open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нахлии Бухороӣ

**Нахлии Бухороӣ** (; 1581/86, Бухоро — 1645/50, Балх) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Бо тахаллуси «Киромӣ» ҳам шеър гуфтааст. Дар зодгоҳаш хату савод баровард. Чанд муддат дар Мадраса таҳсил карда, аз илмҳои расмии замон баҳраманд гардид. Аз ҷавонӣ ба шеъргӯӣ пардохтааст. Нисорӣ дар «Музаккиру-л-аҳбоб» хабар медиҳад, ки «Мавлоно Нахлӣ сурати хуб ва сурати марғуб дорад. Суханонаш дилкашу маҳбуби арбоби қулуб аст». Ӯ ғазалеро ҳамчун намунаи ашъори Нахлии Бухороӣ низ овардааст. Мутрибӣ ҳам Нахлии бухороӣро ҳамчун шоири номӣ ёд мекунад. Шуҳрати Нахлии Бухороӣ ӯро ба дарбори Имомқулихон кашид. Дар дарбор ҳам зиндагии Нахлии Бухороӣ якмаром намегузарад. Авомфиребии аҳли ҷоҳ, фисқу фуҷур, беқадрии сухан ва ғайра боиси он мегардад, ки Нахлии Бухороӣ дарборро тарк намояд.

Нахлии Бухороӣ шоири соҳибдевон буда, ғазал, қасида, рубоӣ, қитъа, маснавӣ, таркиббанд ва ғайра сурудааст. Махсусан дар ғазалсароӣ мумтоз будааст. Шикоят аз замона, тараннуми ишқи пок, панду ҳикмат ва ғайра аз мавзӯъҳои ашъори ӯ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Меҳрии Ҳиравӣ

**Меҳрии Ҳиравӣ** (), **Меҳрии Ҳиротӣ** (; ? — 1449, Ҳирот) — бонуи  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Меҳрии Ҳиротӣ нимаи аввали асри XV дар Ҳирот мезистааст. Шавҳари ӯ Хуҷа Абдулазиз табиби шахсии хокими Хуросон Шохрух будааст. Мувофиқи ахбори сарчашмаҳои таърихӣ ва адабӣ, Меҳрӣ ҳам муддате бо дарбори Шоҳрух (1405—1447) ва махсусан завҷаи Шоҳрух. Гавҳаршодбегим робитаи наздик дошт. робита пайдо мекунад. Вале билохира Шохрух уро ба зиндон мепартояд ва шоира аз зиндон халос шуда, алокаашро тамоман аз дарбор меканад ва дар ашъори худ зулму чаврро бештар мазаммат мекунад.

Аз шоира газалу байтҳои пароканда ва маснавии хурди ишқие боки мондааст. Нусхаҳои ин маснавӣ дар китобхонахо зиёданд. Меҳрӣ шоираи сохибдевон будааст, аммо девони ӯ нопайдост.

## Аа ғазалиёт
: Халли хар нукта, ки бар пири хирад мушкил буд,
: Озмудем ба як чуръаи май ҳосил буд.
: Гуфтам аз мадраса пурсам сабаби хурмати май,
: Дари хар кас ки задам, бехуду лояъкил буд.
: Душ то субхдам аз гиряву аз нолаи ман
: Лолаи сухта хун дар дилу по дар гил буд.
: Хостам сузи дили хеш бигуям бо шамъ,
: Буд уро ба забон он чи маро дар дил буд.
: Он чи аз Бобулу Ҳорут ривоят карданд,
: Сеҳри чашми ту бидидам ҳамаро шомил буд.
: Давлате буд тамошои рухат, Меҳриро,
: Ҳайфу сад ҳайф, ки он давлати мустаъҷил буд.

: Имшаб, ки буса аз лаби худ боз медиҳад,
: Ҷони дубора он бути танноз медиҳад.
: Нозам ба наргисат, ки зи майхонаи нигоҳ
: Аҳли ниёзро қадаҳи ноз медиҳад.
: Дарди фироқи ёр, висоли ту аз ду сӯ,
: Бо мурғи нолаам пари парвоз медиҳад.
: Воиз ба вақти мавъиза, гӯ…д аҷаб мадор,
: Ин хар чаро ки зӯр ба овоз медиҳад.
: Гардад забон бурида, ки дар масти ҷунун,
: Меҳрӣ, суроғи анҷумани роз медиҳад.
	

## Аз дубайтиҳо
: Маро бо ту сари ёрӣ намондаст,
: Дили меҳру вафодорӣ намондаст.
: Туро аз заъфи пирӣ қуввату зӯр
: Чунон ки пой бардорӣ намондаст.

## Аз маснавӣ
: Эй бути чобуки ширинҳаракот,
: Ҷилваи нози ту чун оби ҳаёт.
: Ваҳ чӣ ҷилва? — Рами оҳуи Хутан,
: Мавҷи май, шаҳпари товуси чаман.
: Дил зи каф додаӣ, сарват шамшод,
: Бандаи қадди ту сарви озод.
: Ваҳ чӣ қад? — Ҳиммати арбоби карам,
: Шохи гул, сарви равон, нахли Ирам.
: Уфуқоин зи сарат мӯйи сиёҳ,
: Рухи ӯ гашта намудор чу моҳ,
: Шона бар фарқи ту аз оби ҳаёт,
: Ҷадвале парда ниҳон бар зуламот.
: Фарқ чӣ? — Рехта килки тақдир,
: Ҷадвали нуқраи анбартаҳлил,
: Омада то камарат зулфи нажанд,
: Хам ба хам, ҳалқа ба ҳалқа чу каманд.
: Ваҳ чӣ ҳалқа, чӣ сари зулф, чӣ хам?
: Ҳама сарриштаи пурдарду ситам.

## Эзоҳ
Шавкати Бухороӣ

**Шавкати Бухороӣ** (; ?, Бухоро — 1695, Исфаҳон) — и форс-тоҷик, яке аз намояндагони барҷастаи сабки ҳиндӣ.

## Зиндагинома
Падараш сарроф буд. Баъди таҳсил дар Бухоро пешаи падарро давом дода, ба шоири низ ном баровард. Баъдтар ба Эрон, Ҳиндустон сафар кард. Шавкати Бухороӣ шоири соҳибдевон аст. Асосан шоири ғазалсаро буда, дар қасида ва қитъаю рубоӣ низ дасти қавӣ дошт. Дар ашъораш носозиҳои замон, макру тазвири аҳли дин, ҳасудию нотавонбинӣ, бефаҳмию ҷоҳилии ҳукуматдорон, беадолатиҳои замона мазаммат гардида, сабру қаноат, саховат, ахлоқи ҳамида, дӯстию рафоқат, беозорӣ, ишқу ошиқӣ ва хушиҳои зиндагӣ тараннум шудаанд. Намунае аз ғазалиёти ӯ:

Нусхаҳои гуногуни девонаш дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АФ ҶШС Тоҷикистон маҳфузанд.

## Осор
* Ашъори мунтахаб. Д, 1963;
* Нури аср [Аз ғазалиёт], Д., 1986.

## Сарчашма
*
Мулло Абдулмаҷиди Музтариб

**Мулло Абдулмаҷиди Музтариб** (1844, Бухоро — 1896/97, ҳамон ҷо) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро таҳсил намуда, ҳамчун шоир дар муҳити адабии ин шаҳр ба камол расидааст. Тазкиранависон Возеҳ, Муҳтарам ва Садриддин Айнӣ («На­мунаи адабиёти тоҷик») Музтарибро ҳамчун шахси фозилу донишманд ва шоири хуштабъ тавсиф намудаанд. Муҳтарам дар шоирӣ ӯро «соҳиби тарзи ҷадида номидааст. Музтариб яке аз мухлисони Аҳмади Дониш ва Шо­ҳин будааст. 

## Мероси адабӣ
Meроси адабии Музтариб асо­сан аз қасида, ғазал, мусаммат ва рубоӣ иборат аст, ки намунаҳои онҳо дар маҷмӯаю баёзҳо ва тазкираҳои асрт 19 ва 20 бисёр ба назар мерасанд. Девон надорад. Маҳорати шоирии Музтариб дар ғазалиёти ҳаҷвӣ ва мутоибот, дар шеърҳои лирикии ишқӣ, ки равону содда сурудааст, зоҳир мегардад. Музтариб дар ҳаҷвиёт аз калимаю таъбироти гуфтугӯии мардум истифода намудааст. Дар ғазалиёт ва ҳаҷвиёту мутоиботи Музтариб мазмуну оҳангҳои шикоят аз замон ва камбизоатию тангдастии худ, норозигӣ аз ҳасудону бадгӯёнаш мушоҳида мешаванд.

### Намунаи ашъор

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Фитрат Зардӯзи Самарқандӣ

**Фитрат Зардӯзи Самарқандӣ** () — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Чунон ки Малеҳо гуфтааст, Фитрат шоири ҳунарманд будааст ва бо пешаи зардузи зиндагиашро пеш мебурдааст. Барои ҳамин хам тахаллусашро мувофики пешааш Зардуз интихоб кардааст.

Фитрат соли 1657 дар Самарқанд ба дунё омадааст. Пас соли 1685 ба Бухоро омада, ба касби зардузи машгул мегардад. У дар нимаи аввали асри XVIII дар Бухоро вафот кардааст.

Аз Фитрат то имрӯз шеърҳои пароканда ва достони «Толибу Матлуб» омада расидаанд. Достони мазкур ишқи буда, дар пайравии достонҳои ишқии шоирони гузашта суруда шудааст. Як фарқи калони «Толибу Матлуб» аз достонҳои ишқии адибони гузашта, пеш аз ҳама, дар он ки кахрамонони асосии он намояндагони табакаи поёнии чамъиятанд. Дар ин достон дар бораи ишқу муҳаббати косиби ҳунарманд Толиб ба шохдухтар Матлуб сухан меравад. Махз Толиб бо хусну чамол, бо кори халол ва умуман бо ҳунари зебои худ ба Матлуб маъкул мешавад. Ишки онҳо поку беолоиш аст.

Достон дар худуди 850 байт суруда шуда, дар он ишқи нокоми Толиб ва Матлуб тасвир шудааст. Дар достон кори пурифтихори ҳунарманди ва шаъну шуҳрати ҳунармандон тараннум ва ишқу муҳаббати поки инсони васф шудааст. Ин кисса аз дилангезтарин киссаҳои ошиконаи адабиёти классикии тоҷик буда, муҳаббати поки инсони бо тамоми самимият ва назокаташ васф шудааст.

Фитрат дар ғазалсароӣ низ маҳорати хоса дорад. Ғазалҳои Фитрат мазмунан дақиқ ва нозук буда, дар онҳо шоир пайваста ба эҷоди образҳои шоирона кушидааст:

: Шухи аз чашми ту гоҳе, ки рамидан гирад
: Аз сари хар мижаат ноз чакидан гирад.

## Аз ғазалиёт

## Эзоҳ
Шӯхии Хуҷандӣ

**Шӯхии Хуҷандӣ** (қарни XVIII) — и форс-тоҷик, писари Шайдои Хуҷандӣ.

## Зиндагинома
Давраи наврасӣ ва таҳсили ибтидоиаш дар зодгоҳаш гузаштааси. Дар ҷавонӣ пас аз вафоти падар, барои такмили дониш ба Бухоро ва Хуҷанд рафтааст. Муддате дар дарбор хидмат кардааст.

Аз Шӯхии Хуҷандӣ девони ашъор боқӣ мондааст, ки дар он ғазалҳо, қасоид, рубоиёт, 2 маснавии хурд, 3 мухаммас ва қитаоти таърихӣ фароҳам омадаанд. Ғазалҳои зиёди Шӯхии Хуҷандӣ дар баёзҳо низ ба назар мерасанд.

Мавзуъҳои ғазалиёти Шӯхии Хуҷандӣ ишқу ошиқӣ, ҳасби ҳол, танқиду эътироз бар зидди замонаи номусоид, панду насиҳат, танқиди зоҳидони фиребгар ва ғайра мебошанд. Шӯхии Хуҷандӣ Дар ғазалҳояш дастгирӣ кардани мардуми ҷафодида, дустиву рафоқатро тарғиб кардааст. Аксар ғазалҳои Шӯхии Хуҷандӣ бо забони содаву равон суруда шудаанд. Шӯхии Хуҷандӣ зери таъсири Ҳофии Шерозӣ ва Бедил ғазал гуфтааст. Дар ғазалҳои ба пайравии Бедил сурудааш мавзуъҳои ирфонӣ ба назар мерасанд. Рубоиёти Шӯхии Хуҷандӣ соддаву равонанд.

Як рубоии Шӯхии Хуҷандӣ:

Шӯхии Хуҷандӣ ба забони узбакӣ низ шеър гуфтааст. Нусхаи дастнависи девонаш дар ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АМИ Тоҷикистон маҳфуз аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Муҳаммадамини Самарқандӣ

**Муҳаммадамини Самарқандӣ**, мутахаллис аб **Сарфароз** (? — қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз Самарқанд. Соли 1667 аз гуруснагии сахт гурехта, ба Бухоро рафт. Дар ин шаҳр эҷодиёти ӯ камол ёфт ва Сарафроз мақоми баланди шоирӣ пайдо кард. Дар тазкираи Малеҳои Самарқандӣ Сарафроз ҳамчун шахси зарифу маҷлисоро, хушҳофиза, шоири ҷӯяндаву тозасухан ва дар назму наср устод тавсиф шудааст. Миқдори ашъори Сарафрозро Малеҳо бештар аз 20000 гуфтааст. Девонаш пайдо нест. Намунаҳои осори Сарафроз дар тазкираи Малеҳо ва дигар баёзу ҷунгҳо дарҷ шудаанд. Сарафроз сабки ҳиндиро дар равияи соддаи он ривоҷ додааст.

Шеърҳои ӯ бисёр образҳои тоза доранд ва соддаву фаҳмо навишта шудаанд:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Мулҳами Бухороӣ

**Муллоабдуллоҳ Мулҳами Бухороӣ** (?, Бухоро — тақр. 1720) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мулҳам дар оилаи косиб дар Бухоро ба дунё омада, дар он ҷо таҳсили илм кардааст. Мулҳам бо намояндагони илму адаби Бухоро ва Самарқанд аз наздик шинос буда, бо тазкиранавис Малеҳои Самарқандӣ мулоқот кардааст. Аз сухани худи шоир («Ҷаҳонгардам, Ҳироту назми Нозим дидаам, Мулҳам») бармеояд, ки ӯ ба Ҳирот низ сафар кардааст. Мулҳам ба монанди падар ва бобои худ касби хиргоҳсозиро аз худ намуда, ба музди ночизе аз ин касб фақирона рӯз мегузаронид. Махсусан, аҳволи шоир дар айёми пиронсолиаш боз ҳам вазнинтар шудааст.

## Мероси адабӣ
Аз мероси адабии Мулҳам як девони ашъор иборат аз ғазалиёт, рубоиёт, қитъаҳои таърихӣ, муҳаммасот ва қасидаҳо, ҷамъ 2042 байт ва маснавии «Лайлӣ ва Маҷнун» (1571 байт) боқӣ мондааст. Ашъори парокандаи Мулҳам дар маҷмӯа ва баёзҳои пас аз асри 17 низ ба назар мерасанд. Дар бай­ни осори боқимондаи Мулҳам ғазал, ки танқиди замони феодалӣ, сарзаниши табақаҳои ҳукмрон, мазаммати тамаъ, тарғиби инсондӯстӣ, ростӣ барин масъалаҳои иҷтимоӣ ва тарбиявиро дарбар мегирад, мақоми асосӣ дорад. Дар девони Мулҳам фақат ду қасида мавҷуд аст, ки яке ба Муҳаммадамин ном дӯсти шоир ва дигаре ба хукмрони замон Абулфайзхон бахшида шудаанд. Дар қисмати тағаззули қасидаи дуюм, бар хилофи мавзӯъҳои маъмулии ташбиби қасида Мулҳам баъди шарҳи ҳоли худ ба танқиди табақаи ҳукмрон мегузарад ва сабаби таълифи қасидаро баён мекунад. Рубоиёт, қитъаҳои таърихӣ ва мухаммасоти шоир устодона суруда шудаанд, ва­ле тозагии ба назар намоён надоранд. Достони нотамоми Мулҳам «Лайлӣ ва Маҷнун»-ро пас аз марги ӯ шои­ри асри 18 Музҳаб ба поён расонидааст. Мулҳам ба сюжети анъанавии «Лай­лӣ ва Маҷнун» баъзе навигариҳо дохил кардааст. Вале дар достони ӯ назар ба достонҳои «Лайлӣ ва Маҷнун»-и Ҳилолӣ ва Шоҳин таъсири тасаавуф пурқувваттар мебошад. Ашъори шоир бо забони содда ва равон эҷод гардидааст.

## Намунаи ашъор

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абдулқодирхоҷаи Савдо

**Абдулқодирхоҷаи Савдо** (; ) — шоир ва мусиқидони форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Савдо Абдулқодирхоҷа шоири тоҷик соли 1823 дар Бухоро ба дунё омадааст.  Дар Бухоро таҳсил кардааст. Савдо зеҳни тез дошта, баробари донишҳои расмии мадраса илми нуҷум, риёзиёт, ҳунари наққошӣ, заргарӣ, меъморӣ, тарроҳӣ, лаввоҳӣ ва навозандагиро ҳам омӯхт. Савдо донишманди хуби «Шашмақом» будааст.

Дар давраи таҳсил бо шеъргӯӣ шурӯъ кард. Шоири ҷавон махсусан дар мутоиба, бадеҳагӯӣ  қобилияти  хуб  дошт. Сипас, ба дарбор даъват гардид. Савдо бо супориши ҳукумат барои корҳои давлатӣ ба гӯшаю канори мамлакат сафарҳо карда, бо аҳволи халқ ошно мешуд ва ба дармондагон ёриҳо медод. Ҳарчанд Савдо аз хизмати дарбор хеле дилгир шуда буд, вале то охири умр аз он муҳит раҳоӣ ёфта натавонист.

## Мероси адабӣ
Миқдори мероси бадеии Савдо ҳанӯз маълум нест. Зеро тамоми асарҳои ӯ дар шакли мураттаб то ба мо нарасидаанд. Мероси мавҷудаи шоир аз 94 порчаи манзум, 5 қасида, 1 марсия, 56 ғазал, 2 мухаммас, 1 тарҷеъбанд, 6 маснавӣ, 2 қитъа, 9 рӯбоӣ, 11 фард, 1 таърих ва 7 ҳикояти мансур (як ҳикояи маъруфаш «Музҳика») иборат аст. Мероси манзуми Савдо ба лирикаи ишқӣ ва ашъори ҳаҷвию мутоиба ҷудо мешавад. Дар лирикаи давраи авали Савдо таъсири Бедил ба назар мерасад. Аммо шоир дар пайравии Аҳмади Дониш ва шогирдони ӯ ба зудӣ аз доираи ин таъсир баромада, роҳи содданависиро пеш мегирад ва бо мавзӯҳои тозаи замони худ рӯй меорад.

Баъзе шеърҳои ҳаҷвӣ ва мутоибаомези Савдо ҳазлу зарофати зоҳиран беозор дошта, баъзан танқиди сахти ҳукмронии замонро дар бар гирифтааст. Савдо барои соддаву оммафаҳм шудани шеъраш хеле кӯшиш карда, аз калимаву ибораҳои гуфтугӯӣ ва зарбулмасалу мақолаҳои халқӣ ҳунармандона истифода бурдааст. Манзуми ҳаётии эҷодиёти Савдо услуби соддаву фаҳмои ӯ ба шоирони минбаъдаи адабиёти нимаи  дуюми  асри 19 таъсири зиёде расонд. Аз ин ҷиҳат Савдо дар таърихи адабиёти тоҷик мақоми намоён дорад

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Расадхонаи Улуғбек

thumb|right|250px|Самарқанд. Cоли1929. Намуди зоҳирии боқимондаҳои обсерваторияи Улуғбек

**Расадхонаи Улуғбек ё Обсерваторияи Улуғбек** — яке аз обсерваторияҳои асосии асрҳои миёна ба ҳисоб меравад, ки аз тарафи Улуғбек дар теппаи Куҳак, наздикии шаҳри Самарқанд солҳои 1424—1428 сохта шудааст.
Боқимондаҳои обсерватория аз тарафи археолог В. Л. Вяткин соли 1908 ёфт гардидааст. Боқимондаҳои обсерватория аз рӯи хуҷҷатҳои асри XVII ёфт карда шуданд. Соли 1948 экспедицияи Институти таърих ва археологияи Академияи илмҳои Ӯзбекистон, ки таҳти роҳбарии археолог В. А. Шишкин (1893—1966) омода карда шуда буд, пойдеворҳои обсерваторияро ёфт карданд.
thumb|250px| thumb|right|Самарқанд. Намуди қисмҳои боқимондаи секстанти обсерваторияи Улуғбек
 
Мувофиқи азнавсози муайян гашт, ки обсерватория ба монанди силиндри сеошёна буда, баландиаш 30,4 м ва диаметраш 46,40 м буд ва дар даруни он аз шимол ба ҷануб — секстант (ва ё квадрант [2]) ном асбобе чой кунонда шуда буд, ки радиуси он 40,21 м буд. Бо ин асбоб баландии ҷисмҳои осмониро чен мекарданд. Асбоби секстант дар вакти кофту коб ёфта шуда, дар зери хок хеле хуб то замони мо омада расидааст.

Нимкурраи ин асбоб аз ду тараф бо ду барер махдуд карда шудааст, ки он бо санги мармар рупуш карда шудааст. Дар хар як градуси давра дар руи мармар хатхо ва ракамхо ишора карда шудаанд. Байни хар як градус 70 см мебошад. Дар байни барерхо зинапояҳои хиштин мавчуданд.
Ҷизмҳои осмониро аз рӯи боми обсерватория дар давраи горизонтали месанҷиданд. Дар обсерватория дигар асбобҳо низ вучуд доштанд, лекин онҳо боқӣ намондаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Обсерватория Улугбека. (2010, май 12). Википедия, свободная энциклопедия. Дастрасӣ 18:59, июня 1, 2010 from http://ru.wikipedia.org/?oldid=24500793.

Гурӯҳ:Расадхонаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Самарқанд
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Гурӯҳ:Расадхонаҳои ситорашиносии Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Таърихи ситорашиносӣ
Мирзо Улуғбек

**Мирзо Муҳаммад ибни Шоҳрух ибни Темур** (; ) — султони хонадони Темуриён, , , писари Шоҳрух ва набераи Темур.

## Зиндагинома
thumb|left|200px|Сохранившаяся подземная часть главного квадранта обсерватории Улугбека.
Мирзо Улуғбек дар ҷавонӣ илмҳои замонашро азхуд намуда дар шаҳри Мароға бо расадхонаи Насруддини Тӯсӣ аз наздик шинос шудааст ва шуғли ситорашиносиро пеҳа намудааст. Солҳои 1417—1420 Улуғбек дар Самарқанд мадрасае (Мадрасаи Улуғбек) сохтааст, ки бинои аввалини ансамбли Регистон буд. Соли 1428 году сохтмони расадхонаи Улуғбек ба итмомм расид, асбоби асосии он «квадрант» бо радиуси 40 метров, бо масоҳати аз 20° то 80° буд, ки дар ҷаҳон он вақт ингуна асбоби астрономӣ набуд. Ҳамроҳи Улуғбек олимони замон — Қозизодаи Румӣ, Ғиёсиддини Кошӣ, Алии Қушчӣ кашфиёти илмӣ менамуданд. Соли 1437 рисолаи «Зиҷи Гургонӣ» — феҳристи ситораҳои осмонӣ тартиб дода шуд, ки 1018 ситораро иншо намудааст. Инчунин солшумории: 365 рӯз, 6 соат, 10 дақиқа, 8 сония (каму беш то + 58 сония) кашф карда шуд.

thumb|300px|Марка СССР, 1987 г.

## Нигаред низ
* Расадхонаи Улуғбек
* Мадрасаи Улуғбек

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Бартольд В. В. Улугбек и его время. // Бартольд В. В. Соч., Т.2, Ч.2. — М., 1964, соли 23-196.
* Кары-Ниязов Т. Н. *Астрономическая школа Улугбека.* М.-Л.: Изд. АН СССР, 1950.
* Матвиевская Г. П., Сираждинов С. Х. О математических работах школы Улугбека. В кн.: *Из истории эпохи Улугбека.* Ташкент: Наука, 1965, соли 173—199.
* Матвиевская Г. П., Розенфельд Б. А. *Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (VIII—XVII вв.).* В 3 т. М.: Наука, 1983.
* Булатов М. С., Обсерватория Улугбека в Самарканде. Историко-математические исследования, XVIII, 1986, соли 199—216.

## Пайвандҳо
* Предисловие к «Зиджу Улугбека».

Гурӯҳ:Темуриён
Гурӯҳ:Ситорашиносони асримиёнагии Шарқ
Гурӯҳ:Ситорашиносони асри XV
Гурӯҳ:Подшоҳони кушташуда
Сӯфихоҷа Сӯфӣ

**Сӯфихоҷа Сӯфии Бухороӣ** (1794, Бухоро —1877) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Сӯфихоҷа Сӯфӣ дар Бухоро таваллуд шуда, дар Самарқанд ва Бухоро мансаби қозикалонро доштааст. Баъд дар мадрасаҳои Кӯкалтош ва Гавкушони Бухоро дарс гуфтааст. Доир ба ҳаёт ва рӯзгори шоир дар маъхазҳо маълумоти кофӣ ҷой надорад.

Девони шоир аз ғазал, мухаммас, мустазод ва рубоӣ иборат буда, маснавии «Баҳориёти меваҳо»-и шоир дар пайравии «Баҳориёт»-и Сайидои Насафӣ дар шакли қасида иншо гардидааст.

## Намунаи ашъор

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Панҷ (рӯд)

**Панҷ** () — рӯдест дар Осиёи Марказӣ ки дар миёни Тоҷикистону Афғонистон равон аст ва резишгоҳи он Омударё аст.

Сарчашмаи рӯди Панҷ рӯдҳои Помир ва Вахондарё ҳастанд, ки яке аз дарёжаи Зоркӯл дар сарзамини Тоҷикистон ва дигаре аз кӯҳсори Вахон дар сарзамини Афғонистон об мегиранд.

Аз саросари рӯди Панҷ марзи Афғонистону Тоҷикистон мегузарад ки ду кишвари обгири он ҳастанд.

Дарозои ин рӯд 921 км, паҳноварии ҳавзаи обхезаш 114 000 км², миёнгини гузашти обаш 1000 м³/с аст. Оби ин рӯд барои обёрӣ ба кор меравад. Аз дараи рӯди Панҷ шоҳроҳи Душанбе — Хоруғ ва Кӯлоб — Қалъаи Хумб мегузаранд.

## Решашиносии ном

Куҳантарин номи торихии рӯди Панҷ **Харвоб** будааст, ки гетинигорони даврони исломӣ онро Харноб ва Ҷарёб навишта ва сарчашмаи Омударё медонистанд ва саргаҳи онро **Вахоб** мехондаанд, ки аз Вахон ояд. Чунончи, нависандаи гумноми «Ҳудуд-ул-олам» дар фасли «Сухан андар рӯдҳо» мегӯяд: «Ва дигар рӯдест ӯро **Харноб** хонанд, аз мағриби кӯҳи **Қасак** биравад ва миёни Бадахшон ва Порғар андар Ҷайҳун афтад. Ва ин Харноб аз Ҷайҳун меҳтар аст, валекин ҳама ба Ҷайҳун бозхонанд аз баҳри он, ки Ҷайҳун аз раҳе дуртар равад».

**Харноб** ва **Ҷарёб** таҳрифе ҳастанд аз вожаи Харвоб, ки онро **Харбоб** низ овардаанд: . Аммо росту дурусташ «Харвоб» аст, зеро вожаи «харв» ва гунаҳои дигари он — «шарв», «шорв» ва «шор» — ба маънои «чашма, чашмасор; рӯди кӯҳӣ ё даргов» - ҳамакнун низ дар ҷойномҳои Муҷихарв дар Дарбанд, Сабзихарв, Ушхарв, Харвундо, Ҳидошор, Висхарв, Вишхарв, Пшихарв дар Дарвоз, Вишхарвак, Пошхарв, Рохарв, Техарв дар Ванҷ, Рошорву Ҳидошарв дар Рӯшон, Сохчарв, Миденшор, Пашор, Тишор, Дишор дар Шуғнон ва Абхарву Шитхарв дар Вахон зинда аст.

Рӯди Панҷро дар Дарвозу Ванҷ «Оби Панҷ» ва дар Рӯшону Шуғнон «Панҷдарё» меноманд.

## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Дарёҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Дарёҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон‎
Мирзо Ҳайити Саҳбо

**Мирзо Ҳайити Саҳбо** (1850, Вобканд, вилояти Бухоро —1918, Қубодиён) —  ба рӯшанфикри тоҷик.

## Зиндагинома
Саҳбо тақрибан соли 1850 дар Вобканди вилояти Бухоро таваллуд ёфтааст. Таълими ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифта, пас барои илмомузи ба Бухоро рафтааст. Дар дарбори амир Абдулахад (хукмронияш1885-1910) вазифаҳои дарбони ҳузури амир, мироби ва миршабиро ба ухда дошта, унвони «туксабо» ва «би»-ро соҳиб шудааст. Сахбо дар баробари соҳибмансаб буданаш камбудиҳои дарбор ва дарбориёнро нотарсона фош месохт. Аз ин ру, амир Сахборо барои хакгуиҳояш аз ҳама мансаб маъзул кард ва ин боиси гушанишини ихтиёр кардани шоир гардид. Сахбо дар солҳои гушанишини (1903-04) хам аз танкиди аморат ва амиру дарбориён даст накашид. Уро соли 1915 Кушбеги барои ҷадиди -газетахониаш (рӯзномахониаш) истинток кард. Апрели соли 1917, баъди намоиши ҷавонбухориён дар арки Бухоро махбус гардид. Баъдтар бо бахонаи ҳоким тайин шудан ба Кубодиён бадарга шуда, нихоят апрели соли 1918 баъди вокеаи Колесов аз дасти одамони амир ба қатл расид.
Садриддин Айни дар «Намунаи адабиёти тоҷик» рочеъ ба Сахбо маълумот дода, уро соҳибдевон, «пири курбони роҳи тачаддуд, инкилоб ва хакгуй» ёд карда, зарурати нашри девонашро таъкид кардааст. Вале девони Сахбо то хол дастрас нест. Ашъораш дар баёзу тазкираҳои ибтидои садаи XX зиёд ба назар мерасад. Сахбо асосан шоири лирик буда, ғазалу мухаммасҳояш равону дилчаспанд ва аз махорати баланди шоирии ӯ гувоҳи медиханд. У дар ашъораш аз санъатҳои бадеи ва лафзи моҳирона истифода бурдааст. Якчанд ғазали Сахбо ба репертуари ҳофизони касбии тоҷик дохил гардидааст.

## Намунаҳо аз ашъори Саҳбо
: Гуфтам: «Хама побанди ту шуд». Гуфт: «Шумо чи?»
: Гуфтам: «Зи ғамат сухт дилам». Гуфт: «Ба мо чи?»
: Гуфтам: «Чи шавад ҳосили ман?» Гуфт: «Надонам».
: Гуфтам: «Ба сарам даст бинех». Гуфт, ки: «По чи?».
: Гуфтам: «Диҳамат чавхари ҷон?». Гуфт: «Чи лозим?».
: Гуфтам, ки «Бале гуй маро». Гуфт: «Бало чи?».
: Гуфтам: «Чи кунам шод шави?» Гуфт, ки: «Фарёд».
: Гуфтам, ки «Санохони туам» Гуфт: «Дуо чи?».
: Гуфтам: «Ки барад дил зи барам?» Гуфт, ки: «Чашмам».
: Гуфтам: «Хазаре нест туро» Гуфт: «Ибо чи».
: Гуфтам: «Набувад рахм туро». Гуфт: «Чи дони?».
: Гуфтам, ки: «Ту кушти ҳамаро», Гуфт: «Туро чи?»…
: Гуфтам: «Чи дихам буса дихи?». Гуфт, ки «Чон дех».
: Гуфтам: «Бикуш имрӯз маро!». Гуфт: «Пагоҳ чи?».
: Гуфтам: «Ки бувад ошики ту?». Гуфт, ки «Сахбо».
: Гуфтам, ки: «Чаро зулм куни?» Гуфт: «Чаро чи?».

## Муҳамасот
: Ба хар су медави, эй дилрабо бо ишваву бози
: Зи ту кабки дари омухт расми пардатаннози.
: Набошад дар гулистон чун ту як сарви сарафрозе,
: На холи мо ту аз лутфу карам харгиз напартози.
: Маро карди ту охир нотавон охиста-охиста.
                               
: Туро дар осмони дилбари хамчу камар дидам,
: Ба нахли нозуки бодоми чашматро самар дидам,
: Гуруру нозу истигно туро хар дам ба бар дидам,
: Туро дар кишвари хуби зи шохон хубтар дидам.
: Агар гуям, гуломи даргахат Сабхост, меранчи.

## Хотира
* Дар шаҳри Душанбе дар маҳалли Кӯҳдоман, кӯчае (Саҳбо) ба номи ӯ гузошта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, чилди 3
* Гулшани адаб. Чилди 5
Фориғ

**Фориғ** — аз шоирони асри XIX-и тоҷик.

## Зиндагинома
Фориғ бо вуҷуди мавҷудияти девонаш дар сарчашмаҳо оид ба вай маълумоте дода нашудааст. Дар баъзе шеърҳои ӯ деҳаҳои дар наздикии Варзоб ва Ҳисор буда ёдовар мешавад. Шояд дар ҳамин ҷо таваллуд шуда бошад. Фориғ дар Марғилон ва Бухоро ба таҳсили илм шуғл варзидааст. Девони шоир аз ғазал, қасида ва мухаммас иборат аст.

: Дар чунин вакте ки яксар гашта сахро лолазор.
: Хок хам гардида рангин чун кафи пойи нигор,
: Рангхо аз чайби шухи сар кашида чун шарор,
: Мезанад дар базми ахбоб аз такозои баҳор.
: Сояи дасти карам бар гушаи дастор гул.

## Эзоҳ
Мирзоато

**Мирзоато** (қарни XVIII — қарни XIX) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Бухоро касби камол кардааст. Бо тахаллусҳои «Мирзоато» ва «Ато» шеър гуфтааст. Аз Мирзо Ато танҳо як нусха девони ғазалиёт боқист, ки солҳои 1846—1847 китобат шуда, 547 ғазалро дар бар мегирад. Ғазалиёти ӯ соддаву равон буда, бештар дар пайравии Ҳофиз ва Соиб супурда шудаанд. Дар ашъори Мирзо шикоят аз беадолатиҳои замона ва ифшои нуқсонҳои иҷтимои бисёр аст. Ҷараёни зиндагии Мирзо Ато хеле бад гузаштааст. Дар девони ғазалиёти ӯ шеърҳои зиёде ҳаст, ки пайваста аз фақирию тангдастиҳои худ шикоят менамояд. Мирзо сабаби ин фақирию нотавониҳои худро аз сахтию тангӣ ва бенизомиҳои замонаи зулмбунёд медонад. Аз ҷумла дар ин чанд байти ғазал мегуяд:

Мирзо дар ғазалиёти худ бо тасвири ҳаёти вазнини табақаи поёнӣ иҷтимои маҳдуд намегардад. Ӯ бо сӯзу гудоз сабабгорони ин ҳама бадбахтиҳоро тавассути образҳои шинам ва гуногуни бадеи сахт маҳкум месозад. Чунончи шоир гуфтааст:

Харчанд ин шеърхо хузноваранд, вале аз онҳо садои эътирози шахсони помоли ходисоту бедодиҳои рузгоргардида баланд шунида мешавад. Мирзо захирае дар гирдоби ноумедихо ба дасти қисмат аст, аммо ботинан кахрамони лирикии ӯ азми матин ва рухияи некбинонае дорад:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Донишгоҳи Иллинойи Ғарбӣ

**Донишгоҳи Иллинойи Ғарбӣ - Western Illinois University (WIU)** — яке аз донишгоҳҳои оммавии дар ИМА буда соли 1899 ҳамчун мактаби давлатии Иллинойи Ғарбӣ ташкил шудааст. Монанди бисёр макотиби ҳамон вақта ин мактаб давлатии Иллинойи Ғарбӣ омӯзгоронро тайёр мекард. Мактаб рӯз то рӯз бузург шуд ва ба Коллеҷи Давлатии Омӯзгории Иллинойи Ғарбӣ табдил ёфт. Имрӯз, Донишгоҳи Иллинойи Ғарбӣ аз ду кампус иборат аст, ки барномаҳои академикии гуногунро пешкаши ҳамагон менамоянд. Бинои ва кампуси асосии донишгоҳ дар Макомб, Иллиной ҷойги аст, дар ҳоле, ки Донишгоҳи Иллинойи Ғарбӣ - Квад Ситиз дар Молайн, Иллиной мебошад.

## Системи Китобдорӣ

## Таърих
thumb|right|Шерман Ҳолл

## Президентҳои Донишгоҳ

## Варзиш

## Мактаби мусикӣ

## Ҳафтаномаи Донишҷӯён
## Эзоҳ
Jason Williams - Current NFL Player - 3rd Round Draft Choice of Dallas Cowboys.

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Донишгоҳи Иллинойи Ғарбӣ


Гурӯҳ:Донишгоҳҳо ва коллеҷҳои Иллиной
Гурӯҳ:Донишгоҳҳои давлатӣ дар Иллиной
Гурӯҳ:Макомб, Иллиной
Оруғ задан

thumb|Оруғ задан
**Оруғ задан** — берун додани гази мавҷуд дар дастгоҳ гуориш аз роҳ даҳон аст. Оруғ маъмулан бо садо ва бӯй ҳамроҳ аст.
Иллати оруғ задан дар бештар маврид ба сабаби вуруди ҳаво ба ҳамроҳи ғизо ё нӯшидани ба меъда аст.

## Эзоҳ
Мавзуна Чориева

**Мавзуна Чориева** (тав. 1 октябри соли 1992; Кӯлоб, Тоҷикистон) — варзишгардухтар ва муштзани тоҷик, соҳиби медали Бозиҳои олимпии Лондон 2012 ва Чемпионати ҷаҳон. Устоди дараҷаи байналмилалӣ.

## Зиндагинома
Мавзуна Чориева 1 октябри соли 1992 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омадааст. Падараш паҳлавон буд ва мехост фарзандонаш низ пайрави ӯ шаванд. Дар ибтидо давоми як сол ӯро падараш дарси гуштӣ омӯхт. Мавзуна ба бокс ё муштзанӣ таваҷҷуҳи хосса дошт ва аз ҳафтсолагӣ ба машқҳо оғоз кард.

Соли 2014 Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистонро хатм кардааст.

## Ҷоизаҳо
* Ордени «Шараф» дараҷаи 2 (06.09.2012)
* Устоди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Мавзуна Чориева. Девушка с перчатками
* Мавзуна Чориева вышла замуж. И ушла из спорта? 
* Навор - Мавзуна - духтари орзуҳо 
* М.Чориева: "Издивоҷ боиси аз майдон рафтанам намешавад"

Гурӯҳ:Муштзанони Тоҷикистон
Вилояти Ғарм

**Вилояти Ғарм** () — воҳиди тақсимоти кишварӣ дар Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон дар солҳои 1939—1955 буд. Ин вилоят дар шимолу шарқи кишвар, дар дараи рӯди Сурхоб ҷойгир буд.

Маркарзи идории вилоят шаҳраки Ғарм буд.

## Таърих
мини|Вилояти Ғарм
Вилояти Ғарм бори нахуст дар соли 1924 ташкил шуд ва то соли 1929 вуҷуд дошт, аммо дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли 1931 округи Ғарм барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеъи ҷумҳурӣ шуд. Солҳои 1931—1936 сарзамини Ғармро ба ноҳияҳо бахш карданд. 16 марти соли 1938 округи Ғарм дубора бунёд шуд, аммо як сол пас барҳам дода шуд. 

Дуюмбора вилояти Ғарм бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз 27 октябри соли 1939 таъсис ёфт ва ноҳияҳои Ғарм, Ҷиргатол, Қалъаи лаби Об, Қалаъи Хум, Комсомолобод, Оби Гарм, Сангвор, Тавилдара, Ҳоит, ноҳияи Ванҷ ва Шулмакро дар бар мегирифт.
мини|Вилояти Ғарм дигар вилоятҳои ҶШС Тоҷикистон
Вилояти Ғарм бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз 24 августи соли 1955 барҳам дода шуд ва сарзамини он бахiе аз ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ва Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон шуд. Ҳамаи мардуми Вилояти Ғарм аз тоҷикон ва дар ноҳияи Ҷиргатол қисман қирғиз ва пайрави дини ислом ва мазҳаби ҳанафӣ буданд. 

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Тоҷикистон
Вилояти Кӯлоб

**Вилояти Кӯлоб** () — воҳиди тақсимоти кишварӣ дар Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон дар солҳои 1939—1955 ва 1973—1988 буд. Ин вилоят дар ҷануби кишвар, дар дараи рӯди Қизилсу ҷойгир буд.

Маркарзи идории вилоят шаҳри Кӯлоб буд.

## Таърих

Вилояти Кӯлоб бори нахуст дар соли 1924 ташкил шуд ва то соли 1929 вуҷуд дошт, аммо дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли 1931 округи Кӯлоб барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеъи ниҳодҳои раҳбарии ҷумҳурӣ шуд. Солҳои 1931—1936 сарзамини Кӯлобро ба ноҳияҳо бахш карданд. 12 марти соли 1938 округи Кӯлоб дубора бунёд шуд, аммо як сол пас барҳам дода шуд.
мини|Тақсимоти ҶШС Тоҷикистон дар соли 1940
Дувум бор вилояти Кӯлоб бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз 27 октябри соли 1939 таъсис ёфт ва ноҳияҳои Балҷувон, Данғара, Дашти Ҷум, Кангурт, Қизилмазор, Колхозобод, Кӯлоб, Муъминобод, Сарихосор, Фархор, Ховалинг ва Шӯроободро дар бар мегирифт.

Вилояти Кӯлоб бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз 24 августи соли 1955 барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеи ниҳодҳои раҳбарии ҷумҳурӣ ва бахше аз вилояти Қурғонтеппа шуд.
мини|Вилояти Кӯлоб
29 декабри соли 1973 вилояти Кӯлоб севум бор таъсис дода шуд ва то сентябри соли 1988 мавҷуд буд то ин ки бо вилояти Қурғонтеппа ҳамроҳ шуд ва вилояти Хатлонро ташкил дод.

## Бахшбандии вилояти Кӯлоб дар соли 1988

## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Вилоятҳои Тоҷикистон
Сипандии Самарқандӣ

**Мулло Абдулкарим Сипандии Самарқандӣ** () — и тоҷик.

## Зиндагинома
Сипандии Самарқандӣ дар Самарканд умр ба сар бурдааст. Эҷодиёташ аз ғазал, мухаммас, қитъа, рубои, қитъаҳои таърих иборат аст, ки аксаран бо забони тоҷики буда, дар девон бетартибона ҷой дода шудааст.
Ба ғайр аз ин, Сипандӣ аз худ «Ҳаҷви кали Иброҳим»-ро боқӣ гузоштааст.

## Намунаҳо аз осори Сипандӣ
	
: Шаб, ки он дилбар маро бо хештан дамсоз кард,
: Чашми шухи ӯ ба андози ниёзам ноз кард.
: Богбони ҳусн сарви комати нози туро,
: Дар миёни навнихолони чаман мумтоз кард.
: Дар харими базми васлат рухсати наззора нест,
: Гар ба руйи меҳр натвон чашми хайрат боз кард.
: Аз шикасти согари дил нолае омад ба гуш,
: Чинии Фагфур хам натвонад ин овоз кард.
: Дар дами пирӣ хам аз чаври фалак гофил мабош,
: Боз дар анчом созад он чи дар оғоз кард.
: Бахри ӯ худро Сипанди сухтам чандон, ки чарх,
: Сад ҳазор оина аз хокистарам пардоз кард.

: Имшаб шакаре гар аз лабат нӯш кунам,
: Дар ишқи ту кай панди кассе гӯш кунам,
: Ғайри ту агар парист, аз хотири ту,
: Бошад, ки зи хотирам фаромӯш кунам.
*Дар чаман то рахти ноз он қадди дилҷӯ мекашад,*

*Сарв худро аз хиҷолат бар лаби ҷӯ мекашад,*

*Булбули шӯрида аз гулзор паҳлу мекашад,*

*Ҳар куҷо наққош нақши он парирӯ мекашад,*

*Гар ба зулфи анбараш навбат расад, мӯ мекашад.*

*Он қадар дорад ниҳоли қадди ҷонон нозукӣ,*

*Бас латофат маҳви ӯ гардиду ҳайрон нозукӣ,*

*Марҳабо мӯйи миён, чун риштаи ҷон нозукӣ,*

*Гирди он мӯйи миён гардам, ки бо он нозукӣ,*

*Ин ҳама бори латофатро ба як мӯ мекашад.*

*Эй қадат сарву даҳонат ғунчаву рӯят гул аст,*

*Накҳати зулфи парешони ту рашки сунбул аст,*

*Ин мухаммас чун зи мазмуни навои булбул аст,*

 *Бо парешонихтилотон ошноӣ мушкил аст,* 

*Шона ҷабри арраро аз баҳри гесу мекашад.*

(Мухаммаси Сипандӣ бар ғазали Шавкат)

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Афкори танқидии устод Айнӣ дар «Намунаи адабиёти тоҷик»

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Вилояти Қӯрғонтеппа

**Вилояти Қӯрғонтеппа** () — воҳиди тақсимоти кишварӣ дар Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон дар солҳои 1944—1947 ва 1973—1988 буд. Ин вилоят дар ҷануби кишвар, дар дараи рӯди Вахш ҷойгир буд.

Маркарзи идории вилоят шаҳри Қӯрғонтеппа буд.

## Таърих

Вилояти Қӯрғонтеппа бори нахуст дар соли 1924 ташкил шуд ва то соли 1929 вуҷуд дошт, аммо дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли 1938 округи Қӯрғонтеппа барҳам дода шуд ва сарзамини он бахше аз вилояти Сталинобод шуд. 

Дувум бор вилояти Қӯрғонтеппа бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз 7 январи соли 1944 дар бахше аз сарзамини вилоятҳои Сталинобод ва Кӯлоб таъсис ёфт ва ноҳияҳои Ворошиловобод, Данғара, Даҳанакиик, Кагановичобод, Кировобод, Куйбышев, Қӯрғонтеппа, Микоянобод, Молотовобод, Октябр, Ҷиликӯл ва Шаҳритусро дар бар мегирифт.

Вилояти Қӯрғонтеппа бо Қарори Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз 24 августи соли 1947 барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеи ниҳодҳои раҳбарии ҷумҳурӣ ва бахше аз вилояти Кӯлоб шуд.

Дар апрели соли 1977 вилояти Қӯрғонтеппа севум бор таъсис дода шуд ва то сентябри соли 1988 мавҷуд буд. 8 сентябри соли 1988 бо вилояти Кӯлоб муттаҳид карда шуд ва вилояти Хатлонро ташкил дод. 24 январи соли 1990 ба муддати кӯтоҳ вилояти Қӯрғонтеппа аз нав барқарор шуд. 2 декабри соли 1992 вилояти номбурда комилан аз байн рафт ва ба вилояти Хатлон дохил гардид..
   

## Бахшбандии вилояти Қӯрғонтеппа дар соли 1988

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вилоятҳои Тоҷикистон
Сочи

**Сочи** () — шаҳрест дар кишвари Краснодар дар Русия аст. Aҳолиаш 337 947 нафар аст (2009).

## Таърих

Бозихои Олимпии Зимистонаи 2014 дар Сочи баргузор мегардад. Барои омодаги ба ин чорабинии мухими  сол 55 миллиар доллари ИМА сарф шуда, то рузи огози бозихо бисер корхо анчом наефтаанд.

## Ҷуғрофия

## Иқтисодёт

## Инҷоро ҳам бингаред

Гурӯҳ:Шаҳрҳои кишвари Краснодар
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Масҷиди Ҳазрати Хизр

**Масҷиди Ҳазрати-Хизр** () — як бинои динии мусалмонон дар Самарқанд дар канори ҷанубии Афросиёб ҷойгир шудааст. Номи масҷид бо номи пайғамбар (набӣ) Хизр, сарпарасти сайёҳон, соҳиби афсонавии «оби зинда» алоқаманд аст. Иншоот дар чорроҳаи кӯчаҳои Шоҳизинда ва Тошкент ҷойгир аст. Масҷид дар баландӣ, дар даромадгоҳи шаҳри Самарқанд, наздикии Мақбараҳои Шоҳи Зинда, бозори Сиоб сохта шудааст. Масҷид дар асрҳои 19-20 аз нав таҳрим карда шуда буд.
Соли 2018  дар ҳудуди масҷид мақбараи Президенти аввалини Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов бунёд гардид

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Гурӯҳ:Масҷидҳои асри 19
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Масҷидҳои Самарқанд
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Самарқанд
Масҷиди Биби-Хонум

**Масҷиди Бибихонум** (), **Масҷиди Бибихотун** — яке аз ёдгориҳои меъмории 1399—1404 дар Самарқанд, масҷиди ҷомеъи бошукӯҳи Темур, бо кошӣ, санги мармар кандакорӣ ва наққошӣ шудааст. Дар поёни қарни бистум то ҳадде аз харобаҳо бозсозӣ шуд. Ин бино дар хиёбони Ислом Карим воқеъ шудааст.

Масҷидро бо амри Темур, баъд аз Ҳиндустонро забт карданаш дар ш. Самарқанд сохтаанд. Аз рӯи ривоятҳо масҷидро бо номи ҳамсари дустдоштаи Тимур номгузорӣ кардаанд.

## Аксҳои масҷид
 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Соборная мечеть Биби-Ханым 
* Самарканд в фотографиях. Альбом «Соборная мечеть Биби-Ханым» 
* Биби-Ханым, Самарканд
* Биби-Ханым: мечеть в Самарканде времен Тимура

Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Биноҳо ва иншоотҳо дар Самарқанд
Гурӯҳ:Масҷидҳои асри 15
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Ӯзбекистон
Гурӯҳ:Масҷидҳои Самарқанд
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Самарқанд
Гурӯҳ:Масҷидҳои Самарқанд
Гурӯҳ:Биноҳои исломӣ
Бенетице

**Бенетице** () —  шаҳрест, ки дар давлати Чехия қарор дорад. Аҳолии ин шаҳр 37 ҳазор аст. Масоҳаташ 3.81 км² мебошад. Бенетице аввалин маротиба дар 1375 ёдовар шудааст.


Акс:Benetice naves.jpg
Акс:Benetice prijezd od Svetle nad Sazavou.jpg
Акс:Benetice prijezd od Ledce nad Sazavou.jpg
Акс:Benetice tabor.jpg
Акс:Benetice pohled na druhy breh Sazavy.jpg
Акс:Benetice 2.jpg
Акс:Benetice 3.jpg
Акс:Benetice 4.jpg


Гурӯҳ:Шаҳрҳои Чехия
Чорсӯ (бозор)

**Бинои Чорсӯ** — бозори таърихиест назди Мадрасаи Шердор, дар майдони Регистони Самарқанд вокеъ аст. Чорсу — ба забони тоҷикӣ вожаи — *Чорроҳа* мебошад, ки дар шаҳрҳои қадимаи Осиёи Миёна биноҳои дар чорроҳаи ду қатораи тиҷоратӣ воқеъ буданд, ҳамин тавр меномиданд.
Бинои шашкунҷае, ки садаи XV, дар мобайни ду роҳ сохта шуда буд ва шаҳри Самарқандро бо шаҳрҳои Шаҳрисабз, Бухоро, Тошкент бо ҳам мепайваст, то замони муосир омада расидааст. Дар аввали садаи XVIII бино аз нав сохта шуда, ба ҷои фурӯшгоҳи сарпӯшҳои миллӣ табдил гашта буд.
Соли 2005 бино тармим гардида, пурра баландии бинои пештара баргардонида шуда, тақрибан 3 метр замини таги бино кофта шуда буд. Ҳоло дар ин бино галлереяи санъат ҷойгир шуда дар ин ҷо корҳои рассoмон ва меъморони ӯзбек ба намоиш гузошта мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Самарқанд
Гурӯҳ:Бозорҳои Самарқанд
Яҳёи Алавифард

**Яҳёи Алавифард**  - шоири Эрон.
## Зиндагинома
Яҳёи Алавифард 30 декабри соли 1973 дар деҳаи Боқчиқ, Шаҳри Буҷнӯрд, кишвари Эрон ба дунё омадааст. Зиёда аз 15 сол аст, ки шеър месарояд. Ҷоизаҳои зиёде дар Эрон гирифтааст. Мисли: Китоби Фасли Эрон, Китоби Соли устони Қум, Ҷашнвораи Миллии Баҳор, Ҷашнвораи шеъри Фаҷр ва ҷоизаҳои бешумори дигар.

## Китобҳо
* Фаслҳо зебоянд, шеъри кӯдак, ба забони Форсӣ, 2006 
* Навоварӣ ин аст, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2008 
* Баҳори монданӣ, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2008 
* Биё бибин, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2010 
* Муҳаммад дуБора меояд, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2010
* Шаҳри парандаҳо, шеъри кӯдак, ба забони Форсӣ, 2010
* Навоварӣ ин аст, шеъри навҷавон, ба забони арабӣ, 2010
* Даврагардчо, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2011 
* Рӯзи Парастуй, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2012
* Мисли Арусакхо, шеъри навҷавон, ба забони Форсӣ, 2012
* Варг ӯ сив, шеъри навҷавон, ба забони курдӣ, 2012
* Навоварӣ ин аст, шеъри навҷавон, ба забони инглисӣ, 2012

## Сайт
* Шеъри кӯдак ва Навҷавон
*

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсизабон
Гурӯҳ:Шоирони Эронӣ
Шоиста Муллоҷонова

**Шоиста Муллоҷонова** (*Муллоҷонова Шоиста Рубеновна*; 3 сентябри 1925, Сталинобод, ҶАШС Тоҷикистон, ИҶШС — 26 июни 2010, Ню-Йорк, ИМА) — овозхон, омӯзгори суруд ва мусиқӣ, Ҳунарпешаи Халқии ҶШС Тоҷикистон (1957).

## Зиндагинома
Шоиста Муллоҷонова (Шушана Рубеновна Муллоджанова) 3 сентябри соли 1925 дар шаҳри Сталинобод дар хонаводаи яҳудии Рубен ва Сивиё Муллоҷоновҳо ба дунё омад. Аз соли 1941 овозхони гурӯҳи рубобнавозони Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва дар солҳои 1944—1958 овозхони Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд. Ӯ ҳамзамон дар соли 1953 Консерваторияи давлатии Москваро хатм кардааст.

Солҳо дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ ҳунарнамоӣ карда бисёр нақшҳоро, аз ҷумла Маҳин (дар операи А. Ленский «Тоҳир ва Зуҳра»), Гулизор (дар асари С. Баласанян «Шӯриши Восеъ»), Марфа (дар «Царская невеста»), Виолетта; Гулчеҳра (дар операи У. Ҳоҷибеков «Аршин мал алан»), Микаэла ва дигар нақшҳоро иҷро карда аст.

Соли 1958 яккасарои Филармонияи давлатии Тоҷикистон шуд ва сафарҳои ҳунарӣ ба Ҳиндустон, Индонезия, Финландия, Франсия, Юнон, Нидерландия, Дания, Таиланд, Исроил ва дигар кишварҳо дошт.

Аз соли 1975 устоди, дотсенти Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода буд ва шогирдони зиёде тарбия кардааст. 

Соли 1991 ҳамроҳ бо хонаводааш ба Амрико кӯчид ва дар Ню-Йорк бо ансамбли «Шашмақом» -и Фотима Куинова ва сипас бо ансамбли «Мақом»-и Илёс Маллаев ҳамкорӣ дошт ва ҳунарнамоӣ мекард.

Вай дар солҳои гуногун бо барномаҳои иборат аз таронаҳои классикӣ ва мардумӣ ба даҳҳо кишвари ҷаҳон сафар ва ҳунари тоҷикиро намоиш додааст. Ҳунаршиносон овози Шоиста Муллоҷонова — сопранои лирикиро яке аз навъҳои нодир арзёбӣ кардаанд.

## Даргузашт
Овозхони саршинос Шоиста Муллоҷонова 24 июни соли 2010 дар ҳоли беҳушӣ ба бемористони бахши Квинс дар Ню-Йорк интиқол дода шуд ва пизишкон вазъи ӯро сангин донистанд. Вай пас аз се рӯзи бистарӣ дар бемористон рӯзи 26 июни соли 2010 даргузашт.

Шоиста Муллоҷонова 27 июни 2010 дар қабристони яҳудиёни Ню-Йорк дар Лонг Айланд ба хок супурда шуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
IBM

**IBM** () — ширкати амрикоии бисёрмиллатии технологӣ буда, дар Армонк, Ню-Йорк ҷойгир аст. Ширкат 16 июни 1911 таъсис ёфтааст ва яке аз қадимтарин ширкатҳои технологии ҷаҳон мебошад. IBM дар соҳаҳои хизматҳои IT, нармафзори корхонавӣ, серверҳои мейнфрейм ва зеҳни сунъӣ (Watson) фаъолият мекунад ва бо лақаби **Big Blue** (Обии бузург) машҳур аст.

## Таърих

### Таъсис ва солҳои аввал (1911–1950)
IBM 16 июни 1911 бо номи **Computing-Tabulating-Recording Company** (CTR) таъсис ёфт ва дар соли 1924 ба IBM номгузорӣ шуд. Томас Уотсон Аввал, ки дар соли 1914 раҳбар таъин шуд, ширкатро ба раҳбари бозори мошинолоти тиҷоратӣ табдил дод.

### Компютерҳои мейнфрейм (1950–1980)
Дар соли 1952 IBM аввалин компютери тиҷоратии худро — IBM 701 — нашр кард. Дар соли 1964 IBM System/360 — оилаи мейнфреймҳое, ки бо ҳам мувофиқ буданд — муаррифӣ шуд ва инқилоб дар саноати компютер эҷод кард.

### IBM PC ва тағйирот (1981–2000)
Дар соли 1981 IBM **IBM PC**-ро нашр кард, ки стандарти компютерҳои шахсии ҷаҳон гардид. Дар охири солҳои 1990-ум IBM тавсеаи стратегии худро ба самти хизматҳои IT нигаронид. Дар соли 1997 суперкомпютери IBM **Deep Blue** чемпиони ҷаҳонии шоҳмот Гарри Каспаров-ро мағлуб кард.

### Давраи муосир (2000–ҳол)
Дар соли 2005 IBM бахши компютерҳои шахсии худро ба Lenovo фурӯхт. Дар соли 2011 **Watson** дар бозии телевизионии Jeopardy! ду чемпиони инсонро мағлуб кард. IBM акнун тамаркузи асосии худро ба хизматҳои абрии **IBM Cloud** ва зеҳни сунъии **Watson** нигаронидааст.

## Маҳсулот
* **IBM Cloud** — платформаи хизматҳои абрии корхонавӣ
* **Watson AI** — платформаи зеҳни сунъӣ барои тиҷорат ва тандурустӣ
* **IBM Z** — серверҳои мейнфрейми пешрафта
* **IBM Consulting** — хизматҳои мушовирати IT

## Молия
Дар соли 2023 даромади IBM ба 61,9 миллиард доллар расид. IBM дар NYSE зери тикери **IBM** ба фурӯш мегузарад ва ҷузъи S&P 500 ва Dow Jones Industrial Average мебошад.

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии IBM


Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА
Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ
Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1911
Ванҷ (қаторкӯҳ)

**Қаторкӯҳҳои Ванҷ** - қаторкӯҳҳои Помири Ғарбии Тоҷикистон ҳастанд, ки аз қисмати ҷанубии поёни қаторкӯҳҳои Фарҳангистони улум (хребет Академии наук) то рӯди Панҷ, миёни Ванҷоб ва дарёи Язгулом тӯл мекашанд. Дарозии қаторкӯҳҳои Ванҷ 80км ва баландияшон беш аз 5000м аст. Дар баландии бештар аз 4000м лозурҳо (пиряхҳо)шурӯъ мешаванд, ки масоҳати умумии онҳо 221,1км2 аст. 
Қаторкӯҳҳо аз хоросанг (гранит), санггил (мосасанг, sandstone) ва сангҳои ҳамҷӯшшуда (конгломерат, conglomerate) иборатанд.
Нишебиҳои қаторкӯҳҳо хеле баланду душворгузар ва бо тангдараҳо ҷудо шудаанд.
Дар нишебиҳо арча, рустаниҳои буттагӣ, монанди хорбун, хунча (боярышник) мерӯяд

## Адабиёт
Зафар Нозим

**Зафар Нозим** (2 июни 1940, Ҳоит, водии Рашт, ҶШС Тоҷикистон — 3 августи 2010, Душанбе, Тоҷикистон) — овозхони саршиноси тоҷик, Ҳунарпешаи мардумии ҶШС Тоҷикистон (1974), барандаи Ҷоизаи давлатии Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ (2002), дорандаи Ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон (2009).

## Зиндагинома
Зафар Нозим 2 июни соли 1940 дар деҳаи Ҳоити водии Рашти Тоҷикистон дар хонаводаи як сокини одӣ ба дунё омада ва зери сояи модари танҳо бузург шудааст. Охири солҳои 50-ум ва аввали солҳои 60-уми қарни XX ба саҳнаи ҳунар омад ва дар муддати кӯтоҳе шуҳрате ба даст овард, ки ҳунармандони собиқадор надоштанд.

Ӯ дар гузашта раҳбари Филармонияи давлатӣ ва гурӯҳи мардумии фолклории «Ганҷина» буд. Ансамбли фолклории «Ганҷина» соли 1986 бо Қарори Вазорати фарҳанги ҶШС Тоҷикистон таъсис шуда, роҳбари аввалинаш Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон Зафар Нозим буд, ансамбли мазкур алҳол ба пуррагӣ фаъолият дошта, санъати мардуми тоҷикро ба ҷаҳониён тарғиб намуда истодааст. Зафар Нозимро яке аз шаҳсутунҳои кохи муҳташами санъати миллии мардуми тоҷик унвон мекунанд.

## Эҷодиёт
Барномаи ӯ хеле доманадор буда, сурудҳои халқӣ, лирикии ишқӣ, панду ахлоқӣ, инчунин сурудҳои дигар халқҳои ҷаҳон (афғонӣ, эронӣ, ҳиндӣ, русӣ, украинӣ, ӯзбекӣ ва ғайра)-ро дар бар мегирад. Муаллифи зиёда аз 100 суруд (ба ашъори классикони адабиёти гузашта ва муосир): *«Эй сорбон», «Бигзор, то бигирям», «Зулайхо», «Модар», «Соҳибдилон», «Эй, дӯстон», «Васфи Тоҷикистон»* ва ғайра.

Бо барномаҳои консертӣ ба ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС ва мамолики хориҷӣ (Эрон, Афғонистон, Муғулистон, Туркия, Югославия, Олмон, Австрия, Ҳиндустон ва ғайра) сафарҳои эҷодӣ дошт. Устоди чандин сарояндагони боҳунар аст.

## Беморӣ ва даргузашт
Зафар Нозим 3 августи соли 2010 бар асари як бемории тӯлонӣ дар синни 70-солагӣ дар шаҳри Душанбе ҷаҳонро падруд гуфт. Ӯ аз охирин ҳунармандони соҳибмактаби тоҷик буд, ки садҳо сарояндагонро ба воя расонд ва як саҳифаи рангинро дар таърихи санъати тоҷик боқӣ гузошт

## Ҷоизаву ифтихорот
Зафар Нозим ба унвонҳои муътабари Ҳунарманди шоистаи ҶШС Тоҷикистон ва Ҳунарпешаи мардумии ҶШС Тоҷикистон ва дар замони истиқлоли Тоҷикистон ва бо дигар шудани ҳукумат барои талошу кӯшишҳояш дар пешрафти ҳунару фарҳанг бо нишонҳои «Шараф» ва «Дӯстӣ», «Ситораи Президент» ва унвони пурифтихори Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ мушарраф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ромишгари мумтоз зиндагиномаи Зафар Нозим / Таҳияи С. Анварӣ ва дигарон. — Душанбе: СИ ЭМТ, — 2000.

## Видеоҳо
* 
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев
Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
КИИ "Технология"

Коргоҳи илмӣ-истеҳсолии "Технология"

Коргоҳи илмӣ-истеҳсолии "Технология" (мухтасар КИИ "Технология", дар шакли русӣ Научно-производственный центр "Технология" мухтасар НПЦ "Технология") — яке аз бахшҳои КД "Востокредмет" мебошад.

Ин коргоҳ дар даврони шӯравӣ бо унвони Лабораторияи марказии илмӣ-истеҳсолӣ (Центральная научно-исследовательская лаборатория - ё ЦНИЛ) маъруф буд. Коргоҳ аз якчанд лаборатория-озмоишгоҳҳо иборат мебошад: Лабораторияҳои: Технологӣ; Аналитикӣ; Экология ҳифзи муҳити атроф ва назорати шароити кор;
Сардори коргоҳ - Ҳоҷиён Мирзошокири Қосимпур - номзади илмҳои кимиё.
Ал Байда

**Ал Байда** () Е един от най-големите градове и основни и третият по големина град на Либиё е най-многобройно население и по-големи и от капитала на Вилояти Ал Ҷабал ал Аxдар, с население от 250.000 жители. Има града Balagrae Греко. Е бил столица на политически стари Либиё до 1969 година.

## Таърих

## Ҷуғрофия

## Иқтисодиёт

## Инҷоро ҳам бингаред
Абдулло Султон

**Абдулло Султон** (*Султонов Абдуллоҳ Қӯзихонович*; 15 апрели 1955, деҳаи Меҳнатобод, ноҳияи Рӯдакӣ, ҶШС Тоҷикистон — 10 сентябри 2010, Душанбе, Тоҷикистон) — овозхони маъруфи тоҷик, асосгузори сурудҳои суғдӣ (яғнобӣ) дар Тоҷикистон, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2008).

## Зиндагинома
Абдулло Султон 15 апрели соли 1955 дар деҳаи Меҳнатободи ноҳияи Рӯдакӣ ба дунё омадааст. Соли 1977 Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзодаро хатм намуда, фаъолияти меҳнатиашро ба ҳайси муҳаррири Идораи барномаҳои мусиқии Радиои Тоҷикистон оғоз намудааст.

## Фаъолияти ҳунарӣ
Пас аз чанд соли фаъолият дар радио фаъолияти хешро дар Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Фазлиддин Шаҳобови Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон идома медиҳад. Баъд аз чанд муддати фаъолият дар ансамбли «Шашмақом» ба Ансамбли давлатии «Дарё»и кумитаи зикриномрафта гузариш менамояд ва то охири умр овозхони ансамбл мазкур буд. Шодравон Абдулло Султон тавонист дар баҳри беканори санъати мусиқӣ ҳамчун ғаввоси моҳир ғўтта зада, аз қаъраш дурру гуҳари фаровон ба каф орад ва ба мардум расонад.

### Сурудҳои яғнобӣ
Абдулло Султон бунёдгузори сурудҳои суғдӣ (яғнобӣ) дар Тоҷикистон мебошад. Ҳарчанд мавсуф ба Яғнобу мардуми он ҳеҷ иртибот надошт, дар дилаш ба эҷодиёти даҳонии ин минтақаи суғдзоди кишвар меҳру муҳаббат ҷўш зад ва навоҳои яғнобиро вирди забонҳо гардонд: 
* «Яғноб шамол во-во» 
* «Духтари суғдӣ»
* «Яғнобба мурам»
* «Чи сар борон авесе»
* «Яғноб гули райҳонай»
* «Ид муборак бод»
* «Яғноб дурай»
* «Суғди мейним осаним»
* «Яғнобба обаш ширин»
* «Мо суғдиёнем»

### Сурудҳои дигар
«Тоҷикистон», «Рўди Сир», «Зулфи мушкин», «Муҳаббат», «Наврӯзӣ», «Корвон», «Бо чашми наку», «Васфи чӯпон», «Дилором», «Сайри бўстон», «Падар», «Зуд бирафтӣ», «Пайғом», «Рӯ аз ту нагардонам», «Боғи Фирдавс», «Чобуксаворо», «Эй шамсу қамар», «Панд», «Бунафша», «Зиндонии хаёл», «Лолаи ман», «Дўстӣ», «Афсўс», «Нигоҳ» ва ғайра

## Нигаред
* Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Фазлиддин Шаҳобов
* Ансамбли давлатии «Дарё»

## Пайвандҳо
Гурӯҳ:Даргузаштагони 10 сентябр
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2010