Рӯихати кишварҳои форсизабони таърихӣ

## Феҳристи давлатҳои таърихии форсизабон
Аз асри XII сар карда, забони форсӣ на танҳо миқёси истифодабарии хешро зиёд кардааст, балки инчунин ҷойивазкунии забони адабии арабӣ ва ҷуғрофиёи паҳншавиро ба таври назаррас тавсеа медиҳад. Он забони маъмулии аҳолии Эрони Бузург ва дар тамоми шарқи ҷаҳони ислом, аз Анатолия то шимоли Ҳиндустон мегардад. Ҳамчун забони расмии сулолаи Хуросонии Сомониён арзи ҳастӣ намуда маҳз дар замони Сомониён забони форсӣ аз 
амирони Сомониён пуштибонии васеъ дарёфт, ки ин ба азбайнравии забонҳои шарқии эронӣ кумак кард. Форсӣ на танҳо забони идоракунии маъмуриро аз даст надодааст, балки дар адабиёти бадеӣ ва адабиёти илмӣ дар асрҳои оянда, вақте ки ҳукуматдорони аслашон турктабор  (сулолаҳои Ғазнавиён, Салҷуқиён, Усмониён, Хоразмшоҳиён, Темуриён, Бобуриён, Сафавиён, Коҷориён  ва дигарон) сари қудрат буданд, боқӣ монда нашъу намо кардааст. Маҳз дар давоми  асрҳои Х - XIV эҷодкории дар ҷаҳон машҳур, шоирони форсизабон аз қитъаҳои гуногуни мамолики шарқ ва ҷаҳони мусалмонон, мероси оламшумулеро офаридаанд, ки ба мероси классикии адабиёти ҷаҳон ворид гардидааст: Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Хайём, Носири Хусрав, Низомӣ, Саъдӣ, Ҷалолуддини Румӣ, Аттор, Ҳофиз, Ҷомӣ, Деҳлавӣ ва бисёр дигарон.

Забони форсӣ ҳамчун забони муоширати байналмилалӣ ва ҳамчун забони адабӣ ба таври васеъ истифода мешуд, аз ҷумла дар минтақаҳое, ки гӯяндагони он ҳеч гоҳ аксарияти аҳолиро ташкил намедоданд. Дар Осиёи Миёна лаҳҷаҳои гуфтугӯии тоҷикӣ, ки аз ҷониби забонҳои туркӣ танг карда мешуданд, сарчашмае ба зеризаминаи забонҳои туркӣ ӯзбекӣ ва туркманӣ гардиданд ва адабиёти форсӣ ба ташаккули забони адабии чағатойӣ таъсири мустақим дошт. Дар канори дигари ҷаҳони шарқӣ Салҷуқиён ва ҳокимони имперотурии Усмонӣ, ки баъзеашон шоирони маъруфи форсизабон буданд, дар тӯли асрҳо форсии адабиро сарпарастӣ мекарданд ва таъсири форсӣ ба забони туркии усмонӣ хеле бузург буд. Дар Ҳиндустон, забони форсӣ аз ҷониби султонҳои мусулмон сарпарастӣ карда шуда, аз Ғазнавиён (асри X) сар карда, ҳамчинчунин наслҳои Темуриён — Бобуриён буданд. Забони урдуи Ҳиндустон зери таъсири назарраси забони форсӣ рушд кардааст, то кунун ин таъсир дар забони гуфтугӯии аҳолӣ дар саросари Ҳиндустони Шимолӣ намоён аст. Марказҳои аслии забони форсии Хуросон (асрҳои IX - XII) баъди забтшавии он аз ҷониби туркҳо ва муғулҳо тадриҷан хароб шуданд. Марказҳои ҳаёти адабӣ ба ғарб, ба Форс, ба "Ироқи форсӣ" (Эрони муосир), Озарбойҷон ва минбаъд ба Осиёи Хурд (асрҳои XIII - XVI), ки дар он ҷо лаҳҷаҳҳои хуроснии дарӣ ҳанӯз талаффуз нашуда буданд (лаҳҷаҳои сершумори форсии эронӣ нигоҳ дошта мешаванд ва ҳанӯз ҳам вуҷуд доранд). Забони адабӣ ба тағйирот дучор шуда, "хусусиятҳои ғарбиро" бештар мегирад. Боз як шохаи "шарқии" анъанаҳои ҳаёти адабӣ дар байни мусалмонони Ҳиндустон қавӣ шудааст.

Ин феҳристи давлатҳо ва сулолаҳои таърихиро, сарфи назар аз пайдоиш, ки онҷо забони форсӣ мақоми расмӣ дошт ё ин забон васеъ истифода мешуд, дарбар мегирад.

## Эрони Бузург

### Сулолаҳои форсӣ-тоҷикӣ

### Сулолаҳои туркӣ-форсӣ

### Сулолаҳои туркӣ-муғулӣ

## Осиёи Хурд

## Қитъаи нимҷазираи Ҳиндустон

## Кишварҳои дигар

## Инчунин нигаред

### Давраи навтарин

## Нигаред

* Давлатҳои бостонии мардуми тоҷик
* Давлатҳои сулолаҳои форисзабон (тоҷикон)
* Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод 
* Феҳристи пойтахтҳои таърихии Эрон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кишварҳои форсизабон
Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд