Бемории вибратсионӣ

**Бемории вибратсионӣ** — бемории касбӣ мебошад, ки дар натиҷаи таъсири тӯлонии (на камтар аз 3—5 сол) вибратсия (ларзиш) дар шароити истеҳсолот ба вуҷуд меояд.

Инчунин бо номҳои *синдроми ангуштони сафед*, *бемории псевдо-Рейно*, *бемории рагспастикии даст аз ҷароҳатҳо* маълум аст.

Рамз тибқи ТТУ-10: Т 75.2

Вибратсияҳо ба локалӣ (аз асбобҳои дастӣ), умумӣ (аз дастгоҳҳо, таҷҳизот, мошинҳои ҳаракаткунанда) ва омехта (таъсири вибратсияи умумӣ ва локалӣ ҳангоми зич кардани бетони ларзон) ҷудо мешаванд.

Таъсири вибратсия дар бисёр касбҳо дида мешавад.

## Асосҳои физикии беморӣ
Аз рӯи табиати физикии худ, вибратсия ҳаракати механикии лапишӣ мебошад, ки дар давраҳои муайян такрор мешавад. Параметрҳои асосие, ки вибратсияро тавсиф мекунанд, басомади лапишҳо ва суръати вибратсия мебошанд. Басомади лапишҳо бо гертс (Ҳс), суръати вибратсия — бо метр дар як сония (м/с) чен карда мешаванд.

Қувваи таъсири вибратсия ба организм аз миқдори энергияи ҷаббида вобаста аст, ки ифодаи мувофиқтарини он суръати вибратсия мебошад. Ҳосилаи суръати вибратсия дар вақт — шитоби вибратсия (м/с2) аст.

Дар шароити истеҳсолӣ, вибратсия раванди лапишӣ бо доираи васеи басомадҳо мебошад, бинобар ин арзёбии он дар 8-10 октава гузаронида мешавад.
Вибратсия бо басомади 8-16 Ҳс ба басомади паст, 31,5 ва 63 Ҳс ба басомади миёна, аз 125 то 1000 Ҳс ба басомади баланд мансуб аст. Хатари бештари инкишофи бемории вибратсионӣ ҳангоми вибратсия бо басомади 16-200 Ҳс мавҷуд аст.

## Этиология
Омилҳои асосии этиологӣ вибратсияи истеҳсолӣ ва зарарҳои касбии ҳамроҳ мебошанд: садо, сардшавӣ, фишори статикии мушакҳои китф, камарбанди китф, ҳолати маҷбурии бадани хамида ва ғайра.
## Патогенез
Беморӣ бо халалдоршавии системаҳои асаб, дилу раг ва дастгоҳи такяву ҳаракат зоҳир мешавад.
Вибратсияи локалӣ ва умумӣ механизмҳои системаҳои асабию рефлекторӣ ва нейрогуморалро вайрон мекунанд.
Вибратсия ҳамчун ангезандаи қавӣ ба дастгоҳҳои ретсептории пӯст, асабҳо ва танаҳои асаб таъсир расонида, боиси зиёд шудани секретсияи норадреналин дар нӯгҳои асабҳои синаптикӣ мегардад. Азбаски норадреналин наметавонад аз ҷониби онҳо пурра ҷаббида ва ҷамъ карда шавад, қисми зиёди он ба хун ворид шуда, боиси зиёд шудани тонуси рагҳо мегардад, ки ин ба баланд шудани фишори артериалӣ ва ангиоспазм оварда мерасонад.

Дар шахсоне, ки таҳти таъсири вибратсия қарор доранд, ҳодисаҳои деструктиви дар ҷисмчаҳои Фатер-Пачини, нахҳои асаб, нейронҳои ҳароммағз, форматсияи ретикулярии танаи мағз, гиреҳҳои байнисутунмӯҳрагӣ ба вуҷуд меоянд.
Ҳангоми муоинаи объективӣ паст шудани иннерватсияи афференти, махсусан дарки ҳассосияти вибратсионӣ ва дар оянда пайдо шудани дигар нишонаҳои кандашавӣ ва синдроми дард қайд карда мешавад. Ҳангоми инкишофи тағйироти патологӣ дар дастгоҳи вегетативӣ, тағйироти дистрофӣ дар пӯст, мушакҳо ва системаи устухонҳо ба амал меоянд. Махсусан ретсепторҳои буғумҳои калони камарбанди китф зуд-зуд зарар мебинанд, ки боиси дарднокии онҳо мегардад.

Аҳамияти муҳимро таъсири қавии вибратсия ба системаи симпатикӣ пайдо мекунад. Халалдоршавии вегетативӣ ба танзими роҳи меъдаю рӯда таъсир мерасонанд, ки ин ба дискинезияҳои меъдаю рӯда ва дар давраи дертар — ба патологияи вазнинтар оварда мерасонад.

## Патоморфология
Ҳодисаҳои деструктивӣ дар ҷисмчаҳои Фатер-Пачини, ретсепторҳои интракапсулавӣ, намудҳои гуногуни деформатсия дар сатҳи ретсепсияи асабию мушакӣ, демиелинизатсияи манбаӣ, пошхӯрии силиндрҳои меҳварӣ, тағйироти дистрофӣ дар ҳуҷайраҳои шохҳои паҳлуии ҳароммағз ва дар форматсияи ретикулярии танаи мағзи сар.

## Клиника
### Бемории вибратсионӣ, ки дар натиҷаи вибратсияи локалӣ ба вуҷуд омадааст
**Марҳилаи Ι** — ҳиссиёти гузарандаи дард дар ангуштони даст, парестезия, карахтшавӣ.

**Марҳилаи ΙΙ** — ҳиссиёти дард ва парестезия бештар зоҳир мешаванд, хусусияти устувор доранд, тағйироти тонуси рагҳо ва ихтилоли равшани ҳассосият ошкор карда мешаванд. Дисфунксияи вегетативӣ ва ҳодисаҳои астения инкишоф меёбанд.

**Марҳилаи ΙΙΙ** — ихтилоли вазомоторӣ ва трофикӣ равшан мешаванд, ҳамлаҳои дард, карахтшавӣ ва парестезия, синдроми равшани вазоспазм (сафед шудани ангуштон, ихтилоли омехтаи ҳассосият — перифери ва аксар вақт сегментарӣ) пайдо мешаванд. Аз байн рафтани пурраи ҳассосияти вибратсионӣ, паст шудан ё аз байн рафтани рефлексҳои пайвандӣ, невротизатсияи шахсият аз рӯи астения, дистонияи вегетососуди аз рӯи намуди гипертоникӣ бо гипергидроз хос аст. Ихтилоли меъдаю рӯда қайд карда мешавад. Дар рентген тағйирот дар буғумҳо ва устухонҳо дида мешавад.

**Марҳилаи ΙV** — зарарҳои генерализатсияшудаи органикӣ инкишоф меёбанд, масалан энсефаломиелопатия. Ихтилоли трофикӣ ва ҳассосият якбора зоҳир мешаванд. Синдроми дард дар ангуштон, дар тӯли танаҳои асаб ва дар буғумҳо хусусияти доимӣ дорад. Симптоматикаи хурдманбаӣ, пароксизмҳои вегетативӣ, ки аз рӯи намуди симпатоадреналӣ ва камтар омехта мегузаранд, пайдо мешаванд. Кризҳои ангиодистоникӣ на танҳо рагҳои периферии дастҳо, балки соҳаи рагҳои коронарӣ ва мағзи сарро низ фаро мегиранд.

### Бемории вибратсионӣ, ки аз вибратсияи умумӣ ва локалӣ ба вуҷуд омадааст
Синдроми ангиополиневропатикӣ (вайроншавии ҳассосияти вибратсионӣ, парестезия) бо инкишофи синдроми неврастеникӣ — шакли гиперстеникӣ омехта мешавад. Астения бо сустшавии шадиди равандҳои боздорӣ мегузарад. Шикоятҳо аз дарди сар, чарх задани сар, ҳассосияти баланд, асабоният, дардҳои симзада дар пойҳо, карахтшавии онҳо ва парестезия бартарӣ доранд. Дар давраҳои дертар доимӣ мешаванд, кризҳои вегетативӣ (ҳисси беҳолӣ, тахикардия, норасоии ҳаво, тарси марг, вайроншавии терморегулятсия) ҳамроҳ мешаванд. Бо сустшавии хотира, гиряолудӣ ва вайроншавии хоб ҳамроҳӣ мешаванд. Аксар вақт ҳамлаҳо бо сафед шудани ангуштони пой ва арақкунии диффузӣ мушоҳида мешаванд. Дар аввал барангезиш ва сипас паст шудани рефлексҳои пайвандӣ, ихтилоли трофикӣ (тунук шудани пӯсти ангуштони пой, гипотонияи мушакҳо), каме баланд шудани фишори хун ва асимметрияи он инкишоф меёбад. Дар ЭЭГ манбаъҳои фаъолияти эпилептиформӣ ошкор карда мешаванд.

### Бемории вибратсионӣ, ки аз вибратсияи умумӣ ва такондӯхтҳо ба вуҷуд омадааст
Бо вестибулопатия (чарх задани сари ғайрисистемавӣ) ва дарди сар зоҳир мешавад. Тағйироти шунавоӣ ва биноӣ, нишонаҳои танаӣ ва спиналӣ, дискинезияҳои меъдаю рӯда, дард дар шикам махсусан дар соҳаи асаби офтобӣ, дардҳои решагӣ дар пушт асосан дар соҳаи камару сутунмӯҳра мушоҳида мешаванд.

## Ташхис ва ташхиси тафриқавӣ
Аҳамияти асосӣ ба анамнези касбӣ ва тавсифи санитарию гигиении шароити меҳнат дода мешавад. Муоинаи ҳамаҷонибаи объективии бемор бо истифода аз методикаҳои муосири клиникию физиологӣ зарур аст.
Ҳангоми муоина ба ранги пӯсти ангуштони даст ва пой диққат медиҳанд, ҳарорати пӯстро чен мекунанд, ҳассосияти вибратсионӣ ва дардро месанҷанд. Системаҳои устухону буғум, мушакҳо ва дилу рагҳо омӯхта мешаванд. Санҷишҳои хунукӣ, капилляроскопия, термометрия, электроэнцефалография, электротопометрия, электромиография, таҳқиқи системаи дилу раг ва поликардиография истифода мешаванд.

Ташхиси тафриқавӣ бояд аз дигар бемориҳои этиологияи ғайрикасбӣ (бемории Рейно, сирингомиелия, полиневрити вегетативӣ, миозитҳо ва ғайра) гузаронида шавад.

## Табобат

Принсипи этиологӣ — қатъи муваққатӣ ё доимии таъсири вибратсия ба организм, низоми сабук дар робита ба бори физикӣ ва хунукӣ.

Терапияи патогенетикӣ — маҷмӯӣ бо истифода аз таъсири доруворӣ ва физиотерапевтӣ.
** Ганглиоблокаторҳо: пахикарпин.
** Холинолитикҳо: Амизил, Спазмолитин + Новукаин, Метамизил.
** Доруҳои васеъкунандаи рагҳо: кислотаи никотинат, дар якҷоягӣ бо синнаризин ва белласпон, компламин, трентал, блокаторҳои каналҳои калсий.
** Ҳангоми пароксизмҳои вегетативӣ пирроксан истифода мешавад.
** Воситаҳои тақвиятбахши умумӣ, витаминотерапия.
** Электрофорез бо маҳлули 5%-и новукаин ё маҳлули обии 2%-и бензогексоний ба панҷаҳои даст, пой ё минтақаи гиребон.
** Ҳангоми синдромҳои полиневритӣ электротерапияи баландбасомад — майдони электрикии УВЧ ба минтақаи гиребон дар вояи камгарм истифода мешавад.
** Иглорефлексотерапия (сӯзаншифоӣ).

## Пешгирӣ
Дар сурати сари вақт ошкор кардани беморӣ ва табобати фаъол, прогноз мусоид аст. Ҳама намудҳои меҳнате, ки вибратсия, бардоштани борҳои вазнин ва хунукиро истисно мекунанд, тавсия дода мешаванд.

## Профилактика
Чорабиниҳои профилактикӣ истисно кардани таъсири номусоиди вибратсия ба организм, гузаронидани диспансеризатсия, ташкили профилакторияҳо дар истеҳсолот ва риояи меъёрҳои қатъии ташкили меҳнатро дар бар мегиранд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳифзи меҳнат
Гурӯҳ:Бемориҳои касбӣ