open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дипфейк

**Ҷаъли амиқ**, **дипфейк** ( аз *deep learning* «омӯзиши амиқ» + *fake* «қалбакӣ, ҷаълӣ») — усули синтези тасвир ё садо, ки бар пояи ҳуши маснуъӣ асос ёфтааст.

Ҷаъли амиқ тасвирҳо ва филмҳои мавҷудро бар рӯи тасвирҳо ё филмҳои манбаъ қарор медиҳад ва аз як фанни ёдгирии мошин ба номи «шабакаҳои зоёи душмангуна» (GAN) истифода мекунад. Видеои ҷаълӣ, таркиби филмҳои мавҷуд ва манбаъ аст, ки фард ё афродеро дар ҳоли анҷоми як кор дар мавқеияте нишон медиҳад, ки ҳаргиз дар воқеият иттифоқ науфтодааст. Барои мисол чунин филмҳои тақаллубие метавонад фардро дар ҳоли анҷоми иқдомоти ҷинсӣ нишон диҳад, ки ҳаргиз дар он ширкат накардааст ё метавонад барои тағйири калимот ё ҳаракоти як сиёсатмадор мавриди истифода қарор гирад, то ба назар бирасад он фард чизеро гуфта, ки ҳаргиз ба забон наёвардааст. Ба далели ин қобилиятҳо, ҷаъли амиқ метавонад барои эҷоди филмҳои порни афроди машҳур, порни интиқомӣ, ахбори ҷаълӣ ва кулоҳбардориҳои мухриб истифода шавад.

## Таърих
Дасткории акс дар қарни нуздаҳум тавсеа ёфт ва ба зудӣ дар тасвирҳои мутаҳаррик аъмол шуд. Фанноварӣ ба таври пайваста дар тӯли қарни бистум беҳбуд ёфт ва бо зуҳури видеоҳои диҷитол сареътар шуд. Фанноварии дипфейк тавассути муҳаққиқон дар муассисоти донишгоҳӣ аз даҳаи 1990 ва баъдан тавассути ҳаваскорон дар ҷавомеи онлайн тавсеа ёфтааст. Ахиран ин равишҳо тавассути санъат пазируфта шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Корбурдҳои ҳуши маснуъӣ
Гурӯҳ:Амнияти иттилоот
Муҳоҷирати дохилӣ

**Муҳоҷирати дохилӣ**, **муҳоҷирати дохилии аҳолӣ**  — кӯчидани одамон аз як минтақа ба минтақаи дигар дар дохили як кишвар.

## Таърих
Олими англиси олмониасл Э. Г. Равенштейн муаллифи яке аз аввалин таҳқиқоти назариявӣ дар соҳаи муҳоҷирати аҳолӣ мебошад («Қонунҳои муҳоҷират» («The laws of migration»), Лондон, соли 1876). Равенштейн равандҳои муҳоҷиратро дар Англия, Шотландия ва Амрикои Шимолӣ омӯхта, ёздаҳ қонуни муҳоҷиратро таҳия намуд, ки баъдан бисёр назарияҳо дар ин соҳа бар онҳо асос ёфтанд. Қонуниятҳои асосӣ инҳоянд:

* аксари муҳоҷиратҳо дар масофаҳои кӯтоҳ анҷом дода мешаванд;
* маркази ҳудудӣ ҳар қадар калон бошад, ҳамон қадар ҷозибаи бештар дорад;
* ҳар як ҷараёни муҳоҷират ҷараёни муқобили худро дорад;
* афзоиши шаҳрҳои калон бештар аз ҳисоби муҳоҷирати аҳолӣ сурат мегирад, назар ба афзоиши табиӣ;
* миқёси муҳоҷират бо рушди саноат, тиҷорат ва махсусан нақлиёт зиёд мешавад;
* сабабҳои иқтисодии муҳоҷират муайянкунанда мебошанд;
ва ғайра.

Муҳоҷирати дохилии аҳолӣ яке аз шаклҳои муҳоҷирати аҳолӣ мебошад. Сабабҳои асосии муҳоҷирати дохилӣ, чун қоида, омилҳои иқтисодӣ — набудани кор (муҳоҷирати дохилии меҳнатӣ), сатҳи даромад ва хароҷот, инчунин сифати зиндагӣ ва гуруснагӣ мебошанд, дар ҳоле ки дар муҳоҷирати берунӣ ба ғайр аз омилҳои иқтисодӣ, омилҳои сиёсӣ низ нақши муҳим доранд. Яке аз намунаҳои муҳоҷирати дохилӣ, ки барои бисёр кишварҳо хос аст, ин урбанизатсия — кӯчидани аҳолӣ аз деҳот ба шаҳрҳо мебошад.

Таърихи бисёр кишварҳо намунаҳои муҳоҷиратҳои назарраси дохилиро дар бар мегирад:

Британияи Кабир — дар таърихи ин кишвар чандин муҳоҷиратҳо аз шимоли Англия ба ҷануб, инчунин аз Шотландия, Ирландия ва Уэлс ба Англия сурат гирифтаанд. Муҳимтарин кӯчишҳо дар замони инқилоби саноатӣ ва дар робита ба оқибатҳои гуруснагӣ дар Ирландия дар солҳои 1845—1849 буданд.

ИМА — дар миёнаи асри XIX муҳоҷирати назарраси дохилӣ аз иёлатҳои шарқӣ ба соҳилҳои ғарбӣ сурат гирифт, ки пас аз сохтмони роҳи оҳани байниқитъавӣ дар соли 1869 ба таври назаррас афзоиш ёфт. Дар давраи солҳои 1910 то 1970 кӯчиши оммавии афроамрикоиҳо аз иёлатҳои кишоварзии ҷануб ба шаҳрҳои саноатии Шимол ва Ғарб ба амал омад.

Иттиҳоди Шӯравӣ — барои таъмини захираҳои меҳнатии сохтмонҳо дар Шимоли Дур, Сибир ва Шарқи Дур одамонро бо маошҳои баланд, романтикаи сохтмонҳои зарбдор ва чораҳои ташкилӣ (масалан, даъвати комсомолӣ) ҷалб мекарданд.

Дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ муҳоҷирати назарраси мавсимӣ ва муваққатӣ аз деҳот ба шаҳрҳо мавҷуд аст.

## Нигаред низ
* Урбанизатсия
* Муҳоҷирати дохилӣ дар Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Миграция населения // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.

Гурӯҳ:Муҳоҷират 
Гурӯҳ:Географияи аҳолӣ 
Гурӯҳ:Демография
Жарфомӯзӣ

**Ёдгирии амиқ**, **ёдгирии жарф** ё **жарфомӯзӣ** () — як зершоха аз ёдгирии мошин ва бар мабнои маҷмуае аз алгоритмҳо аст, ки дар талошанд то мафоҳими интизоии сатҳи боло дар додагонро модел кунанд, ки ин фарояндро бо истифода аз як графи амиқ, ки дорои чандин лояи пардозишии муташаккил аз чандин лояи табдилоти хаттӣ ва ғайрихаттӣ анд, модел мекунанд. Ба баёни дигар пояи он бар ёдгирии намоиши дониш ва вижагиҳо дар лояҳои модел аст.

Алгоритмҳои DL аз маҷмӯаҳои бузурге аз додаҳои омӯзишӣ барои шиносоии равобит байни аносире монанди ашкол, калимот ва рангҳо истифода мекунанд. Ин равобит ба алгоритмҳои DL барои пешбинӣ кумак мекунанд. Алгоритмҳои DL метавонанд бисёре аз равобит (аз ҷумла равобите, ки шояд тавассути инсон ташхис дода нашаванд)-ро шиносоӣ карда ва додаҳои бисёр печидаро тафсир ё пешбинӣ кунанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ёдгирии мошин
Иқтисоди дода

**Иқтисоди дода** () — экосистемаи рақамии ҷаҳонист, ки дар он додаҳо аз ҷониби шабакаи ширкатҳо, афрод ва ниҳодҳо барои эҷоди арзиши иқтисодӣ ҷамъоварӣ, созмондиҳӣ ва мубодила карда мешаванд. Додаҳои хом тавассути омилҳои мухталиф, аз ҷумла муҳаррикҳои ҷустуҷӯӣ, вебсайтҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, фурӯшандагони онлайн, фурӯшандагони воқеӣ (мағозаҳои физикӣ), даргоҳҳои пардохт, таъминкунандагони нармафзор ҳамчун хидмат (SaaS) ва шумораи афзояндаи ширкатҳое, ки дастгоҳҳои пайвастшударо дар Интернети чизҳо (IoT) истифода мебаранд, ҷамъоварӣ карда мешаванд. Пас аз ҷамъоварӣ, ин додаҳо одатан ба афрод ё ширкатҳо, аксар вақт бар ивази маблағ, интиқол дода мешаванд. Дар Иёлоти Муттаҳида, Бюрои ҳифзи ҳуқуқи молиявии истеъмолкунандагон ва дигар ниҳодҳо моделҳои аввалияро барои танзими иқтисоди додаҳо таҳия кардаанд****.

Нигоҳдорӣ ва таъмини амнияти додаҳои ҷамъоваришуда қисми муҳими иқтисоди додаҳоро ташкил медиҳанд.

## Интиқод
Иқтисоди додаҳо нигарониҳоро дар бораи номуайяниҳои танзимӣ ва номувофиқӣ, маҳрамият, ахлоқ, аз даст додани назорати додаҳо ва моликияти додаҳо ва ҳуқуқҳои марбута ба миён меорад. Моделҳои риёзӣ ва алгоритмҳое, ки ба онҳо асос ёфтаанд, аксар вақт ношаффоф, танзимнашаванда ва баҳснопазиранд.

Дар бораи ширкатҳои интернетӣ, ки ҷараёни додаҳоро назорат мекунанд ва онро барои ба даст овардани қудрат истифода мебаранд, баъзе нигарониҳо баён шудаанд.

Интиқодҳое, ки дар тарҳи Муқаррароти умумии ҳифзи додаҳо (GDPR)-и Комиссияи Аврупо дар соли 2012 баён шуда буданд, ҳоло ба танзимҳои мушаххас оварда расониданд:

*«Маҳз барои ҳамин, вақти он расидааст, ки дар ИА як заминаи қавитар ва ҳамоҳангшудаи ҳифзи додаҳо сохта шавад, ки бо иҷроиши қатъӣ дастгирӣ ёфта, ба иқтисоди рақамӣ имкон медиҳад дар тамоми бозори дохилӣ рушд кунад, афродро ба назорати додаҳои худашон гузорад ва итминони ҳуқуқию амалиро барои операторони иқтисодӣ ва мақомоти давлатӣ тақвият бахшад»*.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иқтисоди иттилоотӣ
Фалсафаи қонун

Фалсафашиносони ҳуқуқ чунин савол мегузоранд: «Ҳуқуқ чист ва он бояд чӣ гуна бошад?»|мини
**Фалсафаи қонун** (ё Фалсафаи қонунӣ) — фасли фалсафа ва ҳуқуқшиносӣ мебошад, ки ба омӯзиши маънои ҳуқуқ, моҳият ва мафҳуми он, асосҳо ва ҷойи он дар ҷаҳон, арзиш ва аҳаммият, инчунин нақши он дар ҳаёти инсон, ҷомеа ва давлат, дар тақдири халқҳо ва башарият машғул аст.

## Бахшҳои Фалсафаи қонун

### Онтологияи ҳуқуқӣ
Таълимот дар бораи ҳастии ҳуқуқ, табиат, моҳият, принсипҳо ва паҳлуҳои асосии он (догмаи ҳуқуқ, муҳтавои ҳуқуқӣ, идеяҳои ҳуқуқӣ) ва тафовути байни ҳуқуқ ва қонун.

### Гносеологияи ҳуқуқӣ
Дар доираи гносеологияи ҳуқуқӣ назария ва методологияи шинохти воқеияти ҳуқуқӣ, ки ба тақсими ҳуқуқ ба табиӣ ва позитивӣ (мусбат) алоқаманд аст, омӯхта мешавад. Дар ин ҷо асосҳои методологияи ҳуқуқшиносии муосир ташаккул ёфта, усулҳо ва консепсияҳое муайян мегарданд, ки самтҳои таҳқиқи воқеияти ҳуқуқиро муайян мекунанд.

### Аксиологияи ҳуқуқӣ
Таълимот дар бораи арзишҳое, ки тавассути ҳуқуқ таъмин карда мешаванд (арзишҳои ҳуқуқ) ва дар бораи арзишҳои худи ҳуқуқ (арзишҳои ҳуқуқӣ).

### Антропологияи ҳуқуқӣ
Таълимот дар бораи ҷойи инсон дар ҳуқуқ ва ҳуқуқ дар инсон, муносибати ӯ ба падидаҳои ҳуқуқӣ ва қобилияти эҷоди ҳуқуқ ва дарки муҳтавои он. Ҳамчун мавҷуди табиӣ, инсон дар низоъи доимӣ бо оламҳои сунъӣ, фарҳанг ва фарҳанги ҳуқуқӣ қарор дорад.

### Мантиқи ҳуқуқӣ
Таълимот дар бораи низоми мафҳумҳои ҳуқуқӣ ва тафаккури ҳуқуқӣ. Тафаккури ҳуқуқӣ ҳамчун фаъолияти хоси зеҳнӣ баромад мекунад, ки ба ҳалли вазифаҳои марбут ба истифодаи воситаҳои ҳуқуқӣ ва далелҳои ҳуқуқӣ нигаронида шудааст. Бидуни мантиқи ҳуқуқӣ мавҷудияти истилоҳоти ҳуқуқӣ ғайримумкин аст.

### Ҳерменевтикаи ҳуқуқӣ
Назарияи дарк ва тафсири маъноҳое, ки дар матнҳои гуногуни ҳуқуқӣ (қонунҳо, дастурҳо, қарорҳо, ҳукмҳо ва ғайра) мавҷуданд. Тафсир дар ин ҷо ҳамчун ҳунари касбӣ баромад мекунад; ҳар қадар сатҳи касбият баланд бошад, тафсир ба дарки воқеияти ҳуқуқӣ ҳамон қадар наздиктар мешавад.

## Нигаред низ

Назарияи давлат ва ҳуқуқ

Ҳуқуқ

Давлати ҳуқуқбунёд

Иқтисоди конститутсионӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт

*Гегель Г. В. Ф.* Философия права. 1820.

*Нерсесянц В. С.* Философия права.

*Оборотов Ю. Н.* Теория государства и права. Прагматический курс. — Одесса, 2006.

*Синха С. П.* Юриспруденция. Философия права. Краткий курс / Пер. с англ. — М., 1996.

Гурӯҳ:Ҳуқуқ 
Гурӯҳ:Фалсафаи қонун 
Гурӯҳ:Фалсафа
Питер Друкер

**Петер Фердинанд Друкер** ( ; 19 ноябри 1909, Вена — 11 ноябри 2005*,* Клермонт) — , публитсист ва омӯзгори амрикоии утришитабор, яке аз барҷастатарин назарияпардозони мудирият дар ҷаҳон.

## Зиндагинома
Ӯ 11 ноябри соли 1909 дар Вена дар оилаи яҳудие таваллуд шудааст, ки ба лютеранизм гаравида буд . Падари ӯ, ҳуқуқшинос, Адолф Друкер (1876—1967), аз шаҳри Иткани Буковинӣ (баъдтар дар ҳудуди шаҳри Сучава) буд ва модараш, Каролина Бонди (1885—1953), зодаи Вена (оилааш аз Богемия ба он ҷо кӯчид), хонашин буд. Худи Друкер дар солҳои 1920 ба Олмон кӯчид ва дар Гамбург ва сипас дар Франкфурт (дар Донишгоҳи Гёте) таҳсил кард. Соли 1937 ӯ аз режими фашистӣ ба Иёлоти Муттаҳида фирор кард ва соли 1943 шаҳрвандии Амрикоро гирифт.

Ӯ аз соли 1950 то 1971 дар Донишгоҳи Ню-Йорк аз фанни менеҷмент таълим додааст. Аз соли 1971 то рӯзҳои охирини умраш, ӯ профессори илмҳои иҷтимоӣ ва менеҷмент дар Донишгоҳи Клермонт (Калифорния) буд.

## Эҷод
Аз соли 1939 сар карда, ӯ 39 китоб, инчунин садҳо мақола барои The Wall Street Journal ва Harvard Business Review навишт. Ӯ то маргаш ба кори касбии худ идома дод.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Иқтисоддонҳо аз рӯи алифбо
Дипломатияи рақамӣ

**Дипломатияи рақамӣ (электронӣ)** () — истифодаи имкониятҳои шабакаи интернет ва технологияҳои иттилоотиву коммуникатсионӣ (ТИК) барои ҳалли вазифаҳои дипломатӣ. Дар доираи дипломатияи рақамӣ медиаи нав, шабакаҳои иҷтимоӣ, блогҳо ва дигар платформаҳои медиавии шабакаи ҷаҳонӣ истифода мешаванд.

Дар дипломатияи электронӣ ниҳодҳои давлатӣ, пеш аз ҳама вазорати корҳои хориҷӣ, мақомоти ҳукуматӣ, инчунин созмонҳои ғайриҳукуматӣ, ки фаъолияташон ба татбиқи рӯзномаи сиёсати хориҷӣ алоқаманд аст, иштирок мекунанд. Ҳадафҳои асосии дипломатияи рақамӣ — пешбурди манфиатҳои сиёсати хориҷӣ, тарғиботи иттилоотӣ тавассути телевизиони интернетӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ ва телефонҳои мобилӣ мебошад, ки ба шуури омма ва элитаҳои сиёсӣ нигаронида шудааст.

## Таърих
Истилоҳи «дипломатияи рақамӣ» дар аввал нисбат ба сиёсати ҷамъиятии ИМА, ки бо такя ба технологияҳои рақамӣ сурат мегирифт, истифода мешуд (инчунин истилоҳоти «Интернет-дипломатия», «дипломатияи шабакаҳои иҷтимоӣ» ва «дипломатияи Web 2.0» маъмуланд). Рушди барномаҳои аввалин дар ин соҳа ба солҳои 2002—2003 рост омад. Соли 2006 котиби давлатии ИМА Кондолиза Райс Гурӯҳи ҳамкории рақамиро таъсис дод, ки ба мониторинги иттилоот ва дезинформатсия дар бораи ИМА дар шабакаҳои иҷтимоӣ машғул буд.

Асосҳои фалсафии дипломатияи рақамӣ дар асарҳои Энн-Мэри Слотер баён шудаанд. Ба ақидаи ӯ, давлатҳое, ки каналҳои иттилоотӣ ва коммуникатсияи беҳтару густурда доранд, қодиранд рӯзномаи ҷаҳониро муайян кунанд.

## Соҳаҳои истифодаи дипломатияи рақамӣ

Татбиқи манфиатҳои миллӣ: Дискредитатсияи рақибони идеологӣ ё беҳтар кардани муносибатҳо бо иттифоқчиён.

Идоракунии иттилоот: Ҷамъоварӣ ва таҳлили ҳаҷми азими иттилоот, ки барои пешгӯиҳои сиёсӣ ва банақшагирии стратегӣ истифода мешавад.

Фаъолияти консулӣ: Омода кардани ҳуҷҷатҳои раводид ва тамосҳои мустақим бо шаҳрвандони муқими хориҷа.

Ҳолатҳои фавқулода: Истифодаи ТИК барои алоқаи фаврӣ бо сафорат дар сурати сар задани офатҳои табиӣ ё ҳолатҳои буҳронӣ.

## Хатарҳо
Бо вуҷуди афзалиятҳои аён, сиёсатмадорон Интернет ва дипломатияи рақамиро ҳамчун манбаи хатарҳо низ мебинанд. Он ҳамчун канали паҳнкунии экстремизм, терроризм ва таблиғоти сиёсати хориҷии бегона қабул карда мешавад. Ин боиси тамоюли «фрагментатсияи» фазои иттилоотии ҷаҳонӣ ва таъсиси сегментҳои миллӣ мегардад.

Тадқиқотчиён қайд мекунанд, ки дипломатияи рақамӣ метавонад ба амнияти байналмилалӣ таҳдид кунад, агар он мувозинати қувваҳоро дар арсаи ҷаҳонӣ вайрон кунад ва боиси вокунишҳои ҷавобӣ гардад.

## Нигаред низ

Мягкая сила (Қудрати нарм)

Публичная дипломатия (Дипломатияи ҷамъиятӣ)

Твипломатия

## Эзоҳ

## Адабиёт

Цветкова Н. Программы Web 2.0 в публичной дипломатии США. // США и Канада: Экономика, политика, культура. — 2011. — № 3.

## Гурӯҳҳо
Гурӯҳ:Дипломатия 
Гурӯҳ:Интернет 
Гурӯҳ:Сиёсати хориҷӣ 
Гурӯҳ:Технологияҳои иттилоотӣ
Иқтисоди донишбунёд

**Иқтисоди донишбунёд** () — низоми иқтисодӣ, ки дар он тавлиди коло ва хадамот асосан тавассути фаъолиятҳои донишбарӣ сурат мегирад, ки ба пешрафти навоварии фаннӣ ва илмӣ мусоидат мекунанд. Унсури калидии арзиш дар ин парадигма дар такяи афзоянда ба сармояи инсонӣ ва моликияти зеҳнӣ ҳамчун сарчашмаҳои асосии ғояҳо, иттилоот ва таҷрибаҳои инноватсионӣ нуҳуфта аст. Созмонҳо вазифадоранд, ки аз ин «дониш» дар равандҳои тавлидии худ барои ҳавасмандсозӣ ва таҳкими рушди тиҷорати худ истифода баранд. Ин равиш бо коҳиши вобастагӣ аз захираҳои моддӣ ва табиӣ тавсиф мешавад. Иқтисоди донишбунёд ба нақши муҳими дороиҳои ғайримоддӣ дар дохили созмонҳо ҳамчун омили рушди иқтисоди муосир асос ёфтааст.

Барои ширкатҳо, моликияти маънавӣ монанди асрори тиҷорӣ, матолиби дорои ҳаққи чоп ва фароянди сабти ихтироъ дар иқтисоди донишбунёд бештар аз давраҳои пешин боарзиштар мешавад. Интиқоли иқтисоди ҷаҳонӣ ба иқтисоди донишбунёд ҳамчунин ба унвони асри иттилоот шинохта мешавад ва ҷомеаи иттилоотиро ба вуҷуд меоварад. Истилоҳи иқтисоди донишбунёд тавассути Питер Друкер унвони фасли 12 дар китоби «Асри нопайвастагӣ» (1969) маъруф шуд, ки Друкер ба иқтисоддон Фритс Махлуп нисбат дод ва маншаи он идеяи мудирияти илмӣ аст, ки тавассути Фредерик Винсло Тейлор тавсеа ёфтааст.

Дар муҳитҳои шаҳрӣ, ки иқтисод печидатар аст нисбат ба муҳити рустоӣ, ки масоили иқтисодӣ соддагии бештаре доранд, иқтисоди дониши меҳвар беҳтар ҷилва ва таъсиргузортар аст, гарчанд бакоргирии дониш дар муҳитҳои рустоӣ низ метавонад бисёр гузор ва муассир бар рифоҳи умумии русто ва ҷомеаи русто бошад.

## Шохисаҳои иқтисоди донишбунёд
Бархе аз андешмандон шохисаҳои иқтисоди донишмеҳварро бо такя бар тавсеаи фанноварӣ дар мавориди зерин унвон кардаанд:

* Дастрасӣ ба хатҳои пурсуръати интернет
* Доро будани серверри мутмаин (ҳар сад ҳазор нафар)
* Доштани вебсайт барои афрод (ҳар ҳазор нафар)
* Шумори муштарикони телефони ҳамроҳ дар кишвар (ҳар 100 нафар)
* Шумори муштарикони интернет дар ҳар кишвар (ҳар 100 нафар)
* Мизони сармоягузории шаҳрвандон дар заминаи ICT

## Ҷусторҳои вобаста
* Замонати даромадҳои аввалия
* Инқилоби рақамӣ
* Иқтисоди рақамӣ
* Иқтисоди иттилоот
* Бозори донишбунёд
* Иқтисоди интернетӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ
Ҳуқуқи рақамӣ

**Ҳуқуқҳои рақамӣ** — ҳуқуқҳои инсон, ки аз ҳуқуқи мардум ба дастрасӣ, истифода, эҷод ва нашри асарҳои рақамӣ, дастрасӣ ва истифодаи компютерҳо ва дигар дастгоҳҳои электронӣ, инчунин шабакаҳои коммуникатсионӣ, аз ҷумла шабакаи Интернет иборатанд. Дастрасӣ ба Интернет мувофиқи қонунгузории як қатор кишварҳо ҳамчун ҳуқуқ эътироф шудааст.

## Мафҳум ва таърих
Тибқи таърифи Конрад Беккер, «ҳуқуқҳои рақамии инсон — ин густариш ва татбиқи ҳуқуқҳои универсалии инсон ба ниёзҳои ҷомеаи иттилоотӣ мебошад. Ҳуқуқҳои рақамии асосии инсон ҳуқуқи дастрасӣ ба шабакаи электронӣ, ҳуқуқи муоширати озод ва баёни ақида дар шабака ва ҳуқуқ ба дахлнопазирии ҳаёти хусусиро дар бар мегиранд».

Соли 1997 дар фестивали ҳунарии «Documenta» дар Кассел бори аввал Хартияи ҳуқуқҳои коммуникатсионии инсон (The People’s Communication Charter) муаррифӣ шуд. Дар он талаботҳо оид ба ҳифзи фазои ҷамъиятӣ ҳамчун моликияти умумӣ ва муҳофизати он аз дахолати манфиатҳои тиҷоратӣ ва полисӣ таҳия шуда буданд. Аз он вақт инҷониб, ташаббуси ҷамъиятии CRIS (Communication Rights in the Information Society) дар ҳамкорӣ бо ЮНЕСКО ва дигар созмонҳои байналмилалӣ барои ҳифзи ин ҳуқуқҳо фаъолият мебарад.

## Таносуби ҳуқуқҳо ва хадамот
Мафҳуми ҳуқуқи рақамӣ бо мафҳуми хадамоти рақамӣ робитаи зич дорад. Агар хадамоти рақамӣ ба миқдори кофӣ мавҷуд набошанд, ҳуқуқи рақамӣ барои истифодаи онҳо низ ба вуҷуд намеояд. Масалан, гузариш ба алоқаи мобилии рақамӣ имкон дод, ки ҳамаи хоҳишмандон бо телефон таъмин шаванд ва ҳуқуқ ба алоқаи рақамӣ пайдо гардад.

Ҳуқуқҳои рақамии шаҳрванд метавонанд аз ҷониби сохторҳои зерин поймол карда шаванд:

Давлат: тавассути маҳдудиятҳои ғайриқонунӣ.

Провайдерҳо: ҳангоми иҷро накардани шартномаҳои хидматрасонӣ.

Қаллобон: тавассути ҳамлаҳои киберӣ ва дуздии маълумот.

Спам: бор кардани хадамоти рақамии нолозим ба корбар.

## Махфият ва ҳифзи маълумот
Муҳимтарин ҳуқуқҳои рақамии шаҳрванд ин ҳуқуқ ба махфият (конфиденсиалӣ), анонимӣ ва беномгардонии (обезличенность) иттилооти шахсии рақамишуда мебошанд. Нақши асосии давлати рақамӣ аз ҳифзи ин ҳуқуқҳо ва пешгирии дезинформатсия иборат аст.

## Нигаред низ

Нобаробарии рақамӣ

Ҳомиёни ҳуқуқ

Озодии иттилоот

Махфияти додаҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

Ҳуқуқҳои рақамӣ ва СММ

Ҳуқуқҳои инсон дар асри рақамӣ

## Гурӯҳҳо
Гурӯҳ:Ҳуқуқҳои инсон 
Гурӯҳ:Ҷомеаи иттилоотӣ 
Гурӯҳ:Интернети Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Ҳуқуқи рақамӣ
Таълимоти маданӣ

**Таълимоти маданӣ** — илм дар бораи ҳуқуқ ва вазифаҳои шаҳрвандони давлат. Шаҳрвандшиносӣ илми байнисоҳавӣ буда, дар худ унсурҳои таърих, иқтисод, сиёсат ва ҳуқуқро муттаҳид мекунад.

Шаҳрвандшиносӣ метавонад дар доираи курси «Асосҳои шаҳрвандӣ», ки ба блоки илмҳои иҷтимоӣ дохил мешавад, таъдрис карда шавад. Ин фан метавонад ҷойгузини ҷомеашиносӣ (ҷомеафаҳмӣ) гардад. Яке аз ҳадафҳои асосии таъдриси он — тарбиявӣ мебошад. Аз ҳисоби омӯзиши паҳлуҳои сершумори ҷомеа, аз ҷумла ахлоқ, фарҳанг, варзиш ва оила, бояд ба ташаккули шаҳрванди комил ноил гардид.

## Британияи Кабир
Фанни «Асосҳои шаҳрвандӣ» дар Британияи Кабир аз аввали асри XX таъдрис карда мешавад.

## Русия
Дар давраи шӯравӣ дар мактабҳо фанни «Ҷомеашиносӣ» дар асоси фалсафаи марксистӣ-ленинӣ гузаронида мешуд, ки самаранокии пасти тарбиявии худро нишон дод ва то охири солҳои 1980-ум бозбиниро талаб намуд.

Дар робита ба дигаргуниҳои сиёсии баамаломада ва ташаккули давлати ҳуқуқбунёд ва ниҳодҳои шаҳрвандӣ дар Русия, ба ҷои «Ҷомеашиносӣ» фанҳои нав, аз ҷумла «Шаҳрвандшиносӣ» ё «Асосҳои шаҳрвандӣ», инчунин «Ҷомеафаҳмӣ» пешниҳод карда шуданд.

Тибқи вазъи соли 2006, ин фан ба стандарти таълимӣ дохил намешуд ва дар синфҳои болоӣ ба таври ихтиёрӣ (факултативӣ) омӯзонида мешуд, гарчанде ки дар охири солҳои 1990-ум он ҳамчун фанни асосии мактабӣ таъдрис мешуд ва аксаран онро омӯзгорони таърих мегузаштанд. Дар солҳои 2000-ум китоби дарсии «Шаҳрвандшиносӣ» мувофиқи барномаи муаллифии курси шаҳрвандшиносӣ барои синфҳои 5-7-и муассисаҳои таҳсилоти умумӣ, ки аз ҷониби Вазорати маорифи Федератсияи Русия тасдиқ шуда буд, нашр гардид.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Илмҳои иҷтимоӣ
Гурӯҳ:Илмҳои гуманитарӣ
Адолати ҷаҳонӣ

Мусавварае аз адолат|мини
**Адолати ҷаҳонӣ** ( عدالت جهانی‎) — мавзӯе дар фалсафаи сиёсӣ аст, ки аз нигарониҳо дар мавриди беинсофиҳо (беадолатиҳо) дар сатҳи байналмилалӣ сарчашма гирифтааст. Он гоҳе ҳамчун як навъи интернатсионализм дарк карда мешавад.

## Таърих
Ҳенрик Сиссе изҳор доштааст, ки ахлоқи ҷаҳонӣ ва адолати байналмилалӣ дар суннати ғарбӣ бахше аз суннати «ҳуқуқи табиӣ» (natural law) мебошад. Ин мавзӯъ аз замони Руми Бостон (Ситсерон) ва файласуфони аввалияи масеҳӣ ба монанди Амброзий ва Августин дар фарҳанги ғарбӣ созмон ёфтааст. Сиссе қайд мекунад, ки идеологияи аввалияи ҳуқуқи табиӣ бар меҳвари ин идея буд, ки низоми ҳуқуқӣ барои ҳамаи мардум муштарак ва дастрас буда, ҳамчун меъёри ченкунии дурустӣ ва нодурустӣ хидмат мекунад.

## Муҳтаво
Ба ақидаи Айрис Марион Янг, донишманди улуми сиёсии Амрико, дидгоҳи фалсафии аксарият бар он аст, ки доираи уҳдадориҳои адолат бо узвият дар як ҷомеаи сиёсии муштарак муайян мешавад. Бар ин асос, мардум танҳо нисбат ба онҳое уҳдадорӣ доранд, ки дар зери як қонуни асосии муштарак зиндагӣ мекунанд ё ба ҳамон миллати онҳо тааллуқ доранд. Давид Миллер, файласуфи англис, низ бо ин ақида мувофиқ аст, ки уҳдадориҳо танҳо нисбат ба одамоне, ки бо ҳам зиндагӣ мекунанд ё бахше аз ҳамон миллат ҳастанд, татбиқ мешаванд.

Консепсияи адолати ҷаҳонӣ ба ҷустуҷӯи посух ба ин савол машғул аст, ки мо дар заминаи ҷаҳонӣ ба якдигар чӣ қарздорем. Кайҳонталабон (космополитҳо), аз ҷумла Диогени Калбӣ аз Юнони Бостон, худро «шаҳрвандони ҷаҳон» тавсиф мекарданд.

## Саволҳои асосӣ
Се саволи алоқаманд — дар мавриди доираи адолат, адолат дар тақсими сарват ва дигар молҳо, ва ниҳодҳои масъули адолат — масъалаи асосии адолати ҷаҳонӣ мебошанд.

### Маҳдуда
Оё меъёрҳои ахлоқии объективӣ мавҷуданд, ки бидуни дар назар доштани фарҳанг, нажод, ҷинсият, дин ё миллат ба ҳамаи инсонҳо ба таври яксон татбиқ шаванд? Бардошти ахлоқӣ аз адолати иҷтимоӣ танҳо дар сурате ҷаҳонӣ аст, ки:

Ҳамаи афродро таҳти ҳамон низоми усули ахлоқии асосӣ қарор диҳад.

Ин усулҳо ҳамон имтиёзҳо ва бори ахлоқиро ба ҳама ба шакли яксон вогузор кунад.

Ин имтиёзҳо ва масъулиятҳо ба гурӯҳҳои хос ба шакли худсарона имтиёз ё зарар ворид нанамояд.

### Ниҳодҳо
Кадом ниҳодҳо — давлатҳо, федератсияҳо, ниҳодҳои молии ҷаҳонӣ (ба монанди Бонки ҷаҳонӣ), созмонҳои ғайриҳукуматии байналмилалӣ ё як кишвари воҳиди ҷаҳонӣ — беҳтарин ормони адолати ҷаҳониро ба даст меоранд? Томас Погге мегӯяд, ки кишварҳо наметавонанд ба танҳоӣ ба адолати ҷаҳонӣ даст ёбанд ва ҳеҷ гоҳ қобили қабул нест, ки танҳо манфиатҳои давлатҳо меъёри ахлоқӣ дар равобити байналмилалӣ бошанд.

## Нигаред низ

Космополитизм

Шаҳрвандии ҷаҳонӣ

Ҳукумати қонун

Назарияи ҷанги одилона

Зддиглобализм

## Эзоҳ

## Гурӯҳҳо
Гурӯҳ:Ахлоқи сиёсӣ 
Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ 
Гурӯҳ:Адолат
Тақсими ҳокимиятҳо

Тасвири муҷассамае, ки таҷзияи қудратҳоро ифода мекунад|мини
**Тақсими ҳокимият** — назарияи сиёсӣ, доктринаи ҳуқуқӣ ва ниҳоди сиёсии амалӣ мебошад, ки тақсимоти ҳокимияти давлатиро байни шохаҳои аз ҳам мустақил, вале дар айни замон мувозинаткунанда ва назораткунандаи якдигар: қонунгузор, иҷроия ва судӣ дар бар мегирад.

Ин назария аз ҷониби Ҷон Локк пешниҳод шудааст. Истилоҳро Шарл Луи Монтескйё (, ) ворид кардааст.

## Таърих
Ликург, расми соли 1828 аз ҷониби Мерри-Ҷозеф Блондел|мини
Яке аз аввалин намунаҳои таърихии тақсими конститутсионии ҳокимият қонунҳои Ликург дар Спарто (асри VIII то м.) мебошанд. Ӯ ваколатҳоро байни шоҳ, ашроф ва маҷлиси халқӣ тақсим карда буд. 

Дар империяи Ҳахоманишиён низ намунаҳои тақсими вазифаҳо дида мешуд: қушунҳо ба сатрапҳо тобеъ набуданд ва фармондеҳони ҳарбӣ ҳокимияти маъмурӣ надоштанд.

Дар Руми Бостон ҳокимияти марказӣ ба се қувваи асосӣ: консулҳо, сенат ва комитсияҳо (маҷлисҳо) тақсим шуда буд. Ҳеҷ кадоме аз ин ниҳодҳо наметавонист ҳокимиятро комилан монополия кунад.

## Монтескйё ва рушди назария
Рушди минбаъдаи назария бо номи Монтескйё алоқаманд аст. Ӯ дар асари худ «Дар бораи рӯҳи қонунҳо» (1748) қайд мекунад:

«Агар ҳокимияти қонунгузор ва иҷроия дар як шахс ё ниҳод муттаҳид шаванд, озодӣ нахоҳад буд, зеро хавфи он мавҷуд аст, ки ин монарх ё сенат қонунҳои золимона эҷод карда, онҳоро бо тарзи золимона амалӣ кунад.» — Монтескйё, «Дар бораи рӯҳи қонунҳо», Китоби XI.

## Системаи «худдорию мувозинат»
Намунаи мукаммали ин назария дар Конститутсияи ИМА (1787) амалӣ шуд. «Падарони асосгузор» (А. Ҳамилтон, Ҷ. Мэдисон, Ҷ. Ҷей) модели классикиро бо системаи «худдорию мувозинат» () такмил доданд. Ин система имкон медиҳад, ки як шохаи ҳокимият пеши роҳи худсарии шохаи дигарро гирад.

## Принсипи тақсими ҳокимият дар кишварҳои мухталиф

### Олмон
Ҷумҳурии Федеративии Олмон сохтори федералӣ дорад. Ҳокимият дар ду сатҳ: федералӣ ва минтақавӣ (заминҳо) тақсим мешавад.

Қонунгузор: Бундестаг ва Бундесрат.

Иҷроия: Ҳукумати федералӣ бо роҳбарии Канслери федералӣ. Президент вазифаҳои бештар намояндагӣ дорад.

Судӣ: Суди конститутсионии федералӣ ва дигар судҳои олии соҳавӣ.

### Русия
Мувофиқи моддаи 10 Конститутсияи Федератсияи Русия, ҳокимияти давлатӣ ба қонунгузор, иҷроия ва судӣ тақсим мешавад.

Президент: Сарвари давлат буда, мувофиқи Конститутсия ба ягон шохаи ҳокимият мансуб нест, вале фаъолияти ҳамоҳангшудаи онҳоро таъмин мекунад.

Маҷлиси Федералӣ: Парламенти Русия (Шӯрои Федерасия ва Думаи Давлатӣ).

Ҳукумат: Мақоми олии иҷроия.

### Фаронса
Дар Фаронса низоми нимпрезидентӣ амал мекунад.

Президент: Бо овоздиҳии умумӣ ба 5 сол интихоб мешавад ва ваколатҳои васеъ дорад.

Ҳукумат: Сиёсати миллатро муайян ва амалӣ мекунад ва дар назди Парламент масъул аст.

Парламент: Аз Сенат ва Маҷлиси Миллӣ иборат аст.

## Нигаред низ

Давлати ҳуқуқбунёд

Парламентаризм

Конститутсия

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Монтескье Ш. Л. Избранные произведения. — М., 1955.
* Энтин Л. М. Разделение властей: Опыт современных государств. — М., 1995.

Гурӯҳ:Тақсимоти ҳокимият 
Гурӯҳ:Истилоҳоти сиёсӣ 
Гурӯҳ:Давлат
Шибҳиилм

мини
**Шибҳиилм** (), **псевдоилм** () — шомили гузораҳо, боварҳо ё аъмоле аст, ки иддао мекунанд ҳам илмӣ ва ҳам воқеӣ ҳастанд, аммо бо равиши илмӣ носозгор ҳастанд. Шибҳиилм ағлаб бо иддаоҳои мутаноқиз, иғроқомез ё ғайриқобили ибтол мушаххас мешавад. Такя бар сӯгирии таъйидӣ ба ҷои талошҳои ҷиддӣ барои рад; адами истиқбол аз арзёбӣ тавассути коршиносони дигар; адами вуҷуди шеваҳои систематик ҳангоми эҷоди фарзияҳо; ва то муддатҳо пас аз беэътибор шудани фарзияҳои шибҳи илмӣ ба сурати таҷрибавӣ идома ёфт.

## Намунаҳои боварҳои шибҳиилмӣ
Намунаҳои маъмули шибҳиилм дар соҳаҳои гуногун иборатанд аз:

Дар заминаи илм: Бовар ба перраҳо (UFO), толеъбинӣ, кафбинӣ, ситорашиносӣ (астрология), истифодаи танҳо 10 % аз мағз, энергиядармонӣ, карма, таносух, қонуни ҷазб, заминпаҳнгӯӣ, таъбири хоб, сангдармонӣ ва назарияҳои тавтиъа дар илм.

Дар заминаи дин: Офаринишгароӣ (креатсионизм), тарҳи ҳушманд, тибби исломӣ, эъҷозҳои илмии Қуръон, пайванд додани таҷрибаҳои наздик ба марг бо мовароуттабиат ва таъсири физикии чашми бад.

Дар заминаи тиб: Ҳомеопатия, фенг-шуй, хиропрактика ва намудҳои муайяни тибби суннатӣ, ки асоси илмӣ надоранд.

## Фарқи илм аз шибҳиилм
Файласуфони илм, махсусан Карл Поппер, меъёри ибтолпазирӣ-ро (falsifiability) пешниҳод кардаанд. Ин ба он маъност, ки як гузориши илмӣ бояд тавре бошад, ки имкони бо таҷриба рад кардани он мавҷуд бошад. Гузоришҳои шибҳиилмӣ одатан тавре тарҳрезӣ мешаванд, ки ҳеҷ таҷрибае натавонад онҳоро рад кунад.

## Нишонаҳои шибҳиилм
Роберт Парк 7 нишонаи огоҳкунанда барои шибҳиилмро муаррифӣ кардааст:

Фирор ба расонаҳо: Иддаоҳо мустақиман ба расонаҳо бурда мешаванд, на ба маҷаллаҳои илмии таҳти назари коршиносон.

Тавтиъаандешӣ: Иддао мешавад, ки муассисаҳои қудратманд қасд доранд ин «кашфиёт»-ро пинҳон кунанд.

Такя ба таҷрибаҳои шахсӣ: Ба ҷои додаҳои оморӣ ва таҷрибаҳои лабораторӣ, ба нақли қавлҳои инфиродӣ («ба ман кумак кард») такя мешавад.

Такя ба қадимӣ будан: Иддао мешавад, ки ин бовар ҳазорҳо сол собиқа дорад, пас ҳатман дуруст аст.

Кор дар инзиво: Соҳибони шибҳиилм одатан ҷудо аз ҷомеаи илмӣ фаъолият мекунанд.

## Мафҳумҳои алоқаманд
Фараравоншиносӣ: Омӯзиши падидаҳои мовароуттабиӣ ба монанди ҳисси шашум, дурбинӣ ва арвоҳ.

Шаккокии илмӣ: Раванди санҷиши иддаоҳо бо истифода аз тафаккури интиқодӣ ва методологияи илмӣ.

Хурофот: Боварҳои беасос, ки реша дар тарс ё нодонӣ доранд.

## Нигаред низ
* Методи илмӣ
* Фалсафаи илм
* Ибтолпазирӣ
* Тибби алтернативӣ
* Астрология
* Элементи феҳристи нуқтадор

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Ҷомеаи шаккокон (The Skeptics Society)
* Quackwatch: Роҳнамо дар бораи қаллобиҳои тиббӣ

Гурӯҳ:Фалсафаи илм
Гурӯҳ:Шаккокии илмӣ
Гурӯҳ:Хурофот
Захираҳои таълимии боз

мини|Логотипи захираҳои таълимии кушодаи ЮНЕСКО
**Захираҳои таълимии боз**, **ЗТБ** () — маводҳои рақамӣ мебошанд, ки метавонанд барои таълим, омӯзиш, тадқиқот ва дигар мақсадҳо борҳо истифода шаванд. Ин маводҳо тавассути иҷозатномаҳои (лицензияҳои) кушода дастрас карда мешаванд, ки ба корбарон имкониятҳои васеътар аз доираи ҳуқуқи муаллифиро фароҳам меоранд.

Ҳамчун воситаи эҷод ва паҳнкунии муҳтаво, ЗТБ мустақилона наметавонанд диплом диҳанд ё дастгирии академию маъмуриро ба донишҷӯён таъмин кунанд. Бо вуҷуди ин, маводҳои ЗТБ ба таҳсилоти кушода ва фосилавӣ фаъолона ворид карда мешаванд.

## Таъриф ва соҳаи татбиқ
Истилоҳи «Захираҳои таълимии боз» бори аввал дар форуми ЮНЕСКО оид ба курсҳои таълимии кушода дар соли 2002 ворид карда шуд. Мувофиқи таърифи ЮНЕСКО, ЗТБ ин:

«маводҳои таълимӣ, омӯзишӣ ва тадқиқотӣ дар ҳар гуна баранда (рақамӣ ё ғайрирақамӣ), ки дар моликияти ҷамъиятӣ қарор доранд ё таҳти иҷозатномаи кушода нашр шудаанд ва дастрасии ройгон, истифода, мутобиқсозӣ ва паҳнкуниро барои дигарон бидуни маҳдудият ё бо маҳдудияти камтарин иҷозат медиҳанд».

Бунёди «The William and Flora Hewlett Foundation» ЗТБ-ро ҳамчун захираҳое таъриф медиҳад, ки курсҳои пурра, маводҳои курсӣ, модулҳо, китобҳои дарсиӣ, видеоҳои ҷараёнӣ, тестҳо ва нармафзорҳоро барои дастгирии дастрасӣ ба дониш дар бар мегиранд.

## Модели 5R
Дэвид Уили (David Wiley) панҷ намуди иҷозат ё амалҳоро пешниҳод кардааст, ки ЗТБ-ро тавсиф мекунанд:

# Нигоҳдорӣ (Retain) — ҳуқуқ ба эҷод, соҳибӣ ва назорати нусхаҳои муҳтаво.
# Истифодаи дубора (Reuse) — ҳуқуқ ба истифодаи муҳтаво бо тарзҳои гуногун (дар синфхона, дар сайт ва ғайра).
# Ислоҳ (Revise) — ҳуқуқ ба мутобиқсозӣ, тағйир ва дигаргунсозии муҳтаво (масалан, тарҷума ба забони дигар).
# Ремикс (Remix) — ҳуқуқ ба омехта кардани муҳтавои аслӣ бо дигар маводҳо барои эҷоди чизи нав.
# Паҳнкунии минбаъда (Redistribute) — ҳуқуқ ба мубодилаи нусхаҳои муҳтавои аслӣ ё нусхаҳои ислоҳшуда бо дигарон.

## Намудҳои захираҳои таълимии боз
ЗТБ намудҳои гуногуни захираҳои рақамиро дар бар мегирад:

* Муҳтавои таълимӣ: курсҳо, модулҳо, объектҳои таълимӣ, маҷаллаҳо.
* Асбобҳо (Tools): нармафзор барои эҷод ва расонидани муҳтаво, системаҳои идораи таълим (LMS).
* Захираҳои татбиқ: иҷозатномаҳои моликияти зеҳнӣ (ба мисли Creative Commons), принсипҳои тарҳрезӣ ва маводҳо оид ба таҷрибаи пешқадам.

## Иҷозатномадиҳӣ
Барои он ки захираҳои таълимӣ ЗТБ ҳисобида шаванд, онҳо бояд иҷозатномаи кушода дошта бошанд. Аксари маводҳо дар интернет ҳуқуқи муаллифии маҳдуд доранд ва ЗТБ ҳисобида намешаванд. Иҷозатномаҳои Creative Commons маъмултарин системаи литсензиядиҳӣ барои ЗТБ дар ҷаҳон мебошанд.

## Нигаред низ

Таҳсилоти кушода

Курсҳои оммавии кушодаи онлайн (MOOC)

## Эзоҳ

## Пайвандҳои беруна

Саҳифаи ЗТБ дар сайти ЮНЕСКО

Викиверситет ба забони русӣ

Гурӯҳ:Захираҳои таълимии боз 
Гурӯҳ:Таҳсилоти фосилавӣ 
Гурӯҳ:Технологияҳои таълимӣ 
Гурӯҳ:Маориф
Нишондиҳандаҳои рушди устувор

**Нишондиҳандаҳои рушди устувор** () — нишондиҳандаест (ки аз маълумоти аввалия гирифта шуда, одатан барои тафсири тағйирот мустақиман истифода намешавад), ки имкон медиҳад ҳолат ё тағйирёбии нишондиҳандаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ё экологиро муайян кунем.

Ҳадафи асосии ҷорӣ намудани индексҳо — арзёбии вазъият ё воқеа барои пешгӯии рушди он ва таҳияи қарорҳо оид ба мушкилоти мавҷуда мебошад. То имрӯз меъёрҳои ягонаи миқдории асоснок, ки дараҷаи устувории рушди давлатҳо ё минтақаҳоро чен мекунанд, мавҷуд нестанд.

Ду равиши асосӣ барои сохтани нишондиҳандаҳо мавҷуд аст:
# Системаи индикаторҳо, ки ҷанбаҳои алоҳидаи рушдро (экологӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ) арзёбӣ мекунанд.
# Индексҳои интегралӣ (маҷмӯӣ), ки имкон медиҳанд рушди кишвар ё минтақаро ба таври комплекси арзёбӣ кунем.

## Системаи нишондиҳандаҳои рушди устувор

мини|Схемаи модели «фишор — ҳолат — вокуниш
### Системаи индикаторҳои СҲИИ (ОЭСР)
Системаи нишондиҳандаҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва инкишоф (СҲИИ) дар ҷаҳон эътирофи васеъ пайдо кардааст. Он дар асоси модели «фишор — ҳолат — вокуниш» (ФҲВ) сохта шудааст.

Модели ФҲВ чунин кор мекунад:

* Фишор (Pressure): Инсон бо фаъолияти худ ба муҳити зист фишор меорад.
* Ҳолат (State): Сифат ва миқдори захираҳои табиӣ тағйир меёбад.
* Вокуниш (Response): Ҷомеа ба ин тағйирот тавассути сиёсати давлатӣ ва тағйири рафтори ҷамъиятӣ ҷавоб медиҳад.

### Системаи нишондиҳандаҳои КРУ СММ
Комиссияи СММ оид ба рушди устувор яке аз системаҳои мукаммалро таҳия кардааст, ки ба гурӯҳҳои зерин тақсим мешавад:

* Индикаторҳои ҷанбаҳои иҷтимоӣ;
* Индикаторҳои ҷанбаҳои иқтисодӣ;
* Индикаторҳои ҷанбаҳои экологӣ (об, замин, атмосфера, партовҳо);
* Индикаторҳои ҷанбаҳои институтсионалӣ (плангузорӣ, илм, ҳуқуқи байналмилалӣ).

## Нигаред низ
Рушди устувор

Ҳадафҳои Рушди Устувор

Индекси рушди инсонӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Индикаторы устойчивого развития: структура и методология. — Тюмень, 2011.
* Доклад о человеческом развитии. ПРООН.

Гурӯҳ:Рушди устувор 
Гурӯҳ:Экология 
Гурӯҳ:Иқтисод
Ҷанги тиҷорӣ

мини|Манзараи бандари Шторк
**Ҷанги тиҷоратӣ** (), **баҳси тиҷоратӣ** () — рақобати тиҷоратии ду ё зиёда давлатҳо бо мақсади забти бозорҳои хориҷӣ (ҷанги тиҷоратии ҳуҷумӣ) ё пешгирии «ишғоли» тиҷоратии иқтисоди миллӣ (ҷанги тиҷоратии мудофиавӣ) мебошад.

Ҷанги тиҷоратӣ байни давлатҳо ё иттиҳодияҳои давлатӣ метавонад ҷорӣ намудани боҷҳои гумрукии баланд, тарифҳо ва маҳдудиятҳоро дар бар гирад, ки ба аҳолӣ, корхонаҳо, соҳибкорон ва дигар сохторҳои ҳарду ҷониб таъсир расонида, инчунин ба бозорҳои ҷаҳонии ин ё он мол ва хидматрасонӣ таъсир мегузорад.

## Хусусиятҳо
Омӯзиши сабабҳо ва усулҳои пешбурди ҷангҳои тиҷоратӣ мавзӯи илмҳои гуногун, аз ҷумла геоиқтисод ва иқтисоди ҷаҳонӣ мебошад. Ҷанги тиҷоратӣ метавонад дар доираи фронти васеътари «амалиёти ҷангӣ» — ба истилоҳ ҷанги иқтисодӣ сурат гирад.

Иқтисоддонҳои равияи классикӣ ба ҷангҳои тиҷоратӣ муносибати манфӣ доранд ва чунин мешуморанд, ки онҳо боиси коҳиши некӯаҳволии иқтисодии ҳамаи давлатҳои даргир мегарданд. Ҳамзамон, ҷангҳои тиҷоратӣ дар доираи бисёр консепсияҳои назариявӣ, аз ҷумла назарияҳои институтсионалӣ ва кейнсӣ асоснок карда мешаванд.

Усулҳои асосии ҷанги тиҷоратии ҳуҷумӣ:
* Паст кардани тарифҳои гумрукии содиротӣ;
* Баланд бардоштани квотаҳои содиротӣ;
* Истифодаи нархҳои демпингӣ;
* Дар ҳолатҳои истисноӣ — истифодаи муҳосираи иқтисодӣ ва эмбарго;
* Зараровар эълон кардани маҳсулоти рақибон барои истеъмолкунандагон ё экология.

Усулҳои ҷанги тиҷоратии мудофиавӣ (барерҳои тиҷоратӣ):
* Баланд бардоштани боҷҳои гумрукии воридотӣ;
* Коҳиш додани квотаҳои воридотӣ;
* Ҷорӣ намудани маҳдудиятҳои ғайритарифӣ (мураккаб сохтани тартиби иҷозатномадиҳӣ ва расмиёти гумрукӣ);
* Ҷорӣ намудани барерҳои техникӣ (мушкилот бо мувофиқати маҳсулоти воридотӣ ба стандартҳои миллӣ).

Агар ҳамаи давлатҳои ҷангкунанда тактикаи мудофиавиро пеш гиранд, эҳтимоли ба вуҷуд омадани як навъ «автаркияи коллективӣ» ба миён меояд. Ҷангҳои тиҷоратӣ зуд-зуд ба муноқишаҳои мусаллаҳона мубаддал мегарданд, хусусан ҳангоми кӯшишҳои рахна кардани муҳосираи тиҷоратӣ.

## Намунаҳо

Ҷанги тиҷоратии ИМА бо Ҷопон;

Ҷанги тиҷоратии Амрико ва Чин (соли 2018);

Ҷанги тиҷоратӣ байни ИМА ва Чин (соли 2025);

Ҷанги тиҷоратии ИМА бо Канада ва Мексика аз соли 2025.

## Нигаред низ
Муҳосираи қитъавӣ

Сиёсати гумрукӣ

Санксияҳои иқтисодӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Торговые обычаи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Ломакин В. К. Мировая экономика. — М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2007.

Гурӯҳ:Иқтисоди ҷаҳонӣ 
Гурӯҳ:Тиҷорати байналмилалӣ 
Гурӯҳ:Муноқишаҳои иқтисодӣ
Шаҳри пойдор

мини|Турбинаҳои бодӣ дар наздикии Вендсюссел, Дания (соли 2004)
**Шаҳри пойдор**, **экошаҳр** () — шаҳрест, ки бо назардошти таъсири он ба муҳити зист лоиҳакашӣ шудааст. Сокинони чунин шаҳрҳо кӯшиш мекунанд, ки истеъмоли энергия, об ва маҳсулоти ғизоиро ба ҳадди ақал расонанд, ихроҷи гармии беҳуда, ифлосшавии ҳаво бо гази карбонат (CO_2) ва метан, инчунин ифлосшавии обро пешгирӣ намоянд. Истилоҳи «экошаҳр»-ро бори аввал Ричард Регистер соли 1987 дар китоби худ «Экошаҳри Беркли: сохтмони шаҳр барои ояндаи солим» истифода бурдааст. Дар сохтмони чунин шаҳрҳо усулҳои экологияи индустриалӣ ва меъмории сабз истифода мешаванд.

## Принсипҳои асосӣ
Шаҳри пойдор метавонад худро бо вобастагии ҳадди ақал аз муҳити атроф таъмин кунад ва энергияро бо истифода аз манбаъҳои таҷдидшаванда истеҳсол намояд. Ҳадафи асосӣ гузоштани «пайи экологии» (ecological footprint) ҳадди ақал ва коҳиш додани ифлосшавӣ мебошад.Барои ин корҳои зерин анҷом дода мешаванд:

* Истифодаи самараноки замин; 
* Зичии баланди аҳолӣ барои коҳиш додани масоҳати истифодашуда ва ҳифзи табиати атроф;
* Идоракунии партовҳо; 
* Компост кардани бақияи маводҳо, коркарди дубораи партовҳо (recycling) ё табдил додани онҳо ба энергия.Нақлиёти сабз;
* Афзалият додан ба нақлиёти ҷамъиятии барқӣ, велосипедронӣ ва пиёдагардӣ;
* Энергетика;
* Истифодаи панелҳои офтобӣ, турбинаҳои бодӣ ва дигар манбаъҳои тозаи энергия дар дохили биноҳо.

## Аҳамият
Тибқи ҳисобҳо, тақрибан 50%-и аҳолии сайёра дар шаҳрҳо ва маҳалҳои аҳолинишини шаҳрӣ зиндагӣ мекунанд. Ин ҷомеаҳои бузург ҳам мушкилот ва ҳам имкониятҳои хубро барои рушди устувор ба вуҷуд меоранд. Агар ин таҷрибаҳо риоя шаванд, саҳми шаҳр дар тағйирёбии иқлим камтарин хоҳад буд.

## Нигаред низ
Рушди устувор

Меъмории сабз

Манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия

Нақлиёти ҷамъиятӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Richard Register. Ecocity Berkeley: Building a City for a Healthy Future. 1987.Timothy Beatley. Green Urbanism: Learning from European Cities. 2000.

Гурӯҳ:Экологияи шаҳр
Гурӯҳ:Урбанистика
Гурӯҳ:Рушди устувор
Шохиси рушди инсон

мини
**Шохиси рушди инсонӣ** (ШРИ) () — нишондиҳандаи интегралиест, ки ҳамасола барои муқоисаи байнидавлатӣ ва ченкунии сатҳи зиндагӣ, саводнокӣ, маълумотнокӣ ва дарозумрӣ ҳамчун тавсифдиҳандаҳои асосии потенсиали инсонии ҳудуди мавриди пажӯҳиш ҳисоб карда мешавад. Он асбоби стандартӣ ҳангоми муқоисаи умумии сатҳи зиндагии кишварҳо ва минтақаҳои гуногун мебошад. Шохис соли 1990 аз ҷониби гурӯҳи иқтисоддонҳо бо роҳбарии Маҳбуб ул-Ҳақ (Покистон) таҳия шуда, сохтори консептуалии он ба шарофати корҳои Амартя Сен (Ҳиндустон) эҷод шудааст. Шохис дар доираи Барномаи рушди СММ (UNDP) нашр мешавад.

## Нишондиҳандаҳои асосӣ
Ҳангоми ҳисоби ШРИ 3 намуди нишондиҳандаҳо ба назар гирифта мешаванд:Дарозумрии интизорӣ — сатҳи дарозумриро арзёбӣ мекунад.Сатҳи саводнокии аҳолӣ (шумораи миёнаи солҳои таҳсил) ва давомоти интизории таҳсил.Сатҳи зиндагӣ, ки тавассути МММ (Маҳсулоти Миллии Маҷмӯӣ) ба ҳар сари аҳолӣ аз рӯи қобилияти харидорӣ (PPP) бо доллари ИМА арзёбӣ мешавад.Инчунин системаи нишондиҳандаҳои тафриқавӣ мавҷуд аст, ки тафовути иҷтимоию иқтисодиро тавсиф мекунанд, аз ҷумла коэффитсиентҳои тафриқаи саломатӣ, маориф ва даромад.Соли 2010 оилаи индикаторҳои ШРИ васеъ карда шуд ва се нишондиҳандаи нав илова гардид:Шохиси рушди инсонӣ бо назардошти нобаробарии иҷтимоию иқтисодӣ (IHDI).Шохиси нобаробарии гендерӣ (GII).Шохиси камбизоатии бисёрҷабҳа (MPI).Вобаста ба арзиши ШРИ, кишварҳо ба чаҳор гурӯҳ тақсим мешаванд: хеле баланд, баланд, миёна ва паст.

## Нигаред низ

Барномаи рушди СММ

Кишварҳои рӯ ба тараққӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шохисҳои иқтисодӣ
Гурӯҳ:Рушди инсонӣ
Гурӯҳ:Демография
Ҳамгироии иҷтимоӣ

Эксклюзия (Истиснокунӣ) — Сепаратсия (Ҷудокунӣ) — Интегратсия (Ҳамроҳкунӣ) — Инклюзия (Фарогирӣ)|мини
**Ҳамгироии иҷтимоӣ** (аз лот. integratio — барқарорсозӣ, пурра кардан; лот. integer — яклухт, комил) — раванди воридшавии фард ё гурӯҳ ба сохтори иҷтимоӣ ва ба вуҷуд овардани низоми воҳиду устувор. Ин мафҳум ҷанбаҳои зеринро дар бар мегирад:

Қабули фард аз ҷониби аъзои дигари гурӯҳ.

Раванди барқарор намудани робитаҳои оптималӣ байни объектҳои иҷтимоии нисбатан мустақил ва кам алоқаманд (индивидҳо, гурӯҳҳо, табақаҳои иҷтимоӣ, давлатҳо) ва табдил додани онҳо ба як низоми ягонаву комил, ки дар он қисмҳои он дар асоси мақсадҳо ва манфиатҳои муштарак ҳамоҳанг ва ба ҳам вобастаанд.

Шаклҳои нигоҳдории устуворӣ ва мувозинати муносибатҳои ҷамъиятӣ аз ҷониби низоми иҷтимоӣ.

Дар дефектология — иҷтимоишавии бомуваффақияти фарде, ки оқибатҳои манфии вазъияти марбут ба нуқсони (дефекти) худро паси сар кардааст.

## Хусусиятҳо
Ҳамгироии иҷтимоӣ аксар вақт ҳамчун натиҷаи ниҳоии мутобиқшавӣ (адаптатсия) баррасӣ мешавад. Он ба ҳамкории фарҳангҳо, арзишҳо ва меъёрҳои гуногун мусоидат карда, ҷомеаро аз тақсимшавӣ (фрагментатсия) муҳофизат мекунад.

## Нигаред низ

Реабилитатсия

Иҷтимоишавӣ

Инклюзия

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷомеа 
Гурӯҳ:Иҷтимоиёт 
Гурӯҳ:Психологияи иҷтимоӣ
РБ Лайпсиг

**«РБ Лайпсиг»** (номи пурра – **«Бошгоҳи бозӣ бо тӯб дар сабзаи Лайпсиг»**, , ғайрирасмӣ ба номи **«Ред Булл Лайпсиг»** шинохта мешавад) — бошгоҳи футболи олмонӣ, ки дар шаҳри Лайпсиг қарор дорад ва дар Бундеслигаи Олмон бозӣ мекунад.

## Таърих

## Варзишгоҳ
[thumb|left|349px|<center> [Ред Булл Арена майдони хонагии «РБ Лайпсиг» ]]

## Ҷоизаҳо

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи РБ Лайпсиг

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Олмон
Ҳамбург (бошгоҳи футбол)

**«Анҷумани варзишии Ҳамбург»** (, ё содатар **«Ҳамбург»** ) — бошгоҳи футболи олмонӣ, ки дар шаҳри Ҳамбург қарор дорад ва дар Бундеслигаи Олмон бозӣ мекунад. Яке аз бошгоҳҳои кӯҳан ва пурҷоми Олмон ба шумор меравад.

## Таърих

## Варзишгоҳ
[thumb|left|349px|<center> Панорамаи [Фолкспаркштадион ]]

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Чемпионати футболи Олмон|Бундеслига]]:**
** 15px **Қаҳрамон (6):** 1922 (рад); 1923; 1928; 1959/60; 1978/79; 1981/82; 1982/83
** 15px **Ноиби қаҳрамон (8):** 1924; 1956/57; 1957/58; 1975/76; 1979/80; 1980/81; 1983/84; 1986/87
* **[[Ҷоми футболи Олмон|Ҷоми Олмон]]**
** 15px **Ғолиб (3):** 1963; 1976; 1987
** 15px **Финалист (3):** 1956; 1967; 1974
* **[[Ҷоми лигаи футболи Олмон|Ҷоми лигаи Олмон]]**
** 15px **Ғолиб (2):** 1973; 2003

### Байналмилалӣ
*  **[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]]**
** 15px **Ғолиб:** 1983
** 15px **Финалист:** 1980
* 15px **[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]]**
** 15px **Ғолиб:** 1977
** 15px **Финалист:** 1968
* 15px **[[Ҷоми УЕФА]] / [[Лигаи Урупо УЕФА]]**
** 15px **Финалист:** 1982
* **[[Ҷоми Интертото]]**
** 15px **Ғолиб (2):** 2005, 2007
** 15px **Финалист:** 1999
* **[[Ҷоми байниқораӣ]]**
** 15px **Финалист:** 1983

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи Ҳамбург

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Олмон
Кёлн (бошгоҳи футбол)

**«Бошгоҳи футболи Кёлн»** () — бошгоҳи футболи олмонӣ, ки дар шаҳри Кёлн қарор дорад ва дар Бундеслигаи Олмон бозӣ мекунад. 13-уми феврали соли 1948 дар натиҷаи якҷошавии дастаҳои *Kölner Ballspiel-Club 1901* ва *SpVgg Sülz 07* ташкил ёфтааст.

## Таърих

## Варзишгоҳ
[thumb|left|349px|<center> Варзишгоҳи «[Райн Энерги» ]]

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* **[[Чемпионати футболи Олмон|Бундеслига]]:**
** 15px **Қаҳрамон (3):** 1961/62; 1963/64; 1977/78
** 15px **Ноиби қаҳрамон (7):** 1959/60; 1962/63; 1964/65; 1972/73; 1981/82; 1988/89; 1989/90
* **[[Ҷоми футболи Олмон|Ҷоми Олмон]]**
** 15px **Ғолиб (4):** 1968; 1977; 1978; 1983
** 15px **Финалист (6):** 1954; 1970; 1971; 1973; 1980; 1991

### Байналмилалӣ
* 15px **[[Ҷоми УЕФА]] / [[Лигаи Урупо УЕФА]]**
** 15px **Финалист:** 1985/86
* **[[Ҷоми Жоан Гампер]]**
** 15px  **Ғолиб (2):** 1978; 1981
* **[[Ҷоми соатҳо]]**
** 15px  **Ғолиб:** 1991

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Кёлн»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Олмон
Ҳуқуқи ақаллиятҳо

**Ҳуқуқҳои ақаллиятҳо** — истилоҳи ҳуқуқӣ мебошад, ки ба риояи ҳуқуқи инсон нисбат ба ақаллиятҳои муайян дахл дорад. Маънои дигари он ба системаи ҳуқуқҳои коллективӣ нисбат ба гурӯҳи ақаллиятҳо марбут аст. Дар ибтидо зери мафҳуми «ақаллиятҳо» танҳо ақаллиятҳои миллӣ дар назар дошта мешуданд.

Пайдоиши мафҳуми «ҳуқуқҳои ақаллиятҳо» дар ҳуқуқи байналмилалӣ аз ҷониби Лигаи Миллатҳо гузошта шуд, ки чандин «трактатҳо оид ба ҳуқуқҳои ақаллиятҳо»-ро қабул карда буд. Соли 1945 Созмони Милали Муттаҳид (СММ) ҷойгузини Лига шуд. Он рушди ин соҳаи ҳуқуқро идома дод, аз ҷумла дар «Пакти байналмилалӣ доир ба ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ» (соли 1966) ва «Эъломияи ҳуқуқҳои шахсони мансуб ба ақаллиятҳои миллӣ ё этникӣ, динӣ ва забонӣ» (соли 1992).

Ҳамин тариқ, мафҳуми «ақаллиятҳо» васеъ гардид. Аммо ҳоло дар мавриди боз ҳам умумитар кардани ин истилоҳ нисбат ба ақаллиятҳои мухталифи иҷтимоӣ (масалан, маъюбон), сиёсӣ, ҷинсӣ ва гендерӣ баҳсҳои фаъол идома доранд. Дар ҳуқуқи байналмилалӣ тасаввуроти ягона ва дақиқ дар бораи он ки кадом гурӯҳҳо ақаллият ҳастанд ва кадоме нестанд, мавҷуд нест.

Соҳаи ҳифзи ҳуқуқҳои ақаллиятҳо инҳоро дар бар мегирад:
* Зинда мондан ва мавҷудият;
* Рушд ва ҳифзи асолати (хусусиятҳои хоси) ақаллиятҳо;
* Баробарӣ ва адами табъиз (нест кардани дискриминатсия);
* Иштироки муассир ва воқеӣ дар ҳаёти ҷомеа.

## Нигаред низ

Ҳуқуқи инсон

Ҳуқуқҳои занон

## Эзоҳ

## Адабиёт

ПРАВА МЕНЬШИНСТВ МЕЖДУНАРОДНЫЕ СТАНДАРТЫ И РУКОВОДСТВО ПО ИХ СОБЛЮДЕНИЮ. ООН, Женева, 2010.

Гурӯҳ:Ҳуқуқи инсон 
Гурӯҳ:Ақаллиятҳо 
Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ
Садио Мане

**Садио́ Мане́** (; 10 апрели 1992, Бамбали, Сенегал) — футболбози сенегалӣ, ҳамлагари бошгоҳи «Ан-Наср» ва тими миллии Сенегал.

## Зиндагинома
Садио Мане дар хонаводаи камбизоат ба дунё омадааст, ки ҳатто имкони пардохти хароҷоти таҳсили ӯро надоштанд. Аммо истеъдоди ӯ дар айёми наврасӣ чунон ҳайратангез буд, ки сокинони русторо барои таъмини ҳазинаҳои футболӣ ва роҳёбиаш ба тими маҳаллиро басиҷ кард.

Дар давраи бозӣ карданаш дар бошгоҳи «Ливерпул», Садио Мане дар маҳаллаи Аллертони шаҳри Ливерпул зиндагӣ мекард ва ду маротиба мавриди ғоратгарӣ қарор гирифт: бори аввал моҳи ноябри соли 2017 ва бори дувум моҳи феврали соли 2019. Ӯ мусалмони амалкунанда мебошад ва пеш аз оғози ҳар бозӣ ба дуо машғул мешавад.
Пас аз пирӯзии тими миллии Сенегал дар Ҷоми миллатҳои Африқо соли 2021, Садио Мане бо фармони президенти кишвараш Макки Сал ба унвони Афсари олии Ордени миллии «Шер» сарфароз гардонида шуд.

Садио Мане 7-уми январи соли 2024 тибқи ойини исломӣ бо Айша Тамба, ки аз ӯ 13 сол хурдтар аст, издивоҷ кард. Дар замони ақди никоҳ, ӯ 31-сола ва ҳамсараш 18-сола буд. Ба иттилоъ, онҳо зиёда аз ду сол пеш аз издивоҷ бо якдигар ошноӣ доштанд.

## Маснади бошгоҳӣ
Ӯ фаъолияташро дар сатҳи ҳирфаӣ бо тими бошгоҳи футболи «Метс»-и Фаронса оғоз намуд, сипас ба бошгоҳи футболи «Ред Булл Залсбург» рафт ва дар соли 2013 ба «Саутҳемптон» гузариш кард. Мане дар мавсими 2014/15, дар бозие ки бо пирӯзии 6:1-и «Саутҳемптон» бар «Астон Вилла» анҷом ёфт, тавонист рекорди зудтарин ҳет-трик дар Лигбартари Инглистонро бо вақти 176 сония ба номи худ сабт кунад. Мане соли 2017 барандаи ҷоизаи «Беҳтарин бозигари сол»-и «Ливерпул» шуд ва ӯ ҳамчунин ҳамроҳи Муҳаммад Салоҳ ва Пйер Эмерик Обамеянг кафши тиллои Лигбартари Инглистонро дар фасли 2018/19 касб кард.

## Мунтахаби миллӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

__FORCETOC__

Гурӯҳ:Зодагони 10 апрел
Гурӯҳ:Зодагони соли 1992
Гурӯҳ:Ҳамлагарони футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Сенегал
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Сенегал
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Метс»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ред Булл Залсбург»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Саутҳемптон»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ливерпул»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Бавария»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ан-Наср»
Реал Овиедо (бошгоҳи футбол)

**«Реал Овие́до»** (, ) — яке аз бошгоҳи футболи испониёӣ, ки дар шаҳри Овиедо қарор дорад.

## Таърих

## Варзишгоҳ

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* 15px **[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:**
** 15px **Мақоми сеюм (3):** 1934/35; 1935/36; 1962/63

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Реал Овиедо»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё
Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)

**«Реа́л Сосиеда́д»** (,  () — бошгоҳи футболи ҳирфаии испониёӣ, аз шаҳри Сан-Себастиан, ки дар Ла Лига баромад мекунад.

## Таърих

## Варзишгоҳ

## Ҷоизаҳо
### Миллӣ
* 15px **[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]**
** 15px **Қаҳрамон (2):** 1980/81; 1981/82
** 15px **Ноиби қаҳрамон (3):** 1979/80; 1987/88; 2002/03
** 15px **Мақоми сеюм (2):** 1930/31; 1997/98
* 15px **[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]**
** 15px **Ғолиб (3):** 1909; 1986/87; 2019/20
** 15px **Финалист (5):** 1910; 1913; 1928; 1951; 1987/1988
* 15px **[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]**
** 15px **Ғолиб:** 1982

## Ҳайати ҳозира

## Гузаришҳо

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Реал Сосиедад»

Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё