ло­ҳур хидмат кард, сипас аз мулозимат даст кашида, танҳо ба таъ­лифи асарҳо дар мавзӯъҳои гуногун машғул шуд. Маш­ҳур­тарин асари Ғуломсарвари Лоҳурӣ — тазкираи «Ха­зи­на­ту-л-асфиё» (ба фор­сӣ; солҳои таълифаш 1863-65) фарогири маълумот дар бораи шарҳи ҳоли мухтасари бузургони дин ва машои­хи суфия, баъзе силсилаҳои та­сав­ву­фӣ дар 7 боб (мах­зан) аст: 1) паёмбар (с) ва хулафои рошидин, дувоз­даҳ имом, пеш­воёни аҳли суннат ва ҷа­моат; 2) қо­дирия; 3) чиштия; 4) нақш­бандия; 5) суҳ­ра­вар­дия; 6) дигар силсилаҳои тасаввуфӣ; 7) ҳам­сарону духтарони паёмбар (с), суфизанон ва маҷ­зу­бон. Ҳам­чунин аз осори ӯст: «Ганҷинаи Сарварӣ» ё «Ганҷи таърих» (ба фор­сӣ; дар зикри паёмбар (с), хулафои рошидин, имомон, хулафои ума­вӣ ва аббосӣ, машоихи суфия, за­нони паёмбар (с), суфизанон, шоҳони Ҳинд, бархе аз сар­дорону шоирони маъруф); фарҳанги форсӣ-урдуи «Зуб­да­ту-л-луғот», маъруф ба «Лу­ғоти Сарварӣ»; «Ҷо­меъу-л-лу­ғот» (фар­ҳан­ги вожаҳои фор­сӣ, арабӣ, туркӣ ва маънои он­ҳо ба забони урду); «Гулдастаи каломот» (ба урду; дар ма­но­қиби шайх Абдулқодири Ге­ло­нӣ); асарҳои ахлоқӣ: «Ах­ло­қи Сарварӣ», маснавии «Гулшани Сар­варӣ» ва «Мах­зани ҳик­мат» (ҳар се ба урду), «Туҳфату-л-аброр» (баргардони манзуми «Панднома»-и Аттор" ба урду), «Иншои саф­дар» (маҷмӯи мактуботи фор­сӣ бо тарҷумаи урду, ки барои писаронаш Ғулом­ҳайдар ва Ғу­ломсафдар навиштааст). Табъи шоирӣ низ дошт; бо тахаллуси «Сарвар» шеър мегуфт, хусусан дар гуфтани моддаи таърих дасти тавоно дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғуломҳасан Шаҳиди Мултонӣ

**Ғуломҳасан Шаҳиди Мултонӣ** (; 1789, Мултон — 1849, ҳамон ҷо) — ориф ва и форсизабони Ҳиндустон, писари муншӣ Муҳаммадсолеҳ Ҷонмуҳаммад.

## Зиндагинома
Улуми му­тадовили замонро дар зодгоҳаш фаро гирифта, дар назму наср ба дараҷаи устодӣ расид; дар хушнависӣ ва пизиш­кӣ низ моҳир буд. Дар тасаввуф муриди Ҳофиз Муҳам­мад Ҷамолуддини Чиштӣ (фавт 1811) шуд. Дар ҷанги миё­ни англисҳо ва сикхҳо дар Мултон ба дасти як сарбози анг­лис кушта шуд. Ба забони форсӣ, инчунин ара­бӣ, урду, пан­ҷобӣ ва мултонӣ низ шеър мегуфт. «Ху­ло­сату-с-сулук» — дар тасаввуф, фарогири мавзӯъҳои та­риқи дарвешӣ, му­то­биқати зоҳир ва ботин, наваду ду сифати фақр, шоҳид, маротиби вуҷуд, меъроҷи солик, маротиби имкон, ҳақи­қа­ти муҳаммадӣ, меъроҷ, нуҳуф­тани роз, даҳ асли сулук, ишқ, зикри лоҳутӣ, поси анфос; «Ра­фи­қу-л-фуқаро» (таълифаш 1822) — панду андарзҳои суфиёна, хитоб ба писараш Рукнуддин; «Нуру-л-ҳудо» — панду андарзҳои суфиё­на ба писараш Ғуломёсин; маснавии ирфонии «Нури ҳи­доят» дар 1260 байт (1887 чоп шуд); «Гулзори маъно» — на­мунаҳои иншо ва но­ма­ниго­рӣ дар 4 боб; рисолаи «Мав­ҷи дарё», дар тавҳид; рисолаи «Баҳри маввоҷ», дар тавҳид (ба арабӣ); «Ҳусния», дар истилоҳоти суфия; «Калимоту-л-ин­соф» (ба арабӣ); «Анвори ҷамолия», дар 4 бахш; «Дево­ни Ҳасан» (як бор дар асри 13 ҳ. дар Покистон ба нашр ра­сид; шомили мас­на­ви­ҳои «Саропо» ва «Хаёли ҳақи­қат», ға­залиёт, марсия, рубоӣ, моддаи таърих ва ашъори ди­гар аст) аз осори ӯ мебошанд. Шеъри Ғуломҳасан Шаҳиди Мултонӣ содаву ра­вон бу­да, беш­тар дар сайру сулук ва ирфону тариқат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1849
Ғуломҳусайни Ҳушёрпурӣ

**Абумуҳаммад Ғуломҳусайн ибни Шарафуддини Ҳушёрпурӣ** (; қарни XIX) — донишман­ди динии ҳанафимазҳаб, орифи нақш­бан­дии муҷад­ди­дӣ ва нависандаи форсизабони Ҳиндус­тон.

## Таълифот
«Таҳ­қиқот зарурия ли-л-ҷумъа» — дар бораи шароити баргузории намози ҷумъа; «Рафиқу-с-со­ли­кин» — дар бораи зикр­ҳо ва муроқибаҳои нақшбан­диёни муҷаддидии мазҳарӣ (мансуб ба Мазҳари Деҳлавӣ, маъруф ба Ҷо­ни­ҷо­нон) аз осори ӯянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Rizvi Athar Abbas. A history of Sufism in India. Volume 2. New Dehli, 1992;
* Hadi Nabi. Dictionary of Indo-Persian Literature. New Dehli, 1995.
Бурҳон Ғурурии Кошонӣ

**Бурҳон Ғурурии Кошонӣ** (; қарни XVI — қарни XVII) — и фор­сизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз со­доти Кошон буд. Дар ҷавонӣ аз зодгоҳаш — Кошон ба Форс, аз он ҷо ба ш. Доробгирд рафт ва дар дарбори ҳукм­ро­ни ин шаҳр Муҳаммадқулихон буд. Муддате дар Ҳай­да­рободи Дакан ва сипас то охири умр дар Синд зин­дагӣ кард. Ба мулозимати Абдурраҳими Хонихонон расида, дар мадҳи ӯ қасидаҳо навиштааст. Доруғаи зарробхонаи Тата шуд ва дар замони Шоҳиҷаҳон (1627−1656) аз олам дар­гузашт. Авҳадӣ бо Ғурурии Кошонӣ дар Эрон ва Ҳин­дус­тон му­лоқот ва дар асараш «Арафоту-л-ошиқин» аз истеъдоди шоирии ӯ ёд намудааст. Аз осораш маснавии «Со­­қи­нома» (176 байт), ки дар он тараннуми шодию хурсан­ди­ҳои зиндагӣ ва табиати дилрабои Ҳиндустон тасвир ёфтаанд, ба тавассути тазкираи «Майхона» то замони мо расидааст. Абё­ти парокандааш дар манбаъҳои адабии «Ма­осири Ра­ҳи­мӣ», «Арафоту-л-ошиқин», «Ништари ишқ», «Оташкада», «Риёзу-л-орифин», «Шоми ғарибон» ва дигар манобеи адабӣ-таърихӣ сабт аст. Ғурурии Кошонӣ пайрави сабки ҳиндӣ буд ва дар шеър табъи баланду зеҳни мус­та­қим дошт. Соҳиб­де­вон буд. Девонашро Абдулбоқии Наҳо­ван­дӣ, муал­лифи тазкираи «Маосири Раҳимӣ» мутолиа намуда, баҳои баланд додааст. Мутаассифона, девонаш то замони мо нара­сидааст. Ашъораш бештар мазмунҳои ирфонӣ ва ҳасби­ҳолӣ доранд.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғусли таъмид

**Ғусли таъмид** () — оини поксозӣ дар масеҳият ва сикхия, ки маншаи он ойини таҳорати яҳудӣ мебошад.

Ба во­ситаи ғусли таъмид одам узви калисо гашта, имкон пайдо мекунад, ки дар тамоми маросими дигари он ҳузур дошта бошад. Ғусли таъмид бо роҳи ғӯтавар шудан ё ғӯтавар кардани одам дар об (вобаста ба равия – як бор ё се бор) ё пошидани об ба шахси таъмидшаванда, бо хондани дуоҳои муқар­рар­шуда аз ҷониби рӯҳонӣ сурат мегирад. Маросими ғута­вар шудан дар об қариб барои тамоми халқҳои қадим – кал­дониён, финиқиҳо, мисриён, форсҳо, қисман юнони­ҳо­ву ру­миҳо аз ҷиҳати покии ҷисмонӣ ва маънавӣ низ аҳам­мияти хосса дошт. Румиҳо тифлони навзодро дар рӯзи ҳаштум ё нуҳум шустушӯ доронда, номгузорӣ мекарданд. Ғусли таъмид ҳам­чу­нин дар қатори маросимҳои фирқаи яҳу­дии ессеиҳо ёдо­варӣ мешавад, ки онро бо баргузории амал­ҳои махсус иҷ­ро мекарданд. Яҳудиён твила ном маросим доранд, ки тавассути он худро аз нопокии маро­си­мӣ пок мекарданд. Ин маросимро Юҳаннои Масеҳ дар д. Урдун баргузор ме­кард. Исои Масеҳ низ аз дасти Юҳан­но ғусли таъмид гирифт ва ин на­муна барои ғусли таъмиди масеҳӣ гардид. Дар равияҳои пра­вос­лавӣ, католикӣ ва протес­тан­тӣ ғусли таъмид аз ҷумлаи фароизи ди­нӣ аст. Аз нуқтаи назари калисо, бо ғусли таъмид инсон барои зин­дагии ҷисмонии пур­гу­ноҳ мемирад ва аз ҷониби Рӯҳул­қу­дус барои ҳаёти рӯ­ҳо­нӣ эҳё мегардад. Ҳангоми ғусли таъмид ин­сон на танҳо гуноҳони пешинаашро ме­шӯ­яд, балки ама­ли содир кардани гуноҳро дар худ маҳв месозад. Дар тим­соли куштан ба воситаи об маҳв­со­зии гуноҳон ба амал оварда мешавад, вале на маҳв­созии тамом, балки то андозае кӯшиши пешгирӣ аз паи­ҳа­мии гуноҳон. Маз­ҳабҳои ма­сеҳӣ дар масъалаи бар­гузории ғусли таъмиди кӯдакон ё калонсолон бе омӯзиши асос­ҳои мазҳабӣ ё танҳо пас аз омӯзиши онҳо тафовути назар доранд. Ғусли таъмид бе омӯзиши асос­ҳои маз­ҳабӣ дар равияи пра­­вославӣ имконпазир аст, вале чан­дин мазҳаби про­тес­тан­тӣ инро имконнопазир медонанд, зеро тибқи эъти­қо­ди онҳо кӯдакон ва калонсолони аз асосҳои маз­ҳаб бехабар наметавонанд тавба кунанд ва эҳё шаванд. Ғусли таъмид дар даврони калонсолӣ низ баргузор мешуд: Григорийи ило­ҳиёт­шинос, фарзанди усқу­фи На­зианзӣ, дар 30-солагии худ аз дасти падараш ғусли таъмид гирифт, Василийи Кабир ва Юҳан­нои Зарриндаҳон пас аз хатми таълимашон ғусли таъмид гирифтаанд. Баъзеҳо ҳатто пеш аз марг ғусли таъмид мегирифтанд. Дар қоидаи 124-уми Калисои ҷомеъи Кар­фа­ге­нӣ (асри 4) нисбат ба касоне, ки зарурати ғусли таъмиди кӯдакон ва навзодонро инкор мекунанд, кароҳат (анафема) баён карда шу­да буд. Аҳмади Дониш дар «Меъ­ёру-т-тадай­юн» ҳикояте оварда, дар он мунозираи шайхи восилро бо руҳонии ма­се­ҳӣ тасвир мекунад ва яке аз мав­зӯъҳои баҳ­си онҳо ҳамин ғусли таъмид будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*Гараджа В. И. Религиоведение: Учебное пособие для студентов высших учебных заведений и преподавателей средней школы. М., 1995;
* Яблоков И. Н. Религиоведение: Учебное пособие и учебный словарь-минимум по религиоведению. М., 2000;
* Аҳмад Махдуми Дониш. Меъёру-т-тадайюн. Д., 2010.
Мирзошарифи Дабир

**Мирзошарифи Дабир** (; ? — 1834) —  ва хаттоти тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Самарқанд. Бештари умраш дар Ӯро­теппа (Истаравшан) гузаштааст. Амир Умархон (Амирӣ) Ӯро­теппаро забт намуда, ҳамроҳи дигар асирон Дабирро низ ба Хӯқанд бурд ва муншии дарбори худ таъйин намуд. Дабир бо тахаллусҳои Шариф, Дабир ва Дабирӣ шеър менавишт. Девонаш ёфт нашудааст. Дар тазкираҳову баёзҳо тақр. 100 ғазал, 10 мухаммас, рубоиҳо ва абёти парокандааш сабт гардидаанд. Мавзӯи асосӣ дар ашъори Дабир ишқи ирфонист; зимни эҷоди ғазалҳояш ақидаи худро оид ба ахлоқ дар ҷо­меа, адлу инсоф иброз доштааст. Дар пайравии Саъдӣ ва Бе­дил шеър гуфтааст.

Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Султонов С. Каталог восточных рукописей Академии наук Таджикской ССР. Т. 5. Д., 1974

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1834
Ғулом Шодӣ

**Ғулом Шодӣ** (? — қарни XVI) — навозанда, хонанда ва таснифгари форс-тоҷик, фарзанди Шодии Ҳиравӣ.

## Зиндагинома
Фаъолияти ҳунарии Ғулом Шодӣ дар Ҳи­ро­ту Са­мар­қан­ду Марву Бухоро ҷараён гирифтааст. Назарияи шеъру му­сиқиро дар назди падар омӯхтааст. Дар санъати саро­ян­дагӣ, бавижа дар сурудани намунаҳои ҳа­мо­сию таъ­ри­хӣ ва ирфонӣ касе аз ҳамзамононаш ҳам­пояи ӯ набудааст. Ғулом Шодӣ дар сабки «таҷвид» (қи­роа­ти Қуръон ва дигар осори мазҳабӣ) ва дар сохтани таснифоти ирфонӣ ном ба­роварда буд. Зайнуддин Маҳмуди Восифӣ ва Дарвешалии Чангӣ дар осори хеш ба шуҳрати таснифоти ӯ ишораҳои зиёд доранд. Ғулом Шодӣ бо такя ба зарбу авзони мақомҳо дар чандин мав­зӯъ суруд, тарона эҷод кардааст, ба мисли «Тас­нифи На­во», «Таснифи Гулу Наврӯз», «Қавли ошиқон», «Кор ба Зерафкан», «Савти булбулон» (ашъори Абдур­раҳ­мони Ҷомӣ) ва ғ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Дабири Лакҳнавӣ

**Мирзо Саломаталӣ** **Дабири Лакҳнавӣ** (; ) —  ва донишманди форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Аз наберагони Аҳлии Шерозӣ. Дар ҳафтсолагӣ ҳамроҳи волидайнаш аз Деҳлӣ ба Лакҳнав кӯчида, дар ин шаҳр аз устодони барҷастаи замонаш илмҳои сарфу наҳв, маонию баён, мантиқу фалсафа, тафсир, ҳадис, фиқҳ ва усули он­ро омӯхт. Бо тахаллуси «Дабир» ба се забон — форсӣ, ара­бӣ ва урду шеър мегуфт. Дабири Лакҳнавӣ аз бузургтарин марсиясароёни шибҳиқораи Ҳинд ба забонҳои форсию урду аст. Ӯ беш аз се ҳазор марсия навиштааст, ки шуҳрати зиёд доранд. Куллиёти ашъори форсию урдуи ӯ дар Покистон ва Эрон ба чоп расидааст. Роҷеъ ба зиндагиномаи Дабири Лакҳнавӣ Мир­зоафзал китобе ба номи «Ҳаёти Дабир» ва пиромуни рӯз­гор ва осори ӯ Муҳаммадзамони Озурда рисолае бо номи «Мирзо Саломаталии Дабир» навиштаанд. Озурда ишора мекунад, ки Дабири Лакҳнавӣ барои шуҳратманд шудан ҳеч гоҳ кӯ­шиш накардааст. Ба гуфтаи ин пажӯҳишгар, марсияҳои Дабири Лакҳнавӣ хонандаро ба кӯи яъс набурда, балки бо суханони ҷон­бахш ба дилҳои ноумед умеди тоза меоранд. Дабири Лакҳнавӣ собит намуд, ки имконоти навиштан ва тасвирҳо дар марсия хеле зиёд аст ва шарт нест, ки аҳволи бе ин ҳам маҳзуни аш­хоси ғамнок боз ғамгинтар шавад. Аз ин ҷост, ки Дабири Лакҳнавӣ бештар дар ҷустуҷӯи мукаммал гардондани мазмуни мар­сия­ҳо мекӯшид ва ашъораш гувоҳи он аст, ки вай дар ин самт муваффақиятҳо ба даст овардааст. Баъдан шоирони зиёде ба мисли Таашшуқ, Ишқ, Рашид, Ориф, Воҳид, Мир Хуршеди Нафис, Мирзо Ҷаъфари Авҷ, Орифи Лақҳнавӣ ва ғайра пайрави мактаби эҷодии Дабири Лакҳнавӣ гардиданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1875
Дабири Ҳисорӣ

**Дабири Ҳисорӣ** (; қарни XVIII — қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш дар ман­баъҳои адабӣ оварда нашудааст. Аз ӯ чун шоири боис­теъ­доди тавоно ва хушбаён ёд кардаанд. Шеърҳояш ху­шо­ҳангу равон, забонаш сода аст. Баъзе ғазалҳояш ба «Шаш­мақом» ворид шудаанд. Абёти зер намунае аз ашъори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абибов А. Аз ганҷинаи адабии Ҳисор. Д., 1995.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Мирзо Остонақул Дабирӣ

**Мирзо Остонақул Дабирӣ** (; қарни XIX — қарни XX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Ба гуфтаи Айнӣ дар замони таълифи «Намунаи адабиёти тоҷик» дар қайди ҳаёт буда­аст. Дабирӣ аз ӯ бо нисбаи «Каттақӯрғонӣ», Ҳо­ҷӣ Неъ­­­ма­туллоҳи Муҳтарам «Миёнколӣ» ёд кардаанд. Ҷуз­ъиёти тарҷумаи ҳолаш оварда нашудааст. Зоҳиран, аз зодгоҳаш ба Бухоро омада, таҳсили илм намуда, сокини ҳа­мин шаҳр гардидааст. Шоири хушбаёну «суханнигори хуш­тақ­рир, тӯтии шакаргуфтори боғи ширинмақолӣ, бул­­були ҳа­зор­дас­тони гулзори хушхаёлӣ» (Муҳтарам) буд. Чанде бо тахаллуси Мино эҷод мекард, вале боз ба тахаллуси Да­бирӣ баргашт. Намунаҳои ашъораш дар анвои гуногуни шеър дар тазкираҳову баёзҳо зикр шудаанд.
Абёти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Каталог восточных рукописей Академии наук Таджикской ССР. Т. 5. Д., 1974;
* Абибов А. Ганҷи Зарафшон. Д., 1991;
* Айнӣ С. На­му­наи адабиёти тоҷик. Д., 2010.

Гурӯҳ:Шоирони асри XIX
Гурӯҳ:Шоирони асри XX
Давоии Самарқандӣ

**Давоии Самарқандӣ** (), маъруф ба **Мул­лобоқии Табиб** (қарни XVI — қарни XVII) —  ва пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилдида, огоҳ аз улуми мутадовилаи давр буд ва махсусан ба илми тиб таваҷҷуҳи хосса дошт ва пас аз омӯхтани нозукиҳои ин илм ба табобат машғул шуд. Дар илми тиб рисолае бо номи «Фавоиди Ҳо­ши­мия» навишта буд. Дар шеъру шоирӣ табъи баланд дош­тааст. Аб­ёти зер намунае аз шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абибов А. Аз ганҷинаи адабии Ҳисор. Д., 1995.

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Гурӯҳ:Шоирони асри XVII
Давоии Шерозӣ

**Шамсуддин Алӣ Давоии Шерозӣ**' (; қарни XVI) —  ва пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар баъзе маъхазҳо ӯро Гелонӣ низ гуфтаанд. Дар Шероз таваллуд шуда, дар Гелон ба воя расидааст. Давоӣ илмҳои гуногуни замон, махсусан тибро хуб медонист ва тахаллуси Давоӣ интихоб карданаш аз ҳамин сабаб аст. Тақии Кошӣ дар «Хулосату-ш-шуаро» Давоиро беназири замон ва дар дарёфти муаммо ва санъатҳои он аз бебадалон мешуморад. Тибқи иттилои Мир Алоуддавла (тазкираи «Нафоису-л-муосир»), Давоӣ аз авлоди олими аср − Мав­лоно Ҷалолуддин Муҳаммади Давонӣ аст. Давоӣ ба Ҳинд низ сафар кардааст ва қариб 20 сол дар дарбори ҳукм­р­они давр Ҷалолуддин Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) хидмат намуда, ба мартабаи ҳаким айнулмулуки мумтоз мерасад. Дар Ҳинд бо шоирону адибон Абулфазли Алло­мӣ, Тақии Ав­ҳа­дӣ, Қотеи Ҳиравӣ (муаллифи «Маҷмау-ш-шуарои Ҷаҳон­гиршоҳӣ»), Амин Аҳмади Розӣ ва дигарон дидору муло­қот кардааст. Давоӣ табъи равони шоирӣ дошта, ғазалро низ хуб мегуфтааст.

Намунае аз ғазалиёти Давоӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Давраи нашв

**Давраи нашв**, **вегетатсия** (vegetatio — зиндашавӣ, нашвунамо) — давраи барои рушду нумӯи рустаниҳо му­во­фиқи сол.

Давраи нашв дар манотиқи иқлимашон муътадил аз сардиҳои охири баҳорӣ то сардиҳои аввали тирамоҳ (давраи бесармо)-ро дар бар мегирад. Дар минтақаҳои иқ­ли­ма­шон тропикӣ ва қисман субтропикӣ давраи нашв тамоми сол идо­ма меёбад. Дар шароити иқлими хушк (мас., дар биё­бонҳо) ва қаҳратун (мас., дар тундра) давраи нашв хеле кӯтоҳ аст. Давомоти давраи нашв таркиби набототи худрӯй ва киштаи ма­ҳал­ро муқаррар менамояд; 2) муҳлате, ки барои амалӣ шудани силсилаи комили нашвунамои рустанӣ зарур аст. Дар кишоварзӣ ин давра аз лаҳзаи кишт то ҷам­ъ­оварии ҳосилро дар бар мегирад. Давраи нашв муҳимтарин нишондоди биоиқлимист. Онро ҳангоми ба маҳал мутобиқ кардани ин ё он намуди рустанӣ, инчунин муқаррар намудани роҳ­ҳои пар­вариши онҳо истифода мебаранд. Давраи нашв ду навъ мешавад: давраи нашв-и умумӣ барои маҳалҳои муайян ва давраи нашв-и зироат. Давраи нашв-и умумӣ барои маҳалҳои муайян мав­си­мест, ки дар давоми он тибқи шароити обу ҳаво рушду инкишофи рустаниҳо имконпазир мебошад. Давраи нашв-и зироат аз неш задани тухми рустаниҳо то пухтани мева ва тамоман хушкидани баргу пояи онҳо (дар рустаниҳои бис­ёрсола аз бедоршавии аввали баҳор то карахтии аввали зимистон)-ро дар бар мегирад. Давомоти давраи нашв ба шароити табиӣ, хо­сса ба мавқеи ҷуғрофиёӣ ва иқлими маҳал вобас­та аст. Давраи нашв ба хусусиятҳои ирсии рустанӣ низ марбут буда, дар ҳар рустанӣ ҳар навъ давом мекунад. Хусу­сиятҳои ирсии рус­таниҳои кишта дар мавзеъҳои муайян зери таъсири шароити берунӣ (бо роҳи интихоби сунъӣ, дура­гакунӣ ва ғ.) ба вуҷуд меоянд. Ба давраи нашв намӣ, аэратсия ва туршии хок, инчунин миқдори ну­ри­ҳо низ таъсир мерасонанд (онҳоро бо роҳи агротехникӣ метавон танзим кард). Ба давомоти давраи нашв таъсири ҳарорат низ кам нест. Чунончи, бисёр намуди рус­таниҳои гармипарвард (шолӣ, чойҷу­ворӣ, қаламфур, ан­ҷир, анор, хурмо ва ғ.) бинобар нарасидани гармӣ дар но­ҳияҳои шимол намерӯянд. Тала­боти рустаниҳо ба гар­мӣ, одатан, аз рӯйи «ҷамъ­ул­ҷам­ъи ҳарорати фаъол» муайян карда мешавад. Чу­нончи, дар ноҳияҳое, ки ҷам­ъул­ҷамъи ҳарорати фаъоли онҳо баробар ба 100—1400°С аст, метавон навъ­ҳои бар­вақтии картош­каю зироати бехмеваро кишт кард. Мавзеъҳои ҷам­ъул­ҷамъи ҳарорати фаъолашон баробар ба 1400—2200°С барои парвариши ган­дум, ҷав, ҷавдор, зағир, картошка ва ғ. мувофиқанд. Ноҳияҳои ҷамъул­ҷамъи ҳаро­рати фаъола­шон 2200-3500°С барои боғдорӣ, зиёда аз 4000°С барои парвариши рустаниҳои бисёрсолаи субтро­пи­кӣ пешби­нӣ шудаанд.

Шароити табиию иқлимии бисёр водиҳои Тоҷикистон барои киштукор дар тамоми сол мусоидат мекунад. Ин им­кон медиҳад, ки тирамоҳу зимистону баҳор сабзавот, ган­думи тирамоҳӣ ва зироати хӯроки чорво, тобистон пах­та, ғалла (гандуми баҳорӣ, ҷав, ҷуворӣ, шолӣ, зағир ва ғ.), картошкаю сабзавот ва зироати полизӣ рӯён­да шавад. Дар ноҳияҳои кӯҳӣ давраи нашв ҳамагӣ 3-4 моҳ давом мекунад. Да­вомоти давраи нашв-и зироати кишоварзӣ чунин аст: пахтаи сафед 130—180, гандуми тирамоҳӣ 250—260, чой­ҷу­ворӣ 120 −136, ҷуворӣ 90-100 ва картошка 90-110 рӯз.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Физиологияи рустаниҳо
Ғурбатии Лоҳурӣ

**Хайруддин Ғурбатии Лоҳурӣ** (, маъруф ба **Шоҳ Абулмаолӣ**; 1552, Шергарҳи Панҷоб — 1615, Лоҳур) —  ва и форсизабони Ҳиндустон, ори­фи силсилаи қодирия.

## Зиндагинома
Гузаштагонаш аз Кирмони Эрон ба Ҳиндустон кӯчидаанд ва Панҷобро макони сукунат ихтиёр намудаанд. Тарбияи ӯро амакаш Шайх Довуди Кир­мо­нӣ, ки аз орифони маъруфи тариқати қодирия буд, ба уҳда дошт. Дар тариқат ба Шайх Довуд дасти иродат дод. Дар ашъораш Шайх Довуди Кирмониро ба ҳадде ситудааст, ки Абдулқодири Бадоунӣ дар ин маврид навиштааст: «…ҷуз пирпарастӣ шеваи дигар надониста». Соли 1602 бо хо­ҳиши Шайх Довуди Кирмонӣ барои иршоди толибон ба Ло­ҳур рафт ва миёни мардуми он диёр маъруф гардид. Файзии Файёзӣ, Абдулқодири Бадоунӣ, Шайх Муҳад­диси Деҳлавӣ ва дигарон бо ӯ мукотиба дош­таанд. Дорошукӯҳ дар «Сафинату-л-авлиё» соҳиб­каро­мат будани ӯро зикр намудааст. Ба қавли муаллифи «Тазкираи шуарои Пан­ҷоб» Сарҳанг Хоҷа Абдуррашид «оши­қе дардманд» ва «солике поябаланд» будааст. Шайх Му­ҳад­диси Деҳлавӣ дар "Шарҳи «Футуҳу-л-ғайб» дар борааш маълумот меоварад. Ғурбатии Лоҳурӣ муаллифи китобҳои ақоиди суфия: рисолаи «Ғав­сия» (дар манқабати Шайх Абдул­қодири Гелонӣ), «Туҳ­фаи қодирия» (дар саргузашт ва каромоти Шайх Абдул­қо­дири Гелонӣ), «Шавқия» (дар баёни кайфияти муноҷот ва аҳволи шавқ ва беқарории суфиё­на), «Мӯниси ҷон» (дар ҳикоёт ва латоифи пан­домӯз ва зиндагиномаи бархе аз шоирони форсигӯ дар чаҳор мақо­ла), «Заъфаронзор», «На­фаҳоти Довудӣ», «Гулдастаи боғи Ирам», «Ҳашт маҳфил» (суханони вай аз ҷониби писараш Сайид Му­ҳам­мадбо­қир гирдоварӣ шудаанд) мебошад. Ғурбатии Лоҳурӣ ба забон­ҳои фор­сӣ ва арабӣ шеър мегуфт. Дар форсӣ Ғурбатӣ ва дар арабӣ Ма­олӣ тахаллус мекард. Шуҳрати су­ханварии ӯ на танҳо дар сарзамини Ҳинд, балки дар Эрону Хуросон ва Мо­ва­роун­наҳр низ паҳн гардида буд. Дар ғазал ба Ҳо­физ пай­ра­вӣ намудааст. Аз шумори шоиронест, ки шат­ҳи­ёт (дар тасаввуф — суханони мухолифи зо­ҳи­ри шаръ гуфтан ва калимоти мухолифи шариат ба забон овардан)-ро дар шеъри фор­сии Ҳинду Покистон ворид намуд.

Аз Ғурбатии Лоҳурӣ девони ашъор иборат аз ғазалиёт, қасидаҳо, қитъаҳо, муаммоҳо ва рубоиҳо (маҳфуз дар Китобхонаи Донишгоҳи Панҷоби Лоҳур) боқист.

Дар бораи девонаш гуфтааст:

Намунае аз ашъори Ғурбатии Лоҳурӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1878
Домуллои кунҷакӣ

**Домуллои кунҷакӣ** — муаллими дуюмдараҷаи мадраса, ки баъди дарси асосӣ толибилмонро дарс медод.

Дар мадрасаҳои Бухоро шахсеро, ки дарси дар назди мударриси расмӣ хондаи толибилмонро такроран шарҳу эзоҳ медод, домуллои кунҷакӣ мегуфтанд. Домуллои кунҷакӣ дарсҳои дар мадраса хондаи талабаро ҳамроҳи ӯ так­рор мекард, то мавзӯъ хуб­тар аз худ шавад. Бештари онҳо дар ҳуҷраҳои кунҷу гӯшаҳои мадраса иқомат карда, дар ягон ҳуҷраи паҳлуи масҷиди калон ё хонаи худ дарси такрорӣ медоданд. Барои он ки домуллои кунҷакӣ мавзӯъро хубтар дарк намояд ва дар оянда барои шогирдонаш хубтар фаҳмонад, дар дарсҳои мударриси асосии мадраса низ иштирок мекард. Агар дар натиҷаи иштирок дар дарсҳо ва таълим додани талабагони мадраса маҳорати бештар касб мекард, баъдан ӯ низ дар ягон мад­раса мударрис мешуд. Музди таълими домуллои кунҷакиро асосан худи талабагони мадраса мепардохтанд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорӣ
Духтури халқии ИҶШС

**Духтури халқии ИҶШС** () — унвони фахрӣ, ки аз 25 октябри 1977 Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС таъсис додааст.

Ба ашхоси сазовор Грамотаи Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС ва нишони сари­си­нагӣ супурда мешуд. Бо унвони Духтури халқии ИҶШС табибони со­ҳиб­таҷрибаи минтақа­вӣ, ам­була­то­рия­ҳо, беморхонаю дар­монгоҳҳо, тавал­луд­хона­ҳо ва ғайра, ки дар пешбурди со­ҳаи тандурустӣ саҳ­ми назар­рас доштанд, қадр­донӣ мешуданд.

Аз Тоҷи­кистон ба унвони «Духтури халқии ИҶШС» табиби мин­тақавии беморхонаи № 2 шаҳри Ленинобод Бималика Холматова (1979) са­зовор гаш­тааст.

Унвони мазкур баробари пош хӯрдани ИҶШС дар соли 1991 аз байн рафт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ
Иброҳими Ғазнавӣ

**Иброҳим ибни Масъуд ибни Маҳмуд ибни Сабуктегин** (), **Иброҳими Ғазнавӣ** () — писари султон Масъуди I, амири понздаҳуми Ғазнавиён.

## Щукумат
Дар аҳди ҳукмронии Абдуррашид ибни Маҳмуд (1051—1053) ва Фаррухзод (1053—1059) дар қалъаҳои Бузғунд ва Ной зиндонӣ буд. Пас аз фавти ба-родараш Фаррухзод (1059) ба тахт нишаст. Иброҳим ибни Масъуд нахуст бо Салҷуқиён сулҳ баст ва баъдан аз ихтилофоти дохилии Салҷуқиён истифода бурда, баъзе мулкҳои собиқи Ғазнавиён — Қундуз, Валволиҷ, Толиқон, Тахори-стон ва Бадахшонро ишғол кард. Аз давраи Иброҳим ибни Масъуд лашкаркашии Ғанавиён ба Ҳинд шиддат ёфта (аз 1089), минтақаи Панҷобро ишғол карданд. Дар аҳди Иброҳим ибни Масъуд суботи сиёсӣ дар давлати Ғазнавиён таҳким ёфта, чандин шаҳрҳои харобшуда барқарор шуданд. Иброҳим ибни Масъуд дуввумин амири ғазнавӣ буд, ки бо пайравӣ аз Туғрали Салҷуқӣ унвони худро дар сиккаҳо («султон») зарб зад. Вазорат дар аҳди Иброҳим ибни Масъуд ба Абусаҳли Хуҷандӣ ва Абдулмаҷид Аҳмад ибни Аб-дусамад тааллуқ гирифт. Доираи адабии Ғазна дар аҳди Иброҳим ибни Масъуд дубора эҳё шуд. Ҳамзамон дар ин давра дои-раи адабии Лоҳур равнақ ёфта, бузургоне чун Абулфараҷи Рунӣ, Масъуди Саъди Салмон ва дигарон он ҷо ба воя расиданд. Иброҳим ибни Масъуд худ низ дар хушнависӣ маҳорат дошта, чанд бор Қуръонро рӯйнавис карда буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ғазнавиён
Саидҷалол Ҳусайнӣ

**Саидҷалол Ҳусайнӣ** (*Ҳусайнов Саидҷалол Саймаҳмудович*; зод. 5 августи 1983, ноҳияи Фархор) —  ва донишноманависи тоҷик, номзади илмҳои таърих (2023). Сармуҳаррири Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии Тоҷик (аз соли 2025).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон (2005). Коромӯзи кафедраи таърихи наву навтарин (2005—2006), аспирант (2006—2010), ассистенти кафедраи таърихи дунёи қадим, асрҳои миёна ва бостоншиносии ДМТ (2012—2013), муҳаррири пешбари редаксияи таърих, фалсафа, дин ва ҳуқуқ (2013—2016), мудири редаксияи таърихи СИЭМТ (2016—2025), сармуҳаррири СИЭМТ (аз 2025).

Дар таҳия, таҳрир ва тадвини мақолаҳои марбут ба таърих дар ҷилдҳои 2‒11 «Энсиклопедияи Миллии Тоҷик» саҳм дорад.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон;
* Медали Хидмати шоиста (2025).

## Осор
* «Таърихи Фаришта» сарчашмаи омӯзиши таърихи Дакан. —  СИЭМТ, 2025. — 304 с. — ISBN 978-99985-0233-8.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»
Канду

мини|Канду
**Канду**, **кунду**, **занбӯрқуттӣ** — хонаи занбӯри асал, ки одам месозад.

Дар дохили канду шон гузошта мешавад. Дар чашмакҳои шон занбӯри асал насли худро парвариш мекунад ва асал ҷамъ меоварад. Аввалҳо одамон кандуро ай­нан чун лонаи табиии занбӯри асал (дар ковокии дарахтон) месохтанд ва барои ин ғӯлачӯбҳоро истифода ме­бурданд. Ҳамин тавр кандуҳои ғӯлачӯбӣ пайдо шуданд, ки да­руни онҳо кофта гирифта шуда буд ва даричае низ дош­танд. Сарпӯши даричаро гирифта, шонро аз назар гузаронидан мумкин буд. Кандуҳои ғӯлачӯбиро ба дарахт меовехтанд ё дар рӯи замин мегузоштанд. Занбӯрпарварон аз кандуҳои сабадмонанд (сапеткаҳо) низ истифода мебурданд. Чунин канду, ки аз пахол ё химча бофтаю бо гил андова карда мешуд, хеле сабук буда, корро осон мекард. Дар қис­ми болоии канду чорчиллик гузошта мешуд, ки ба он зан­бӯр­ҳои асал шонро мечаспониданд (шонҳо аз ҳамдигар дар масофаи 36-38 мм ҷой мегирифтанд). Дар ҳама гуна кандуҳое, ки ба қисмҳо ҷудо намешуданд, занбӯрҳои асал шон­ҳоро ба сақф ва девораи онҳо мечаспонданд. Ин ни­гоҳу­бини занбӯрҳо ва гирифтани асалро душвор мегардонд (барои гирифтани асал шонҳоро буридан лозим буд). Баробари рушди соҳаи занбӯрпарварӣ дар асри 19 кандуҳои чаҳорчӯбаӣ пайдо шуданд, ки то кунун истифода мешаванд.

Соли 1814 занбӯрпарвари рус П. И. Прокопович кандуи чаҳорчӯбаиеро ихтироъ кард, ки онро ба қисмҳо ҷудо ва васл кардан мумкин буд. Баъдтар шаклҳои дигари канду пай­до шуданд. Кандуҳои ҳозира аз тана, таҳ, сарпӯш ва чаҳор­чӯбаҳо иборатанд. Сохти канду ба қуттии чӯбӣ монанд аст (ғафсии девораҳояш тақр. 30-40 мм). Девораи пеши канду аз боло сӯрох дорад. Дар қисми болои девора зеҳ ҷудо карда, ба он чаҳорчӯбаҳои шондорро меовезанд. Байни девораи канду ва зеҳи паҳлуии чаҳорчӯба 7,5-8 мм ҷой мемонад, ки бо он занбӯри асал озод ҳаракат карда метавонад. Та­ги баъзе кандуҳо ҷудошаванда аст. Қисми пеши таҳи канду сӯ­рох карда мешавад (дар байни чорчӯбаҳо ва таҳи канду 20-30 мм ҷойи холӣ мавҷуд аст). Ба сақфи канду болиштак мегузоранд, ки он гармиро нигоҳ медорад. Дар девора­ҳои паҳлуии сарпӯши канду сӯрохиҳои ҳаводаро мавҷуданд. Сар­пӯш баробари андозаи танаи канду сохта мешавад.

Кандуҳо амудӣ (рост, дуқабата, бисёрқабата) ва уфуқӣ (хо­бида, кандуҳои павилионҳо) мешаванд. Барои васеъ кардани ло­наи занбӯрҳо ба кандуҳои амудӣ аз боло чаҳорчӯба­ҳои иловагӣ мегузоранд. Кандуҳои уфуқӣ аз паҳлу васеъ карда мешаванд. Дар Тоҷикистон бештар кандуҳои уфуқиро истифода мебаранд. Кандуро аз чӯби хушки шарбин, санавбар, девдор, коҷ, зирфун ва амсоли онҳо сохта, берунашро ран­ги сафед, зард ё кабуд мекунанд (занбӯрҳо чунин ранг­ҳоро хуб мебинанд).

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кандуҳои асал
Картошкапиёз

**Картошкапиёз** () — як навъ пиёз, ки нисбат ба пиёзи муқаррарӣ (A. cepa) сербех (аз 3 то 40-то) аст.

## Таввсифоти гиёҳшинохтӣ
Бехаш бунафш, сурх, зард ё сафед буда, барги нарму борик дорад; чандон тунд нест. Картошкапиёзро бештар чун рустании дусола мепарваранд. Соли якуми кишт дар ҳар бехи он 4‒5 бехпиёзи майдаи баҳамчаспида мерӯяд (соли дуввум аз онҳо тухмӣ гирифтан мумкин). Дар натиҷаи афзоиши нашвӣ (яъне аз бехпиёз) картошкапиёз хуб наш­вунамо карда, ҳар бехи он 20‒30 дона бехпиёз мебандад (вазни ҳар кадомаш 35‒50, баъзан 80‒90 г). Бехи картошкапиёз лӯнда, байзашакл, шалғаммонанд ва ғ. мешавад. Картошкапиёзро би­но бар неш назаданаш муддати дароз (аз тирамоҳ то ба­ҳор) нигоҳ доштан мумкин аст; дар шароити водии Ҳи­сор то апрел 98 % ва дар шароити ноҳияҳои Файзободу Рашт то июн 96%-и картошкапиёз нигоҳ дошта мешавад. Соли дуввум ё севвуми кишт пояаш аз 60‒90 см то 1 м қад мекашад. Ҳар бехи картошкапиёз вобаста ба навъ то 25 поя ҳосил мекунад. Гули картошкапиёз осмониранг буда, нисбат ба бехпиёзи муқаррарӣ дер­тар мешукуфад. Мевааш серӯя, тухмаш майда (210‒­320 донааш 1 г), сиёҳтоби сеқира; пардаи ғафс дошта, қобилияти сабзишашро то 3‒4 сол гум намекунад. 

## Парвариш
Картошкапиёзро бештар сокинони Рашт, Тоҷикобод, Лахш, Файзобод ва Ҳисор дар ҳаётаашон парвариш мекунанд. Онро дар сартосари ҷумҳурӣ кишт кардан мумкин аст. Бартарии картошкапиёз дар он аст, ки моҳҳои июл ‒ август (яъне дар даврае, ки аз пиёзи муқараррӣ барг гирифтан хеле душвор аст) ба миқдори зиёд барги тару тоза медиҳад. Картошкапиёз рустании сармобардор аст. Тухмаш дар ҳарорати 2‒3 °С неш мезанад. Дар ҳарорати 15‒25 °С хуб нашвунамо карда, ба хунукии то 7 °С ва гармии 30 °С тоб меоварад. Дар шароити То­ҷи­кистон картошкапиёзро аз тухмӣ ва бехмевааш парвариш мекунанд. Кишти он дар водиҳои Вахш ва Ҳисор моҳҳои феврал ‒ март, дар мавзеъҳои кӯҳсор моҳҳои апрел ‒ май мувофиқ аст. Дар ҳар га 1,8‒2 т бехпиёз (дар умқи 6‒8 см) шинондан лозим аст. Ба ҳар га 15‒20 кг тухми картошкапиёзро (дар умқи 1,5‒2 см) мекоранд. Баргашро баъди 20‒25 см дароз шудан канда, тару тоза истеъмол мекунанд. Бехи картошкапиёз бо бехи пиёз тақр. дар як вақт (моҳи июл) мерасад. Баъди хушк шудани барг картошкапиёзро аз замин кашида, 6‒8 шаборӯз дар ҷояш мехушконанд ва баъд ҷамъоварӣ мекунанд. Аз ҳар га андаряк 450‒500 сентнер ҳосил гирифтан мумкин аст. Картошкапиёз хӯрокро хуштаъм намуда, кори узв­ҳои гуворишро ба низом медарорад, ҳазми ғизоро беҳтар мекунад. Дар таркиби картошкапиёз 6‒12 % қанд, 3‒4,5 % сафеда, 0,4‒5 % равған, витаминҳои А, В1, В2, С, РР мавҷуданд; хусусан витамини С (дар баргаш 16‒33 %, дар бехмевааш 2‒10 %) бисёр аст. Ғайр аз ин намакҳои калий, калсий, фосфор, оҳан ва ғ. низ дорад. Картошкапиёзро ба сифати доруи пешоброн ва барои пешгирии зангила (синга) низ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Балашев Н. Н., Земан Г. О. Овощеводство. Тошкент, 1981;
* Матвеев В. П., Рубцов М. И. Овощеводство. М., 1985.
Кирми абрешим

**Кирми абрешим**, **кирмаки абрешим** () — кирмаки аз тухм баромадаи шапалаки абрешим.

## Тавифот
Шапалаки кирмаки абрешим миёнҷусса буда, дарозии болҳои кушодааш 40‒60 мм ва рангаш сафедтоб аст. Давраҳои инкишофи шапалак: тухм (грена), кирмина, зоча ва шапалак. Кирмак дар муддати 30‒35 шаборӯз 5 давраи инкишоф (сиёҳшавӣ, тулаккунӣ, мошубиринҷӣ, даҳаи хурд, даҳаи калон)-ро аз сар мегузаронад. Дарозияш аз 4 мм (дар аввали даври 1-ум) то 80‒85 мм (дар охири даври 5-ум), вазнаш аз 0,0004 то 3,5‒4 г. Давраи инкишофи кирмак вобаста ба ғизо, ҳарорат (25‒27 °С) ва намнокии ҳаво (60‒70 %) то 22 шаборӯз давом мекунад. Ғизои кирмак асосан барги тут аст. Барги тутро ба кирмак рӯзона 3‒4 соат ва шабона 2 бор медиҳанд. Як кирмак дар давоми ҳаёт 20‒25 г (75‒80 % он ба давраи панҷум рост меояд) барги тару тоза мехӯрад. Ба кирмакҳои давраи якум ва дуввум баргро майда карда медиҳанд, ба кирмакҳои давраи севвум навдаҳои (дарозияшон 25 см) тутро бо баргашон додан мумкин; навдаҳои тутро дар рӯи рафҳо чорчиллик мегузоранд. Рафҳои кирмакгузориро аз баргу шохаҳои куҳна ва наҷосат мунтазам тоза кардан лозим аст. Кирмак пас аз рушди ғадуди абрешим аз истеъмоли барг фориғ шуда, барои танидани пила ба даста мебарояд. Таниши пила 3 шаборӯз давом мекунад. Кирмаки нар назар ба кирмаки модина 20 % зиёдтар пила метанад. Баъди 1‒2 шаборӯз кирмак ба зоча табдил меёбад. Зоча дарозрӯя буда, ранги бӯри сиёҳтоб дорад; вазнаш 1,5‒2,5 г. Он 10‒15 шаборӯз инкишоф ёфта, сипас ба шапалак табдил меёбад. Ша­палаки модина дар зарфи 3‒5 шаборӯз 500‒700 адад тухм мегузорад ва мемирад (вобаста ба ҳарорати ҳаво 5‒10 рӯз умр мебинад). Ҳоло зотҳои нави кирмак, ки аз рӯи давраи инкишоф, ҳаҷм, ранг ва шакли пила фарқ мекунанд, рӯёнда шудаанд.

## Нигаред низ

* Касалиҳои кирмак
* Кирмакдорӣ
* Гренаж
* Тухми кирмак

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Михайлов Е. Н. Шелководство. М., 1950;
* Рекомендация по инкубации грены и агротехнике промышленных выкормок тутового шелкопряда в Таджикистане. Д., 1982;
* Биологический энциклопедический словарь. М., 1986.
Даврии Ҳиравӣ

**Боязид Даврии Ҳиравӣ** (; — 1578) — , хушнавис ва котиби форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз содоти Ҳирот, аз шогирдони хушнависи машҳури замонаш ‒ Мулло Қосим Шодишоҳ. Муаллифони тазкираҳо ба қалами ӯ гунаи достонҳои «Хусрав ва Ширин», «Гӯй ва чавгон», «Юсуф ва Зулайхо»-ро нисбат додаанд, ки дар Ҳирот дар пайравӣ аз назми классикони адабиёти форс-тоҷик эҷод шудаанд. Даврии Ҳиравӣ ба Ҳинд сафар карда, дар дарбори Акбар ба вазифаи котибулмулук сарфароз гашт. Асари «Хизрхон ва Дувалронӣ»-ро ба Акбар бахшидааст. Ба ашъори шоирони замонаш пайравӣ намуда, татаббуъ низ гуфтааст. Ба Ҳаҷ рафта, пас аз бозгашт дар асари ба санг бархӯрдани киштӣ ғарқ шудааст. Даврии Ҳиравӣ тазкираи «Маҷмаъу-ш-шуаро»-ро тартиб дода, онро ба Ҳамидабону — модари Акбар тақдим кардааст. Дар тазкираи мазкур ашъори 456 шоир фароҳам ва номи онҳо аз рӯйи тартиби алифбо оварда шудааст. Ин тазкира як маҷлис тасвир ҳам дорад. Нусхаи он бо хатти зебои настаълиқ, ки хатти худи муаллиф аст, китобат шуда, дар китобхонаи марказии Донишгоҳи Теҳрон маҳфуз аст.

Ин абёт аз ӯст:

Рубоӣ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*