open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бурҳонуддини Кирмонӣ

**Бурҳонуддин Нафис ибни Иваз ибни Ҳакими Кирмонӣ** (; ) — файласуф ва пизишки форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бурҳонуддин Нафис ибни Иваз ибни Ҳакими Кирмонӣ бо номҳои Табиби Нафисӣ, Ҳаким Нафисӣ, Бурҳон Нафисӣ низ маъруф аст. Хонадон ва аҷдоди ӯ аз аттибои Кирмон буда, ба синоати тиб ва табобат шуҳрат доштанд. Бурҳонуддини Кирмонӣ таҳсилоти тиббиро дар Кирмон ба анҷом расонида, дар ҳамон ҷо ба табобат машғул шуд. Бо маҳорату истеъдоди тиббиаш миёни хоссу ом зуд маъруф гардид. Дере нагузашта Улуғбек ӯро ба Самарқанд даъват ва табиби хоссаи дарбор таъйин кард. Бурҳонуддини Кирмонӣ дар Самарқанд бо дархости Улуғбек ба тадвини чанд рисола, аз ҷумла "Шарҳи «ал-Асбоб ва-л-аломот», Шарҳи «ал-Муъҷиз» ва "Шарҳи «ал-Қонун фӣ-т-тиб»-и Ибни Сино (Хулосаи «Қонун»-и Ибни Сино) машғул шуд. Пас аз марги Улуғбек Бурҳонуддини Кирмонӣ ба Кирмон бозгашта, то поини умр ба тадриси тиб машғул шуд. Истифодаи осори ӯ то аввалҳои қарни XX дар ҳудуди Эрону Ҳинд мушоҳида мешуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* دکتر مجید ملک محمدی (۱۳۹۰)، بانک جامع اطلاعات پزشکی کرمان (فصل تاریخ پزشکی کرمان)، تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی عصر فرهنگ، شابک ۹۷۸-۶۰۰-۹۰۵۹۷-۴-۴
Толиби Ҷоҷармӣ

**Мавлоно Муҳаммад Толиби Ҷоҷармӣ** (; ? — 1450, Шероз) — и форс-тоҷик, шогирди Озарии Тӯсӣ.

## Таълифот
Ба чанд ғазали Саъдӣ ва Ҳофиз ҷавоб гуфтааст. Муаллифи маснавии «Гӯй ва Чавгон». Мувофиқи маълумоти «Маҷолису-н-нафоис»-и Навоӣ, дар болои қабраш чунин абёти худаш сабт шудааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шоҳид 136

**Шоҳид 136** ( ) — як паҳподи интиҳории эронӣ аст, ки аз соли 2021 тавассутии Ширкати ҳавопаймосозии Эрон (ҲИСО) сохта шудааст. Ин паҳпод дар асл барои нест кардани ҳадафҳои заминӣ аз роҳи дӯр тарроҳӣ шудааст. 

Дар соли 2021, рӯзномаи исроилии "Уршалим пост" навишт, ки Эрон роҳи ҷадиде барои партоби паҳподҳо аз тариқи партобҳои чандгона ё анбӯҳ эҷод кардааст. Издиҳоми паҳподҳо фановарии ҷадиде аст, ки дар он аз чандин паҳпод барои ҳамла ба ҳадафе истифода мешавад, ки метавонад бар падофанди ҳавоии душман ғалаба кунад.

## Тарроҳӣ
Шоҳид 136 як паҳподи интиҳорӣ аст. Тӯли ин паҳпод 3٫5 метр, вазни он 200 килограмм ва ҳаддиаксари суръати он 185 километр бар соат аст. Бурди он низ тибқи гуфтаҳои манобеъи эронӣ 2000 километр аст. Ҳамчунин, тӯли болҳои ин паҳпод 2٫5 метр аст. Тарроҳии ин паҳпод тавассути саноеъи ҳавоии "Шоҳид" анҷом шудааст, аммо ширкати созандаи он ҲИСО аст. Қимати ин паҳпод тибқи баровардҳои мухталиф аз 20 ҳазор доллар то 50 ҳазор евро тахмин шудааст.
мини| Боқимондаҳои Шоҳид136, ки аз ҷониби Русия дар Украина ба кор андохта шудааст, дар Пажӯҳишгоҳи илмии криминалистии Киев

## Қайдҳо
Ҳулагухон

**Ҳулагухон**, **Ғулагухон**  (  — , Мераҷ, Озарбойҷони Ҷанубӣ) — ҳоким, фармонраво ва сарвари муғул. Набераи Чингизхон, писари Толуйхон ва Сорхахтани, бародари Ҳоқон Мунке ва Хубилайхон. Асосгузори сулолаи Ҳулагуиён, ки дар Илхонии Эрон ҳукмронӣ мекард, дар Осиёи Ғарбӣ таъсис додааст.

## Ҷангҳо бо Беркехон
Соли 1262 писари амаки ӯ Берке, ҳокими Ҷочӣ Улус ба Ҳулагу муқобилият кард. Асоси идеологии ҷанг ин қасоси Беркехон, ки исломро қабул кардааст, аз халифаи Аббосӣ ал-Мустасим буд, ки бо фармони Ҳулогу ба қатл расонида шуд, вале сабабҳои низоъ амиқтар буд.

## Зану фарзандон
Ҳулагу чордаҳ писару ҳафт духтар дошт.

* Писарон

# Абага, дар Муғулистон аз Йисунҷин Хотун ба дунё омада, ҳамроҳи падараш ба Эрон омад ва баъд аз маргаш қудратро ба мерос гирифт.
# Ҷумукур, дар Муғулистон аз Гуюк-Хатун як моҳ пас аз таваллуди Абага таваллуд шудааст.
# Юшумут, модараш канизаи штаби Кутуи-Хотун бо номи Нокаҷин-эгечй буд.
# Текшин, аз Кутуй-Хотун.
# Тарагай, дар Муғулистон аз канизаи Боракчин аз қароргоҳи Кутуй-Хотун таваллуд шудааст.
# Тубшин, зодаи Нокаджин, модари Юшумут.
# Текудер, аз Кутуй-хотун.
# Ажай, модар - каниз бо номи Арикан-эгечи, духтари Тенгиз-гурген.
# Конкуртай, модар — канизи Эчуче-эгечй, аз штаби доку-зй.
# Йисудар, модар — каниза аз кароргохи Кутуи-Хотун.
# Менгу-Тимур (23 октябри 1256 - 26 апрели 1282), аз Олжей Хотун.
# Хулачу, модар — канизи Ил-эгечй, аз штаби Докуз-Хотун.
# Шибаучи, модар - Ил-эгечи
# Тогай-Тимур, модар — каниз аз кароргохи Кутуй-Хотун.

* Духтарон

# Булуган-ага, аз Гуюк-хотун. Вай зани Ҷумъа-гурген, писари Ҷучӣ аз қабилаи тотор, бародари Нукдон-хотун, модари Гайхату, зани калонии Абагахон шуд.
# Ҷемей [?], аз Олҷай-Хатун. Баъди вафоти хохараш Булуган-ага зани Чумъа-гурген шуд.
# Менглукан, аз Олжей-Хатун; вай ба Чакар-гурген, писари Бук-темур аз авлоди Ойрот дода шудааст.
# Тудугеч, модар — каниз аз штаби доки-мй.
# Тарагай, аз Арикан-эгечй.
# Кутлукан, аз Менгли-Кач-эгечи.
# Бобо, аз Олҷай Хотун.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 
* 
* 
*  (недоступная ссылка)
* 
* 
* 
* 

## Пайвандҳо

* 
* 
Гурӯҳ:Даргузаштагони Эрон
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1265
Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 феврал
Гурӯҳ:Зодагони соли 1217
Беркехон

**Беркехон** (, , Берхе , Берка , Беркай ;  — ) — хони панҷуми Урдаи Заррин (1257—1266), писари Ҷучихон, набераи Чингизхон.

Аввалин ҳокими муғул, ки дини исломро қабул кардааст. Вай ба муқобили хеши худ Чингизиён Хулагу, Илхони Эрон, ба муқобили ӯ бо мамлукҳои Миср иттифоқ баста, ҷангид. Вай сиёсати бародари худ Ботухонро барои ҳифз ва мустаҳкам намудани истиқлолияти урду, ки дар охири давраи ҳукмронии Берке ба давлати мустақил аз Хони Кабир табдил ёфт, идома дод.

## Сиёсатҳои дохилӣ
### Сабабҳои муноқиша бо Илхон Ҳулагу. Иттифоқ бо мамлуки Миср.
Дар сарҳади ҷанубии Урдуи Заррин, дар Қафқоз, дар соли 1262 муноқишаи байни амакбачаҳо ба задухӯрди мусаллаҳона табдил ёфт: аскарони Беркехон бар зидди нерӯҳои Ҳулагухон амалиёти низомӣ оғоз карданд. Асоси идеологии ҷанг ва қасос ин буд, ки дини Исломро   Беркехон аз халифаи Аббосиён ал-Мустасим қабул карда буд, бо фармони Ҳулогухон ба қатл расонида шуд, вале сабабҳои низоъ амиқтар буд.
мини| Аз тарафи лашкари Хулагу забт шудани Багдод

## Тимсол дар санъат

### Дар адабиёт

### Ба кино

* «Ҳаёти Александр Невский» (1991) — дар филми СССР, нақши Беркеро Эсболган Отеулинов иҷро мекунад.
* «Эҳё: Эртуғрул» (2014–2019)
* «Урдуи Заррин» (2018) — як силсилаи телевизионӣ дар канали якум намоиш дода шуд, ки дар он Беркехонро актёр Рамил Собитов бозӣ кардааст.

## Эзоҳ

## Библиография

### Сарчашмаҳо

# 
# 
# 
# 

### Адабиёт

# 
# Бартольд В. В. Беркай // Бартольд В. В. Сочинения. — М.: Наука, 1968. — Т. V: Работы по истории и филологии тюркских и монгольских народов. — С. 503−507. (недоступная ссылка)
# 
# 
# Егоров В. Л. Александр Невский и Чингизиды ( политические взаимоотношения России с Золотой Ордой в конце XIII в.) // Отечественная история. — 1997. — № 2. Архивировано 7 марта 2008 года.
#  Архивная копия от 10 апреля 2008 на Wayback Machine
# 
# 
#  (недоступная ссылка)
# 
# 
# 

## Пайвандҳо

* 
* 

Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1266
Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳо бо викификатсияи дастии таърих дар қуттӣ
Мушаки баллистикӣ

[мини|300x300пкс| Партоби ''мушаки баллистикии'' RS-20B аз минтақаи мавқеъ, вилояти Оренбург, [Русия, августи 2013]]
**Мушаки баллистикӣ** ё **мушаки патобишӣ**  — як сомонаи таслиҳотии стратегии худ ҳидоятшавандаи ракетӣ аст, ки як масири баллистикро думбол мекунад, то маҳмула (бор)-ро аз маҳалли партоби худ ба як ҳадафи аз пеш таъйиншуда бирасонад. Мушакҳои баллистикӣ метавонанд маводди таркандаи маъмулӣ ва ҳамчунин муҳиммоти кимиёвӣ, биологикӣ ё ҳастаиро ҳамл кунанд. Мушакҳои баллистикиро метавон аз ҳавопаймо, киштӣ ва киштиҳои зеридарёӣ ва маконҳои заминӣ ва бунгоҳҳои мутаҳаррик партоб кард.

## Таърих
чап|мини|279x279пкс| Аввалин ракетаҳои истеҳсолии  (V2)
Аввалин мушаки баллистикӣ a-4 ном дошт, ки маъмулан бо номи мушаки вай-2 (истилоҳи олмонии 2-vergeltungswaffe ба маънии «силоҳ интиқомии 2») шинохта мешавад, ки байни солҳои 1930 то 1940 тавассути Олмон истеҳсол ва зери назари Вернер Фон Бароун дар Вермохт сохта шуд. Аввалин партоби муваффақиятомези вай-2 дар 3 октябри 1942 буд ва барои аввалин бор дар таърихи 4 сентябри 1944 алайҳи Инглистон мавриди истифода қарор гирифт. То поёни Ҷанги ҷаҳонии дувум ҳудуди 3000 мушаки вай-2 аз маҷмӯъи шаш ҳазор мушак сохта шуда, тавассути Вармохт ба самти кишварҳои Биритониё, Нидерланд ва Белгия партоб шуда буд.[3]

## Қайдҳо

## Адабиёт

* Карори КМ КПСС ва Совети Вазирони СССР No 1291—570 «Дар бораи ба вучуд овардани махсулоти РТ-1 ва ичрои кор дар мавзуи РТ-2», аз 20 ноябри соли 1959.
* Карори Комитети Марказии КПСС ва Совети Вазирони СССР раками 1291—570 «Дар бораи ба вучуд овардани аппаратхои пуриктидори ракетабаранда, спутникхо, аппаратхои кайхонй ва тадкики фазой кайхон дар солхои 1960 — 1967» аз 23 июни соли 1960.
* Мурочиатномаи Комитети Марказии КПСС, Президиуми Совети Олии СССР ва Хукумати Иттифоки Советй аз 12 апрели соли 1961.
* *Первов М.А.* Силоҳи мушакии қувваҳои мушакии стратегӣ. -  .: ВИОЛАНТА, 1999.
* 
* 
*
Низомуддини Хомӯш

**Низомуддини Хомӯш** (; ? — 1455) — ориф ва сӯфии форс-тоҷик, аз шогирдони Алоуддин Муҳаммади Бухорӣ ва устоди Саъдуддини Кошғарӣ.

## Эзоҳ
Саъдуддини Кошғарӣ

**Саъдуддини Кошғарӣ **(; ? — 1456, Ҳирот) — сӯфӣ, шайхи маъруфи тариқати нақшбандияи Ҳирот, шогирди Низомуддини Хомӯш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Hanif, N. (2002). Biographical Encyclopaedia of Sufis: Central Asia and Middle East . New Delhi: Sarup & Sons.
Дарвеш Мансур

**Дарвеш Мансур** (; 1406, Сабзавор — 1456, ҳамон ҷо) — сӯфӣ, ориф ва и форс-тоҷик, шогирди Мавлоно Яҳёи Себак.

Дарвеш Мансур шахси риёзаткашу дарвеши парҳезгор буда, илми арӯзу бадеъро аз Яҳёи Себак омӯхтааст, сипас ба Ҳирот рафта, дар назди Ҳофизалии Ҷомӣ илми тасаввуфро касб кардааст. Алишери Навоӣ арӯзро дар назди Дарвеш Мансур хондааст. Мувофиқи маълумоти Алишери Навоӣ ва Фахрии Ҳиротӣ (асри 16), Дарвеш Мансур дар илми арӯз ду рисола таълиф намуда, ба қасидаи маснӯи Салмони Соваҷӣ ҷавоб гуфтааст. Ашъори парокандаи Дарвеш Мансур дар тазкираву баёзҳо, аз ҷумла дар «Радоифу-л-ашъор»-и Навоӣ, «Ҳабибу-с-сияр»-и Хондмир зикр шудаанд ва бештар мазмуни ошиқона, тасаввуфӣ ва фалсафӣ доранд. Дарвеш Мансур афкори ирфониашро дар рубоӣ ва мазмунҳои ошиқонаро дар ғазал ифода кардааст. Аз ҳайси шакл ва тарзи баён низ ашъори Дарвеш Мансур устодона буда, 5 санъати бадеии анъанавиро бо камоли маҳорат ба кор мебурдааст, ки қасидаи маснӯи ӯ ин даъворо ба хубӣ собит менамояд. Ба қавли Навоӣ дар матлаи он яке аз санъатҳои нодир ва душвори анъанавӣ «тарсеъ» акс ёфтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Шайх Ҷунайд

**Шайх Абунасри Ҷунайд** (; ) — шайх, сӯфӣ, ориф ва донишманди форс-тоҷик аз наводаҳои Сафиюддини Ардабилӣ ва падари Шайх Ҳайдар.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* JONAYD Encyclopædia Iranica
Тӯтии Туршезӣ

**Шиҳобуддини Алӣ Тӯтии Туршезӣ** (; ? — 1461, Ҳирот) — , суханвар ва пизишки форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Нурбахши Хуросонӣ

**Сайид Муҳаммад Нурбахши Хуросонӣ** (; 1392, Хуросон — 1464, ҳамон ҷо) — сӯфӣ, ориф,  ва донишманди форс-тоҷик, муассиси тариқати нурбахшия.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Walbridge, Linda S. (2001-08-06). The Most Learned of the Shi’a : The Institution of the Marja' Taqlid: The. ISBN 978-0-19-534393-9.
Лутфуллоҳи Нишопурӣ

**Лутфуллоҳи Нишопурӣ** (; ? — 1455, Нишопур) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* شعر فارسی در عهد شاهرخ یا آغاز انحطاط در شعر فارسی، تألیف احسان یار شاطر، تهران ۱۳۳۴، ص ۲۰۴
Мушак

мини|450x450пкс| Дастгоҳи мобилии системаи мушакии стратегии RT-2PM Topol дар шасси чархдор.
рост|мини|250x250пкс| Ракетаи аввалини чинӣ.
рост|мини|250x250пкс| Диаграммаи ракетаи чинӣ аз асри 11.
[мини|362x362пкс| Ширкати лабораторӣ, Қувваҳои мусаллаҳи Русия, [Соли 1826|1826 - 1828 .]]
Тоҳири Бухорӣ

**Шайхзода Тоҳири Бухорӣ** (; ? — 1464, Бухоро) — и ғазалсарои форс-тоҷики дарбори Бобур Мирзои Темурӣ.

## Эзоҳ
Доъии Шерозӣ

**Доъии Шерозӣ** (), **Сайид Низомуддин Маҳмуд ибни Ҳасан** (, мулаққаб ба **Доъиюллоҳ**; 1407, Шероз — 1466, ҳамон ҷо) — ,  ва орифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз наводагони Доъии Сағир — Абумуҳаммад Қосим ибни Ҳасан (асри 10) — волии Табаристону Рӯёну Гургон буд ва бад-ин сабаб барои худ тахаллуси Доъиро пазируфтааст. Аз кӯдакӣ ба касби илму дониш пардохта, дар ибтидо ба хидмати Шайх Муршидуддин Абуисҳоқи Биҳронӣ (фавт 1447) — яке аз муридони Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ (фавт 1441) расидааст. Баъди муддате, бо тавсияи шайхи мавсуф, ҳамроҳи бародараш Сироҷуддини Яъқуб ва яке аз содоти Инҷу — Шуҷоуддини Азиз барои касби иродат ба хидмати Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ ҳозир шуда, дар нахустин дидор шарафёби хирқаву салла гардидааст. Пас аз он ба Шероз, ба хидмати устодаш Биҳронӣ баргашта, баъди даргузашти эшон аз акобири хулафои Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ дар Шероз будааст. Доъии Шерозӣ сӣ сол воизӣ карда, дар анвои гуногуни назму насри суннатӣ таълифоти мутааддиде боқӣ гузоштааст, ки ба забонҳои форсиву арабӣ нигошта шудаанд. Куллиёти ашъори ӯ фарогири маснавиёт, ғазалиёт, муқаттаот, қасоид, тарҷеъбанд, рубоиёт, муфрадот ва муламмаот муштамил аз бахшҳои «Маснавиёти ситта», «Девони қудсиёт», «Девони воридот», «Девони содирот», «Сухани тоза» ва «Файзи муҷаддад» аст. Маснавиҳои Доъии Шерозӣ дар сабки Низомиву Хусрави Деҳлавӣ офарида шуда, дар шаш дафтар фароҳам омадаанд ва бо номҳои «Ситтаи Доъӣ»-ву «Маснавиёти ситта» машҳуранд; дар шарҳи мазмунҳои ирфонӣ баҳс мекунанд: 1. «Мушоҳид» (1433); 2. «Ганҷи равон» (1438); 3. «Чаҳор чаман» (1439); 4. «Чиҳил сабоҳ» (1440); 5. «Чашмаи зиндагонӣ» (1452); 6. «Ишқнома» (1452). «Девони қудсиёт» аз ҳамду наъту муноҷот таркиб ёфтааст, ки дар қолаби ғазалу тарҷеот рехта шудаанд. «Девони воридот» аз ҳамду мадҳ иборат аст, ки дар ғазалу қасидаву қитъа ва тарҷеъбанду маснавӣ нигошта шудаанд. «Девони содирот» рубоиёти ӯро дар бар мегирад. Девони «Кони малоҳат» ва маснавии «Се гуфтор»-ро бо лаҳҷаи маҳаллии Шероз навиштааст. Асарҳои «Тароиқу-л-ҳақоиқ», «Лайливу Маҷнун», «Хайру-з-зод», «Маҳозиру-с-сияр фӣ аҳволи хайрулбашар» (назму наср), «Баёну аён», «Ҷавоҳиру-л-кунуз» (дар шарҳи рубоиёти Саъдуддини Ҳамавӣ), «Низому саранҷом»-и Доъии Шерозӣ бо забонҳои форсиву арабӣ таълиф гардидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ифтихоруддин ‌Тоҳири Бухорӣ

**Тоҳир ибни Абдуррашид ибни Ҳусайн Ифтихоруддини Бухорӣ** (; 1089, Бухоро — 1147) — фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро ба дунё омад ва дар Сарахс аз дунё рафт. Аз осори вай: «Хулосату-л-фатово», ки хулосаи «Хизонату-л-воқеъот» ва «ал-Нисоб»-и худаш аст.

## Эзоҳ
Лаълии Бадахшонӣ

**Султон Муҳаммад Лаълии Бадахшонӣ** (? — 1467, Бадахшон) — и форс-тоҷик, ки ашъори парокандааш боқӣ мондааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҳмуди Бурса

**Маҳмуди Бурса** (? — 1467, Ҳирот) — и форс-тоҷик, муаллифи маснавии «Даҳнома».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Сайфӣ, Амир Ёдгорбек

**Сайфӣ, Амир Ёдгорбек** (; ? — 1465, Ҳирот) — и порсигӯ аз авлоди амирзодагони темурӣ.

## Зиндагинома
Ба қавли тазкиранависон аз хидмати дарбор худро канора гирифта бо донишмандон муошират мекард. Шахси хоксор ва фурӯтан буд. Аз Сайфӣ якчанд ғазал ва байтҳои пароканда тавассути тазкираҳо ва баёзҳо боқӣ мондаанд, ки шоҳиди маҳорати баланди ӯ дар шеъру шоирӣ мебошанд. Сайфӣ сарояндаи ишқ, вассофи ҳусну тароват ва зебоиҳои маъшуқа аст. Шеърҳояш бо забони содда ва бо санъати баланд гуфта шудаанд. Байти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шайх Муҳаммад ибни Саълаб

**Шайх Муҳаммад ибни Саълаб** (; ? — 1467) — пизишки эронитабор ва форсизабони машҳури даврони Темуриён.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Manfred Ullmann, Die Medizin im Islam, Handbuch der Orientalistik, Abteilung I, Erg?nzungsband vi, Abschnitt 1 (Leiden: E.J. Brill, 1970), p. 313.
Мусаннифак

**Алоуддини Бистомӣ** () машҳур ба **Мусаннифак** (; ) — муфассир ва донишманди ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи «Туҳфату-л-вузаро» ва «Ҳудуду-л-аҳком».

## Эзоҳ
Садри Ҳиравӣ

**Бурҳонуддини Ҳайдар ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Шерозӣ** (), маъруф ба **Садри Ҳиравӣ** (; 1378—1450) — наҳвӣ, муфассир, мутакаллим, фақеҳ ва адиби форс-тоҷик, муаллифи «Ҳошия бар шарҳи Кашшоф».

## Эзоҳ
Пирҷамоли Ардистонӣ

**Пирҷамоли Ардистонӣ** (; ? — 1474, Ҳирот) — ,  ва орифи форс-тоҷик, муаллифи китобҳои «Кашфу-л-арвоҳ» ва «Истиқоматнома».

## Эзоҳ
Кошифӣ (шоир)

**Кошифӣ** (? — 1478) —  ва и эронитабори дарбори Усмониён, муаллифи манзумаи «Ғазономаи Рум» ба забони форсӣ.

## Эзоҳ
Риёзии Самарқандӣ

**Мавлоно Имомуддин Риёзии Самарқандӣ** (; ? — 1479, Самарқанд) — и форс-тоҷик ва аз намояндагони доираи адабии Ҳирот.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш ба таҳсили илм пардохт ва илмҳои маъмулии замонашро аз худ намуд. Пас аз касби камол ба Ҳирот сафар карда, ба даргоҳи Алишери Навоӣ роҳ ёфт. Ба қавли тазкиранависон Риёзии Самарқандӣ дар ҷавонӣ ба шеъргӯӣ шурӯъ намуд, дар байни аҳли илму адаб шӯҳрат ёфт ва ба унвони «Мавлоно» мушарраф гардид. Дар ҷавонӣ вафот кардааст.

То имрӯз аз эҷодиёти Риёзии Самарқандӣ 89 ғазал, 3 қитъа, 1 рубоӣ ва 8 фард аз 12 нусхаи дастнависи девони ӯ, ки дар китобхонаҳои ҷаҳон (Лондон, Бангола, Ленинград, Душанбе ва ғайра) маҳфузанд, ҷамъоварӣ шудааст.

Мавзӯи асосии эҷодиёти Риёзии Самарқандӣ ишқу ошиқӣ аст. Дар баъзе ғазалҳояш зиндагӣ, ҳасби ҳоли шоир, шикоят аз тақдиру сарнавишт ҷой доранд. Риёзии Самарқандӣ зоҳидони риёкорро танқиду мазаммат карда, ихлосмандии худро нисбат ба пири муғон, ки ифодакунандаи хушию хурамиҳои нақди ҳаёт аст, изҳор менамояд. Риёзии Самарқандӣ якчанд асарҳои ҳаҷвӣ низ иншо кардааст. Забони асарҳои Риёзии Самарқандӣ равону фасеҳ аст. Аз зарбулмасалу мақолҳои халқӣ истифода кардааст. Дар ашъори ӯ санъатҳои бадеии ташбеҳ, истиора, киноя, маҷоз, муболиға, тамсил ва ғайра фаровонанд. Риёзии Самарқандӣ хаттоти моҳире буд ва аз илми мусиқӣ низ вуқуфи комил дошт. Аз ин ҷост, ки баъзе ғазалҳои ӯ ба оҳанги мусиқӣ хеле мувофиқанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абуисҳоқи Кубнонӣ

**Абуисҳоқ ибни Абдуллоҳ Кубнонии Яздӣ** (; ? — 1481) — ,  ва адиби форс-тоҷик, муаллифи «Ҳалли масъалата-л-иқбол ва-л-идбор», «Рисолаи тазъифия» ва «Муншаот».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҳмуди Говон

**Имоддуддин Маҳмуд Говони Гелонӣ** (; 1411, Гелон — 1481, Бандар) — сиёсатмадор, сипаҳсолор ва адиби форсизабони эронитабор, ҳокими дудмони Баҳманиёни Ҳиндустон, муаллифи «Риёзу-л-иншо» ва «Қавоиду-л-иншо».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*Greater Bombay District Gazetteer (Muhammedan Period)
Асилуддини Даштакӣ

**Асилуддин Абдуллоҳ Ҳусайнии Даштакӣ** (; ? — 1478) — муфассир, воиз, ориф ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи рисолаи «Мазороти Ҳирот» ва «Китобу-л-муҷтабо-фӣ-сирату-л-Мустафо».

## Эзоҳ
Қабулии Сирӯзӣ

**Қабулии Сирӯзӣ** (1435—1478) —  ва донишманди форс-тоҷики дарбори шоҳони шоҳони Рум, аз дӯстони Абдурраҳмони Ҷомӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Маъруф, Муҳаммад ибни Абдулхолиқ

**Муҳаммад ибни Абдулхолиқ ибни Маъруфи Гелонӣ** (; ? — 1478) — забоншинос, луғатнигор, ,  ва муаллифи фарҳанги «Канзу-л-луғот».

## Эзоҳ
Бейкуз

**Бейкуз** () — шаҳр ва ноҳия дар вилояти Истамбул, ки дар шимолу ғарби нимҷазираи Коҷаалӣ ҷойгир аст. Бейкуз аз дарёҳои Кючуксу ва Гоксу то баромади Босфор ба баҳри Сиёҳ ва дарёи Риваро дар бар мегирад. Аз шимол онро Баҳри Сиёҳ, аз ғарб гулӯгоҳи Босфор шуста; дар шарқ бо вилояти Шиле, дар ҷануб бо Ускудар ва Умрания ҳамсарҳад аст.

## Ҷойҳои тамошобоб

* Қалъаи Анадолуҳисор (дар маҳаллаи Анадолуҳисор)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Сомонаи расмии ноҳия
* Вебсайти расмии шаҳр
JavaScript

JavaScript забони сатҳи баланд ва аксар вақт дар вақти тартибдодашуда мебошад, ки ба стандарти ECMAScript мувофиқ аст.[11] Он дорои чопкунии динамикӣ, ориентация ба объекти прототипӣ ва функсияҳои дараҷаи аввал мебошад. Он бисёрпарадигма буда, услубҳои барномасозии ба рӯйдодҳо асосёфта, функсионалӣ ва императивиро дастгирӣ мекунад. Он дорои интерфейсҳои барномасозии барномавӣ (API) барои кор бо матн, санаҳо, ифодаҳои муқаррарӣ, сохторҳои стандартии додаҳо ва модели объекти ҳуҷҷат (DOM) мебошад.
Заҳируддини Маръашӣ

**Заҳируддини Маръашӣ** (; ) — ,  ва сиёсатмадори форс-тоҷик, муаллифи «Таърихи Табаристону Руён ва Омул» ва «Таърихи Гелону Дайламистон».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Масъуди Қумӣ

**Хоҷа Масъуди Қумӣ** (; 1429 — 1488, Ҳирот) — и форс-тоҷик, намояндаи доираи адабии Ҳирот, муаллифи достонҳои «Юсуфу Зулайхо», «Шамсу Қамар» ва мунозараи «Теғу Қалам».

## Эзоҳ
Шайх Ҳайдар

**Шайх Ҳайдар** (; ) — сӯфӣ, шайх ва яке аз ақтоби тасаввуфи форс-тоҷик, писари Шайх Ҷунайд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Шиҳобуддини Бурзишободӣ

**Сайид Шиҳобуддин Абдуллоҳи Бурзишободӣ** (; ? — 1485/88, Бурзишобод) — ориф, яке аз пешвоёни тариқати заҳабия, мурид ва халифаи Хоҷа Исҳоқи Хатлонӣ.

## Эзоҳ
Мирхоҷа Айюби Баракот

**Мирхоҷа Айюби Баракот** (; ?, Шаҳрисабз — 1489/90, Ҳирот) — мусиқидон, хонанда, оҳангсоз ва донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Меҳмет Боздаг

**Меҳмет Боздаг** (, тав. 1 январи 1983, Қайсария) — филмноманавис, таҳиякунандаи филм ва коргардони турк. Ӯ ҳамчунин муассис ва соҳиби ширкати истеҳсолии Bozdağ Film мебошад. 

## Зиндагинома
Боздаг дар Қайсарияи Туркия ба дунё омада, дар Донишгоҳи Сакария таҳсил кардааст. Ӯ ҳамчунин дар ҳамин донишгоҳ магистратураи ҷомеашиносиро хатм кардааст. 

## Филмнома

### Филмҳои ҳуҷҷатӣ

* *[[Son Rüya]]* (2009)
* *[[Kardeş Şehirler|Кардеш шаҳрлер]]* (2009) 
* *[[Ustalar, Alimler ve Sultanlar|Усталар, Алимлер ва Султанлар]]* (2010) 

### Силсилафилми телевизионӣ

## Ҷоизаҳо ва номинатсияҳо

## Ҳамчунин нигаред

* Феҳристи коргардонҳои филмҳои туркӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна
* 
* 

Гурӯҳ:Афроди зинда
Гурӯҳ:Зодагони соли 1983
Гурӯҳ:Коргардонҳои асри XXI
Гурӯҳ:Коргардонҳои Туркия
Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI
Гурӯҳ:Филмноманависони Туркия
Гурӯҳ:Продюсерони Туркия
Алоуддин Сонеъӣ

**Алоуддин Алӣ Сонеъии Бохарзӣ** (; ? — 1486, Ҳирот) — ,  ва донишманди форс-тоҷик, вазири Ҳусайни Бойқаро ва яке аз дӯстони Абдурраҳмони Ҷомӣ.

## Эзоҳ
Давлатшоҳи Самарқандӣ

**Давлатшоҳи Самарқандӣ** (; 1438, Самарқанд — 1491, Ҳирот) — тазкиранигор,  ва и форс-тоҷик, муаллифи «Тазкирату-ш-шуаро».

## Зиндагинома
Амир Давлатшоҳ валади Амир Алоуддавла Бахтишоҳи Ғозии Самарқандӣ  дар соли 1438 дар Самарқанд ба дунё омадааст. Падараш аз муқаррабон ва ҷанговарони Шоҳрух (ҳукмронӣ 1397–1447) будааст. Аз хурдсолӣ ба касби илму дониш пардохта, дар зодгоҳаш аз Фазлуллоҳи Самарқандӣ ном марди донишманд таълим гирифтааст. Дар мадрасаҳо ва ба тарзи худомӯзӣ забону адабиёти араб, адабиёти форс-тоҷик, махсусан, илми шеър, таъриху ҷуғрофия ва ғ-ро амиқ омӯхтааст. Даврони ҷавонии ӯ, баъди фароғат аз таҳсил, монанди падару хешовандонаш дар муҳити дарбор сипарӣ гаштааст. Аз ҷумла, соли 1471 ба Ҳирот рафта, муддате дар боргоҳи Султон Ҳусайни Бойқаро (ҳукмронӣ 1470–1506) хидмат кардааст. Аммо ба зудӣ аз мулозимат хаставу дилгир шуда, аз ин шуғли нописанд даст кашидааст ва ба корҳои деҳқониву таълифу таҳрир машғул гардидааст. Марди хуштабъи дарвешсурат ва босалоҳияте буда, ба муҳиту маҳфили Ҷомиву Навоӣ раҳ ёфтааст ва аз суҳбату анҷуманҳояшон баҳравар гардидааст. Инчунин, бо аҳли илму адаби Ҳирот унс гирифта, дар мусобиқаю мубоҳиса ва мушоираву мубодилаҳои адабии қаламкашони шаҳр фаъолона ширкат варзидааст. Дар миёни солҳои 80 асри 15 ба зодгоҳаш баргашта, дар фақру нодорӣ умр ба сар бурдааст. Аз ҷумла, дар рубоие аз ноҳамвориву нобаробариҳои зиндагӣ нолида, бо дарду алам фармудааст:

Давлатшоҳи Самарқандӣ дар шеър тахаллуси Алоӣ доштааст. Ашъори парокандаи ӯ, ки дар қолиби қасидаву ғазал, рубоиву маснавӣ ва қитъа рехта шудаанд, асосан дар тазкираи худаш фароҳам омадаанд.

Қасидаҳои ӯ дар мадҳи хулафои рошидин, подшоҳи замон Султон Ҳусайни Бойқаро, тавсифи Ҷомию Навоӣ, марсияву таърихи фавти баъзе ҳамзамононаш офарида шуда, ғазалу рубоӣ ва қитъаву маснавиҳояш дар мавзӯъҳои суннатии адабиёти классикии форс-тоҷик таълиф ёфтаанд. Нисбат ба шахсияту эҷодиёти Мавлоно Абдурраҳмони Ҷомӣ ҳурмату эътиқоди зиёд дошта, дар муқаддимаи тазкираи худ рубоиеро аз офаридаҳои ӯ иқтибос овардааст ва қасидаи муламмаъашро, ки дар васфи Навоист, дар вазну қофияи яке аз ғазалҳои Ҷомӣ нигоштааст. Рубоии зер далели табъи нозуку ҳунари волои сухангустарии ӯ буда метавонад, ки моломоли санъатҳои бадеии адабиёти форс-тоҷик, монанди хитоб, таҷнис, маҷоз, талмеҳ мебошад:

Ёдгори мондагори эҷодии Давлатшоҳи Самарқандӣ «Тазкирату-ш-шуаро»-и маъруфи ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Алишери Навоӣ. Маҷолису-н-нафоис. Тошкент, 1961;
* Аҳмедов Б. Давлатшоҳ Самарқандий. Тошкент, 1967;
* Афсаҳзод А. Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи дуввуми асри XV. Д., 1987;
Тазкирату-ш-шуаро

«**Тазкирату-ш-шуаро**» () — тазкираест, ки Давлатшоҳи Самарқандӣ соли 1487 таълиф кардааст.

Бо тамҳиду наът шурӯъ мешавад. Сипас се фасле омадааст, ки дар онҳо оид ба пайдоиши нутқ, мақоми шеъру шоирӣ дар зиндагӣ, ҳасби ҳоли муаллиф сухан рафтааст. Қисми асосии «Тазкирату-ш-шуаро» аз муқаддима, ҳафт табақа (боб) ва хотима иборат аст. Муқаддима зикри 10 нафар шоирони тоисломии араб, хотима зикри ҳолоти шаш тан аз муосирони Давлатшоҳи Самарқандиро дар бар мегирад. Ҳамагӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» оид ба 151 нафар шуарои асрҳои 13—15 форс-тоҷик, араб ва турк маълумоти адабӣ ва таърихӣ ҷо дошта, аз осори онҳо намунаҳо иқтибос шудааст. Давлатшоҳи Самарқандӣ ҳангоми таълифи «Тазкирату-ш-шуаро» аз таърихҳои мӯътабар, девонҳои устодони гузаштаву муосиронаш, рисолаву китобҳои гуногун истифода бурдааст. Аз ин ҷиҳат «Тазкирату-ш-шуаро» дар омӯзиши адабиёт ва таърихи мардуми форс-тоҷик, араб ва турк, сарфи назар аа баъзе нуқсонҳо, дар овардани санадҳои таърихӣ ва адабӣ, ки ба он нуқсонҳо олимон Маликушшуарои Баҳор, Е. Э. Бертелс ва дигарон ишора намудаанд. сарчашмаи муфид буда, аҳамияти калони адабӣ ва таърихӣ дорад. «Тазкирату-ш-шуаро» манбаи пурбаҳои осори эстетикии мардуми тоҷик низ мебошад. Давлатшоҳи Самарқандӣ зимни баёни ҳол ва эҷодиёти як силсила шоирон оид ба шеъру шоирии онҳо баъзе қайду ишораҳо намудааст ва мо маҳз ба туфайли онҳо аз таълимоти адабӣ ва завқи бадеии даври у равшантар воқиф мегардем. Махсусан, ақоиди Давлатшоҳи Самарқандӣ дар бораи қасидаи «Бӯи ҷӯи Мӯлиён»-и Рӯдакӣ ҷолиби диққатанд. Давлатшоҳи Самарқандӣ баръакси гуфтаи «уқалои давр», ки шеъри Рӯдакиро «назмест содда ва аз саноеу бадоеу матонат орӣ» меномиданд, кӯшиш намудааст, ки дурустии ривояти таърихиро роҷеъ ба «Бӯи ҷӯи Мӯлиён» собит ва қимати бадеии онро муайян намояд. Давлатшоҳи Самарқандӣ санъати бадеиро дар шеър инкор накарда, шеърро танҳо аз санъат ҳам иборат намедонад. Ба гуфтаи ӯ, шеър бояд «соф ва равон… ва ба табоеъ наздик», «маҳкам ва пурмаонӣ» буда, дар он «эъҷозу фасоҳат ва балоғат марғубу матлуб» бошад. Давлатшоҳи Самарқандӣ ин навъи шеърро «ашъори дилпазир ва латиф» монамад ва аз ҳамин назар ба эҷодиёти Фирдавсӣ, Манучеҳрӣ, Анварӣ, Адиб Собири Тирмизӣ, Ҳасани Деҳлавӣ, Хусрави Деҳлавӣ, Камоли Хуҷандӣ ва дигарон баҳои сазовор додааст.

«Тазкирату-ш-шуаро» ба забони англиси (Вена, 1818, ба эҳтимоми Ҳаммер-Пургштал) ва туркӣ (Истанбул, 1843, бо номи «Сафинату-ш-шуаро», мутарҷим Сулаймони Фаҳмӣ) тарҷума шуд. «Тазкирату-ш-шуаро» дар Бамбай (1887), Лондон (1900), Теҳрон (1958) ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Сатторов А., Ақидаҳои адабӣ ва бадеии Давлатшоҳи Самарқандӣ, дар маҷмӯъ: Образ ва махорати бадеӣ, Душанбе, 1980.

Гурӯҳ:Китобхонаҳо аз рӯи алифбо
Ҳалокии Ҳамадонӣ

**Ҳелокии Ҳамадонӣ** () — и эронӣ.

Гӯянд навиштаву хонда намедонист ва ашъорашро дигарон барояш менавиштанд. Ба навиштаи бештари тазкиранависон, дар Қандаҳор ба мулозимони шоҳзода султон Ҳусайн Мирзо, фарзанди Баҳроммирзои Сафавӣ пайваст. Дар қасидае ҷулуси шоҳ Исмоили дувуми Сафавиро низ таҳният гуфтааст. Дар давраи Акбаршоҳи Гӯракони ба Ҳинд рафт ва ҳамонҷо даргузашт.

## Эзоҳ
Амир Ҳумоюни Исфаройинӣ

**Амир Ҳумоюни Исфаройинӣ** (; ? — 1497) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Амир Ҳумоюн дар Исфаройин зода шуд. Ӯ аз бузургзодагон ва содоти Исфаройини Хуросон аст.

## Эзоҳ
Садруддини Даштакӣ

**Садруддини Даштакӣ** (; ) — файласуфи форс-тоҷик, яке аз бузургтарин намояндаи мактаби фалсафии Шероз, муассиси Мадрасаи Мансурия, падари Ғиёсуддини Даштакӣ.

## Зиндагинома
Таҳсилоти ибтидоияшро дар шаръиёт ва ҳадис, улуми ақлӣ, фанҳои адабӣ ва илмҳои арабӣ назди падараш Мирғиёсуддин Мансур ва писарамакаш Мирнизомуддин Аҳмад ва писари аммааш Мирҳабибуллоҳ гузаронида, сипас улуми ақлиро назди Сайидфозил Муслими Форсӣ аз худ намуд. Ба гуфтаи писараш – Ғиёсуддини Даштакӣ, Садруддини Даштакӣ илова бар таҳқиқоти илмӣ ва фалсафӣ, дар кишоварзӣ, кандани рӯдхонаҳо ва сохтани бино низ моҳир будааст. Соли 1505 дар Шероз мадрасае бино кард ва онро ба номи писараш Мансур «Мансурия» номид. Султон Яъқуббек (ҳукмронӣ 1505–5018) ба Садруддини Даштакӣ таваҷҷуҳ дошт ва ин мадрасаро аз пардохтани андозу молиёт озод кард. Соли 1525 гурӯҳе аз тоифаи туркмани бояндария Садруддини Даштакиро ба қатл расониданд. Мадфани вай дар мадрасаи Мансурия аст. Писарони Садруддини Даштакӣ – Ғиёсуддин Мансур ва Имодуддин Масъуд ҳар ду аз ҳакимон ва тарвиҷгарони ҳикмат буданд.

Дар он замон расм будааст, ки волии Шероз барои равшан кардани андешаи ҳакимон маҷлисҳое ҷиҳати гуфтугӯ ташкил медод. Садруддини Даштакӣ бо Ҷалолуддини Давонӣ баҳсу мунозира доштааст. Дар мунозироти шифоҳӣ Садруддини Даштакӣ ғолиб буд ва Давонӣ бештар ба сурати мактуб ба ӯ посух медод. Натиҷаи ин посухҳо ва эътирозот ҳавошии зиёде гардид, ки он ду бар шарҳи «Таҷрид»-и Мулло Алии Қушчӣ навиштаанд. Давонӣ дар осори худ бо адабу эҳтиром аз Садруддини Даштакӣ ёд кардааст. Ғиёсуддини Даштакӣ дар доварӣ байни андешаҳои падараш ва Давонӣ осоре таълиф кардааст ва умдатан ба инкору радди андешаҳои Давонӣ пардохтааст.

Осори Д.: «Исботу-л-воҷиб» (ин рисоларо писараш бо унвони «Кашфу-л-ҳақоиқи-л-муҳаммадия» шарҳ карда, чанд фасле бар он афзудааст ва дар охир ба шарҳи ҳоли падараш пардохтааст); «Шарҳун кабирун ало-ш-шарҳи-л-ҷадиди-т-таҷрид», ки дар воқеъ ҳошияест бар ҳошияи Давонӣ бар шарҳи «Таҷрид»-и Қушчӣ (маъруф ба «Шарҳу-л-ҷадид»); «Ҳошия ало шарҳи-л-матолиъи Қутбуддин Розӣ» (ҳошияе бар «Шарҳи-л-матолеъ»-и Давонӣ аст; маҷмӯи ин эътирозот ва посухҳо ба «Табақоти ҷалолия ва садрия» маъруф аст); «Ҳошия ало шарҳи-ш-шамсияи Қутбуддини Розӣ»; «Рисола фи-л-файёз»; «Рисола фӣ таҳқиқи-л-ҳуруф»; «Таълиқот ало Тайсир» (дар фиқҳи шофеӣ) ва ду рисолаи форсӣ – «Қавсу қузаҳ» ва «Ҷавоҳир». 

## Эзоҳ
Маҳмуди Шонакӣ

**Маҳмуди Шонакӣ** (? — 1498, Ҳирот) — мусиқидон, навозанда ва донишманди форс-тоҷик, шореҳи «Рисолату-ш-шарафия»-и Абдулмуъмини Урмавӣ.

## Зиндагинома
Дар Ҳирот таваллуд ёфта­аст. Санъати мусиқиро аз мусиқишиносони маъруфи давраш Амир Муртаз, Хоҷа Юсуфи Бурбон омӯхт. Маҳмуди Шонакӣ чун навозанда ва ҳофизи боистеъдоди марсияхон дар Ҳирот ва ноҳияҳои он машҳур буд. Барий такмили ҳунар ба Астаробод, Шероз, Исфаҳону Табрез сафар кард. Ба «Рисолат-уш-шарафия»-и Абдулмӯъмини Урмавӣ тафсир навиштааст. Мусиқишинос Паҳлавон Абусаиди Румӣ, ҳофизи машҳури ҳамон давр Юсуфи Андиҷонӣ аз ҷумлаи шогирдони ӯ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Юсуфи Андиҷонӣ

**Юсуфи Андиҷонӣ** (қарни XV) — мусиқидон,оҳангсоз, навозанда, хонанда ва и форс-тоҷик, шогириди Маҳмуди Шонакӣ.

## Зиндагинома
Юсуфи Андиҷонӣ зиёда аз 300 асари мусиқӣ тасниф карда аст. Ӯ, махсусан, ба мақомҳои «Бузург», «Наво», «Ироқ», «Ҳусайнӣ», нақш, савт, амал, кор, пешрав, тарона эҷод кардааст. Аз ҷумла, «Пешрави Наво», «Амали Наврӯз», «Савти Ушшоқ», «Нақши Ҳусайнӣ», «Таронаи Бузург» ва ғайра дар байни адли мусиқӣ эътибори шоён доштанд. Юсуфи Андиҷонӣ шеър ҳам менавишт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абузайни Каҳҳол

**Абузайни Каҳҳол** (; ? — қарни XV) — файласуф, чашмпизишква донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Шароити ҷарроҳӣ».

## Эзоҳ
Иброҳим Қавоми Форуқӣ

**Шайх Иброҳими Қавоми Форуқӣ** (; ? — қарни XV) — луғатнавис, сӯфӣ ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Форуқӣ дар вилояти Биҳори Ҳиндустон ба дунё омадааст. Форуқӣ муаллифи фарҳанги «Шарафномаи Манярӣ» мебошад. Дар тазкираҳо ва дар фарҳанги зикрёфта шеърҳои ӯ (қасидаҳо, манзумаҳои хурд, ғазалҳо ва ғайра) ҷой дода шудаанд. Номаҳо ва ваъзҳои Форуқӣ дар китоби «Маъдану-л-маонӣ» фароҳам омадаанд. Оромгоҳи ӯ дар шаҳри Лакҳнав зиёратгоҳи омму хос аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аттори Тунӣ

**Аттори Тунӣ** (; ? — қарни XV) — ,  ва орифи форс-тоҷик, муаллифи «Тарҷумату-л-аҳодис» ё «Мавоиз», «Уштурнома», «Булбулнома», «Бесарнома».

## Эзоҳ
Раҳоии Хофӣ

**Мавлоно Саъдуддин Раҳоии Хофӣ** (; ? — 1575/76) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз авлоди орифи машҳур Зайнуддини Хофӣ (вафот 1435). Доир ба ҷараёни зиндагиаш маълумоте дастрас нест. Чун дар Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст, ӯро **Раҳоии Ҳиравӣ** низ гуфтаанд. Раҳоии Xофӣ шоири соҳибдевон буда, девонаш шӯҳрати зиёде доштааст. Мувофиқи ахбороти Саид Нафисӣ «Хамса»-и Низомиро тақлид карда. Дар китобхонаҳои ҷаҳон аз осори шоир чанд нусха дастнависи девони ғазалиёт ва қасоид ва як нусха достони «Лайли ва Маҷнун»-и ӯ қайд шудааст. Ин достон дар китобхонаи Бодлеан (Англия) маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Султонмуҳаммади Танбурӣ

**Султонмуҳаммади Танбурӣ** (? — қарни XV) — мусиқидон, оҳангсоз, хонанда ва танбурнавози форс-тоҷик.

## Зиндгинома
Дар Машҳад таваллуд шуда, ба камол расидааст. Дар танбӯрнавозӣ маҳорати баланд дошта, яке аз ҳофизон ва мутрибони моҳири дарбори Султон Иброҳиммирзо буд. Султонмуҳаммади Танбурӣ баъди Машҳадро забт кардани Абдулмуъмини Шайбонӣ ба қатл расид. Аз Султонмуҳаммади Танбурӣ мероси бои мусиқӣ боқӣ мондааст. Ду «пешрав» ба мақоми «Дугоҳ», «Савти Танбӯрӣ», «Амали Танбӯрӣ», «Нақши Танбӯрӣ» аз маъмултарин асарҳои мусиқии ӯст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Султонмуҳаммади Табрезӣ

**Султонмуҳаммади Табрезӣ** (1470, Табрез — 1555, ҳамон ҷо) — мусаввир ва минётурнигори форс-тоҷик, яке аз намояндагони намоёни Мактаби минётури Табрез.

## Зиндагинома
Аз ҷумлаи шогирдони Оқо Миралии Наққош. Дар Китобхонаи Табрез ба ороиш, мунаввирӣ ва китобат машғул буд. Ба девони Ҳофиз (1535, 1517—40), «Хамса»-и Низомӣ (1539—1543) минётурҳо офаридааст. Инчунин тахмин мекунанд, ки ӯ «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ (1537), ва девони Навоиро (1527) бо минётурҳо оро додааст. СултонмуҳаммадиТабрезӣ инчунин як силсила минётурпортретҳо офарида, болои қолин эскизи манзараҳои шикорро кашидааст. Дар заргарӣ ва чинисозӣ низ моҳир будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғарибии Астарабодӣ

**Мир Муҳаммадалӣ Ғарибии Астарабодӣ** (? — қарни XV) — , , хаттот, навозанда ва мусиқишиноси форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар манбаъҳои адабӣ ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш наомадааст. Тазкиранависон, масалан, Алишер Навоӣ («Маҷолису-н-нафоис») аз ӯ чун шоири хуштабъу хушсухан ёд кардаанд. Дар навиштани хатти ғубор моҳир будаст. Ғарибӣ тахаллус карданаш аз ҳамин ҷост. Аксар созҳои мусиқӣ — уд, барбат, камонча, танӯр ва қонунро хуб менавохтааст. Абёти зер намунае аз шеъри ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғарибии Кошонӣ

**Ғарибии Кошонӣ** (; ? — қарни XVI) — ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаосири Лисонии Шерозӣ.

Шахси таҳсилдида, аз донишҳои даври худ огоҳ ва дар дарбори подшоҳи давр — Хон Аҳмад маликушшуаро буд. Ба шоири ҳамасраш Лисонии Шерозӣ эътиқод дошт ва ашъори ӯро татаббуъ кардааст. Мас., ба байти Лисонии Шерозӣ

Чунин ҷавоб гуфтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғарибии Ҳиравӣ

**Ғарибии Ҳиравӣ** (? — қарни XVI) —  ва донишманди форс-тоҷик, аз шогирдони Бадруддини Ҳилолӣ.

## Зиндагинома
Ғарибии Ҳиравӣ дар баъзе манбаъҳо Ҳиротӣ омадааст; муддате Маҷлисии Ҳиравӣ тахаллус мекардааст. Дар зодгоҳаш — Ҳирот ва Самарқанд улуми мутадовилаи даврро омӯхааст. Дар шеъру шоирӣ Бадруддини Ҳилолиро устод медонист. Ҳангоми зиндагӣ дар Самарқанд ба хонаи падари тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ рафтуомад дошт. Дар Самарқанд ӯро Муллои Ҳиравӣ ном мебурданд, вале бо тахаллуси Ғарибӣ шеър мегуфт. Дар ҳамин давра Мутрибӣ аз ӯ илми сиёқ (суханронӣ, тарзи баён)-ро омӯхтааст. Мутрибӣ ӯро чун шоири боистеъдод, шахси фозилу донишманд, гӯяндаи ашъори покиза тавсиф намудааст. Ба Ҳирот баргашта, ба хидмати ҳукмрони давр ворид гардид. Дар ин ҷо тахаллуси Маҷлисиро пазируфт. Дар манбаъҳои адабӣ аз Ғарибии Ҳиравӣ чун шоири соҳибдевон ёд кардаанд. Аз эҷодиёташ намунаҳо ба тавассути тазкираҳо расидаанд.

Ин ғазал аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Салоҳ ибни Мубораки Бухорӣ

**Салоҳ ибни Мубораки Бухорӣ** (; ? — 1391) — сӯфӣ, ориф ва и форс-тоҷик, муаллифи «Анису-т-толибин ва ъиддату-с-соликин».

## Эзоҳ
Азизи Астарободӣ

**Азиз ибни Ардашери Астарободӣ** (; ? — қарни XV) — , ,  ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи «Базму разм».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғарибии Хуросонӣ

**Ғарибии Хуросонӣ** (; ? — қарни XVI) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар сини камолот, дар замони ҳукмронии Ҳумоюн ба Ҳиндустон рафта, ба хидмати дарбори ин подшоҳ ворид гардид. Дар анвои гуногуни шеър асарҳо офаридааст. Ғазалро неку мегуфт. Дар манбаъҳо аз девонаш иттилоъ надодаанд. Абёти зер аз сурудаҳои ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ғариби Шоҳҷаҳонободӣ

**Шайх Насруддин Аҳмад Ғариби Шоҳҷаҳонободӣ** (қарни XVIII) — и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Ғариби Шоҳҷаҳонободӣ дар замони Шоҳ Олами II (1759—1806) зиндагӣ ва эҷод кардааст.

Тибқи маълумоти муаллифи тазкираи «Маҷмӯаи нағз» Қудратуллоҳ Қосим гузаштагонаш аз аҳли Кашмир будаанд ва Ғариби Шоҳҷаҳонободӣ марди «қобилу қобилдӯст, бо илму ҳаё, ҳовии ақлу киёсат, некхӯ, кушодарӯ, хушақида, покмазҳаб, некрӯя, суфимашраб» буд. Ба забони форсӣ ва баъзан ба урду шеър мегуфт. Девонашро соли 1769 худаш мураттаб намудааст, ки фарогири ғазал, тарҷеъбанд, рубоӣ ва қасида буда, нусхаи он дар Китобхонаи Анҷумани Осиёии Бангол маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Маҳмуд ибни Зиёуддин

**Маҳмуд ибни Зиёуддин** (? — қарни XVI) — луғатнавис ва и форс-тоҷик, муаллифи фарҳанги «Туҳфату-с-саодат».

## Зиндагинома
Дар миёнаҳои қарни XV дар Ҳиндустон зиндагӣ кардааст. Ашъораш аз ғазал, рубоӣ, қасида ва маснавӣ иборат буда, оҳанги ҳаҷву мутоиба доштааст. Вале Маҳмуд ибни Зиёуддин асосан бо фарҳанги «Туҳфату-с-саодат»-аш, ки соли 1510 мураттаб кардааст, бештар шуҳрат дорад. «Туҳфату-с-саодат» ба сифати яке аз фарҳангҳои қадими тафсирии форсӣ муҳим аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад Махдуми Нишопурӣ

**Муҳаммад Махдуми Нишопурӣ** (; ? — 1426) — мутасаввиф ва и форс-тоҷик.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* تذکره رضا قلی خان هدایت
Мир Қурайшӣ

**Мир Қурайшӣ** (? — қарни XV) — и форс-тоҷик ва намояндаи доираи адабии Самарқанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муъинулфуқаро

**Аҳмад ибни Маҳмуди** **Муъинулфуқаро**  (; ? — қарни XV) —  ва таърихнигори форс-тоҷик, муаллифи «Таърихи Муллозода» дар зикри мазороти Бухоро.

## Эзоҳ
Туҳфату-с-саодат

«**Туҳфату-с-саодат**» () — фарҳанги тафсирии форси-тоҷикист, ки Маҳмуд ибни Шайх Зиёуддин Муҳаммад соли 1511 таълиф кардааст.

Дар муқаддима ба султон Сикандари Лудӣ (ҳукмронӣ 1489—1517) қасидае бахшида шудааст. Аз ин рӯ, баъзан бо номи «Туҳфату-с-саодат»-и Сикандарӣ низ ёд шудааст. Муаллиф дар таълифи асар аз 11 фарҳанги тафсирии форсӣ-тоҷикӣ ва 5 фарҳанги арабӣ истифода бурдааст. «Туҳфату-с-саодат» аз 32 боб ва ҳар бобаш аз ду фасл (муфрадот ва мураккабот) иборат мебошад. Миқдори моддаҳои луғании «Туҳфату-с-саодат» аз 14 ҳазор калима зиёд аст. Дар он аз ашъори шоирони машҳур намунаҳо оварда шудаанд. Дар Шуъбаи ленинградии Институти шарқшиносии Академияи Фанҳои СССР як нусхаи мукаммали он маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Баевскиий С. И., Описание таджикских и персидских рукописей Института народов Азии, в. 4, Москва, 1962.

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Мақсуди Ҳиравӣ

**Мақсуди Ҳиравӣ** (), машҳур ба **Дарвеш Мақсуди Тиргар** (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Хурдаки Бухороӣ

**Хурдаки Бухороӣ** (? — қарни XIV) — яке аз роҳбарони шӯриши Сарбадорони Самарқанд (1365—1366).

## Эзоҳ
Яҳё ибни Аҳмади Сирҳиндӣ

**Яҳё ибни Аҳмади Сирҳиндӣ** (; ? — қарни XV) — и форсизабони Ҳинд, муаллифи «Таърихи Муборакшоҳӣ».

## Эзоҳ
Каломии Бухороӣ

**Каломии Бухороӣ** (; ? — қарни XV) — , котиб ва ҳунарманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро касби камол кардааст. Дар синни камолот ба матоъфурӯшӣ машғул шуд ва аз ин касб таъмини маош мекард. Муддате дар дарбори ҳукмрони давраш чун котиб хидмат кардааст. Дар манбаъҳои адабӣ аз Каломии Бухороӣ чун шоири ғазалсаро ёд кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ҳусайнии Исфаҳонӣ

**Ғиёсуддин Алӣ ибни Амирон Ҳусайнии Исфаҳонӣ** (; ? — қарни XV) — донишноманигор, ҳавошинос, гиёҳшинос,  ва пизишки форс-тоҷик, муаллифи «Донишномаи ҷаҳон», «Асрору-л-ҳуруф», ва «Дуррату-л-мисоҳа».

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Daniel Beben, 'The Ṣaḥīfat al-nāẓirīn: Reflections on Authorship and Confessional Identity in a 15th-Century Central Asian Text', in Texts, Scribes and Transmission: Manuscript Cultures of the Ismaili Communities and Beyond, ed. by Wafi A. Momin (London: I.B. Tauris, 2022), pp. 369–88
Қавсии Табрезӣ

**Қавсии Табрезӣ** (; ) — и туркзабон ва форсинависи аҳли Озарбойҷон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қабулии Ҳиравӣ

**Қабулии Ҳиравӣ** (; ) — и форс-тоҷики доираи адабии Ҳирот.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷаъфар ибни Муҳаммади Яздӣ

**Ҷаъфар ибни Муҳаммад ибни Ҳасани Яздӣ** (; ? — қарни XV) —  ва и форс тоҷик, муаллифи «Таърихи Язд».

## Эзоҳ
Қадимии Наққош

**Мавлоно Қадимии Наққош** (қарни XV, Гелон — қарни XVI) — наққош ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Давраи ҷавонии ӯ дар Гелон сипарӣ шуда, баъдтар барои такмили дониш ба шаҳрҳои Исфаҳону Шероз рафтааст. Аз илмҳои расмии замон (ҳандаса, кимиё, ҳисоб, ҳадис, тафсир, сарфу наҳв ва ғ.) огоҳӣ дошт. Наққошӣ пешаи ӯ будааст. Муаллифи тазкираи «Туҳфаи Сомӣ» аз хоксории ӯ тавсиф карда, табъи хуби шоирияшро месутуд. Қадимии Наққош дар навъҳои гуногуни адабӣ (ғазал, қасида, қитъа, рубоӣ ва ғ.) шеър гуфтааст. Ӯ худ девони ашъорашро бо тахаллуси «Қадимӣ» тадвин кардааст, аммо нусхае аз он дастрас нест.

Намунае аз як ғазали ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Соммирзои Сафавӣ. Туҳфаи Сомӣ. Д., 2018.
Қавсии Исфароинӣ

**Қавсии Исфаройинӣ** ; қарни XV — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бино ба маълумоти Навоӣ, илмҳои маъмули замонро дар зодгоҳаш омӯхта, баъдтар ба касби сипоҳигарӣ машғул шудааст. Даъвои паҳлавонӣ ҳам мекард.
Навоӣ ӯро аз шоирони хуштабъу боистеъдод донистааст.

Матлаъи яке аз ғазалҳои ӯ:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мир Низомуддин Алишери Навоӣ. Маҷолису-н-нафоис. Д., 2018.
Қавсии Бухороӣ

**Қавсӣ**  (; ? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш Бухоро. Номи аслияш маълум нест, Қавсӣ тахаллуси шоирии ӯст. Бино бар маълумоти «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисорӣ, шахси хушсуҳбату маҷлисоро будааст. Бо мутоибаҳои намакин диққати ҳамсуҳбатони худро ҷалб ва зоҳидони риёкорро мазаммат мекардааст.

Байти зер аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Ҳасаншоҳи Ҳиравӣ

**Ҳасаншоҳи Ҳиравӣ** (), машҳур ба **Ҳаззол** (; 1397 — 1500, Ҳирот) —  ва ҳакими форс-тоҷик, муаллифи қасидаи «Фараснома».

## Эзоҳ
Ибни Баззоз

**Дарвеш Таваккулӣ ибни Исмоил ибни Ҳоҷии Ардабилӣ** (), маъруф ба **Ибни Баззоз** (; ) — , ориф, сӯфӣ ва и форс-тоҷик ва муаллифи «Сафвату-с-сафо».

## Эзоҳ
Саид Ихтиёруддини Ҳасан

**Саид Ихтиёруддини Ҳасан** (? — қарни XV) — у муаммосаро ва донишманди форс-тоҷик, ҳамзамони Абдурраҳмони Ҷомӣ ва Восифӣ.

## Зиндагинома
Аз Ҳирот. Ҷараёни таҳсилу эҷодиёт ва зиндагиаш чандон равшан нест, Ҳамзамони Ҷомӣ ва Восифӣ, аз акобири зомон буд ва бо шоирон ҳамнишинӣ дошт. Саид Ихтиëруддини Ҳасан дар гуфтани таъриху муаммо машҳури замони худ буд. Шоир ба муносибати ба итмом расидани сохтмони масҷиди ҷомеи Ҳирот ба забонҳои арабӣ ва форсӣ ду таърих гуфтааст. Мувофиқи маълумоти Восифӣ, таърихи форсии шоир дар пештоқи айвони масҷиди мазкур сабт шудааст:

Ашъори ӯ миқдоран зиёд нест ва он ҳам пурра то замони мо нарасидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдулҳаққи Сабзаворӣ

**Мавлоно Абдулҳаққи Сабзаворӣ** (; 1522 — ?) — хаттоти форс-тоҷик, падари Камоли Сабзаворӣ.

## Эзоҳ
Аминуддини Назлободӣ

**Аминуддини Назлободӣ** (; ? — қарни XV) — и форс-тоҷик, муаллифи маснавиҳои «Мисбоҳу-л-қулуб», «Ақлу ишқ» ва «Фатҳу футӯҳ».

## Эзоҳ
Миралии Самарқандӣ

**Миралии Самарқандӣ** (; ? — қарни XVI) — хаттоти форс-тоҷик ва устоди хатти настаълиқ.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд ба дунё омада, дар Бухоро таҳсил ва камоли касб кардааст. Дар настаълиқ устоди забардаст буда, дар навиштани анвои дигари хат моҳир будааст. Аз намунаи хаттотии ӯ китоби таърихии «Равзату-с-сафо»-а Мирхонд дар Китобхонаи нусахи хаттии Кобул (Афғонистон) маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Тазкирату-ш-шуаро (Мутрибӣ)

«**Тазкирату-ш-шуаро**» () — тазкираи Мутрибии Самарқандӣ, ки соли 1605 таълиф шудааст.

«Тазкирату-ш-шуаро» дар бораи 350 шоиру нависанда, олиму фозил ва мухлиси адабиёту санъат, ки дар нимаи дуюми асри 16 ва аввали асри 17 дар Самарқанду Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардаанд, маълумот медиҳад. Шоирон дар ин асар мувофиқи тартиби абҷад, аз рӯи исму тахаллусашон ҷой дода шудаанд. Оид ба ҷараёни зиядагӣ ва мероси адабии Ҳасанхоҷаи Нисарӣ, Мушфиқи, Анҷумӣ, Ишқӣ, Аршӣ, Фонн, Шӯхӣ, Қадрии Насафӣ, Лаълии Бадахши ва дигарон дар «Тазкирату-ш-шуаро» маълумоти тоза оварда шудааст. Мутрибӣ доир ба тарҷумаи ҳол ва фаъолияти эҷодии шоирони машҳур нисбатан муфассал сухан ронда, намунаи ашъори онҳоро зиёдтар овардааст. Дар бораи шоирони номашҳур маълумот мухтасар буда, мероси онҳо камтар зикр шудааст. Ашъори баъзе шоирон мавриди танқид қарор гирифта, намунаҳои хуб таъриф, шеърҳои аз ҳайси бадеият паст танқид шудааст. «Тазкирату-ш-шуаро» барои омӯзиши муҳити адабии ҳамон замон, равобити адабии доираҳои Мовароуннаҳр бо шоирону олимоли доираҳои адабии Хуросон, Ҳиндустон, Озарбойҷон, Афғонистон, Эрон, Ироқ, равшан кардани таъсири мутақобили адабиёти ин кишварҳо, ширкати аҳли меҳнату ҳунар дар ҳаёти адабӣ, ҷараёну равияҳо, жанрҳои адабӣ ва ғайра сарчатмаи пурарзиш мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Назиров У., Мутрибии Самарқандӣ, «Мактаби советӣ», 1973.

Гурӯҳ:Китобхонаҳо аз рӯи алифбо
Мутрибии Самарқандӣ

**Мутрибӣ** (номи аслиаш **Султонмуҳаммад**; 1558, Самарқанд — 1630, Ҳиндустон) —  ва тазкиранависи тоҷик, шогирди Нисории Бухороӣ.

## Зиндагинома
Асосан дар Самарқанду Бухоро таҳсил карда, баъд ба Ҳиндустон рафтааст. Ҳамчун шоир ва мутриб шӯҳрати калон доштааст. Сарчашмаҳо Мутрибиро соҳибдевон мешуморанд, вале девони ӯ то ҳол пайдо нест. Ашъори парокандаи ӯ шаҳодат медиҳад, ки аз носозгориҳо ва беадолатиҳои рӯзгор бисёр азият кашидааст:

Вале Мутрибӣ асосан бо ду тазкиран худ — «Тазкирату-ш-шуаро» ва «Таърихи Ҷаҳонгирӣ» машҳур аст. «Тазкирату-ш-шуаро» (таълифаш 1605) дар бораи бештар аз 350 нафар адиб, соҳибзавқони адабиёту санъат, уламо ва ғайра, ки дар нимаи дуюми асри 16 ва ибтидои асри 17 асосан дар Мовароуннаҳр зиндагӣ ва эҷод намудаанд ва доир ба робитаҳои адабии мардуми Мовароуннаҳр, Ҳиндустон, Озарбойҷон, Эрону Афғонистон, Ироқу Қошғар ва ғайра маълумот медиҳад. Тазкираи дигари Мутрибӣ «Таърихи Ҷаҳонгирӣ» (таълифаш 1624—1627) аҳволу ашъори шоирони форсизабони Ҳиндустонро дар бар гирифгааст, Ин асар бо кӯшиши А. Мирзоев соли 1976 дар Покистон ба табъ расидааст. Нусхаҳои дастнависи асарҳои Мутрибӣ дар китобхонаи Институти шарқшиносии Академияи илмҳои Узбекистон маҳфузанд. Онҳо барои омӯзиши ҳаёти адабии асрҳои 16—17 аз маъҳазҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Назиров У., Мутрибии Самарқандӣ, «Мактаби советӣ», 1973.
Қории Яздӣ

**Низомуддин Маҳмуд ибни Амир Аҳмади Қорӣ** (; ? — қарни XV) — , мубтакири сабки махсусе дар шеър ба тақлид аз сабки Абуисҳоқи Атъима, муаллифи «Девони албиса».

## Эзоҳ
Дарвеш Алимуҳаммади Тоқӣ

**Дарвеш Алимуҳаммади Тоқӣ** (? — қарни XVI) — хаттот, наққош ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Зодгоҳаш шаҳри Ҳирот. Дар баъзе маъхазҳо бо тахаллусҳои Дарвеш Муҳаммади Хуросонӣ ва Дарвеши Ҳиравӣ низ ёдрас шудааст. Аз наққошони дарбори Султон Ҳусайни Бойқаро ва пайраву ҳамкори Камолуддини Беҳзод
мебошад.

Дар маҷлису суҳбатҳои бузургони давраш Абдурраҳоми Ҷомӣ ва Алишери Навоӣ пайваста ширкат варзида, баҳра бурдааст. Анвои хутути арабиро зебову марғуб ва хоно менигоштааст. Чандин асарҳои адибони пешин ва давраш, аз ҷумла «Баҳористон»-и Абдурраҳмони Ҷомиро соли 1503 бо хати настаълиқи бағоят зебо китобат намудааст. Инчунин «Лубобу-л-албоб»-и Ҳусайни Воизи Кошифӣ (китобаташ соли 1477, таҳти рақами 2227), ду девони Алишери Навоӣ (китобаташ 1500, таҳти рақамҳои 4007 ва 7701), «Маърифату-л-мазоҳиб»-и Муҳаммад Тоҳири Ғазалӣ (китобаташ 1502, таҳти рақами 3376)-ро китобат намудааст, ки онҳо дар фонди Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии ба номи Абурайҳон Берунии АИ Узбекистон маҳфузанд.

Дар китобхонаи оммавии ба номи Салтиков-Шедрини шаҳри Санкт-Петербург «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ (Дорн 338, 1482) ва дар китобхонаи Тӯпқопусаройи Истанбул дастнависи расмдори «Куллиёт»-и (иборат аз 26 асар, 802 варақ) дар замони барҳаёт будани Алишер Навоӣ китобатнамудаи Дарвеш Алимуҳаммади Тоқӣ (Р-808, 1497–1500) маҳфуз мондаанд

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Хушнависони эронӣ
Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Султонмуҳаммад Удии Самарқандӣ

**Султонмуҳаммад Удии Самарқандӣ** (? — қарни XV, Самарқанд) — мусиқидон, навозанда, хонанда ва оҳангсози форс-тоҷик.

Дар Самарқанд ба дунё омадааст. Султонмуҳаммади Удии Самарақандӣ чанд муддат дар ҳузури Абдурраҳмони Ҷомӣ таркиботи назарияи мусиқиро омӯхта, рисолае (то замони мо нарасидааст) ба ӯ бахшидааст. Вай барои уд чанд оҳанг («Пешрави Удӣ», «Кор ба савти Сегоҳ» «Нақши Ироқ», «Амали саҳро» ва ғайра) эҷод нардааст. Шуҳраташро шунида, ӯро ба дарбори ҳокими Бағдод даъват кардаанд. Султонмуҳаммади Удии Самарақандӣ чанд муддат дар Бағдод зиста, сипас ба зодгоҳаш баргашта ҳамон ҷо аз олам гузаштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Рашиди Табрезӣ

**Ёраҳмад ибни Ҳусайн Рашиди Табрезӣ** (; ? — пеш аз 1670) — заргар, минокор ва и форс-тоҷик, муаллифи «Тарабхона».

## Зиндагинома
Аз Табрезиёни Аббосободи Исфаҳон аст. Дар заргарӣ ва минокорӣ беназир ва дар шеър низ ба эътиқоди худ беқарин буд. Рашид ба Ҳиндустон сафаре кард ва ба эътибори санъаташ дар назди подшоҳон эътибор дошт. Рашид пеш аз сол 1081 ҳ.қ. даргузашт.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1670