open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҳабибуллоҳ Файзуллоҳ

**Ҳабибуллоҳ Файзуллоҳ** (15 марти 1945, деҳаи Ховалинг, ноҳияи Восеъ — 8 июни 1980, ҶШС Тоҷикистон) — и тоҷик.

## Зиндагинома
Ҳабибуллоҳ Файзуллоҳ 15 марти соли 1945 дар деҳаи Ховалинги ноҳияи Восеъ зода шудааст. Соли 1966 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанберо хатм кардааст. Баъдан дар рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон» ва «Вечерний Душанбе» ходими адабӣ будааст. Соли 1973 Донишкадаи адабиёти ба номи М. Горкий Маскавро хатм кардааст. Ходими Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи  Советии Тоҷик, корманди рӯзномаи «Маориф ва маданият», Масъули Шӯрои тарғиби адабиёти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон будааст.

## Эҷод
Шеърҳояш аз ибтидои солҳои 60-уми қарни гузашта чоп шуда, диққати хонандагон ва устодони назми муосири тоҷикро ҷалб намудаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои шеъри «Қатраи борон» (1966), «Дунёи ҷавонӣ» (1971), «Рози дарё» (1974), «Дидори орзуҳо» (1979), «Обшори офтоб» (1981), «Чилчанор» (1982) ва ғайра мебошад. Пас аз маргаш китобҳои «Зи нав зинда шавем…» (1995)-и ӯ чоп шудаанд.

Дар Маскав китобҳои ӯ «Яблонка» (1972) ва «Боль» (1990) ба чоп расидаанд.

Ашъори алоҳидаи А. Пушкин, М. Лермонтов, В. Шекспир, И. Гёте, П. Шиллер, А. Блок, Ю. Марсинкявичюс, И. Зиёдонис, фоҷиаи Эврепид «Медея»-ро ба тоҷикӣ гардондааст. Тарҷумаҳояш дар баёзи «Армуғон» (1987) гирд омадаанд.

Аз соли 1976 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд.

## Даргузашт
Ӯ 8 июни соли 1980 дар садамаи нақлиёт аз олам даргузашт.

## Осор

* Қатраи борон: Маҷмӯа. – Душанбе: Ирфон, 1966. – 24 с.
* Дунёи ҷавонӣ: Маҷмӯаи шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1971. – 71 с.
* Афсонаҳои дарё: Маҷмӯаи шерҳо. – Душанбе: Ирфон, 1974. – 95 с.
* Достони роҳ: Маҷмӯаи шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1977. – 112 с.
* Обшори офтоб: Шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1981. – 160 с.
* Чил чанор: Шеърҳо барои бачагони сини миёна ва калони мактабӣ. – Душанбе: Маориф, 1982. – 47 с.
* Зи нав зинда шавем…: Маҷмӯаи шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1985. – 368 с.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Адибони Тоҷикистон. — Душанбе: Адиб, 2014. — С. 249—250.
Зуллисонайн

**Зуллисонайн** ( — соҳиби ду забон) — гӯянда ба ду забон. Зуллисонайн адибест, ки ба ду забон асар менависад. Зуллисонайн дар истилоҳи бадеъ шеърест, ки бе тағйири калимаҳо ҳам ба арабӣ ва ҳам ба форсӣ хонда мешавад ва ин шеър дар ҳар ду забон маънӣ ва мафҳуми дуруст дорад. Мас.:

Маънии форсии ин байт возеҳ аст. Аммо «баҳо» («بهاء») дар арабӣ исми шахс аст бо «ё»-и нисбат «баҳои ман» мешавад; ба арабӣ «хона дорӣ» («خانداری») — яъне «хиёнат кард дар хонаи ман»; «бобаҳо кун» («با بها کن») — яъне «бар дари он хона бош!»; «ҳаво дорӣ» («هوا داری») — яъне «фуруд омад дар хонаи ман»; «нодонӣ» («نادانی») — яъне «нидо кард маро»; «раҳо» («رها») — яъне «бибин ӯро!»; «кун» («کن») — яъне «бибош!». Пас аз истилои арабҳо дар эронзамин забони арабӣ ҳамчун забони илм нуфуз пайдо кард ва аксари аҳли дониш ва адаби форс-тоҷик осори худро ба ду забон — арабӣ ва форсӣ таълиф мекарданд. Мас., Абузироа ҳам ба арабӣ ва ҳам ба форсӣ шеър менавишт. Абуалии Сино низ осорашро ба ду забон (форсӣ ва арабӣ) таълиф мекард. Шоирон Бохарзӣ, Абулфутуҳи Бустӣ ва Рашиди Ватвот низ ба арабӣ ва форсӣ эҷод мекарданд. Ин гурӯҳи олиму адибон ҳамчун зуллисонайн машҳур гаштанд. Баъдан бо нуфузи туркон аз асри 15 як силсила адибони дигар бо сарварии Ҷомӣ ва Навоӣ форсию туркӣ гуфтанро комёбона озмуданд, ки ин шеваи гуфторро Зайнуддини Восифӣ ва Гулханӣ низ то ҳадде давом доданд. Аз ҷумла, Навоӣ, ки асосан ба забони туркии чағатоӣ асар менавишт, бо тахаллуси Фонӣ девони ғазалиёти форсӣ дошт. Аз адибони муосир устод С. Айнӣ, А. Фитрат, Ҳ. Ҳакимзода бо тоҷикию ӯзбекӣ, Халилуллоҳи Халилӣ ба форсию пашту, Иқболи Лоҳурӣ бо форсию урду, Шаҳрёри Табрезӣ ба форсию озарӣ муваффақона асар навиштаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Илми бадеъ
Ситам

**Зулм** ( — ниҳодани чизе дар ғайри ҷойи худ), **ситам**, **бедод**, **ҷавр** — сифати зишт ва разилаи ахлоқӣ; таҷовуз аз ҳақ ба ботил, тасарруф дар мулки ғайр бе иҷозати молики он ва аз ҳад гузаштан; муқобили адл ва дод.

Зулм инҳироф аз эътидол (ҳадди васат) ба сӯи ифрот буда, инҳироф аз эътидол ба сӯи тафрит инзилом (қабули зулм) номида мешавад. Фарди мубтало ба зулм аз роҳҳои нописанду накуҳида, тасарруф дар ҳуқуқ ва амволи мардум асбоби маоши худро ба даст меорад. Чун роҳҳои расидан ба молу сарват бисёр аст, золим аз ҳеч равише парҳез намекунад. Дар ахлоқномаҳои эронӣ (форс-тоҷик) ба зулмҳои фардӣ ва нақз (поймол кардан)-и ҳуқуқи моддиву маънавии инсонҳо бештар таваҷҷуҳ шуда, рафтору кирдорҳои зишту нописанди золимон мавриди мазаммату накуҳиш қарор гирифтааст. Дар аксари мавридҳо ҳокимону амирони давр аз оқибатҳои баду ногувори зулм ҳушдор дода, ба риояи адлу дод даъват шудаанд. Ҳусайн Воизи Кошифӣ («Ахлоқи Муҳсинӣ») қавли ҳукаморо меорад, ки фармудаанд: «Адл хубтарин фазилат аст ва зулм зишттарин разолат». Имом Ғаззолӣ («Кимиёи саодат») дурӣ ҷустан аз золимонро авлотар шумурда, бо ситамгарон ва касоне, ки бо онҳо робита дошта бошанд, мухолатат (алоқа) карданро раво надоштааст.

Дар рӯзгори муосир, бинобар тасвиби Эъломияи умумии ҳуқуқи башар, тадвини ҳуқуқи шаҳрвандӣ ва дигар санадҳои марбут ба ҳифзи ҳуқуқи инсон, дар баробари баррасии паҳлуҳои сиёсии масъалаи зулм, ҷанбаҳои иҷтимоии он низ васеъ арзёбӣ мешавад.

 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Адолат
Гурӯҳ:Фалсафаи қонун
Гурӯҳ:Мафҳумҳои фалсафӣ
Сиҷоуддин Саломзода

**Сиҷоуддин Саломзода** (зод. 2 июни 1965, деҳаи Ойдинкӯл, ноҳияи Данғара) — ходими давлатии тоҷик.

## Зиндагинома
Сиҷоуддин Саломзода 2 июни соли 1965 дар деҳаи Ойдинкӯли ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Институти политехники Тошкент ба номи Абдурайҳон Беруниро дар cоли 1989 бо ихтисоси муҳандиси кӯҳӣ-геофизик хатм кардааст. Замони донишҷӯ будан дар солҳои 1983—1985 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Шӯравӣ дар шаҳри Макарови ҶШС Укройн хидмати ҳарбӣ кардааст.

## Корнома
* 1981—1982 — Коргари совхози «ХII партсъезд», ноҳияи Данғара
* 1989—1994 — Оператор-геофизик, сардори отряди сейсморазветка, муҳандис-геофизики Экспедитсияи ҷанубӣ, шаҳри Орҷеникидзеобод
* 1994—1995 — Сардори минтақаи сохтмони иттиҳодияи истеҳсолии «Наврӯз», шаҳри Кулоб
* 1995—2003 — Таъминкунанда, сардори сехи электрики конструксияи оҳанубетонии № 8, муовини директори генералии Ширкати «Саддам», шаҳри Сарбанд
* 2003—2004 — Нозири кӯҳӣ-техникӣ дар Кумитаи назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе
* 2004—2006 — Муовини сармуҳандис, сармуҳандиси мудирияти сохтмони НБО-и Роғун, шаҳри Роғун
* 2006—2011 — Муовини аввали Сардори Саридораи назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе
* 2011—2013 — Котиби корпоративии Шӯрои нозирони ҶСК «Нерӯгоҳи барқии обии Роғун»
* 2013—2015 — Сардори Хадомоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
* 2015—2018 — Раиси шаҳри Турсунзода
* 2018—2020 — раиси шаҳри Исфара
* 2020—2023 — Раиси шаҳри Бохтар
Аз январи соли 2023 муовини Раиси шаҳри Душанбе мебошад.

## Ҷоизаҳо
Бо Ордени «Шараф» дараҷаи 2 қадр шудааст.

## Эзоҳ
Осиёби куҳна (филм, 1937)

**«Осиёби куҳна»** () — як пӯёнамоии кӯтоҳи ранга аз силсилаи Silly Symphonies, дар таҳияи Уолт Дисней, ба коргардонии Вилфред Ҷексон ва мусиқии Лӣ Ҳорлин дар соли 1937 сохта шуда ва тавассути RKO Pictures 5 ноябри 1937 мунташир шудааст.

## Достон
Ин филм ҷомеъаи табиъии ҳайвонотеро нишон медиҳад, ки дар як осиёби бодии вайрона ва қадимӣ зиндагӣ мекунанд ва чигунагии бархурди онҳо бо тӯфони шадид дар тобистон, ки тақрибан вайронкунандаи зистгоҳи онҳо аст.

Ин пӯёнамоӣ барандаи Ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ дар соли 1937 шуд. Ҳамчунин ин асар дар китоби «50 пӯёнамоии бартар», ба унвони шумораи 14 баргузида шудааст.

## Нахустнамоишҳо
*  — дар 5 ноябри 1937 бар рӯйи сафҳанамоиши ИМА мунташир шуд.
*  — аз 16 июни 1944, р/у 927/44 дар прокатҳи Шӯравӣ намоиш дода шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Silly Symphonies
Гурӯҳ:Филмҳои пӯёнамоии кӯтоҳ
RKO Pictures

**RKO Pictures** (ихтисораи *Radio-Keith-Orpheum*) — яке аз ширкатҳои муътабари тавлид ва тавзеъи филм дар ИМА. Ин ширкат яке аз панҷ студияи бузурги филмсозӣ дар асри тилоии Ҳоливуд маҳсуб мешуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ширкатҳои филмсозии ИМА
Ҳолливуд

[мини|300x300пкс| [Нишони Ҳолливуд]]
**Ҳолливуд** ( ['hɒlıwʊd]:  «хос» +  «ҷангал») — ноҳияе дар шимоли ғарбии маркази шаҳри Лос-Анҷелес дар иёлати Калифорния. 

Ҳолливуд ба хотири шуҳрат ва ҳувияти фарҳангиаш ба унвони маркази таърихӣ студияҳои филмсозӣ шинохта шуда ва мисдоқе аз «санъати синамо ва телевизиюни ИМА» маҳсуб мешавад. Имрӯза бисёре аз ширкатҳои филмсозӣ дар манотиқе мисли Бербонк ва Вестсойд пароканда шудаанд, вале саноеъи фаръии муҳимме монанди тадвин, ҷилваҳои вижа ва басарӣ, таҷҳизоти филмбардорӣ ва ширкатҳои нур дар Ҳолливуд боқӣ мондаанд.

## Нигаред низ
* Болливуд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фарҳанги ИМА
Писарак, кӯрмуш, рӯбоҳ ва асб

**«Писарак, кӯрмуш, рӯбоҳ ва асб»** () — як китоби мусаввар навиштаи Чарлӣ Маккизӣ аст, ки дар соли 2019 мунташир шуд. Ин китоб, достони дӯстии чаҳор нафарро думбол мекунад. Ин китоб яке аз китобҳои пурфурӯш аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Писарак, кӯрмуш, рӯбоҳ ва асб (филм, 2022)

«**Писарак, кӯрмуш, рӯбоҳ ва асб**» () — як пӯёнамоии Чарлӣ Маккизӣ ва Питер Бэйнтон бар асоси китоби ҳамноми Маккизӣ аст, ки нахустнамоиши он соли 2022 баргузор шуда буд. Ин филм дар соли 2023 барандаи Ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмҳои пӯёнамоӣ
Гурӯҳ:Филмҳо бо забони англисӣ
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ
Бозе-газ

**Бозе-газ**, **гази Бозе**, **Бозе-гази идеалӣ** (ба шарафи Шатендранат Бозе номида шудааст) — гази шабеҳи гази идеалии классикии спинаш пурра.

Бозе аз бозонҳо — зарраҳое, ки байни худ таъсири мутақобила надоранд ва ба омори Бозе-Эйнштейн тобеанд, иборат мебошад. Ба ин гурӯҳи зарраҳо гази фотонӣ ва газҳои квазизаррагӣ тааллуқ доранд. Ш. Бозе барои гази фотонҳо механикаи омориро таҳия намуд. А. Эйнштейн онро такмил намуда, барои тавсифи зарраҳои вазнин истифода бурд. Ӯ инчунин ба хулосае омад, ки гази идеалии бозонҳо бар хилофи гази идеалии классикӣ дар ҳароратҳои паст бояд ба ҳолати конденсат табдил шавад

## Нигаред низ
* Конденсати Бозе-Эйнштейн.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Омори Бозе-Эйнштейн
Сидней Чаплин

**Сидней Чаплин** (; ) —ҳунарпешаи англис ва амрикоӣ буд. Бародарбузурги Чарли Чаплин, амаки ҳунарпеша Сидней Эрл Чаплин (1926 — 2009), писари Чарли номи ӯро дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо
Харобаҳои Қумрон

**Бозёфтҳои Қумрон**, **Харобаҳои Қумрон** — дастнависҳои қадимӣ, маснуоти кулолӣ ва сиккаҳое, ки солҳои 1947—1956 аз ғорҳои Қумрон воқеъ дар якунимкилометрии шимоли ғарбии Баҳри Майит ёфт шудаанд.

Дар давоми ҳафриёт аз 11 ғори наздики бошишгоҳи қадим 900 баста навиштаҷоти рӯйи пӯст ва папирус, шумораи бисёри зарфҳои гилӣ, шишаӣ ва теъдоди хеле зиёди тангаҳо (569 сиккаи нуқра ва 681 тангаи биринҷӣ) пайдо шудаанд. Навиштаҷот ба асрҳои 3 пеш аз м. ва асри 1 м мансуб мебошанд. Дар байни бозёфтҳо аввалин дастхатҳои Инҷилу Таврот низ ҳастанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳо
Бозии барқосо

**Бозии барқосо**, **блитс** (аз олм.  — барқ) — як навъи бозии шатранҷ, ки ҳангоми он бар хилофи бозиҳои маъмулӣ ва расмӣ (1-3 соат тӯл мекашад) барои ҳар тараф аз 3 то 5 дақ. вақт дода мешавад.

Қавонини ин бозӣ маъмулиянд, ба ҷуз чанд вижагии муқарраршуда. Нахустин мусобиқаи бозии барқосо дар яке аз клубҳои шатранҷи Лондон (1897) доир шудааст, ки он замон барои андеша ба ҳар гашт 30 с пешбинӣ мешуд. Такмили тадриҷии соатҳои шатранҷбозӣ ба низоми нави бозии барқосо мусоидат кард. Бисёре аз чемпионҳои шатранҷи ҷаҳон ва дигар номоварони ин ҳунар, аз қабили А. Алёхин, Х. Капабланка, Э. Ласкер, М. Тал, Т. Петросян, Б. Фишер ва дигарон дар бозии барқосо мумтоз буданд. Соли 1945 гроссмейстери амрикоӣ Райбен Файн дар баробари 4 тахта ба бозии ҳамзамонии чашмбаста нишаст (барои ҳар ҳаракат 10 с) ва бар ҳама, аз ҷумла бар гроссмейстари ояндаи шатранҷ Р. Брин пирӯз шуд. Роҷеъ ба аҳаммият ва арзиши бозии барқосо назари коршиносон мухталиф аст. Яке (мас., М. Тал) арзиши онро дар динамизм ва ҷаззобият бинад, дигаре (мас., М. Ботвинник) бозии барқосоро аз лиҳози бархурди эҷодӣ камсамар мешуморад. Бозии барқосо дар ҷаҳон равнақ дорад, дар чандин кишвар чемпионатҳои миллӣ доир мегарданд. Нахустин ғолиби чемпионати ғайрирасмии ҷаҳон оид ба бозии барқосо М. Тал мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шатранҷ
Шатендранат Бозе

**Шатйендранат Бо́зе** () ё **Шотендронат Бо́шу** (, (); ) —  ва и ҳинд, узви Аныумани салтанатии Лондон (1958), профессори миллии Ҳиндустон (1958).

## Зиндагинома
Соли 1915 Донишгоҳи Калкаттаро хатм кардааст. Солҳои 1924-25 дар Порис таҳти роҳбарии М. Склодовская-Кюри кор кард. Проф. Донишгоҳҳои Дакка (1926-45) ва Калкатта (1945-56). Бозе дар соҳаи механикаи квантӣ ва омори квантӣ таҳқиқот карда, формулаи Планкро барои тақсимоти энергияе, ки ҷисми мутлақ сиёҳ меафканад, татбиқ намуд ва сипас такмил дод. Ӯ чунин нуқтаи назареро ба асос гирифт, ки мувофиқи он ду ҳолати силсила (система)-ро, ки бо ҷойивазкунии квантҳои ҳамгуна дар фазои фазавӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд, ба монанд ҳисобидан мумкин аст. Усули Бозеро А. Эйнштейн инкишоф дода, онро барои гази идеалӣ татбиқ намуд ва бо ҳамин омори квантии Бозе-Эйнштейнро асос гузошт (нигар Физики оморӣ). Зарраҳои тобеи ин оморро ба шарафи Бозе Бозе-зарра ё бозон меноманд. Ин зарраҳо ҳомили қувва мебошанд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Таърихчаи мухтасари замон

«**Таърихчаи мухтасари замон: Аз инфиҷори бузург то сиёҳчолаҳо**» () — китоб дар заминаи кайҳоншиносии назарӣ навиштаи физикдони инглис Стивен Ҳокинг.

Ин китоб барои аввалин бор дар соли 1988 мунташир шуд. Ҳокинг ин китобро барои хонандагоне навишт, ки ҳеч дониши қаблӣ дар бораи физик надоштанд ва афроде, ки алоқаманд ба ёдгирии чизҳои ҷадид дар мавриди мавзӯъоти ҷолиб ҳастанд. Ин китоб бо фурӯши болое ҳамроҳ буд ва беш аз 25 миллиюн нусха фурӯхта шуд.
 
Ин китоб ба унвони прхонандатарин китоби кайҳоншиносӣ шуҳрат ёфтааст ва ба беш аз 33 забони зиндаи дунё то соли 1993, тарҷума ва чоп шудааст. Ҳокинг дар ин китоб бо забоне сода ба бозгӯии достони ҷаҳон пардохтааст. Ӯ дар мавриди мафоҳими асосӣ монанди фазо ва замон, блокҳои асосии сохторӣ, ки ҷаҳонро ташкил медиҳад (монанди кворкҳо) ва нерӯҳои асосии ҳоким бар он (монанди гирониш) гуфтугӯ мекунад. Ӯ дар мавриди падидаҳои кайҳоншинохтӣ монанди таркиши бузург ва сиёҳчолаҳо низ менависад. Дар саду ҳаштоду чаҳорумин ҳафтаи чопи он, ба далели тӯлонитарин ҳузур дар феҳристи пурфурӯштарин китобҳои нашрияи The Sunday Times, дар китоби рекордҳои Гиннесс сабт шудааст. Ҳамчунин ин китоб дар бисёре аз сайтҳои илмӣ ба унвони маҳбубтарин китоби илмии ҷаҳон шинохта шудааст. Бар асоси оморҳои мухталиф низ ин китоб дар байни прфурӯштарин китобҳои илмии таърих дар рутбаи чаҳордаҳ қарор гирифтааст дар ҳоле, ки рутба нахуст дар ихтиёри китоби «Хостгоҳи гунаҳо»-и Чарлз Дарвин аст.

## Эзоҳ
Бозии ҳамзамон

**Бозии ҳамзамон** — мусобиқаи шатранҷи оммавӣ, ки дар он нафаре ҳамзамон бо чандин нафари дигар бозӣ мекунад.

Дар ин намуд бозиҳо, тибқи қоида, бозигари касбии сатҳи баланд ҳатман бо муҳраҳои сафед бо гурӯҳи бозигарони ҳаваскор ба рақобат мепардозад. Тақр. тамоми чемпионҳои ҷаҳон маҳорати худро дар ин бозӣ намоиш додаанд. Бозии ҳамзамон аз тадбирҳои муассирест, ки ба воситаи он машғулиятҳои маърифатӣ ба монанди шатранҷ тарғиб мешавад. Чунин бозиҳо барои шатранҷбозони ғайрикасбӣ амалан имкони ягонаеанд, ки ба таври мустақим бо рақиби касбии сатҳи баланд қувва озмоянд. Ин дар ҳолест, ки бозигари касбӣ нерӯи хешро то андозае дар баробари рақибони зиёд коҳиш медиҳад ва барои бозигари хуб умеде ба пирӯзӣ фароҳам меояд. Дар навбати худ бозигари касбӣ аз чунин мусобиқа имкони пайдо кардани дастмузд меёбад (ширкат барои ҳавасмандони ин мусобиқа, чун қоида, маблағ мехоҳад).

Таърихи шатранҷ собиқ чемпионҳои ҷаҳон — Х. Капабланка, А. Алёхин ва М. Талро аз истеъдодҳои бузурги бозии ҳамзамон мешуморад. Дастовардҳои устодон дар бозии ҳамзамон бо мурури замон афзун мешавад. Чунончи, то нимаи аввали асри 20 рекорди шумораи дидорҳо дар ин мусобиқаҳо андаке бештар аз 100 буд, аммо гроссмейстери эронӣ Эҳсони Қоиммақомӣ 8 феврали 2011 дар Теҳрон тавонист ҳамзамон бо 604 нафар рақобат ва рекордшиканӣ кунад. Ин мусобиқа 25 соату 5 дақ. тӯл кашид ва Қоиммақомӣ дар 580 дидор пирӯз шуд, 8 бозии дигар мусовӣ ва танҳо дар 16 бозӣ бохт. Дар бозии ҳамзамон боз як рекорди дигар дар Китоби рекордҳои Гиннес сабт шудааст, ки он устоди шатранҷбоз Жужа Полгари маҷористонист. Полгар дар зарфи 16 соат тавонист 1136 дидорро анҷом диҳад ва нишондоди замонии ӯ бо ин теъдод рақибон дар олами шатранҷ бесобиқа аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шатранҷ
Бозии чашмбаста

**Бозии чашмбаста**, **бозии нодид** — як навъ бозиест дар шатранҷ, ки бозикун (ба танҳоӣ ё якҷо бо рақиб) бидуни он ки ба тахтаи шатранҷ нигарад, ҳаракати муҳраҳоро (бо такя бар нерӯи ҳофиза) эълом медорад.

Аз афроде, ки бори нахуст бо чашми баста шатранҷ бозидааст, Саййид ибни Ҷубайд (фавт 714) ёдоварӣ шудааст. Дар Аврупо бозии чашмбаста нахустин бор соли 1265 ёдовар мешавад. Алоуддин Алӣ-аш-Шатранҷӣ, яке аз донишмандон ва адибони дарбори Темури Курагон (1336—1405), ки дар империяи ӯ устоди беназири шатранҷ буд, чашмбаста бо 4 нафар шатранҷ мебозид. Филидор — устоди фаронсавӣ (асри 18) бо се нафар, Пол Марфии амрикоӣ (асри 19) бо 10 нафар устодони мумтоз зӯрозмоӣ кардааст.

Рекордҳои бозии чашмбаста дар асри 20 чандин бор тағйир хӯрд. Соли 1902 Гарри Пилсбери (ИМА) дар Маскав дар баробари 22 рақиб бо чашми баста бозӣ кард, ки ин рақобат бо натиҷаи як бохту се мусовӣ ва 17 пирӯзӣ ба нафъи Пилсбери анҷом ёфт. Пас аз 2 сол В. Острагискийи рус бо 23 шатранҷбоз маҳорат санҷид. Ҳамин тариқ, гроссмейстерҳо Рети, Брейер, Алёхин, Калтановский ва Найдорф дидори ҳамзамон бо чашми бастаро то 45 тахта боло бурданд. Соли 1960 Янош Флеш (Маҷористон) бо 52 нафар бозии чашмбаста орост, ки ҳама корозмудаву касбӣ буданд. Флеш танҳо дар се дидор бохт ва дар 18-тои дигар ба мусовӣ расида, 31 бозиро бурд. Темур Гараев, гроссмейстери тоторитабори амрикоӣ соли 2016 бо 48 тахта бозии чашми баста доир намуд ва ин дидори вай дар китоби Рекордҳои Гиннес сабт ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шатранҷ
Бозии мукотибаӣ

**Бозии мукотибаӣ** — яке аз навъҳои хеле маъмули бозиҳои ғоибона дар шатранҷ, ки ҳарифон гаштҳои худро бевосита аз тариқи почта ирсол медоранд. Бозии мукотибаӣ бори нахуст соли 1694 дар китоби шарқшиноси англис Т. Хайда «Дар боби бозиҳои шарқиён» ёдоварӣ шудааст. Ӯ менависад: «Шунидам бозаргонони венетсиягию хорватӣ, ки дар дуриҳои дур аз ҳам зиндагӣ доранд, байни худ бо кумаки мукотиба шатранҷ мебозанд». Ж. Ж. Руссо дар романи хеш — «Омурзиш» (1782-89) пиромуни ин бозӣ ёдоварӣ кардааст.

Дар асри 19 дар байни дастаҳо (мас., Лондон ва Эдинбург, 1824-28; Маскав ва Петербург, 1978-79) ва низ афрод мусобиқаҳо ба воситаи мукотиба барпо мегардид. Дар охири асри 19 ва ибтидои асри 20 шатранҷбозони Амрикои Ҷанубӣ ва Шимолӣ, Африқо низ ба бозии мукотибаӣ рағбат пайдо карданд. Бозиҳои бузурги байналмилалӣ доир гардиданд. Соли 1928 Иттиҳоди байналмилалии шатранҷи мукотибаӣ (аз соли 1951 Федератсияи ҷаҳонии шатранҷи мукотибаӣ) таъсис ёфт. Аз он замон чемпионатҳои ҷаҳон ва инчунин мусобиқаҳои олимпӣ байни дастаҳо доир мегарданд. Нахустин финали чемпионати ҷаҳон оид ба шатранҷи мукотибаӣ соли 1950 баргузор шуд. Аз соли 1951 то ин дам 21 мусобиқаи финалӣ созмон дода шудааст, ки 18-тои он бо комёбӣ анҷом ёфт. Чемпионати ҷаҳон оид ба бозии мукотибаӣ миёни занон аз соли 1968 ин ҷониб роҳандозӣ шудааст, ки то имрӯз 8 бозии ниҳоӣ (финал)-и он анҷом ёфтааст. Аз соли 1949 Олимпиадаи бозии мукотибаӣ барпо мешавад. То ин дам 17 олимпиада доир гардидааст. Дар ҳайати дастаҳо ба намояндагии ҳар кишвар 6 тахта барои мардон ва 4 тахта барои занон дохил шудааст.

## Чемпионати чахон оид ба шохмѻт байни мардон

## Бозиҳои олимпӣ барои дастаҳои мардона

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шатранҷ
Бозии сареъ

**Бозии сареъ** — аз бозиҳои роиҷ дар шатранҷ, ки ҳангоми он барои як дидор на беш аз як соат (ба ҳар як рақиб на беш аз 30 дақ.) вақт дода мешавад.

Қоидаҳои бозии сареъ соли 1987 дар Маҷмаи кулли Федератсияи байналмилалии шатранҷ (ФБШ) дар ш. Севил ба тасвиб расидаанд. Ин қоидаҳо чунинанд: 1) ҳар як бозигар вазифадор аст то замоне, ки на кам аз 5 дақ. фурсат дорад, ҳаракатҳоро сабт кунад; 2) бозигар тугмачаи соатро бояд бо ҳамон дасте пахш кунад, ки муҳра меронад; 3) агар парчами яке аз бозигарон сарнагун шавад, рақиби ӯ бояд фавран соатро аз ҳаракат боздорад ва барои сабти пирӯзии хеш доварро огоҳ кунад; 4) агар парчами ҳар ду бозигар сарнагун шавад, ин дидор мусовӣ эълон мешавад; 5) дар ин маврид дидорҳо низ мусовӣ шумурда мешаванд — агар дар рӯйи тахта фақат боқӣ монда бошад: а) ду шоҳ муқобили ҳам; б) шоҳе алайҳи шоҳ ва як муҳраи сабук (асп ё фил); в) шоҳ ва филе алайҳи шоҳ ва фил, ки дар зимн ҳамранг низ бошанд; 6) илова бар ин нишондодҳо яке аз рақибон ҳақ дорад бо ин шароит дар бозӣ дархости мусовӣ кунад: а) ҳарифи ӯ танҳо бо як шоҳ мондааст; б) ӯ кишти доимӣ эълон мекунад; в) ҳарифаш амалан имкони пирӯзӣ надорад. Дар асоси қарори Маҷмаи кулли ФБШ аз соли 1988 чемпионатҳои иозии сареъи Аврупо ва ҷаҳон барпо мегарданд. Нахустин чемпиони ҷаҳон дар ин намуди шатранҷ Анатолий Карпов мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шатранҷ
Оқбулоқ (ноҳияи Бозор-Қӯрғон)

**Оқбулоқ** () — деҳа дар вилояти Ҷалолобод, Ҷануби Қирғизистон. Маъмуран шомили ноҳияи Бозор-Қӯрғони ҳамон вилоят мебошад.

## Аҳолӣ
Аҳолӣ — 1857 нафар дар соли 2022.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Бозор-Қӯрғон
Абдулфаттоҳ Аминзода

**Абдулфаттоҳ Аминзода** (то соли 2024 *Аминов Абдулфатоҳ Ҳакимович*; 5 апрели 1981, деҳаи Бобои Валӣ, ноҳияи Файзобод) — фолклоршинос ва фарҳангшиноси тоҷик, номзади илмҳои филология (2019).

## Зиндагинома
Абдуфаттоҳ Аминов 5 апрели соли 1981 дар деҳаи Бобои Валии ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 1998 мактаби миёнаи № 9-и зодгоҳашро хатм намуда, худи ҳамон сол ба факултети филологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дохил мешавад. Соли 2003 баъди хатми донишгоҳи мазкур дар кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикӣ ба ҳайси ассистенти кафедра фаъолияти кориро оғоз намудааст.

Оиладор, соҳиби 4 фарзанд.

## Корнома
Солҳои 2006—2009 дар бахши рӯзонаи аспирантураи шуъбаи фолклори Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ таҳсил намудааст. Дар замони аспирантияш ба ковишҳои гурӯҳии фолклоршиносони шуъба ҳамроҳ шуда, дар байни солҳои 2007—2008 аз сокинони ноҳияҳои Шаҳритус, Қумсангир, Варзоб, Файзобод, Панҷакент, Фархор ва Дарвоз намунаҳои фолклориро дар шаклҳои сабти хаттию овозӣ ва тасвирӣ гирдоварӣ намудааст.

Соли 2009, баъди хатми аспирантура дубора ба Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба кор даъват мешавад. Аз моҳи феврали соли 2009 ба ҳайси мутахассиси шуъбаи кор бо ҷавонони донишгоҳ корро оғоз намуда, аз моҳи марти соли 2010 то феврали соли 2012 дар вазифаи мудири шуъбаи фарҳанги донишгоҳи мазкур, ҳамзамон муаллими кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикӣ фаъолият менамояд. Аз соли 2012 то 2015 ба ҳайси ходими илмии шуъбаи фолклори Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакии АИ ҶТ ифои вазифа намудааст. Солҳои 2015—2017 дубора дар вазифаи мудири шуъбаи фарҳанги Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ва ҳамзамон ассистенти кафедраи адабиёти тоҷики ҳамин донишгоҳ фаъолият мекунад. Аз моҳи марти соли 2017—2020 дар вазифаи мудири шуъбаи илмӣ-методии Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон кор намудааст. Аз моҳи августи соли 2020 то сентябри соли 2022 дар вазифаи муовини директор оид ба корҳои илмӣ ва аз моҳи сентябри соли 2022 то имрӯз дар вазифаи директори Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намуда истодааст.

## Фаъолияти илмӣ
Бо гурӯҳи олимон номинатсияи «Оши палав» ва «Санъати гулдӯзии чакан»-ро таҳия намудааст, ки инҳо солҳои 2016 ва 2018 дар рӯйхатти репрезентативи (намояндагӣ)-и ЮНЕСКО аз номи Ҷумҳурии Тоҷикистон сабт шудаанд.

Бори аввал ҷашни арӯсии мардуми Файзобод дар алоҳидагӣ ҳамчун объекти таҳқиқот мавриди омӯзишу пажӯҳиш қарор гирифтааст.

## Ҷоизаҳо
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016);
* Медали «Хидмати шоиста» (2025).

## Осор
* Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон. Д., 2017. — 280 с. (ҳаммуаллиф).
* Таҳқиқи равандҳои инноватсионӣ дар шароити ҷаҳонишавии фарҳанги миллӣ. Маҷмуаи мақолаҳо. Д., 2017. — 124 с.
* Ҷойгоҳи гулбазм дар ҷашни арӯсии мардуми то­ҷик. Д., 2018. — 178 с.
* Таронаҳои гулбазм. Маҷмуаи илмӣ-оммавӣ. Д., 2010.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»
Агар ҳар иттифоқе биюфтад, дӯстат медорам

«**Агар ҳар иттифоқе биюфтад, дӯстат медорам**» () — пӯёнамоии кӯтоҳи амрикоӣ ба нависандагию коргардонии Мойкл Гувиир ва Вил МакКурмок сохта шудааст. Филм тавассути Gilbert Films ва Oh Good Productions тавлид шудааст. Ин дар тайи намоиши хусусӣ дар ожонси United Talent дар Beverly Hills 4 марти 2020 ва дар Netflix 20 ноябри 2020 мунташир шуд.

## Достони филм
Достони он ба думболи падару модаре доғдор дар ҳоле, ки онҳо барои муқобала бо марги духтари худ, ки дар як тирандозӣ дар мадраса кушта шуд, талош мекунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмҳои пӯёнамоӣ
Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ
Бозили Машҳадӣ

**Бозил** (, **Мирзо Муҳаммадрафеъ ибни Мирзо Маҳмуди Машҳадӣ**; ) — ходими давлатӣ ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Падараш аз Машҳади Эрон ба Ҳинд омада, дар хидмати давлат буд, баъдан писараш Бозил низ ба корҳои давлатӣ машғул шуд. Бозил, чунонки дар маъхазҳои адабӣ омадааст, шоири ғазалсаро буд, вале маснавии ҳамосавии «Ҳамлаи Ҳайдарӣ» ба ӯ маъруфияти бештар овард. Маснавии мазкур бар вазни «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ дар умури динии Муҳаммад (с) ва хулафои рошидин бар мабнои «Маъоризу-н-нубувват мадориҷу-л-футувват»-и Муинуддин Мискини Фароҳӣ (фавт 1547) дар 28 ҳазор байт нигошта шудааст. Маснавии Бозил нотамом мебошад. Бозил қиссаи худро то замони вафоти халифа Усмон (р. а.) расондааст. Дар асрҳои 17-18 шоирони Эрон ва шоирони форсизабони Ҳиндустон дар ҳудуди 5 ҳазор байт ба навиштаи Бозил илова кардаанд. Аз Бозил инчунин асари мансур «Насри Бозил ё Иншои Бозил» (дастнависаш маҳфуз дар Осорхонаи миллии Покистон, шумораи NM, 1963—266), «Эътиқодия» — 15 банд ҳамду наът дастрас гардидаанд. Девони ашъораш пайдо нашудааст. Абёти зерин намунаи шеъри ӯянд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бозиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ

**Бозиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ** — мусобиқаи варзишии байналмилалӣ байни давлатҳои Осиёи Марказӣ. Бозиҳо аз 14 то 20 октябри 2003 дар шаҳрҳои Душанбе ва Турсунзода баргузор гардид.

## Навъҳои варзиш
Ба барномаи Бозиҳо чунин навъҳои варзиш дохил карда шуда буд:

* баскетбол (мардон, занон)
* волейбол (мардон)
* кӯраш
* куштӣ (озод, юнонӣ-румӣ)
* муштзанӣ
* таэквандо
* теннис
* тирандозӣ
* ҷуду

## Натиҷаҳои Бозӣ

## Ғолибони Бозӣ
Ғолибони Бозиҳо аз Тоҷикистон инҳо буданд: К. Коробко, Л. Рубаева, С. Хозратова (таэквандо-ВТФ), Ш. Достиев, Х. Ҷӯраев (муштзанӣ), Юсуф Абдусаломов, Ш. Алиев (куштии озод), М. Тӯйчиев (куштии юнонӣ-румӣ), Парвиз Собиров, Расул Боқиев, Ш. Бозоров (ҷуду), М. Бобоев, И. Фозилов, Д. Назруллоев (тэквандо-ВТФ), Д. Назаров, С. Стаканов (варзиши сабук), М. Яҳёев, С. Макашин (теннис). Ғолибони Бозиҳо бо мошинаҳои сабукрав (мардҳо) ва хонаи иқоматӣ дар шаҳри Душанбе (бонувон) қадрдонӣ шуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо
* Игры-2003 на сайте Олимпийского совета Азии
* Игры-2003 на сайте НОК Казахстана

Гурӯҳ:Варзиш
Нафақа

**Нафақа**, **нафақаи бознишастагӣ** — маблағе, ки моҳона мунтазам аз тарафи давлат ба куҳансолон ва шахсони мутобиқи қонун муддати муайян хидмат карда, ба маъюбоне, ки қобилияти корӣ надоранд ва ғайра дода мешавад.

## Нигаред низ

* Бознишастагӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Бознишастагӣ

**Бознишастагӣ** () — вазъияти иҷтимоъии шахс, ки ба сабаби анҷом ёфтани муҳлати адои хидмат, пирсолӣ, нотавонӣ, гум кардани қобилияти корӣ ва ғаҳра фаъолияти кориаш қатъ гашта, давлат барои таъмини моддии ӯ нафақа муқаррар менамояд.

## Нигаред низ
* Нафақа

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳуқуқи кор
Бозон

**Бозон** (аз насаби физикии ҳинд — Шатендранат Бозе), **бозе-зарра** — зарраи қимати спинаш бутун (0, 1, 2,).

бозонҳо бар хилофи фермионҳо ба омори Бозе-Эйнштейн итоат мекунанд, ки мувофиқи он шумораи дилхоҳи зарраҳои яксон дар як ҳолати квантӣ қарор мегиранд. бозонҳо бунёдӣ ва таркибӣ мешаванд. бозонҳои бунёдӣ кванти майдонҳои калибрӣ ҳастанд, ки бо ёрии онҳо фермионҳои бунёдӣ (лептонҳо, кваркҳо) дар модели стандартӣ таъсири мутақобила мекунанд. Ба чунин бозонҳо фотонҳо (таъсири мутақобилаи электромагнитӣ), глюонҳо (таъсири мутақобилаи пурзӯр), W± ва Z-бозонҳо (таъсири мутақобилаи суст) мансубанд. Ба бозонҳои бунёдӣ гравитон ва бозони Ҳиггс низ тааллуқ доранд, ки мавҷудияти онҳо пешгӯӣ шудааст, вале то ҳол дар таҷриба ошкор нагардидаанд. Ба бозонҳои таркибӣ ҳолатҳои алоқаманди дукваркии зиёд мансубанд, ки мезонҳо номида мешаванд. Мисоли дигари бозонҳо ҳастаҳои шумораи нуклонҳояшон (протонҳо ва нейтронҳо) ҷуфт мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Назарияи майдони квонтумӣ
Бозон ибни Сосон

**Бозон ибни Сосон** (, гоҳ **Бозом**, **Бодом**) — охирин фармонравои эронӣ дар Яман дар замони салтанати Хусрави II ва ба ҳангоми давраи оғози ислом.

Бозон баъд аз Хурра Хусрав аз ҷониби шоҳ Хусрави Парвиз (ҳукмронӣ 590—628) ҳокими Яман таъйин гардид. Баъзе муаррихон насаби Бозон-ро ба воситаи Ваҳраз ба хонадони Сосониён расонидаанд. Бозон аз мардуми эронии муқими Яман буд, ки онҳоро «абно» мегуфтанд. Тағйироти бавуҷудомада дар Арабистон ва Эрон, аз ҷумла устувор шудани мавқеи тоҷирони араб дар бандарҳои тиҷоратӣ, роҳҳои бузурги корвонгард ва ҳуҷуми қабилаҳои араб ба сарҳадҳои ғарбии Эрон аз Бозон омодагии доимии ҳарбиро тақозо мекард. Бозон дар иттифоқ бо ҳамдониён сарҳадҳои ғарбии давлати Сосониёнро аз ҳуҷуми ғоратгаронаи қабилаҳои бодиянишини араби Тамим, Шайбон ва Мизҳаҷ муҳофизат кард. Яке аз вазифаҳои Бозон чун дигар ҳокимони Яман расонидани ахбори авзои сиёсии Арабистон ба Эрон буд. Бозон хабари дар Арабистон зуҳур кардани пайғамбар Муҳаммад (с)-ро ба дарбори Тайсафун расонд, вале аз ҷониби Сосониён ҳеч вокунише нишон дода нашуд. Танҳо баъди ирсоли нома аз ҷониби Муҳаммад (с) дар бораи қабули дини ислом ба дарбори Сосониён (соли 628) Бозон бо супориши Хусрави Парвиз ду нафар намояндаи худ — Бонуя (Додвуя) ва Хурра Хусравро барои дастгир кардани пайғамбар (с) ба Арабистон фиристод. Пайғамбар (с), ки дар муҳорибаи Худайбия хабари кушта шудани Хусрави Парвиз аз ҷониби писараш Ширӯяро шунида буд, ба сафирони Бозон расонид. Баъди тасдиқ шудани ин хабар аз дарбори Тайсафун Бозон аз озори минбаъдаи пайғамбар (с) даст кашид. Ба қавли Ибни Саъд баъд аз мусулмон шудани Бозон (соли 629) Муҳаммад (с) ҳокимияти ӯро дар Яман эътироф кард. Баъди фавти Бозон ҳукумати Яман дар байни чор нафар тақсим шуда, писараш Шаҳр ибни Бозон ҳокими Санъо таъйин гардид.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сосониён
Қаторкӯҳи Язғулом

**Қаторкӯҳи Язғулом** — як қаторкӯҳест дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дар байни дарёҳои Язғулом ва Бартанг ҷойгир аст.

Дарозии пушта қариб 170 километр аст. Баландии миёна 4500—6000 метрро ташкил медиҳад. Нуқтаи баландтарини Қуллаи Истиқлол (6974 м) мебошад. Он аз варақсанг, регсанг, оҳаксанг, гранитҳо иборат аст. Дар қаторкӯҳҳо Пиряхҳо ҷойгиранд, ки масоҳати умумии онҳо тақрибан 630 км² аст. Дар нишебиҳо растаниҳои нимбиёбон ва алпӣ бартарӣ доранд.

## Пайвандҳо
* Қаторкӯҳи Язғулом (Энсиклопедияи калони Кирилл ва Мефодий)
* Қаторкӯҳи Язғулом дар Китобам.com 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳо аз рӯи алифбо
Бозиҳои дидактикӣ

**Бозиҳои дидактикӣ** — бозиҳое, ки махсус барои амалӣ гардондани ҳадафҳои таълими кӯдакони синни томактабӣ ва хурди мактабӣ муқаррар шудаанд.

Онҳо қобилияти эҳсос намудани шакл, андоза, ранг, ҷойгиршавии ашё дар фазо, мушоҳидакорӣ, диққат, хотира, тафаккур, малакаи ҳисобкунӣ, нутқ, тасаввурот оид ба муҳити беруна ва дигар хусусиятҳои равонии бачагонро инкишоф медиҳанд. Бозиҳои дидактикӣ дар тарбияи маънавию ахлоқии кӯдакон низ аҳаммияти бузург доранд. Бозиҳои дидактикӣ ба воситаи коғазчаҳои ранга, картон, қутичаҳои расму ҳарфдор, лото, манорачаҳои чӯбӣ ва ғайра сурат мегиранд. Онҳо дар кӯдакон эҳсоси коллективизм, мустақилӣ, ҳадафмандӣ, рафтор мувофиқи меъёрҳои ҷамъиятӣ ва ғайраро бедор менамоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Вожаномаи тафсирии истилоҳоти психологӣ ва педагогӣ. Д., 2008.

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Бозиҳои ғоибона

**Бозиҳои ғоибона** — чанд навъ аз мусобиқаҳои шатранҷ, ки ширкатдорони он дар фосилаи муайяне аз ҳам қарор доранд ва онҳо бо истифода аз кумаки ин ё он васоити мухобира бо ҳам бозӣ мекунанд. бозиҳои ғоибона бар чанд навъанд:
* бозии мукотибаӣ
* мусобиқа аз тариқи телеграф
* мусобиқаи телефонӣ
* мусобиқаи радиоӣ
Дар қиёс бо шатранҷи маъмулӣ дар бозиҳои ғоибона назорати қатъии замон (барои андеша ба ҳар ҳаракат на соат, балки рӯзҳо дар назар аст) сарфи назар шудааст; дар ҷараёни бозӣ пешу пас рондани муҳраҳо, истифода аз қомуси адабиёти шатранҷ ва ғ. иҷозат дода мешавад. бозиҳои ғоибона воситаи муҳиммест барои такмили маҳорати бозигар, бавижа дар баррасии мавқеъҳо ва омӯзиши назарияи дебютҳо.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шатранҷ
Пиряхи Язғулом

**Пиряхи Язғулом** (*пиряхи Мазордара*) (бо номи дарёи Язғулом (Мазордара), дар сарчашмаи он пирях воқеъ аст) — пиряхи води дар Помири Ғарбӣ (Тоҷикистон, Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон).

Он дар нишебии шимолии қаторкӯҳҳои Язғулом, дар сарчашмаи дарёи Язгулом ҷойгир аст.

Дарозӣ (то болооби минтақаи фирн) 19,5 км, масоҳаташ 25,5 км² (аз ҷумла тақрибан 2 км² — яхи мурда). Пирях дар баландии 3600 м  ба охир мерасад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳо аз рӯи алифбо
Walter Lantz Productions

**Walter Lantz Productions** — як студияи пӯёнамоисозии амрикоӣ аст. Муассиси студия коргардони пӯёнамо Уолтер Лонтс мебошад. Ӯ аз соли 1928 то соли 1972 кор кардааст ва таъминкунандаи аслии пӯёнамоӣ дар Universal Studios буд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Студияҳои пӯёнамоии ИМА
Низорамоҳ Зарифова

**Низорамоҳ Зарифова** (*Зарифова Низорамоҳ Одинаевна*; ) — ходими давлатӣ ва сиёсии шӯравӣ. Арбоби шоистаи фарҳанги ҶШС Тоҷикистон (1960).

## Зиндагинома
Низорамоҳ Зарифова 6 ноябри соли 1923 дар деҳаи Шехвесии ноҳияи Ховалинг ба дунё омадааст. Падараш Одина Махсум (1896—1928) дар деҳаи Мазори Ҳазрати Султон ба дунё омадааст. Ӯ шахси донишманд ва коргар буд. Модараш Шарифамоҳ зодаи деҳаи Шехвесӣ, ҳамчун бонуи ҳунарманд байни мардум маҳбубият дошт. Хонаводаи онҳо барвақт аз Ховалинг ба деҳаи Пушёни Поён кӯчиданд. Дар 6-солагии ӯ падараш дунё гузашт. Низорамоҳу бардодараш Абдулазизи 10-сола ва хоҳараш Рухсорамоҳи 6-моҳа дар тарбияи модараш Шарифамоҳ монданд. Баъдтар модараш ба Зариф ном сокини ҳамин деҳа хонадор шуда, аз онҳо Тоҷинисову Зебунисо ва Меҳринисо ба дунё омаданд. Дар тарбияи ин ӯ саҳми падарандараш Зариф бузург буд ва номи хонаводагиашро ҳам аз ӯ гирифт. 

## Корнома
Мудири шуъбаи кумитаи комсомол ва мудири шуъбаи кадрҳои комиҷроияи шаҳри Кӯлоб (1941—1945), мудири шуъбаи мактабҳои Комитети комсомолии вилояти Кӯлоб (1945—1947), мудири шуъбаи занони Кумитаи ҳизбии вилояти Кӯлоб (1947—1952), мудири шуъбаи занон (1955–1956) ва котиби КМ Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (1956–1966), ҷонишини раиси Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1966–1978), узви КМ Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (1955–1986), узви Пленум ва Раёсати Кумитаи занони ИҶШС, узви Шӯрои Федератсияи байналмилалии занон, узви Раёсати Шӯрои ветеранҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, раиси Шӯрои занони Тоҷикистон ва раиси Шӯрои ҷумҳуриявии донишгоҳҳои мардумӣ (аз соли 1968). Аз соли 1946 узви ҲКИШ буд.

Низорамоҳ Зарифова депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 5-6) ва депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 4,6,8,9) буд.

## Унвону ҷоизаҳо
Ба ду ордени Ленин, 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, 2 ордени «Нишони Фахрӣ», 3 медал ва ифтихорномаҳои Раёсатҳои Шӯрои Олии ИҶШС ва ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

## Даргузашт
Низорамоҳ Зарифова 30 ноябри 2024 дар синни 101-солагӣ дар шаҳри Душанбе даргузашт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зарифова Низорамоҳ // Энсиклопедияи бонувони шинохтаи тоҷик — , 2021. — С. 333. — 520 с. — ISBN 978-999-75-68-20-5

Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Нишони Фахрӣ»
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин
Зулолии Хонсорӣ

**Мавлоно Ҳаким Зулолии Хонсорӣ** () маъруф ба **Нозукхиёл** () — и машҳури нимаи дуввуми асри 16 ва ибтидои асри 17 Эрон.

## Зиндагинома
Зулолии Хонсорӣ дар шаҳри Хонсор ба дунё омада, дар ҳамон ҷо таҳсили илм кардааст. Ӯ бо ҳакими маъруф Мир Муҳаммадбоқир Домод робитаи бисёр наздик ва дӯстона дошта, дар маснавиҳои худ ӯро ситоиш намудааст. Зулолии Хонсорӣ баъди дар шоирӣ ном баровардан ба дарбори Шоҳ Аббоси I (1587—1629) роҳ ёфта, дар муҳити адабии дарбор нуфузу эътибор пайдо мекунад. Ӯ марди дарвештабиат, зебо ва покахлоқ буда, табъи равон, фикри саршор, рӯҳи ҷӯё ва маҳорати баланди суханварӣ доштааст. Мулло Туғрали Машҳадӣ ба эҷодиёти Зулолии Хонсорӣ чунин баҳо додааст:

## Эҷод
Зулолии Хонсорӣ аз худ осори манзуми зиёде ба мерос гузоштааст, ки аксари онҳо қасидаву маснавиҳоянд. Аммо тозахаёлӣ ва маҳорати шоирии ӯ бештар дар маснавиҳояш намудор аст ва маҳз ҳамчун шоири маснависаро шинохта шудааст. Мутобиқи эътирофи Зулолии Хонсорӣ ӯ дар маснависароӣ ба Низомии Ганҷавӣ пайравӣ карда, мехостааст, ки дар татаббӯи «Хамса»-и вай панҷ маснавӣ бинависад. Аммо чун шумораи маснавиҳои Зулолии Хонсорӣ монанди «Ҳафт авранг»-и Ҷомӣ ба ҳафт расидааст, ӯ онҳоро якҷо зери унвони «Сабъаи сайёра» («Ҳафт сайёра») муттаҳид сохтааст. «Сабъаи сайёра» маснавиҳои «Ҳусни гулусӯз», «Шуълаи дидор», «Сулаймоннома» ё «Сулаймон ва Билқис», «Озор ва Самандар», «Майхона», «Зарра ва Хуршед» ва «Маҳмуд ва Айёз»-ро дар бар мегирад, ки онҳо дар пайравии маснавиҳои Низомӣ, Ҷалолуддини Балхӣ, Авҳадии Мароғаӣ ва Ҷомӣ дар баҳрҳои гуногун навишта шудаанд. Баъзе адибон «Сабъаи сайёра»-и Зулолии Хонсориро «Ҳафт ошӯб» гуфтаанд. Мавзӯи асосии ин маснавиҳо ишқи романтикӣ ва ахлоқию ирфонӣ буда, Зулолии Хонсориро дар таърихи адабиёти форсизабони олам машҳур гардонидаанд. Аз миёни маснавиҳои мазкур машҳуртаринашон «Маҳмуд ва Айёз» мебошад, ки ишқи султон Маҳмуди Ғазнавӣ ва ғуломи ӯ Айёзро инъикос менамояд. Ин маснавӣ дорои 4862 байт буда, дар имтидоди 23 сол (1593—1616) таълиф шудааст ва бо мурури айём мавқеи маснавиҳои дар ин мавзӯъ навиштаи Фахруддин Алии Сафӣ (фавт 1532) ва Аниси Шомлуро (фавт 1606) танг намуда, шуҳрати фаровон пайдо кардааст. Шоирони форсизабони Ҳиндустон Шайх Абулҳусайн ва Шайх Алӣ Нақии Гумраҳ ҳамаҳди Зулолии Хонсорӣ буданд ва дар ҷамъоварии осори шоир саъйи бисёр намуда, куллиёти ашъори ӯро мураттаб сохтаанд. Мавлоно Туғрои Машҳадӣ ба ҳафт маснавии «Сабъаи сайёра»-и Зулолии Хонсорӣ бо унвони «Ошӯбнома» дебочае навишта, ба ҳар як маснавии ӯ баҳои баланд додааст. Дар яке аз нусхаҳои дастнависи куллиёти Зулолии Хонсорӣ, ки дар китобхонаи Индиа оффис (Indiа оffice) маҳфуз аст, як маснавии дигари шоир ҷой дорад, ки дар пайравии маснавии Саноӣ навишта шудааст. Аз миёни маснавиҳои Зулолии Хонсорӣ то кунун танҳо «Маҳмуд ва Айёз» ду дафъа дар Ҳиндустону Эрон ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Зулолаи Хонсорӣ. Сабъаи сайёра. Дастнависи № 1061-и Ганҷинаи дастхатҳои шарқии ба номи А. Мирзоеви АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* H. Ethe. Catalogue of Persian manuscripts in the Library of the India office. Vol. I. Oxford, 1903.
Зулолии Ҳиравӣ

**Имомуддин Зулолии Ҳиравӣ** (; ? — 1525, Ҳирот) — и форс-тоҷик. Аз шоирони дарбори султон Ҳусайни Бойқаро.

## Зиндагинома
Зулолии Ҳиравӣ шахси фозилу бомаърифат будааст. Алишери Навоӣ нигоштааст, ки Зулолии Ҳиравӣ монанди падараш дарвешхислат буд. Бархилофи адибони рӯзгори худ дар шеъраш аз ҳеч соҳибқудрате тақозои пул ё хидмате намекард. Дар шеър бештар қасидаю ғазал гуфтааст. Қасидаи «Боли мурассаъ»-и Абулмафохири Розиро татаббуъ намудаст, ки тазкиранависон онро ситудаанд.

Аз Зулолии Ҳиравӣ дар тазкираҳо абёти парокандае ба ёдгор мондааст. Намунае аз ашъори ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Зулу

**Зулу,** **зулусҳо** — халқияти африқоӣ, ки аксарият дар Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ (ҶАҶ; 13,5 млн) ва боқимонда дар Зимбабве (203 ҳазор), Лесото (202 ҳазор), Эсватинӣ (98 ҳазор), Малави (74 ҳазор), Мозамбик (6,8 ҳазор) ва Ботсвана (6,6 ҳазор) сукунат доранд.

Шумораи умумиашон тақр. 14,1 млн (2023). Ба забони зулу (исизулу) — зершохаи гурӯҳи забонҳои нигера-конго конго-кордофанӣ гуфтугӯ мекунанд. Забонҳои англисӣ ва африқоӣ низ миёни онҳо паҳн шудаанд. Аксарияти зулу ба боварҳои қадими мардумони африқоӣ (сеҳр, парастиши рӯҳи аҷдод ва табиат, худои барин Инкоси ва ғ.) эътиқод доранд ва қисман пайрави калисои масеҳӣ-африқоии балтисии Носира ва протестантӣ мебошанд. Зулу аз ҳазораи I то м. дар Африқои Ҷанубӣ сокин шудаанд. Дар ибтидои асри 19 ҳамчун халқият ташаккул ёфта, муддати тӯлонӣ ба муқобили бурҳо ва англисҳо мубориза бурданд. Соли 1879 минтақаҳои сукунати зулу аз ҷониби англисҳо ишғол ва қисми зиёди онҳо ба ҷойҳои махсуси нигаҳдорӣ (резерватсияҳо) кӯчонида шуданд. Мувофиқи сиёсати апартеиди (зӯран ҷудо кардани аҳолии як кишвар аз рӯи мансубияти нажодӣ) ҶАҶ (1948-94) дар минтақаҳои сукунати зулу бантустони Квазулу (кишвари зулу) ташкил дода шуданд, ки то соли 1991 вуҷуд доштанд. Шуғли асосиашон кишоварзӣ (кишти ғалладона, лӯбиёгиҳо, сабзавоткорӣ, тамокупарварӣ), чорводорӣ ва шикор. Дар байни зулу ҳунарҳои чармгарӣ, оҳангарӣ, кандакории рӯи чӯбу устухон ва кулолӣ рушд кардаанд. Зулу қисман дар саноати коркарди маъдани кӯҳӣ, соҳаи хидматрасонӣ ва корхонаҳои коркарди маҳсулоти кишоварзӣ кор мекунанд. Онҳо расму анъанаҳои қадимии худ, аз қабили пардохти маҳри зан бо гӯсфанд (лобома)-ро ҳифз кардаанд. Маҳаллаҳои иқоматии зулу (краал) тарҳи мудаввар ва дар байнашон молхона доранд. Хонаҳои анъанавии зулу доирашакли сутундоранд ва бо баргу шохи дарахтон пӯшида мешаванд; тиреза надоранд. Хонаҳои коҳгилии зулу (тарҳашон чоркунҷа) боми ҳамвор доранд. Адабиёти шифоҳӣ (ҳамоса, ривоят, зарбулмасал, силсилаи асотирҳо дар бораи Ухлаканян ва Толокош ва адабиёти муосир ба забони исизулу), санъати мусиқӣ ва ҳунарҳои дастии зулу ривоҷ ёфтаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* *Биннс Ч. Т.* Динузулу. Конец династии Чаки / Пер. с англ. Е. В. Пантюшевой. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1978. — 294 с.
* *Брайант А. Т.* Зулусский народ до прихода европейцев / Пер. с англ. К. К. Лупандина. — М.: Изд-во Иностранной литературы, 1953. — 436 с.
* *Риттер Э. А.* Зулус Чака. Возвышение зулусской империи / Пер. с англ. В. Я. Голанта. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1989. — 3-е изд. — 374 с.: ил. — ISBN 5-02-016583-2.
Паланггузар

**Зулумарт** — қаторкӯҳ дар қисми шимолии Помири Шарқӣ.

Аз шимол ба ҷануб ба масофаи беш аз 80 км тӯл кашида, бахшгоҳи ҳавзаҳои рӯдҳои Муғсу, Қарокӯл ва Кӯкуйбелсу (болооби Бартанг) мебошад. Баландиаш ба ҳисоби миёна 5500 м, қуллаҳои баландтаринаш: Октябр — 6780 м, Вера Слуская — 5925 м, Уриский — 5847 м, Дусара — 5775 м. Нишебиҳои ғарбиаш бештар шахдор буда, партгоҳҳо дорад, шарқиаш — нисбатан ҳамвор. Зулумарт асосан аз ҷинсҳои таҳшинӣ (оҳаксанг, варақсанг, кварсит, алевролит, регсанг, конгломерат) ва тафтавӣ (гранит, гранодиорит, диорит) таркиб ёфтааст, ки синнашон ба охирҳои палеозой тааллуқ дорад. Теғаи қаторкӯҳ тези дандонадор, баъзе аз қуллаҳо аз сатҳи теға то 600—700 м баланданд. Дар Зулумарт пиряхҳо бисёранд; дар нишебиҳои шарқӣ пиряхҳои Володарский (13 км²), Октябр (12 км²) ва дар ғарбӣ Зулумарти Шимолӣ (15 км²) воқеъ гаштаанд. Манбаи асосии оби дарёчаҳои Зулумарту Баландкиик, Қараҷилғаю Оқҷилға ҳамин пиряхҳо мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Помир
Гурӯҳ:Қаторкӯҳҳои Тоҷикистон
Бозори табодули арзҳои хориҷӣ

**Бозори табодули арзи хориҷӣ** (ё **Фо́рекс** аз  — «табодули хориҷӣ», баъзан **FX**), **бозори асъор** — силсилаи муносибатҳои устувори иҷтимоӣ-иқтисодию созмонӣ, ки ҳангоми харидан ва (ё) фурӯхтани арзҳои хориҷӣ, ҳуҷҷатҳои пулии арзҳои хориҷӣ, инчунин амалиёт оид ба гардиши сармояи маблағгузорони хориҷӣ ташаккул меёбад.

Дар бозори асъор мувофиқати манфиатҳои маблағгузорон, фурӯшандаҳо ва харидорони асъори гаронбаҳо ба амал меояд. Саррофӣ (заршиносӣ ва ивазкунии пул) дар Осиёи Марказӣ ҳанӯз аз асрҳои миёна хеле маъмул буд. Бозорҳои асъор дар асри 19 ба вуҷуд омадаанд. Бозори асъор василаест, ки ба тавассути он ҳисобҳои байналмилалии савдои хориҷӣ, сайёҳию хадамот, ҳаракати сармоя, фурӯшу хариди асъори хориҷӣ амалӣ мегарданд. Аз солҳои аввали баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ то охири солҳои 50 асри 20, ки дар дунё маҳдудияти асъорӣ мавҷуд буд, дар давлатҳои мутараққӣ муомилоти асъории спот (қарзи муваққатӣ) ва форвард (муомилаи фаврии ғайрибиржавии асъор) ба вуҷуд омада буданд. Минбаъд аз солҳои 70-ум муомилоти асъории фючерсӣ ва опсионӣ афзалият пайдо карданд. Фючерс қарордоди дар биржа ақдшудаест, ки уҳдадории дорандаи онро ба харидан (фурӯхтан)-и коғазҳои қиматнок бо нархе, ки дар лаҳзаи ақди қарордод муқаррар шудааст, инчунин иҷрои уҳдадориро пас аз фосилаи муайяни вақт ё то таърихи мушаххас пешбинӣ менамояд. Опсион ҳуқуқи интихоби шартҳои алтернативии асъории қарордодест, ки дар шартнома зикр гардида, ба ҷониби дахлдор ба муҳлати муайян ё дар сурати фаро расидани ҳолатҳои муайян дода мешавад. Иштирокдорони асосии бозори асъор бонкҳои марказӣ, бонкҳои тиҷоратӣ, фирмаҳое, ки ба амалиёти тиҷорати хориҷӣ машғуланд, ширкатҳои маблағгузори байналмилалӣ, фондҳои нафақа ва хеҷӣ (қарордоди фаврие, ки барои ҳимояи қаблӣ аз эҳтимолияти пастравии нархҳо баста мешавад), ширкатҳои суғурта, биржаҳои асъор, брокерҳои асъор ва шахсони воқеӣ мебошанд. Бузургтарин бозорҳои асъор дар Лондон, Франкфурти лаби Майн, Порис, Ню-Йорк, Токио, Ҳонконг ва Сингапур мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Бозорҳои иқтисодӣ
Масир

[мини|300x300пкс| ''Харитаи масири'' [автобус Олмон — Бендери .]]
**Масир**, **маршрут** (, аз  — ҳаракат, ҳаракат ба пеш ва *route* — масир, ҷода, роҳ) — хатти сайри василаи нақлия ё мусофир аз мабдаъ то мақсад.

## Эзоҳ
Мадори заминҳамгом

мини|right|Пӯёнамоие (бе риояти миқёс), ки чархиши моҳвораи заминҳамгомро ба даври Замин нишон медиҳад.
**Мадори заминҳамгом** (), **мадори ҳамгом** — мадори моҳворае, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши Замин баробар аст Ба иборате дигар: мадорҳое ҳастанд, ки барои паймудани масири комил онҳо ба як рӯзи нуҷумӣ, (дар ҳудуди 23 соату 56 дақиқаву 4,1 сония) ниёз аст. Яке аз муҳимтарини ин мадорҳо мадори заминисто аст.

## Вижагиҳои мадор
Ҳамаи мадорҳои заминҳамгом (ҳам доираӣ ва байзӣ) дорои як меҳвари нимааслии баробар бо  ҳастанд. Барои ҳар давраи мадори *P*, андозаи меҳвари нимааслии *a* бо формулаи 

: a=\sqrt[3]{\mu\left(\frac{P}{2\pi}\right)^2},

муҳосиба мешавад, ки дар он \mu = G M —  собити гироншии заминмарказӣ, баробар бо  аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мадорҳо
Сайёра

**Сайёра** (,  — «саргардон») — ҷисми осмонӣ, ки дар атрофи ситора ё боқимондаҳои он давр мезанад.

## Ҳаракати сайёраҳо дар мадор
рост|мини| Орбитаи Нептун (кабуд) ва Плутон (сурх). Дарозии назарраси қавӣ ( эксентриситӣ ) ва тамоили орбитаи Плутон

## Системаи офтобӣ
рост|мини|upright=1.5| Сайёраҳо ва сайёраҳои камчини системаи офтобӣ ''(ҳаҷмҳо барои муқоиса, масофаҳо мушоҳида нашудаанд)''
рост|мини|upright=1.5| Сайёраҳои ба Замин монанд: Меркурий, Зуҳра, Замин, Миррих ''(ченакҳо барои муқоиса, масофаҳо мушоҳида карда нашудаанд)''
рост|мини|upright=1.5| Чор бузургҷуссаи газ: Муштарӣ, Сатурн, Уран, Нептун ''(андоза барои муқоиса, масофаҳо мушоҳида карда нашудаанд)''
Бо тартиби зиёд кардани масофа аз Офтоб, сайёраҳои классикӣ ба таври зерин ҷойгир шудаанд:

# пайванд=Акс:Mercury_symbol.svg|14x14пкс|☿ **[[Уторид]]**
# пайванд=Акс:Venus_symbol.svg|14x14пкс|♀ **[[Зуҳра]]**
# пайванд=Акс:Earth_symbol.svg|14x14пкс|🜨 **[[Замин]]**
# пайванд=Акс:Mars_symbol.svg|14x14пкс|♂ **[[Миррих]]**
# пайванд=Акс:Jupiter_symbol.svg|14x14пкс|♃ **[[Муштарӣ]]**
# пайванд=Акс:Saturn_symbol.svg|14x14пкс|♄ **[[Зуҳал]]**
# пайванд=Акс:Uranus_symbol.svg|14x14пкс|♅ **[[Уран (сайёра)|Уран]]**
# пайванд=Акс:Neptune_symbol.svg|14x14пкс|♆ **[[Нептун]]**

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сайёраҳо
Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ