open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез

[мини| Қитъае аз сангнавишта дар осорхонаи [Лувр]]
мини
Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Cуез,  ёдбудҳое буданд, ки ба 4 забони Порсии бостон, Эломӣ, бобулӣ ва мисрӣ навишта шуда буданд ва дар води Тумилот, барои Ёдбуди боз кардани канале миёни Дарёи Нил дарёчаи Талхи бузург, ки ба канали Суези бостон шинохта мешавад, насб шуда буданд. Беҳтарин ёдбуди ҳифзшуда , санги ёдбудист аз ҷинси санги хорои гулобӣ ки тавассути Charles de Lesse, дар 30 километрии Суез ва дар соли 1866 кашф шуд. Ин ёдбуд, эҳдоси ниёи канали Суези муосир тавассути эрониёнро забт кардааст, канале ки аз тариқи води тумилот, Bubastis (ки шохае аз Дарёи Нил аст)-ро ба дарёчаи Тимсоҳ ва аз онҷо бо истифода аз роҳобае табиӣ, ба дарёии Сурх муттасил мекунад. Ҳадафи аслии ин канал , сохтани роҳи киштӣронӣ миёни Нил ва Баҳри Сурх ва дар ҳақиқати миёни Мисру Эрон буд.

## Бахше аз матни сангнавишта
Овонигории матни форсии бостон: 

# baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum
# im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy
# â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça
# m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \
# XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây
# â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha
# xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ
# rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ
# m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab
# iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \
# avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ
# yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha

Тарҷумаи ба форсии муосир:

# Худованди бузургаст Аҳӯромаздо, ки он осмонро офарид , ки ин заминро офарид ,
# Ки ин мардумро офарид , ки шодиро барои мардум офарид,
# Ки Дориюшро шоҳ кард, ки ба Дориюш шоҳаншоҳии бузургеро бахшид,
# Бо асбоне хубу мардумоне хуб, ман Дориюш
# Подшоҳи бузург ҳастам, шоҳи шоҳон, шоҳи тамомии мардумон, шоҳ дар
# Ин замини бузург, писари Виштосп, як Ҳахоманишӣ,
# Дориюш шоҳ гӯяд: ман як порсӣ ҳастам, аз Порс Мисрро фатҳ кардам, ман фармон додам, то ин каналро
# Ҳафр кунанд миёни рӯде (дарёе) ки Нил ном дорад ва дар Миср ҷараён дорад
# Ба дарёе (баҳре) ки дар Порс мебошад
# Сипас ҳангоме ки ин канал ҳафр шуд,
# Бинобар ин чун ман фармон додам, киштиҳо ба воситаи ин канал аз Миср
# Ба Порс рафтанд, ҳамон гуна ки ман мехостам

## Эзоҳ
Нуреттин Сёнмез

**Нуреттин Сёнмез** (тав. 23 ноябри 1978) — ҳунарпеша ва омӯзгори турк. Ӯ бештар бо нақши «Бамси Бейрек» дар силсилаи таърихии *[[Эртуғрул (силсилафилм)|Эҳё: Эртуғрул]]* маъруф аст.

## Зиндагии пешина
Сёнмез 23 ноябри соли 1978 дар Истанбул таваллуд шудааст. Ӯ фарзанди як оилаи муҳоҷир аст. Модараш муҳоҷири албанӣ аст. Падараш Умит Сёнмез духтури дандон аст. Нуреттин Сёнмез факултети муҳандисии кӯҳии Донишгоҳи Истамбулро хатм кардааст. Пас аз он ба Мактаби иҷрокунандаи муоширати Диалоги Кан ва Арсен Гурзап рафт ва он ҷоро хатм кард. Баъдтар, ӯ дар Донишгоҳи Едитепе таҳсил кардааст.

## Карера
Сёнмез карераи актёрии худро дар соли 1999 бо силсилафилми *Akşam Güneşi* оғоз кард, ки дар он нақши асосиро Сердар Гөкхан, Пелин Бату ва Сумру Явручук бозидааст.

Ӯ бо хислати Гаддар Алӣ, ки дар силсилафилми Osmanlı'da *Derin Devlet*, ки соли 2013 ба табъ расида буд, таваҷҷӯҳро ҷалб кард. Аз соли 2014 инҷониб бо нақши Бамси Бейрек дар силсилафилмии *[[Эртуғрул (силсилафилм)|Дирилиш: Эртуғрул]]* ва идомаи он *[[Асосгузор: Усмон|"Курулуш: Усмон"]]* маъруф шудааст.

## Филмнома

### Телевизион

### Филм

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна
* 
* 

Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Туркия
Гурӯҳ:Зодагони соли 1978
Гурӯҳ:Афроди зинда
Хосе Мухика

**Хосе Алберто** " **Пепе** " **Мухика Кордано** (; 20 майи 1935 – 13 майи 2025) сиёсатмадор, инқилобгар ва деҳқони уругвайӣ буд, ки аз соли 2010 то 2015 ба ҳайси президенти 40-уми Уругвай кор кардааст.  Собиқ партизан бо Тупамарос, ӯ дар замони диктатураи ҳарбӣ дар солҳои 1970 ва 1980 шиканҷа ва 14 сол зиндонӣ шуд. Ӯ узви эътилофи ҷабҳаи васеъи ҳизбҳои чапгаро, Мухика аз соли 2005 то 2008 вазири чорводорӣ, кишоварзӣ ва моҳипарварӣ ва баъдан сенатор буд. Ҳамчун номзади Ҷабҳаи густарда, ӯ дар интихоботи президентии соли 2009 пирӯз шуд ва 1 марти соли 2010 ба мақоми президентӣ шурӯъ кард.

Муҳика ба сабаби тарзи зиндагии хоксоронааш ва бахшидани тахминан 90 фоизи маоши моҳонаи 12 000 доллариаш ба хайрияҳое, ки ба мардумони камбизоат ва соҳибкорони хурд кӯмак мерасонанд, ҳамчун «камбизоаттарин президенти ҷаҳон» тавсиф мешуд.   Мунаққиди ошкори таваҷҷӯҳи капитализм ба захира кардани сарватҳои моддӣ, ки ба хушбахтии инсон мусоидат намекунад, аз ҷониби расонаҳо ва рӯзноманигорон барои идеологияҳои фалсафии худ ситоиш карда шуд; *Times Higher Education* дар соли 2015 ӯро ҳамчун "президенти файласуф" номид, ки ин бозӣ дар бораи консепсияи шоҳи файласуф Афлотун аст.  

## Зиндагии пешина

## Партизанӣ

## Аввалин мансаб ва маъракаи президентӣ дар соли 2009

## Президентӣ (2010-2015)
[мини|230x230пкс| Мухика бо [Луис Иносийу Луло до Силва|Луис Инасио Лула да Силва, соли 2010]]

## Мавқеъҳои сиёсӣ

## Зиндагии шахсӣ

### Беморӣ ва марг

* : 
** 60x60пкс Grand Collar of the Order of the Liberator General San Martín (25 January 2021)
* : 
** 60x60пкс Grand Collar of the Order of the Southern Cross (5 December 2024)
* : 
** 60x60пкс Extraordinary Grand Cross of the Order of Boyacá (5 December 2024)
* :
** 60x60пкс Grand Collar of the National Order of San Lorenzo (3 December 2014)
** 60x60пкс Grand Collar of the National Order of Merit (3 December 2014)
* : 
** 60x60пкс Grand Cross of the Order of Francisco Morazán (28 February 2025)
* : 
** 60x60пкс Collar of the Order of the Aztec Eagle (28 January 2014)
* : 
** 60x60пкс Grand Cross of the Order of Manuel Amador Guerrero (24 November 2017)
* : 
** 60x60пкс Grand Collar of the National Order of Merit (16 August 2010)
* : 
** 60x60пкс Grand Collar of the Order of the Sun of Peru (25 January 2011)
* : 
** 60x60пкс Second Class of the Order of the Flag of Republika Srpska (28 June 2016)

## Китобшиносӣ

* 

## Иқтибосҳо

## Хониши минбаъда

## Пайвандҳои беруна

* 
* José Pepe Mujica: Biography of the Former President
* Works about José Mujica at Open Library

|-

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2025
Гурӯҳ:Зодагони соли 1935
Гурӯҳ:Президентҳои Уругвай
Евгений Иванитский

**Иванитский Евгений Александрович** (1886 — 9 июни 1918, Хуҷанд) — яке аз фаъолони ҳаракати инқилобӣ дар Туркистон.

## Зиндагинома
Евгений Иванитский дар Самарқанд (1914) ва сипас дар Хуҷанд фаъолият кардааст. 29.6.1917 бо ташаббуси «Иттифоқи коргарони рус»-и Хуҷанд дар заминаи муттаҳид кардани иттифоқҳои коргарии русу тотор ва «Шӯрои ҳизбии коргарони маҳаллӣ» ташкилоти ягонаи интернатсионалӣ-демократии «Иттифоқи меҳнаткашон» таъсис ёфт, ки роҳбарии онро Евгений Иванитский бар уҳда гирифт. Таҳти роҳбарии И. (ноябри 1917) қувваҳои инқилобӣ, демократӣ, иттифоқҳои касаба ғалабаи инқилоби пролетариро дар Хуҷанд таъмин карданд. Евгений Иванитский дар ташкил ва таҳкими Ҳокимияти Шӯравӣ дар шимоли Тоҷикистон нақш дошт. Ӯ феврали 1918 ҳамчун ҷонишини раиси Шӯрои демократии Хуҷанд дар барпо кардани мақомоти давлатии диктатураи пролетариат, торумор намудани ташкилотҳои зиддиинқилобии «Шӯрои исломия» ва «Шӯрои уламо» ва татбиқи нахустин тадбирҳои инқилобӣ саҳми бузург гузошт. Бо ташаббуси Евгений Иванитский апрели 1918 Кумитаи инқилобии уезди Хуҷанд ташкил ёфт, ки бахшҳои он дар Унҷӣ, Қистакӯз, Ғӯлакандоз, Нов, Драгомирово ва шаҳраки Сулукта амал мекарданд. Евгений Иванитский дар натиҷаи бемории вабо даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Виктор Иванишев

**Иванишев Виктор Василевич** (зод. 23 июни 1955 Душанбе) — доктори илмҳои биология (1993), профессор (1999).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи биологияи УДТ ба номи В. И. Ленин (ҳоло ДМТ; 1977). Ба сифати лаборанти калон, х. и. ва х. к. и. тӯли бист сол дар Пажӯҳишгоҳи физиология ва биофизикаи рустаниҳои АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Аз соли 1996 ба ҳайси х. к. и., мудири кафедраи биология ва технологияи мавҷудоти зинда дар Донишгоҳи давлатии Тула кору фаъолият дорад. Доир ба физиологияи рустаниҳо, биологияи молекулавӣ, генетика ва биокимиё пажӯҳиш анҷом додааст. Муаллифи зиёда аз 170 таълиф, аз ҷумла 4 ихтироъ.

## Осор
* Физико-химические свойства и структура рибозо — 5 — фосфат изомеразы. М., 1982;
* Продукционный процесс у растений и его регуляция. Д., 1991;
* Биохимический эксперимент: обработка и интерпретация результатов (практикум). Тула. 2002;
* Актуальные проблемы химии, биологии и медицины. Красноярск. 2011. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Норфолк, Массачусетс

**Шаҳристони Норфолк** () — шаҳристонест, ки дар иёлоти Массачусетси Иёлоти Муттаҳидаи Амрико қарор дорад. Расман соли 1793 таъсис ёфтааст. То соли 2010 шумораи аҳолӣ 670,850 нафар буд.

## Ҷуғрофия
Тибқи маълумоти Бюрои барӯйхатгирии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, ин шаҳристон масоҳати умумӣ 1,149,961 км2 дорад, ки аз он 1,025,641 км2 замин ва 124,320 км2 ё 11,000% обанборҳоро ташкил медиҳад.

### Шаҳристонҳои ҳамсоя

* Мидлсекс (шимолу ғарб)
* Суффолк (шимол)
* Плимут (Ҷануби Шарқ)
* Бристол (ҷануб)
* Провиденс, Род-Айленд (ҷанубу ғарб)
* Вустер (ғарб)

## Аҳолӣ
Аз рӯи барӯйхатгирии соли 2000 ин шаҳристон 650,308 нафар аҳолӣ дошт, ки аз 248,827 хонавода ва 165,967 оила иборат буд. Зичии аҳолӣ 628,00 нафар дар як км2 . Дар ноҳия 255,154 бинои истиқоматӣ мавҷуд аст, ки зичии рушд тақрибан 247,00 бино дар як км2 мебошад. Таркиби аҳолии нажодӣ: сафедпуст — 89,02 %, амрикоиёни африқоӣ - 3,18 %, амрикоиҳои бумӣ (ҳиндуҳо ) - 0,13 %, осиёгиҳо — 5.50 %, ҳавайиён — 0,02 %, намояндагони дигар нажодҳо — 0,78 %, намояндагони ду ва зиёда нажод — 1,37 %. Испониёиҳо 1,84% нафарро ташкил медиҳанд.

Аз 31.20% шумораи умумии хонаводаҳоро кӯдакони то 18-сола ишғол мекунанд, 54,20% хонаводаҳо зану шавҳар мебошанд, ки якҷоя зиндагӣ мекунанд, 9,50 % хонаводаҳо занҳои танҳо бе ҳамсар, 33.30 % хонаводаҳо бо оилаҳо алоқаманд нестанд, 26,80 фоизи хонаводаҳо аз як нафар иборат аст, 10,80 % хонаводаҳоро пиронсолони (65 сола ва калонтар)  танҳо ташкил мекунанд. Шумораи миёнаи хонавода 2,54 нафар ва шумораи миёнаи оила 3,14 нафарро ташкил медиҳад.

Таксимоти синну соли шаҳристон: 23.40 % зери 18, 7.00 % аз 18 то 24, 31,60 % аз 25 то 44, 23.50 % аз 45 то 64 ва 23.50 % 65 ва калонтар. Синни миёнаи сокини шаҳристон 38 сол аст. Ба ҳар 100 зан 91,40 мард рост меояд. Ба ҳар 100 зани аз 18 боло 87,60 мард рост меояд.

Даромади миёна барои як хонавода дар ин шаҳр 63 432$ ва барои як оила 77,847$ аст. Музди миёнаи як мард $51,301 дар муқоиса бо $37,108 барои як зан аст. Даромад ба ҳар сари аҳолӣ  32.484 долларро ташкил медиҳад. Тақрибан 2.90 фоизи оилаҳо ва 4,60 % аз шумораи умумии аҳолӣ дар зери хатти камбизоатӣ қарор дошт, аз ҷумла 4,40 фоизи ҷавонон (касони то 18-сола) ва 5,70 % аз онҳое, ки аллакай аз 65-сола боло буданд.

## Қайдҳо

## Пайвандҳо

* Вебсайти расмии ҳукумати Каунти Норфолк, Массачусетс   Архивная копия
* Ассотсиатсияи Миллии Шаҳрҳо Архивировано 10 Майи 2015 сол.
*
Фирӯз Ҳақназарзода

**Фирӯз Ҳақназарзода** (*Ҳақназарзода Фирӯз Ғоибфар*, тав. 29 августи соли 1968, шаҳри Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон ) — омӯзгор, рӯзноманигор, менеҷер, арбоби давлатӣ, тоҷик,  вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII..
## Зиндагинома
* Солҳои 1990-1992 — Котиби кумитаи комсомоли хоҷагии Ленинград (ҳозира Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ), ноҳияи Кӯлоб.
* Солҳои 1992-1999 — Омӯзгори ММТУ- и №19 деҳаи Офтоблиқо, ҷ/д Зиракӣ, шаҳри  Кӯлоб.                                                                                                   
* Солҳои 2000-2005 — Маркази татбиқи Лоиҳаи давлатии таҷдиди сектори иҷтимоии Ҷумҳурии Тоҷикистон, кредити №075 TAJ, дар вазифаҳои ронанда, маъмур, муҳосиб ва ёвари сардори Лоиҳа
* Солҳои 2005 — 2009 — Котиби масъули рӯзнома «Навиди Кӯлоб», нашрияи мақомоти иҷроия ҳокимияти давлатии шаҳри Кӯлоб ва Лоиҳаи ислоҳоти соҳаи тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи маъмур ва мушовири ҳамоҳангсоз.
* Солҳои 2009-2011 — Котиби масъули рӯзномаи «Навиди Кӯлоб», нашрияи мақомоти иҷроия ҳокимияти давлатии шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2011-2018 — Муовини сармуҳаррири рӯзномаи  «Навиди Кӯлоб», нашрияи мақомоти иҷроия ҳокимияти давлатии шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2018-2025 — Сармуҳаррири рӯзномаи  «Навиди Кӯлоб», нашрияи мақомоти иҷроия ҳокимияти давлатии шаҳри Кӯлоб.
* Аз 2 марти соли 2025 то ҳол — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати  VII. .
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Рӯзномангорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Ҳаким Давлатзод

**Ҳаким Давлатзод** (*Давлатзод Ҳаким Алишӣ*, тав. 18 ноябри соли 1979,  ноҳияи Дарвоз, ҶШС Тоҷикистон )  — ҳуқуқшинос, арбоби давлатӣ, тоҷик,  вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII..
## Зиндагинома
* Солҳои 2004-2006 — Корманди ҶСП «Гулистон»
* Солҳои 2006-2007 — Ҳуқуқшиноси ҶСП «Гулистон»
* Солҳои 2007-2008 — Котиби Комиссияи кор бо ноболиғони назди МИҲД- и ноҳияи Дарвоз ВМКБ
* Солҳои 2008-2010 — Мудири шуъбаи умумии Дастгоҳи Раиси ноҳияи Дарвози  ВМКБ
* Солҳои 2010-2011 — Мудири шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои Дастгоҳи Раиси ноҳияи Дарвози ВМКБ
* Солҳои 2011-2012 — Магистранти Донишкадаи такмили ихтисоси хизматчиёни давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон   
* Солҳои 2012-2013 — Мутахассиси Раёсати кадрҳо ва бахши махсуси Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Солҳои 2013-2014 — Сармутахассиси шуъбаи Дастгоҳи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии ҶТ оид ба  ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ВАО ва робитаҳои байнипарламентӣ
* Солҳои 2014-2016 — Сармутахассиси шуъбаи умумӣ ва назорати Дастгоҳи Маҷлиси миллии  Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Солҳои 2016-2017 — Ёрдамчии раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи  амволи  давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Солҳои 2017-2018 — Ёрдамчии Раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон
* Солхои 2018-2019 — Роҳбари Дастгоҳи раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон
* Солҳои 2019-2025 — Муовини якуми  Раиси ноҳияи Дарвози Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
* Аз 2 марти соли 2025 то ҳол — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати  VII. .
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII
Ҷавонони Тоҷикистон

**Ҷавонони Тоҷикистон** — рӯзномаи ҷамъиятӣ-сиёсӣ ва фарҳангии ҷавонон, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон нашр мешавад. Яке аз рӯзномаҳои кӯҳанбунёд ва маъруфи кишвар ба шумор меравад. Таъсиси он ба соли 1930 рост меояд .

## Таърих
Шумораи аввали рӯзнома 5 апрели соли 1930 бо номи **Комсомоли Тоҷикистон** ба табъ расид. Дар солҳои 1945–1956 рӯзнома бо номи **Ҷавонони Тоҷикистон** чоп мешуд. Сипас, дар солҳои 1956–1988 боз ба номи **Комсомоли Тоҷикистон** баргашт. Аз соли 1998 то имрӯз бо номи **Ҷавонони Тоҷикистон** мунтазам нашр мешавад .

## Нақш ва фаъолият
Дар тӯли фаъолияташ рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар тарғиби ҳаёт ва фаъолияти ҷавонон, арзишҳои миллӣ, фарҳанг ва дастовардҳои давлату миллат нақши муассир бозидааст. Нашрия бо интишори мақолаҳо доир ба масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва сиёсӣ, аз ҷумла тарбияи ҷавонон, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, рушди соҳаҳои гуногуни кишвар, саҳми муҳим гузоштааст.

Ба гуфтаи Беҳрӯз Қаюмӣ, котиби масъули рӯзнома, «Ҷавонони Тоҷикистон» на танҳо бозгӯкунандаи дастовардҳои ҷавонон, балки баҳрабардори фаъоли масоили муҳими рӯз буда, барои баланд бардоштани ҷаҳонбинӣ ва маърифати шаҳрвандӣ хидмат мекунад.

Нуруллоҳи Ориф, корманди рӯзнома, таъкид намудааст, ки рӯзнома мактаби рӯзноманигории тоҷик ба ҳисоб меравад ва дар тайи фаъолияти худ садҳо кадрҳои ҳирфаии журналистиро тарбия кардааст.

## Нашрия ва ҳузури рақамӣ
Рӯзнома ҳар ҳафта бо хабару таҳлилҳо ва матолиби муҳим ба табъ мерасад. «Ҷавонони Тоҷикистон» сомонаи фаъол дошта, ҳамарӯза маводи нав дар он гузошта мешавад. Саҳифаҳои расмии рӯзнома дар шабакаҳои иҷтимоӣ низ фаъолона мавриди истифодаи хонандагон қарор доранд.

Ба муносибати 90-солагии таъсис, рӯзнома шумораи вижае дар ҳаҷми 90 саҳифа нашр кард. Дар он мақолаҳои муҳим, андешаҳои шахсиятҳои барҷаста ва аксҳои таърихӣ гирдоварӣ шудаанд. Ба гуфтаи сармуҳаррир Шодихони Назар, мақсади нашри шумораи вижа шинос намудани хонандагон бо таърихи рӯзнома ва саҳми он дар ҷомеа буд.

## Дигар
Аз соли таъсис то имрӯз «Ҷавонони Тоҷикистон» ҳамчун минбари ҷавонон ва манбаи боэътимоди иттилоот барои хонандагони кишвар хидмат мекунад. Он яке аз нашрияҳои муҳими Тоҷикистон маҳсуб мешавад.

## Сарчашмаҳо

Гурӯҳ:Рӯзномаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Нашрияҳои давлатӣ
Гурӯҳ:ВАО дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷавонон дар Тоҷикистон
Владимир Иванов

**Иванов Владимир Алексеевич** (03.10.1886, Санкт-Петербург — 01.06.1970, Теҳрон) — шарқшиноси рус, муҳаққиқи таъриху фалсафаи мазҳаби исмоилия.

## Зиндагинома
Хатмкардаи гимназияи Сарское Село (соли 1907), факултаи забонҳои шарқи Донишгоҳи Санкт-Петербург (1911) ва магистратураи забоншиносии форсӣ (1916). Соли 1910 роҳбарияти факулта ӯро ба сафари хидматӣ ба Эрон фиристод. Аз соли 1911 дар Бонки истиқрозии Форс (шуъбаи Бонки давлатии Петербург) ҳамчун ёвари сардори оҷонсии Бирҷанд ва корманди шуъбаи бонк дар Кирмоншоҳ (1913—1914) фаъолият кард. Ҳамзамон ба омӯзиши лаҳҷаҳои хуросонӣ, сабзворӣ, бирҷандӣ, дарвешӣ, форсии омиёна, меҳрҷонӣ ва зардуштӣ машғул буд. Пас аз бозгашт ба Русия (1915) ҳамчун корманди осорхонаи Осиё (дар назди АИ Русия) барои ҷамъоварии осори хаттӣ ба Бухоро сафар кард: дар ин сафар зиёда аз 1100 китоб ҷамъ оварда, ба Санкт-Петербург фиристод. Сипас чанд муддат феҳристи осори хаттии исмоилии аз Бадахшон ҷамъовардаи И. И. Зарубинро тартиб дода, чанд номгӯи онҳоро нашр кард. Владимир Иванов баъдан барои гирдоварии осори хаттӣ ба Эрон, Афғонистон ва Ҳиндустон сафар карда, «Анҷумани таҳқиқоти исломӣ» (1933) ва «Анҷумани исмоилӣ»-ро (1946) бунёд гузошт, ки дар натиҷа 8 китоби таҳқиқотӣ ба табъ расида, беш аз 600 осори хатии форсӣ ва арабӣ ҷамъоварӣ шуд. Дар Калкутта феҳристи китобҳои форсии «Анҷумани осиёии Бангола»-ро дар 4 ҷилд фароҳам овард. Соли 1922 нахустин асари худро дар бораи фирқаи Исмоилия ба унвони «Исмаилизм» ва баъдан феҳристи матнҳои исмоилияро бо номи «Роҳнамои адабиёти исмоилӣ» гирдоварӣ ва чоп кард (Лондон, 1933). Дар натиҷаи таҳқиқи харобаҳои қалъаи Аламут китоби «Аламут ва Ламасар»-ро ба чоп расонд (1960). Соли 1959 ба Эрон кӯч баст ва то охири умр дар он ҷо иқомат дошт. Қисми зиёди осори таҳқиқии И. ба шохаи низорияи фирқаи исмоилӣ бахшида шудааст; аз ӯ зиёда аз 145 асар ба забонҳои арабӣ, форсӣ, русӣ, англисӣ ва фаронсавӣ ба мерос мондаанд. Намунаи осори И. дар бораи исмоилия: «Аламут» (1431), "Ёддоштҳо дар бораи «Умму-л-китоб», "Тафсири исмоилии «Гулшани роз» (1932), «Хулосаи девони Хокии Хуросонӣ» (1933), «Шуъбаи фаромӯшшудаи исмоилӣ» (1938), «Созмони таблиғоти фотимӣ» (1939), «Исмоилиҳо ва қарматиҳо» (1940), «Ривояти исмоилиҳо дар бораи уруҷи фотимиҳо» (1942), «Носири Хусрав ва наҳзати исмоилӣ» (1948), «Пандиёти ҷавонмардӣ» (1953), «Ирфон ва наҳзати исмоилӣ» (1959).

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Михаил Иванов

**Иванов Михаил Сергеевич** (15.11.1909, губ. Новгород — 19.10.1986, Маскав) — и эроншинос, доктори илмҳои таърих (1954), профессор (1955).

## Зиндагинома
Хатмкардаи шуъбаи шарқи Донишгоҳи давлатии Ленинград (1934). Аспиранти факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Ленинград (1934-37), дотсент ва мудири кафедраи таърихи нави кишварҳои мустамлика ва соҳибистиқлол, ҳамзамон х. к. и. Институти шарқшиносии АИ ИҶШС (1937-41), хабарнигори Агентии телеграфии Иттиҳоди Шӯравӣ (ТАСС) дар Эрон (1943-47), х. к. и. ва мудири шуъбаи ленинградии Институти таърихи АИ ИҶШС (1947-54), декан ва мудири кафедраи таърихи кишварҳои Шарқи Наздик ва Шарқи Миёнаи Донишгоҳи давлатии Ленинград, директори Институти давлатии муносибатҳои байналмилалии Маскав, ҳамзамон мудири кафедраи таърихи кишварҳои Шарқ (1955-57), х. к. и., мудири Институти мардумшиносии АИ ИҶШС (1957-70), мудири кафедраи кишварҳои Шарқи Наздик ва Шарқи Миёнаи Институти кишварҳои Осиё ва Африқо дар назди Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1970-86). Самти асосии таҳқиқот: омӯзиши таърихи ҳаракатҳои озодихоҳӣ дар Эрон; таъсири инқилобҳои иҷтимоии ибтидои асри 20 ба вазъи сиёсии Эрон; омӯзиши таърихи нав ва навини Эрон. Муаллифи зиёда аз 150 таълифи илмӣ. Таҳти роҳбарии И. муаррихони тоҷик Т. Муҳиддинов. Қ. Бобоев, Д. Исмоилов рисолаи илмӣ дифоъ кардаанд.

## Осор
* Бабидские восстания в Иране (1842-52). М., 1939;
* Очерк истории Ирана. М., 1952; Иранская революция 1905-11 гг. М., 1957;
* Новейшая история Ирана. М., 1965; Иран в 60-70-х гг. XX в. М., 1977;
* Антифеодальные восстания в Иране в середине XIX в. М., 1982.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Павел Иванов

**Иванов Павел Петрович** (16.2.1893, губ. Тюмен — 2.2.1942, Маскав) — шарқшиноси шӯравӣ, доктори илмҳои таърих (1941), муҳаққиқи таъриху фарҳанги Осиёи Марказӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти шарқшиносии Туркистон (1924). Омӯзгори Институти шарқшиносӣ ва Донишгоҳи давлатии Ленинград (1924-34), х. и. Институти шарқшиносии АИ ИҶШС (1934-41). Самтҳои асосии таҳқиқот: омӯзиши таърихи рушди истихроҷи маъдан дар Осиёи Миёна; шӯришҳои оммавӣ дар аморати Бухоро; омӯзиш ва нашри осори хаттии мансуб ба хонҳои Хева ва шайхҳои Ҷӯйборӣ. Муаллифи зиёда аз 20 рисолаи илмӣ.

## Осор
* К истории развития горного промысла в Средней Азии (Краткий исторический очерк). М.-Л., 1932;
* Восстание Китай-кыпчаков в Бухарском ханстве. М.-Л., 1937;
* Архив хивинских ханов XIX в. Л., 1940;
* Хозяйство джуйбарских шейхов. М.-Л., 1954;
* Очерки по истории Средней Азии (XVI — середина XIX в.) М., 1958.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иванова Таисия Сергеевна

**Иванова Таисия Сергеевна** (зод. 27.9.1932, ш. Андиҷони Ӯзбекистон) — зистшинос, доктори илмҳои биология (1988).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи биологияву хокшиносии Донишгоҳи давлатии ҶШС Ӯзбекистон (ш. Самарқанд). Фаъолияти минбаъдаи илмиаш ба ҳайси аспиранти Институти зоология ва паразитология (1954-58), х. х. ва х. к. и. (1958-68), мудири шуъбаи таснифоти ҳайвоноти бемуҳра (1968-75), мудири лабораторияи фитонематодаҳои ангали зироати ҳамин институт (1975-91) идома ёфтааст. Муаллифи беш аз 100 таълиф оид ба масоили омӯзиши нематодаҳои ангали зироат ва гиёҳҳои худрӯй, қонуниятҳои паҳншавии ҳелминтҳои рустанӣ дар Помиру Олой, нематодозҳои зироати кишоварзӣ, муҳофизати рустанӣ, хосса сабзавот. Бо медалҳо сарфароз гардидааст.

## Осор
* Нематоды зерновых культур Зерафшанской долины Таджикистана. Д., 1968;
* Паразитические корневые нематоды семейство криконематод. Д., 1976;
* Галловые нематоды овощных культур и меры борьбы с ними. Д., 1977;
* Корневые нематоды — вирусоносители подотряда Diphthevophorina. Д., 1977;

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иваси

**Иваси**, **сардинаи шарқидурӣ** () — як навъ моҳӣ аз оилаи шӯрмоҳиҳо.

Дарозии танаш то 30 см. Рангаш сафеди нуқрагун, тахтапушташ сабзгун; аз паҳлуҳо наздик ба тахтапушт ду ё се қатор холҳои сиёҳтоб дорадоктори илмҳои дар қисми шимолу ғарбии уқёнуси Ором (дар шимол аз гул. Тотор ва ҷаз-ҳои Курил, дар ҷануб то б. Хитойи Ҷанубӣ) паҳн шудааст; дар давраи хеле зиёд шудан дар мавзеъҳои Сахалини Шарқӣ, Камчатка ва ҷаз-ҳои Командор низ дучор меояд. ивасиҳо села-села дар умқи то 100 м (дар ҳарорати 10–25°С) зиндагӣ мекунанд. Моҳҳои декабр – апрел дар ҷануби маҳалли сукунати худ то 80 ҳазор тухм мегузорад. Ғизои иваси бештар зоопланктон аст. То 8 сол умр мебинад. ивасиро шикор мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Юрий Ивлев

**Ивлев Юрий Василевич** () — доктори илмҳои мантиқ, олими шӯравӣ ва Русия, асосгузори мантиқи квазиматрикӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултаи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Маскав (ДДМ) ба номи М. В. Ломоносов (1965). Мудири кафедраи мантиқи факултаи фалсафаи ДДМ (1978-82). Аз соли 1989 проф. кафедраи мазкур. Дорандаи ҷоизаи «Ломоносов»-и ДДМ (1995). Узви Акдемияи илмҳои гуманитарӣ, узви вобаста (1996) ва акад. (1997) Академияи илмҳои табиатшиносии Русия. Рисолаи номзадӣ ‒ «Мантиқи меъёрҳо» (1972) ва докторӣ ‒ «Семантикаи мазмунии мантиқи модалӣ» (1986). Муаллифи 51 китоб ва 110 мақола дар илмҳои мантиқ ва фалсафа. Оид ба азнавсозии фаслҳои асосии илми риёзиёт масъалагузорӣ карда, ҳамаи онро дар татбиқи мафҳуми квазифунксия дидааст. Ба ақидаи Юрий Ивлев, дар натиҷаи ҳалли масъалаи мазкур фаслҳои илми риёзиёти анъанавӣ ба ҳолатҳои ҷузъии риёзиёти нав, мас., таҳлили риёзӣ ба ҷузъи фанни квазиалгебра ва ғ. табдил меёбад. Илми риёзиёти наве, ки ба вуҷуд меояд, ҳангоми моделсозии зуҳуроти табиӣ ва иҷтимоӣ ба таври васеъ истифода мешавад. Аз ҷониби ӯ семантикаи модалияти мантиқие баррасӣ гардидааст, ки дар он мафҳуми сохтори моделии шарҳи мазмунинадошта истифода намешавад. Ин гуна семантикаро вай барои маҷмӯи ҳолатҳои нисбатан маҳдуд мавриди баррасӣ қарор додааст.

Саҳми Юрий Ивлев дар тарбияи мутахассисони тоҷики соҳаи мантиқ назаррас аст. Юрий Ивлев бо ҳаммуаллифии проф. Сайфуллоев Н. М. китоби дарсии «Мантиқ»-ро ба забони тоҷикӣ (Д., 2013) таълиф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аркадий Иванов

**Иванов Аркадий Михайлович** (1925, шаҳраки Сарси вилояти Перми Русия, 1991, ҳамон ҷо) — ходими давлатӣ, генерал-майори милитсия (1973), Аълочии милитсияи шӯравӣ.

## Зиндагинома
Таҳсил дар Омӯзишгоҳи якуми ҳарбии авиатехникии Ленинград ба номи К. Ворошилов (1942-44). Хатмкардаи Мактаби олии Вазорати мудофиаи Федератсияи Руссия (1962). Механики авиатсионии мактаби ҳарбӣ-ҳавоии рақами 14 (1944-46), механики авиатсионии қисми ҳарбии № 2151 (1946-50), корманди фаврии шуъбаи милитсияи н. Чёрнушкаи вил. Перм (1950-51), корманди фаврии шуъбаҳои милитсияи н. Лисва ва ш. Чёрмози вил. Перм (1951-53), корманди калони фаврии шуъбаи милитсияи ш. Чёрмоз (1953-54), корманди калони фаврии шуъбаи «П»-и ШКД ш. Березникии вил. Перм (1954-56), сардори ШКД-и ш. Чёрмози вил. Перм (1956-59), сардори ШКД-и ш. Соликамски вил. Перм (1959-61), сардори Раёсати корҳои дохилии вил. Перм (1961-63), муовини сардори Раёсати ҳифзи тартиботи ҷамъиятии вил. Перм (1963-69). Муовини аввали вазири корҳои дохилии ҶШС Тоҷ. (1969-75). Аз соли 1975 дар нафақа. Вакили вил. Перм ва вакили Кумитаи иҷроияи Шӯрои вакилони мардумии ш. Душанбе интихоб шудааст. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат (1971), медали «Барои корномаи ҷангӣ» (1954) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷеннифер Гроут

**Ҷеннифер Гроут** (; ) — сарояндаи амрикоии мусиқии арабӣ ва берберӣ аст, ки бо забонҳои шилҳӣ низ месарояд.

## Тарҷумаи ҳол
Гроут дар Аризона таваллуд шудааст ва пеш аз идомаи таҳсил дар Донишгоҳи Макҳилл дар Монреали Канада дар мактаби мусиқии Лонгӣ дар Коллеҷи Бард таҳсил кардааст. Вай духтари пианинонавоз ва скрипканавоз аст ва дар синни 5-солагӣ ба навохтани мусиқӣ шурӯъ кардааст. Аз соли 2010 ба гӯш кардани Қуръон шурӯъ кард. Соли 2012, пас аз як сафари тобистона ба Марокаш, Ҷеннифер Гроут ба фарҳанг ва мусиқии арабӣ ва берберӣ таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Дар соли 2013, вай дар озмуни "Arabs' Got Talent" ширкат варзида, финалист шуд ва кори ӯ низ қисман ба он вобаста аст, ки соли 2013 исломро қабул кард, ки шуҳрати густурда гирифт.

Ҷеннифер Гроут пас аз мулоқот бо шавҳараш- марокашӣ дар соли 2013 исломро қабул кард. Ин ҳамсарон як духтар доранд.

Ҷеннифер Гроут пас аз пазируфтани Ислом ба пӯшидани ҳиҷоб мунтазам оғоз кард, аммо ба одати худ табдил додани ҳиҷоб ба ӯ душвор буд. Дар робита ба ин, вай дар саҳифаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ як навиштаҷоти тӯлонӣ ва ҳамчунин акси бе ҳиҷобашро нашр кардааст. Вай дар ин паём эҳсосоти худро дар бораи фишори шабакаҳои иҷтимоӣ баён кард ва ҳамчунин таъкид кард, ки ҳатто бидуни пӯшидани сараш мусалмон боқӣ хоҳад монд. Бо вуҷуди надонистани забони арабӣ, вай бо забони арабӣ суруд хонд ва дар ҷаҳони араб бениҳоят маъруфият пайдо кард. Дар ҳамон сол вай исломро қабул кард.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Овозхони амрикоӣ исломро қабул кард
* Овозхони попи амрикоӣ дар бораи чӣ гуна исломро қабул карданаш нақл мекунад
Гурӯҳ:Сарояндаҳои ИМА
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1990
Гурӯҳ:Зодагони 21 май
Гурӯҳ:Сарояндаҳои асри XXI
Луис Игнарро

**Луис Игнарро** (; ) — фармакологи амрикоӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи Колумбия (1962). Дар Донишгоҳи иёлати Миннесот дараҷаи доктори фармакологияро гирифтааст. Проф. шуъбаи фармакологияи Донишгоҳи Орлеанаи Нав (1979-85), проф. Донишгоҳи Лос-Анҷелес (1985). Аз соли 1994 профессори шуъбаи фармакологияи молекулавӣ ва тиббии Мактаби тиббии Донишгоҳи Лос-Анҷелес. Оид ба василаи пайвастҳои фишорфарор, рафъи ташаннуҷ ва таъсири моддаҳои гуногуни зидди суддабандӣ, хосса нитроглитсерин, ки дар андомгони одам ва ҳайвон қобили ҳосил кардани оксиди нитроген аст, пажӯҳиш анҷом додааст. Соли 1998 (ҳамроҳи Ф. Мурад, Р. Ферчгот) барои кашфи «аҳаммияти оксиди нитроген ҳамчун молекулаи огоҳсоз дар кори танзими силсилаи дилу рагҳо» сазовори мукофоти Нобел гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Игуанаҳо

**Игуанаҳо**  — оилаи калтакалосҳо.

Игуанаҳо ба агамаҳо ва бӯқаламунҳо шабоҳат доранд. игуанаҳои мунқариз аз давраи олиготсен ёфт шудаанд. Игуанаҳои ҳозира бо шеваи зист ва сохтори худ яз ҳамдигар фарқ мекунанд. Дарозиашон якҷо бо дум аз 3 см (анолисҳо) то 2 м (игуанаҳои муқаррарӣ, Iguana iguana). Баданашон бо пулакчаҳои калони фонашакл ё доначаҳои хурди сахт пӯшида шудааст; устухонпӯст надоранд. Дандонҳояшон ба қисми дарунии ҷоғ пайваст мебошанд. Пойҳояшон хуб инкишоф ёфтаанд. Баъзе игуанаҳо дар мавриди таҳдиди хатар мумкин аст думи худро партоянд. игуанаҳо дар ҳолати гушн зери таъсири рӯшноӣ ва ҳарорат тағйири ранг мекунанд. игуанаҳо беш аз 50 ҷинс ва 920 намуд доранд. Бештар дар Нимкураи ғарбӣ дучор меоянд; баъзе намудҳои игуанаҳо дар ҷаз-ҳои Мадагаскар, Фиҷӣ ва Тонг паҳн шудаанд. Дар бешазорҳои сербориши тропикӣ, саваннаҳо, биёбону кӯҳҳо зиндагӣ мекунанд. Маҳалли зисти игуанаҳо хок, баъзан болои дарахтон аст. Игуанаҳое низ мавҷуданд, ки дар рег гӯр шуда, ҳаракат мекунанд (игуанаҳои регзор). Василиски муқаррарӣ (Basiliscus basiliscus) рӯ-рӯи об медавад. Ғизои игуанаҳо ҳашарот ва мавҷудоти бемуҳраи дигар мебошанд; игуанаҳои рустанихӯр (мас., игуанаҳои баҳрӣ, ки ғизояш обсабз аст) низ мавҷуданд. Игуанаҳо бештар тухмзо, баъзеашон (леомулаи хурд) тухмзиндазо мебошанд. Бисёр игуанаҳоҳои бузургҷуссаро барои гӯшт ва тухм шикор мекунанд, ки боиси кам шудани теъдоди онҳо гардидааст. Беш аз 50 намуди игуанаҳо ба «Китоби сурх»-и Иттифоқи байналмилалии муҳофизати табиат дохил карда шудааст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Театри миллии Тоҷикистон

**Театри миллии Тоҷикистон** (номи расмӣ: *Муассисаи давлатии «Театри миллӣ»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон*) — бузургтарин театр дар Осиёи Марказӣ, ки дар шаҳри Душанбе сохта мешавад.

## Таърих
Хишти аввали Театри миллии Тоҷикистонро 17 марти соли 2015 Эмомалӣ Раҳмон бо иштироки аҳли фарҳанг ва ҳунари пойтахт дар фазои тантанавӣ ниҳод.

## Сохтмон
Тибқи лоиҳа Театри миллии Тоҷикистон аз 2 ошёнаи зеризаминӣ ва 5 ошёнаи рӯйизаминӣ иборат буда, баландиаш 34,5 метр хоҳад буд. Барои бунёди бинои театр наздики 3 га замин ҷудо шудааст.

Тибқи лоиҳа, бинои театр аз 3 толори калон ва толору ҳуҷраҳои сершумори дигар иборат мешавад. Толори асосӣ дорои 2500 ҷойи нишаст ва 2 толори дигари конфронсию консертӣ ҳар яке дорои 1000 курсӣ хоҳад буд.

Дар театр ҷой барои оркестр, ҳуҷраҳои машқу тамрин, меҳмонхона ва дигар шароити зарурии кории ҳунармандон бунёд мешавад, ки ҷавобгӯ ба талаботи сатҳи ҷаҳонӣ мешавад.

Дар ошёнаҳои зеризаминӣ барои 250 мошин таваққуфгоҳ ва ҳам ҳуҷраҳои зиёди техникӣ ва ёрирасон ҷой хоҳанд гирифт. Бино бо шабакаҳои гармидиҳӣ, ҳавотозакунию салқинсозӣ ва ғайра муҷаҳҳаз карда мешавад.

Иншоот дорои 17 лифти мусофирбару боркаш ва 6 эскалатор хоҳад буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Театрҳои Душанбе
Идеал (риёзӣ)

**Идеал** — дар математика, яке аз мафҳумҳои асосии алгебраи умумӣ.

Мафҳуми мазкур аввал дар натиҷаи омӯхтани ададҳои алгебравии ирратсионалӣ ба вуҷуд омада, сипас дар дигар соҳаҳои математика татбиқ шуд. Истилоҳи «идеал» аз ибораи «ададҳои идеалӣ» бармеояд. Маълум аст, ки ҳар гуна адади бутун (ратсионалӣ)-ро дар намуди ҳамзарбшавандаҳо (ададҳо)-и сода навиштан мумкин аст; мас., 60 = 2 ∙ 2 ∙ 3 ∙ 5, дар айни ҳол ин ҷудокунӣ то саҳеҳии тартиб ва аломати зарбшавандаҳо ягона мебошад:

60 = 2 ∙ 5 ∙ 3 ∙ 2 = (-2) ∙ 2 ∙ (-3)∙5=…

Дар асри 19 масъалае ба миён омада буд, ки ададҳои бештар умумӣ ба зарбшавандаҳои сода ҷудо карда шаванд. Мас., агар, ададҳои намуди m + n √(-5) [m ва n — ададҳои бутун (ратсионалӣ)-и дилхоҳ] баррасӣ шаванд, дар ин маврид ҳам ба монанди ададҳои одӣ ҳар як адади мазкурро бо зарбшавандаҳои баъд ҷудонашаванда тақсим кардан мумкин аст, вале дар ин маврид ягонагии ҷудокунӣ вайрон мешавад. Мас., адади 9 (ки ҳангоми m = 9 ва n = 0 будан ҳосил мешавад) бо ду усул ба зарбшавандаҳо ҷудо мешавад: 9 = 3 ∙ 3 ва 9 = (2 + √(-5)) ∙ (2 — √(-5); дар айни ҳол зарбшавандаҳои 3, 2 + √(-5) ва 2 — √ — 5-ро минбаъд ба зарбшавандаҳои намуди m + n √(-5) ҷудо кардан мумкин нест. Агар хосияти тақсимшавӣ на бо ададҳо, балки бо И.-ҳо алоқаманд карда шавад, қонунмандиҳои ягонагии ҷудокунӣ вайрон намешаванд. Дар алгебраи муосир И. барои ҳалқаҳои дилхоҳ ҷорӣ карда мешавад. Дар мавриди ҳалқаҳои ададӣ (мас., маҷмӯи ададҳои дар боло муоинашудаи m + n √(-5) И.-ҳоро ададҳои идеалӣ низ меноманд. И. маҷмӯи ададҳоест, ки ба ҳалқаи додашуда (дар мавриди ҳалқаи ихтиёрӣ — маҷмӯи унсурҳои он) тааллуқ дошта, дорои хосиятҳои зерин аст: 1) ҳосили ҷамъ ва фарқи ду адад (унсур)-и маҷмӯъ боз ба ҳамин маҷмӯъ мансуб аст; 2) зарби адад (унсур)-и ин маҷмӯъ ба дигар адад (унсур)-и дилхоҳи ҳалқа боз мансуб ба ҳамин маҷмӯъ мебошад. Баъди муайян кардани мафҳуми И. ба ҷои адад И.-и ба он мувофиқро муоина мекунанд. Мас., ба адади 9 И.-и р = (9) мувофиқ меояд, ки аз ҳамаи ададҳои ба 9 тақсимшаванда иборат аст.

Мафҳуми И. (ё «адади идеалӣ»)-ро соли 1847 математики олмонӣ Э. Кумер барои як ҳолати хусусии майдонҳои ададӣ ҷорӣ кардааст. Назарияи қатъӣ ва пурраи И.-и ҳар гуна майдони ададиро вобаста ба ҳамдигар математики олмонӣ Р. Дедекинд (1871) ва математики рус Е. И. Золотарёв (1877) баён карда, Ҳилберт ва хусусан А. Э. Нётер инкишоф додаанд. Дар миёнаи асри 20 назарияи И.-ҳо пайваста ба инкишофи назарияи умумии халқаҳо мазмуни нав пайдо карда, дар зергурӯҳҳо, алгебра ва дигар ифодаҳои алгебравӣ истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Риёзиёт
Дэвид Крейн

**Дэвид Крейн** (; тав. 13 августи 1957, Филаделфия, Пенсилвания, ИМА) — филмноманавис ва продюсери амрикоӣ. Ӯ ҳамчун созандаи силсилафилми «Дӯстон» ва «Эпизодҳо» маъруф аст.

## Ҳаёт ва фаъолият
Крейн дар Филаделфия, писари муҷрии телевизиони WCAU Ҷин ва Ҷоан Крейн,  яҳудиён, таваллуд шудааст. Дар мактаби миёнаи Ҳарритон дар Роузмонт, Пенсилвания таҳсил кардааст ва дараҷаи бакалаврро аз Донишгоҳи Брандейс гирифтааст.

Крейн ҳамҷинсгаро аст ва дар якҷоягӣ бо шарики худ Ҷеффрӣ Кларик созандаи силсилафилми «Синф» ва «Эпизодҳо» мебошад.

## Филмнома

### Телевизион

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Продюсерони ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Шаҳросб (Шоҳнома)

**Шаҳросб**, ки онро **Шаҳрасб** ё **Шаҳросп низ меноманд,** як қаҳрамони асотирӣ дар Шоҳнома аст, ки амину ва роҳнамоии Таҳмурас буда аст.

## Дар «Шоҳнома».
Дар «Шоҳнома» дар бахши Таҳмурас «Шаҳрасп» чунин омадааст:
 

Мар ӯро яке покдастур буд, 

Ки рояш зи кирдори бад дур буд

Ханида ба ҳар ҷои Шуҳрасп ном 

Назад ҷуз ба некӣ ба ҳар ҷой гом 

Ҳамаи рӯза баста зи хӯрдан ду лаб 

Ба пеши ҷаҳондори барпои шаб 

Чунон бар дили ҳар касе буд дӯст 

Намози шабу рӯза ойини ӯст 

Сари моя бад ахтари шоҳро 

Дари баста бад ҷони бадхоҳро 

Ҳамаи роҳи некӣ намудӣ ба шоҳ 

Ҳамаи ростӣ хостӣ пойгоҳ 

Чунон шоҳ полуда гашт аз бадӣ 

Ки тобид аз вай Фари Эзидӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Марта Кауффман

**Марта Фрэн Кауффман** (, тав. 21 сентябри 1956) — филмноманавис ва продюсери амрикоӣ. Вай бештар ҳамчун ҳаммуаллифи ситкоми «Дӯстон» бо Дэвид Крейн маъруф аст.

## Зиндагинома
Кауффман дар оилаи яҳудӣ дар канори Филаделфия таваллуд шудааст. Вай дар мактаби миёнаи Марпл-Нютаун, ки дар шаҳристони  Марпл-Нютаун дар наздикии Филаделфия ҷойгир аст, таҳсил кард ва дар он ҷо бори аввал қобилияти коргардонии худро нишон дод. Пас аз он соли 1978 Донишгоҳи Брандейсро хатм кардааст. Дар давоми дар онҷо будан вай хоҳари ҷамъияти занони Сигма Делта Тау буд.

## Фаъолият
Кауффман бо Дэвид Крейн силсилафилмҳои ба мисли «Дӯстон», «Салони Вероника» ва «Ҷессӣ»-ро таҳия кардааст. Соли 2014, Кауффман ба телевизион ҳамчун офаринандаи силсилафилми *[[Netflix]]* «Грейс ва Фрэнкӣ» баргашт. Вай ҳаммуассиси ширкати истеҳсолии *Okay Goodnight* мебошад. Студияи телевизионии *Fox 21* бо *Okay Goodnight* дар моҳи январи соли 2020 шартномаи чандсола ба имзо расонд.

## Ҳаёти шахсӣ
Кауффман бо Майкл Склофф издивоҷ карда буд ва онҳо дар Лос Анҷелес зиндагӣ мекарданд. Ин ҷуфт се фарзанд доранд: Ҳанна, Сэм ва Роза. Онҳо моҳи ноябри соли 2015 барои талоқ муроҷиат карданд. Кауффман демократ аст.

## Филмнома

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XX
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Зодагони Филаделфия
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Зодагони соли 1956
Гурӯҳ:Зодагони 21 сентябр
Гурӯҳ:Продюсерони ИМА
Идеофрения

**Идеофрени́я** (аз  — *«идея»* +  — *«ақл, тафаккур, фикр»*) — як навъ бемории рӯҳӣ.

Бори нахуст онро В. Х. Кандинский тавсиф карда буд. Идеофрения даврӣ, муқаррарӣ, шадид, музмин, заифҷараён, таваҳҳумӣ ва амсоли инҳо мешуд. Ба ақидаи В. Х. Кандинский ҳангоми идеофрения ҳам доираи тафаккур ва ҳам доираи эҳсосот халал ёфта, камақлӣ падид меояд. Ӯ беморонро бо вояи зиёди афюн муолиҷа мекард. Идеофрения мутобиқ ба бемории кунунии шизофрения аст.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бемориҳои рӯҳӣ
Мардос

Мардос падари Заҳҳок аст, ки бо найранги ӯ кушта мешавад . Мардоси бино бар ривояти Фирдавсӣ, мардии неку гаронмоя буд, ки додгарӣ мекард ва аз Худои ҷаҳондор метарсид. Мардоси бино бар тавсифе ки Шоҳномаи Фирдавсӣ аз ӯ дар ин гуфтор дорад, шоҳи дашти найзаварон ва аз нажоди тозӣ будаву қаламраваш дар минтақаи имрӯзии кишвари Сурия қарор доштааст. Таърихи подшоҳии Мардос ҳамзамон бо подшоҳии «Ҷамшед» дар Эрон буд . Решаи исми Мардосу Заҳҳок низ ба забони оромии наздиктар аст . Заҳҳок ба кумаки Иблис падари худ Мардосро аз пой даровард.   Дар Кӯшномаи Эронишони Мардос илова бар Заҳҳоки писари дигаре ба номи Кӯш дорад, ки асотири сомӣ монанди Қанъону Намруд аз насл ӯ ҳастанд. 

## Насабнома

## Сарчашмаҳо

Гурӯҳ:Шахсиятҳои Шоҳнома
Гурӯҳ:Достонҳои Шоҳнома
Гурӯҳ:Устурашиносӣ
Равшани Ҳамроҳ

**Равшани Ҳамроҳ** (*Ҳамроев Равшанқул Замонович*; зод. 18 сентябри 1960, деҳаи Вашан, ноҳияи Айнӣ) — ,  ва омӯзгор, номзади илмҳои филология (2021), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2001).

## Зиндагинома
Равшани Ҳамроҳ соли 1960 дар деҳаи Вашани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1976 мактаби 8-солаи деҳаро хатм намуда, ба Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Панҷакент дохил шуд. Соли 1980, пас аз хатми омӯзишгоҳ, донишҷӯи факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Хуҷанд шудааст .

## Корнома
Солҳои 1984-1989 дар мактаби миёнаи №35 ноҳияи Ёвон омӯзгорӣ, солҳои 1989-1992 дар шуъбаи маорифи ноҳия мушовирӣ кардааст. Аз соли 1992 дар мактаби миёнаи зодгоҳаш муаллим буда, аз соли 1994 дар Коллеҷи омӯзгории Панҷакент дарс мегӯяд.

## Таълифот
Шеърҳояш дар рӯзномаву маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ ва вилоятию ноҳиявӣ, маҷмӯаҳои дастҷамъӣ ба табъ расидаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои «Гарди ситора» (1990), «Гули абр» (1997), «Андешаҳо аз решаҳо» (1999), «Таронаҳо ва хонаҳо» (2001), «Забони чашм» (2003), «Тафсири фиғони мурғ» (2004), «Оҳанги бедорӣ» (2006), «Ташнаи дидор» (2007), «Саду як ғазал» (2009), «Солнома» (2011), «Дарахти оҳ» (2013), «Аз чароғи хона то шамъи мазор» (2016), «Ниҳоли сабзи борон»(2020) ва Шасти Равшан»(2023) мебошад.

Як маҷмӯаи ашъори ҳаҷвӣ дорад, ки бо номи «Витамини ханда» (1999) чоп шудааст.

## Сабки шеър ва мавқеъ дар адабиёт
Мувофиқи баррасии муҳаққиқон, шеърҳои Равшани Ҳамроҳ бо эҳсоси амиқи ватандӯстӣ, самимият ва завқи зебоипарастӣ фарқ мекунанд. Сабки ӯ ғолибан лирикӣ буда, шеъру ғазалҳояш пур аз танзу зарофати нозуканд. Ӯ дар ғазал инчунин ибораҳои фарҳангитаборро бо диди тоза ва пухта истифода мекунад. Аз назари танқидӣ, баъзе шеъраш дорои калимаҳоест, ки шояд барои баъзе хонандагон бегона намоянд, вале шоир бо малакаи суханварӣ тавонистааст онҳоро шево ва муътадил истифода барад.

## Фаъолияти илмӣ
Равшани Ҳамроҳ дар мавзӯи «Поэтикаи ашъори Гулназар» соли 2019 рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст.

Муаллифи чанд рисолаи илмию методӣ, аз ҷумла, «Саргузашти Ҳазрати Муҳаммад» (2009), «Қиссаҳо аз рӯзгори Имоми Аъзам» (2010), «Таълимгоҳи бузургон» (2010), «Қонуни зар ва дарёи пургуҳар» (2010), «Фарзанди қарни ХХ» (2011) ва «Рӯзгори омӯзгор» (2013) буда, бештар аз 50 мақолааш дар матбуоти маҳалливу марказӣ ба табъ расидаанд.

Соли 2013 «Тазкирату-л-авлиё»-и Шайх Атторро бо хати кириллӣ ба чоп расондааст.

## Ҷоизаҳо ва узвиятҳо

* Барандаи Ҷоизаи ба номи Қутбӣ Киром (2010).
* Аълочии маорифи Тоҷикистон 1989. 
* Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода 2025 .

Аз соли 2001 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Адибони тоҷик
Гурӯҳ:Омӯзгорон
Гурӯҳ:Узвони Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ
Идеологикунонии сиёсат

**Идеологикунонии сиёсат** — раванди тобеъ кардани назарияи сиёсӣ ба амалияи сиёсӣ ва шуури сиёсӣ ба таълимоти идеологию дастурҳои ин ё он равияҳо.

Алоқамандии зарурии идеология бо сиёсат мумкин аст барзиёд шавад ва боиси иртиҷоишавии идеологияи сиёсӣ гардида, тадриҷан соҳаҳои дигар, аз ҷумла, иқтисодиёт, иҷтимоиёт, ҳуқуқ ва ғ-ро фаро гирад. Мазмуни идеологикунонии сиёсат метавонад тавассути равияҳои пешқадам, либералӣ-демократӣ ва иртиҷоӣ ғанӣ гардад. Идеологикунонии аз ҳад зиёди сиёсат хосияти зиддиҷтимоӣ дошта, ба ҳаёти одамон ва ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад; мухторияти зарурии сиёсатро коҳиш медиҳад ва онро тобеи ғояҳои ифротӣ мекунад. Раванди идеологикунонии сиёсат бештар дар муносибатҳои байналмилалӣ ба назар мерасад. Идеологикунонии иртиҷоӣ муносибатҳои байни давлатҳоро тезутунд мегардонад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зокиров Г. Донишномаи сиёсӣ. Ҷ. 1. Д., 2016.

Гурӯҳ:Истилоҳоти сиёсӣ
Идиакантҳо

**Идиака́нтҳо** (, аз  — «ҷудогона хордор») — ҷинси моҳиҳо аз оилаи Stomiidae.

Баъзан идиакантҳоро ба оилаи Indiacanthidae мансуб медонанд. Дар обҳои минтақаҳои тропикӣ ва муътадили уқёнусҳои Атлантика, Ором ва Ҳинд зиндагӣ мекунанд. Танашон мормонанд, бепулакча. Дарозии идиакантҳои модина 40 ва идиакантҳои нарина 7 см. Боли тахтапушти идиакантҳо аз 54-74 адад сих иборат буда, аз нисф зиёди дарозии танашро ишғол мекунад. Идиакантҳои болиғ болҳои шиноварии сарсинагӣ надоранд. Идиакантҳои модина даранда мебошанд, идиакантҳои нарина фаъол набуда, баъди болиғ шудан ғизо намехӯранд (дандон ва рӯдаи онҳо тахфиф мешавад). Ҳастии онҳо фақат барои афзоиш буда, дар об тавассути такягоҳ шино мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Идибарон

**Идибарон**, **идона**, **идӣ** — яке аз анъанаҳои марбут ба ҷашни арӯсӣ, ки дар фосилаи байни фотиҳа ва ҷашни арӯсӣ дар арафаи идҳои Рамазон, Қурбон, ҷашни Наврӯз сурат мегирифт.

Маъмулан, хонаводаи домодшаванда (модар, амма, хола ё хоҳарбузурги домод) пеш аз идҳои зикршуда ба хонаи арӯс «идона» (туҳфа) мебурд. Идӣ аз анвои атру упо, сурмаву ӯсма, оина, собун, ҳино, ҷавоҳир, матоъ, либоси арӯсӣ, нону кулча ва қанду ширинивориҳо иборат буд. Солҳои охир барои арӯс бештар атриёт, зару зевар ва либосҳои замонавӣ мебурданд. Дар Мастчоҳ ду навъи идӣ — «идии хом» (иборат аз маҳсулоти оши палов: биринҷ, равған, гӯшт, сабзӣ ва ғ.) ва «идии пухта» (палов, ки шом ба хонаи арӯс мебурданд) маъмул буд. Анъанаи идибарон ба ҷуз аз идҳои суннатӣ ба муносибати ҷашнҳои Рӯзи Модар ва Рӯзи Истиқлолият низ сурат мегирифт. Баъзан хонаводаи арӯс низ ҷавобан ба «идона»-и хонадони домодшаванда (маъмулан, пеш аз зодрӯзи домодшаванда ва Рӯзи Артиши миллӣ) ҳадя мефиристоданд, ки онро ҳам идӣ мегуфтанд.

Мутобиқи тағйироту иловаҳое, ки соли 2017 ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (моддаи 10) ворид карда шуданд, ҳоло идибарон манъ аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. Д., 1978;
* Шарифова М. Маросимҳои тӯи арӯсии мардуми ноҳияи Мастчоҳ. Д., 2005.

Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Идиоадаптатсия

**Идиоадаптатсия** (аз лот. idios — худӣ, хосса ва адаптатсия) — яке аз самтҳои асосии таҳаввулоти андомгон, ки дар мавриди он сохтор ва вазифаи узвҳо тағйир меёбад, вале савияи инкишофи худи андомгон дигаргун намешавад.

Идиоадаптатсияро биологи рус А. Н. Северсов ба илм ворид кардааст. Ҳамзамон бо идиоадаптатсия аз вожаҳои кладогенез, алломорфоз ё аллогенез ва ғ. истифода мекунанд. Идиоадаптатсия боиси густариши гурӯҳҳои мавҷудоти зинда ва ба шохаҳои зиёди авлодӣ тақсим шудани онҳо мешавад. Масалан, рӯдаковокҳо (ҳидрашаклон, сифоидшаклон, полипҳои марҷонӣ, шонадорон) фаровон паҳн шудаанд, вале қатъи назар аз гуногунии андозаю шакл ва муҳити зист, дар худ типи умумии ташаккули ҳайвоноти дутабақаро маҳфуз доштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Северцов А. Н. Главные направления эволюционного процесса. Вып. 3., М., 1967.

Гурӯҳ:Биологияи таҳаввулӣ
Идиограмма

**Идиограмма** (аз юн. idios — хос, хосса ва gramma — нақш, тасвир), **кариограмма** — нигориши муназзами дастаи хромосомаҳо (кариотип) ба шакли тасвир ё расмҳои хурд.

Хромосомаҳои ҳомологӣ дар идиограмма ҷуфт-ҷуфт ҷой мегиранд. Ҷуфт будани хромосомаҳо дар асоси шабоҳати морфологӣ ва тасвири хоссаи онҳо, ки дар натиҷаи пайдарҳамии мавзеъҳои гетерохромию эухромавӣ ба вуҷуд омадаанд, муайян карда мешавад. Хромосомаҳои бегона гурӯҳи умумиро ташкил медиҳанд. Идиограммаро бо мақсади ошкор кардани ноҷӯриҳои мухталифи хромосомаҳо, ки муҷиби бемориҳои ирсии гуногуни одам мешаванд, тартиб медиҳанд. Дар кариотипи одам бо дар назар доштани шаклу андоза хромосомаҳо ба 7 гурӯҳ ҷудо карда шудаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Идиома

**Идиома** (аз юн. idioma — ифодаи махсус, ба худ хос) — ибораи рехтаи фразиологие, ки маънояш бо маънои ҷузъҳое, ки онро ташкил медиҳанд, мувофиқат намекунад.

Мас., нӯл задан (кордор шудан), нури дида (фарзанд), даст сафед кардан (савғотӣ), мижа таҳ накардан (нахобидан), нафас ях кардан (фавтидан), дил шикастан (ранҷондан), барги сабз (туҳфа), ба як нӯл задан (мағлуб кардан) ва ғайра. 

Идиомаҳо дохилизабонӣ ва байнизабонӣ мешаванд. Идиомаҳои байнизабонӣ айнан тарҷума намешаванд. Бинобар ин ҳангоми тарҷума ибораи идиомии мувофиқи мазмуни идиомаи тарҷумашаванда интихоб карда мешавад. Мас., аз ҷиҳати маъно ба ибораи тоҷикии «рӯ ба рӯ (гуфтан)» ибораи русии «с глазу на глаз» мувофиқат карда метавонад. Ифодаҳои идиоматикӣ дар аснои суварҳои гуногун зуҳур мекунанд ва воҳидҳои алоҳидаи забонро ташкил медиҳанд. Идиома дар ҷараёни инкишофи таркиби луғавии забон низ ба вуҷуд меояд. Таъбиру ибораҳои устувор (ибораҳои рехтаи фразеологӣ, мақолу зарбулмасалҳо) дар сурате ба идиома мубаддал мешаванд, ки агар тамоми ҷузъҳояшон мустақилии худро гум карда бошанд. Нигар низ Фразеология.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Идиоморфизм

**Идиоморфизм** (аз юн. idios — худ, хос ва morphe — шакл) — қобилияти ҳангоми дар ҷинсҳои кӯҳӣ ё ҷисмҳои маъдандор шӯша (кристалл) бастанашон шаклҳои кристаллографии ба худ хос пайдо кардани минералҳо.

Идиоморфизм мафҳуми гурӯҳӣ буда, шаклҳои гуногуни кристаллҳои моддаҳои низом (сохтор)-и шӯшабандиашон гуногунро дар бар мегирад. Ҳамаи минералҳоро аз рӯи шакли шӯшабандӣ ба ду гурӯҳ ҷудо мекунанд: 1) серрӯяи дуруст — изоморфӣ; 2) мудаввари нодуруст — ксеноморфӣ. Донаҳои идиоморфӣ рӯяҳо, теғаҳо ва қуллаҳо доранд. Сатҳи донаҳои ксеноморфӣ ноҳамвор, кунҷдор ё ҳамвор аст. Вобаста ба шароити пайдоиш донаҳои ҳамон як минерал метавонанд идиоморфӣ ё ксеноморфӣ бошанд. Байни онҳо гузаришҳои тадриҷӣ мавҷуд аст. Идиоморфизм, маъмулан, дар минералҳои дар давраи аввали ташаккули ҷинсҳо ё маъданҳо аз муҳитҳои озод ҳаракаткунанда (мас., гудозаҳо ё маҳлулҳои обӣ) шӯша мебанданд, хубтар зоҳир мешавад. Дараҷаи идиоморфизм ҳамчунин ба қобилияти шӯшабандии модда (туфайли он минералҳои дар муҳити сахт аз нав шӯшабаста ё дар давраҳои дери шӯшабандии минералҳои ҷинсҳои кӯҳӣ ё маъданҳо пайдошуда низ идиоморфӣ буда метавонанд) ва тартиби аз магма (тафта) ҷудошавии минералҳо вобаста аст. Дар ҷинсҳои тафтавӣ минералҳо, маъмулан, дараҷаи яксони И. надоранд. Дараҷаи идиоморфизми минералҳои гуногун дар ҷинсҳои тафтавӣ ба тартиби ҷудошавии минералҳо аз гудозаи тафтавӣ, қобилияти шӯшабандии минералҳо ва тағйирёбии шакли донаҳо то комилан сахт шудани ҷинси кӯҳӣ вобаста аст. Минералҳои идиоморфӣ дар ҷинсҳои кӯҳӣ аксар вақтҳо шпатҳои даштӣ, авгитҳо, амфиболҳо, кварс, нефелин ва дар маъданҳо пирит, арсенопирит ва ғ. мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Маъданшиносӣ