open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдурасул Сатторов

**Абдурасул Эшбекович Сатторов** (тав. 18. 03. 1950, ноҳияи Ҷилликули вилояти Хатлон) — , номзади илмҳои физика ва математика (1979), дотсент (1985). 
## Зиндагинома
Солҳои 1966–1971 дар факултети математикаи Донишкадаи давлати омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1971–1972 ассистенти кафедраи асосҳои истеҳсолот, 1972–1974 ассистенти кафедраи геометрияи донишкадаи номбурда, 1974–1978 коромӯзи илмӣ ва аспиранти Донишгоҳи давлатии шаҳри Қазон (Федератсияи Россия) буд. Солҳои 1978– 1993 ҳамчун муаллими калон ва дотсенти кафедраи геометрия, ҳамзамон 1984–1988 муовини декани факултети математикаи донишкадаи омӯзгории пойтахт оид ба таълим кор кардааст. Солҳои 1993–1997 вазифаи мудири кафедраи алгебра ва геометрия, 1997–2002 муовини ректори Донишгоҳи давлатии Қурғонтеппа ба номи Носири Хисрав оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва таҳсили ғоибона, 2002–2005 муовини ректори донишгоҳи номбурда оид ба корҳои илмӣ, 2005–2007 директори маркази имтиҳонгирии компютерии донишгоҳи мазкурро ба уҳда дошт. Аз соли 2007 мудири кафедраи алгебра ва геометрияи Донишгоҳи давлатии Қурғонтеппа мебошад. Оид таъриху таълими математика ва дигар масъалаҳои муҳими соҳаи математика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 120 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва китобу дастурҳои таълимӣ мебошад. Дорандаи ордени «Шараф» буда, бо нишонҳои сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз карда шудааст.
## Осор
* Асосҳои тригонометрия(бо ҳаммуаллифӣ), Қурғонтеппа,2008; 
* Педагогические идеи ученых-естествоиспитателей Ближнего и Среднего Востока IX- XVII вв, Д., 2009; 
* О методике использования достижений ученых средневекового Ближнего и Среднего Востока в процессе обучения матемтаике, Д., 2010; 
* Некотрые дидактические идеи Мухаммада Наджмидинхона в его «Трактате по алгебре» // Известия АН РТ, 2010, №1.
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Н. Хусрав
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Набиҷон Cатторӣ

**Набиҷон Cатторӣ** (5 майи 1917, Истаравшан — 1986) — адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (1968), дотсент (1970). Аълочии маорифи Тоҷикистон

## Зиндагинома
Соли 1940 Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченкоро   хатм намудааст. Солҳои 1941—1945 дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок кардааст. Яке аз деҳаҳои Украинаро ба хотири ӯ Николай Сатторенко (дар давраи ҷанг бо ҳамин ном машҳур буд) номгузорӣ кардаанд. Солҳои 1949—1967 дар кафедраи адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ба сифати муаллими калон кор кардааст. Солҳои баъдӣ муаллими кафедраи адабиёти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин буд. Муаллифи зиёда 50 рисола ва мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад.

## Ҷоизаҳо
Бо ордену медалҳои «Барои мудофиаи Ленинград», «Барои озод кардани Будапешт», «Барои озод кардани Вена», 
нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадрдонӣ карда шудааст.

## Осор
* Ҳаёт ва эҷодиёти Зуфархон Ҷавҳарӣ, Д., 1960;
* Корҳои контролӣ барои студентони ғоибхон, Д., 1961.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Нуриддин Сангов

**Нуриддин Набиевич Сангов** (тав. 4.12.1957, ноҳияи Варзоб), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1994), дотсент (1995). 
## Зиндагинома
Солҳои 1975–1978 дар Омӯзишгоҳи олии лётчики шаҳри Актюбинск ва солҳои 1978–1981 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1981–1986 ассистенти кафедраи фанҳои умумитехникии факултети индустриалӣ-омузгории донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1986–1989 аспиранти Академияи илмҳои педагогии ИҶШС дар шаҳри Москва буд. Солҳои 1989–1994 ба ҳайси муаллими калони кафедраи фанҳои умумитехникӣ ва ҷонишини декани факултети муҳандисӣ-омӯзгорӣ, 1995–2000 дотсент ва мудири кафедраи роҳнамои касбии факултети муҳандисӣ-омӯзгории Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Аз соли 2000 то инҷониб мудири кафедраи соҳибкорӣ ва иқтисодиёти Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Инчунин аз соли 2009 дар вазифаи декани факултети технологияи донишгоҳи мазкур кор мекунад. Муаллифи 6 китоби дарсӣ барои донишҷӯён мебошад. Ӯ дар масъалаҳои ҳамоҳангсозии тайёрии меҳнатӣ ва касбии хонандагони мактабҳои таҳсилоти умумии Тоҷикистон корҳои тадқиқотӣ бурдааст. Дар давоми фаъолияти худ дар донишгоҳ барои тайёр намудани мутахассисони соҳаи омӯзгорӣ ва олимони ҷавон саҳми арзандаи худро гузоштааст. Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2000) сарфароз карда шудааст.
## Осор
Тракторы и сельскохозяйственные машины. Ремонт и эксплуатация машинотракторного парка. Методические указания, Д., 1986; Методические рекомендации по обучению учащихся предмета «Тракторы и автомобили», Д., 1993; Индустриально- педагогическая психология. Часть 1. (Пособия для студентов), Д., 1997; Индустриально-педагогическая психология. Часть 2. (Пособия для студентов), Д., ДГПУ, 1997; Вопросы профессиональной подготовки молодёжи (Пособия для студентов), Д., 1997; Политехнические основы трудовой и профессиональной технической подготовки молодёжи республики Таджикистан, Д.,1997; Бурриши масолеҳ, дастгоҳҳо, асбобҳо (дастури таълимӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2009; Спецдидактика (китоби дарсӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2010.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*  

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Тақсимоти маъмурии Ангола

Ангола аз 18 провинсия ( - *устон*, *вилоят*) иборат аст, ки ҳар кадоми он, дар навбати худ, ба 157 мунисипалитет ( - *шаҳрдорӣ*) тақсим шудаанд.

Список провинций Анголы с их португальским написанием:

* Бенго — Bengo, маркази маъмурӣ — Кашито
* Бенгуэла — Benguela, маркази маъмурӣ — Бенгела
* Бие — Bié, марказ — Квито
* Кабинда — Cabinda, маркази маъмурӣ — Кабинда
* Квандо Кубанго — Cuando Cubango, маркази маъмурӣ — Менонгве
* Кванзаи Шимолӣ — Cuanza Norte, маркази маъмурӣ — Н’Далатандо
* Кванзаи Ҷанубӣ — Cuanza Sul, маркази маъмурӣ — Сумбе
* Сунене — Cunene, маркази маъмурӣ — Онджива
* Ҳвамбо — Huambo, маркази маъмурӣ — Уамбо
* Ҳуила — Huíla, маркази маъмурӣ — Лубанго
* Луанда — Luanda, маркази маъмурӣ — Луанда, **пойтахт**
* Луандаи Шимолӣ — Lunda Norte, маркази маъмурӣ — Лукапа
* Луандаи Ҷанубӣ — Lunda Sul, маркази маъмурӣ — Сауримо
* Маланже — Malanje, маркази маъмурӣ — Маланже
* Мошико — Moxico, маркази маъмурӣ — Луена
* Намибе — Namibe, маркази маъмурӣ — Намибе
* Уиге — Uíge, маркази маъмурӣ — Уиже
* Зайир — Zaire, маркази маъмурӣ — Мбанза-Конго

## Ҳамчунин нигаред
* 
* ISO 3166-2:AO

## Пайвандҳо
* http://standart-3166-2.ru/3166_2/angola-ao.htm 
* http://standart-3166-2.ru/geo/geo-angola-ao.htm 

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Феҳристҳо:Ангола
Ҳомидҷон Сангинов

**Ҳомидҷон Сангинов** (тав. 1924, ноҳияи Конибодом – ваф. маълум нест), физиолог, номзади илмҳои тиб, дотсент, иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ. 
## Зиндагинома
Соли 1952 факултети муолиҷавии донишкадаи тиббиро хатм кардааст. Солҳои 1942–1946 дар сафҳои Артиши Шуравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1947–1952 донишҷӯи Донишкадаи тиббии ш. Душанбе, 1952–1955 аспиранти Донишкадаи маркази такмили ихтисоси духтурон, 1955–1967 ассистенти Донишкадаи тиббии ш. Душанбе ба номи Абӯалӣ ибни Сино, 1967–1970 муаллими калони кафедраи анатомия ва физиологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1970–1998 мудири кафедраи мудофиаи граждании донишкадаи номбурда буд. Муаллифи зиёда аз 30 корҳои илмӣ, илмию методӣ буда, дар конференсияҳои илмию назариявӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо ордени «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи якум ва 10 медал мукофотонида шудааст.
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Саидмурод Самиев

**Саидмурод Ҳайдарович Самиев** (тав. 29.05.1944, деҳаи Ночии болои ноҳияи Ҳисор), физик ва кимиёшинос, номзади илмҳои химия (1980). 
## Зиндагинома
Солҳои 1964–1969 дар факултети физика-математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин таҳсил намудааст. Соли 1969 ассистенти кафедраи физикаи назариявӣ, 1970–1975 ассистенти кафедраи физикаи умумии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко, 1975–1978 аспиранти Институти химияи умумӣ ва ғайриорганикии ба номи Н.С.Курнокови АИ ИҶШС, 1979–1989 муаллими калони кафедраи физикаи умумӣ ва назариявии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкобуд. Аз соли 1989 ҳамчун дотсенти кафедраи физикаи умумии донишкадаи омӯзгорӣ фаъолият дошт. Ҳамзамон, солҳои 1973–1974 коромӯзи Институти физикаю техникаи АИ ҶШС Тоҷикистон ба номи С.У. Умаров буд. Оид ба тадқиқоти физикӣ-химиявии фосфидҳои кадмий ва рӯҳ, инчунин физикаи кристаллҳо корҳои илмӣ анҷом дода, зиёда аз 40 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ ба нашр расонидааст.
## Осор
Тадқиқи хосиятҳои физикӣ-химиявии кристаллҳо, Д., 1991.
 
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*  

Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Амриддин Cамиев

**Амриддин Муҳамадиевич Cамиев** (тав. 24.11.1971, ноҳияи Дарвоз), географ, номзади илмҳои география (2010). 
## Зиндагинома
Соли 1990 Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии рақами 7 шаҳри Душанбе ва соли 1995 Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраевро хатм кардааст. Солҳои 1995–1998 ассистент, 1999–2001 аспиранти кафедраи географияи табиии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2004 муаллими калони кафедраи туризм ва методикаи таълими географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад. Соли 2005 курси такмили ихтисосро дар Япония гузаштааст. Аз соли 2002 инчунин вазифаи муовини декани факултети географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ оид ба корҳои илмиро ба уҳда дорад. Оид ба таърихи тадқиқотҳои географӣ ва эҳёи ҷамъиятҳои маҳаллӣ бо роҳи тараққӣ додани туризми экологӣ корҳои илмӣ бурда истодааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2007) мукофотонида шудааст.
## Осор
* Природные ресурсы верхнего течения реки Амударьи: вопросы охраны и рационального использования (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 2002;  
* Из истории географических исследований на Памире // Известия АН РТ, №3, 2010; Природно-географические особенности Памира // Вестник Таджикского национального университета, №6 (62), 2010. 
*  
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*  

Гурӯҳ:Ҷуғрофияшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Аҳмад Сӯфиев

Сӯфиев Аҳмад (тав. 25. 10. 1948, деҳаи Зидеҳи ноҳияи Варзоб – ваф. 2. 09. 2004), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1989), дотсент (1994). 
## Зиндагинома
Солҳои 1966–1970 дар факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1970–1972 муаллими мактаби миёнаи зодгоҳаш, 1972–1994 ассистент ва муаллими калон, 1994–2004 дотсент ва мудири кафедраи геометрияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Оид ба методикаи истифодабарии векторҳо дар ҳалли масъалаҳои амалии дарсҳои математикаи мактаби миёнаи нопурра кори илмӣ анҷом додааст. Дар тадқиқоти худ мавқеи масъалаҳои амалиро бо маводи векторӣ дар курси геометрияи   синфҳои 8-9 муайян ва онҳоро чун воситаи методии робитаи байнифаннии геометрия ва физика муқаррар намудааст. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмию методӣ ва дастурҳои таълимию методӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии «Аълочии морифи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
## Осор
* Нишондодҳои методӣ барои ҳалли масъалаҳои геометрӣ бо ёрии мафҳуми зарби векторҳо (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1988; 
* Созишҳои геометрӣ. (Нишондоди методӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д, 1991; 
* «Ибтидо»-и Евклид ва геометрияи Лобачевский (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1992; 
* Хатҳои тартиби дуюм (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1993; 
* Геометрияи проективӣ (бо ҳаммуаллифӣ),Д., 1995; 
* Практикуми ҳалли масъалаҳои планиметрӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1997;  
* Геометрияи  бисёрченака  (бо  ҳаммуаллифӣ), Д., 2003;  
* Татбиқи  векторҳо  дар  ҳалли масъалаҳои физикӣ // Мактаби советӣ, 1988, № 12.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Тоҷимат Суярқулов

**Тоҷимат Суярқулов** (тав. 1. 05. 1926, ноҳияи Куйбышеви вилояти Фарғона — ваф. маълум нест), муаллими варзиш, номзади илмҳои педагогӣ (1966).

## Зиндагинома
Соли 1950 Техникуми тарбияи ҷисмонии ш. Душанбе ва соли 1954 Донишкадаи тарбияи ҷисмонии ш. Ленинград ба номи Лесгафтро хатм кардааст. Соли 1954—1956 муаллими Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1956—1964 муаллими Донишкадаи политехники ш. Душанбе, 1966—1971 мудири кафедраи методикаи тарбияи ҷисмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Соли 1971 ба Донишкадаи давлатии тарбияи ҷисмонӣ гузаронида шудааст. Муаллифи зиёда аз 10 корҳои илмӣ-методӣ, аз он ҷумла «Инкишофи тарбияи ҷисмонӣ дар ҶШС Тоҷикистон дар солҳои 1917—1965» мебошад. Таълифотҳои ӯ ба масъалаҳои рушди тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш дар мактабҳои Тоҷикистон бахшида шудаанд. Бо ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1958) мукофотонида шудааст.

## Осор
* Бозии миллии «Чавгонбозӣ», Д., 1957; Варзиши тоҷик, Д., 1963.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Сайдалӣ Султонов

**Сайдалӣ Султонов** (тав. 5.06.1942, деҳаи Эловар, ноҳияи Ваҳдат) — и тоҷик, номзади илмҳои биологӣ (1975), дотсент (1984).

## Зиндагинома
Солҳои 1960—1963 дар Раёсати сохтмони Ёвонтрести Тоҷикгидрострой ба сифати коргар фаъолият намудааст. Солҳои 1963—1968 дар шуъбаи биология ва химияи факултети география ва табиатшиносии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст. Баъди хатми аспирантура соли 1972 ба сифати муаллим, муаллими калон ва дотсенти кафедраи ботаникаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко фаъолият намудааст. Солҳои 1983—2005 мудири кафедраи ботаникаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Ҳамчунин солҳои 1991—1994 вакили мардумӣ аз ҳавзаи интихоботии № 28 деҳшӯрои Чӯянгарони ноҳияи Кофарниҳон (ҳоло Ваҳдат) интихоб шудааст. Доир ба флора ва набототи Тоҷикистон, масъалаҳои ҳифз ва истифодаи оқилонаи сарватҳои табии набототи ҷумҳурӣ тадқиқоти илмӣ бурдааст. Оид ба ин масъала зиёда аз 50 кори илмӣ-тадқиқотиро ба табъ расонидааст. Муаллифи 6 китоби дарсӣ, аз ҷумла «Ботаника барои синфҳои 5-6» (2001), «Ботаника барои синфи 5» (2005), «Ботаника барои синфи 6» (2005), «Биологияи умумӣ барои синфи 11» (2006), «Машғулиятҳои лабораторӣ аз фанни ботаника барои донишҷӯёни бахши аввали факултетҳои биологӣ» (2000), «Ботаника — дастури таълимӣ-методӣ доир ба машғулиятҳои лабораторӣ аз анатомия ва морфологияи рустаниҳо» (2009) ва 7 барномаи таълимӣ аз фанҳои биологӣ мебошад. Яке аз мураттибони Стандарти давлатии маълумот аз фанни биология барои мактабҳои таҳсилоти умумӣ аст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1989), ифтихорномаҳои КМ комсомоли Тоҷикистон ва ифтихорномаи Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон (1988) сарфароз карда шудааст.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Абдулҳай Сулаймонов

**Абдулҳай Сангинович Сулаймонов** (тав. 25.10.1918, ш. Хуҷанд - ваф. 18.04.1987, ш. Душанбе), кимиёшиноси тоҷик, номзади илмҳои химия (1952), муаллими хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон, иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ. 
## Зиндагинома
Соли 1942 факултети химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод ба номи С.М. Кировро хатм кардааст. Соли 1942 ҳамчун муаллими мактаби миёнаи Рудник Кансай, 1942–1943 ассистенти кафедраи физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод кор кардааст. Солҳои 1943–1944 дар сафҳои Артиши  Шӯравӣ  хидмат  карда, дар  Ҷанги  Бузурги  Ватанӣ  иштирок намудааст. Соли 1944 бо сабаби ярадор шуданаш аз ҷанг баргаштааст. Солҳои 1944–1948 муаллими кафедраи химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод, 1948–1952 аспиранти Институти химияи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1952–1956 мудири кафедраи химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод, 1956–1962 мудири кафедраи химия, 1962–1972 ректори Донишкадаи полтехникии Тоҷикистон, 1972–1986 дотсенти кафедраи химияи умумии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко  буд. Дар муддати 14 соли фаъолияти омӯзгориаш ҳамчун муаллими таҷрибадор ва олими шинохта дар донишкадаи омӯзгории пойтах дар тайёр кардани ҳазорҳо нафар мутахассисон барои мактабҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон саҳми калон гузоштааст. Муаллифи зиёда аз 10 китобу дастурҳои таълимӣ аст. Оид ба хосиятҳои химиявии пайвастагиҳои комплексӣ корҳои илмӣ анҷом додааст. 
## Мукофотҳо
* Бо орденҳои «Байрақи Сурхи меҳнат», 
* «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи якум, 
* «Нишони фахрӣ», 
* якчанд медалҳо ва ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Кимиёшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Расулҷон Солиҳҷонов

**Расулҷон Солиҳҷонов** (тав. 1955, водии Фарғонаи ҶШС Ӯзбекистон), файласуф, номзади илмҳои фалсафа (1990). 
## Зиндагинома
Соли 1982 Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои 1983–1986 ҳамчун мудири кабинети кафедраи фалсафа, котиби Комитети комсомолии донишкада, раиси Кумитаи иттифоқҳои касабаи донишҷӯён дар Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко фаъолият намудааст. Солҳои 1985–1990 дар  аспирантураи  донишкадаи  омӯзгорӣ  таҳсил  кардааст. Муаллифи якчанд асарҳо ва мақолаҳои илмӣ мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои диалектикаи зиддиятҳои иҷтимоӣ ва арзишҳои фалсафа мавриди таҳлил қарор гирифтаанд. Бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1990) қадр гардидааст.
## Осор
* Диалектикаи зиддиятҳои иҷтимоӣ: хусусиятҳои инкишоф, Д., 1989; 
* Диалектика ва алтернативаҳои он, Д., 1993; 
* Фалсафа (Китоби дарсӣ, бо ҳаммуалифӣ), Д., 1997.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
 
 

Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Наҷмуддин Сангинов

**Наҷмуддин Сангинов** (тав. 1.05.1928, шаҳри Конибодом – ваф. 31.01.1990, шаҳри Душанбе), муаррих, номзади илмҳои таърих (1965), дотсент (1969). 
## Зиндагинома
Солҳои 1945–1949 дар факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Сталинобод ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1949–1953 аспиранти кафедраи таърихи ИҶШС, 1953–1958 муаллими калон ва декани шуъбаи ғоибона, 1958–1964 декани факултети таърих, 1964–1968 мудири кафедраи таърихи ИҶШС, 1968–1974 декани факултети таъриху филология, 1974–1986 мудири кафедраи таърихи умумӣ, 1986–1990 дотсенти кафедраи номбурдаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Муаллифи 4 асар ва зиёда аз 60 мақолаҳои илмӣ буда, дар онҳо масъалаҳои муборизаи ҳизби коммунистӣ дар ташаккул ва таъсисёбии синфи коргар баррасӣ шудааст. Бо ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадр карда шудааст.
## Осор
Состояние экономики и зарождение пролетариата в дореволюционном Таджикистане, Д., 1960; Формирование и развитие рабочего класса в Таджикской ССР, Д., 1963; Коммунистическая партия в борьбе за формирование и развитие рабочего класса в Таджикистане, Д., 1967; История рабочего класса Таджикистана, Д., 1973.
 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* 
 

Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Наим Сангинов

**Наим Сангинов** (тав. 15.11.1944, ноҳияи Айнӣ), забоншинос, номзади илмҳои педагогӣ (1980), дотсент (1982). 
## Зиндагинома
Соли 1966 факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод ба номи С.М. Кировро хатм кардааст. Солҳои 1967–1968 муаллими кафедраи забони англисии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1970–1971 афсари Артиши Шӯравӣ, аз соли 1971 муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Якчанд сол дар вазифаи мудири кафедраи педагогика, психология ва методикаи кори тарбиявии Донишкадаи давлатии санъати ба номи М.Турсунзода адои вазифа намудааст. Якчанд солҳо ҳамчун дотсенти кафедраи педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор карда, аз соли 1995 мудири кабинети методии Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон буд ва ҳамчун муаллими ҳамкор дар донишгоҳи омӯзгорӣ кор мекард. Муаллифи як қатор асару мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад.

 
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*  

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ип Ман

**Ип Ман** (, Йип Ман, Ип Мэн; 1 октябри 1893, Фушон, музофоти Гуондунг, Хитой — 2 декабри 1972, Ҳонконг) — устоди ҳунарҳои размии хитойӣ; намояндаи сабки «кунгфу винг чун».

## Зиндагинома
Дар ҳафтсолагӣ омӯзиши худро зери назари устоди сабки винг чун – Чан Ва Шун оғоз намуда, то замони марги устозаш (1905) идома дод. Сипас дар назди Он Ҷи Чонг Су, яке аз шогирдони аршади Чан омӯзиш дид. Соли 1908 барои идомаи таҳсил ба Ҳонконг рафт. Дар ҳамон ҷо ӯ бо устоди ҳунарҳои размӣ – Ли Юнг Бик мулоқот кард ва назди ӯ муддате ба тамрин пардохт. Ли Юнг сабаби пешрафти ӯ дар ҳунари размии винг чун (ҳам дар заминаи назария ва ҳам фунун) гашт. Дар 24-солагӣ ба Фушон баргашта, ба унвони маъмури иҷрои қонун (афсари пулис) иҷрои вазифа кард ва ҳамзамон дар вақтҳои озодаш сабки винг чунро ба чанд нафар аз дӯстону наздиконаш омӯзиш дод. Баъди пирӯзии Инқилоби коммунистии Чин, Фушонро ба қасди Ҳонконг тарк кард, зеро ӯ як афсари Куминтонг (ҳизби миллии мардумӣ), рақиби коммунистҳо дар ҷанги дохилӣ буд. И. М. дар Ҳонконг ба мушкилоти шадиди молӣ дучор шуд ва маҷбур шуд, ки барои дарёфти маош маҳоратҳои размияшро истифода кунад. Ӯ нахуст дар як сохтмони Иттиҳодияи коргарони ресторан мактаби худро барои таълими доираи васеъи шогирдон боз кард ва сипас мактабҳои дигарашро кушод. Соли 1967 Ип Ман ва бархе аз шогирдонаш Иттиҳодияи варзишии винг чунро таъсис ва баъдан равиши Ип Манро ба сартосари ҷаҳон интиқол доданд. Брюс Ли яке аз шогирдони Ип Ман Ба шумор меравад. Ҳаёт ва фаъолияти Ип Ман Дар чандин филмҳои бадеиву мустанад бозтоб ёфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Martial arts of the world: an encyclopedia / edited by Thomas A. Green. California, 2001;
* Линд В. Энциклопедия боевых искусств. М., 2007.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Устодони ҳунарҳои размӣ
Персонаж

**Персонаж** () — аз ҷумлаи иштироккунандагони асари бадеист, ки мавқеи ӯ ба дараҷаи сеюму чорум буда, дар ҷараёни воқеаҳо таъсири ба назар начандон намоён дорад, вале дар гуфтугӯ ҳамаи иштироккунандагони асарро ҳам персонажҳо гуфтан мегиранд, аммо фарқ бояд кард. Персонажҳое, ки дар як воқеа ва ҳодиса иштирок менамоянд, персонажи эпизодӣ меноманд.
[thumb|250px|right|Пайкараи [Солдат Швейк|хизматчии ҳарбии Швейк дар шаҳри Санок, Польша]]

## Сарчашма
* «Луғати мухтасари истилоҳоти адабиётшиносӣ» (саҳ. 102,103)
* Аз Википедияи русӣ  Персонаж
Гурӯҳ:Истилоҳоти адабӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти филм ва синамо
Гурӯҳ:Персонажҳо
Эпизод

**Эпизод** (юнонӣ, episodien — он чӣ воқеъ гардидааст, саҳнае аз саҳнаҳо) — воқеае, ки дар сужети асари эпикӣ бо чанд воқеа алоқаманд мебошаду баъд аҳамияти мустақилона касб карда бошад.
Қисмати таркибии асари бадеӣ, ки дар маҷмӯи он мазмуни сужет шакл мегирад. Як лаҳзаи хурди филм ва ё нақл.

## Намуна аз адабиёт
Масалан, эпизоди (саҳнаи) дастгир шудани Восеъ аз тарафи дастаи ҷосусони беки Балҷувон аз романи «Восеъ» — и Сотим Улуғзода ва ё худ дар филми ҳаштқисмаи "Звёздные войны" ҳар як қисми алоҳидаро **эпизод** меноманд.

## Сарчашма
* «Луғати мухтасари истилоҳоти адабиётшиносӣ» (саҳ. 169)

* Википедияи русӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти адабӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти филм ва синамо
Англезит

**Англези́т** () **зоки сурб** — минерал, формулаи химиявиаш  PbSO4; миқдори PbO – 73,6 %.

Системаи кристаллбандиаш ромбӣ, кристаллҳояш ба шакли дипирамида, ҷадвал ва қаламча. Бештар ба намуди массаҳои зичи дона-дона ё хока вомехӯрад. Рангаш сафед, тобишҳояш хокистарӣ, зард, сабз, кабуд ва ғ. Сахтиаш 2,5 – 3; зичиаш 6100 – 6400 кг/м3; алмосҷило. Дар қисми болоии конҳои сурб дар натиҷаи оксидшавии галенит (PbS) пайдо мешавад. Дар конҳои полиметаллии Қаромазори Тоҷикистон бис- ёр вомехӯрад. Аз анзелит сурб ҳосил мекунанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Минералҳои сурб
Ангстрем

**А́нгстрем** (ишора: **[[Å]]**) — воҳиди ченкунии дарозӣ, ки ба ҳиссаи даҳмиллиардяки метр баробар аст (1Å= 10–10 м).

Ангстрем асосан дар оптика, физикаи атом ва молекулавӣ, астрономия истифода мешуд. Ба шарафи физик ва астрономи швед Андерс Ангстрем номгузорӣ шудааст (1868). Сабаби дар илми физика дер боқӣ мондани истилоҳ он аст, ки андозаи тақрибии атоми гидроген ва рӯяи панҷараи атом ба ангстрем баробаранд. Ҳозир ба ҷойи ангстрем бештар нанометр (нм) истифода мешавад, ки ба 10 Å баробар аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Воҳидҳои ченаки дарозӣ дар физика
Ангубин (тарона)

**Ангубин** — номи тарона ва оҳанги қадимӣ, ки Борбад ба муносибати иди Наврӯз тасниф намудааст.

Ангубин ба қисми дуюми силсилаи «Хусравониёт» мансуб аст. Дар осори хаттӣ (ашъори классикони адабиёти тоҷик-форс, фарҳангҳо) ва дар мусиқии садаҳои 11 — 12 хеле маъмул будааст. Дар мусиқии халқӣ ва классикии кунунии тоҷик амал надорад. 

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мусиқии эронӣ
Ангора

**Ангора**, **эскиз** (), **пештарҳ** — қайдҳои хомакии қаблии рӯи ин ё он чиз, ки мақсади асари бадеӣ, тарҳ ё нақшаи иншоот, механизм ва қисмҳои адоҳидаи онро муайян мекунад. Ангораро ҳангоми таъмир барои ба ҷои ҷузъи фарсуда сохтани ҷузъи нав истифода мебаранд. Дар истеҳсолот ҷузъи техникӣ бевосита аз рӯи ангора бо риоя намудани талаботи стандарт сохта мешавад. Ангора барои банду басти композитсионӣ ва таносуби рангҳои асари бадеӣ мусоидат менамояд. Ангора сиёҳқаламӣ, суратгирӣ ва ҳаёкалтарошӣ мешавад. Ангора дар эҷодиёти рассомони номӣ мавқеи муҳим дошта, услуби эҷодиёти онҳоро муайян мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳунари коғазӣ
Ангор

**Ангор**, **ангорзамин** — киштзоре, ки баъди ғундошта гирифтани ҳосил дар он ҷо чорворо мечаронанд. Дар ҳудуди ҷумҳурӣ ангорзаминҳо асосан дар доманакӯҳҳо ҷой гирифтаанд. Ангорро баъди чарондани чорво шудгор карда, то кишт дам медиҳанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Чорводорӣ
Ангудон

**Ангудон**, **анҷудон**, **анғӯза**, **гандабӯ**, **каврак** (номи илмӣ: *Ferula assa-foetida*) — гиёҳест худрӯи бадбӯй (махсусан беху мевааш).

## Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
Бехаш турбмонанд, ғафс. Пояи рост (то 120 см қад мекашад), ғафс (қутраш 5 – 8 см) ва камшох дорад. Баргаш нарм (рӯяш бепашмак, пушташ серпашмак), зуд пажмурда мешавад; барги пояаш нисбат ба баргҳои қисми болотари поя калон (дарозиаш то 40 см), думчадор. Гулаш 5-баргаи зардча (моҳҳои март – апр. мешукуфад). Асосан дар минтақаи шибоғ, боялиҷу ушнонзори биёбон, алафзори дашт, саксавулзор, регзор, доманакӯҳи зардхок ва гилхоку регхоки воҳаи дарёи Сир ва Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 350 – 900 м аз с. б.) нумӯ меёбад. Ангудон дар шароити тибиӣ аз тухмаш мерӯяд; соли 8 – 9-ум як маротиба гул карда, мева мебандад (апр. – май), сипас тамоман нобуд мешавад (рустании монокарпӣ).

## Хосияти шифоӣ
Самғ ва шираи хушки беху пояи ангудон аз қадим бо номи «хилтит» дар тибби Шарқ машҳур аст. Онро дар байни бисёр кишварҳои Шарқу Ғарб харидуфурӯш мекарданд. Дисқуридус (Диоскорид; ангудон 1 м.) хабар додааст, ки решаву пояи ангудонро бурида, шираашро ҷамъ меоваранд, беҳтарини он бояд соф, сафедтоб бошад ва зуд ҳал шавад. Абуалӣ Сино самғи ангудонро (бо омехтаи дигар доруҳо) барои муолиҷаи дарди мафосил, фалаҷ, ярақон, захми рӯда ва касалиҳои пӯст (шукуфа, думмал ва ғайра) истифода мебурд.

Табибони халқӣ бо самғи ангудон саръ, савдоӣ, зиқи нафас, сил, рагкашӣ, хала, миёндард, ҷароҳати бадан, касалиҳои пӯст (мас., пес) ва ғ-ро табобат мекарданд; барги навсабзашро бо ҷурғот омехта, ба шахсони гирифтори «оташак» ва саратон медоданд. Бехашро дар оташ пухта, ба омос мебанданд, самғаш киҷҷаро меронад.

## Корбурд
Пояи сероби навраси ангудонро (монанди ров, рошак, касруф) қазоқҳо мехӯранд, обаш ташнагиро мешиканад. Форсҳо ва ҳиндуҳо самғашро чун хӯриш ба таом меандозанд. Дар замонҳои пеш аз нахи бехи ангудон арғамчин мебофтанд.

Чорво ангудони тару тозаро намехӯрад. Баргашро реза карда мехушконанд ё силос мехобонанд. Баргу меваи онро барои зимистонгузаронии чорво захира мекунанд. Аз ҳар бехаш 0,5 – 1 кг мева меғундоранд, ки хеле серғизо (серсафедаву серравған) аст. Самғи ангудон шири говро меафзояд.

## Таркиби кимиёӣ
Шираи бехи ангудон 9 – 65% зифт, 12 – 48% самғ, 5,8 – 20% равғани эфир, кумаринҳо ва ғ. дорад. Равғани эфираш аз пайвастҳои сулфидҳои органикӣ (то 65%) иборат аст; аз он бӯи сир меояд. Дар решаи ангудон то 67% оҳар, то 9% зифт (0,4%-аш равғани эфир) ҳаст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.

## Сарчашма
*
Ангури сиёҳи хонатарош

**Ангури сиёҳи хонатарош**, **ангури сиёҳи муъминободӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллӣ. Баргаш миёнаҳаҷми 3—5-парра, гулаш дуҷинса.

Вобаста ба шароити парвариш хӯшаҳояш ҳаҷман гуногун (дарозиаш 18—23 см, бараш 15—16 см, вазнаш 270—340 г) мешаванд. Ҳар хӯша 95—120 ғужб дорад; ғужбаш калон (17Х16 мм), лӯнда, сиёҳи ҷигаритоб (1—3-то тухм дорад). Ғужмаш хамираки сершира, нордони гуворо; ҳангоми пурра пухтан дар таркибаш 22—23 % қанд ва 3,8—4,6 г/л туршӣ мавҷуд аст. Токаш зудсабз, дар заминҳои обӣ ва лалмӣ хуб месабзад. To ox. тирамоҳ 80—85 фоизи навдаҳояш мерасад (44—48 фоизашон самароваранд). Ниҳолаш баъди 3 соли шинондан ба ҳосил медарояд. Дар шароити ноҳияи Муъминобод ангури сиёҳи хонатарош охири май гул карда, ох. авг. мепазад. Аз 1 га токзор 120—135 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилашро тар мехӯранд, мавиз мекунанд, аз он мураббо мепазанд, дар майкашӣ истифода мебаранд. Барои зимистон нигоҳ доштан мумкин. Аз ҳаҷми тараш 26 % мавизи сиёҳи калондона ҳосил мешавад. Ангури сиёҳи хонатарош навъи хоси ноҳияи Муъминобод буда, бештар дар деҳаҳои он парвариш меёбад. Токаш ба сармо, камобӣ ва касалиҳои занбӯруғӣ тобовар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Раҷабов Қ., Маълумотномаи токпарвар, Д., 1986;
* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда, т. 1, М., 1961.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Ангурҳои бедона

**Ангурҳои бедона** — навъҳои махсуси ангур, ки ғужбашон тухм надорад.

## Навъҳо
Тақрибан 50 навъи ангурҳои бедона маълум аст, ки маъмултарини онҳо Кишмиш (ба гурӯҳи экологӣ-географии шарқӣ мансуб аст) ва Коринкаҳо (ба гурӯҳи экологӣ-географии Баҳри Сиёҳ тааллуқ доранд) мебошанд. Ангурҳои бедона ғужби майда (ғужби баъзе навъҳои дурага калон аст) ва таъми хуш дошта, хеле ширинанд. Ангурии бедонаро тар мехӯранд, аз онҳо мавиз, май, афшура тайёр мекунанд.

### Навъҳои ангур
Дар Тоҷикистон Кишмиши сафед, Кишмиши сиёҳ, Кишмиши сурх, Кишмиши сурхи туркманӣ, Кишмиши хушрӯ, Кишмиши ВИР ва дигар навъҳои ангурҳои бедона парвариш карда мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Ангушт (ченак)

**Ангушт** — ченаки қадимии форсу тоҷикии дарозӣ, ки ба вусъати банди (буғуми) ангушти хамида баробар аст. Мувофиқи дастхатҳои асримиёнагӣ ангушт баробари 6 донаи ҷави пайиҳам гузошташуда ё 36 қили аспи корӣ мебошад. Ангушт ҳамчун ченаки мустақил ва бунёдии дигар ченакҳои дарозӣ (1/24 газ) истифода мегардид. Дар мамолики исломии асримиёнагӣ ду намуди ангушт маъмул буд: ангушти гази шаръӣ — 2,078 см (1/24 ҳиссаи аз-зираъ аш-шаръийа) ва ангушти гази «сиёҳ» — 2,252 см (1/24 ҳиссаи аз-зираъ ас-саъудӣ). Дар Осиёи Миёнаи садаи XIX — аввали 20 баробари 2,18—2,28 см буда, дар Бухорои Шарқӣ лик ё чилик, дар Помири Ғарбӣ ангихт номида мешуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ченакҳои дарозӣ
Мавлоно Муҳаммади Бадахшӣ

**Мавлоно Муҳаммади Бадахшӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — и форс-тоҷик (асри 15). Дар Бадахшон савод бароварда, пас таҳсилашро дар Ҳирот давом додааст. Дар Ҳирот бо Навоӣ ва Ҷомӣ шинос шуда, аз суҳбати онҳо файзёб гардидааст. Мавлоно Муҳаммади Бадахшӣ дар фанни муаммо ва гуфтани таърих моҳир будааст. Ин рубоӣ аз ӯст:
 
::::: Эй наргиси ту зи айни мастӣ дар хоб
::::: В-эй абруи ту қиблаи ҷонро меҳроб.
::::: Дар ҷом ту рӯи хеш бинӣ, гӯӣ
::::: Оинаи барги гул шуда бодаи ноб.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳабибов А. Ганҷи Бадахшон. Д., 1972.
Мулло Камоли Бадахшӣ

**Мулло Камоли Бадахшӣ** (; ? — қарни XV) — и форс-тоҷики доираи адабии Самарқанд.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тибқи маълумоти Навоӣ дар «Маҷолису-н-нафоис» ва Давлатшоҳи Самарқандӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» дар суханварӣ мартабаи олӣ дошта, аз саромадони шуарои он рӯзгор ба шумор мерафт. Шоири соҳибдевон. Дар миёни анвои ашъори девонаш, ки то ҳол дастрас нагардидааст, махсусан қасидаҳояш некӯ будаанд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзу ҷунгҳо ба назар мерасанд. Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳабибов А. Ганҷи Бадахшон. Д., 1972;
* Давлатшоҳи Самарқандӣ. Тазкират-уш-шуаро. Д., 1999.
Баҳодур Ягона

**Баҳодури Ягона** (, мутахаллис ба **Ягона**; 1922, Қазвин, Эрон — 1984, Теҳрон, Эрон) — шоир, таронасаро ва ҳуқуқдони эронӣ аст.
 
Ӯ аз чеҳраҳои мусиқии Эрон аст, ки бо халқи таронаҳое бебадал саҳм басазое дар шукуфоии мусиқии суннатии эронӣ дорад. Таснифҳои хотираангез ва зебои «Расвои замона» ва «Рози дил» аз ҷумла шоҳкорҳои таронасароии ӯст, ки хонандагони бисёре токунун аз он илҳом гирифтаанд.

## Зиндагинома
Баҳодури Ягона пас аз поён расондани таҳсилоти миёна дар вазорати кишвар истихдом шуд ва бо идомаи таҳсил аз Донишкадаи ҳуқуқ фориғуттаҳсил гардид. Вай пас аз чанде ба адабиёт алоқаманд шуд ва то мадраки дуктур пеш рафт.
 
Ягона дар устондории устони Форс солиёне машғул ба хидмат шуд то ин, ки дар соли 1343 аз Шероз ба Теҳрон раҳсипор шуд ва бо таронасароӣ ба ҳамкории Шӯрои мусиқии родию ва барномаи родиюии «Гулҳо» пардохт, ин фаъолият то поёни давраи паҳлавӣ дар соли 1357 идома ёфт.
 
Филми «Духтари фолгир» ба коргардони Сирус Ҷарроҳзода ва бо бозиии Сирус Шондирмунӣ, бо филмноманависии Баҳодури Ягона буд, ки дар соли 1351 нотамом монд ва ҳаргиз пахш нашуд.
 
Ӯ муқаддимае низ бар девони Алӣ Уштурӣ мутахаллис ба «Фарҳод» нигоштааст.
 
Устод Баҳодури Ягона соли 1984 дар 62 солагӣ дар Теҳрон дида аз ҷаҳон фурӯ баст.

## Осор
Аксар таронаҳои Баҳодури Ягона машҳур ва хосс ҳастанд ва ҷузви осори мондагор ва бартари мусиқии килоссики Эрон ба шумор меоянд, ки тавассути хонандагони саршиноси он даврон бо оҳангсозии Ҳумоюни Хуррам, Анушервон Рӯҳонӣ, Атоуллоҳи Хуррам, Асадуллоҳи Малик, Ҷавод Лашкарӣ, Аҳмад Зоҳир ва дигарон иҷро шуданд.

### Расвои замона
Таснифи «Расвои замона» яке аз маъруфтарин таронаҳои вай мебошад, ки Илоҳа бо иҷрои он ба родию роҳ ёфт ва боиси машҳур шудани ин хонанда ва таронасароии он гардид. Ин тарона токунун тавассути хонандагони дигар чун Марзия, Ҳоида, Маҳастӣ, Шакило, Ҷаҳон, Муҳаммадризо Шаҷариён, Бобаки Родманиш ва дигарон бозхонӣ шудааст. Дар соли 1392 Алиризо Қурбонӣ дар олбуме бо номи «Расвои замона» иҷрое ба ёдмондании дигар аз ин таснифи зебо мунташир кард.

### Рози дил
Матни таснифи «Рози дил», ки дар дастгоҳи Ҳумоюн, бо мояи овоз ё биёти Исфаҳон ва оҳангсозии Ҳумоюни Хуррам навохта шуд ва аввалин бор тавассути Илоҳа иҷро гардид ва сипас бо садои Ҳоида ва ҳамчунин Алиризо Қурбонӣ бозхонӣ шудааст:
 
«Эрони ман», «Ҷаҳони гузарон», «Лолаву гул», «Мавҷи оташ», «Ҷудоӣ», «Сароб», ва ғайра аз дигар осори мондагори Баҳодури Ягона ҳастанд, ки тавассути Илоҳа, Маҳастӣ, Шаҳлои Саршор, Парвин, Насрин, Эраҷ ва дигарон иҷро шудаанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* آپارات — رسوای زمانه منم — اثر زنده یاد استاد همایون خرم 
*  بیتوته — سرم دادی و سامانم ندادی (بهادر یگانه) 

Гурӯҳ:Шоирони Эрон
Ангури сиёҳи калондона

**Ангури сиёҳи калондона**, **Сиёҳи қазноқӣ**, **Сиёҳи раштӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллӣ. Селексияи халқист. Баргаш сабзи баланд, миёнаҳаҷм (дарозиаш 14 – 15 см), гирда, 3 – 5-парра, чоки парраҳояш ҷуқур. Ох. май гул карда, авв. сент. мепазад. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (дарозиаш 17 – 22 см, бараш 13 – 14 см, вазни миёнааш 370 – 400 г), шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш калон (дарозиаш 18 – 20 мм, бараш 14 – 16 мм), лӯнда (вазни 100-тоаш 220 – 235 г), сиёҳи бунафштоб, 2 – 3 дона тухми хурд дорад. Мумпарда ва ғужмаш ғафс. Гӯшташ хамираки сероб, сершираву хуштаъм, мазаи шоҳтутро мемонад. Баъди пурра пухтан, то 21% қанд ва 6,2 – 6,9 г/л туршӣ дорад. Даври нашваш 142 – 146 рӯз. А. навъи хеле зудсабз ва серҳосил аст. Тақр. 38 – 46 фоизи навдаҳояш самаровар; ҳангоми 5 – 7 буғум монда буридан ҳосили зиёд медиҳад. Ниҳолаш баъди 3 – 4 соли шинондан самар меорад. Аз 1 га токзораш 125 – 200 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилашро тар мехӯранд, мавиз мекунанд, дар майкашию истеҳсоли шампон истифода мебаранд. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва нигоҳ доштан (то февр. – март) мувофиқ аст. Токи он дар заминҳои лалмӣ низ хуб сабзида ҳосили хуб медиҳад. Асосан дар ҳаётаи сокинони ноҳияи Рашт ва деҳаҳои атрофи он вомехӯрад. Токаш ба сармо, камобӣ ва касалиҳои занбӯруғӣ (ҷел ва қарасон) тобовар аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ампелография СССР, Малораспространённые сорта винограда, т. 1, М., 1961;
* Ампелография СССР, справочный том, М., 1970;
* Рубан Н. Г., Сорта винограда Средней Азии, Ташкент, 1972.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Нуруддин Ҷаъфари Бадахшӣ

**Нуруддин Ҷаъфари Бадахшӣ** (; 1339, деҳаи Рустоқбозори Бадахшон — 1395, тахминан Хатлон) — ориф, сӯфӣ,  ва донишманди форс-тоҷик, шогирди барҷастаи Мирсайид Алии Ҳамадонӣ.

## Зиндагинома
Аз даврони кӯдакӣ ва овони ҷавонии ӯ маълумоте дастрас нест. Дар айёми ҷавонӣ Бадахшӣ бо ташвиқи яке аз дӯстонаш Ахӣ Алӣ Ҳақҷӯй ба дидори Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ ба деҳаи Алишоҳиён рафт ва минбаъд шефтаи ӯ шуд. Аммо Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ шояд омода будани ӯро барои байъат ҳанӯз напазируфта буд, ки қабул кардани ӯро ба таъвиқ андохт ва саранҷом дар Иди Фитр Бадахшӣ-ро ба шогирдӣ пазируфт. Аз он давр то вафот Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ, Нуруддин Ҷаъфар мулозими ӯ буд ва таҳти таълиму тарбияти ӯ қарор гирифт. Тадриҷан Бадахшӣ назди Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ эътибор пайдо карда, яке аз шогирдони хосси ӯ гашт, то ҳадде, ки шайх дар ҳузури худ ба ӯ иҷозаи байъат дод ва мардумро ба байъат бо ӯ ташвиқ менамуд. Ҳамчунин ҳангоми ба сафар рафтанаш вазифаи тадрис ва иршоди муридонро ба уҳдаи Бадахшӣ мегузошт. Ҳатто, вақте ки сафари ҳаҷ дошт, Бадахшӣ-ро дар деҳаи Алишоҳиён ба маснади худ нишонд ва ба ӯ қабули тавбаи талабагон ва таълими зикрро ба муридон иҷоза дод ва пӯстину офтобаи таҳоратии худро ба ӯ бахшид. Бадахшӣ ҳангоми фавти Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ дар хонақоҳи Фатҳободи деҳаи Рустоқбозор истиқомат дошт ва бо шунидани ин хабар ба Хатлон омада, дар хонақоҳи бузурги он шаҳр сокин шуда, ба ёдбуди устоди равоншодаш ба таълифи китоби «Хулосату-л-маноқиб» шурӯъ намуд. Бадахшӣ аз худ мероси ғании ирфонӣ боқӣ гузоштааст, ки «Хулосату-л-маноқиб», «Истилоҳоти суфия» ва "Шарҳи «Авроди фатҳия» аз ҷумлаи онҳоянд. Муҳимтарин асари Бадахшӣ «Хулосату-л-маноқиб» буда, дар маноқиби Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ таълиф шудааст. Ин китоб куҳантарин ва пурарзиштарин манбаи маълумот дар бораи Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ ба ҳисоб меравад, зеро муаллиф муддати тӯлоние мулозими шайх буд ва ҳикоятҳову қавлҳои ӯро аз забонаш шунида, рӯйи сафҳа овардааст. Дар «Истилоҳоти суфия» муаллиф муҳимтарин мафҳумоти ирфонӣ ва истилоҳоти тасаввуфиро шарҳ додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* ابن کربلای. حافظ حسین. روضات الجینان. تهران، ۱۳۴۹؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج.۲. تهران ۲۰۰۳
Бадахшон (нашрия)

«**Бадахшóн**» — нашрияи мақомоти ҳокимияти давлатии ВМКБ. Аз 2 сентябри 1931 нашр мешавад. То соли 1955 «Бадахшони сурх», солҳои 1955—1990 «Бадахшони Советӣ» ном дошт ва ҳафтае се маротиба ба забонҳои тоҷикию русӣ ба табъ мерасид. Аз соли 1991 «Бадахшон» ном гирифт ва ҳафтае як маротиба ба забони тоҷикӣ (баъзе матолиб ба забони русӣ) чоп мешавад. Аз ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва адабии ВМКБ хабар, очерку мақола, лавҳа нашр менамояд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Муҳаммад Масҷидии Бадахшонӣ

**Бадахшонӣ** بدخشانی Муҳаммад Масҷидӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — и тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX – ибтидои садаи XX). Мувофиқи маълумоти тазкираи «Баҳори Бадахшон» Б. аз зодгоҳаш барои таҳсил ба Бухоро омад ва аз улуми мутадовила дониш андӯхта, чун шоиру донишманд шуҳратёр гардид. Дар замони амир Олимхон ба мартабаи охундӣ расида буд. Ба дарбор низ қаробат доштааст. Аз ашъораш, ки дар замони зиндагиаш дар байни мардуми Бухоро интишор ёфта, машҳур буданд, намунаҳо ба тавассути тазкираҳову баёзҳо расидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Саййидсӯҳроби Валии Бадахшонӣ

**Бадахшонӣ** بدخشانی Саййидсӯҳроби Валӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — нависандаи маъруф ва орифи низории давраи баъд аз Аламут.

## Зиндагинома
Дар бораи шарҳи ҳолу зиндагии Б. маълумоти кофӣ дастрас нест. Аз мушаххасот ҳамин маълум аст, ки дар ибтидои садаи XV дар минтақаи Кӯҳистони Бадахшон дар аҳди имомони муҳаммадшоҳӣ — Тоҳир ибни Разиюддин (1464) ва Разиуддини II (1509) зиндагӣ кардааст. Б. дар масири фаъолияти эҷодиаш китобҳои мазҳабии ҷолибе таълиф карда, ки «Сию шаш саҳифа», «Равзату-л-мутааллимин», «Асрор-ун-нутфа», «Рисолаи ҳудудия» аз зумраи онҳоянд. Бахусус китоби «Сию шаш саҳифа» (китобҳои диг. Б. ҳанӯз дастраси муҳаққиқин нагардидаанд), ки ба номи «Саҳифат-ун-нозирин» низ маълум аст, дар байни исмоилиёни Бадахшони Тоҷикистону Афғонистон, шим. Покистон (вил-ҳои Ҳунзо ва Читрол) хеле маъруфият дорад ва нусхаҳои хаттии он дар дасти мардум бисёранд. Дар ин китоб дар бораи офариниш, кайҳоншиносӣ, ақли кулл, нафси кулл ва диг. матлабҳои вобаста ба фалсафаи мовароуттабиа, мабдаъ ва маод, биҳишту дӯзах, таъвилот, нубувват ва имомат сухан меравад, ки барои таҳқиқи ақидаҳои низории баъди давраи Аламут маълумоти арзишманд дорад.

## Осор
* بدخشانی سیید سهراب ولی. سیوشش سحیفه، به کوشش حسین اوچاقی. تهران، ۱۳۳۹.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фарҳод Дафтарӣ. Исмоилиён: таърих ва ақоид/ Аз англисӣ тарҷ. Абдуссалом Маҳмадназар, М., 1999.

## Сарчашма
*
Саййидҷалоли Ҳусайнии Бадахшонӣ

**Бадахшонӣ** بدخشانی Саййидҷалоли Ҳусайнӣ (1941, вилояти Бадахшон, Афғонистон) — файласуф, шарқшинос.

Фаъолияташ аз муовини директори Китобхонаи марказии Донишгоҳи Фирдавсии Машҳад оғоз шуда, баъдҳо директори китобхонаи Институти таҳқиқоти исмоилӣ (аз соли 1979) буд. Соли 1989 рисолаи докториро дар бахши фалсафаи Ислом дар Донишгоҳи Оксфорд дифоъ карда, аз он вақт то ҳол корманди пешбари илмии Институти таҳқиқоти исмоилӣ мебошад. Ба Тоҷикистон бори нахуст соли 1991 омада буд. Аз ҳамин сол Б. узви Ҷамъияти байналхалқии ҳамватанони бурунмарзии «Пайванд», аз соли 1993 узви кумитаи иҷроияи он мебошад.

Б. доир ба таърихи фалсафа, таърихи дин ва ҷанбаҳои алоҳидаи фарҳанги мардуми Шарқ таҳқиқоти ҷолибу арзишманд дорад: китобҳои «Биниш ва амал», «Шарҳи ҳоли равони уламои мусулмон», тарҷумаи англисии «Сайру сулук» ва «Равзат-ут-таслим»-и Насируддини Тусӣ ва амсоли инҳо. Б. «Девони қиёмат»-и Ҳасан Салоҳи Муншӣ (аз шуарои низории давраи Аламут), тарҷумаи нави «Оғозу анҷом», «Таваллову табарро» ва «Матлубу-л-муъминин»-и Насируддини Тусиро ба нашр омода кардааст.	

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Бадеъии Самарқандӣ

**Мавлоно Юсуф Бадеъии Самарқандӣ** (; ? — 1485, Сарахс) — адиб ва суханвари тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зиндагонӣи ӯ иттилоот андаке бар ҷой мондааст. Аслан аз Андиҷон буда, дар Самарқанд касби камол кардааст. Дар замони салтанати Ҳусайни Бойқаро (ҳукмр. 1469—1506) ба Ҳирот рафта, ба ҳалқаи наздикони Навоӣ ворид гардид. Бадеъӣ дар арӯз, бадеъ ва муаммо устоди комил буд. Дар баёни қоидаҳои муаммо рисолае таълиф кардааст. Мувофиқи гуфтаи Навоӣ қабраш дар хонақоҳи Шайх Нуъмон будааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* نوایی علیشیر. مجالس النفایس. تهران، ۱۳۶۳ هـ. ش

## Сарчашма
*
Бадеҳа

**Бадеҳа** ( — сухани закитабъона) — сухан ё шеъри закитабъонаи шавқангез, ки бадоҳатан гуфта мешавад.

## Фолклор
Дар фолклор яке аз навъҳои сурудҳои халқӣ мебошад, ки аз тарафи ду нафар дар ҳузури тамошобинон иҷро карда мешавад. Иҷрокунандагон бояд зану мард бошанд, ки бо хондани суруди шӯх рақскунон лавҳае аз зиндагиро тасвир намуда, камбудҳои ҷомеаро бо ҳазлу танз интиқод мекунанд. Бадеҳа асари бадеии шавқангез, диққатҷалбкунанда ва қадимтарини халқи тоҷик буда, ба мисли анвои диг. фолклор воситаи муҳимми ифодакунандаи рӯҳ ва ҳиссиёти баланди инсонист. Бадеҳахонӣ шарту хусусиятҳои худро дорад, риояи онҳо дар саҳна боиси пуробуранг ва барҷаста ифода шудани нақш мебошад. Яке аз вижагиҳои асосии бадеҳагӯӣ дар он аст, ки матн бояд дар ягон мавзӯи мушаххас гуфта шуда, шахси дуюм бо гуфтору рафтор фикри шахси якумро тасдиқ ва ё рад менамояд. Инчунин, иҷрокунандагон вобаста ба мазмуни ҳар як бадеҳа сару либос мепӯшанд. Гӯяндаи бадеҳа бо ишораи даст, чашму абрӯ, сар, қадамгузорӣ ва ғ. мазмуни бадеҳаро бояд ифода карда тавонад. Агар ин шартҳо иҷро карда нашаванд, бадеҳа таровату назокати худро гум мекунад, ба тамошобин завқи бадеӣ бахшидан наметавонад. Ба воситаи бадеҳаҳо, аз як тараф, одобу ахлоқи ҳамида таблиғ гардад, аз тарафи диг. нуқсонҳои ашхоси алоҳидаву камбудҳои иҷтимоӣ ҳаҷв карда мешаванд.

Бадеҳаҳо дар вазнҳои ҳиҷоӣ ва арӯз гуфта шуда, аз 16 то 40 мисраъро дар бар мегиранд. Бадеҳа фарогири мавзӯъҳои иҷтимоӣ, маишӣ, ишқӣ-лирикӣ ва ҳаҷвӣ мебошад.

## Бадеҳагӯӣ

Дар бадеҳа муколамаи байни иҷрокунандагон унсури муҳимми иҷро ҳисоб меёбад:

:::::: *Зан: Куҷо будӣ, секинак?*
:::::: *Мард: Бозор будам, ширинҷон!*
:::::: *Зан: Чиҳо-чиҳо овардӣ?*
:::::: *Мард: Рӯймоли нав овардам!*

Мавзӯи қисми зиёди бадеҳаҳо изҳори ишқи поку самимии дилбохтагон, рози дилҳои пуртуғён, тасвири нозу ишваи мафтункунандаи маъшуқа, ҳазлу шӯхиҳои ширину намакин, васфи вафодорию покдоманӣ аст. Аз ҷумла, бадеҳаҳои «Секинак», «Гулпарӣ», «Бозубанд», «Дилкоко», «Дари дарвоза», «Шоҳдухтар» ва чанде дигар намунаҳои маъмулу машҳури навъи бадеҳа ба шумор мераванд. Бадеҳагӯйӣ ва бадеҳахонӣ дар байни халқҳои ҳамсоя бо номҳои гуногун вуҷуд дорад. Он дар Афғонистон бо номи «Дугона», дар Ӯзбекистон бо номи «Лапар» маъмулу машҳур аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Асрорӣ В., Амонов Р. Эҷодиёти даҳанакии халқии тоҷик. Д., 1968;
* Бадеҳаҳои халқӣ. Мураттиб Ф. Муродов. Д., 1969;
* Нурджанов Н. Таджикский народный театр. М., 1966.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сурудҳои халқӣ
Гурӯҳ:Анъанаҳои шифоҳӣ дар Тоҷикистон