open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адади кларкӣ

**Адади кларкӣ** (ё *кларки элементҳо*, бисёртар *кларки* элемент мегӯянд) - ададҳоеро меноманд, ки нишондиҳандаи миқдори миёнаи элементҳои химиявии таркиби қишри замин, гидросфера, умуман замин ва инчунин ҷисмҳои кайҳонӣ ва ғайраҳо, дар системаҳои геохимиявӣ ва космохимиявӣ.

## Намудҳои кларкҳо

## Кларкҳои элементҳо дар қишри замин
Дар поён кларкҳои элементҳо (бо фоизи вазн) барои қишри замин оварда шудаанд.

## Адабиёт
* Taylor S. R., Abundance of chemical elements in the continental crust: a new table. «Geochimica et Cosmochimica Acta», 1964, v. 28. p. 1273-85; 
* Wedepohl K. H., Geochemie, B., 1967 (Sammiung Göschen, Bd 1224-1224a/1224b)

Гурӯҳ:Геохимия
Соли 1951

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1951]]*

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1951]]*

* 29 апрел — Людвиг Виттгенштейн, фалайсуфи австряги (тав. 1889)

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1951
Соли 1952

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1952]]*
* 10 апрел — Стивен Сигал ҳунарпешаи машҳури амрикоӣ;

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1952]]*

* 9 ноябр — Чайм Вейтсман, first President of Israel (b. 1874)

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Соли 1952
Кливленд

**Кливленд** () — шаҳрест дар шимолу шарки ИМА дар иёлати Оҳайо. Бандари калон дар соҳили кӯли Эри. Аз Кливленд роҳи оҳан ва роҳи автомобилгард мегузарад. Аэропорт дорад. Аҳолиаш 700000 аст бо атрофаш 2.1 млн нафар (1974).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳрҳо
Баҳри Шимолӣ

**Баҳри Шимолӣ** (, , , , , , ) — баҳри канории Уқёнуси Атлантик, дар соҳилҳои Аврупои Шимолӣ, байни ҷазираҳои Британияи Кабир, Оркней, Шетланд.

Дар Ш. ба воситаи гул-ҳои Скагеррак, Каттегат, Белти Калон ва Хурд, Эресуни бо Баҳри Балтика пайваст буда, дар Шим. бо Баҳри Норвег ҳамҳудуд аст. Аз Ҷ. Ғ. онро гул-ҳои Па-де-Кале ва Ла-Манш бо Уқёнуси Атлантик пайвастаанд. Масоҳ. бо халиҷи Скагеракк 544 ҳазор км². Умқи миёнааш 96 м. Ҷойи амиқтаринаш (дар самти Баҳри Норвег) то 809 м, дар қисми ғарбӣ (Эдинбург) бештар аз 450 м. Дар тунукобаи қоравӣ воқеъ аст. Релйефи қаъри Б. Ш. ноҳамвор. Ба он д-ҳои Рейн, Элба, Везер, Шелда, Эмс, Маас ва Темза мерезанд. Шӯрии об-31-35 дарсад. Иқлими баҳр муътадил; тобистон салқин, зимистон кӯтоҳ ва нисбатан нарм. Ҳавояш сермеғи тағйирёбанда. Аз ноябр то март тӯфонҳо ба амал меоянд. Ҳарор. миёнаи февр. аз 00С то 50С, авг. аз 150С то 170С, зимистон то −230С. Миқдори бориши солона 600—1000 мм. Канорҳои баҳр аз дек. то март ях мебандад. Ҳарор. миёнаи сатҳи об февр. аз 20С дар резишгоҳи Скагеракк то 7,50С, авг. аз 12,50С то 180С. Дар Б. Ш. тахминан 300 навъи рустанӣ ва зиёда аз 1500 навъи ҳайвоноти обӣ мавҷуд аст. Б. Ш. роҳи муҳимми обӣ, чорроҳаи баҳрии дунё буда, тариқи он нафт, ангиштсанг, маъдани оҳан, чӯб, коғаз, мошин ва ғ. кашонда мешаванд. Аз назди соҳилҳои Норвегия, Дания, Шотландия ва Британияи Кабир нафту газ ва ашёи хоми карбогидрад истеҳсол мекунанд. Б. Ш. яке аз манбаъҳои бузургтарини моҳидории Аврупои Ғарбӣ буда, дар як сол бештар аз 4 млн т равғанмоҳӣ, шӯрмоҳӣ, палтус ва харчангҳои баҳрӣ (креветки) шикор мекунанд. Бандарҳои бузургтаринаш: Амстердам, Роттердам (Нидерландия), Антверпен (Белгия), Гамбург, Бремен ва Вилгелмсхафен (Олмон), Лондон, Гулд ва Нюкасл-аон-Тайн, Халл (Британияи Кабир), Осло, Берген (Норвегия), Гётеборг (Шветсия).

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* 


Гурӯҳ:Баҳрҳои Уқёнуси Атлантик
Киштии ҳарбӣ

thumb|200px

**Киштии ҳарбӣ** ё **нови [[ҷанг]]ӣ** киштиест, ки ба ҳайати Флоти Харбии Бахрӣ дохил мешавад ва ба иҷрои вазифаҳои муаяйни ҷангӣ ё махсус қодир аст. Киштии харбӣ моликияти давлат буда, фақат бо қонунҳои он итоат мекунад ва мавриди дар оби давлатҳои хориҷа ба таври расмӣ шино кардан хуқуқи экстерриториявият дорад.

Гурӯҳ:Нақлиёт
Кейси роёна

**Қуттии роёна**, **сандуқи роёна**, **кейси роёна** (), **блоки системавӣ** — қуттие филиззӣ аст, ки бо аҷзои роёна ҳамчун модартахта, диски сахт, корти гирофик ва ғайра пур мешавад ва вазифаи нигаҳдорӣ ва канори ҳам нигоҳдоштану ҳамчунин хунуксозии ин қатаъотро дорад.

Дар кейси роёна қисмҳои зерин ҷой дода шудаанд:
* модартахта якҷоя бо воҳиди пардозиши марказӣ, хотираи оперативӣ, ва шояд корти гирофик, корти садо, корти шабака.
* ҳофизаҳо — HDD, муҳарики гирдаҳои оптикӣ CD-ROM ва ғайраҳо;
* блоки таъминоти барқ.

## Эзоҳ
Отакар Клима

**Отакар Клима**, шарқшиноси чех. мебошад. Дар Университети Карл филологияи словианй, Германй ва шарқиро омухтааст. Доктори илмҳои фалсафа (1931) ва филология (1961). 15 ноябр, 1908 дар Прага  таваллуд ёфтааст.
Климакс

* Климакс (услубшиносӣ) — фигура ё сохти нутқ.
* Климакс (физиология) — давраи гузариш аз балоғати ҷинсӣ ба пирӣ.
Максвелл

**Максвелл** — воҳиди сели магнитӣ дар системаи воҳиди СГС. Ишораташ Мкс ё Мх.
Ба муносибати физики англис Ҷеймс Клерк Максвелл ном гузошта шудааст.

: 1 максвелл = 1 гаусс / см2 = 10−8 Вебер.

Гурӯҳ:Воҳидҳои ченкунии сели магнитӣ
Гурӯҳ:СГС
Кашидадузи

**Кашидадӯзӣ** - як навъи санъати ороишиву амалӣ.

## Нигаред
*Гулдӯзӣ
*Санъати тасвирӣ

[Гурӯҳ:

[Гурӯҳ:Санъати ороишӣ
Климов

**Климов** Владимир Яковлевич 23.07.1892 таваллуд ёфта, (дар Москва) 1962 дар ҳамон ҷо вафот карадааст. Олими Советӣ конструктори мухаррикҳои авиационӣ, акдемики Аф СССР.
Бефосилагӣ

**Бефосилагӣ** — яке аз мафҳумҳои асосии математика, ки бар хилофи мафҳуми дискретӣ набудани гусастагиҳо ва тағйирёбии тадриҷиро ифода мекунад.

Бефосилагӣ бештар дар ду консепсияи математикӣ – бефосилагии маҷмӯъ ва бефосилагии инъикос (функсия) ба назар мерасад. Инъикоси якқиматаи *y=f(x)*, ки маҷмӯи *Х*-ро ба маҷмӯи *Y* инъикос менамояд, инъикоси бефосила номида мешавад, агар аз наздикшавандагии пайдарпайии унсурҳои *х<sub>1</sub>, х<sub>2</sub>,...х<sub>n</sub>*-и маҷмӯи  *Х* ба унсури х-и ҳамин маҷмӯъ наздикшавандагии акси онҳо *f(x<sub>1</sub>), f(x<sub>2</sub>),..., f(x<sub>n</sub>*), ба элементи *f(x)*-и маҷмӯи *Y* ба вуқӯъ ояд. Ҳамин тариқ, таърифи бефосилагии инъикос ба тарзи муайян шудани муносибатҳои ҳудудӣ (ин ҷо  наздикшавии пайдарпайиҳо) дар маҷмӯи худи *Х* ва *Y* вобаста аст. Фикру мулоҳизаҳо доир ба бефосилагии фазо ва вақт барои муқаррар намудани мафҳумҳои илмии замонавӣ аҳаммияти калон доранд. Мисолҳои бефосилагӣ аз физика: бефосилагии ҷараёни электрикӣ, бефосилагии ҷоришавии моеъ ё газ ва ғ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таҳлили риёзӣ
Лоҳут

**Лоҳут** () — олами зоти илоҳӣ, зинаи охирини такомули сӯфӣ, ки дар натичаи риёзат гӯё аз носут дур шуда ба дараҷаи худоӣ мерасад. Бино ба таълимоти тасаввуф, дар ин зина сӯфӣ аз тамоми хислатҳои инсонӣ фориғ шуда бо олами илоҳӣ мепайвандад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Тасаввуф
Камоли Сабзаворӣ

**Камоли Сабзворӣ** (; 1557 — ?) — хаттоти форс-тоҷик, писари Мавлоно Абдулҳаққи Сабзаворӣ.

## Зиндагинома
Ҳунари хушнависиро аз падараш Мавлоно Абдулҳаққи Сабзворӣ, ки аз устодони хушнависи Хуросон буд, омӯхтааст. Дар навиштани хатти ситта ва сулс маҳорати баланд дошт. Бино ба маълумоти муаллифи «Гулистони ҳунар» Қозӣ Мир Аҳмад, ки бо Камоли Сабзаворӣ дар Машҳад (соли 965 қ.) мулоқот доштааст, ӯ хатҳои шашгона (насх, сулс, тавқеъ, риқоъ, муҳаққақ, райҳон)-ро хуб навишта, ҳамеша ба китобати каломуллоҳ ва дуоҳои «Дувоздаҳимома» машғул будааст. Бештари маҳсули ҳунари Камоли Сабзаворӣ (асосан ба сурати мураққаъ ё қитъаҳо) бо хатти насх ва сулс боқӣ мондаанд. Дар зери навиштаҷот, қитъаҳо ва мураққаоти хаттотикардаи худ «Шайх Камол Абдулҳақ», «Шайх Камол ибни Абдулҳаққи Сабзворӣ», «Камолуддин Маҳмуд ибни Абдулҳаққи Сабзворӣ» имзо гузоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Козловский

**Козловский** Яков Абрамович шоир ва тарчумони совети рус мебошад. Ходими хидмат нишондодаи санъати РАСС Дог. Аъзои КПСС аз соли 1945. Институти адабиёти ба номи Горький-ро хатм кардааст. (1949)
Висоли Шерозӣ

**Муҳаммадшафеъи Шерозӣ** (; 1783—1846, маъруф ба **Висол**) — аз он, адибон ва хушнависони маъруфи шерозӣ дар садаи сездаҳуми ҳиҷрӣ буд. Ӯ гоҳе осори хушнависии худро бо имзои «Мирзои Кӯчак» ва гоҳе бо номи «Висоли Шерозӣ» рақам мезад.

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш аз донишмандону ҳунармандони гуногуни давр илмҳои замони худ ва ҳунари хаттотиро омӯхт. Дар ҷавонӣ бо тахаллуси Маҳҷур дар пайравии шуарои гузаштаи форс-тоҷик қасидаву ғазал, марсия ва маснавӣ гуфтааст. Аз Висол девоне боқист, ки аз 15 ҳазор байт иборат мебошад. Девони Висол дар Теҳрон (1968) ва маҷмӯаҳои ашъори ӯ дар Ҳиндустон (1873) ба табъ расидаанд. Маснавии «Базми Висол»-и ӯ аз ҳафт ҳазор байт иборат аст. Дар пайравии «Гулистон»-и Саъдӣ китоби «Субҳи Висол»-ро навиштааст. Висол хост достони нотамоми «Фарҳоду Ширин»-и Ваҳшии Бофқиро (асри 16) ба охир расонад, вале ин корро иҷро карда натавонист. Рисолаи «Атвоқу-з-заҳаб»-и олими бузурги форс-тоҷик Замахшариро аз забони арабӣ ба форсии тоҷикӣ тарҷума намудааст. Дар соҳаҳои калом, ҳикмат, мусиқӣ, арӯз, тафсир рисолаҳои алоҳидаи манзуму мансур низ таълиф кардааст. Висол Қуръонро бо ҳафт навъи хат хушнависӣ карда буд. Ҳангоме ки шоҳи Эрон Фатҳалишоҳи Қоҷор (ҳукмронӣ 1797—1834) ба Шероз омад, Висол Қуръони китобаткардаву музайянсохтаи худ ва мадҳияеро ба ӯ тақдим кард. Фатҳалишоҳ ӯро ба хидмати дарбор даъват намуд. Висол инчунин «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ, девонҳои Хоқонӣ, Анварӣ, Ҳофиз, куллиёти Саъдии Шерозиро хаттотӣ намудааст, ки дар осорхонаҳои гуногуни олам мавҷуданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Олам

[thumb|300px|Сохтори васеъмиқёси коинот, ки дар нури инфрасурх дар 2,2 микрон — 1,600,000 галактикаҳо дар Феҳристи (Extended Source Catalog) васеъ дар натиҷаи тадқиқоти Two Micron All-Sky Survey дар осмон сабт шудааст. Равшании галактикаҳо бо ранг аз кабуд (равшантарин) то сурх (хиранг) нишон дода мешавад. Хати торик дар диагоналӣ ва кунҷҳои расм ҷойгиршавии [Роҳи Каҳкашон мебошад, ки ғубори он ба мушоҳидаҳо халал мерасонад]]
**Коинот** ë **Гетӣ** — тамоми хастӣ, маҷмӯъи хамаи шаклу намудҳои материяи мутахаррик. Дар илми ҳозиразамон маҳуми коинот ба 3 маънӣ истифода мешавад, ки хар яки савияи муайяни дониши инсонӣ мансуб аст.

## Нигаред низ
* Фазо
* Кайҳон

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ
Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ
Мактаби адабӣ

**Мактаби адабӣ**, истилоҳи "Мактаби адабӣ" дар адабрёт шиносии тоҷик ба ду маъни истифода мешавад.

## Нигаред
* Мактаб

Гурӯҳ:Мактаб
Коккхо

**Коккхо** бактерияҳои куррашакл, диаметрашон 1-2 мкм, бехаракатанд. Бо роҳи таксимшавии кундаланг меафзояд.Ба коккхо, мкм коккхо, стрептококкхо, Стафилококкхо мансубанд. Дар табиат хок ҳаво маҳсулоти хурокӣ васеъ пахн мешавад.
Кинорепортаж

**Кинорепортаж** – сюжетҳои ҷудогонаи таъҷилие, ки роҷеъ ба рафти ягон воқеаи ичтимоӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ, маданӣ, байналхалқӣ, мусобиқаҳои варзишӣ ва ғайра ҳисобот медиҳанд. Силсилаи кинорепортаж метавонад асоси киномаҷаллаи даврӣ.
## Нигаред
* Кинопублитсистика 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кино

Гурӯҳ:Кинематограф
Гурӯҳ:Филм
Мактаби Бедил

**Мактаби Бедил**, равияи адабие дар адабиёти асрҳои 18-19 ва ва аввали садаи XX тоҷик, ки дар Осиёи Миёна ба амал омада просесси адабии ин давраҳо фаро мегирад.

## Нигаред
*Мактаб
Кундунг

**Кундунг**,кубаи наҷҷори (барои кандакори).Азбаски ҳангоми истифодаи чунин куба нақшхову чӯб осеб намебинад,намекафад ва намекашанд,ин куба нисбат ба кубаҳои охани бартари дорад. Барои осеб надиданичуб устохо ба теги асбобҳои наччори собуни ироки низ мемоланд.

Гурӯҳ:Санъати чӯбтароши
Координатсия

**Координатсия**,1)дар алокамандии байни якдигари инкишоф ёфтани узв ва кисмҳои организм дар филогенез.Ин истилохро ба илм А.Н.Севертсов дохил карда аст.
Махмуди Варрок

**Махмуди Варрок** (с.тав. номаълум-ваф.такр.байни 835-36), шоири форсу тоҷик бино ба ахбори "Мачмаъ-ул-фусахо" М.И.дар ахди Тохириёр зиндагӣ ва эҷод кардааст.
Ла манш

thumbnail|right
**Ла манш** (, ) - канал дар Англия, гулӯгоҳ дар байни соҳили шимолии Европаи Ғарбӣ ва ҷазираи Британияи Кабир, ки Британияро аз Аврупои Ғарбӣ ҷудо мекунад. Якҷоя бо гулӯгоҳи Па-де-Калий баҳри шимолиро бо уқёнуси Атлантик мепайвандад.
Евровизион

**Евровизион**, ташкилоти байналхалкии телевизион, ки соли 1954 дар доираи Иттиходияи Радиошунавонии Европои (ЮЕР) ба максади муодилаи мунтазами барномаҳои телевизиони байни ташкидотҳои телевизион - възоёни ЮЕР ташкил ёфт. Евровизион срли 1971 аз 30 мамлакат 33 ташкилотро бо хукуки овози халкунанда ва аз 35 мамлакат 54 ташкилотро бо овози машварати ҳамчун аъзоёни Евровизион мутахид намуд.Евровизион ба мубодилаи бошиддати программаҳои шавковарва таълимию маърифатӣ, инчунин барномаҳои спортӣ машғул аст.
Бозича

[300px|thumb|[Хирсаки бахмали — яке аз бозичаҳои маъруфтарин]]
**Бозича**, **асбоббозӣ** () — ашё барои бозии бачаҳо мисли лӯхтак, тӯб, камонак, мошинча, образҳои ҳайвонот ва парандаҳои аз чӯб ва лой сохташуда ва ғайра.

## Таснифоти бозичаҳо
Бозичаҳо дастӣ ва истеҳсолӣ мешаванд. Онҳоро аз чӯб, лой, оҳан, пластмасса ва ғайра месозанд. Аз рӯйи истифода бозичаҳо сенсорӣ, образнок, истеҳсолӣ, техникӣ, ҷамъиятӣ-маишӣ ва ғайра мешаванд. Бозичаҳо ба тарбияи фикрӣ, ҷисмонӣ ва зебоишиносии бачагон, барои донистани ҳақиқати олами атроф ёрӣ мерасонанд. Бозича тафаккур, нутқ ва хотираи бачагонро инкишоф дода, ташаббуси эҷодии онҳоро бедор мекунад. Навъ, хусусият, мазмун ва ороиши бозича ба синну сол, инкишоф ва вазифаҳои мушаххаси тарбиявии он вобаста аст. Бозичаҳо дар шакли образҳои одамон, ҳайвонот, олати меҳнат, ашёи рӯзгор аз давраҳои қадим маълум буданд: лӯхтакҳои аз чӯб ва матоъ сохташуда, шаклҳои ҳайвонот, тӯбҳои чармин ва ғайра. Ҳар бозича вазифаи ба худ хос дорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вилояти Аҳал

**Вилояти Аҳал** () — яке аз вилоятҳои Туркманистон аст.

## Инҷоро ҳам бингаред

Гурӯҳ:Вилоятҳои Туркманистон
Оҷонсии кайҳонии Аврупо

thumb|right|300px|
**Еврокосмос** (European Space Agency – ESA), асотсиатсияи муассисаҳои саноатии 12 мамлакати Аврупо, ки бо мақсади ҳамкорӣ дар инкишофи техникаи кайҳонӣва кайҳоннавардӣ сентябри 1961 ташкил ёфтааст. Еврокосмос тақрибан 150 аъзо дорад, аз он ҷумла фирмаҳои авиатсионӣ, электроника, химия, механикаи дақиқ ва ғайра аъзоёни Еврокосмос мебошанд.
Калим Сайид Нурулҳасанхон

**Калим Сайид Нурулҳасанхон** - (1862- байни 1913-1923) тазкиранигор ва шоири форсизабони Ҳиндустон. Ба тафсиру хадис таваҷҷух доштааст. Бо тахалл."Нур","Тайиб" ва баъдан "Калим" асарҳо эҷод мекард.
Бозии видеоӣ

мини|Умдафурӯшии бозиҳои видеоӣ дар Женеви Суэс
**Бозии видеоӣ** () — навъе саргармии таъомулӣ аст, ки тавассути як дастгоҳи электруникии муҷаҳҳаз ба пардозишгар ё микроконтроллер анҷом мешавад. Теъдоди мухотабони бозиҳои видеоӣ дар солҳои гузашта афзоиши чашмгир доштаву бозиҳои видеоӣ ба пуртарафдортарин саргармии таърихи башар табдил шудааст .

## Эзоҳ
Латеритшави

**Латеритшави** - протсесси фарсоиши ҷинсҳои кӯҳии алюмосиликатдор, ки боиси ба вуҷуд омадани латерит мегардад.

## Нигаред низ
## Эзоҳ
Вилояти Лаби Об

**Вилояти Лаби Об** (), **вилояти Лебап** () — як аз вилоятҳои Туркманистон аст.

Лебап шакли туркманишудаи ибораи форсии Лаби Об () аст, ки ба минтақаи миёнии канораҳои рӯди Омударё гуфта мешавад, ки ин вилоят дар он ҷост.

## Таърих
Вилоят 14 декабри соли 1992 дар қаламрави собиқ вилояти Чорҷӯй ташкил шуда буд .

25 ноябри соли 2017 Парлумони Туркманистон мақоми шаҳрҳои Маъданли ва Сейдиро тағйир дод, онҳо аз шаҳрҳои бо ҳуқуқҳои этрап (ноҳиявӣ) ба шаҳрҳои мутаносиби этрапҳои Кейтендаг ва Диёнев табдил ёфтанд, ки ба онҳо инчунин генгешликҳо дохил шуданд.

Илова бар ин, дар ҳамон рӯз, этрапи Бейлик Туркманбошӣ (ҳудуди он ба этрапи Довлетли гузаронида шуд), ки этрапи Гарашсизлик (қаламрав ба этрапи Диёнев гузаронида шуд), этрапи Гарабекевул (қаламрав ба этрапи Халач гузаронида шуд), этрапи Сакар (қаламрав ба этрапи Сайат дода шуд) барҳам дода шуд. .

## Тақсимоти маъмурӣ
Вилояти Лаби Об аз 10 этрап (ноҳия) ва 1 шаҳр бо ҳуқуқи этрап иборат аст.

шаҳрҳо:

# Туркманобод (собиқ Чорҷӯй),
# Газаҷак (собиқ Газ-Ачак, Ачак).

этрапҳо:
# Дарганатин (собиқ Дарган-Ота, Биратин),
# Довлетли (соли 2007 ташкил шудааст),
# Дейанев (собиқ Дейнау, Галкиниш),
# Керкин (собиқ Атамират),
# Куйтендаг (собиқ Чаршангин),
# Сайат,
# Фарап (собиқ Фороб),
# Халач,
# Хоҷамбаз (собиқ Хоҷамбас),
# Чорҷӯй (собиқ Чорҷоу, Сердарабат).

## Иқтисод
Иқтисоди вилоятро захираҳои калони ашёи хоми минералӣ, инчунин захираҳои бойи замин ва об муайян мекунанд. Нақши пешбаранда ба соҳаҳои маҷмааи сӯзишворию энергетикӣ тааллуқ дорад, ки тақрибан 35,5 фоизи истеҳсоли маҳсулоти саноатии минтақаро ташкил медиҳанд. Соҳаҳои пешрафта коркарди нафт ва истеҳсоли газ мебошанд, ки онҳоро чунин бузургҷуссаҳо, ба монанди корхонаи коркарди нафти Сейдӣ ва маҷмааи Ниап барои истеҳсоли гази моеъ муаррифӣ мекунанд. Саноати химия ба истеҳсоли нуриҳои минералӣ аз ашёи хоми маҳаллӣ тамаркуз мекунад.

## Табиат
Иқлим континенталӣ мебошад. Дарёи асосӣ Амударё. Мамнӯъгоҳи Репетек ва мамнӯъгоҳи Амударё дар вилоят ҷойгиранд. Дар вилоят кӯҳи Койтендаг мавҷуд аст.

## Саноат
Саноати масолеҳи бинокорӣ ба базаи ашёи хоми маҳаллӣ асос ёфтааст. Корхонаҳои соҳа истеҳсоли асосии хишти сохтмониро дар кишвар (39,9 %) ташкил медиҳанд.

Вилоят пас аз вилоятҳои Мари ва Аҳал дар истеҳсоли нахи пахта (34,1 %) ва матоъҳои абрешимӣ (90,2 %) дар ҷои сеюм аст. Дар сохтори маҳсулоти умумии кишоварзӣ, чорводорӣ мавқеи муҳимро ишғол мекунад, ки 67,7 % -ро ташкил медиҳад. Парвариши гӯсфанди карокулӣ тараққӣ кардааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вилояти Лаби Об
Вилояти Марв

**Вилояти Марй** () — яке аз вилоятҳои Туркманистон аст.

## Инҷоро ҳам бингаред
Европий

**Европий** () — унсури химиявӣ,  рақами атомиаш 63 буда бо рамзи **Eu** ишора карда мешавад.

Дар ҷадвали даврии ҳозира замон, Европий дар блоки f  ҷойгир мебошад.

## Хосиятҳо

### Физикӣ

### Химиявӣ

### Атомӣ

### Изотопҳо

### Мавҷудият дар табиат

## Таърих

### Кашф

### Номгузорӣ

## Пайвандҳо
* Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

## Ҳаволаҳои беруна

Гурӯҳ:Европий
Гурӯҳ:Унсурҳои химиявӣ
Брекчия

**Брекчия** (калимаи Итолиёвӣ буда brecia - порашавй), ҷинси кӯҳие ки аз омезиш ва ба хам часпидани ҷинспораҳои киррадор (Андозаашон аз 1 сантиметр зиёд) ва моддаҳои сементи ба вучуд меоянд. Брекчия таркибан якчинсаю гуногунчинса ва аз чихати пайдоиш тахшинй, вулқонӣ ва тектоники мешавад.

Гурӯҳ:Ҷинсҳои кӯҳӣ
Бриллиант

**Бриллиант** калимаи фаронсавӣ Brilliant - дурахшон, тобон, алмосе ки он бо тарош ва сайкал шакли махсус гирифтааст. Санги қимматбаҳо.
Яъне бриллиант шакли муайяни алмос мебошад, ки онро ороиш додаанд.

Гурӯҳ:Cангҳои қимматбаҳо
Иқтисоди миллӣ

**Иқтисоди миллӣ** — яке аз мафҳумҳои марказии назарияи макроиқтисод аст. Ин мафҳумро бори аввал иқтисоддони амрикоӣ Василий Леонтев ҳамчун низоми худтанзимшаванда, ки аз фаъолиятҳои гуногуни ба ҳамдигар алоқаманд таркиб ёфтааст, истифода карда буд.

Асоси иқтисоди миллиро корхонаҳо, ширкатҳо, ташкилотҳо, хонаводаҳо ва дигар бунгоҳҳои иқтисодӣ ташкил медиҳанд, ки онҳо дар низоми тақсимоти ҷамъиятии кор вазифаҳои гуногунро иҷро мекунанд.

Иқтисоди миллӣ аз соҳаи тавлидӣ ва соҳаи ғайритавлидӣ иборат аст. Соҳаи тавлидӣ маҷмуъи соҳаҳои тавлидкунандаи маҳсулоти ҷамъиятӣ буда, ба он асосан саноат, кишоварзӣ, тиҷорат, нақлиёт ва дигар соҳаҳои тавлидкунандаи мол дохил мешаванд. Соҳаи тавлидӣ дар навбати худ ба тавлидоти моддӣ ва тавлидоти ғайримоддӣ ҷудо мешавад:

Тавлидоти моддӣ тавлидотест, ки дар он василаҳои тавлидот (корафзорҳо) ва колоҳои масрафӣ падид оварда мешаванд. Дар назарияи иқтисод тавлидоти моддиро ба тавлиди василаҳои тавлидот (соҳаи I) ва тавлиди колоҳои масрафӣ (соҳаи II) низ ҷудо мекунанд. Агар сухан дар бораи саноат равад, онҳоро гурӯҳи А ва гурӯҳи Б меноманд.

Тавлидоти ғайримоддӣ аз тавлидоти моддӣ бо маҳсулоти худ фарқ мекунад, ки шакли ғайримоддиро дорад. Ба тавлидоти ғайримоддӣ соҳаҳои илм, санъат, маданият, маориф, тандурустӣ ва ғайра дохил мешаванд, бинобар ҳамин, онро соҳаи хадамотрасонӣ низ меноманд. Соҳаи ғайритавлидӣ соҳае аст, ки коло тавлид намекунад, балки дар тақсимоти он ширкат меварзад. Ба соҳаи ғайритавлидӣ мудофиа, ҳифзи ҳуқуқ, муассисаҳои динӣ ва дигар созмонҳои ҷамъиятӣ дохил мешаванд.

Дар назарияи иқтисод таркиби истеҳсолӣ, таркиби иҷтимоӣ, таркиби соҳавӣ ва таркиби минтақавии иктисоди миллиро аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Таркиби истеҳсолӣ тақсими истеҳсолкунандагони миллиро ба субъектҳои иқтисодии асосӣ инъикос мекунад. Аслан се гурӯҳи истеҳсолкунандагони асосиро аз ҳамдигар фарқ мекунанд: хоҷагиҳои хонагӣ, фирмаҳо ва давлат.

Таркиби иҷтимоии иқтисоди миллӣ тақсимоти онро мувофиқи шаклҳои моликият ифода мекунад. Ба таркиби иҷтимоӣ соҳаи (сектори) давлатӣ, соҳаи коллективӣ, соҳаи хусусӣ, соҳаи шахсӣ ва соҳаи омехта дохил мешаванд. Таркиби иҷтимоӣ ҳангоми таҳлили иқтисоди миллӣ нақши муҳим мебозад ва ба инкишофи ин соҳаҳо асосан мувофиқи ҳиссаи онҳо ба маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ё даромади миллӣ баҳо медиҳанд.

Мақсадҳои асосии ҳама гуна иқтисоди миллӣ инҳо мебошанд:

* таъмини суръати бештари афзоиши ҳаҷми истеҳсолоти миллӣ ба хотири паст намудани шиддати бӯҳрони иқтисодӣ;
* таъмини дараҷаи устувори нархҳо ба хотири баланд бардоштани курби пули миллӣ ва таъмини мувозинати тақозою арза;
* таъмини содироти бештари молу хидматҳо ба хотири афзоиши содироти соф (фарқи байни содирот ва воридот)ва таъмини ҷиҳати мусбии тавозуни пардохт;
* таъмини дараҷаи баланди шуғли аҳолӣ ба хотири таъмини ҳамаи аҳолӣ бо музди кор, ҷои кор ва талаботи бо маблағ таъминбуда.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иқтисоди калон
Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ
Мирзо Низомуддин

**Низом Мирзо Низомуддин ибни Мирзокамолуддини Ансорӣ** (? — 1921, Бухоро) — шоири тоҷик.

## Зиндагинома
Шоири тоҷик дар Афғонистон тавалуд шудааст.

## Эзоҳ
Авруосиё

thumbnail|Авруосиё
**Авруосиё** — материки калонтарини курраи Замин. Масоҳаташ қариб 54 млн км. кв. (зиёда аз сеяки тамоми хушкӣ). Дар мамлакатҳои Авруосиё қариб аз се як ҳиссаи тамоми аҳолии дунё зиндагӣ мекунад. Авруосиё аз ду қитъаи олам — Аврупо ва Осиё иборат аст. Пайдарҳамии массивҳои хушкӣ, ягонагии бисёр протсесҳои иқлимӣ, умумияти инкишофи олами органикӣ ва ғайра зарурияти бо як ном ифода кардани материкро ба миён овард. Мафҳуми «Авруосиё», км гелоги Австриягӣ Э. Зюсс соли 1883 ба геология ва география дохил кард, аз ҳар ҷиҳат мувофиқ буд. Ба Авруосиё ҷазираҳои сершумор дохил мешаванд, ки масоҳати умумиашон ба 2,75 млн.км.кв. мерасад. Табиати Авруосиё, аз сабаби дар байни арзҳои экваторию арктикӣ ҷойгир шуданаш, хеле гуногун аст. Дар Авруосиё қуллаи баландтарини ҷаҳон — қуллаи Ҷомолунгма (8848 метр баландӣ дорад), ҷойи аз ҳама пастии хушкӣ — Майит (-395 метр), кӯли калонтарин — Каспий (371 ҳазор км.кв), кӯли аз ҳама чуқур — Байкал (1620 метр), ҷойи аз ҳама сернами Замин — Черапунҷӣ дар Ҳиндустон (бориши солонааш қариб 12 ҳазор мм) ва биёбонҳои беоби нимҷазираи Араб воқеъанд.

## Эзоҳ
Бандар

thumb|300x300px|Бандар дар Боку, с.1890
**Бандàр** ( — аслаш **бундар**, яъне ҷойе, ки бору буна дар он ниҳанд) — маконе, ки тоҷирон ва қофила дар он бисёр оянду раванд. Канори дарёву баҳр, ҳавзҳои бузурги киштигард, ки ҷойи бастани киштӣ ва таъмири он буда ҳамчунин ҳар шаҳре, ки бар соҳили он воқеъ бошад.

Бандарҳо ду навъанд: баҳрӣ ва дарёӣ. бандаргоҳҳо аз замони қадим вуҷуд доштанд. Нахуст фақат барои эмин доштани киштӣ аз туғёни мавҷи баҳру дарёҳо дар димоғаҳо ва резишгоҳҳои дарёҳо ба вуҷуд омада, баъдан бар асари тараққии тиҷорат ва баҳрнавардӣ сохтмони бандаргоҳҳо хеле авҷ гирифтанд. Ҳанӯз соли 3400 пеш аз милод бандари баҳрии шаҳри Месар дар ҷазираи Крит ва ду бандари бузурги шаҳрҳои Сидон ва Тир дар соҳилҳои Баҳри Миёназамин маълум будаанд. Карфаген ҳам бандари калоне доштааст. Минбаъд дар аксари кишварҳои наздисоҳилӣ бандарҳо арзи ҳастӣ кардаанд.

Бандаргоҳҳои муосири баҳрӣ аслан ду навъанд: мардумӣ-шаҳрвандӣ (тиҷоратӣ, моҳигирӣ ва ғайра) ва ҳарбӣ-низомӣ.

Бандарҳои тиҷоратӣ макони бору амволи содиротию воридотӣ мебошанд ва чунин бандарҳо дар навбати худ боз ба бандарҳои бору амволи умумӣ ва махсусгардондашуда (аз қабили бандарҳои чӯбкашонӣ, ангишт, нафт, мусофирбар ва амсоли инҳо) тақсим мегарданд. бандарҳои ҳарбӣ-низомӣ аслан барои пойгоҳҳои низомии Қувваҳои мусаллаҳи ҳарбӣ-баҳрӣ таъйин шудаанд.

Мувофиқи вазифа ва аҳаммияти худ бандарҳо ҷаҳонӣ (марказҳои тиҷорати ҷаҳонӣ, ки тариқи уқёнус бо қораҳо доду гирифти молиро анҷом медиҳанд), байналмилалӣ (доду ситади борро бо мамолики ҷудогона анҷом медиҳанд) ва маҳаллӣ (дохиликишварӣ) мешаванд.

Бандарҳои дарёӣ низ мисли бандарҳои баҳрӣ барои равнақу ривоҷи тиҷорат ва соир иртиботот бо дохилу хориҷи кишвар аҳаммияти бузург доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Большая советская энциклопедия. Т. 20. М., 1978;
* لغت نامه دهخدا. تهران، 1360؛
* دکتر محمد معن. فرهنگ فارسی. جلد 1، تهران، 1370.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Бандарҳо
Брезент

**Брезент** (Pressening) — як навъ матоъи ғафс ки аз нахи загирпоя ё пахта тайёр карда мешавад. Наххоеро ки аз он Брезент тайёр мекунанд, моддаҳои махсус мечабонанд, то намногузар ва бадошт шаванд.

Гурӯҳ:Матоъҳо
Лампаи генераторӣ

**Лампаи генераторӣ** — лампаи электрониест, ки барои ба энергияи лаппишҳои электромагнитӣ табдил додани энергияи манбаи ҷараёни доимӣ ва ҷараёни тағйирёбанда истифода мешавад.
Кислотаи хлорид

**Кислотаи хлорид**,кислотаи гидрогенхлорид,HCL,кислотаи кавии якасоса,махлули обии хлориди гидроген HCL.Кислотаи хлорид моеъи берангбуйи тез дорад.Концентрацияи аз ҳама баланди он 36%аст,зичиаш 1180 кг/м куби.Кислотаи хлорид охирҳои садаи XVI ба алхимикхо маълум буд.Онҳо кислотаи хлоридро ҳангоми гарм кардани намаки ош бо гил ё купороси оҳан ҳосил мекарданд.

## Нигаред
*Химия
Фурӯдгоҳ

**Фурудгоҳ** – маҷмааи иншооте, ки барои қабул, фиристодан, пойгоҳи ҳавопаймоҳо ва хидмати ҳаракати ҳавоӣ пешбинӣ шудааст, ки дорои фурудгоҳ, аэровокзал (дар фурудгоҳҳои калон, аксар вақт якчанд ҳавопаймоҳо мавҷуд аст), як ё якчанд терминали боркаш ва дигар иншооти заминӣ ва таҷҳизоти зарури доранд.
Фурудгоҳи байналмилалӣ фурудгоҳест барои қабул ва фиристодани ҳавопаймоҳое, ки интиқоли ҳавоии байналмилалиро анҷом медиҳанд ва дар он назорати марзӣ ва гумрукӣ анҷом дода мешавад.

## Нигаред:
*Фурудгоҳи байналмилалии Хуҷанд
*Фурудгоҳи Кӯлоб
*Фурудгоҳи шаҳри Душанбе
*Фурудгоҳи бин‌алмилалии Бохтар
*Фурудгоҳи Хоруғ
* Ҳавопаймо
* Somon Air
* Tajik Air

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Фурӯдгоҳҳо
Обшиносӣ

[thumbnail|70% курраи [Замин об аст]]
**Гидрология**, **Обшиносӣ** ва ё Ҳидроложӣ (аз гидро-об ва логия-шиносоӣ) илмест, ки тамоми оби табиӣ, ҳодиса ва протсесҳои ба он алоқамандро меомӯзад. Гидрология илми геофизикӣ буда, бо ҷуғрофия, заминшиносӣ ва биология қаробат дорад.

## Нигаред
* Об

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Илм
Гурӯҳ:Обшиносӣ
Қалам

right|thumb|Қаламҳои ранга
**Қалам** (), *мадод* (порсӣ:مداد) — найи тарошидаро гӯянд, ки бо он хат менависанд. Ба маънои васеъаш қалам гуфта милаеро меноманд, ки аз ангишт, қӯрғошим, графит ва ранги хушк тайёр карда мешавад.

## Таърихи қалам
Намунаҳои он, ки аз штифтҳои филизӣ, қӯрғошим ва нуқрагин иборатанд, дар асрҳои XII—XVI истифода мешуданд. Дар асри XIV ба истилоҳ қалами италиявӣ пайдо шуд, ки аз гили сиёҳи варақсанг сохта шуда буд.
Аз садаи XVI қаламҳои графитӣ ва қаламҳое, ки аз хокаи устухони сӯхта ва ширеши рустанӣ сохта шуда буданд, маъмул гардиданд. Соли 1790 қаламҳои чӯбинро олими франсавӣ Н. Кант ихтироъ кард. Дар айни замон ихтироъкори чех Й. Гартмурт милаҳои аз омехтаи граффити кӯфта ва гил тайёркардаро пешниҳод намуд, ки он асоси истеҳсоли технологияи қалами механикӣ ё автоматӣ дар нимаи асри XIX ба вуҷуд омада, дар асри XX васеъ паҳн гардид.
 
Аз рӯйи хусусияти навишт ва технологияи истеҳсол қаламҳоро ба графитӣ (сиёҳ), ранга, нусхабардорӣ ва ғайра; аз рӯйи таъйиноташ мактабӣ, канселярӣ, нақшакашӣ, расмкашӣ, дуредгарӣ, пардозӣ, ретушӣ (бо қалам ислоҳ кардани суратҳои фотографӣ) ва нишонагузор ҷудо мекунанд.

Қаламҳои графитии нақшакашии дараҷаи сахтиашон гуногун истеҳсол мешаванд; дараҷаи дуруштӣ бо ҳарфи М — (мягкий) нарм, Т — (твердый) сахт ва МТ (средней твёрдости) нимсахт ва бо рақами пеш аз ҳарф омада ишора мешавад. Рақами калон дараҷаи калони сахтӣ ё нармиро ифода мекунад. Қаламҳои автоматии дучор ё якчандмила низ истеҳсол карда мешаванд.

## Эзоҳ
Ях

300px|thumb
**Ях** ин об аст. Об дар ҳарорати 0°С дараҷа ба ях мубаддал мегардад.

## Нигаред

Гурӯҳ:Ях
Гурӯҳ:Кимиёи об
Гидросамолёт

thumb|right

**Гидросамолёт** самолёте, ки барои парвоз аз сатҳи об ва нишастан ба сатҳи об мувофиқ кунонида шудааст.
Ҳидросфера

thumb
**Ҳидросфера** (ба ) (ба )(аз ҳидро - об ва сфера-курра), табақаи обе, ки байни атмосфера ва қишри сахти Замин (литосфера) ҷойгир аст. Гидросфера тамоми яху барфи Арктикаю Антарктида, инчунин обҳои атмосферавӣ ва биологӣ (обҳои организми зинда)-ро дар бар мегирад. Обҳои гидросфера бо атмосфера, қишри Замин ва биосфера алоқамандии доимӣ доранд.

Гурӯҳ:Сохтори Замин
Гурӯҳ:Ҳидросфера
Гидроэнергетика

[thumb|right|[DneproGES аз ИҶШС.]]

**Гидроэнергетика**, соҳаи энергетика, ки бо истифодаи энергияи потенсиалии об асос ёфтааст.
Беҳдошт

мини|457x457пкс|Муҷассамаи Руми қадим, ки дар он Гигея, худои саломатӣ ва духтари Асклепий, худои шифо тасвир шудааст.
**Гигиена** (аз  — «саломатӣ»,  — «солим»; ) — бахши Тиб буда, таъсири шароити зиндагӣ ва короро ба саломатии инсон меомӯзад ва чораҳо (меъёрҳо ва қоидаҳои санитарӣ)-ро таҳия мекунад, ки ба пешгирии бемориҳо, фароҳам овардани шароити беҳтари зиндагӣ, таҳкими саломатӣ ва дарозумрӣ равона шудаанд; инчунин таъсири омилҳои муҳити зистро ба саломатӣ, қобилияти корӣ ва давомнокии ҳаёти инсон меомӯзад ва меъёрҳо, талабот ва тадбирҳои санитариро барои солимгардонии маҳалҳои аҳолинишин, шароити зиндагӣ ва фаъолияти одамон таҳия мекунад.

Дар натиҷа, гигиена ду объекти омӯзиш дорад — омилҳои муҳити зист ва вокуниши организм — ва аз донишҳо ва усулҳои физика, химия, биология, география (ки муҳити зистро меомӯзанд) ва фанҳои тиббӣ, ба мисли физиология, анатомия ва патофизиология, Эпидемиология, тибби клиникӣ, инчунин аз усулҳои оморӣ ва таҳлилии Математика, иқтисод ва Ҷомеашиносӣ истифода мебарад.

Омилҳои муҳити зист гуногун буда, ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мешаванд:
* Биологӣ — микроорганизмҳо, паразитҳо, ҳашаротҳо, антибиотикҳо ва дигар биосубстратҳо.
* Физикӣ — садо, вибратсия, электромагнитӣ (СВЧ), ултрабунафш, нейтронӣ ва ионкунанда.
* Химиявӣ — Унсури химиявӣ ва Пайвастагиҳои химиявӣ.
* Омилҳои фаъолияти инсон — реҷаи рӯз, вазнинӣ ва шиддати кор.
* Иҷтимоӣ.

Бахши амалии гигиена, ки ба таҳияи тадбирҳои пешгирии бемориҳо равона шудааст, таърихан «санитария» ( — «саломатӣ») ном доштааст ва тадриҷан бо истилоҳи «гигиена» иваз мегардад, аммо дар номҳои баъзе тадбирҳо ва истилоҳот боқӣ мемонад (аз ҷумла: қонунгузории санитарӣ, маърифати санитарӣ, хадамоти санитарӣ-эпидемиологӣ/истгоҳ назорат, ҳифзи санитарӣ-и ҳудуд/обанборҳо/хок/ҳавои атмосфера, минтақаи санитарӣ-ҳифзӣ, таҷҳизоти санитарӣ/асбобҳо, табиби санитарӣ ва ғ.). Ин тадбирҳо ба таври маҷмӯӣ амалӣ мешаванд: меъморӣ-нақшавӣ, санитарӣ-техникӣ, тиббӣ-профилактикӣ, ташкилӣ-нақшавӣ, санитарӣ-қонунгузорӣ ва дигар самтҳо.

Ҳамчунин зоогигиена фарқ карда мешавад, ки масъалаҳои гигиенаро дар доираи Ветеринария меомӯзад, ва Санитарияи ветеринарӣ — бахши ветеринария, ки ба пешгирии бемориҳои ҳайвонот, зоонозҳо дар байни одамон, амнияти хӯроки чорво ва маҳсулоти чорводорӣ барои инсон машғул аст.

Натиҷаи самти санитарӣ-қонунгузорӣ меъёрбандии гигиенӣ — консентратсияи ҳадди иҷозатдодашуда (ПДК), сатҳи ҳадди иҷозатдодашуда (ПДУ) ва дигарон мебошад. Дар асл, маҳз гигиена амнияти мавҷудияти шахсро таъмин карда, таъсири омилҳои зарароварро пешгирӣ мекунад.

## Этимология
Номи «гигиена» ( — «саломатӣ»,  — «солим») аз номи олиҳаи саломатии Юнони қадим Гигиея (, ), духтари худои тибби Юнони қадим — Асклепий бармеояд.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Беҳдошти фардӣ
Гурӯҳ:Беҳдошт
Комбайни ғаллағундор

мини|Видеои дрон аз kомбайни ғаллағундор 2022
**Комбайни ғаллағундор** - мошинест,ки зироати ғалладонаро дар як вақт даравида мекӯбад,донашро тоза карда,коҳу пахолашро меғурдорад.Аввалин комбайн дар ИМА ба вуҷуд омада буд,ки онро 20-30 асп мекашид. Дар Россия нахустин комбайни ғаллағундорро соли 1868 аграноми рус А .Р. Власенко сохтааст.
Намоиш

**Намоиш**, қисми мукаммали парда дар опера ва тамошоҳои саҳнавист. Дар драма, опера ва балет. Намоишҳо танафусҳои кутоҳмуддат доранд.

## Нигаред
*Театр
*Санъат
Кодбозӣ

**Кодбозӣ** — рақси қадимаи халқии тоҷик. То инқилоб дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон, аз ҷумла, Кулоб маълум буд. Ичрои ин рақс чунин аст: раққос дар ду дасташ кордро дошта, ҳангоми бози онҳоро гоҳ ба тарафи миёнбандаш халонда, гоҳ ба чаккааш гузошта ва гоҳо ба ду тараф дароз карда,чарх мезанад.Баъзан кордхоро ба хамдигар чанг андохта, дастонро дар ҳолати гуногун мебардорад, мефарорад ва ғайра.

## Эзоҳ
Гилем

thumb|Гилеми туркманӣ
**Гилем** — навъе аз палоси пашмин. Гилемро аз абрешим, пахта, пашми бузу гӯсфанд ва ё дигар ҳайвоноти хонагӣ мебофанд. Он асосан дар фарши хона ва болои бӯрё андохта мешавад. Навъҳои рангаи сода ва мунаққаш дорад; рангҳои истифодашуда дар он аслан гиёҳӣ ҳастанд ва гоҳе ҳам барои ҷилваи бештару куҳна нашудани ранг гилемро бо чой ё пӯсти чаҳормағз шустушӯ медиҳанд.

## Таърих
Бинобар маълумоти маъхазҳои таърихӣ ва ҳафриёти бостоншиносӣ, қадимтарин гилем дар сарзамини мо — Варорӯд (Осиёи Миёна) ёфт шудааст. Дар натиҷаи ҳафриёти Хоразм гилемҳои мансуб ба ҳазораи I то м. ёфт шудаанд, ки дар бораи аз аҳди бостон дар Осиёи Миёна вуҷуд доштани гилем шаҳодат медиҳанд. Дар аҳди Хусрави Парвиз (590—628) дар кохи Мадоин гилеме бо номи «Баҳористон» густарда мешудааст, ки андозааш 900 зироъи мураббаъ ва дорои нақшунигори гуногун (тасвири гӯшаҳои табиати зебои Эронзамин, майсазор, гулу буттаҳо, ҷӯйҳои саршор, нақши парандагон, саҳнаҳо аз набардҳои шоҳони сосонӣ бо душманон ва ғ.) буда, бо нахи абрешими навъи аъло ва зумурраду ҷавоҳирот ороиш ёфтааст. Бинобар навиштаи муаллифи «Таърихи Табарӣ» (ҷ. IV), сарлашкари араб Саъд ибни Ваққос пас аз ғасбу ғорати Мадоин «Баҳористон»-ро ба ихтиёри халифа Умари Хаттоб фиристод, ки «он шаст зироъ дар шаст зироъ буд, якпорча, ба андозаи як ҷариб, ки дар он роҳҳои мусаввар буду обнамоҳо чун наҳрҳо ва лобалои он ҳаммонанди марворид буду ҳошияҳо чун киштзору сабзазори баҳорон буд аз ҳариру аз пудҳои тило, ки гулҳову нуқраву амсоли он дошт, тавассути чандин уштур ба Мадина фиристод. Умар дар тақсими чунин муъҷиза дармонд ва охируламр онро пора-пора кард, ки ҳар пораи он 20 ҳазор дирҳам буд». Муаллифони асарҳои таърихиву адабӣ (муаррихон Табарӣ ва Масъудӣ, Хурдодбеҳ ва дигарон) гилеми «Баҳористон»-ро аз нодиртарин муъҷизоти ҳунари башарӣ шуморидаанд.

Санъати гилембофӣ назди ниёкони тоҷикон аз шоҳкорҳои ҳунарӣ маҳсуб мешуд. Онҳо дар ин замина корҳои ҳунарии бисёре ба ёдгор гузоштаанд ва ин ҳунар минбаъд назди мардумони дигар низ роиҷ гардид. Дар марказҳои тоҷикнишин (Марв, Бухоро, Самарқанд, Устурушан, Хуҷанд ва ғ.) косибон анвои гуногуни палосу фаршҳои ороиширо бофтаанд. Ҳунармандон ба нақшҳои мураккабсохти ороишӣ, тасвири манзараҳои рангомези табиат, қасру кӯшкҳо, рустаниву парандагон таваҷҷуҳи хосса додаанд. Қимати гилем ба навъу сифат (бофта, дӯхта, бенақш ё гулдор), масолеҳ (аз абрешим, пахта, пат, пашм, сунъӣ) ва рангубори он (андоза, нақшунигор ва ғ.) вобаста аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Қолинбофӣ
Рӯихати Ҷангҳо аз Аврупо

*Ҷанги Австрия-Пруссия (1866–1866)
*Ҷангҳои Балкан (1912–1913)
*Ҷангҳои Чеченистон (1994– то ҳол)
:*Ҷанги Якуми Чеченистон (1994–1996)
:*Ҷанги Дуюми Чеченистон (1999– то ҳол)

*Ҷанги Қрим (1854–1856)
*Ҷанги Чехословакия-Маҷористон (1918–1919)
*Ҷанги Ҳаштодсола (1568–1648) 
*Ҷанги шаҳрвандии Англия (1642–1651)
*Ҷанги Озодихоҳи Эстония (1917–1920)
*Ҷанги Шаҳрвандии Финнландия (1918)
*Якум ҷанги Юнону-Турк (1897)
*Ҷанги Фаронсаву-Пруссия (1870–1871)
*Инқилоби Фаронсавӣ (1789–1799)
*Ҷанги Бузурги Турк (1667–1683)
*Ҷангҳои Истиқлолияти Италия (1848–1866) 
:*Якум ҷанги истиқлоли Италия (1848–1849) 
:*Дуюм ҷанги истиқлоли Италия (1859) 
:*Сеюм ҷанги истиқлоли Италия (1866)

*Ҷангҳои Наполеонӣ (1792–1815)
*Ҷангҳои Шаҳрвандии Рус (1918–1920)
*Инқилоби Рус (1917)
*Ҷангҳои Русу–Швед (1496–1809)
:*Ҷанги Шведу-Новгород
:*Ҷанги Русу–Швед (1496–1499)
:*Ҷанги Русу–Швед (1554–1557)
:*Ҷанги Русу–Швед (1558–1583)
:*Ҷанги Русу–Шведr (1590–1595)
:*Ingrian War (1610–1617)
:*Ҷанги Русу–Швед (1656–1658)
:*Ҷанги Русу–Швед (1700–1721)
:*Ҷанги Русу–Швед (1741–1743) 
:*Ҷанги Русу–Швед (1788–1790)
:*Ҷанги Финн (1808–1809)

*Ҷанги Русу–Турк, 1877–1878
*Ҷанги Шаҳрвандии Шотландия (1639–1651)
*Ҷанги Ҳавтсола (1756–1763)
*Ҷанги Шаҳрвандии Испания (1936–1939)
*Ҷанги Си-сола (1618–1648)
*Ҷанги Истиқлоли Турк
*Ҳуҷуми Турк ба Кипр (1974)
*Ҷанги Австрия (1740–1748)
*Ҷангҳои Кастро (1641–1649)
*Ҷанги Инқилоб (1667–1668)
*Ҷанги Полша (1733–1738)
*Ҷанги Зимистона (1939–1940)
*Ҷанги Якуми Ҷаҳон (1914–1918)
*Ҷанги Дуюми Ҷаҳон (1939–1945)
Муром

**Муром** () — шаҳрест дар вилояти Владимир дар Русия аст. Aҳолиаш 126901 нафар аст.
thumb|250px

## Таърих

## Ҷуғрофия

## Иқтисодёт

## Инҷоро ҳам бингаред

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Намруд

[thumb|150px|Намруд бо сангтарошон дар назди [Бурҷи Бобул]]
**Намруд Ибни Канъон Ибни Куш**, **Намруд** ( — «шӯриш», дар Септуагинта ) — дар асотири баъзе халқҳои Шарқ подшоҳи Бобул аст, ки пайғамбарии Иброҳимро напазируфта, даъвои худоӣ кардааст. Ба фармони Н. Иброҳимро ба оташ меафкананд, вале ба амри Аллоҳи ҷаҳонофарин оташ ба гулистон табдил меёбад. Сохтмони бурҷи Бобулро ба Намруд нисбат медиҳанд.

## Эзоҳ
Морчӯба

**Морчуба**, **сарсабил** () — ҷинси рустаниҳои бисёрсолаест аз оилаи занбақиҳо. Пояи сершох, барги пулакчашакл, гули майдаи зангулашакли 6-баргаи сабзча ё зардтоб, асосан ҷудоҷинса, ғураки сепалла, ғуҷуммеваи муддаввари сурх дорад.

Зиёда аз 300 гунаи морчӯба дар ноҳияҳои гармсери Аврупо, Осиё, Африқо, Австра­лия мерӯяд. Морчӯба махсусан дар қисми ҷанубу тропикаи Аф­рика, кишварҳои баҳри Миёназамин, Оси­ёи Миёна ва Ҳиндустон бисьёр аст. Дар СССР қисми европоӣ, Кавказ, Осиёи Миёна, Сибири Ғарбӣ) 30 на­муди худрӯй Морчӯба месабзад. Дар Тоҷикистон 8 намуди худрӯй (А. регsicus, A. bucharicus, A. neglectus, А. kamaravianus, A. ferganensis, А. тоnoclados, A. brachypliyllus, A. gypsaceus (ниг. расм) ва 1 намуди мазруи Морчӯба (A. officinalis) маълум аст. Мах­сусан як намуди Морчӯба (A. persicus) дар аксари районҳои республика вомехӯрад.

## Корбурди пизишкӣ
Морчӯба дар тибби халқӣ чун позаҳр истифода мешавад. Морчӯбаи доруӣ (A. officinalis)-ро дар бархе кишварҳо мисли сабзавот ва чун гиёҳи доруӣ парвариш мекунанд. Наврустаи Морчӯбаи мазрӯъро мехӯранд; 2 % сафеда, 2,4 % анинхитоб, витаминҳои (ба ҳисоби мг°/о) С (то 40), В| (0,19), В2 (0,14), РР (1) ва каротин (провитамини А; 1,3) дорад. Решапояашро ҷӯшонда, зирбонда ё очоронида истифода мебаранд.

Морчӯбаро аз кучат ва решапоя зиёд ме­кунанд. Пояи Морчӯба зуд рушд наму­да, 120—150 см қад мекашад ва сер­шох мешавад. Морчӯбаи мазрӯъ хелҳои гуногун дорад. Баъзе намудҳои Морчӯба (мас., A. sprengeri, A. plumosus) боби ороишанд ва дар хонаю гулхонаҳо парвариш меёбанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Флора Таджикской ССР, т, 2, М.— Л., 1903;
* Инатьева А. И., Овощные растения земного шара, Минск, 1906.
Мурғи хонагӣ

**Мурғи хонагӣ** - паррандаест аз қатори мурғихо.Номи умумии паррандахо.Муги хонаги аз мурги вахшии банкиви пайдо щудааст.

## Нигаред низ
*Мурғ
*Мурғи марҷон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Саломатӣ

**Тандурустӣ**, **саломатӣ** ва ё **беҳдошт** — иборат аст аз таъмини рифоҳи комили ҷисмӣ ва равонӣ ва иҷтимоии инсон аст. Бино бар таърифи Созмони Беҳдошти Ҷаҳонӣ, тандурустӣ танҳо фақадани беморӣ ё тавақуси дигар дар бадан нест, балки «тандурустӣ надоштани ҳеч гуна мушкили равонӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва саломатии ҷисмонӣ барои ҳар фарди ҷомеаъ аст.»

Саломатӣ — солимии табиӣ, маънавӣ ва ii иҷтимоии
инсон мебошад. Саломатӣ ба инсон имконият медиҳад, ки
муддати дароз ва фаъолона дар шароитҳои гуногунӣ
муҳит кор ва фаъолият намуда, ба шароитҳои номусоиди
он тоб оварда муқовимат кунад то ин, ки суботкории
хешро нигоҳ дорад. Дараҷаи саломатиро фаъолияти
эътимодноки силсилаҳои алоҳида, алоқа бо муҳити атроф,
қобилияти корӣ, имконияти васеи мутобиқшавӣ,
захираҳои ҷавоб доданро ба таъсиротҳои гуногун муайян
мекунад. Ҳангоми аз ҳадд берун амал кардани қувваҳои
муҳовизаткунанда ва нигоҳдоранда ҳолате ба вуқуъ
мепайвандад, ки онро ҳолати муқобили беморӣ меноманд,
ки вай боиси инкишофи беморӣ мегардад.

Давраҳои синусолӣ он давраҳое мебошанд, ки барои
интиҳои марҳалаи муайяни инкишофи инсон заруранд. Ба
ҳар як давра хусусиятҳои сохторӣ, вазифавӣ, равонӣ,
дараҷаи мутобиқшавӣ ва инчунин хосиятҳои ҷараёни
беморӣ хос аст.

Давраи батнӣ аз лаҳзаи обистании тухмҳуҷайра то
таваллуд (9 моҳ)-ро дарбар мегирад ва аз марҳалаи рушди
ҷанин (8 ҳафта) ва марҳалаи рушди машима иборат
мебошад.
Дар марҳалаи охир силсилаи ҳамил — машима-
модар шакл гирифта амал мекунад. Ба кори муътадили ин
силсила ҷараёнҳои давраҳои пеш ва баъд аз таваллуд
вобастагӣ дорад.

Дар давраи пешазтаваллуд рушди
босуръати он сохторҳое сурат мегирад, ки дар лаҳзаи
таваллуд зиндагии тифлро дар шароити берунибатнӣ
таъмин карда тавонад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пизишкӣ
Мурғи марҷон

**Мурғи марҷон**, **бӯқаламӯн** - яке аз калонтарин паррандагони хонагии мансуби оилаи марҷонимурғҳо. Калонҷусса, пойхояш дарозу пурқувват. Сар ва гарданаш қисман бепар.

## Нигаред низ
*Мурғ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Парандаҳо
Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон

**Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон** - Қонуни асосии ҶШС Тоҷикистон, ки сохти чамъиятию давлатии онро инъикос менамуд, принсипҳои ташкилёбию фаьолияти органҳои ҳокимият ва идоракунии давлатӣ, ҳуқуқу вазифаҳои гражданҳо ва системаи интихоботи советиро ба тариқи қонунӣ мустаҳкам мекард ва барои қонунгузории чумҳурӣ базаи ҳуқуқӣ мебуд.

Нахустин Конститутсияи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 25 феврали соли 1931 дар Анҷумани 4-уми Шӯроҳои ҶШС Тоҷикистон қабул гардид, ки он аз лиҳози қонунӣ раванди таъсисёбии давлати соҳибистиқлоли тоҷиконро дар ҳайати ИҶШС таҳким бахшид.

Мутобиқ ба мафкураи марксистӣ-ленинӣ, нимаи солҳои 30-юми қарни ХХ сотсиализм дар ИҶШС бо пуррагӣ дар доираи як мамлакат ғалаба намуд. Ин маънои онро дошт, ки нақшаи ленинии сохтмони сотсиализм, яъне индустриякунонии сотсиалистӣ, коллективонии сотсиалистии хоҷагии қишлоқ ва инқилоби маданӣ амалӣ гардида, зарурияти қабули Конститутсияи нав ба миён омад.

Аз ин лиҳоз, мувофиқ ба Конститутсияи соли 1936-уми ИҶШС, 1 марти соли 1937 Конститутсияи нави ҶШС Тоҷикистон қабул карда шуд. Ин Конститутсияи Тоҷикистони шӯравӣ (Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон) 41 сол амал намуд.

Конститутсияи охирини ҶШС Тоҷикистон мутобиқ ба Конститутсияи соли 1977-уми ИҶШС, апрели соли 1978 таҳия ва қабул шуда, бо ворид карда шудани якчанд тағйиру иловаҳо 16 сол ҳамчун Қонуни Асосии Тоҷикистон амал намуд.
## Нигаред
* Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон
## Эзоҳ
  

Гурӯҳ:ҶШС Тоҷикистон
Тудагул

**Тудагул** - рустаниҳое мавчуданд, ки гули онҳо яктои (тока) дар нуги навдаю поя ё дар бари баргхо инкишоф меё
банд. Онҳо рустаниҳои токгуланд. Гулҳои дигар рустанихо бошанд дар тудагулхо ғун омадаанд.
Хушагул

**Хушагул** маҷмӯъи гулхоест, ки бо тартибу қоидаи муайян ба хамдигар наздик ё дар бари якдигар чой гирифта ба он як шаклу шамоили муайянро медиханд. Хушагул сода (одди) ва мураккаб мешаванд.
Гарддон

[мини|363x363пкс|Гарддони [лола]]
**Гарддон** () — қисми гардбарг, ки дар он гард ҳосил мешавад. Гарддон аз халтаи гард (микроспорангия) иборат аст.

Сӯрохчаҳои гарди рустаниҳои пӯшидатухм ва микроспорангияҳои рустаниҳои лучтухм ба ҳамдигар монанд мебошанд. Дар сӯрохчаҳои гард микроспораҳо ҳосил шуда, аз онҳо гард ташаккул меёбад. Баъди кушода шудани гарддон гард ба воситаи ду сӯрохи дарозрӯя баромада, ба гардгираки гулбарг мегузарад ва минбаъд рушд меёбад.

## Нигаред низ
* Бордоршавӣ

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гулҳо
Чатраки содда

**Чатраки сода** тудагулест, ки гулпояи он аз нуги тири тудагул мебарояд. Гули тутиё ва олуболу чунин тудагул доранд. Сабзӣ ва ҷаъфари чатрак-тудагул доранд,ки он аз якчанд чатракҳои сода иборат аст. Чунин тудагулро чатраки мураккаб меноманд.
Гардгирак

мини|Намудори гардгирак
**Гардгирак** () — узви рустанӣ, ки барои қабули гард ҳангоми гардолудшавӣ хидмат мекунад.

Гардгирак маъмулан дар нӯги кулола ё стилодий ташаккул меёбад. Дар сурати набудани кулола ё стилодий бевосита дар ғӯра пайдо мешавад. Гардгирак шаклҳои гуногун дошта, рӯяш бо пистонак ё мӯякҳо, ки гардро нигоҳ медоранд, пӯшида шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Рехтшиносии гиёҳ
Гардолудшавӣ

thumb|250px
**Гардолудшавӣ** — аз гарддон ба гардгирак (дар рустаниҳои пӯшидатухм) ё ҳуҷайратухм (дар рустаниҳои лучтухм) рехтани *гард.* Баъди гардолуд шудан аз гардак гарднайча сабзида, нутфаро ба ҳуҷайратухми тухммуғча мебарад, он ҷо бордоршавӣ ва рушди ҷанин ба амал меояд.

Гули дарахтони мева бо 2 усул – дутарафа ва худ аз худ (автоғамия) гардолуд мешавад. Ҳангоми гардолудшавии дутарафа гард аз як гул ба гардгираки тухмдони гули дигари ҳамон рустанӣ (гейтеноғамия) ё рустании дигар (ксеноғамия) мерезад; дар вақти худгардолудӣ гард аз гардбарга ба гардгираки тухмдони ҳамон гул мерезад. Ҳар ду усули гардолудшавӣ ба гули ток низ мансуб аст. Гули ток асосан тавассути шамол (анемофилия) гардолуд мешавад. Гардгираки гули ток ҳангоми ба қабули гард омода шуданаш, усора хориҷ карда, бо ҳамин барои часпидан, муҳофизат ва сабзиши гард мусоидат менамояд. Ҳангоми гардолудшавии дутарафа, яъне, ба гули рустании дигар рехтани гард, ҷанин аломатҳои ҳар ду ҷинсро соҳиб мешавад. Аз ҳамин сабаб он назар ба худгардолудӣ афзалият дорад. Барои гардолуд шудани гул ҳашарот (энтомофилия), шамол (анемофилия), парандаҳо (орнитофилия), ҳайвонот (зоофилия) ва об (ҳидрофилия) мадад мерасонанд. Гули бисёр рустаниҳо барои гардолуд шудан фақат ба як навъи ҳашарот мутобиқ шудааст, мас., анҷирро танҳо занбӯрҳои бластофит гардолуд менамоянд, чунки давраи инкишофи онҳо ба давраи гулшукуфти анҷир рост меояд. Гули рустаниҳои дуҷинса (мас., аксари дарахтони мева, ғуҷуммева, ток ва ғайра) ва якҷинса (мас., чормағз, баъзе навъи ток ва ғайра) бештар дутарафа гардолуд мешаванд. Дар сурати ба гардгираки ин рустаниҳо наафтодани гарди гули рустании дигар гардолудшавии дутарафа ба амал намеояд. Рустаниҳои гардолудиашон дутарафа аз рустаниҳои худгардолуд фарқ мекунанд. Гардолудшавии дутарафа дар табиат хеле муҳим аст. Онро дар корҳои боғдорӣ барои рӯёнидани анвои меваҳои дурага истифода мебаранд. Аз рӯйи тарзи гузаштани гард рустаниҳои гардолудиашон дутарафаро ба ду гурӯҳ тақсим мекунанд: анемофилӣ (бо шамол) ва энтомофилӣ (бо ҳашарот). Гули рустаниҳое, ки бо шамолу ҳашарот гардолуд мешаванд, аз ҳам фарқ мекунанд. Мас., гули рустаниҳое, ки бо шамол гардолуд мешаванд, калон буда, гарддони онҳо ба берун мебарояд ва мекафад. Дар натиҷа гарди онҳо тавассути шамол паҳн шуда, қисман ба гардгираки тухмдони рустаниҳои дигар меафтад. Гули рустаниҳое, ки бо ҳашарот гардолуд мешаванд, воситаҳои ҷолиб дорад, мас., шаҳддон. Ҳашарот аз як гул ба гули дигар нишаста, шаҳди онро мемаканд ва бо ҳамин роҳ ба гардолуд шудани гул мусоидат мекунанд. Гарди гули рустаниҳое, ки онҳоро ҳашарот гардолуд мекунанд, нисбатан калону часпак аст. Дар ҷалб кардани ҳашарот бӯйи гул низ муҳим мебошад. Бӯйи гулро ҳашарот аз масофаи хеле дур ҳис ва фарқ мекунанд. Дар давраи гулшукуфти дарахтони мева ҳашарот ҳар қадар зиёд бошанд, ҳосил ҳамон андоза фаровон мешавад. Ба гардолудшавӣ номусоидии обу ҳаво таъсири манфӣ мерасонад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Атлас по эмбриологии винограда. Кишинёв, 1977;
* Гринфельд Э. К. Происхождение и развитие антофилии ӯ насекомых. Л., 1978;
* Фегри К., Шэйл Л. Основы экологии опыления /Пер. с англ.. М., 1982;
* Борисов Б. Ботаника. М., 2000.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Гардолудшавӣ
Горилла

**Гори́лла** () — бузургтарин маймуни одамшакл. Мансуби қатори приматҳост.

## Тавсифот
Қади наринааш то 175 см, қулочаш то 260 см, даври қафаси синааш 152 см, вазнаш 135—180 (дар шароити сунъӣ — то 300) кг; модинааш хурдтар аст (вазнаш 75-110 кг). Ҳаҷми косахонаи сараш 500—600 см3 (баъзан то 752 см3), мағзи сараш ба мағзи сари одам шабоҳат дорад. Пашмаш сиёҳ, фарқи сараш дорчинӣ, тахтапушташ хокистаррангорилла Сараш калон, устухони тоқи абрӯяш барҷаста, ҷуссааш бузургу пурқувват; дастонаш нисбат ба пойҳояш дарозтаранд. Бинобар дар замин зиндагӣ кардан, бисёр аломатҳои горилла ба одам монанд шудаанд. Адади хромосомаҳояш — 48. Горилла дар Африқои Экваторӣ маскун буда, се зернамуд дорад: гориллаи даштии ғарбӣ, гориллаи кӯҳӣ ва гориллаи даштӣ. Гориллаҳо дар ҷангалзори тропикӣ ва кӯҳӣ гурӯҳ-гурӯҳ (5-30-сарӣ) зиндагӣ мекунанд; сардори ҳар гурӯҳ гориллаи нарина аст. Асосан дар замин ҳаёт ба сар барад ҳам, гоҳо ба дарахт мебарояд. Горилла қоматашро рост карда мисли одам метавонад бо ду пой гардад, вале маъмулан, бо чаҳор пой роҳ меравад. Ғизои горилла меваҳои гуногун, бамбук, чормағз, ҳашарот ва ғ. аст. Модинааш дар 10-12, наринааш дар 11-13-солагӣ болиғ мешавад. Дар ҳар 3-5 сол як бача (вазнаш 2 кг) мезояд. Даври ҳамлаш 250—290 шаборӯз. Горилла дар озодӣ 25-30 сол умр мебинад. Дар натиҷаи бераҳмона нест кардан саршумори гориллаҳо кам мондааст, бинобар ин ҳимоя карда мешаванд. Дар шароити сунъӣ худро бад ҳис мекунад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Маймунҳо
Хазонрез

**Хазонрез** — тирамоҳ баргҳо тадриҷан зард, норинҷӣ ва сурхтоб мегарданд. Зеро хлорофили барги сабз вайрон мешавад ва барг ранги сабзашро гум мекунад. Пигментҳои ранги норинҷӣ ва зард доштаи ҳуҷайраҳои барг боқӣ мемонанд ва ба хубӣ аён мешаванд.

## Сарчашма
* Аз Википедияи русӣ

Гурӯҳ:Физиологияи рустаниҳо
Косагари

**Косагари** оханги бостонаи форс-тоҷик мебошад. Косагари тақрибан асрҳои 5-6 тасниф шудааст.

Гурӯҳ:Санъат