open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сақич

thumb|Сақич
**Сақич** (гуфт. *жвачка*), **саққиз** () — навъе хойидании маснуъӣ аст, ки барои тоза кардани даҳон, бӯбарӣ ё саргармӣ ва мазидан ба кор меравад.

Маводди ташкилдиҳандаи сақичҳои имрӯзи иборатанд аз пояи саққиз (30%), ширинкунандаҳо (59%), ширинкунандаҳои қавӣ (0,5%), нармкунандаҳо (2%), шираи ҷуворӣ (10%), таъмдиҳандаҳо (4%), аҷзои фаъол (5%) ва рангҳои хӯрокӣ.

## Таърих
Аҷдоди сақичҳои хойиданӣ аз рӯиданиҳои табиӣ сохта мешуданд ва фақат ба думболи чизе барои хойидан буданд. Дар хойиаданиҳои аввалия ба фоидаҳои ғизоӣ, таҳрики иштиҳо, тамиз кардани дандон ё тамиз кардани нафас таваҷҷуҳ намешуд. Дар қадим самғи бадастомда аз қатрони пӯсти дарахти ғонро мехойиданд. Парафин ҳам як пояи сақичи роиҷи дигар буд, гарчи наметавон онро то замоне, ки дар даҳон гарм ва мартуб шавад, хойид.

Пешинаи сақичҳои имрӯзи ба даҳаи 1860 бозмегардад, ҳангоме, ки моддае ба номи чикла (Chicle) тавлид шуд. Садаҳост, ки аз саққич барои тамиз кардани даҳон ё хушбу кардани нафас истифода шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фаровардаҳои қаннодӣ
Мум

**Мум** () — моддаҳои равғанмонанди ҳайвонот ё рустанӣ, ки асосан аз эфирҳои мураккаби кислотаҳои одии равған ва спиртҳои калонмолекула (одатан якатома) таркиб ёфтаанд.

## Таркиб
Мум моддаи аморфӣ, қаиш, ҳангоми тафсонидан нармшаванда, аз ҷиҳати кимиёӣ на чандон фаъол, ба таъсири реагентҳои гуногун устувор буда, дар 40—90°С об мешавад. Аз ҷиҳати пайдоиш мум се хел аст: Муми ҳайвонот *(*муми занбӯри асал*,* ланолин, спермасет), муми рустанӣ (муми карнауб, канделил, норчил) ва муми кон (муми серезин, монтан). Ғайр аз ин муми синтезӣ ҳаст, ки истеҳсоли он соли 1939 оғоз ёфт. Муми синтезиро аз гидрогенонии оксиди карбон (Муми Фишер-Тротш) ё полиолефинҳои хурдмолекула (масалан, полиэтилени массаи молекулааш аз 2000 то 10000) ҳосил мекунанд.

## Корбурд
Мумро дар техника барои тайёр кардани омехтаҳои сайқалдиҳанда, эмулсияҳои гуногун, коркар­ди пӯст, чарм, коғаз ва ғайра истифода мебаранд. Муми рустанӣ ба тартибоварандаи низоми оби рустанист. Аз мум дар санъати амалию татствирӣ низ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мумҳо
Анҷелина Ҷолӣ

**Анҷелина Ҷолӣ** (, дар таваллуд **Войт**;   4 июни соли 1975, Лос-Анҷелес, Калифорния, ИМА) — ҳунарпеша, коргардон ва сенариянависи синамои ИМА, фотомодель, сафири ЮНИСЕФ  СММ.
Барандаи ҷоизаи Оскар, се ҷоизаи Глобуси тилоӣ (нахустин ҳунапешазанест ки се сол пайдарҳам барандаи ҷоиза буд) ва ду ҷоизаи Гилдияи ҳунарпешаҳои ИМА.

## Зиндагинома
Анҷелина Ҷолӣ 4 июни соли 1975 дар шаҳри Лос-Анҷелес)  ба дунё омадааст. 
Завҷаи ҳунарпешаи синамои амрикоӣ Бред Пит аст, 6 фарзандро ҳамроҳи Бред Пит ба парасторӣ гирифтааст. Анҷелина Ҷолӣ гонорарҳои аз синамо дарёфтаашро барои дастгирии қишрҳои камбизоату маризгардидаи ҷомеа сарф мекунад. Миллионҳо доллари амрикоиро ба хазинаҳои башардӯстонаи байналмилалӣ ва ватанӣ ирсол намудааст.
### Ҳунарпеша

### Коргардон

### Сенариянавис

## Пайвандҳо
* UNHCR Goodwill Ambassador Angelina Jolie, official homepage at UNHCR.org
* Angelina Jolie’s Refugee Journals, Jolie’s journals (2002—2005) at UNHCR.org
* 
* Interviews of Angelina Jolie by Charlie Rose 
* Бранджелина 

Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Коргардонҳои синамои ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Оскар
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ
Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI
Гурӯҳ:Муделҳои ИМА
Гурӯҳ:Садопешазанҳои ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI
Қаннодӣ

thumb|Pralines cut
**Қаннодӣ** (), **шираворпазӣ**, **ҳалвогарӣ** — шуғл ва санъати қандпазӣ ва қандфурӯшӣ.

## Таърих
Пешаи қаннодӣ аввал дар Мисру Юнони Қадим ва Шарқи Наздик ривоҷ ёфта, баъд дар Итолиё (асри 15) ва аз он ҷо ба соири кишварҳо густариш ёфт. Конфет дар Мисру Юнони Қадим, мармалод дар Баҳримиёнзамину Шарқи Наздик, шоколод дар Мексика маълум буд. Барои омода сохтани ширавориҳо қаннодон аз қанд, меваву мағз истифода мекарданд. Ба Аврупоӣ асрҳои миёна тавассути арабҳо ворид мегардид. Дар Русия қаннодӣ (пряникпазӣ, кулчаи қандин) асрҳои 15-16 маълум буд. Нимаи асри 18 дар Петербургу Маскав корхонаҳои махсуси «қаннодӣ» ба кор шурӯъ карданд, ки дар онҳо пирожни, ҳалвои мағзи (нугу), конфет, ҳалвои бодомдор (марсипан), нӯшокии шоколаддор омода месохтанд. Дар ИҶШС зиёда аз 5000 номгӯи маҳсуоти қаннодӣ истеҳсол мешуд.

## Қаннодии тоҷикон
Қаннодӣ аз пешаҳои бостонии тоҷикон аст ва дар имтидоди таърих дар Бухорову Самарқанд, Хева, Хӯқанд, Хуҷанд, Тошканд, Деҳнаву Тирмиз, Истаравшан, Панҷакенту Ҳисор инкишоф ёфта буд. Ҳунармандони тоҷик дар ҷашну маросим аз ашёи хоми маҳаллӣ хелҳои гуногуни шириниҳои миллӣ (нишолло, мураббо, ҳалво, парварда, набот, печак, обидандон ва ғ.) тайёр мекарданд. Дар шаҳрҳои калон растаҳои қандфурушӣ мавҷуд буд. Дар Тоҷикистони тоинқилобӣ шираворро дар корхонаҳои хурди ҳунармандӣ мепӯхтанд. Дар ин корхонаҳо қариб ҳамаи корҳо дастӣ иҷро мешуд. Баробари рушди технологияи истеҳсоли шириниҳо дар шаҳру навоҳӣ корхонаҳои калони саноати қаннодӣ (мас., «Ширин», «Лаззат», «Шириниҳои Шафоат», «Амирӣ» ва амсоли ин) ба кор даромад ва истеҳсоли ширавор афзуд. Аз санъати қаннодӣ ва анвоъи ширинӣ дар осори марбут ба пазандагӣ, аз ҷумла «Кони лаззат ва хони неъмат» ёд шудааст.

## Нигаред низ
* Ширинӣ
* Шираворӣ
* Ҳалво
* Raffaello

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Ғизоҳо
Гурӯҳ:Тарзи истеҳсолот
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Шираворӣ

**Ширавор** () — хӯрданиҳои ширин (муррабо, ҳар гуна нуқл, набот ва ҳалво), ширинӣ.

**Шираворпазӣ**  () — пешаи шираворпаз; корхонае, ки ширавор омода мекунад.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Шираворӣ

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ

Гурӯҳ:Ғизоҳо
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Ҷазо

**Ҷазо** — мувофиқи қ. 1 моддаи 46 Кодекси  ҷиноятии  Ҷумҳурии Тоҷикистон чораи маҷбуркунии давлатие мебошад, ки бо ҳукми суд таъйин карда мешавад. Ҷазо нисбати шахсе, ки дар содир намудани ҷиноят гунаҳгор эътироф шудааст, татбиқ гардида, аз маҳрум ё маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳои шахсе, ки дар КҶ ҶТ пешбинӣ гардидаанд, иборат мебошад.

Мафҳуми ҷазо ҳамчун чора онро ифода мекунад, ки ҳар як намуди ҷазо ҳудуди миқдорӣ ва мазмуни муайяни худро дорад, ки аз тарафи қонуни ҷиноятӣ ба танзим дароварда шудааст. Хусусияти махсус доштани ҷазо
дар он ифода меёбад, ки:
* а) ҷазо танҳо нисбати он кирдорҳое таъйин карда мешавад, ки дар қонуни ҷиноятӣ ба сифати ҷиноят пешбинӣ гардидаанд (қ.2 м. 17 КҶ ҶТ). Асоси таъйин намудани ҷазо аз тарафи шахс содир намудани ҷиноят аст. Агар шахс ҷиноят содир накарда бошад, ба ӯ таъйин намудани ҷазо дар ягон ҳолат мумкин нест.

* б) ҷазо танҳо бо ҳукми суд ва аз номи давлат таъйин мегардад. Ҳеч кас дар содир намудани ҷиноят гунаҳгор дониста намешавад ва ба ҷазои ҷиноятӣ кашида намешавад, ба ҷуз бо ҳукми суд ва дар асоси қонун (қ. 2 м.4 КҶ ҶТ).

* в) ҷазо дар фарқият аз дигар чораи маҷбуркунии давлатӣ боиси ба вуҷуд  омадани оқибати махсуси ҳуқуқӣ доғи судӣ мегардад.

Ҷазо хусусияти шахсӣ дошта, танҳо нисбати худи ҷинояткор таъйин карда мешавад ва дар ягон ҳолат гузаштани ҷазо ба шахсони дигар мумкин нест, масалан, ба волидони ҷинояткори ноболиг. Ҷазо ҳама вақт аз рӯи мазмуни худ бо маҳрум ё маҳдуд намудани ҳуқуқу озодиҳои шахси ҷиноятсодирнамуда алоқаманд мебошад, масалан, маҳрум сохтан аз озодӣ, маҳдуд сохтани озодӣ, маҳдуд сохтани ҳуқуқҳои меҳнатӣ, ҳуқуқҳои молумулкӣ ва г.
## Нигаред низ
* Ҷазои интизомӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Ҷазоҳо
Гурӯҳ:Таърихи ҳуқуқ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷазои интизомӣ

**Ҷазои интизомӣ**  — барои кирдори хилофи ҳуқуқии одам, ки ба муқобили тартиботи дохилии корхона, иттиҳодия ё муассиса, вайрон кардани интизоми меҳнатӣ, хизматӣ, таълимӣ, ҳарбӣ ва ғайра муқаррар карда шудааст.
Ҷазо барои кирдори интизомӣ дар ҳар гуна санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқии соҳавӣ (оиннома, низомнома, дастуруламал), маҳаллӣ (қарори мақоми маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ва вдора ва г.) дар қонунҳои ҷорӣ муқаррар карда шудааст. Масалан, дар Кодекси меҳнати ҶТ чунин намудҳои ҷазо барои вайрон кардани интизоми меҳнатӣ муқаррар карда шудааст: *огоҳӣ, огоҳии қатъӣ, танбеҳ, гузаронидаи ба кори каммузд, аз кор дур намудан*.
## Нигаред низ
* Ҷазо
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Машшота

**Машшота**  (арабӣ: **مشّاطه**) зане, ки мӯйи арӯсонро оро медиҳад; ороишгар, шоназан.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Машшота

Гурӯҳ:Касбҳо
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Чойкаш

**Чойкаш** (форсӣ: **چاي کش**) он ки чой кашида медиҳад, чойрез.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Чойкаш

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ

Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Қолиб

**Қолиб** (форсӣ: **قالب**)  андозаи ягон чиз; бӯтаи оҳангарӣ; чӯбе, ки ба шакли пой тарошида, пойафзолро дар он мекашанд ва медӯзанд; олат ва абзоре барои шакл додан ба мавод: қолиби кафш ё мӯза, қолиби рехтагарӣ.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Қолиб

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Чӯпон

**Чӯпон** (форсӣ: **چوپان**) нигаҳбон ва чаронандаи рамаи гӯсфанд ва буз, шубон, рамабон, подабон.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Чӯпон

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Фаррош

**Фаррош**  (арабӣ: **فراش**)   рӯбучинкунанда, ҷорӯбкаш: фарроши бозор, фарроши кӯча; хидматгор, хидматгузор.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Фаррош

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Шаҳраки Зафаробод (ҷамоат)

**Шаҳраки Зафаробод** — ҷамоатест дар ноҳияи Зафарободи вилояти Суғди Тоҷикистон.
  
Аҳолӣ — 27,148 нафар (соли 2020).

## Ҷуғрофиё

Дар қисми ғарбии водии Фарғона воқеъ гаштааст. Аз Зафаробод то маркази вилоят (ш. Хуҷанд) 106 км. Тавассути роҳҳои автомобилгард бо шаҳрҳои Хуҷанд ва Истаравшан мепайвандад. 

## Иқтисод
Шаҳрак 3 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, литсей, омӯзишгоҳи тиббӣ, коллеҷи политехникӣ, литсейи касбӣ-ҳунарӣ, 7 дорухона, беморхонаи марказӣ, беморхонаи сироятӣ, дармонгоҳ, маркази солимии репродуктивӣ, маркази мубориза зидди бемории сил, маркази ташаккули тарзи ҳаёти солим, маркази ҳамбастагии бемориҳои кӯдакона, таваллудхона, шуъбаи фарҳанг, китобхона, клуб, мактаби мусиқии бачагона, 3 боғчаи бачагона («Парасту», «Офтобак», «Ғунча»), 5 маркази савдо («Садбарг», «Душанбе», «Шамс», «Саодат», «Раъно»), бозорҳои «Бадахшон» ва «Дӯстӣ», 60 нуқтаи савдои хусусӣ, 5 чойхона, 42 ошхона, 35 нуқтаи хидмати маишӣ дорад. Дар ҳудуди ноҳия идораи шуъбаи маориф, 2 мактаби варзишӣ, ҳавзи шиноварии бачагона, варзишгоҳ, осорхона, 7 суратгирхона, шуъбаи алоқаи «Тоҷик-Телеком», автовокзал, идораи ҷамъияти матлубот, идораи роҳсозӣ, идораи байторӣ, пойгоҳи нақлиётии ҶСК «Ҷасур», ситоди ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи гражданӣ, идораи кишоварзӣ, комиссариати ҳарбӣ, ШВКД, идораи суди ноҳиявӣ, прокуратура, муассисаи серсоҳаи хоҷагии манзилӣ-коммуналӣ, идораи нозироти андоз, шуъбаи омор, шуъбаи сабти асноди ҳолатҳои шаҳрвандӣ, масҷиди ҷомеи марказии ноҳия, 5 масҷиди панҷвақта, идораи бахши сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ, дидбонгоҳи сарҳаддии қисми ҳарбии 2857-и воқеъ дар ш. Истаравшан фаъолият доранд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо тавассути насосҳои обкаш аз д. Сир ва чоҳҳои амудӣ обёрӣ мешаванд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Зафаробод
Бибиотун

**Бибиотун**  () **куҳна** — мактабдори мактаби духтарона; зани аз адабиёти динӣ бохабар, ки дар маъракаҳои занон дар ин бораҳо ваъзгӯӣ мекунад.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Бибиотун

Гурӯҳ:Истилоҳи луғатшиносӣ
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Посбон

**Посбон**  (форсӣ: **پاسبان**) дидбон, нигаҳбон, қаровул; муҳофиз, нигаҳдоранда.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Посбон

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Вабол

**Вабол**  () — **убол**; гуноҳ; маҷ. зарар, зиён; азоб; аз рӯи ақидаи мунаҷҷимон номуборак ва наҳс будани вазъияти сайёраҳою ситораҳо.
## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Вабол

Гурӯҳ:Ислом
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ‎
Шаҳраки Меҳнатобод (ҷамоат)

**Шаҳраки Меҳнатобод** — ҷамоатест дар ноҳияи Зафарободи вилояти Суғди Тоҷикистон.

## Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум
Аҳолӣ — 13,208 нафар (2020).

## Деҳоти ҷамоат

## Эзоҳ


Меҳнатобод
Интизом

**Интизом** ( — тартиб ва низом), рафтори одамон, ки ба нормаҳои ҳуқуқ ва ахлоқи ҷамъияти ё талаботи ягон ташкилот ҷавоб медиҳад. Интизом шарти зарурии мавҷудияти табиии ҷамъият мебошад. Рафтори одамон ба туфайли интизом танзим шуда, фаъолияти коллективӣ ва кори ташкилоти иҷтимоиро таъмин менамояд.

## Эзоҳ

## Манбаъ
* 
*
Деҳоти Чилгазӣ

**Ҷамоати Чилгазӣ** — ҷамоатест дар ноҳияи Исфараи вилояти Суғди Тоҷикистон.

## Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо

## Мардум
Бинобар саршумори соли 2015 ҷамоат 15 997 нафар аҳолӣ дошт.

## Деҳоти ҷамоат

## Пайвандҳо


Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Исфара
Кавкабии Гурҷӣ

**Амирхон Кавкабии Гурҷӣ** (امیرخان کوکبی گرجی; машҳур ба **Кавкабӣ**; 1520, Табрез — 1578, ҳамон ҷо) — мусиқидон, оҳангсоз ва и форс-тоҷики замони Cафавиён.

## Зиндагинома
Зиндагӣ ва фаъолияти эҷодии ӯ дар замони Султон Ҳусайни Сафавӣ (1528—1557) сурат гирифта, дар шеъру мусиқӣ, таснифофарӣ маҳорати баланд дошт. Муддате дар дарбори Султон Ҳусайн хидмат карда, дар васфи ӯ ашъори рангин сохта, «Рисолаи мусиқӣ» -ро ба номи мамдӯҳаш таълиф намудааст. К. Г. дар ашъораш 12-ма-қом, 6-овоза, 24-шӯъба, таркиботи созию овозии ин маҷмӯи мусиқии устодонаро сутуда, дар «Ри-солаи мусиқӣ» (ба назму наср аст), аз осори ман-зуми мусиқии Наҷмуддин Гавҳарии Кавкабии Бухороӣ (ваф. 1535) баҳра андӯхта, нусхаи ин рисола дар захираи хаттии Китобхонаи Мулк (ш. 1652, барои Эҳтимомулмулк, котиб Алиободии Мозандаронӣ, таърихаш 1315) маҳфуз аст. К. Г. барои Султон Ҳусайни Сафавӣ таснифоти зиёде сохта, махсусан «Таснифи фатҳномаи Қандаҳор» дар ҳавзаҳои ҳунарии Эрону Хуросон шуҳрати зиёд касб намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — С. 93. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Зодагони Табрез
Кӯчак (оҳанг)

**Кӯчак** — 1. Яке аз мақомҳои (оҳангҳо) 12-гона дар таркиботи мусиқии мақомӣ (ас. XII-XVII). «Кӯчакро» аз «Исфаҳон» истихроҷ намудаанд.

2. Дар таълифоти мусиқии Сафиуддини Урмавӣ (1224-1294). Хоҷа Абдуқодир (1356-1435)

Кӯчак бо номи «Зерафканд» зикр шуда, иборат аз ду шӯъба: «Ракб», «Баёт»-и дорои ним бонг, ки аз нахустин нағмаи «Гардония» оғоз шуда, ба «Муҳайяр»-у «Ироқ», «Моя», «Найрез», «Сегоҳ» рафта, дар «Ушшоқ» боз мегардад».

3.	Кӯчак дар доираи кавокиб ба бурҷи Ҳут нисбат дода, дар он ҳасрату яъс, фиғон инъикос ёфта.

4.	Дар маҷмӯи мақомҳои 12-гона Кӯчак чаҳорумин лаҳн дониста, фосилаи чаҳоруми дуруст (зуларбаъ) аст.

5.	Дар таркиботи мақомҳои эронӣ (дастгоҳ) Кӯчак таҳрире дар мақоми «Шӯр», баъд аз «Уззол» ва «Сафо» иҷро мешавад.

## Адабиёт
Абдуқодири Мароғӣ, Мақосиду-л-алҳон, Теҳрон, 1356; Сафиуддини Урмавӣ, Китобу-л-адвор, Теҳрон,1385; Вожаномаи мусиқӣ..., Теҳрон, 1375; Фа-рҳанги Деҳхудо, Теҳрон, 1377; Ражабов И. Мақомлар масаласига доир, Тош., 1963.
## Нигаред низ
* Шашмақом
## Эзоҳ
  

Гурӯҳ:Шашмақом
Кӯчабоғӣ

**Кӯчабоғӣ** —  1. Аз оҳанг, сурудҳои маъмул дар таркиботи мақомҳои бурун аз маҷмӯи «Шашмақом».

2.	Нағма, оҳанг дар таркиби дастгоҳҳои эронӣ (дастгоҳи Шӯр) овози Даштӣ.

3.	Кӯчабоғӣ чун оҳанг дар таркиботи «Дувоздаҳмақом» ба назар намерасад. Вале дар санъати овозхонии мардумӣ, ғайриҳирфаӣ сабк, шеваи иҷроӣ суруд, оҳангҳои мавриди таваҷҷуҳи мардум аз сатҳи ҳунарӣ паст, камҳунарӣ, ки орӣ аз қавонини мусиқӣ, бо матну каломи роиҷ ва сар сарии забони авом хондашавандаро гӯянд.

4.	Дар осори мусиқӣ Кӯчабоғӣ навъе аз тасниф (суруд) ҳам зикр шуда ва он бо номи сурудҳои мардумӣ (кӯчабозорӣ) ҳам ёд мешавад. Бояд хотирнишон кард, ки ду навъи боғотихонӣ дар анъанаи иҷроӣ амал дошт (боғотӣ, шаҳрӣ) ва Кӯчабоғӣ метавонад бозмондаи боғотихонӣ бошад.

5.	Сабки иҷроию эҷодии Кӯчабоғӣ фақат хоси як маҳал, минтақа набуда ва ҳар маҳал сабки хоси хешро дорост. Мас. дар Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, водии Фарғона, Турбати Ҷом Кӯчабоғӣ -ҳо зарбу авзон, сабки хоси иҷроӣ доранд.

6.	Кӯчабоғӣ дар байни мардум ба як тариқаи хондан тавассути касоне, ки бемуҳобо дар баъзе шабҳои бехайёлию мастӣ дар кӯчаю хиёбонҳо садо сар медиҳанд, иҷро мешавад.

## Адабиёт
Баҳори Аҷам, Деҳлӣ. 1294; Фарҳанги форсӣ, Теҳрон, 1963; Вожаномаи мусиқӣ, Теҳрон, 1375; Фарҳанги Деҳхудо, Теҳрон, 1377; Ражабов И. Мақом-лар масаласига доир, Тош., 1963.
## Нигаред низ
* Шашмақом
## Эзоҳ
  

Гурӯҳ:Шашмақом
Рама

[thumb|Чӯпоне бо рамаи гӯсфандон дар куҳистони Ҳисор. Акси [Нурмуҳаммад Шамс|Н. Шамс. 2010.]]
**Рама** () — тӯда ва анбӯҳи чорпои хурд: рамаи гӯсфандон; рама рондан гӯсфандонро равона кардан (ба рафтан водоштан).

## Нигаред низ
* Пода
* Гала

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Словари и энциклопедии на Академике/Рама

Гурӯҳ:Чорводорӣ
Гурӯҳ:Касбҳои куҳан
Куллиёти Кавкабӣ (рисола)

«**Куллиёти Кавкабӣ**» (с. таълифаш, тах. 1320—1326 ҳиҷрӣ, Бухоро, ба забони тоҷикӣ-форсӣ, настаълиқи хоно, «*Куллиёти Дувоздаҳмақом*», «*Абёти Дувоздаҳмақом*») — маҷмӯаи манзуми мусиқӣ, рисолаи манзуми мусиқист), мансуб ба Наҷмуддин Гавҳарии Кавкабии Бухороӣ (с. ваф. 1535).

## Таркиби рисола
Аввалин маҷмӯаи матнии мусиқӣ (Дувоздаҳмақом) ба тавсифи таркиботи мақомҳо, иборат аз ду китоб (ҷилд) буда, бинобар ба қаламдоди муалиф «Куллиёти Кавкабӣ» дастури таълимии мусиқӣ барои аҳли созу овоз аст. Кавкабии Бухороӣ ин асарро бо тавсияи ҳокимони Шайбонӣ (Убайдуллохон 1530—1539) нигошта, сохт ва тартиби нигориши «Куллиёти Кавкабӣ» анъанавӣ буда, ибтидо сухан аз ҳадафи таълиф, тавсифи таркиботи мақомҳо (12-мақом, 24-шӯъба, 6-овоза, гӯшаҳо, мавқеи ҷойгиршавӣ, моҳияти мавзӯӣ-бадеӣ ва ниҳоят замони иҷро ва ғайра) омада, матни шохаҳои овозии «Дувоздаҳмақом» аз ашъори саромадони назми форсии тоҷикӣ (Рӯдакӣ, Ибни Сино, Анварӣ, Ҳофиз, Саъдӣ, Камол, Амир Хусрав ва диг.), суханварони замонааш истифода ва мураттаб гардидааст. Дар «Куллиёти Кавкабӣ» на фақат жанрҳои маъмули шеърию мусиқӣ (ғазал, рубоӣ, тарона), инчунин аз қитъа, соқинома, мусаддасу мустазод, фард ва ғ. инти-хоб шудаанд. Яке аз махсусиёти «Куллиёти Кавкабӣ» он аст, ки дар он матни аслӣ ва маъмули мақомҳо (он мақомҳое, ки то замони муаллиф маъмул будаанд), маҳфуз монда, дар ҳар фасл чун оғоз ашъори тавсифии ба мақомҳо нисбатдошта ва ифодагари образ, ифодаҳои бадеию зебоишиносии ин ё он мақом, овоза, шӯъба, гӯшаҳо омадаанд, корбаст шудаанд. «Куллиёти Кавкабӣ» воқеан падидаи бузурги бадеию зебоишиносии мусиқӣ дар таърихи тамаддуни Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон ва Ҳиндустон эътибор дошта, минбаъд такя ба ин асар дар ҳавзаҳои ҳунарии Бухорою Самарқанд, Ҳирот, Марв, Деҳлӣ, Табриз, Рай, Шероз ва ғ. манзума, рисолаҳои зиёде тавассути мусиқидонон рӯи саҳ-на омадаанд. Мусиқидонон — Муҳаммади Хуросонӣ, Боқиёи Ноинӣ, Сайфуддини Ғазнавӣ, Абӯлмӯъмин Сафиуддини Гургонӣ (Ҷурҷонӣ), Фурсати Шерозӣ, Туғрои Машҳадӣ аз ин асар мустафид будаанд. Силсилаи рисолаҳою манзумаҳои мусиқии «Тарона ва мақом», «Мақомоти мусиқӣ», «Рисолаи Дувоздаҳмақом» (муаллифо-нашон номаълум) ва ғ. маҳз таҳти таъсири «Куллиёти Кавкабӣ» таҳия, тадвин шудаанд. «Куллиёти Кавкабӣ» чун манбаъи муҳими хаттии мусиқӣ дар таҳияи матнии «Шашмақом» ҳам нақши арзишманде дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Назми Мавлоно Кавкабӣ, Р:5793-9264-1, ИВАН Уз. ССР;
* Дар баёни мақомҳо, Р:728-415-VIII., ИВАН Уз. ССР;
* Дар баёни Дувоздаҳмақом Р:5792-9264-1., ИВАН Уз. ССР;
* Рисолаи Дувоздаҳмақом, Р:724, ИВАН Уз. ССР;
* Рисолаи Дувоздаҳмақом, Р:1466-1, ИВАН Уз. ССР;
* Абёти Дувоздаҳмақом, Р:4544-VII, ИВАН Уз. ССР;
* Рисолаи Дувоздаҳмақом, Р:1467-11, ИВАН УЗ.ССР;
* Рисолаи мақомот, Р:2408-22л-ЛОИВАН СССР;
* Тарона ва мақом, Р:С 693 (842д), ЛОИВАН СССР;
* Сайфуддини Ғазнавӣ, Рисолаи мусиқӣ, Теҳрон, 1883.
Канизаки Мутриба

**Канизаки Мутриба** (; ?, Бухоро — ?, Ғазна) — хонанда, барбатнавоз, раққоса ва яке аз ромишгарони дарбори Масъуди Ғазнавӣ.

## Зиндагинома
Зиндагӣ, фаъолияти эҷодии К. М. дар Бухоро, Ғазна (асосан дар дар-бори Маъсуди Ғазнавӣ) сурат гирифта, дар иҷрои таснифоти мавсимӣ, маросимӣ, навҳахонӣ, осори ҳамосӣ шуҳрат ёфта, ҳамкории ҳунарӣ бо Абдурраҳмони Қаввол, Ситтии Заррин дошт. Султон Масъуди Ғазнавӣ барои рақс ва сурудҳои Канизаки Мутриба туҳфаҳои қимматбаҳо инъом менамуд ва дар радифи аввалини ромишгарони дарбораш пазируфта ва ҳатто замони зиндонӣ буданаш аз ҳунари ӯ баҳравар будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 95 ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони Бухоро
Пирмуҳаммад Кулолии Самарқандӣ

**Кулолӣ Пирмуҳаммади Самарқандӣ** (; *Пирмуҳаммади Кулолии Хонанда*; ?, Самарқанд, — 1546, ҳамон ҷо) — мусиқидон, хонанда ва навозандаи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Кулолӣ аз давраи ҷавонӣ дар косибӣ (кулолӣ: сохтани зарфу олоти нафиси рӯзгор ва кошикорӣ) маъруф буд. Асосҳои мусиқӣ ва шеърро аз падараш, тарзу услуби навозандагӣ, овозхонӣ ва назарияву таркиботи шеъру мусиқиро аз Амир Алиакбари Самарқандӣ ва Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ омӯхт. Муддате ба Бухоро рафта, аз Кавкабии Бухороӣ илми мусиқӣ андӯхт.

Дар жанр, шакл ва анвои шеърию мусиқии «қавл», «амал», «рехта», «кор», «савт», «нақш» ва ғайра асарҳо офаридааст. Таснифоташ ба мақомҳои «Кӯчак», «Бузург», «Наво», «Ушшоқ», «Ҳусайнӣ» ва усулҳои «Уфар», «Барафшон», «Чанбар», «Шодиёна», «Амали кӯзагарон», «Нақши кулол», «Савти Кулолӣ» дар ҳаёти мусиқии Самарқанд шуҳрат пайдо карда буданд. Бо тахаллуси «Кулолӣ» низ ғазал эҷод кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Дарвешалии Чангӣ. Рисолаи мусиқӣ. № 700-5-III, ИШАИ Ӯзбекистон;
* Зинату-л-маҷолис. № 4229, ИШАИ Ӯзбекистон; Нисорӣ. Музаккиру-л-аҳбоб. № 4282, ИШАИ Ӯзбекистон;
* Муҳиту-т-таворих. № 836, ИШАИ Ӯзбекистон.

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд
Камолуддин Ҷамол

**Камолуддини Ҷамол** (1075, Марв — 1118, Марв) — овозхон, барбатӣ, хаттот ва шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодаи Марв ва бинобар ба ахбори манобеи хаттӣ дар зодгоҳаш фавтидааст. Аз овони ҷавонӣ ба сознавозӣ, омӯзиши асосҳои назарии мусиқӣ пардохта, бинобар ба ахбори «Лубобу-л-албоб…» (Муҳаммад Авфии Бухороӣ) «дар сознавозӣ ва овозхонӣ аъҷуби даҳр ва нодири Мовароуннаҳр». Муддате дар дарбори хонҳои салҷуқӣ Барқиёруқ (1094—1104) чун хаттот ва ромишвар хидмат кардааст. Низо-мии Арӯзии Самарқандӣ («Чаҳор мақола») ҳам ӯро аз нобиғони мусиқӣ (барбатӣ) дониста, дар мусиқии илмӣ (дар илми назарӣ вуқуфи тамом дошта) ба таълифоти мусиқии Уқлидус, Форобӣ, Ибни Сино тавзеҳоти ҷолибе ҳам доштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 94 ISBN 978-99947-49-13-3

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони Марв
Камолуддини Ҳусайнӣ

**Камолуддини Ҳусайнӣ** (, **Мавлоно Камоли Ҳусайнӣ**; 1450, Ҳирот — 1507, ҳамон ҷо) — навозанда, мусанниф, сароянда ва мусиқидони тоҷик-форс.

## Зиндагинома
Асос ва назарияи мусиқиро аз донишмандону устодони созу овози Ҳироту Самарқанд Маҳмуд Ҳусайнӣ, Мавлоно Алишоҳ, Амир Муртаз, Хоҷа Юсуфи Бурҳон, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Абулвафои Хоразмӣ, Хоҷа Шаҳобуддини Марворид омӯхтааст. Дар сознавозиву сарояндагӣ ва таснифи оҳанг маҳорати фавқулода дошт. Дар шаклу анвои шеърию мусиқии «амал», «савт», «кор», «рехта», «саҷъ», «нақш», «қавл», усулҳои «Барафшон», «Уфар», «Шодиёна», «Мухаммас», «Чанбар» ва мақомҳои «Ҳусайнӣ», «Рост», «Бузург», «Ушшоқ» асарҳои созию овозӣ эҷод кардааст. Дар доираҳои ҳунарии Ҳирот, Марв, Бухоро ва Самарқанд шуҳрат пайдо карда буд. «Нақши Ҳусайнӣ», «Амали Равона», «Сунбулии Ҳусайнӣ», «Савти Ҳиротӣ» аз таснифоти машҳури ӯ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — С. 94. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони Ҳирот
Камолуззамони Удӣ

**Камолуззамони Удӣ** (; тахм. 1115, Хуросон — 1178, Марв) — , мусиқидон, оҳангсоз, навозанда ва хонандаи форс-тоҷик дар даврони Салҷуқиён.

## Зиндагинома
Зиндагӣ ва фаъолияти эҷодии Камолулзамон дар замони Салҷуқиён (1038—1300) ҷараён гирифта, дар мусиқии илмӣ ва амалӣ, риёзиёт, фалсафа ва шеър дониши баланд дошт. Созҳои мусиқӣ, удро дар камоли устодӣ навохта, дар ин соз ихтирооти зиёд намуда, барои Султон Санҷар (1118—1147) таснифоти зиёди мусиқӣ сохта, мартабаи ӯ дар боргоҳи Салҷуқиён мисли Рӯдакӣ, ки дар амирони Сомонӣ буд, эътибори баланд дошт. Камолулзамони Удӣ сарварии ромишгарони дарбори Салҷуқиёнро муддати тӯлонӣ ба уҳда дошт, барои нақорачиён таснифоти зиёд сохта, дар шеър ҳам ашъори рангин гуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1, Теҳрон, 1373; Вожаномаи мусиқии Эронзамин, Теҳрон, 1375;
* Фарҳанги Деҳхудо, Теҳрон, 1377.

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Камолуддини Козирунӣ

**Камолуддини Козирунӣ** (; 1210, Шероз — 1290, ҳамон ҷо) — мусиқидон, донишманд, , хаттот ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Улуми риёзиёт, адабиёт ва мусиқиро дар зодгоҳаш фаро гирифт. Дар назарияи мусиқӣ дониши амиқ дошт. Муддате шогирди Насируддини Тӯсӣ (1201-74) будааст. Камолуддини Козирунӣ устод ва амаки Қутбуддини Шерозӣ буда, дар навиштани қисми мусиқии «Дуррату-т-тоҷ ли-ғуррати-д-Диббоҷ» («Дар илми мусиқӣ») ӯро роҳнамоӣ кардааст. Ба «Китобу-л-мусиқа-л-кабир»-и Абунасри Форобӣ ва «Рисолату-ш-шарафия»-и Абдулмуъмини Урмавӣ тафсир навишта, осори мусиқии Форобӣ, Ибни Сино ва дигаронро намунаи хуби баррасии таркиботи илмию амалии мусиқӣ донистааст. Ӯ назарияи кайҳоншиносии пифагориёнро интиқод ва носаҳеҳ будани ақидаи онҳоро дар масъалаҳои бадеӣ ва ахлоқиву лирикӣ ошкор кардааст. Хулосаҳои илмиву таҳлилии Камолуддини Козирунӣ дар мавриди шинохти хусусиятҳои бадеию зебоишиносии шеъру мусиқӣ дар қисми мусиқии бисёр донишнома ва рисолаҳои мусиқии асрҳои 13-15 такмил ёфтаанд. Дар таҳриру такмили «Равзату-л-атиббо», «Нузҳату-л-ҳукамо», «Туҳфату-с-сайидия»-и Қутбуддини Шерозӣ саҳм гузоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — Д., 2009. — С. 94. — ISBN 978-99947-49-13-3.
Камолуддини Бухороӣ

**Камолуддини Бухороӣ** (; *Мавлоно Камолуддини Хонанда*; ?, Бухоро — 1548, Бухоро) — мусиқидон, хонанда, навозанда, оҳангсоз ва мусаннифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мусиқӣ, шеър, хаттотӣ, ҷадвалкашӣ ва ҳалкориро аз падараш омӯхтааст. Сипас дар назди Наҷмиддин Кавкабии Бухороӣ (1468—1532) донишу ҳунарашро такмил дод. Бо савту мақомҳои «Бузург», «Рост», «Наво», «Ҳусайнӣ» дар шаклу анвои шеъриву мусиқии «қавл», «тарона», «амал», «кор», «савт», «нақш» бар ашъори Кавкабӣ, Хоҷа Ҳасани Нисорӣ ва дигарон назираҳои мусиқии «Амали хубрӯён», «Савти дилхироҷ», «Нақши ситораи нур», «Кор ба Рост» ва «Куллиёти Рост» (дар тазмини «Куллиёт»-и Кавкабии Бухороӣ)-ро эҷод карда, дар ҳавзаҳои эҷодию иҷроии Бухоро, Марв, Самарқанд, Миёнколот шуҳрат ёфта буд. Ғазалу рубоӣ ва маснавиро неку мегуфт. Муддате дар хидмати Абдуллохони Шайбонӣ (1530-40) буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. — , 2009. — С. 93-94. — ISBN 978-99947-49-13-3.

Гурӯҳ:Мутрибони тоҷик
Гурӯҳ:Зодагони Бухоро
Илоти Хамси

**Илоти Хамси** як иттиҳодияи элӣ дар устони Форс аст.ӣн иттиҳодия дар соли 1861 сохта шуд.ӣн иттиҳодияи муташаккил аз панҷи эл бо сеи нажоди мухталифи порсӣ ، турк ва араб май бошад.

## Элҳо
* Боcирӣ (порсӣ забон)
* Араб (араб забон)
* баҳорлу (турк забон)
* Энонлу (турк забон)
* Нафар (турк забон)

## Манобеъ
* Ali Mohammad Najafi.Great Men of Arab Tribe and the Tribes
* Ali Mohammad Najafi.Khamseh Tribes happenings
* Ehsan Yousefi,nomads of Persia:The Basseri tribe;2014;Shiraz
Бемор

thumb|right|Санҷиши фишори хуни бемор
**Бемор** () **касал**, **нотоб**, **мариз** () — гирифтори дард, касе ки барои дармон ба бемористон ё дармонгоҳ муроҷиа мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Табобат
Аритмияи дил

**Аритмия** (аз  — «бенизомӣ») — номураттаб кашиш хӯрдан (тапидан)-и дил, ки дар натиҷаи тағйир ёфтани фаъолияти ҷудогонаи он ба амал меояд.

Одам, одатан, задани дилашро ҳис намекунад, бинобар ин аз суръати он бехабар аст. Аритмияи дил дар номураттабӣ, бозистодан ва таппиши бетартибонаи он зоҳир мегардад. Бисёр шаклҳои аритмияи дил барои кори дил ва ҳаёти одам чандон хатарнок нестанд. Бо вуҷуди ин дар мавриди пайдоиши нишонаҳои аввалини он ба духтур муроҷиат кардан зарур аст, зеро фақат муоинаи тиббӣ бо истифодаи электрокардиография имкон медиҳад, ки беморӣ ташхис шавад. Аритмия зуҳурот ва тарзи пайдоиши мухталиф дорад. Дар ин маврид ҳолати асаб нақши муайян мебозад. Ба ҳама маълум аст, ки асабоният боиси тағйироти муайян дар суръат ва назми кашишхӯрии дил (аз ҷумла дар одамони солим) мешавад. Табиати рефлекторӣ (посухӣ) доштани баъзе шаклҳои аритмия ҳатто дар ашхосе, ки гирифтори ихтилоли кори дил нестанд, исбот шудааст. Аритмия бисёр вақт дар одамоне, ки асабияи марказӣ ва вегетативии онҳо хароб гардидааст, инчунин ҳангоми бемориҳои эндокринӣ рӯй медиҳад. Аммо сабаби асосии аритмия иллати миокард ва системаи интиқолии дил мебошад. Бемориҳои гуногуне, ки ҳамроҳ бо ихтилоли сохти бофтаҳои дил ё равандҳои мубодилаи моддаҳо дар он ба амал меоянд, боиси пайдоиши шаклҳои сифат ва давомоташ гуногуни аритмия мегарданд. Аритмияи синусӣ номураттабии кашишхӯрии дил аст, ки ба тағйирёбии фаъолияти гиреҳи синоаурикулярӣ вобаста буда, аҳёнан ҳангоми бемориҳои дил дучор мешавад. Тезшавӣ (тахикардияи синусӣ) ва камшавии назми мӯътадил (брадикардияи синусӣ)-ро дар одамони комилан солим низ дар тӯли солҳо мушоҳида кардан мумкин аст. Ногаҳон зуд-зуд тапидани дил (баъзан дар 1 дақиқа то 200 зарба ва зиёда аз он)-ро хурӯҷи тахикардия меноманд. Аксаран бемороне, ки ба ин гуна хурӯҷи аритмия мубталоянд, ягон иллати дил надоранд. Муқаррар шудааст, ки пайдоиши чунин хурӯҷҳо ба аномалия (берабтӣ)-и модарзодӣ вобаста аст. Аритмия баъзан тағйири табиии фаъолияти дил буда, ҷавобан ба таъсири омилҳои мухталиф (мас., ҳангоми варзиш, давидан, иҷрои кори вазнини ҷисмонӣ ва ғ.) ба амал меояд. Аритмияро бо усули электрокардиография аниқ мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои дил
Гурӯҳ:Нишонаҳои беморӣ аз рӯи алифбо
Бемориҳои ҷигар

**Бемориҳои ҷигар** — як гурӯҳи бемориҳои марбут ба ҷигар.

## Нишонаҳои бемории ҷигар
Аҳамияти ҷигар барои организми одамӣ аз касе пӯшида нест. Тағйир дар кор ва таркиби ҷигар ба узвҳо ва системҳои гуногуни организм таъсир мегузорад. Зуҳуроти гуногун метавонанд нишонгари бемории ҷигар бошанд, ки асоситаринашон иборатанд аз:
* **1. Тағйирот дар пӯст.** Чанд тағйирот дар пӯсти одам метавонад нишонаи бемории ҷигар бошад:
: — зардшавии пӯст. (зардии пӯст ва чашмон яке аз нишонаҳои асосии халал дар кори ҷигар ба ҳисоб мераванд);
: — пайдоиши нуқтаҳои қаҳваранг дар зери бағал ва дар қисмати қадкашак;
: — хориши умумии пӯст;
: — пайдоиши «ситорачаҳо» дар ҷой ҷои пӯст (нишонаи классикии сиррози ҷигар);
: — сурхшавии кафи дастон дар қисмати ангушти бузург;
: — хушкшавии пӯст.
* **2.Халал дар кори узвҳои ҳозима.** Ҷигар ба системаи узвҳои ҳозима дохил мешавад. Талха, ки дар ҳазми хӯрок нақши муҳим мебозад, маҳз дар ҷигар пайдо мешавад. Бинобар ин ҳангоми бемории ҷигар кори бештари узвҳои ҳозима халалдор мегарданд.
* **3.Тағйиротҳои ҳормонӣ.** Бештар тағйиротҳо дар синтези ҳормонҳо ба назар мерасанд (хусусан дар мардоне, ки аз нӯшокиҳои спиртӣ зиёд истифода мекунанд). Мутахассисон бар ин назаранд, ки алкогол метавонад тестостеронро (ҳормони мардона) ба эстроген (ҳормони занона) табдил диҳад. Баъзе аз бемориҳои ҷигар инчунин ба зиёд шудани паратҳормон, ки ба устухонҳо таъсири бевосита дорад оварда мерасонад. Ин беморон ба дарди устухонҳо мубтало гардида, усухонҳояшон заиф мешаванд.
* **4.Халал дар системи асаб**. Дар назари аввал метавонад чунин ба назар расад, ки ҷигар чӣ дахле ба системаи асаби инсон дорад, аммо дар асл ҷигар ба асаби инсон таъсири бевосита дорад. Ҳангоми бемории ҷигар дар организм раванди безараргардонии аммиак суст мегардад. Аммиаки боқимонда ба ҷараёни хунгард пайваста, сабаби бемориҳои гуногуни системаи асаб мегардад.
* **5.Мушкилот дар қобилияти лахтшавии хун**. Ҳангоми бемории ҷигар ҳатто ҷароҳати хурд метавонад боиси хунравии зиёд гардад. Бо халалдор гаштани кори ҷигар, қобилияти лахташавии хун низ ба маротиб поин меравад.
: **6.Нишонаҳои заҳролудшавӣ.** Ҳангоми бемориҳои ҷигар (ки хусусияти вирусӣ ё бактериалӣ доранд) заҳролудшавии организм низ намоён мегардад. Беморон метавонанд ба табларза, дард дар мушакҳо ва буғумҳо гирифтор гарданд. Иштиҳояшонро аз даст дода, зуд хароб мешаванд. Хатари асосии бемориҳои ҷигар дар он нуҳуфта шудааст, ки давраи аввали ин беморӣ бе аломатҳои дард мегузарад. Чун дар ҷигар торҳои асаб вуҷуд надоранд. Бинобар ин дар ҳолати мушоҳида кардани аломатҳои мазкур фавран ба мутахассис бояд муроҷиат намуд.

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Бемориҳо
Хурмо

**Хурмо** ё **рутаб** () — дарахт ё бутаи калон буда, баргҳои пармонанд дорад.

## Тавсифоти биологӣ
Гулаш майдаи зард, дар хӯшагул ҷой гирифтааст. Мевааш дарозрӯя, зард ё ҷигарӣ, ширину гуворо; якто тухми сахти чӯбмонанд дорад. Дар таркиби хурмо карбогидратҳо (60 – 65%), намаку минералҳои гуногун, равған (0,2 – 0,5%), аминокислотаҳо (23 намуд, ки дар таркиби дигар меваҳо вуҷуд надоранд), витаминҳои А, А1, С, В1, В2, В6, фтор, селен ва ғайра мавҷуданд.

## Хосияти шифоӣ
Хурмо холестерин надорад. Онро метавон чун ғизои парҳезӣ ба маризон таъйин кард. Муқаррар шудааст, ки рутаби хушк ба мағзи сар таъсири мусоид расонда, фаъолияти онро 20% зиёд менамояд. Табибони халқӣ рутабро аз қадимулайём барои дармони бемориҳои гуногуни саратонӣ, сил, омосҳо, бемориҳои сироятӣ истифода мебурданд. Дар байни мардум ақидае вуҷуд дошт, ки рутаб ба ҷисми одам нерӯ бахшида, умрро дароз ва ҳисси шаҳвонии мардро зиёд мегардонад. Он фаъолияти дил, ҷигар ва гурдаро ба сомон меорад, ба афзиши бактерияҳои муфиди рӯдаҳо мусоидат мекунад, хунро серғизо ва муқовимати ҷисмро ба вирусу микробҳои беморизо афзун менамояд. Хурмо ҳамчунин дар мавриди камхунӣ, гипертония, барои майна ва синаву шуш муфид аст, сурфаро рафъ сохта балғамро меронад. Нахҳои ғизоие, ки дар таркиби рутаб вуҷуд доранд, хавфи пайдоиши бемориҳои саратониро кам мекунанд.

Духтурон бинобар дар таркиби хурмо зиёд будани миқдори калий истеъмоли онро барои ашхоси гирифотри амрози дилу рагҳо тавсия медиҳанд. Дар мавриди нуқси дил рутаб фаъолияти онро ба низом дароварда чун давои нерубахш таъсир мерасонад, қувваю тавони одамонеро, ки бемории тӯлониро аз сар гузарондаанд, барқарор месозад. Хурмо ҳамчунин дар мавриди фалаҷи асаби рӯй, хастагии аз ҳад зиёд, касалии қанд муфид аст. Бо ҷӯшоби рутаб ва биринҷ дистрофияро табобат мекунанд. Истеъмоли он хусусан барои занҳои ҳомила, дар вақти таваллуд ва сина додан ба кӯдак муфид аст, чунки зоимонро осон ва шири синаро зиёд менамояд.

## Зикри хурмо дар Қуръон
Мардуми мусулмон хурморо хеле қадр мекунанд. Он дар китоби Қуръон 29 маротиба ёдрас шудааст.

## Адабиёт
* 
* 

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Дарахтони мева
Гурӯҳ:Нахлиҳо
Дармон

**Даво** () — он чи беморро бо он муолиҷа мекунанд, дору, дармон; даво кардан табобат кардан, муолиҷа намудан; 
* маҷ. чора, илоҷ; ба дарде даво шудан ҳоҷати касеро баровардан, сабаби бартараф шудани мушкил ё камбуди касе гардидан; давои қурут оби ҷӯш.

## Таърих
[мини|[Папирус Эберс; 877 дорухатро дарбар мегирад.Ҷузъ, асри XVI. то милод.]]
Аллакай дар замонҳои қадим одамон кӯшиш мекарданд, ки ҷони худро бо истифода аз моддаҳои гуногуни табиии шифобахш наҷот диҳанд. Аксар вақт инҳо иқтибосҳои растанӣ буданд, аммо доруҳо низ истифода мешуданд, ки аз гӯшти хом, хамиртуруш ва наҷосати ҳайвонот ба даст оварда мешуданд.

## Ҳамчунин нигаред
* Доруҳои психотропии дорухат
* РНК-терапия

## Эзоҳ

## Адабиётҳо
* ГОСТ Р 57688-2017. Лекарственные средства для медицинского применения. Изучение стабильности биотехнологических/биологических лекарственных препаратов // М.: Стандартинформ, 2019. (электронный текст документа на сайте АО «Кодекс»).
* ГОСТ Р 52682-2006. Средства лекарственные для ветеринарного применения. Термины и определения // М.: Стандартинформ, 2007. (электронный текст документа на сайте АО «Кодекс»).
* 

## Сарчашма
* Словари и энциклопедии на Академике/Даво

Гурӯҳ:Доруворӣ
Аъроби Хамси

**Аъроби Хамси** як эли араб дар устони Форс ҳастанд.Ҷамъияти онҳо 260,000 нафар аст.ӣн эл якӣ аз элҳои Илоти Хамси аст.

## Манобеъ
* Ali Mohammad Najafi.Great Men of Arab Tribe and the Tribes
* Ali Mohammad Najafi.Khamseh Tribes happenings

*
Ҷазоҳои асосӣ

**Ҷазоҳои асосӣ** — вобаста ба тартиби таъи н гардиданашон ҳамаи намудҳои ҷазо мувофиқи м. 48 КҶ ҶТ ба ҷазоҳои асосӣ, иловагӣ ва омехта (яъне ҷазоҳое , ки ҳам ба сифати ҷазоҳои асосӣ ва ҳам иловагӣ таъйин шуданашон мумкин аст) ҷудо мешаванд. Мувофиқи қ.1 м. 48 КҶ ҶТ корҳои ислоҳи меҳнатӣ, маҳдуд кардаи
дар хидмати ҳарбй, маҳдуд кардани озодӣ, ҳабс, нигоҳ доштан дар қисми ҳарбии интизомй, маҳрум сохтан аз озодӣ, ҷазои қатл ҳамчун ҷазои асосӣ татбиқ мешаванд. Хусусияти ҷазоҳои асосӣ дар он ифода меёбад, ки:
1) онҳо танҳо мустақилона таъйин мегарданд;
2) ҷазоҳои асосӣ ба намудҳои дигари ҷазо ё ба ҳамдигар ҳамроҳ карда намешаванд.
3) танҳо дар ҳолатҳое таъйин мегарданд, ки агар дар санксияи моддаҳои Қисми махсуси КҶ ҶТ пешбинӣ шуда бошанд.
4) ҳамчун ҷазои асосӣ таъйин намуднӣ ҷазое, ки дар санксияи модда ба сифати ҷазои асосӣ иишои дода нашудааст, танҳо дар асоси м. 63 (таъйини ҷазои сабуктар нисбат ба ҷазое, ки барои ин ҷиноят пешбинӣ шудааст) ва м.77 КҶ ҶТ (ба намуди ҷазои сабуктар иваз кардани қисми адонашудаи ҷазо) мумкин аст.
5) ғайр аз ин, ҷазоҳои асосӣ дар системаи ҷазоҳои ҷиноятӣ нисбатан вазнинтар мебошанд ва асосан ба онҳо қонунгузор ноил шудан ба мақсадҳои ҷазоро вобаста менамояд.
## Нигаред низ
* Ҷазо
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷамъ намудани далелҳо

**Ҷамъ намудани далелҳо** — давраи аввали рафти исботкунӣ ба ҳисоб рафта, фаъолияти шахси барандаи таҳқиқи ибтидой, муфаттиш, прокурорро оид ба бо роҳҳои қонунӣ ҷустуҷӯ кардан, ёфта гирифтан ва ҷамъ намудани маълумоти ба парванда зарурбударо дар бар меғирад. Роҳҳои ҷамъ намудани далел - ҳаракатҳои тафтишотӣ, талаб карда гирифтани предметҳо ва хуҷҷатҳои лозима, талабот оид ба гузаронидани ревизияҳо ва санҷиши хуҷҷатҳо мебошанд.  
Иштирокчиёни мурофиаи ҷииоятй, иичуиин шаҳрвандон, корхонаву муассисаҳо, ^ашкилотҳо, шахсони мансабдор низ метавонанд маълумотеро, ки ба кор аҳамият доранд, пешниҳод намоянд. Ин маълумот пас аз ба шакли мурофиавӣ  даровардани онҳо ба сифати далел эътироф мешаванд. Предметҳо ва ҳуҷҷатҳое, ки нишонаи далелҳои шайъиро доранд, бо қарори махсуси шахси барандаи таҳқиқи ибтидой, муфаттиш, прокурор ва ё таъйиноти суд ба парванда ҳамроҳ карда мешаванд (м. 78 КМҶ ҶТ). .
## Нигаред низ
* Далелҳои шайъӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷамъияти вобаста

**Ҷамъияти вобаста** — ҷамъияти хоҷагие вобаста эътироф карда мешавад, ки ҷамъияти дигар (бартаридошта) бештар аз 20 фоизи саҳмияҳои овоздори ҷамъияти саҳҳомӣ ё 20 фоизи сармояи оинномавии ҷамъияти дорои масъулияти маҳдудро соҳиб бошад. Ин гуна ҷамъият дар ин хусус бояд бетаъхир маълумот нашр намояд. Ҳадди иштироки мутақобилаи ҷамъиятҳои хоҷагй дар сармояи оинномавии якдигар ва миқдори овозе, ки яке аз чунин ҷамъиятҳо дар маҷлиси умумии иштирокчиён ё саҳмдорони ҷамъияти дигар истифода карда метавонад, тибқи қонун муайян карда мешавад ( м. 117 КГ).
## Нигаред низ
* Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд
* Ҷамъияти дорои масъулияти иловагӣ

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Ҷамъияти дорои масъулияти иловагӣ

**Ҷамъияти дорои масъулияти иловагӣ** — ҷамъияте дониста мешавад, ки аз ҷониби як ё якчанд шахс таъсис гардида, фонди оинномавии он мувофиқи андозаи дар ҳуҷҷатҳои таъсисй муайянгардида ба ҳиссаҳо тақсим мешавад. Иштирокчиёни чунин ҷамъият тибқи аз рӯи уҳдадориҳои он бо амволи худ ба андозаи дар ҳуҷҷатҳои таъсиси ҷамъият муайянгардидаи барои ҳамаашон баробари арзиши саҳми гузоштаашон масъулияти муштараки иловагӣ доранд. Агар дар ҳуҷҷатҳои таъсисии ҷамъият тартиби дигари тақсимоти масъулият пешбинӣ нагардида бошад, дар суратн муфлисшавии яке аз иштирокчиён масъулияти ӯ тибқи уҳдадориҳои ҷамъият байни иштирокчиённ боқимонда мутаиосибан ба саҳмашон тақсим карда мешавад.
Номи муассисавии ҷамъияти дорои масъулияти иловагй бояд номи ҷамъият, инчунин иборан «дорои масъулияти иловагӣ»- ро дарбар гирад.
## Нигаред низ
* Ҷамъияти вобаста
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Гурӯҳ:Намудҳои ташкилотҳо
Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд

**Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд** (ҶДММ) — яке аз шаклҳои ташкилию ҳуқуқии шахсони ҳуқуқӣ буда, аз ҷониби як ё якчанд шахс таъсис дода мешавад ва сармояи оинномавии он бо ҳиссаҳои баробар ба андозаи муайяннамудаи ҳуҷҷатҳои таъсисӣ тақсим шудааст. Иштирокчиёни ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд барои уҳдадориҳои он масъулият надоранд ва зиёни таваккали марбут ба фаъолияти ҷамъиятро дар доираи арзиши саҳми гузоштаашон ба зимма мегиранд. Ширкаткунандагон пурра саҳмия гузоштаи ҷамъият барои уҳдадориҳои он дар доираи арзиши қисми пардохтанашудаи саҳми ҳар иштирокчӣ масъулияти муштарак доранд (моддаи 94 Кодекси маданӣ).
Шумораи иштирокчиёни ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд набояд аз сӣ нафар зиёд бошад. Дар акси ҳол, агар шумораи иштирокчиёни он то ҳадди муқаррар гардида кам карда нашавад, он бояд дар давоми сол ба ҷамъияти саҳҳомӣ табдил дода баъди гузаштани ин муҳлат бо тартиби судӣ бояд барҳам дода шавад (қ. 1моддаи 95 Кодекси гражданӣ).
## Нигаред низ
* Ҷамъияти саҳҳомӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Гурӯҳ:Намудҳои ташкилотҳо
Ҷамъияти саҳҳомӣ

**Ҷамъияти саҳҳомӣ** — ҷамъияте дониста мешавад, ки фонди оинномавии он ба миқдори муайяни саҳмияҳо тақсим шудааст. Иштирокчиёни ҷамъияти саҳҳомӣ барои ӯхдадориҳои ҷамъият масъул набуда, таваккали зарари марбут ба фаъолияти ҷамъиятро дар доираи арзиши саҳмияҳои ба онҳо тааллуқдошта ба зимма мегиранд (б. 1 м. 106 КГ).
Саҳмдороне, ки арзиши саҳмияро пурра напардохтаанд, барои уҳдадориҳои ҷамъияти саҳҳомӣ дар доираи қисми пардохтанашудаи саҳмияҳои ба оиҳо тааллуқдошта масъулияти муигтарак дораид. Ҷамъияти саҳҳомиро як ё якчанд муассис барпо карда метавонанд.

Ҷамъияти саҳҳомӣ ба **ҷамъияти кушод** ва **пӯшида** ҷудо мешавад. Ҷамъияти саҳҳомие, ки иштирокчиёнаш саҳмияҳои ба онҳо тааллуқдоштаро бидуни ризоияти саҳмдорони дигар бегона карда метавонанд, ҷамъияти саҳҳомии кушод эътироф мегардад. Чунин ҷамъияти саҳҳомй ҳуқуқ дорад, мутобиқи шартҳои муқарраргардидаи қонун ва асноди дигари ҳуқуқӣ обуна ва фурӯши озоди саҳмияҳояшро ба роҳ монад ( м.107 КГ). Ҷамъияги саҳҳомии кушода ҳар сол ҳисоботи солона, тавозуни муҳосибавӣ ва миқдори зиёнро барои маълумоти умум нашр мекунад.

Ҷамъияти саҳҳомие, ки саҳмияҳои он танҳо байни муассисон ё доираи шахсони дигари пешакӣ муайяншуда тақсим мегардад, ҷамъияти саҳҳомии пӯшида дониста мешавад. Чунин ҷамъият барои сурат додани обунаи озоди сахмияҳояш ё бо тарзи дигар онҳоро ба доираи номаҳдуди шахсон барои харид пешниҳод кардан ҳуқуқ надорад (б. 1 м. 108 КГ). Саҳмдорони ҷамъияти саҳҳомии пӯшида ҳангоми х а р и д а н и саҳмияҳои аз ҷониби саҳмдорони дигари ин ҷамъи ят фурӯхташаванда ҳуқуқи афзалиятнок доранд. Шумораи саҳмдорони ҷамъияти пӯшида набояд аз 50 нафар зиёд бошад, дар ахси ҳол он бояд дар давоми як сол
6а ҷамъияти саҳҳомии кушода табдил дода шавад. Агар пас аз гузаштани ин муҳлат шумораи онҳо то ҳадди муқаррарнамуд аи қонун кам карда нашавад, он бояд аз тарафи суд б арҳам дода шавад.
## Нигаред низ
* Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Гурӯҳ:Намудҳои ташкилотҳо
Ҷамъияти фаръӣ

**Ҷамъияти фаръӣ** — ҷамъияти хоҷагие дониста мешавад, ки дигар ҷамъият ё ширкати хоҷагӣ бо сабаби иштироки афзалиятноки худ дар сармояи оинномавии он ё мутобиқи шартномаи байни онҳо басташуда  бо тарзи дигар имконияти муайян намудани супоришҳои аз ҷониби чунин ҷамъият қабулшавандаро дорад.
Ҷамъияти фаръӣ барои фаъолияти ҷамъияти (ширкати) асосӣ масъулият надорад. Ҳангоме ки ҷамъияти (ширкати) асосӣ ҳуқуқи ба ҷамъияти фаръй, аз ҷумла мувофиқи шартнома додани дастурҳои ҳатмиро дорад,
м ӯ т о б и қ и  а ҳ д и  б а с т а и ҷамъияти фаръй барои иҷрои чунин дастурҳо бо ин ҷамъият масъулияти муштарак ва дар сурати гуноҳи ҷамъияти (ширкати) асосӣ б арои қарзҳои он масъулияти иловагӣ ба зимма дорад. Дар баробари ҳамин иштирокчиёни (саҳмдорони) ҷамъияти фаръӣ ҳуқуқ доранд, ки аз ҷамъияги (ширкати) асосӣ руёнидани зарари бо гуноҳи он ба ҷамъияти фаръӣ расонидашударо талаб намоянд, ба шарте ки дар қонунгузорӣ тартиби дигар пешбинӣ нашуда бошад.
## Нигаред низ
* Ҷамъияти хоҷагидории фаръӣ
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои иқтисодӣ‎
Гурӯҳ:Намудҳои ташкилотҳо
Ҷалби ноболиғон ба содир намудани ҷиноят

**Ҷалби ноболиғон ба содир намудани ҷиноят** — ба гурӯҳи ҷиноятҳо ба муқобили оила ва ноболиғон  дохил гардида, дар м.165 КҶ ҶТ пешбинӣ гардидааст. Ҷалби ноболиғон  ба содир намудани ҷиноят аз ҷалби шахси ноболиғ ба содир намудани ҷиноят бо роҳи ваъда, фиреб, таҳдид ё дигар усул, ки аз ҷониби шахси ба синни ҳаждаҳсолагӣ расида анҷом дода шудааст, иборат мебошад.

Ҷалби ноболиғон  ба содир намудани ҷиноят мумкин аст бо усулҳои зерин ба амал бароварда шавад:
#  ваъда (масалан, ваъдаи пулдиҳӣ, бахшидани қарз, сарпарастӣ кардан, ба муҳити худ қабул кардан ва г.)
# фиреб (масалан, расонидани хабарҳои бардурӯг ба ноболиг бо мақсади дар ӯ пайдо намудани ҳиссиётҳои қасос, бадбинӣ бо нияти ҷалб кардани ӯ барои ҷинояти одамкушй ё расонидани зарари ҷисмонӣ ва г.)
# таҳдид (таҳдиди несту нобуд намудани молу мулк, шармсор намудан дар назди рафиқон ва г.)
# дигар усулҳо (масалан, багапдарори, ба вуҷуд овардани ҳиссиёти бахилӣ, бадбинӣ, рашк, харидан ва г.)

Дар ҳама гуна ҳолат бояд исбот карда шавад, ки ҳаракатҳои шахси гунаҳгор барои дар шахси ноболиғ ба вуҷуд овардани мақсад, ният ва нақшаи содир намудани ҷинояти муайян равона гардидаанд.

Ҷиноят аз лаҳзаи ба усули дилхоҳ ҷалб намудани ноболиғ ба содир намудани ҷиноят тамомшуда эътироф мешавад, новобаста аз содир кардан ё накардани ин ё он ҷиноят. Субъекти ҷиноят шахси мукаллафи ба синни 18-солагӣ расида шуда метавонад. Тарафи субъективии ҷиноят бо гуноҳи барқасдона дар намуди қасди бевосита тавсиф меёбад. Ангезаи ҷиноят гуногун буда, ҳангоми таъйини ҷазо ба назар гирифта мешавад. Дар қисмҳои 2, 3, 4 м. 265 КҶ ҶТ ҳолатҳои вазнинкунандаи ҷинояти ҷалби ноболиғон ба содир намудани ҷиноят пешбинӣ гардидааст:
2) ҳамин кирдор агар аз ҷониби волидайн, омӯзгор ё шахси дигар, ки масъул ияти тарбияи ноболиғонро ба зимма дорад, содир шуда бошад;
3) кирдори дар қисми якум ва дуюми ҳамин модда пешбинишуда, ки бо зӯроварӣ ё таҳдиди истифодаи он анҷом дода шудааст;
4) кирдори дар қисми якум, дуюм ё сеюми ҳамин модда пешбинишуда, ки бо ҷалби шахси ноболиғ ба гурӯҳи муташаккил ё гурӯҳи ҷинояткор, ҷиҳати содир намудани ҷинояти вазнин анҷом дода шудааст. Мувофиқи эзоҳи м. 165 КҶ ҶТ зери мафҳуми ноболиғон ашхоси хурдсол ва ноболиғ фаҳмида мешавад.
## Нигаред низ
* Ҷиноят
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ