open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Луғати фурс

«**Луғати фурс**» () — нахустин луғати тафсирии забони тоҷикӣ-форсист, ки то ба замони мо омада расидааст. Асадии Тӯсӣ онро тақрибан солҳои 1066—1067 ҳангоми дар Озарбойҷон зистанаш дар асоси ашъори шуаро тартиб дода, мисолҳоро асосан аз шоирони Мовароуннаҳру Хуросон меорад. Дар «Луғати фурс» ашъори беш аз сад шоири асрҳои XIX—XI иқтибос шуда, ки намунаҳои дигари эҷодиёти аксарияташон дар дигар ҷой вуҷуд надорад. Аз ин лиҳоз «Луғати фурс» ба арзиши баланди илмӣ соҳиб аст. Дар он аз ашъори Рӯдакӣ, Шаҳиди Балхӣ, Мунчик, Дақиқӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Фирдавсӣ ва ғайра мисолҳо оварда мешавад. Инчунин порчаҳои зиёд аз «Калила ва Димна» ва «Синдбоднома»-и Рӯдакӣ, «Офариннома»-и Абушакури Балхӣ, «Вомик ва Узро»-и Унсурӣ дарҷ гардидаанд. «Луғати фурс» бештар аз 2000 калимаро фаро мегирад. Дар он калимаҳои душворфаҳму камистеъмол, номи ситораҳои бурҷҳои фалакӣ, ашхосу сарзаминҳо, вожаҳои маҳаллию лаҳҷавӣ, паҳлавӣ, суғдӣ ва як миқдор калимаҳои ҳиндӣ, юнонӣ, арабӣ ва туркӣ эзоҳ дода мешаванд.

Ағлаби калимаҳое, ки дар «Луғати фурс» тафсири кӯтоҳи онҳо дода шудааст, луғатҳое мебошанд, ки бо вуҷуди дар ашъори шоирони классик ба кор рафтан на барои ҳама, хусусан барои мардуми вилояти Озарбойҷон, ки Асадӣ луғати худро барои онҳо таълиф карда буд, фаҳмо буданд. Барои мисол:

* *гужуб* — галлаи ангур бошад ба *гужум* низ гӯянд;
* *фартут* — сахт пир шуда бувад, чунонки Рудакӣ гуфт:
: Пири фартут гашта будам сахт,
: Боз гаштам ба рузи барноӣ.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Унсурулмаъолии Кайковус

**Унсурулмаъолӣ Кайковус ибни Искандар ибни Қобус ибни Вушмгири Зиёрӣ** (; ) — амири дудмони Зиёриён (1050–1087), и китоби «Қобуснома», писари Искандар ибни Қобуси Зиёрӣ ва набераи Марзбон ибни Рустами Бовандӣ.

## Зиндагинома
Кайковус ва писараш Гелоншоҳ, охирин намояндагони сулолаи Зиёриён ҳастанд, ки дар таърих шинохта шудаанд. Табори Кайковус аз хонадоне аст, ки дар навоҳии Табаристон ва Гургон солҳо ҳукумат ва иморат доштанд, аммо дар ба ҳукумат расидани худи ӯ тардид вуҷуд дорад. Кайковус аз илмҳои замонаш хуб огоҳ буд. Дар Гургон бо таъсири таълимоти Абӯалӣ ибни Сино ба омӯзиши тиб пардохт; илми нуҷум, ҳайъат, шеър ва мусиқиро ҳам омӯхт.

Кайковус бештари умри худро ба унвони надим, дар хидмати салотини муосир гузаронд. Ӯ дар рикоби Султон Мавдуд ва Абуласвор Шовур дар ҷангҳои алайҳи номусулмонони Ҳиндустон ва моварои Қафқоз ширкат кард ва саранҷом яке аз ин ҷангҳо, дар Гурҷистон, мӯҷиби даргузашти ӯ гардид. Бино бар ривояте дигаре, ӯ сипас ба Лоҳур, назди Шерзод ибни Масъуд рафт ва то даҳаи охири асри XI зинда буд.

## Қобуснома
Унсуролмаъолии Кайковус беш аз ҳар чиз, ба хотири нигориши пандномае ба забони форсӣ шинохта мешавад, ки барои насиҳати писар ва ҷонишинаш, Гелоншоҳи Зиёрӣ, ба риштаи таҳрир даровард ва «Қобуснома» номида мешавад. «Қобуснома» китоби муҳимме дар адабиёти форсӣ баршумурда мешавад, ки пур аз ҳикоятҳои гуногуни ибратдиҳандааст ва бо матне содда ва наздик ба форсии меъёри имрӯзӣ навишта шудааст. Ҳикоёти «Қобуснома» дар чиҳилу чаҳор боб омада ва дар ҳар як аз ин бобҳо дар бораи ҳирфае ё масоили хоссе дар мавриди зиндагӣ суҳбат мешавад, ки нишонгари дониши болои нависанда ва огоҳии ӯ аз муҳити зиндагиву ҷомеаъаш мебошад ва нишондиҳандаи даричае аз манзари як наҷибзода бар ҷомеъаи қуруни вустоии Эронзамин аст.

## Нигаред низ
* Қобуснома

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 

Гурӯҳ:Адибони форсу тоҷик
Бадоеъу-с-саноеъ (Шоҳин)

**Бадоеъу-л-саноеъ** — дар охирҳои умри Шамсиддини Шоҳин навишта шудааст. Дар ин давраи эчодиёташ Шохин дар ашъори худ нуксу иллатҳои ичтимоии замонаашро далерона танкид мекард, аммо ин танкидхо бештар дар зери пардаи рамзу истиора, дар кинояву суханҳои духура баён шудаанд. Аз чихати мавзӯъи фарогир Бадоеъ-ул-саноеъ-ро ба се кисмат чудо кардан мумкин аст.

# Танкиди муҳит ва ҷамъияти он давра.
# Танкиди ахли замон, яъне арбобони давлат ва сохибони салтанат.
# Тасвири рухия ва вазъияти худи шоир, ҳамчун шахсе, ки дар он ҷамъият худро танхо хис мекард.

## Нигаред
* Шамсиддини Шоҳин

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Сангмуҳаммади Бадахшӣ

**Мирзо Сангмуҳаммади Бадахшӣ** (қарни XVIII — қарни XIX) —  ва шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Оид ба аҳволи зиндагии Сангмуҳаммади Бадахшӣ маълумоти кофӣ дастрас нест, вале аз баъзе ишораҳояш дар китоби таълифнамудаи ӯ «Таърихи Бадахшон» маълум мешавад, ки дар соли 1796/97 — соли чоруми ҳукмр. Муҳаммадшоҳ ба Файзобод (пойтахти вақти Бадахшон) омада, дар дарбори ӯ ба гурӯҳи «аҳли қалам» пайваст. Дар ин ҷо ба вазифаи мирзоӣ таъйин гардида, дар шеър низ «Мирзо» тахаллус мекард.

Дар соли 16-уми ҳукмронии Муҳаммадшоҳ (1808) Сангмуҳаммади Бадахшӣ навиштани солномаи сулолавии «Таърихи Бадахшон»-ро ба итмом расондааст. «Таърихи Бадахшон» ғайр аз баёни салтанати амирони Бадахшон (асосан сулолаи Ёрбек), ҳамчунин, баъзе давраҳои ҳаёти маданӣ ва адабии ин диёрро низ фаро мегирад ва ба андешаи профессор А. Н. Болдирев ягона асари хаттиест, ки дар асоси асноди таърихӣ ва ривоёти маҳаллӣ таълиф гардидааст. Ин асар маъмулан байни аҳли адаб бо номи «Таърихи Бадахшони Фазлалибеки Сурхафсар» машҳур аст, зеро қисмати дуюми онро муаллифи сонӣ навиштааст: «…Ва бандаи камтарин муаллифи сонӣ — Мирзо Фазлбек Ҳоҷии Сурхафсар ба қадри ҳунари беҳунарии худ аз ҷойи расиду мавқуфгузошти муаллифи аввал ибтидо карда, татиммаи ӯро ба татиммаи худ ба такмил расонда…».

## Осор
* Таърихи Бадахшон (шуъбаи ленинградии дастхатҳои китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Россия). № В 2311.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Лайлӣ ва Маҷнун (мазмунҳо)

Мазмунҳо:

*Лайлӣ ва Маҷнун - достони Низоми Ганҷавӣ
*Лайлӣ ва Маҷнун (Шоҳин) - достони Шамсиддини Шоҳин
*«Лайлӣ ва Маҷнун» (Балет) - аввалин балети тоҷик, мусиқии композитор Сергей Баласанян  
 
Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ
Лайлӣ ва Маҷнун

[thumb|250px|Миниатюра бо тасвири Лайлӣ ва Маҷнун аз достони [Низомии Ганҷавӣ. Китобхонаи Конгресс, Вашингтон]]
**Лайлӣ ва Маҷнун** (, , ) — асари фолклор ва адабиёти хаттии халқҳои Шарқ, ки дар садаи VII омезиши саргузаштҳои воқеӣ, ривоят ва афсонаҳои мардуми араб ба вуҷуд омада, нусхаҳои зиёде пайдо кардааст.

Ин достон назира ба достонҳои ҳамноми Низоми Ганҷавӣ ва Амир Хусрави Деҳлавӣ мебошад. Аммо аз онҳо фарқи калон дорад.

## Асарҳо

* «Лайлӣ ва Маҷнун» — балети Сергей Баласанян
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (достони Низами) — поэма Низами Гянджеви на персидском языке (1188). Перевод на русский (в том числе отрывки): Николай Гнедич, Евгений Бертелс, Т. Форш, Павел Антокольский, Рустам Алиев (полный филологический прозаический), Т. Стрешнева.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (достони Джами) — достони Ҷомӣ ба забони форсӣ (1484).
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (достони Навоӣ) — достони Алишер Навоӣ ба забони чағатойӣ (1484). 
* «Лайлӣ ва Маҷнун» — достони Физули ба забони озарбойҷонӣ (1536). Перевод на русский: Анатолий Старостин.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (достони Табризӣ) — достони Хагири Табризӣ.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (достони Кудайбердиев)]] — достони  Шокарим Кудайбердиев.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (драма)» — драма бо назми Мирзо Муҳаммади Хади Русви.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» — достони Хуршида.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» (роман)» — романи Наҷоти.

### Намоишномаҳо
* «Лайлӣ ва Маҷнун (опера)» — нахусти опера ба забони озарбойҷонӣ  Узеир  Гаҷибеков.
* «Лайлӣ ва Маҷнун» — симфоническая поэма Кара Караева (1947)
* Симфония № 24 («Меджнун»), Op. 273 (1973), для тенора соло, скрипки, хора и камерного оркестра — симфония Алана Хованесса
* «Лейли и Меджнун (Голейзовский)» — балет на сцене Большого театра СССР в постановке Касьяна Голейзовского  (1964) на музыку Сергея Баласаняна.
* Лайлӣ ва Маҷнун (фильм, 1936) — иранский фильм 1936 года.
* Лайлӣ ва Маҷнун (фильм, 1960) — советский таджикский фильм-балет 1960 года на музыку Сергея Баласаняна.
* Лайлӣ ва Маҷнун (фильм, 1961) — советский азербайджанский фильм 1961 года.
* Лайлӣ ва Маҷнун (балет, 1969) — балет Кара Караева (1969)
* Лайлӣ ва Маҷнун (фильм, 1976) — индийский фильм 1976 года.
* Лайлӣ ва Маҷнун (фильм, 1996) — азербайджанский филм-операи 1996 года.

Гурӯҳ:Адабиёт
Миз

thumb|Мизи чӯбин бо курсиҳо дар ошхона
**Миз** - василаест аз асоси хона аст, ки як саҳфа рӯй ва пояҳои ки онро такъя медоранд сохта шудааст. Миз намудҳои гуногун доранд:чоркунҷа, мудаввар, секунҷа, доирашакл ва ғайраҳо.

Бештар мизро дар ошхонаҳо истифода мебаранд. Дар гирди миз курсиҳо гузошта мешаванд.
Амъақи Бухороӣ

**Абунаҷиб Шиҳобуддин Амъақи Бухороӣ** (? — тақр. 1147/48) — и форс-тоҷиқ. Шиҳобуддавла лақаби шоир, Амъақӣ тахаллуси уст.

## Зиндагинома
Замони зиндагиаш ба давраи салтанати Салҷуқиён (Султон Санҷар, 1118—1158) ва Қарохониён рост меояд. Шоир илмҳои давраашро аз худ карда, дар касби шоири то дарачаи «Амирушшуаро» расидааст.

Пас аз хатми таҳсил ва касби камол аз Бухоро ба Самарқанд рафт ва ба хидмати Қарахониён дохил шуд. Дар замони Хизрхони Иброҳим (ҳукмр. 1046/47 — 68) ба мақоми маликушшуароӣ расид. Бештар аз сад сол умр дидааст.

## Ашъор
Ашъори Амъақи Бухороиро муҳаққиқи эронӣ Саид Нафисӣ ба шакли девон фароҳам овардааст, вале он девон номукаммал мебошад. Дар Теҳрон инчунин ду дастхати осори Амъақи Бухороӣ мавҷуд аст, ки Нафисӣ аз онҳо истифода набурдааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ Амъақи Бухороӣ маснавие бо номи «Юсуф ва Зулайхо» доштааст. Аз девони таҳиякардаи Саид Нафисӣ бармеояд, ки Амъақи Бухороӣ дар анвои гуногуни шеър асарҳо эҷод кардааст, вале бештари осори ӯ аз қасида иборат аст. Зимни қасидаҳо ӯ ба маъалаҳои иҷтимоӣ, шикоят аз беадолатиҳо дар замона ва ғ. рӯй овардааст. Марсияҳо низ навиштааст. Амъақи Бухороӣ суханварест, ки бо истифода аз ташбеҳоти нозук, маҷозу истиора ва муболиға аз шоирони дигар фарқ мекунад.

Абёти зерин аз ӯянд:
::::::: Агар мӯре сухан гӯяд ва гар мӯе равон дорад,
::::::: Ман он мӯри сухангӯям, ман он мӯям, ки ҷон дорад.
::::::: Агар бо мӯю бо мӯре шабонрӯзе шавам ҳамроҳ,
::::::: На мӯр аз ман хабар ёбад, на мӯй аз ман нишон дорад.
::::::: Танам чун сояи мӯй аст, дилам чун дидаи мӯрон,
::::::: Зи ишқи ғолиямӯе, ки чун мӯрон миён дорад.
::::::: Ба ҷисми мӯй даргунҷам, зи бас сустӣ зи бас зорӣ,
::::::: Агар хоҳад маро мӯре ба чашми худ ниҳон дорад.

## Осор
* Девони Шиҳобуддин Амъақи Бухороӣ, Т., 1307 ҳ. ш.;
* Амъақи Бухороӣ, Девон. Т., 1337 ҳ. ш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Айнӣ С., Намунаи адабиёти тоҷик, Д., 2010;
* Бертельс Е. Э., История персидско-таджикской литературы, М., 1960.
Абусаид Абулхайр

**Абусаъид Фазлуллоҳ ибни Абулхайр ибни Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Миҳонӣ** (маъруф ба **Абусаъид Абулхайр**, ; ) — аз аввалин суханваронест, ки ирфон ва сухану фалсафаи ирфониро ба адабиёти форсу тоҷик ворид кардааст.

## Зиндагинома
Эҷодиёти ин суханвар аз бисёр ҷиҳат намунаҳои эҷодиёти шифохии мардумро ба хотир меоранд. Зохиран мархилаҳои аввали пайдоиш ва густариши акоиди ирфони ҳамин ҷиҳатро такозо мекард. Як қисм суханони Абусаид ба шеваи гуфтори мардум таълиф шудаанд, ки аз иртиботи кавии эҷодиёти шоир бо забони халқ гувоҳи медихад.
Абусаид Фазлуллох бинни Абулхайр соли 967 дар Маймана ба дунё омадааст. Дар Майманаву Марв ва Сарахстаҳсили илм намуда, муддате дар Нишопуру Омул умр ба сар бурдааст. Соли 1049 дар Маймана аз олам гузаштааст. Накл мекунанд, ки дар замони зиндагии худ ӯ каси хушгу ва сухбаторо будааст.
Яке аз аввалин суханвароне, ки ирфон ва афкори ирфониро дар колаби шеър баён кардаанд, Абусаиди Абулхайр махсуб гашта, мавзуоти фалсави, тасаввуфи ошикона, танкиди замон ва ахли он дар рубоиёти ӯ макоми баланд дорад.
Бино ба маълумоти сарчашмахо ва таърихномахо дар ахди авали ислом то карнҳои 8-9 ахли ирфон ва тасаввуф ба каламу когаз сарукоре надоштанд. Сухани Абусаиди Абулхайр аст, ки гуфта: «Кадами авали суфи шикастани каламу пора кардани дафтар аст. Ва хар касе бихоҳад аз ишқи суфи пай барад, бояд худаш ба он бингарад».

Вале баъд заруратхо пеш омад, ки рочеъ ба масоили ирфон ва асоси таълимоти он асархо эҷод гардад. Зеро баъзе аз факехон ирфонро ба аркони асосии ислом мукобил гузошта, намояндагони онро ба бединиву бехудои айбдор намуданд. Орифон мачбур шуданд, ки барои ҳимояи хеш аз Қуръон ва аходиси набави истидлол пеш оваранд.

Аз мероси адабии Абулхайр он чизе, ки то ба имрӯз омада расидааст, 720 рубоиест, ки дар боби ишқу орзу, мардонагию садокат харф мезананд.

## Аз рубоиёт
: Дишаб зи пайи гулоб мегардидам дар тарфи чаман,
: Пажмурда гуле миёни гулҳо дидам, афсурда чу ман,
 
: Гуфтам, ки «чи кардӣ, ки чунин месузӣ? эй ёри азиз!»
: Гуфто, ки: «шабе дар ин чаман хандидам, пас вой ба ман!»

: Во фарёдо, зи ишқ, во фарёдо,
: Корам ба яке турфанигор уфтодо,
: Гар доди мани шикаста додо, додо
: В-арна ману ишқ, хар чи бодо бодо!

  
: Гар бар дари дайр менишонӣ моро,
: Гар дар раҳи каъба медавонӣ моро,
: Инҳо ҳама лозимаи ҳастии мост,
: Хуш он ки зи хеш вораҳони моро,

: Пурсидам аз ӯ воситаи ҳиҷронро,
: Гуфто: сабабе ҳаст, бигуям онро,
: Ман чашми туям, гарам набинӣ, чи ачаб?
: Ман ҷони туям касе набинад ҷонро,

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Жуковский В. А., *«Жизнь и речи старца Абу»* (Санкт-Петербург, 1899)
* Жуковский В. А., *«Тайны единения с богом в подвигах старца Абу»* (Санкт-Петербург, 1899)
* Ethé H., *«Sitzunge d. bayr. Akad.»* 92 рубайт, 1875 и 1878)
* Burthels, Grundlinien d. Entwiklungsgeschichte des Lehrgedichts in Persien, *«Islamica»*, v. III, f. I (Лейпсиг, 1927)
* Али Джамниа, Мухаммад. Байат, Можде. Под суфийским плащом. Истории об Абу Саиде и его мистические наставления.Москва.Старклайт.2002.

Гурӯҳ:Адибон
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Азрақии Ҳиравӣ

**Азрақии Ҳиравӣ** (; ) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Шарафуззамон Абулмахосин Зайнуддин Абубакр Чаъфар ибни Исмоил яке аз шоирони садаи XI форсу тоҷик буда, соли 1067 дар Ҳирот ба дунё омадааст ва соли 1133 дар Кирмон вафот кардааст. Аммо маълумоти мазкур доир ба таърихи таваллуд ва вафоти шоир аниқ нест. Ӯ писари шоир Исмоили Варрок мебошад. Исмоили Варроқ шахси ҷонбохтаи адабиёту фарҳанг ва маърифат буда, касест, ки Абулқосим Фирдавсӣ ҳангоми аз дасти гумоштагони Султон Маҳмуди Ғазнавӣ гурехтанаш қариб шаш моҳ дар хонаи ӯ паноҳ ёфта буд.
Азрақӣ девони ашъор дорад. Дар баъзе тазкираҳо қайд шудааст, ки Азрақӣ достони «Синдбоднома» дорад.
Азракии Хирави дар ташбеҳот, бадеъ ва васфи табиат устод аст. Девони Ашоир дар хачми 2000 байт ба мо расидааст. Дигар аз осори маъруфи ӯ «Достони Симбод» ё «Синдбоднома» аст, ки дар асоси тарчумаи насрии Абулфавориси Фанорӯзи (асри10) ба назм кашида будааст, вале имрӯз пайдо нест. Ривоят мекунанд, ки Азракии Хирави «Алфия ва Шалфия» ном китобе барои Тугоншох (хокими Хуросон) навишта будааст, вале ин асар низ боки намондааст.
Девони Азрақӣ соли 1957 дар Теҳрон ба табъ расидааст.

## Аз ғазалиёт
: Ин барбатест санъати ӯ сеҳрошкор,
: В-андар аҷаб зи санъати ӯ чашми рӯзгор,
: Чун он ки аз чаҳор табоеъ мураккабем,
: Таркиб кардаанд табоеъ дар ӯ чаҳор.
: Ӯд аст номи ӯву бад ин сон кӣ дида ӯд?
: З-ин гунна бурда анбару ӯд андар ӯ ба кор.
: Хубиш беқиёсу дар ӯ нақш беадад,
: Нағзиш бемисолу дар ӯ ақд бешумор.
: Оромгоҳи ӯ бувад андар канори дӯст,
: Овози ӯ нишоти дили ошиқони зор.
: Хуррамтар аз баҳору сарояд ба зеру бам,
: Гаҳ кинаи «Сиёвуш»-у гаҳ «Сабзаи баҳор».
: Бе дурру ганҷ ҳар кӣ ба рӯ захма барзанад,
: Ҳам «Ганчи гов» ёбаду ҳам дурри шоҳвор.

## Аз рубоиёт
: Дар ишқи буте дилам гирифтор шудаст,
: В-аз фурқати ӯ рухам чу динор шудаст,
: Ин қисса маро зи дӯст душвор шудаст,
: Дил дар кафи ёру аз кафам ёр шудаст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Эроншоҳ ибни Абилхайр

**Ҳаким Эроншоҳ ибни Абулхайр** () — и қарнҳои XI—XII, муосири Муҳаммад ибни Маликшоҳи Салҷуқӣ.

## Зиндагинома
Соли таваллуд ва вафоташ номаълум аст. Дар асоси гуфтаҳои шоир дар оғози достони «Баҳманнома», тахмин кардан мумкин аст, ки Эроншоҳ то соли 511 ҳиџри (1117 мелодї) дар қайди ҳаёт будааст. Дар бораи џараёни зиндагонии ӯ маълумоти дигар мавџуд нест.

## Осор

Аз осори Ҳаким Эроншоҳ факат достони «Баҳманнома» то ба замони мо омада расидааст, ки онро шоир дар ҳудуди соли 500 ҳиҷрӣ (1106 милоди) ба номи султон Мухаммад бинни Маликшоҳи салчуқи ба риштаи назм кашидааст. Ин манзума қариб 5500 байтро дар бар мегирад. Мавзӯи он иборат аз саргузашти Баҳман — писари Исфандиёр ва ҷангу корнамоиҳои ӯст, ки пас аз марги падараш уро паҳлавони Сиистон — Рустам тарбия кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
*
Манучеҳрии Домғонӣ

**Манучеҳрии Домғонӣ** (; ) — яке аз шоирони форсу тоҷик.

## Зиндагинома
Ӯ дар дарбори Масъуд умр ба сар бурдааст. Манучехри устоди қасидаҳои васфи мебошад. У қасидаҳояшро бо васфи баҳор ё тирамоҳ сар мекунад. У танҳо манзараҳои баҳору хазонро тасвир мекунад.

: Бештар ӯ кӯҳу дашт, бог, паррандаҳо, гулу баттаҳо абру борон аст.
: Манучехри яке аз шоирони машҳури аввалҳои асри ёздахуми милоди аст.

Таърихи таваллуди уро дар охири карни чаҳоруми ҳиҷрӣ дар Домғон, вафоташро соли 431х.- 1040 м тахмин карданд.
Меросе, ки аз шоир боки мондааст, ягона девони ӯ мебошад, ки аз касоид, ғазалиёт, рубиёт ва қитъаот иборат аст.

Манучехри соли 1000-дар Домғон ба дунё омадааст. Номаш Аҳмад, номи падараш Қавс ва тахаллусаш Манучеҳрист. Пас аз касби камол ба дарбори Ғазнавиён меояд. Азбаски Манучеҳри шоири ҷавону боғайрат буд, дар дарбор ба максади ҳосидон гирифтор шудааст. Аз руи гуфти худи ӯ чохилони камфазл аз нотавонбини ҳостаан, ки уро беобру сохта аз хидмат дур намояд. Вале Манучехри дар қасидаҳояш ин гурӯҳи бадандешро фош намуда ва аз онҳо касд гирифтааст. Ба пайдоиши ҳодисаи нохуши хасадхури замонаи нобаробару ихтилофчуй шоир айбдор буд. Манучехри дар айни ҷавони, дар чилсолаги, соли 1040- вафот кардааст. J Дар девони шоир қасидаи, қитъа ва ғазалҳои ӯ гирд омадаанд. Назари ичтимойии ӯ ба оламу вокиаҳои замона нисбат ба муосиронаш Унсурию Фаррухи амик ва вусъатнок аст. Яъне Манучехри муҳокимаҳои танкидию иҷтимоӣи зиёд дорад ва бо хасби ҳоллу шикоят низ ба мазаммати нобаробарию чавру ситами рӯзгор кушидааст. Дар ин маъни қасидаи ба ном {Шамъият}-и ӯ ахамиятбахш аст. Шоир ба шамъ ру оварда аз ғаму кулфат, татҳои, дардҳои айём ва беокибатию бемехри сузу гудох намудааст:

: Ту маро монию ман хам мар туро монам хаме,
: Душмани хешем хар ду бар-дӯстдори анчуман.
: Хештан сузем хар ду бар муроди дӯстон,
: Дустон дар роҳатанд аз мову мо андар хазан.

Дар шеърҳои баҳоронаи Манучехри тавсифи гулу парандагон мавкеи ҳос дорад. Камтар гулу парандае мондааст, ки ӯ ном нагирифта ва бо хусусиятҳои ҳосу фарқи байнихамиашон тасвир накарда бошад. Дар банди мусаммате сифати кабк хусусият ва дунъёи асрорангези ин паррандаи хушилҳомро ин андоза зебо ва реалии нигоштааст.

: Ҳангоми баҳор асту ҷаҳон чун бути Фархор,
: Хез, эй бути Фархор, биёр он гули бехор.
: Он гул, ки мар онро битавон хурд ба хушши,
: В-аз хурдани ӯ руй шавад чун гули пурбор.
: Он гул, ки маро уро бувад ашчор, ба ангушт,
: В- омад шуданаш бошад ашчор ба ашчор.
: Он гул, ки ба гирдаш-дар нахланд фаровон
: Нахлаш маликонанд ба гирд андару аҳрор.
: Хамвора ба гирди гул тайёра бувад нахл,
: В-ин гул ба суи нахл бувад доим тайё.
: Дар сояи гул бояд хурдан майи чун гул,
: То булбули кавволат бархонад ашъор.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Муҷируддини Байлақонӣ

**Муҷируддини Байлақонӣ** () — и қасидасарои форс-тоҷик, шогирди Хоқонии Шервонӣ.

## Зиндагинома
Муҷириддин дар шаҳри Байлакони тобеи Шервон дар аввалҳои асри XII ба дунё омадааст. Роҷеъ ба соли мавлуд ва рӯзгори ӯ маълумоти муфассал дар сарчашмаҳо ҷой надорад. Танҳо маълум аст, ки модараш аз канизакони ҳабашӣ будааст. Дар замони худ Байлақонӣ шогирди Хоқонӣ буд ва дар пайравии ӯ шеърҳо менавишт.
Муҷириддин аз худ девоне боқӣ гузоштааст, ки аз ғазалу рубоӣ ва қасидаву қитъа иборат аст. Соли вафоти шоирро байни 1190 −1193 тахмин мекунанд.

## Меросӣ адабии шоир

## Аз ғазалиёт
: Дил ба ишқи ту дил зи ҷон бардошт,
: Ҷон ҳама умед аз ҳама ҷаҳон бардошт.
: Посбон сабр буд бар дари дил,
: Дузди ғаммоз посбон бардошт.
: Офият вақте арчи қоида буд,
: Турктози ғами ту он бардошт.
: Хоки роҳи туам аз он ки маро
: Ишқат аз хок ройгон бардошт.
: Гуфтаӣ: Соя аз ту бардорам,
: Соя аз хок чун тавон бардошт?
: Офият дида аз ҷаҳон бардошт,
: Макрамат рахт аз ҷаҳон бардошт.
: Нарасам ман ба ҳамраҳони вафо,
: З-он ки шаб рафту корвон бардошт.

: Боди субҳ аст, ки машшотаи ҷаъди суман аст,
: Ё дами Исо пайванди насими чаман аст.
: Накҳати нофаи мушк аст? На. Пас чист, бигӯ?
: Асари оҳи ҷигарсӯхтае ҳамчу ман аст.
: Нафаси сарди саҳар гарм равон баҳри чарост?
: Ёдам омад зи пайи он ки расули чаман аст.
: Ё раб, ин шеваи нав чист, ки аз чунбиши бод
: Турраи жола пур аз нофаи мушки Хутан аст.
: Бод бо дасти тиҳӣ бар сари гул ноҷнеҳ аст,
: Абр бо домани тар бар дари гул нӯбазан аст.
: Дидаи мардуми наргис ҳама гирён нигарад
: Ба суйи жола, ки он зиндадио андар кафа наст.
: Бӯи шир аз даҳани савсан аз он меояд,
: Ки ҳанӯзаш сари пистони сабо дар даҳан аст.
: Даҳ забон асту нагуяд сухану ҳақ бо ӯст?
: Бо чунин умр, ки ӯрост чи ҷои сухан аст?
: Барқ ночихзани боғ асту сабо ҳалқарубой,
: Абр новардгару соиқа зӯбинфиган аст.

: То дастхуши ҷаҳон шудам ман
: Дар дасти каноатам мумакан.
: Бигрезам аз у, ки ман гарибам,
: В-ин бесару бун — ғарибдушман.
: Бесар бизиям чу мардуми чашм
: Бо мардумӣ аз ҳама ҷаҳон ман.
: Мехнат шавадам сипар зи меҳнат
: К-оҳан шавад оина зи оҳан.
: Шабдӯст аз он шудам, ки дар шаб
: Хуршед наёбадам ба равзан
: Гар шамъи фалак насозадам кут,
: Чун шамъ кунам навола аз тан.

: Эй рухи ту ранги навбаҳор гирифта,
: Бар рухи ту некуӣ қарор гирифта.
: Ҷавр макун зинхор бар дили он, к-ӯ.
: Домани ишқат ба зинҳор гирифта.
: Он гули садбарги ман ба як шикани зулф
: Чун мани шӯридадил ҳазор гирифта.

## Аз муқаттаот
: Рахши амал матоз, ки айём тавсан аст,
: Барги сафар бисоз, ки рехлат муайян аст.
: Бешафкатии чарх аз ин дон, ки аз шафак,
: Хар шомгоҳ ба хуни ту олуда доман аст.

: Рафтам андар куи у, дар хуни ман рафт осмон,
: В-он шафак дон хуни ман, к-аз осмон омад падид.
: Ошики гардуни пирам, худ напурси то чаро,
: З-он ки аз даврони он пир ин ҷавон омад падид.

## Пайвандҳо
http://temenna.blogfa.com/

Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Ҳасани Ғазнавӣ

**Ҳасани Ғазнавӣ** (, машҳур ба **Ашраф**; ? — 1160) — , хатиб ва воизи форс-тоҷик

## Зиндагинома
Баъди дар шоирӣ ном баровардан ба дарбори Баҳромшоҳи Ғазнавӣ (ҳукмр. 1118-52) роҳ ёфт. Дар чанд сафар ҳамроҳи ӯ ба Ҳиндустон рафт. Ҳангоми хидмат дар дарбор ду маротиба ба туҳмати дарбориён дучор шуда, аз бими ғазаби шоҳ тарки диёр карда, дар Хуросон, Нишопур, Ҳиҷоз, Ҳамадон, Бағдод паноҳ бурдааст. Дар ҳамин гуна мусофиратҳо азоб кашида, оқибат дар ғарибӣ вафот кардааст. Аз Ашраф девоне мондааст, ки тақрибан 5 ҳазор байт қасоид, ғазалиёт, тарҷеот ва рубоиётро дар бар мегирад. Ашраф ба қисми тағаззули қасида бештар аҳаммият додааст. Мавзуъҳои тағаззулоташ тавсифи ишқу ошиқӣ, манзараҳои дилкаши табиат, ёди ёру диёр ва ғ. мебошанд. Ривоҷи қисми фахрияи қасидаи классикӣ ба номи Ашраф сахт марбут аст. Дар фахрияҳо ӯ худро чун подшоҳи олами ақлу хирад тавсиф кардааст. Бад-ин васила шоир дар назди ҳокимон қадри аҳли илму адабро бардоштааст. Матонати сухан, назокати бадеии қасидаҳои Ашраф низ баланд аст. Аз ташбеҳу истиораҳои пӯшида бештар истифода кардааст. Ашрафяке аз шоиронест, ки дар пайдоишу ташаккули сабки ироқӣ замина гузоштааст. Шоирон Фалакии Шервонӣ, Ҷамолуддини Исфаҳонӣ, Камолуддини Исфаҳонӣ ва дигарон дар ғазал ва қасидасароӣ ба Ашраф пайравӣ кардаанд. Девони Ашраф соли 1950 дар Теҳрон ба табъ расидааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин намунае аз шеъри Ашраф мебошанд:

::::: Ҳар насиме, ки ба ман бӯи Хуросон орад,
::::: Чун дами Исо дар колбудам ҷон орад.
::::: Дили маҷрӯҳи маро марҳами роҳат созад,
::::: Ҷони пурдарди маро мояи дармон орад…
::::: Дар наво оям чун булбули масте, ки сабо-ш
::::: Хабар аз соғари майгун ба гулистон орад.
::::: Ҷон барафшонам сад раҳ чу яке парвона,
::::: Ки шабе пеши рухи шамъ ба поён орад.
::::: Рақс дар гирам чун зарра, ки субҳи содиқ
::::: Назми ӯ муждаи хуршеди дурафшон орад.
::::: Шодмон гардам чун дилшудае, к-аз зорӣ-ш
::::: Ҳам маломатгари ӯ ваъдаи ҷонон орад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Рашидуддини Ватвот

**Амир Рашидуддин Саъдулмулк Муҳаммад ибни Абдуҷалили Ватвот** (; ) — , , луғатшинос ва адабиётшиноси форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Рашиддудини Ватвот дар мадрасаи Низомия таҳсил намуда, пас аз таҳсил аз Хуросон ба Хоразм меравад. Аз аксари илмҳои замонаш, махсусан фалсафа, калом, сарфу наҳв, луғат, маъонӣ ва баён, арӯзу бадеъ ва ғайра вуқуфи комил дошт.

Ватвот бо Хоқонӣ, Анварӣ, Саноӣ, Адиб Собир ва дигар шоирон мукотиба доштааст.

Рашиддудини Ватвот дар соли 1177 даргузашт.

## Мероси адабӣ
Аз Рашиди Ватвот дар назму наср мероси адабӣ ва илмӣ боқист, ки як қисми он ҳанӯз дастхат аст. Девони шоир 8563 байт дошта, қасида, таркиббанд, тарчеъбанд, ғазал, қитъа ва рубоиро дар бар мегирад. Аз 223 қасидаи девон 153-тои онҳо ва чанде аз таркиббанду тарҷеъбандҳои шоир дар боби сиёсату давлатдорӣ ва ҷангу сулҳ гуфта шудаанд. Дар қасидаҳояш Рашиди Ватвот устуворию пойдории давлат, ободию оромии мамлакат ва беҳбудии аҳволи халқро дар адлу дод ва ақлу дониш дида, аз ҳукумронони замон талаб кардааст, ки адолатпарвар бошанд, илму маданиятро ривоҷ диҳанд, баҳри беҳбудии кишвар ва рӯзгори халқ кӯшанд:

## Мероси адабӣ
# Ҳадоиқу-с-сеҳр фи дақоиқу-л-шеър
# Абкору-л-афкор фи расоилу-л-ашъор
# Ароису-л-хавотир ва нафоису-н-наводир
# Латоифу-л-амсол ва тароифу-л-ақвол
# Маҷмуи расоили арабӣ
# Фаслу-л-хитоб
# Анису-л-лаҳфон
# Ҷавоҳру-л-қалоид вазавоҳиру-л-фароид
# Луғати манзуми мавсум ба Ҳамду сано
# Туҳфату-л-сиддиқ алал сиддиқ мин каломил Абубакри Сиддиқ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Фаррух Умар. Ториху-л-адаб ал-арабӣ. — ҷ 3. 1984
* Алиакбари Деҳхудо. Луғатнома (Зайли Ватвот)
* Ҷувайнӣ. Ҷаҳонкушои Ҷувайнӣ. — Теҳрон, Ҳирмис. — с. 360—370

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Ҷамолуддини Исфаҳонӣ

**Ҷамолуддин Муҳаммад ибни Абдураззоқи Исфаҳонӣ** (; ) — и форс-тоҷик ва аз бунёнгузорони сабки ироқӣ, падари Камолуддини Исфаҳонӣ.

## Зиндагинома
Ҷамолуддини Исфаҳонӣба Анварӣ, Рашиди Ватвот ва Заҳири Форёбӣ хамзамон будааст. Ҷамолуддин аз бисёр илмҳои замони худ бохабар бошад хам дар, Исфаҳон бо касби заргари ва наққошӣ рӯз мегузаронидааст.
Шеърҳои Ҷамолуддин соддаву равонанд. Дар қасида ӯ гоҳ ба Саноӣ ва гоҳе ба Анварӣ пайравӣ кардааст. Ҷамолуддини Исфаҳонӣ дар ситоиши Анварӣ, Рашиди Ватвот ва Зохири Форёбӣ қасидаҳо гуфтааст. Вай тақрибан соли 1192 вафот кардааст. Ӯ аз худ девоне боқӣ гузоштааст, ки аз қасидаву ғазал ва қитъаву рубоӣ иборат мебошад.

## Намунаи ашъор

### Аз ғазалиёт
: Бархез, ки мавсими тамошост,
: Бихром, ки рӯзи боғу саҳрост.
: Имрӯз ба нақд айш хуш дор,
: В-он кист, к-аш эътимоди фардост,
: Май ҳасту самоу он дигар низ.
: Асбоби тараб ҳама муҳайёст.
: Гулро чу машота моҳ бошад,
: Гар ҷилва кунад сазад, ки зебост.
: Ранги рухи лола бас латиф аст,
: Он холи сиёҳ чашми бадрост.
: Аз дил бадар ойу шод биншин,
: К-ин ҳастии мост, к-офати мост.

: Ғамат ҷуз дар дили якто нағунҷад,
: Ки рахти ишқ дар ҳар ҷо нағунҷад,
: Надонам аз ҷӣ хезад он ҳама ашк,
: Ки чандин ашк дар дарё нағунҷад.
: Маро гуфтӣ, ки ҷуз ман ёр дорӣ?
: Ту донӣ, к-ин сухан дар мо нағунҷад.

### Аз рубоиёт
: Бас ранг, ки наққоши азал меомехт,
: То бар забари чашми ту хоре ангехт.
: Гӯӣ, ки дили сӯхтаам фурсат ёфт,
: В-аз зулфи ту дар ҳимояти чашм гурехт

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Таърихи адабиёт дар Эрон. Ҷ.2 Забебуллоҳ Сафо с.731-739
* Давлатшоҳи Самарқандӣ. «Тазкиратушшуаро» бо ҳиммати Муҳаммад Рамазонӣ. Теҳрон-1366. С.108
* Мирзо Муҳаммад Алӣ. «Райҳонуладаб».чопи саввум.ҷ.1,с.424

Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Фахруддин Ироқӣ

**Фахруддин Ироқӣ** (; 1213, Ҳамадон — 1289, Димишқ) — , ориф ва нависанди сӯфии адаби форсӣ дар садаи ҳафтуми ҳиҷрӣ, муаллифи «Ламаъот» мебошад.

## Зиндагинома
Фахруддин Иброҳим бинни Шаҳриёр Ироқии Ҳамадонӣ дар нимаи аввали асри ХIII зиндагӣ ва эҷод карда, мувофиқи ахбороти сарчашмақо таваллуди ӯ ба соли 604/1207 рост меояд. Зодгоҳи ӯ шаҳри Ҳамадон буда, то синни 18-солагӣ дар онҷо умр ба сар бурдааст. Баъдан Ироқӣ ба мамлакатҳои Миср, Сурия, Ироқ саёҳат намудааст.

Дар бораи зиндагии ӯ дар маъхазхо маълумоти саҳеҳ вуҷуд надорад. Бино ба гуфти муҳаққиқон ӯ дар соли 688 ҳиҷрӣ (1289 милодӣ) дар шаҳри Димишқ вафот кардааст.

Осори боқимондаи Ироқиро девони ғазалиёту рӯбоиёт ва ҳикоёт, маснавии хурде бо номи «Ушшоқнома» ва китоби фалсафию ирфонии «Ламаъот» ташкил медиҳад.

## Намунаи ашъор

## Эзоҳ
Абуисҳоқи Атъима

**Шайх Абуисҳоқ Аҳмад ибни Ҳаллоҷи Атъима** () маъруф ба **Бусҳоқи Атъима** (; ? — 1423) — ,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Тахаллуси Атъимаро ба сабаби дар бораи таомҳо шеър гуфтанаш интихоб намудааст. Дар зодгоҳаш — Шероз таҳсил ва зиндагиву эҷод кардааст. Бо касби ҳаллоҷӣ машғул буд. Дар шеъру шоирӣ истеъдоди баланд дошт. Дар девони ашъораш, ки то замони мо расидааст қасидаҳо, ғазалҳо, рубоиҳо, қитъаҳо, муфрадот, тарҷеъбандҳо, манзумаи «Канз-ул-иштиҳо», маснавии «Асрори чангол», достони «Музаъфар ва Буғро», рисолаҳои «Моҷарои Биринҷ ва Буғро», «Хобнома» ва ғайра фароҳам омадаанд.

## Мероси адаби
Абуисҳоқи Атъима ин равияи эҷодиро дар қолаби навъҳои дигари шеър, аз ҷумла рубоӣ, маснавӣ ва ғайра низ истифода кардааст. Бо ин роҳ ӯ мавзӯъҳои наву тозаро ба ашъораш ворид сохтааст. Иқдоми шоир дар тавсифи таому ғизоҳо ва муқобил гузоштани онҳо ба мавзӯъҳои анъанавии назми форс-тоҷик як навъ навгонӣ буд. Чанде аз шоироне, ки баъд аз Абуисҳоқи Атъима ба арсаи адабиёт қадам ниҳоданд, аз ҷумла Аҳмади Атъима, Қории Яздӣ, Савдо ва дигарон ба Абуисҳоқи Атъима пайравӣ кардаанд.

Маҷмӯи осори манзуми Абуисҳоқи Атъима бо назардошти порчаҳои дар дохили осори мансур овардааш дар ҳудуди 1603 байт аст. Ба ғазали Ҳофизи Шерозӣ

чунин ҷавоб гуфтааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Мирзоев А., Абуисҳоқ, Д., 1971.
Ҷемма Артертон

**Ҷемма Артертон** (; ) — ҳунарпешаи бритониёӣ.

## Зиндагинома
Ҷемма Артертон дар Грейвсенд, Кент, Британияи Кабир, дар оилаи оҳангар ва пешхизмат таваллуд шудааст. Вай як хоҳарча бо номи Ҳанна Ҷейн Артертон дорад.

Дар мактаби дастури забонии Грейвсенд барои духтарон дар Пилам-Роуд таҳсил кардааст ва ба дарсҳои санъати ҳунарӣ иштирок мекард. Дар синни 16 ин духтар мактабро тарк карда ба коледж дохил мешавад, аммо он ҷо ҳам муҳлате таҳсил накарда ба Академияи Шоҳии Санъати Драмавӣ барои таҳсил кумаки молӣ мегирад. Соли 2007 академияро хатм мекунад.

## Ҳаёти шахсӣ
Аз соли 2007 то соли 2008 Ҷемма бо Ҷон Нолан шиносоӣ пайдо мекунад. Ҷон дар Лондон ҳамчун коргардони фильмҳои тасвирӣ шуда кор мекунад. Аз рӯи гуфтаҳо, Ҷемми бо як ҳунарманди 19-сола, ки номаш Эдуард Муноз мебошад шиносоӣ хеле наздик дорад. Онҳо бо ҳам дигар дар вақти ба наворгирии филми «Шоҳзодаи Форс: Регҳои замон» шинос шудаанд.

## Эзоҳ
Авҳадии Мароғаӣ

**Авҳадуддин** (ё **Рукнуддин**) **ибни Ҳусайни Авҳадии Мароғаӣ** (**Исфаҳонӣ**; ) — мутафаккири мутасаввиф, ориф ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш илмҳои замонашро омӯхта, ба касби илми ҳикмату ирфон пардохт. Дар фиқҳ ба мазҳаби шофеӣ майл дошт. Аз ҷавонӣ ба сафар шавқманд буд ва мувофиқи маълумоти ҳамзамононаш сафарҳои бисёре ба Бағдод, Димишқ, Ҳамадон, Исфаҳон ва дигар шаҳрҳо кардааст. Авҳадии Мароғаӣ роҷеъ ба мусофиратҳои худ дар осораш низ ишораҳо намудааст. Поёни умри худро дар зодгоҳаш гузарондааст.

## Осори илмӣ
Осори Авҳадии Мароғаӣ аз девон, ду манзума бо номҳои «Ҷоми Ҷам» ва «Даҳ нома» ё «Мантиқ-ул-ушшоқ» иборат мебошад. Бино ба қавли Абдулҳусайни Зарринкӯб «Даҳ нома» ба яке аз набераҳои Насируддини Тусӣ эҳдо шуда, он паёми ошиқонаи хаёлиест, ки байни ошиқи беном ва маъшуқи бенишон радду бадал шудаанд. Ин манзума аз 513 байт иборат буда, бо сабку шеваи Низомию Фахруддини Гургонӣ иншо шудааст. Девони Авҳадии Мароғаӣ шомили қасида, ғазал, рубоӣ буда, ғазалҳояш содаву латофати хос доранд ва тарзи нигориши ғазалҳои Саъдию Саноӣ ва Ироқиро ба ёд меоранд. Афкори ахлоқию ирфонии мутафаккир дар «Ҷоми Ҷам» гирд оварда шудаанд. Дар он ҳикмати амалии суфия баръалоина намудор аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳасани Деҳлавӣ

**Амир Наҷмуддин Ҳасан ибни Алои Саҷзӣ** (), маъруф ба **Амир Ҳасани Деҳлавӣ** (; ) — орифи ва и порсигӯи Ҳиндусон, котиби Шайх Низомуддин Авлиё.

## Зиндагинома
Ҳасани Деҳлавӣ дар соли 652 ҳиҷрӣ (1254 мелодӣ) дар мавзеи Бадоюн, ки шаҳрест дар ҷануби Шарқии Деҳлӣ, таваллуд ёфтааст. Аз 13-солагӣ ба навиштани шеър шурӯъ карда, забони арабиро низ хуб медонистааст.
Баъдҳо Ҳасан дар қатори Хусрави Деҳлавӣ дар дарбори Султон Алоуддини Хилҷӣ (1296—1316) хидмат мекунад ва ба ин султон қасидаҳои бисёр бахшидааст. Аз маълумотҳои охирин тахмин карда мешавад, ки Ҳасан тақрибан соли 1327—1328 аз дунё чашм пушидааст.
Ҳасани Деҳлавӣ устоди ғазал аст.

## Мероси адабӣ
Аз Ҳасани Деҳлавӣ девони мукаммал ва достончае бо номи «Ишқнома» боқӣ мондааст.
Доир ба балоғат ва фасоҳати ғазалиёти Ҳасан нақлҳои зиёде ҷой дорад. Аксари муҳаққиқон шоирро дар ғазалсароӣ ва шеъргӯӣ ситоиш намудаанд.
Дар асари «Латоифуттавоиф»-и Фахриддини Софӣ чунин омада:
Шайх Камоли Хуҷандӣ дар ашъори худ «саг» бисёр мегӯяд ва Ҳасани Деҳлавӣ «дилбанд» бисёр мегӯяд. Шоире ҳар ду девонро дар як муҷаллад ба дасти касе дид. Гуфт: «Инҳоро аз ҳам ҷудо соз ва аз якдигар дур андоз, мабодо сагони Камол дилбандони Ҳасанро бихӯранд».

Ва образи дилбанд яке аз маъмултарин тимсоли офаридаи Ҳасан мебошад ва вожаи нозпарварди шоир аст:
:: Агар ёбанд дилбанде, намонад орзуманде,
:: Бигӯ ҷурм аз магас гирем ё аз ангубин бошад.

## Эҷод
Ҳасани Деҳлавӣ дар ғазалиёташ аз мақолу зарбулмасалҳои халқӣ, санъатҳои бадеӣ, махсусан таҷнис, ҳунармандона истифода бурдааст. 

### Аз ғазалиёт
:: Эй чашму чароғи дил, охир назаре бар мо,
:: В-эй оби ҳаёти ҷон, охир гузаре бар мо.
:: Гар нимшабе ногаҳ толеъ нашави чун мах,
:: Чуз бод, ки меорад аз ту хабаре бар мо?
:: Чуз субх кӣ меронад аз мо нафасе бо ту,
:: Бигзар чу насими гул вакти сахаре бар мо.
:: Халвои муроди мо бар завк намеояд,
:: Бифрист зи лаъли худ андак шакаре бар мо.
:: Роҳи дили мо диди барбаста ба хори ғам,
:: Аз богчаи раҳмат бикшой даре бар мо.
:: Гар бог ту орои, в-ар рог ту фармои,
:: Ҳоким натавонад шуд чуз ту дигаре бар мо.
:: Хуш гуфт Хасан бо ту андар шаби танхои,
:: К-эй чашму чароги дил, охир назаре бар мо.

### Аз рубоиёт
:: Эй гулрухи бахтам, чи гуле хост бигӯ,
:: Эй абр, ту ҳам бекаму бекост бигӯ.
:: Монанди қадаш ту ҳеч сарве дидӣ?
:: Бар шох бие, каҷ бинишин, рост бигӯ.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
Қосими Анвор

**Сайид Алӣ ибни Ҳорун Қосимуланвор** маъруф ба **Қосими Анвор** (, ) — яке аз они маъруфи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Қосими Анвор соли 1355 (757 ҳиҷрӣ) дар Сароб ном мавзеи Табрез ба дунё омада ва пас дар Ҳирот зиндагӣ ихтиер мекунад.

Хукмрони Ҳирот Шохрух (солҳои 1409—1447 мелоди) Косимро ба сабаби баъзе ихтилофҳои мазҳаби аз мамлакат берун мекунад. Шоир ба Самарканд омада, муддате дар ин шаҳр умр ба сар мебарад ва дар охир аз Самарканд ба Чом кучида, то охири умр дар он сарзамин зиндагӣ мекунад ва соли 1433 (837 ҳиҷрӣ) дар мавзеи Харҷарди вилояти Чом аз дуне чашм мепушад.

Аз осори шоир як девони мураттаб, ки иборат аз газал, тарчеъбанд, мукаттаот, рубоиет ва маснавихост, то замони мо расидааст. Маснавии машҳуртарини шоир, ки аз 507 байт иборат аст Анисулошикин ном дошта, арзиши баланди адаби дорад.

## Аз ғазалиет

Гиребон медарам хар дам, ки домон, дармакаш аз мо,
Ки мо муштоки дидорему ринду ошику шайдо.
Ба чашми масти майгунат, бигу, эй турки ягмои,
Ки охир чист максудат зи чандин горати дилхо
Аз он хуршеди рухсорат саводи зулф як су кун,
Ки муштокон ба рӯз оянд аз торикии шабхо.
Чунон дар ишқ якруем, ки гар тегам равад бар сар,
Ба рӯзи имтихон бошам чу шамъ истода побарчо.
Зи сар то по ҳама ҷонам, ки гарки ишқи ҷононам,
Хама ишқ аст арконам, зи сар то по, зи сар то по.
Зи зулфат дил парешон аст гуфтам, гуфт: «Ошикро
Шароби лаъл мебояд илочи иллати савдо».



## Аз рубоиёт

Ман бандаи руйи туам, эй бодапарст,
В-аз наргиси махмури ту ҷонам шуда маст,
Чун партави дидори ту зохир гардад,
Моро ба сари куйи ту як ҳай-ҳай аст.


## Эзоҳ
Орифии Ҳиравӣ

**Мав­лоно Маҳмуд Орифи Ҳиравӣ** (; 1388, Ҳирот —1449, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз зиндагӣ ва таҳсили Орифи Xиравӣ маълумоте дастрас нест. Ӯ марди хуштабъ бу­да, бо номи Салмони Сонӣ маъруф будааст. Ин номро аз он ҷиҳат ба ӯ нисбат додаанд, ки ба мисли *Салмо­ни Соваҷӣ* марди обиду порсо буда, табъу қудрати баланди шоирӣ ва чашмони дардманд доштааст.

Дар офаридани ғазал ва маснавӣ маҳорати баланд дошт. Аз Орифи Ҳиравӣ девони ғазалиёт боқӣ мондааст. Ба ҷуз ин бо номи «Гӯй ва Чавгон» ё «Ҳолнома» (таълифаш 1438—39) маснавие дорад, ки ба шакли мунозира навишта шудааст. Маснавӣ дорои 800 байт буда, дар он шоир ба воситаҳои тасвири бадеӣ ва образҳои муболиғавӣ диққати махсус додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Мирзозода X., Таърихи ада­биёти тоҷик, китоби 2, Душанбе, 1977.

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Мағрибии Табрезӣ

**Мулло Муҳаммад Ширин Мағрибии Табрезӣ** (; ) — , , ориф ва сӯфии форс-тоҷик.

Мағрибии Табрезӣ дар Ноҳини Исфаҳон зоида шудааст. Вале бештар умри худро дар Табрез гузаронда бо Камоли Хуҷандӣ дӯстӣ доштааст. Ӯ соли 1405 ё 1407 (807 ё 809 ҳиҷрӣ) вафот кардааст. Кабраш дар Истаҳбоноти Форс аст.

## Зиндагинома
Магриби аз худ девони комиле боки гузоштааст, ки дар он ашьори ба ду забон (араби ва форси) сурудаи ӯ чой дода шудаанд Девони шоир соли 1336 х. дар Техрон ба чоп расидааст, ки асосан қасидаву газал, тарҷеот ва рубоиро фаро мегирад.
Мавзӯи асосии ашъори Мағрибӣ баёни тасаввуфи орифона буда, ҳолатҳои рӯҳонӣ ва бозҷустҳои шоирро фаро мегиранд. Аз мазмуни ғазалиёти шоир бармеояд, ки ӯ яке аз соликони роҳи ҳақ ва толибони ишқи Худованд буда, дар ин ҷода тавассути риёзат кашидан ва буридан аз тааллуқоти дунёӣ ба кашфи шуҳуд муяссар гардидааст.

: Хуррамтарабу нишоту айшоғозам,
: Худро ба хароботи муғон андозам,
: З-он ҷо ба қиморхона роҳе созам,
: То ҳар чӣ маро ҳаст ба кул дарбозам.

Дар истилоҳи сӯфия май, бода, шароб ба маънии ишқи Худованд меояд, ки дар натиҷаи баҳравар гаштан аз он солики роҳи ҳақ масти ишқу ҷамоли маъшуқ, яъне Худованд мегардад. Дар ашъори Мағрибӣ истилоҳоти сӯфия зиёда ба кор рафта, дар баёни холатҳои руҳонии шоир хидмат кардаанд. Масалан, дар ғазали зер ин матлаб ба рӯшанӣ пайдост:

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Зулфиқори Азиз

**Зулфиқори Азиз** (*Зулфиқор Азизов*; 1 марти 1967 — 6 майи 2010, Душанбе) — овозхони саршиноси тоҷик ва яке аз таъсисдиҳандагони гурӯҳи мусиқии «Анис».

## Зиндагинома

## Фаъолияти эҷодӣ
Гурӯҳи «Анис» дар соли 1986 таъсис шуд ва панҷ бародар — Достони Азиз роҳбари гурӯҳ ва Қайсиддини Азиз, Вайсиддини Азиз, Абӯбакри Азиз ва Зулфиқори Азиз аъзои ин гурӯҳ буданд. Зулфиқор Азизов, ки бо бародаронаш дар гурӯҳи овозадори «Анис» овозхонӣ мекард, дар солҳои нимаи дуввуми солҳои 80-ум аз машҳуртарин овозхонони мусиқии попи Тоҷикистон буд.

Ӯ бо аввалин сурудҳояш — «Аз ёдат ман бирафтам», «Баҳор асту ба тоқи хонаи ман», «Манижа», «Модар» ва «Ман нагӯям, ки маро аз қафас озод кунед» ба дили мардуми кишвар роҳ ёфт.

Зулфиқор машҳуртарин сарояндаи хонаводаи Азизовҳо буд. Овозхонони ҷавони мусиқии попи имрӯзи Тоҷикистон Остон Азизов ва Шаҳроми Абубакр низ аз хонаводаи Азизовҳо ҳастанд.

Ба гуфтаи наздикони Зулфиқор, дар охирин консерте, ки 1-уми май дар Амфитеатри шаҳри Душанбе баргузор шуд, ӯ охирин суруди худ бо номи «Аҷиб аст зиндагӣ, ёрон, дар ин дунёи пурармон»-ро сароид, ки яке аз беҳтарин сурудҳои ӯ унвон мешавад.

## Даргузашт
Зулфиқори Азиз 6 майи соли 2010 дар шаҳри Душанбе бар асари сактаи қалбӣ даргузашт.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Суруди ''Касе мурдан намехоҳад'' дар иҷрои Зулфиқор Азизо дар Youtube

Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Мирзо Содиқи Муншӣ

**Мирзо Содиқи Муншӣ** (; ) — муншӣ,  ва и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мирзо Содиқи Муншӣ тахминан солҳои 1166 (1753—1171) — 1758 дар деҳаи Ҷондори Бухоро таваллуд шудааст. Бо тахаллуси Содик шеър мегуфтааст. Хаёти шоир Мирзо Содики Мунши дар дарбори хукмронони мангит: амир Дониёл, амир Шохмурод ва амир Хайдар гузаштаааст. Як маротиба дар синни 63 солагиаш аз вазифа маъзул карда шуда ба Дарвоз бадарга карда шуда будааст.
Шоир Мирзо Содиқи Мунши моҳи 1-и мухаррами таърихи 1235 ҳиҷрӣ (20-октябри соли 1819) дар Карши вафот кардааст.

Мирзо Содиқи Мунши аз худ мероси гаронбахо гузоштааст, ки аз ғазалиёт, касоид, китъаот, мухаммасот, рубоиёт, фардиёт иборат аст. Маснавиҳои «Дахмаи шоҳон», «Қазову кадар», «Рафъи тумани охугир ва Хайробод», «Манзумаи Ошик шудани дарвеш ба духтаре» ва чанде ашъоре, парокандае боки гузоштааст, ки то ҳанӯз 41 нусхаи хатти он маълум аст.
Газалиет дар эчодиети Содик макоми мухим ва махсусро ишгол мекунад. Ва чи тавре маълум аст аз шоир ба мо 345 газал, 14 мусаммат, 34 муаммо, 59 рубои, 20 китъа, 2 касида ва 20 фард боки мондааст

## Аз ғазалиёт
: Чан резӣ ба ҷафо ашки ҷигаргуни маро,
: Эй ҷавопеша, биё рез дигар хуни маро.
: Дил ба занҷири сари зулфи ту ороме дошт,
: Шуд сабо силсилаҷунбон дили маҷнуни маро.
: Бо ту, эй сангдил, афсонаи ман дарнагирифт,
: Дар дили сахти ту навбад асар афсуни маро.
: Шӯълаи оҳи дил оташ зада дар пираҳанам,
: Сӯзи пинҳон чу дарун сӯхта беруни маро.
: Гуфтӣ аз хотири маҳзуни ту шодам, Содиқ,
: Шод кардӣ ба ҳамин хотири маҳзуни маро.

: Чеҳра чун гул шамъи ҳар маҳфил намехоҳам туро,
: Ҳар тараф чун шохи гул моил намехоҳам туро.
: Мардуми чашми ҷаҳонбини манӣ, мурдам зи ҳаҷр,
: Ҷуз даруни чашми худ манзил намехоҳам туро.
: Кас намехоҳам, ки бандад дил ба сарви қоматат,
: Чун санавбар зери бори дил намехоҳам туро.
: Қобили базми ту набвад ҳар парешонрӯзгор,
: Ҳамдами ин ҷамъи ноқобил намехоҳам туро.
: Бар лаб омад ҷонам аз ғам ин ҳама таъҷил чист?
: Ҷони ман чун умр мустақбил намехоҳам туро.
: Масти ҳуснӣ ҳеч аз ҳоли ман огоҳ нестӣ,
: Ин ҳама аз ҳоли худ ғофил намехоҳам туро.
: Хуштар аст аз оқилӣ, Содиқ, ҷунуни ошиқӣ,
: Тарки ақлу ҳуш кун, оқил намехоҳам туро.
	
: Даҳани танги туро тунги шакар дар гарав аст,
: Лабу дандони туро лаълу гуҳар дар гарав аст.
: Анбарин зулфи туро мушки Хутан дар доман,
: Рӯҳи гулгуни туро шамсу қамар дар гарав аст.
: Зангии холи ту дар орази ҳамчун хуршед
: Мисли ҳиндубачае мусҳафи зар дар гарав аст.
: Шоми ҳиҷрони туро рӯзи висолат доранд,
: Ҳар кӣ дар ҳар ду замон шому саҳар дар гарав аст.
: Қади борлои туро сарви саҳӣ зери бағал,
: Нозукандоми туро такяи пар дар гарав аст.
: Мардумон аз ғами ҳиҷрони ту сар дар зону,
: Бандаи Содиқи бечора, ки сар дар гарав аст.

: Эй аз ниҳоли сарв қадат наврасидатар,
: Абрӯйи дилкашат зи маҳи нав хамидатар.
: Ҳастем ваҳшиён-ману дил, эй ғизоли чашм,
: Ман аз дилу аз ман дили бедил рамидатар.
: Бар мо марон саманди ҷафо ин ҳама ба ноз,
: Эй шаҳсавор, дор инонро кашидатар.
: Кам рафт бар матоъи хирад кас ба роҳи ишқ,
: Роҳест пурмахотара, эй дил, хазидатар
: Содиқ ба роҳи каъбаи васли ту қатъ кард,
: Чандин ҳазор бодия лаб хушк, дида тар.

## Эзоҳ
Амир Шоҳии Сабзаворӣ

**Амир Шоҳии Сабзаворӣ** () — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Окомалик бинни Чамолиддин Амиршохи ё Шохи аз шоирони ғазалсарои бомахорати тоҷик буда, тақрибан соли 1385 (787 ҳиҷрӣ) дар Фирӯзкӯҳи Сабзавор таваллуд ёфтааст. Падари ӯ аз сулолаи Сарбадорон буд, ки дар чануби Хуросон хукумат меронданд. Вай баъди андухтани дониш ва ҳунар муддате дар Ҳирот зиста, баъдан хокими Астаробод таъйин гардида будааст. Шоҳӣ хаттоту рассом ва мусикидон низ будааст.
Шоҳӣ соли 1453 (857 ҳиҷрӣ) дар Астаробод фавтидаас, аммо часади уро ба Сабзавор оварда дафн кардаанд.
Аз Шохи то ба замони мо як девон омада расидааст, ки дорои ғазалиёту китъаот ва рубоиёт мебошад.

## Намунаи ашъор

### Аз ғазалиёт
: Хат бар лолаи тар мушки Чин рехт,
: Бунафша бар канори ёсумин рехт.
: Сабо гарде, ки бурд аз остонат
: Аруси гунчаро дар остин рехт.
: Ба шухи абруят зебокамонест,
: Ки чашмат хуни халқе аз камин рехт.
: Гул аз шухи хамезад бо рухат лоф,
: Чу дид аз шарми руят бар замин рехт.
: Шароби ошики то хурд Шохи,
: Ба химмат чуръа бар чархи барин рехт.

### Аз қитъаот
: Аз ҷамъи мохруен хамсухбат аст моро.
: Асбоби хуррамиро сад гуна соз карда.
: Аз бодаҳои васлаш хар кас гирифта чоме.
: Чун даври мо расида, оҳанги соз карда.
: Лаб бар лабаш чу согар халқе ба кому, Шохи
: Аз дур чун сурохи гардон дароз карда.

### Тамсил
: Шабе бо сурохи хамегуфт шамъ,
: Ки эй хар шабе мачлисорои дӯст,
: Туро бо чунин кадр пеши кадах
: Сучуди дамодам бигу, аз чи руст?
: Сурохи бад-у гуфт: «Нашнудаи?
: Тавозеъ зи гарданфарозон накуст»

### Аз рубоиёт
: Аз лолаву сабза нақшбандони баҳор
: Шангарф барангехта андар зангор.
: Дар оби равон шукуфа андохта акс
: Чун анчуми собиту сипеҳри сайёр.

## Эзоҳ
Шерҳои ҷавон (филм)

**«Шерҳои ҷавон»** — филми амрикоӣ дар бораи Ҷанги Дуюми Ҷаҳон. Аз рӯи асари Ирвин Шоу. Тамошои филм барои кӯдакон бо ҳамроҳи волидайн тавсия мешавад.

## Дар нақшаҳо
*Кристиан Дистль (Марлон Брандо)
*Еврей Ной (Монтгомери Клифт)
*Майкл Уайтэкр (Дин Мартин)

Гурӯҳ:Филмҳои ИМА
Microsoft Windows

**Windows** (, ) — маҷмӯъи системаҳои амалиётии ширкати Microsoft, ки дар асоси истифодаи интерфейси графикӣ амал мекунад.

Дар айни ҳол зиёда аз 90 дарсади компютерҳои инфиродӣ бо системаи амалиётии Microsoft Windows кор мекунанд Дар ин система ҳар як барнома дар экран дохили равзанаи хеш тасвир шуда, тавассути унсурҳои он идора ва иҷро мешавад. Вариантҳои Windows 3.1. ва Windows 3.11 қабатҳои амалиётии графикӣ ном дошта, пеш аз ба кор оғоз карданашон бояд системаи амалиётии MS-DOS ба кор шурӯъ кунад.

Намудҳои Windows 95, Windows 98, Windows NT, Windows 2000, Windows ХР ва Windows Mе системаҳои амалиётии мустақил дошта, бевосита ба кор шурӯъ мекунанд. Вариантҳои ояндаи Microsoft Windows аз вариантҳои қаблӣ мукаммалтар, хотираашон зиёд, реҷаи муҳофизаташон мукаммал, вазифаҳояшон васеътар буда, дар онҳо функсияҳои мултимедиягӣ илова мешаванд. Рақамҳои ин системаҳо соли пайдошавии онҳоро нишон медиҳад. Масалан, Windows 98 соли 1998 сохта шудааст. Кор бо ҳама вариантҳои Windows аз системаи амалиётии MS-DOS осону муносибтар аст. Microsoft Windows барои ҳамаи барномаҳои худ муҳити ягонаи корӣ (интрефейс)-ро таъмин мекунад. Маҷмӯи Windows NT аз Miсrosoft Windows XP иборат буда, системаҳои амалиётии 32 ва 64-битӣ мебошанд ва ба MS-DOS ҳатто барои корандозӣ эҳтиёҷ надоранд. Танҳо оилаи мазкури Microsoft Windows барои серверҳо (шабакаҳо) системаҳои амалиётӣ дорад.

Маҷмӯи системаи амалиётии компютерҳои ҷайбии Windows СЕ махсус барои афзори мобилӣ сохта шудаанд. Бархилофи дигар системаҳои амалиётии Microsoft Windows системаи амалиётии оилаи мазкур як ҷо бо афзори тайёр, ба монанди смартфонҳо, компютерҳои ҷайбӣ, GPS-навигаторҳо, MP3-садодиҳандаҳо ва ғ. фурӯхта мешавад.

Маҷмӯъи системаҳои амалиётии Windows Embedded ба системаҳои амалиётии вақти воқеӣ мансуб буда, махсус дар дохили системаҳо сохта шуда, онҳоро якҷо бо афзори тайёр, ба монанди банкоматҳо, афзори тиббӣ, ҳавонавардӣ, терминалҳои пардохтқабулкунӣ, роботҳо, автоматҳои бозӣ ва ғ. мефурӯшанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Microsoft Widnows

Гурӯҳ:Microsoft
Мактабии Шерозӣ

**Мактабии Шерозӣ** (; ) — , , мусиқидон ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мактабии Шерозӣ дар каряи Масҷиди Бардии наздики Шероз ба дунё омада, аз пешаи мактабдорӣ касби маош мекардааст. Инчунин ӯ аз илмҳои гуногуни замони худ огоҳ буда, мусиқӣ неку медонистаст ва мисли қонун созеро ихтироъ ҳам карда будааст. Вай пештар аз соли 895/1490 бо роҳи баҳр ба Макаву Мадина сафаре карда будааст. Соли таваллуд ва номи ӯ маълум нест. Дар манбаъҳои таърихӣ-адабӣ ӯро чун Мавлоно (ё Мулло) Мактабии Шерозӣ ёд мекунанд.
Мактабй соли 911/1505 ё баъдтар аз он дар зобгохаш фавтидааст.
Аз мероси адабии Мактабӣ достони «Лайлӣ ва Маҷнун» боқист, ки соли 895/1490 таълиф ёфтааст. Мегуянд, ки дар вақташ ӯ девон ҳам доштааст. Баъзеҳо маснавии «Каламоти Алияи гарро» -ро хам ба ӯ нисбат медиханд.

## Аз «Лайлӣ ва Маҷнун»
Достони «Лайлӣ ва Мачнун» -и Мактабй аз 46 боб иборат буда, 2160 байтро дар бар мегирад. Аз он нух боби аввал ва ду боби охир, ки 340 байт аст, ба мазмуни достон дахл надорад. Шаш боби огози достон хамду наът, алкоби чахор ёр, меъроч, санои пири шоир Чалолиддин, мадхи хокими давр- Шахкосим ибнои Шох Мансурро, ки достон ба ӯ бахшида шудааст, ,дар бар мегирад.

## Дидани қосиди Лайли Маҷнунро
               
: Чун зери нигини лаъли хуршед
: Шаб гашт нихон чу мухри Чамшед.
: Чун номаи шаб сиёҳчома,
: Хуршед чу мури пушти нома.
: Хуршед давоти зари шоҳӣ,
: Шаб чун ба давоти шаб сиёҳи.
: Аз фитнаи осмон замин раст,
: К-ин дида кушоду он фуру баст.
: Мачнун чу ба рӯзи хашр мурда,
: Аз баҳри азоб зинда карда ,
: Буд он сахар аз замона хушхол,
: К-аз мусҳафи шаб бигӯядаш фол.
: Аз хоби шабона чашм дар роҳ,
: Мекард тааммуле, ки ногоҳ,
: Бинмуд шутурсаворе аз дур,
: Чун бар сари кӯҳ пораи нур.
: Маҷнун зи шамидани насимаш,
: Ду нима дил аз умеду бимаш,
: Тарсид, ки он қади шаҷарвор,
: Хори хабари бад оварад бор.
: Бигрехт чу оҳу аз ҷафояш,
: Чун саг даду дом дар қафояш.
: Чун дид шутурсавораш аз дур,
: Бар мурда фиғон кашид чун сур.
: К-аз ман магурез, к-ошноям,
: Пеши ту зи назди Лайлӣ оям,
: Маҷнун зи ҳадиси он накӯкеш,
: Боз омад аз он раҳаш давон пеш.
: Гуфт: «Эй шутурат ниҳода ҳар ҷо
: Бар ҳар ду саводи дидаам ҷо.
: Эй гарди ғамозаат ба ҷоям,
: Деворкаши тарабсароям.
: Такрор кун он сухан, ки гуфтӣ
: К-оташ ба дам аз дилам наруфтӣ».
: Соҳибхабар аз шутур фурӯ ҷаст,
: Бигрифт ба дастгириаш даст.
: К-эй оташи ишқро ҳарорат,
: Вайронии ақлро иморат.
: Эй гардани ҳар даранда аз шавқ,
: Аз ҳалқаи хидмати ту дар тавқ.
: Сӯйи ту паёми ёр дорам,
: Гар гӯш ба ман кунӣ, гузорам.
: Маҷнун шуда чархзан дар он дашт,
: Гирди худу гирди ӯ ҳамегашт.

## Эзоҳ