open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барги зулф

**Барги зулф** (), **гӯши хар**, **асфағул**, **забони барра**, **занбарак**, **зуф**, **зуфтурум**, **филгӯш** — навъе аз гиёҳҳои бисёрсола.шакли пахнаки баргаш Чи гуна АСТ

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
То 60 см қад мекашад. Пояи кӯтоҳ, барги байзашакл (аз бехи поя месабзад), гули майдаи бӯртоб дорад. Аз май то охири сентябр гул мекунад. Дар боғу киштзор, заминҳои партов, канори ҷӯй ва чашмасорон  месабзад.

## Хосияти шифоӣ
Барги зулф гиёҳи шифобахш аст. Дар тибби мардуми Чин 3 ҳазор сол қабл баргу тухми барги зулф-ро барои табобати беморон кор мефармуданд. Бино ба маълумоти Абуалии Сино вараҷа ва дарди гӯшро (агар шираи барги онро ба гӯш чаконанд) рафъ менамояд. Реша, тухм ва барги он қабзияти ҷигар ва гурдаро мекушояд, баргаш хунравиро боздошта, захмҳои кӯҳнаро шифо мебахшад. Абуалии Сино бо барги зулф ҳар гуна варам, захму ҷароҳат, нуқсонҳои ҷигар, гурда, узвҳои нафас, реши рӯда, варами чашм, дарди дандон ва обхӯраро табобат мекард.

Бино ба маълумоти «Махзану-л-адвия»-и Муҳаммад Ҳусайн шираи барги зулф-ро ҳангоми сил, вараҷа, хунпартоӣ, захми меъда, зиқи нафас, инчунин саръ истифода мебаранд. Шираи барги зулф кори ҷигар, гурда, сипурзро тақвият бахшида, қабзияти онҳоро рафъ месозад, ҳазми ғизоро беҳтар мекунад. Агар бо ҷӯшоби барг ё решаи барги зулф даҳонро чайқонанд, дарди дандон ва сӯзиши даҳон нест мешавад, хунравии вораҳо қатъ мегардад. 
Дар тибби халқӣ барги тару тозаи зуфро чун воситаи хунбанд (ҳангоми ҷароҳатҳо) истифода мебаранд. Бо ҷӯшоби барги тару тоза ва тухми он исҳоли хунин ва бемориҳои меъдаву рӯдаро муолиҷа менамоянд (2 қошуқ тухми онро дар ним истакон оби ҷӯшонида меандозанд ва баъди ним соат менӯшанд). Ҷӯшоби решаи барги зулф таб-ларзаро бартараф месозад. Хокаи тухми онро ҳангоми исҳоли музмин, назлаи (катари) меъда, исҳоли хунин кор мефармоянд, хокаи баргашро ба захм мепошанд.

## Корбурд дар тибби муосир
Дар амалияи тибби муосир нақеъ ва шираи барги зулф барои табобати бемориҳои меъдаву рӯда (газак, энтероколит, энтерит), халаҳои шадиду музмин ва бемориҳои захмӣ истифода мешавад. Доруи «палантаглюзид», ки аз барги зулф тайёр мекунанд, дар муолиҷаи илтиҳобу реши меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта ба кор меравад. Нақеъ, ҷавҳар, шира ва ҷӯшоби барги зулф давои хуби бемориҳои узвҳои нафас, сурфакабутак, сили шуш ва нефрити музмин мебошанд. Қиёми барги он хосияти таскинбахшӣ дошта, фишори хунро мефарорад; шираи баргаш барои муолиҷаи реши қарнияи чашм давои хуб аст.

## Нигаред низ
* Зулфи ятимак

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М., 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М., 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д., 1989.	

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Коснӣ

**Коснӣ** (), **коснич** — рустании басёрсола доруӣ.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Коснӣ баландиаш аз 30-150 см мебошад. Решааш — тиррешаи спиралмонанди сернавда мебошад ва ба замин ба чуқурии то 150 см медарояд. Пешгарданаки реша (корневоя шейка) ғавсиаш то 12 мм мешавад). Пояаш — рости навдадор, буда баргҳои поёниаш то 28 см дарозӣ доранд. Дарозии баргҳои поя 3-17 см мешаванд. Шакли баргҳои поя секунҷашакли калон 3-17 см буда, паҳанаки барг аз порра-порраи калон иборат мебошад. Хӯшагули коснӣ дар нӯги навдаҳои дар банди бандбуғуми баргҳои болоӣ аз 1-то 3 дона ҷойгир шудаанд.

Гулҳои коснӣ ранги кабуди осмонӣ доранд. Тухми коснӣ призмамонанд буда, дорои 3-5 қирра мебошад ва дарозиашон ба 2-3 мм баробар аст. Як рустанӣ то 25 ҳазор тухмӣ медиҳад. Вазни 1000 дона тухмӣ 1-1,25 г мебошад. Коснӣ аз моҳи май сар карда, то тирамоҳ гул мекунад.

## Густариш
Коснӣ дар бехи ҷӯйборҳо, дарёҳо саҳроҳо партобҳо вомехӯрад. Одатан коснӣ гурӯҳ-гурӯҳ ҷойгир мешавад. Дар тиб фақат решаи коснии ёбоиро истифода мебаранд. Решаашро тирамоҳ кофта гирифта, ба бӯлакҳо тақсим карда дар ҳарорати 45 0 С хушк мекунанд. Ашёи тайёр решаҳои хокистаранг ё ки ҷигарӣ мебошанд. Дар вақти шикастан аз дарун рангаш зард ё ки сафед буда, бӯй надорад ва таъмаш талх мебошад.

## Хосияти шифоӣ
Коснӣ аз даври қадим маълум аст. Дар асри X тухми коснӣ яке аз дорувории беҳтарин барои катари меъда ҳисоб мерафт. Аз рӯи китоби Сино «Алқонун» коснӣ дар организми одам маҳкамҷойҳои сосудҳоро (закупорки) мекушояд, фоидаи калон барои ҷигар дорад, меъдаро мустаҳкам менамояд, дилбеҳазуркуниро бас менамояд ва ба варами чашмҳо фоида дорад. Дар тибби мардумии тоҷик косниро хело ҳам ҳархела истифода мебаранд. Масалан косниро сӯзонида бо хокистари он осебҳо ва захмҳоро мемоланд, ки то ки онҳо зуд шифо ёбанд. Истифодабарии коснӣ барои касалии зарпармин фоидаи калон дорад. Шираи нав гирифташудаи косниро зидди дарди шикам истифода мебаранд. Оби ҷӯшонидаи решаҳои косиниро барои табобати захми меъда ва гастрит истифода мебаранд.

Тафтишотҳои фармакологӣ нишон доданд, ки истифодаи коснӣ ба касалиҳои қандӣ 1 дараҷа фоидаи хело ҳам калон доранд ва метавонанд, ки дар ин дараҷа касалро тамоман шифо бахшанд, ва дар дараҷаҳои вазнинтарин ба касал фоидаи хело хам калон расонида аҳволи онро тадриҷан хуб кунад.

Коснӣ муҳимтарин рустании инулиндор мебошад. Дар таркиби решаи он аз 11-65 % инулин, 3,6 % — моддаҳои сафеда; 0,3 % равғанҳо; 15,4 % моддаҳои ғайринитрогендор; 2-3 % фруктоза, гликозидҳои талх, интибин ва қатрон иборат мебошад Дар гули коснӣ чунин моддаҳо ёфт шуданд: кумарин, цикорин.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Сатторов Ҷ. С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». — Душанбе, 2007

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Ҷиҳод

**Ҷиҳод** (аз ) — яке аз мафҳумҳои дини Ислом аст. Вожаи Ҷиҳод аз решаи «ج-ه-د» (ҷ-ҳ-д) ба маънии кӯшиш ва мубориза ва фаъолият аст. Ҷиҳод баръакс ончи ки имрӯз тавасути сиёсатмадорон матраҳ мешавад танҳо ба маънии ҷанг ва хунрезӣ нест. Балки дар асл маънии кӯшиш ва мубориза метавонад дар арсаҳои гуногун бошад.

## Адабиёт
* Аз Википедиаи форсӣ

Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Қаҳрамони Федератсияи Русия

thumbnail|Қаҳрамони Федератсияи Русия
**Қаҳрамони Федератсияи Русия** (ба ) болотарин унвони ифтихорӣ дар Федератсияи Русия аст. Ба гирандагони ин нишон як медал низ ато мешавад. Ин унвон соли 1992 поягузорӣ шуд ва баъд аз он бештар аз 970 бор ато шуд, ки беш аз 440 маврид аз он баъд аз марг дарёфт кунанда буд.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* Аз Википедиаи форсӣ
Кофирқалъа

**Кофирқалъа** — димна воқеъ дар канори ғарбии маркази ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ  мансуб ба садаҳои III—IV мелодӣ; садаҳои VI—VIII мелодӣ.

## Ҳафриёт
Он ба се қисмати вижа тақсим шудааст: арк, шаҳристон ва работ. Шаҳр бо деворҳои мудофиавӣ, бурҷҳо ва хандақ иҳота шуда, аз қасабаи чоркунҷа (360х360) иборат мебошад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ

[thumbnail|100 pcs|Даромадгоҳ ба оромгоҳи Устод Рӯдакӣ дар [Панҷакент]]
[thumbnail|Мақбараи Устод Рӯдакӣ дар [Панҷакент]]
**Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ** — оромгоҳи сардафтари адабиёти классикии тоҷику-форс Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ (858 941) 60 км дар қисмати шарқии шаҳри Панҷакент, дар маркази деҳаи Панҷрӯд ҷойгир аст. Он аз бинои ҳашткунҷаи хиштӣ бо ҳуҷраи якгумбаза ва галерея иборат аст. Соли 2008 ба муносибати 1150 солагии шоир **оромгоҳи Рӯдакӣ** бозсозӣ карда шуд.
Бисёр аҷиб аст, ки мазори Рӯдакӣ, падари шеъри форсӣ, низ чунон Фирдавсии бузургвор то муддатҳо ношинохта монда буд ва баъдҳо замоне, ки шӯри пардохтан ба забону ҳувияти миллӣ бори дигар пайдо шуд, тавассути Садриддини Айнӣ ва дар қарни бистум аз рӯйи нишонаҳои тазкираҳову донистаҳои торихии навишташуда аз Самарқанд шиносоӣ шуд. Устухонҳои вай, ки нишонаи кӯрӣ, ки албатта ошкоро буд, ки ин кӯрӣ модарзодӣ набудааст, ёфтаҳои Айниро собит кард. Бо кашфи ин мазор оромгоҳе шабеҳ ба оромгоҳи Аттор бар болои гӯри вай сохта шуд, ки ҳамакнун дар рустои Панҷрӯд дар Панҷакант ва 170-килуметрии шимоли шаҳри Душанбе барои он сохта шуд, ки албатта масири расидан ба он ҳанӯз сахту душвор аст ва харобии роҳу ҷоддаҳо ва набуди васоили нақлияи вижа барои рафту баргашт ба он аз мавонеъи пеши рӯйи гардишгарон ва зиёраткунандагони он мебошад. Ба ҳар рӯй, будан дар он макони сарсабз ва бӯйи хуши сабзаву рӯд сармастии васфнопазиреро дар инсон падид меоварад, ки бешак дар эҷоди завқи шоъирии вай бетаъсир набудааст. Оромгоҳи Рӯдакӣ дорои шакли ҳашзилъӣ ва гунбади фирӯзаӣ дар болои он аст, ки ба дасти чанд тан аз кошикорони Нишопурӣ бозсозӣ шудааст.

## Нигаред низ
* Рӯдакӣ
* Рӯзи Рӯдакӣ
* Боғи Устод Рӯдакӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Реконструксияи М. М. Герасимов 1957 
* Тарҳи нави мақбараи Рӯдакӣ
  
## Сарчашма
* Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Панҷакент
Буддо дар ҳолати нирвана

Муҷассамаи **Буддо дар ҳолати нирвана** ё **Буддои хобрафта** - бозёфти нодир аз ёдгории Аҷинатеппа (дар наздикии ш.Қурғонтеппа, ки вайронаҳои бутхонаи Буддои аст, асрҳои VI — VIII). Муҷассама дар Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон ба намоиш гузошта шудааст.

## Таърих
Ин бозёфти нодир дар соли 1966 утоқи рақами 23 (рақам шартӣ аст) аз ёдгории Аҷинатеппа пайдо шудааст. Дарозии муҷассама 12.92 м. ташкил медиҳад, баландиаш 2.5 м. Бостоншиноси Тоҷикистон Борис Анатолевич Литвинский доир ба таҳқиқи дайри буддоии Аҷинатеппа асарҳо иншо намудааст.  Бостоншиносон ва тармимгарон муҷассамаро ба 92 қисм ҷудо карда ба Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ Тоҷикистон оварданд. Солиёни зиёд дар анбори ин Пажӯҳишгоҳ нигоҳ дошта мешуд. Соли 2001 ба шарофати 10 солагии истиқлоли Тоҷикистон, муҷассамаро барқарор намуда дар осорхонаи Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон ба намоиш гузоштанд. Феълан як нусхаи айнани ин муҷассама дар яке осорхонаҳои шаҳри Аичии Ҷопон гузошта шудааст. Нусхаи дигар дар бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба марази тамошо гузошта шудааст. Дайри буддоии Аҷинатеппа ва муҷассамаи **Буддо дар ҳолати нирвана** ба феҳристи Ёдгориҳои таъриху фарҳангии Тоҷикистон дохил карда шудаанд.

## Нигаред
* Аҷинатеппа 
* Буддаи Бомиён
* Ват Пхо :en:Wat Pho

## Пайвандҳо
* Фоминых В. А. «Реставрационная реконструкция монументальной глиняной статуи будды в нирване из Аджина-тепа» 
* Выделен грант на реставрацию «Будды в нирване»
 
## Манобеъ
* Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. - Душанбе, 2011

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Димнаи Санҷаршоҳ

**Димнаи Санҷаршоҳ** дар қисми ҷанубии деҳаи Суҷина, дар канори шимолу ғарбии соҳили рости Марғиёндарё 10 км. дуртар аз самти шарқии шаҳри Панҷакент воқеъ гаштааст.
 
## Санагузорӣ
Димна ба қарнҳои III-IV-VIII мелодӣ мансуб мебошад.

## Ҳафриёт
Дарозии девори ҷанубии иншооти истеҳкомиии асосӣ 90 м. девори ғарбӣ 100 м. девори шарқи 140 м. ва тӯли девори радифи дуввум 280 м. мебошад.

## Пайвандҳо
* https://www.facebook.com/groups/yodgori/ 
## Манобеъ
* Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. - Душанбе, 2011

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Апостил

thumbnail|Апостил
**Апостил** (ба ) - як шеваи байналмилалии таъйиди аснод аст, ки аслӣ будани ҳуҷҷати расмии дигар кишварҳо, мисли шаҳодатномаи таваллуд, никоҳ, марг ва ё ҳукми додгоҳро тасдиқ мекунад ва дар ҳоли ҳозир дар 72 кишвар, аз ҷумла дар кишварҳои узви Иттиҳодияи Аврупо эътироф карда мешавад.

## Эзоҳ

Истилохи "Апостил" дар яккатор қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумла, қонунхо дар бораи бакайдгирии давлатии шахсони хукуки ва сохибкорони инфироди,дигар пардохтҳои хатми ба бучет ва Кодекси андоз таърихи 23 ноябри соли 2015 тибки тагӣиротхо ворид карда шуд.
Қалъаи Кофарниҳон

**Қалъаи Кофарниҳон** — димнаи мансуби давраи Кӯшониён, ки дар деҳаи Эсанбойи ноҳияи Рӯдакии Тоҷикистон воқеъ аст.

## Ҳафриёт
Қалъаи Кофарниҳон соли 1973 тадқиқ гардидааст. Димна аз куҳандизи панҷгуша (55х30 м) ва бошишгоҳ иборат аст. Қалъаи Кофарниҳон ду муҷтамаъро дар бар мегирад, ки яке ба садаҳои 4—6, дигаре ба садаҳои 6—8 мутааллиқанд.

Аз Қалъаи Кофарниҳон чанд бино кашф шуд, ки аз хонаҳои иқоматӣ ва хоҷагӣ иборатанд. Ҳар бино аз як то панҷ хонаро дар бар мегирад. Тақринбан дар маркази бошишгоҳ маъбади буддоӣ кушода шуд, ки аз ибодатгоҳи марказӣ, давлӣ, биноҳои хоҷагӣ ва иқоматгоҳҳо иборат будааст. Ибодатгоҳ долон-роҳрав дорад. Дар яке аз деворҳои долон мусавварае боқӣ мондааст, ки лаҳзаи ба Буддо туҳфа пешкаш намудани ду зани ашрофро инъикос менамояд. Аз ибодатгоҳ пораҳои ҳайкалчаҳои гилии буддо ва олиҳаҳои буддоӣ ёфт шуданд. Девори муҳофизатӣ ва яке аз бурҷҳои Қалъаи Кофарниҳон низ кушода шуд. Дар натиҷаи ҳафриёт инчунин ба миқдори зиёд сафол, асбобу анҷоми гуногун ба даст омаданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Қалъаҳои таърихии Тоҷикистон
Мақбараи Эшони Мавлоно

**Мақбараи Эшони Мавлоно**.
Мақбараи яке аз намояндагони намоёни дини мубини ислом Сайид Низомиддинхоҷа маъруф ба тахаллуси Эшони Мавлоно дар қисмати шимолу ғарбии шаҳри Истаравшан ҷойгир шудааст. 
## Санагузорӣ
Мақбара мансуби асри XIX мебошад.
## Ҳафриёт
Мақбара аз масҷиди чоргумбазаи мунаққаши андозааш 7,7х10,3 м. ва пешайвон иборат буда, дар он чор оромгоҳи эшону наздиконаш ҷой гирифтаанд.
## Нигаред
* Рӯйхати ёдгориҳои бостонӣ ва меъмории Тоҷикистон
 
## Пайвандҳо
facebook.com Гурӯҳ:ёдгорӣ 
## Манобеъ
* 
Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. - Душанбе, 2011

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Истаравшан
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Сквид

**Сквид** () — як корсози прокси (прокси сервер) аст, ки рӯи http ва https ва ftp амал мекунад ва метавонад ба унвони корсози кэш (кэш сервер) низ ба кор равад.

Сквид барномаи озодасос аст ва қобили насб дар Линукс ва Уиндоуз аст.

## Ҷусторҳои вобаста

* Корсози прокси

## Адабиёт
* Аз Википедиаи Форсӣ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмӣ
Самариддини Айниддин

**Гадоев Самариддин Айниддинович ** -  Директори Шабакаи якуми телевизиони Тоҷикистон  (2012), сармуҳаррири телевизиони Ҷаҳоннамо

## Зиндагинома
Самариддини Айниддин -  20 май и соли 1975 таваллуд шудааст. Маълумоташ - олӣ, Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро  соли 1998 бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм  кардааст. Самариддини Айниддин  фаъолияти худро аз соли 2002 дар  Телевизиони Тоҷикистон оғоз карда, аз   ҳамон сол барномаи иттилоотӣ - иқтисодии  «Якшанбе», барномаи иттилоотии -  таҳлилии «Тоҷикистон», барномаи иттилоотии «Ахбор», намоишҳои «Субҳ» ва барномаи мустақими «Тамос» - ро аз тариқи Шабакаи якум ба бинандагон муаррифӣ кардааст. Баъди таъсиси Муассисаи давлатии «Ҷаҳоннамо» соли 2008 ӯро Cармуҳаррири идораи барномаи иттилоотӣ таъйин карданд. Аз январи соли 2012  то октябри ҳамин сол Сармуҳаррири идораи барномаи иттилоотии Ахбори Шабакаи якуми Телевизиони Тоҷикистон.

## Ҷоизаҳо
*Аз соли 2005  узви Иттифоқи журналистони Ҷумҳурии Тоҷикистон гардидааст.
*Аълочии матбуоти Тоҷикистон,
*дорандаи Ифтихорномаи Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон,
*Нишони аълочии телевизион ва радиои Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Пайвандҳо
*  

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ходимони телевизиони Тоҷикистон
Хамса

«**Хамса**» ( — панҷ, панҷгона) — панҷ достони алоҳидаи як адибро гӯянд, ки дар як муҷаллад гирд оварда шудаанд.

Анъанаи «хамса»-гӯӣ нахустин маротиба дар адабиёти форс-тоҷик пайдо шуда, баъди асрҳои 13—14 дар адабиёти дигар мардумони Машриқзамин ҷорӣ гардидааст. Дар таърихи адабиёти форс-тоҷик шахси номаълуме панҷ достони Низомии Ганҷавиро дар як ҷилд гирд оварда, ба онҳо номи умумии «Хамса»-ро ниҳодааст ва ба ҳамин сабаб Низомиро поягузори мактаби «хамса»-нигорӣ медонанд. Дар ҷавоби «хамса»-и Низомӣ аввалин бор шоири форс-тоҷик Амир Ҳусайни Ғурӣ (вафот 1318) «хамса» навиштааст. Аммо дар ҷодаи «хамса»-сароӣ Хусрави Деҳлавӣ муваффақияти бузурги эҷодиро ноил шудааст.Баъди Низомӣ, Ғурӣ ва Хусрав шоирони бисёре аз қабили Хоҷуи Кирмонӣ, Ашраф, Ҷомӣ, Абдибеки Шерозӣ, Сарфии Каисмирӣ, Замонии Яздӣ, Номии Исфаҳонӣ, Ҳусайни Қазвинӣ ва дигарон анъанаи «хамса»-сароиро равнақ додаанд.

Достонҳои ҷавобия, маъмулан дар доираи вазну мавзӯи муфрад офарида шаванд ҳам, аз лиҳози хаҷмӯ ҳалли масъала, шумораи образу қаҳрамонон, васоити тасвир, хатти сюжету фабула, забону тарзи баён ва ҷиҳатҳои дигари ғоявию бадеӣ дар пояҳои гуногун меистанд. Масалан, Хоҷуи Кирмонӣ дар номгузорию интихоби мавзӯъ ва тафсири бадеии мазмунҳои «хамса»-аш усули наверо пеш гирифтааст. Аюдурраҳмони Ҷомӣ бошад шумораи достонҳои «хамса» ро ба 7 расонидааст. Адибони турку озар, туркману уйғур, курду арман, пуштую урду, панҷобӣ, арабу ҳинду ва гурҷӣ низ дар интишору инкишофи «хамса»-нигорӣ ҳисса гузаштаанд. Махсусан дар адабиёти туркизабон ин чиз бештар мушоҳида мешавад. Намунаи он «Хамса»-и Алишери Навоӣ мебошад.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Адабиёт
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
ТВ Сафина

thumb|Здание TV «Safina»
thumb|Здание TV «Safina»
**ТВ «Сафина́»** (*Телевизиони «Сафина»*) — яке аз шабакаҳои давлатии телевизиони Тоҷикистон.

## Таъсис
Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» мувофиқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 308 аз 22 августи соли 2005 дар шаҳри Душанбе таъсис ёфта, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муассиси расмии он маҳсуб меёбад. Пахши барномаҳои ТВ Сафина аз 3 сентябри соли 2005 оғоз ёфт

## Самти асосии фаъолият
Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» аз оғоз фаъолияти худро дар асоси талаботи Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи телевизион ва радиошунавонӣ» ва дигар санадҳои меъёриву ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба роҳ мондааст.
Самти асосии фаъолияти Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» ба инъикосу тарғиби сиёсати пешгирифтаи созандаю бунёдкоронаи Давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин истеҳсол ва пахши барномаҳои телевизионии суръатбахшандаи раванди рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангию маънавии Тоҷикистон, ҷараёни демократикунонии ҷомеъа ва таҳкими муносибатҳои дўстонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дигар давлатҳои ҷаҳон равона гардидааст.

## Маъмурият
Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мутахассиси варзида Пиров Маҳмадсаид Шоҳиддинович аввалин директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» таъйин карда шуд.
«Телевизиони Сафина» зери роҳбарию дастгирии собиқ директори он Лутфулло Давлатзода бо пешниҳоди барномаву намоишҳои рангини гуногунжанри телевизионӣ миёни тамошобинон маҳбубияти хоса пайдо кард. Директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» — Давлатзода Зевар Маҳмудӣ (аз июни соли 2015 то 15-уми марти 2017) буд. Саидов Носир Озотович аз 15-уми марти 2017 то соли 2025 дар вазифаи директори муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» фаъолият карданд. Аз 21 янавари 2025 то ҳол роҳбарии Муассисаи давлатии телевизиони «Сафина»-ро Садриддин Шамсиддинзода ба уҳда дорад.https://prezident.tj/event/photoreport/photoreport/49602

## Идораҳои барномаҳо
Дар МД «Телевизиони Сафина» идора ва шўъбаҳои зерин фаъолият доранд:
 
* Идораи тиҷорат ва реклама;
* Идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилӣ;
* Идораи барномаҳои фарҳангию фароғатӣ;
* Идораи барномаҳои ҷавонӣ ва варзиш;
* Идораи барномаҳои таълифии «Эҷод»;
* Идораи таҳия ва дубляжи филмҳо;
  
Намояндагиҳои МД «Телевизиони Сафина» дар шаҳрҳои Қурғонтеппаву Кӯлоби вилояти Хатлон, шаҳри Исфараву маркази вилояти Суғд, Рашт ва шаҳри Хоруғи ВМКБ ифтитоҳ шуда, бо беҳтарин дастгоҳу таҷҳизоти рақамӣ ва дигар воситаҳои корбарӣ, аз қабили танзимгоҳи рақамӣ, дастгоҳи наворбардории рақамӣ (камера), танзимгоҳи ороишӣ — дизайнерӣ ва ғайра муҷаҳҳаз гардонида шудаанд.

## Нигаред низ
* Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)
* Телевизиони Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Online-tv дар сомонаи teleradiocom.tj 

Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Муассисаҳои телевизионии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Душанбе
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии тоҷикизабон
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2005 дар Тоҷикистон
Махзану-л-асрор

**Махзану-л-асрор** (аз ) — нахустин маснавии Низоми Ганҷавӣ шоири форсу-тоҷик аст. Аз инҷо ки дар худи китоб ишораи мустақим ва ё ғайримустақимӣ ба таърих сироиш ва ё таърих тақдими асар ба волии Озарбойҷон (ва на Эрон) нашудааст, ва ҳамчунин дар асари муътабари дигар низ таърихи дақиқ халқи ин асар зикр нашуда, наметавон баяқин таърихи онро таъйин кард. Вале бо таваҷӯҳ ба ин ки Низоми таърихҳои бисёр дақиқ дигаре аз асар, сан фарзанд ва модда таърихҳои дигар дар осори дигараш медиҳад, ва ҳамчунин бо баррасии таърих Озарбойҷон ва Эрон, ва мутолиоти татбиқӣ метавон баяқин гуфт ки халқи ин асар байни солҳои 561 ва 569 қамарӣ мебошад (ва ба эҳтимоли наздик ба 569 баробар ба 1173 мелодӣ) аст.

Низомӣ ин китобро ба «Малик Фахродин Баҳромшоҳ бини Довуд» волии Озорбойҷон тақдим кард.

Ин китоб дарбаргирандаи хондани мардум ба худшиносӣ, худошиносӣ ва гузиниши вижагиҳои писандидаи ахлоқӣ дар баҳри Сареъи Мусадас суруда шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Низоми Ганҷавӣ
Сифат

**Сифат** ҳиссаи нутқест, ки аломат ва чигунагии ашёро мефаҳмонад. Аломатҳои хоси он  одатан дар дохили ибора равшан зоҳир мегардад. Сифат дорои хусусиятҳои зерин мебошад:
:1) сифат аломат, хусусият, ва нисбати чизе ё шахсеро ба чизе ё шахсе мефаҳмонад: шаҳри ***'зебо***', роҳи ***ноҳамвор***, корҳои ***саҳроӣ***;
:2) *Дараҷаҳои сифат одӣ,оли ва қиёси мешавад*: бинои ***калонтар***, дарёи ***дарозтарин***, ***суп-сурх;***
:3) Суффиксҳои махсуси калимасоз: **-ӣ, -манд, -нок, -она, -гун, -ин, но-, ба-, бе-:** ранги ***ҷигарӣ'',''' марди ***хирадманд***, чизи ***фоиданок***, корҳои '''оқилона''', рӯйи ***гандумгун***, камзӯли ***чармин***, бачаи ***боақл***, ҷомаи ***базеб***, гули ***бебӯй***, ҷойҳои ***ношинос**';
:4) сифат дар ҷумла ба вазифаи муайянкунанда ва хабар меояд.
Аз ҷиҳати маъно ва аломатҳои сарфӣ (морфологӣ) сифат ба ду гурӯҳи калон ҷудо мешавад: сифати аслӣ ва сифати нисбӣ.

## Нигаред низ
Ҳиссаи нутқ
## Адабиёт
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985, — 132саҳ.

Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Дарёҳои Тоҷикистон

**Дарёҳои Тоҷикистон** — ҳисоби дарёҳои Тоҷикистон ба 947, дарозии умумии онҳо 28,500 км аст. Иқтидори энергияи дарёҳову кӯлҳои Тоҷикистон — 64 миллион киловат/соатро ташкил медиҳад.

## Маълумоти умумӣ

Дарёҳои Тоҷикистон манбаи асосии пуршавии баҳри Арал ба шумор мераванд, оби ҳаёт бахши худро ба кишварҳои дар поёнтар ҷойгиршуда мерасонанд ва пахтакорию гидроэнергетикаро бе онҳо наметавон тасаввур кард. Панҷ, Вахш, Сирдарё, Зарафшон, Кофарниҳон ва Бартанг калонтарин дарёҳои Тоҷикистон мебошанд. Ҳисоби дарёҳои Тоҷикистон ба 947 мерасад, ки дарозии ҳар кадом беш аз 10 км ва дарозии умумии онҳо 28,500 км аст. Тамоми дарёҳои Тоҷикистон ба ҳавзаи баҳри Арал мансубанд. Муҳимтарини онҳо: Панҷ, Вахш, Амударё, Сирдарё, Зарафшон, Кофарниҳон, Аличур (дарёи Ғунд), Бартанг, Яхсу, Фондарё, Шинг, Искандар, Хоҷабқирғон, Оқсу, Ширинсоӣ, Қизилсу, Исфара ва ғайраҳо. Дарёҳои Тоҷикистон захираҳои бузурги энергияи обӣ доранд. Иқтидори энергияи дарёҳову кӯлҳои кишварамон 64 миллион киловаттро ташкил медиҳад.

1. Ҳавзаи дарёи Норин, сарчашмаи асосии Сирдарё буда, захираи обии худро аз Тиёншони Марказӣ ҷамъ меоварад.

2. Водии Фарғона, аз кӯҳҳои атроф зиёда аз 100 дарёву дарёҳои хурд ҷорӣ мешаванд, вале бештари онҳо то Сирдарё ҷорӣ намешаванд.

3. Тиёншони Ғарбӣ, дарёҳои Охангарон,Чирчик, Арис ҷорӣ мешаванд.

4. Ҷануби Ғарбии нишебии каторкӯҳҳои Қаратоғ (Каратоу).

Бояд кайд кард, ки қисми шимолии ҳавзаи Сирдарё дар минтақаи иқлимии муътадил, қисми ҷанубиаш дар минтақаи иқлими субтропикию континенталӣ ҷойгир мебошад. Аз лиҳози маъмурӣ Сирдарё аз ҳудуди 4 ҷумҳурӣ мегузарад: Қирғизистон, Узбекистон, Тоҷикистон ва Қазоқистон. Ё худ:

• Ҳавзаи дарёи Норин, қаторкӯҳҳои Чатколу Фарғона, қисми шимолии нишебиҳои қаторкӯҳҳои Туркистону Олой ба Қирғизистон мансубанд.

• Қисми марказии водии Фарғона,ҳавзаи дарёҳои Чодак, Оҳангарон ва Пскем ба Узбекистон мансубанд.

• Қисми ҷанубии нишебиҳои қаторкӯҳҳои Қурама, қисми шимолии нишебиҳои қаторкӯҳҳои Туркистон ба Тоҷикистон мансубанд.

• Ҳамаи дарёи Арис, ҷануби-ғарбии нишебиҳои қаторкӯҳҳои Қаратоғ, қисми поёнии Сирдарё ба Қазоқистон мансубанд.

## Нигаред
* Панҷ,
* Вахш,
* Амударё,
* Сирдарё,
* Зарафшон,
* Кофарниҳон,
* Аличур (дарёи Ғунд),
* Фондарё
* Искандар

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Сирдарё

**Сирдарё** (ҳамч. *Сир, Яксарт* ё *Сайҳун*) — яке аз артерияҳои бузурги обии сарзамини Осиёи Миёна буда, 443 ҳаз. км² масоҳат дошта, ҳавзааш дар байни 39º23'-46º арзи шимоли ва 61º-78º24' тӯли шарқӣ ҷойгир шудааст.

## Ҷуғрофия
Тӯли он аз шимол ба ҷануб ба масофаи 800 км ва аз ғарб ба шарқ 1600 км аст. Ҳавзаи Сирдарё 32%-и масоҳати Осиёи Миёнаро ишғол кардааст. Ҷараёни солонаи дарё 14 км-и мукааб аст. Ҳавзаи обғундории Сирдарё асосан ба қисми ғарбии силсилакӯҳҳои Тиёншон ва нишебиҳои қаторкӯҳҳои Олой ва нишебиҳои шимолии қаторкӯҳи Туркистон мансуб аст.

Сирдарё аз рӯдҳои Норин ва Қародарё сарчашма мегирад. Дар саробаш (Қирғизистон) Норин ном дорад. Захираи обии рӯди Норин се маротиба зиёдтар нисбат ба Қародарё аст. Дарёи Сир идомаи рӯди Норин буда, Қародарё шохоби чапи он мебошад. Дарозии умумии Сирдарё аз он ҷое, ки Қародарёву Норин бо ҳам пайваст мешаванд 2212 км аст, вале аз сароби Норин 3019 км мебошад. Масоҳати ҳавзаи обғундории Сирдарё 219000 км² аст.
Дарёҳои қаторкӯҳҳои Туркистон, Олой ва Тиёншонн Ғарбӣ, ки оби худро ба Сирдарё мерезанд, пуроб шуда, ба воситаи водии Фарғона ба пастии Тӯрон ҷорӣ шуда, сипас ба қисми шимолу ғарбӣ тоб хурда, аз доманаи қаторкӯҳҳои Қаротоғ мегузарад. Баъдан даштҳои ҳамвори Қазоқистонро убур карда, ба баҳри Арал мерезад.

Дар ҳавзаи Сирдарё дар маҷмӯъ беш аз 2600 кӯл (кӯлҳо асосан дар болооби дарёи Норин), 29784 дарё бо масоҳати 108634 км вуҷуд доранд. Сирдарё дар саршавиаш яке аз дарёҳои бузурги кӯҳӣ буда, аз баландиҳои 4000-5000 м ҷорӣ мешавад. Сирдарё нисбат ба Амударё захираи обии кам дорад. Агар ҳавзаи обғундории Сирдарё дар як шабонарӯз 1200м мукааб/сон. бошад, дар Амударё 2500м мукааб/сон.-ро ташкил медиҳад. Сирдарё аз барфу пиряхҳои доимӣ ғизо мегирад. Аз ин рӯ, ғизогирии Сирдарё ба типи ғизогирии пиряхию барфӣ рост меояд. Танҳо қисми шимолии қаторкӯҳҳои Туркистону Олой зиёда аз 250 пирях доранд. Дар болооби дарёи Норин бошад 200, дар қисми ҷанубӣ-ғарбии қаторкӯҳи Фарғона 57 пирях ба қайд гирифта шудааст. Масоҳати умумии пиряхҳо 2208 км² мебошад.
Миқдори умумии дарёҳои то ҳол аз нигоҳи гидрологӣ омӯхташудаи ҳавзаи Сирдарё 131-то ба ҳисоб меравад.

Дар вилояти Суғди Тоҷикистон обанбори сунъии Қайроққум барои обёри намудани заминҳо солҳои 50-уми асри XX сохта шудааст.

## Пайвандҳои беруна
• http://andesha.tj/node/554

## Нигаред
http://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%91%D0%9E_-_%D0%B8_%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%91

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дарёҳо аз рӯи алифбо
Ғунд

**Ғунд -** дарё дар ВМКБ, шохоби калонтарини тарафи рости дарёи Панҷ. Дарозиаш 296 км, масоҳати ҳавзааш 13700 км2. 

## Тавсифи ҳавза
Аз рӯи шароити ташаккулёбӣ, хусусиятҳои иқлимӣ, тавсифи релеф ва шабакаи ҳидрографиаш мансуби ду ҳав­за мебошад: қисми болоӣ ва шарқиаш ба ҳавзаи дарёи Али­чур (2,8 км2) ва қисми поёниаш ба Помири Ғарбӣ (10,9 км2), дар шаҳри Хоруғ ба дарёи Панҷ мерезад. 

Водии ҳав­заи дарёи Али­чур аз чор тараф ба қаторкӯҳҳои баландиашон зиёда аз 4500–6000 м аз сатҳи баҳр (қуллаҳои К. Маркс – 6726 м, Ф. Энгелс – 6507 м, Патхор – 6080 м) иҳота гардидааст. Манбааш бар­фу пиряхҳои қаторкӯҳҳои Аличур. Шохобҳои ка­лон­та­ри­наш – Шохдара (дарозиаш 148 км), инчунин дарёҳои Бах­ма­лҷилга ва Ривакдара. 

Ғунд аз ҷараёни боло то ба Яшилкӯл рехтанаш дарёи Аличур ном дошта, аз дарёи Ғу­румдӣ ибтидо мегирад. Ғурумдӣ аз дарёҳои Шазуд, Ирису Камчинбар, Ор­таучкӯл ва Келучкари қисмати шимолии қаторкӯҳҳои Аличури Ҷанубӣ ташаккул меёбад. Баъди аз Яшилкӯл баромадан Ғунд ном мегирад. 

## Манбаи об
Ғунд ба гурӯҳи дар­ё­ҳои манбаашон пиряхӣ-барфӣ мансуб аст. Манбаи шо­хоб­ҳои чапи дарёи Ғунд (Вархездара, Дӯзахдара, Лангардара, Ан­дарездара, Сафедобдара, Шазуддара, Ту­қузбулоқдара, Патхурдара, Оқма­мад­дара, Вердара, Зувордара, Хитамдара, Рожакдара, Вибистдара, Тирмангдара, Тангдара, Шорв­дара, Барсемдара, Бо­ғевдара) пиряхҳо мебошанд. Дар мин­тақаҳои нисбатан баландкӯҳи қаторкӯҳ­ҳои Аличури Шимо­лӣ ва Аличури Ҷа­ну­бӣ, ки миқ­дори боришоти солона 600 мм ва бештар аст, яхбандӣ бисёр шуда, зичии шабакаи дарёҳо ва об­ни­гоҳ­дории онҳо зиёд мешаванд. 

## Неругоҳҳои барқӣ
Дар маҷрои дарёи Ғунд НБО (иқ­тидораш 28 ҳа­зор кВт) сохта шудааст. Ҳавзаи дарё зиёда аз 270 кӯл дорад, ки калонтарини онҳо Яшилкӯл ва Са­сиқ­кӯл мебошанд. Шӯрии оби дарёи Ғунд карбонатӣ – 150–200 мг/л аст. Дар наздикии андароби дарёҳои Ғунд ва Шохдара дар баландии 2100–3500 м Боғи ботаникии Помир воқеъ гаштааст.

## Адабиёт

* 
* Тоҳиров И. Ғ., Купайи Г. Д. Сарчашмаҳои оби Ҷумҳурии То­ҷи­кистон. Д., 1998.

## Пайвандҳои беруна
* http://andesha.tj/node/554
 

Гурӯҳ:Дарёҳо аз рӯи алифбо 
Гурӯҳ:Дарёҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон‎
Кофарниҳон (дарё)

**Кофарниҳон** — яке аз дарёҳои Тоҷикистон   мебошад. Аз ҳудуди Тоҷикистон  ва   мегузарад. Масоҳати ҳавзаи он 1740км² буда, дарозиаш 71 км мебошад. 
Шохаи дигари Амударё Кофарниҳон мебошад. Вай оби худро аз ҷанубии доманакӯҳи Ҳисор гирифта, ба тарзи меридионалӣ ҷорӣ мешавад. Масоҳати ҳавзаи он 1740 км² буда, дарозиаш 71 км мебошад. Дар болооби худ дар назди деҳаи Ромит ба ҳам пайвастшавии дарёҳои Сароб ва Сардаи Миёна номи Кофарниҳонро мегирад. Дар рафти ҷараён аз тарафи чап дарёи Элок ва аз тарафи рост дарёҳои Варзоб ва Хонакоҳро ба худ хамроҳ карда, пуроб мегардад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна
* http://andesha.tj/node/554
 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дарёҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дарёҳо аз рӯи алифбо
Раҳмат Раҳимов

**Раҳмат Раҳимов** — мардумшиноси тоҷик, доктори илмҳои таърих.
## Зиндагинома
Раҳмат Раҳимов соли 1938 ба дунё омадааст. Раҳимов муҳаққиқи фарҳангу анъанаҳои мардуми тоҷик соли 1977 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи "Масоили ниҳодҳои анъанавии сохтори иҷтимоии мардуми тоҷик" ҳимоя карда, соли 1999 бо рисолаи “Ҷаҳонбинии анъанавии тоҷикон: масоили рамзҳову улгуҳо дар фарҳанг” ба унвони доктори илми таърих сазовор шуд. Ӯ рӯзи 15 май, 2013 дар синни 75-солагӣ дар шаҳри Санкт-Петербурги Русия аз дунё даргузашт. 
## Осори илмӣ
Раҳмат Раҳимов беш аз 130 кори илмӣ пиромуни масоили мухталифи фарҳанг ва мазҳаби тоҷикони Тоҷикистону Ӯзбекистон, аз ҷумла ду монография - «Мужские дома» в традиционной культуре таджиков» («Мардхонаҳо дар фарҳанги анъанавии тоҷикон»), ки нашриёти “Наука” соли 1991 нашр кардааст, ва «Коран и розовое пламя (Размышления о таджикской культуре)» (“Қуръон ва алангаи гулобӣ (Андешаҳо дар бораи фарҳанги тоҷикӣ)”, ки дар ҳамон нашриёти Петербург соли 2007 чоп шуд, боқӣ мондаанд. "Туфулият дар фарҳанги суннатии мардумони Осиёи Миёна, Қазоқистон ва Қафқоз", «Хушунат дар фарҳанги тоҷикон» низ аз ҷумлаи таълифоти ӯ ба шумор мераванд. Намоишгоҳи соли 1996 ташкилкардаи осорхонаи Пётри Кабир Раҳмат Раҳимов дар мавзӯъи “Матоъҳои абрешим аз хазинаи дарборҳо” ва  намоишгоҳи “Шаҳр ва дашт дар Роҳи Абрешим”, ки соли 1991 дар Дания доир шуд, низ бо заҳмати ин бостоншиноси маъруфи тоҷики муқими Петербург созмон ёфтаанд..
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Қодир Раҳимов

**Қодир Раҳимов** — рассоми тоҷик,зодаи ноҳияи Варзоби Тоҷикистон аст. Дар солҳои 1980-ум дар редаксияҳои маҷаллаҳои “Занони Тоҷикистон” ва “Хорпуштак” кор кардааст. Асарҳои ин манзаранигори 57-сола ҳоло дар намошгоҳҳои зиёди ҷаҳонӣ, аз ҷумла дар галереяи давлатии Третяков дар Маскав ва дар толорҳои наққошии кишварҳои ҷаҳон гузошта шудаанд. Яке аз маъруфтарин корҳои ӯ – кошикорӣ дар чойхонаи маъруфи шаҳри Болдуэр – бародаршаҳри Душанбе дар ИМА мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Арбобони ҳунари Тоҷикистон
Гурӯҳ:Рассомони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Варзоб
Йинглак Шиннават

**Йинглак Шиннават** (аз ) () () — сарвазири шоҳигарии Таиланд (2011-2015).. Нахустин занест, кидар нитҷи овоздиҳии умумихалқи ба парлумон ғолиб донисташуда дар таърихи Таиланд  5 августи соли 2011 (бо 296 овози вакилон  аз шумораи умуми 500) сарвазир таъйин шудааст. Моҳи майи соли 2015 зидди сарвазир Йинглак Шиннават парвандаи ҷиноӣ кушода шуд. Ӯ аз ҷониби якчанд сенаторон дар коррупсия айбдор карда шуд ва Суди конститутсионии Таиланд бо қарораш Йинглак Шиннаватро аз вазифа барканор кардааст. Вале ӯ ин амалро туҳмат номидааст. Тарафдоронаш ӯродар гирдиҳамоиҳо дастгирӣ намудаанд. Ниҳоят сарвазир Йинглак Шиннават аз ҷониби низомиҳои кишвар аз вазифа барканор карда шуд. Ҳоло ӯ дар ҳабси хонагӣ қарор дорад..

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарвазирони шоҳигарии Таиланд
Зайд Саидов

**Зайд Саидов** (*Саидов Зайд Шерович*, тав. 20 марти 1958, деҳаи Шодмони ноҳияи Комсомолобод, ҶШС Тоҷикистон) — ходими давлатӣ, сиёсатмадор ва соҳибкори тоҷик.

## Зиндагинома
Зайд Саидов 20 марти соли 1958 дар деҳаи Шодмони ноҳияи Комсомолобод дар хонаводаи коргар ба дунё омадааст. Соли 1976 мактаби миёнаи № 5-и ноҳияи Нурободро хатм карда, дар соли 1978 ба факултети иқтисодии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 1983 бо тахассуси иқтисоддон хатм мекунад.

## Фаъолияти корӣ
Моҳи августи соли 1983 ба иттиҳодияи «Ритуал» Душанбе, Вазорати хидматрасонии маишии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси иқтисодчӣ ба кор медарояд. Аз моҳи июли соли 1984 то июни 1987 ҳамчун сармуҳандиси иттиҳодия фаъолият мебарад.

Аз июни соли 1987 то августи 1988 сардори комбинати қаннодии Душанбе шуда фаъолият мекунад.

Аз августи соли 1988 то моҳи майи 1991 дар вазифаи сардори истеҳсолоти коркарди санги «Промстройматериалы» кор мекунад.

Аз июни 1991 то марти 1993 ҳамчун директори корхонаи «Лаъл» ва «Промстройматериалы» фаъолият мебарад.

Аз октябри 1993 то июни соли 1999 директори генералии ширкати саҳҳомии пӯшидаи «Халиф» дар шаҳри Москва буд.

Аз июни соли 1999 то январи соли 2002 вазифаи Раиси кумитаи давлатии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба уҳда дошт, ва аз январи соли 2002 то соли 2007 — Вазири саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли 2007 то соли 2013 раиси шӯрои анҷуманҳои соҳибкории Тоҷикистон буд.

## Зиндон
Зайд Саидов 19 майи соли 2013 соати 03:00 пас аз баргаштанаш аз шаҳри Парижи Фаронса аз трапи хавойпаймо дастгир шуда, аввал ба 26 ва баъдан моҳи декабр ба 29 соли зиндон маҳкум шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Федерация Настольного Тенниса Республики Таджикистан — Зайд Саидов 

Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон
Занҷабили обӣ

**Занҷабили обӣ**, **забонсӯзонак** ()) — рустании доруворӣ. Дар илми тиб истифода бурда мешавад.

## Тавсиф ва сифат
Занҷабили обӣ — рустании яксола буда, баландиаш 20-70 см бо
таъми тезӣ мебошад.
Пояаш — ростистодаи сабз буда, дар тирамоҳ сурх мешавад.
Баргҳояш — ҷойгиршавиашон пайдарҳам, дарозрӯяи борик, дарозиашон 3-10 см ва пањниаш 0,4-1,7 см мешавад.
Гулҳояш — майдаи нишаста буда, дар нӯгҳои навда ҷорӯбакҳои
гандумшаклро ташкил медиҳанд, ки дарозиашон 1-12 см буда, рангашон сафед ва ё сафеди сурхчатоб мебошанд.
Меваҳояш — донакҳои сиёҳи тухмшакли рангашон малла ё ҷигарии торик бо дарозии 2-3,5 мм мебошад. Вазни 1000 дона тухмӣ 1,5-3,02г. мебошад.

## Макон
Занҷабили обӣ дар бехи ҷӯйборҳо мерӯяд. Гулкуниаш аз моҳи июн то сентябр мегузарад.

## Хосиятҳои доруӣ
Занҷабили обӣ аз даври қадим ҳамчун доруворӣ маълум мебошад. Дар Рум ва Юнони қадим
занҷабили обиро ҳамчун дорувории захмтозакун ва варамро нест мекардагӣ истифода мебурданд. Инчунин занҷабили обиро ҳамчун хунманъкун ва зидди дарунронӣ истифода мебурданд. Дар тибби халқи тоҷик занҷабили обиро зидди касалии бавосир (геморой) истифода
мебаранд. Қиммаи нав кардаи аз баргҳои занҷабили обиро ба захмҳо мемоланд.
Дар тибби илмӣ алафи занҷабили обиро дар намуди ширеши обӣ (водный настой) (20: 200) бо 1 қошуқи ошӣ 3 бор дар як рӯз ҳамчун хунманъкун дар вақти хунравии бачадон истифода мебаранд.
Занҷабили обӣ ба таркиби шамҳои зидди геморой «анастезол» ва «анузол» дохил мебошад.
Қисмҳои болоии занҷабили обӣ дар таркиби худ чунин моддаҳоро доранд:

* флавонидҳо 2-2,5 %, ки аз онҳо чунин моддаҳо тасдиқ шуданд:
* рутин, кверцибрин, гиперозид, рамнезин, кемпферол ва ғайра. 21
* Ба ғайр аз флавонидҳо дар таркиби занҷабили обӣ чунин моддаҳо
ҳастанд:
* моддаҳои дубилӣ — 3-8 %;
* қатронҳо — 3-4,5 %;
* гликозидњо — 0,10-0,16 %:
* равғанҳои эфирӣ — бо миқдори на чандон калон;
* кислатаҳои органикї;
* витаминҳо — К; Е; Д — 42,3 мг;
* каротин ва ғайра.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Сатторов Ҷ.С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». — Душанбе, 2007

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Умринисо Сироҷиддинова

**Умринисо Сироҷиддинова** (*Сироҷиддинова Умринисо Юсуфовна*; 9 марти 1940, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — олими шинохтаи тоҷик,

## Зиндагинома
Умринисо Сироҷиддинова 9 марти соли 1940 дар шаҳри Душанбе дида ба олам кушодааст. Духтури  фтизиатр, доктори илмҳои тиб (1989), профессор (1990), табиби тахассуси дараҷаи олӣ. Аълочии ҳифзи иҷтимоии Тоҷикистон, Аълочии  тандурустии Тоҷикистон, Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо
Чойкаҳак

**Чойкаҳак** () — рустании бисёрсола буда, баландиаш то 1 метр мешавад.

## Тавсиф ва сифат
Решааш тиррешаи сернавда мешавад. Пояаш ростистодаи суфтаи дуқиррадор мебошад. Баргҳояш нишастаи мутақобил, шаклашон эллепсшакл ё ки камтар дарози байзашакл (дар дарози 0,7-3,5 см ва дар паҳни 0,2-1,5 см) буда, дар танаи худ нуқтаҳои равғанини ғадуддор дорад, лаби паҳнаки барг сиҳати яклухт мебошад.

Хӯшагул ҳорӯбаки сипаршакли бисёргула. Рангаш зарди тилодор, гулбаргаш — 5 то дарози-эллепсшакл (1-2 см дар дарозӣ ва 0,4-0,5 см дар паҳнӣ) бо нуқтаҳои майдаи сиёҳи ғадуддор мебошад. Мевааш қутичаи сеқисмае мебошад, ки дар дарунаш бисёр тухм ҷойгир шудааст (аз 45 то 100 дона). Тухмаш майдачаи дарозрӯя ё ки слиндршакл, рангаш ҷигарии-торик, дарозиашон то 1 мм мебошад. Вазни 1000 дона тухмӣ ба 0,10 −0,15 грамм баробар мебошад.

## Макон
Чойкаҳак моҳҳои май-июл гул карда, моҳҳои сентябр-октябр тухм медиҳад. Чойкаҳак дар нишебиҳои адирҳо, лаби ҷӯйбору дарёчаҳо, байни алафзорҳо дар ҷойҳои серофтоби ноҳияҳои Зарафшон, Туркистон, Ҳисору — Дарвоз, Ҷанубу-Шарқи Тоҷикистон дар баландии 600-3000 метр мерӯяд.

## Хосиятҳои доруӣ
Дар тиб қисми болоии гулкардаи рустаниро истифода мебаранд. Аз даври қадим чойкаҳакро ҳамчун рустании дорувор истифода мебурданд. Чойкаҳакро аз бисёр бемориҳо истифода мебаранд, ҳамчун: зидди газаки гурда ва меъда ҳамчун ҷойҳои маҳкамшударо мекушодагӣ. Тухмии чойкаҳак меъдаро мустаҳкам менамояд ва дар вақти касалиҳои дил ва ғайра истифода бурда мешавад.
Чойкаҳак иштиҳои одамро нағз карда, кори рўдаҳоро нағз мекунад ва пешобро медавонад. Препаратҳои галенӣ, ки аз алафи чойкаҳак тайёр карда мешаванд ҳамчун хунманъкунанда ва зидди газзак истифода мебаранд.

Бо методи фармокологӣ исбот карда шудааст, ки алафи чойкаҳак ба худ хусусиятҳои давондани пешоб ва нест кардани кирмҳоро дорад. Шароби 10 % ин алаф зидди острицаҳо (гименолепидоза) истифода мебаранд. Дар ветеринария аз шароби 20 % -и алафи чойкаҳак эмульсияро дар асоси равғани вазелин тайёр карда, бо он захмҳои чорворо табобат менамоянд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сатторов Ҷ.С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». — Д., 2007

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Хурдод

thumb|250px|<big><big><big><big><big><big><big><big>'''خُرداد'''</big></big></big></big></big></big></big></big>
**Хурдод** (), **[[ҷавзо]]** () — севумин моҳи гоҳшумории хуршедӣ ва севумин ва охирин моҳи фасли баҳор аст. Ин моҳ 31 рӯз дорад. Бурҷи фалакии Хурдодмоҳ бурҷи ҷавзо (дупайкар) аст, ки севумин бурҷи фалакӣ аз доиратулбуруҷ аст. Намоди бурҷи хурдод, дупайкара номида мешавад.

Дар гоҳшумории расмии Эрон номи ин моҳ аз номи моҳи севуми гоҳшумории авестоии нав баргирафта шудааст. Дар гоҳшуморӣ [зартуштӣ] шашумин рӯзи ҳар бурҷ хурдодрӯз ном дорад ва дар хурдодрӯз аз хурдодмоҳ, ҷашни хурдодгон баргузор мешавад.[2] «Хурдод» дар Авесто «*Хаурватот*» ва дар хатти паҳлавӣ «хурдот» ё «ҳурдот» номи яке аз Амшоспандон аст.

## Эзоҳ

3
Гурӯҳ:Гоҳшумори Эронӣ
Хатмӣ

**Хатмӣ** (), **хитмӣ**, **хайрии сурх** — рустании бисёрсолаест аз оилаи тугмачагулҳо.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Баландиаш 25 − 110 см мешавад. Пояаш — яктои ростистода ва нӯгҳояш камтар овезон мебошад. Баргҳояш — паҳанаки барг 3 — 15 см дар дарозӣ ва аз 3 — 5 кунҷ иборат буда, аз рӯи шаклаш камтар барги ангурро ба хотир меорад. Гулҳояш — ранги бунафшаранг ё сурхи баланд доранд. Хӯшагулаш — ғиҷилшакл мебошад. Мевааш — аз 20-25 доначаҳои майда иборат буда, камтар ноҳамвор мебошанд. Тухмаш — муғчашакл буда, диаметрашон 0,3 — 0,35 мм мебошад ва рангашон маллаи торик буда, моҳҳои август сентябр пухта мерасанд.

## Густариш
Хатмии худруй дар Эрон, Афғонистон, кишварҳои пасошӯравӣ ва ғайра маъмул аст. Дар Тоҷикистон хатмӣ асосан дар ҷангалзори паҳнбарг, настаранзор ва юғанзори қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз, ҷануб ва шарқи ҷумҳурӣ (1450—2400 м аз сатҳи баҳр) мерӯяд. Дар шароити табиии Тоҷикистон хатмӣ моҳҳои июн — июл гул мекунад ва моҳи август тухм мебандад.

## Корбурдҳо
Аз пояи хатмӣ нахи дурушт мегиранд ва аз он асосан арғамчину ресмони дурушт тайёр мекунанд. Хатмӣ ро пеш барои ранг кардани матоъ низ истифода мебурданд. Тухми хатмӣ 11 — 45 % равған ва баргаш 112—206 мг% витамини С дорад.

## Хосиятҳои шифоӣ
Хусусиятҳои доруии хатмӣ, гули хайрӣ ва ғармаш қариб якхелаанд. Абӯалии Сино бо барг ва ҷӯшоби бехи хатмӣ «сӯзиш»-и пешобдону рӯда ба омоси рӯдаи ғафсро табобат мекардааст. Тухми хатмӣ хусусияти балғаму исҳоловарӣ дорад, инчунии сулфа ва хунпартоиро барҳам медиҳад. Ибни Сино аз хатмӣ марҳам тайёр карда, ба омос ва думбал (пучак) мебастааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Сатторов Ҷ.С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». — , 2007
* 

Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ
Гули хайрӣ

**Гули хайрӣ** (), **гулхайрӣ**, **хайрӣ ** — гиёҳест бисёрсола.

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Аз 60 то 150 см қад мекашад. Пояаш росту сершох, баргаш дилшакл, гулаш гулобии паст, сурхчатоб, баъзан сафед. гули хайрӣ дар нимаи дуюми тобистон шукуфта, ботадриҷ тухм мебандад. Дар боғ, канори ҷӯй, соҳили дарё, марғзори намнок мерӯяд. Дар мавзеъҳои Зарафшон ва Тоҷикистони Ҷанубӣ вомехӯрад.

## Хосиятҳои шифоӣ
Гули хайрӣ рустании доруӣ ва асаловар аст. Бо мақсади табобатӣ реша, баъзан гул ва барги рустанӣ истифода мешавад. Решаи онро тирамоҳ ё аввали баҳор меғундоранд. Онро реза (10 — 20 см) карда, дарҳол мехушконанд. Хосияти давоии гули хайрӣ аз замонҳои қадим маълум аст. Абӯалӣ ибни Сино ҷӯшоби решаи онро барои илоҷи сӯзиши масона, рӯда ва омоси мақъад тавсия додааст. Ба ақидаи ӯ барги гули хайрӣ низ ҳамин хосиятро дорост; онро ҳангоми исҳоли шадид истифода мебаранд. Ҷӯшоби тухми гули хайрӣ тарашшӯҳоти баъди зоишро тоза карда, қабзияти пешобу сулфаро рафъ, санги масонаро ҳал ва хунпартоиро пешгирӣ менамояд. Барги гули хайрӣ дар мавриди омосҳои синаи занон ва илтиҳоби шуш муфид аст.
гули хайриро дар тибби мардумӣ ҳангоми бемориҳои меъдаю рӯда ҳамчун давои таскинбахш васеъ истифода мебаранд. Хокаи решаашро ҳини муолиҷаи илтиҳоби узвҳои нафаскашӣ ва дарунравӣ рӯзе ду маротиба баъди хӯрок (1 — 2 г) ба кӯдакон медиҳанд. Бо ҷӯшоби реша ва баргу пояи гули хайрӣ гулӯро обгардон мекунанд ва чашмро мешӯянд. Ҷӯшоби тухми гули хайрӣ хунро тоза менамояд. Гулу барги онро ҳангоми назлаи (катари) роҳҳои нафас ва пешоб истеъсол мекунанд. Дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон бо қиём ё ҷӯшоби баргу пояи гули хайрӣ сарро мешӯянд (мӯйро дароз мекунад). Афшураи гули хайрии тару тозаро ҳамчун давои исҳоловар якҷоя бо қаймоқ ба кӯдакон медиҳанд. Марҳами аз гули гули хайрӣ ва орди гандум таҳиякардаро дар ҳолати гармӣ ба захм, омосҳо ва думбал мемоланд.

Ба ақидаи табибони халқӣ барги гули хайриро кӯфта ба захмҳо гузошта банданд, даҳани онҳоро ба ҳам оварда сиҳат мекунад; барои ханозир шифо мебахшад; пучак ва ҳамчунин решҳои римдорро мепазонад ва мекафонад; варамҳои пистон ва мақъадро зуд таҳлил медиҳад. Тухми хушкашро кӯфта бо оби ширгарм биошоманд, санги гурдаро мерезонад. Агар 10,5 г решаи гули хайриро дар об ҷӯшонда, он обро бинӯшанд, исҳолро мебандад, иллати қулинҷро шифо мебахшад, сӯзиши пешоб ва варами рӯдаҳоро дафъ мекунад; агар онро дар об ҷӯшонида, дар он об даромада бихобанд ё бишинанд, пайвандҳои шахшударо нарм месозад.

## Нигаред низ
* Ғармаш
* Хатмӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ковалева Н. Г., Лечение растениями, М., 1972;
* Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974;
* Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976;
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.

## Сарчашма
*
Малика Зикриёева

** Малика Файзиевна Зикриёева ** (11 майи 1962, Душанбе) — муаррих, доктори илми таърих (2002). профессор (2009), профессор.

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1984). Аспиранти Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1985—1988), солҳои (1999—2002) докторанти кафедраи таърихи халқи тоҷик. Аз соли 1984 ба ҳайси ассистенти кафедраи таърихи ДДТ ба кор шурӯъ кард. Аз моҳи августи соли 1988 то моҳи декабри соли 1998 ба ҳайси муаллимаи калони кафедраи таърихи Ватании Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Аз моҳи январи соли 2003 то моҳи августи соли 2006 дар вазифаи дотсенти кафедраи таърихи халқҳои Тоҷикистон Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Аз моҳи августи соли 2006 дар вазифаи профессори кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият дорад. Дорандаи нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2012).

## Фаъолияти илмӣ
Дар давоми фаъолияти кориаш беш аз 80 асару мақола чоп намудааст. Таҳти роҳбарии ӯ 5 нафар унвоҷу соҳиби унвони номзади илми таърих шудаанд.

### Осор
# Тоҷикистон дар асри ХХ ва ибтидои асри ХХI. Душанбе: Матбуот.- 2008.- 320 с. (бо ҳаммуаллифии Р. Набиева ва Ф. Зикриёева);
# Занони Тоҷикистон дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ. Душанбе: 2010. — 112 с. (бо ҳаммуаллифии Р. Набиева);
# Научная литература, освещающая героические подвиги женщин Таджикистана на фронтах Великой отечественной войны. — Калуга: Эйдас, 2010. — с. 174—184. (бо ҳаммуаллифии Р. Набиева);
# Таърихинигории масъалаи ҷалб намудани занон ба ҳаёти ҷамъияти сиёсии ҶТ. //Паёми Донишгоҳ № 8.- 2011. — С. 62-69;
# Таърихи Ватан. — Душанбе: Сино, 2012.- 364 с. (бо ҳаммуаллифии Р. Набиева ва Ф. Зикриёев).

## Сарчашма
* Энциклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. — Душанбе,2008.-107с.

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Розиёна

**Fennel** (  ) як ҷинси хурди гиёҳҳои алафии ду ва бисёрсола аз оилаи  аст.   .
[чап|мини|[Розиёна|Розиёнаи одӣ. ]]

## Таснифоти ботаникӣ
Пояаш рост, шохадор, баландиаш то 2 м.

Решааш тирреша, ғафс, дукшакл аст.

Баргҳо се-чор маротиба пиннат-каш карда мешаванд.

Косача дандонҳои нонамоён дорад, гулбаргҳо зард, васеъ тухмшакл, дар қуллааш васеъ таранг доранд ва дар ин ҷо лоша ба дарун печида аст.

Мевааш тухмшакл, диаметраш мудаввар, ниммеваи дорои 5 баданаи кунди хуб муайяншуда, ҳошияаш каме дарозтар буда, канори борики болшаклро ташкил медиҳад, вазни 1000 дона мевааш 5-6 грамм аст.
Гурӯҳ:Сабзавот