open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Биҳиштӣ

**Биҳиштӣ** — навъе аз ангурҳои қадимии дерпазаки тоҷикӣ; селексияи халқист.

Биҳиштӣ сафед ва сиёҳ мешавад. Баргаш сабзи баланд, миёнаҳаҷми гирд а ё байзашакли 3-5-парраи чиндор. Гулаш ду­ҷинс, хӯшааш миёна ва калон (дарозиаш 15—28 см, вазнаш 275—350 г, баъзан 1—1,3 кг), устувона ё махрутшакл, зичиаш миёна. Ғужбаш миё­на­ҳаҷм (дарозиаш 15 мм, бараш 14 мм), лунда, тухмшакл, рангаш сабзи зардча, баъди пурра пухтан зарди кушод ме­шавад; мумпардааш тунук. Ғуж­маш ғафсу сахт, гӯшташ серобу сершира, 1—2 (баъзан 3) дона тухм дорад. Баъди пурра пухтан, дар таркибаш 23—28 % қанд ва 4,7—6,8 г/л туршӣ мав­ҷуд аст. Аз ҳар га 120—200 сентнер ҳо­сил меғундоранд. Токаш зудсабз, 35—42%-и навдаҳо­яш самаровар. Дар шароити иқ­лими Тоҷикистон нимаи май гул карда, ох. авг. мевааш ме­па­зад. Давраи нашваш 138—160 рӯз. Меваи биҳиштиро тар мехӯ­ранд, аз он афшура ва шароби аълосифат тайёр мекунанд. Мавизаш сифати баланд надорад. Биҳиштиро бештар дар водиҳои Зарафшону Ҳисор, инчунин дар вилоятҳои Бухоро, Қашқадарё ва Хоразми Ӯзбекистон мепарваранд. Биҳиштии сиёҳ асосан дар ноҳияи Панҷакент парвариш карда мешавад. Токаш ба сармо ва камобӣ устувор аст. Дар шӯрхок ва заҳзаминҳо низ хуб месабзад. Аз касалиҳои гарда ва некроз бештар зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Лазаревский М. А. Сорта винограда. М., 1959;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1984.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ангурҳо
Афзалуддин Садри Турка

**Афзалуддин Садри Турка**(أفضلالدین صدر ترکه) Хоҷа Афзалуддин Муҳаммади Турка (соли таваллуд номаълум — 1446, Исфаҳон) — шоири форс-тоҷик, яке аз намояндагони маъруфи тасаввуф. Писари Абуҳомиди Турка. Дар назди падараш улуми мутадовилаи даврро омӯхт ва чун шахси таҳсилкардаву донишманд шуҳратманд гардида буд. Афзалуддин қурбони фитнаву задухӯрдҳои байниҳамдигари Шоҳрух ва писараш Абусаид Мирзо (ҳукмронони темурӣ) гардид. Абусаид ба Исфаҳон ҳуҷум кард ва мехост онро ба даст бигирад. Падараш, ки аз кори писар норозӣ буд, ба Исфаҳон омад. Абусаид Мирзо гурехт. Шоҳрух якчанд нафареро, ки ба дарбори ҳокими шаҳр қаробат доштанд, аз ҷумла, Афзалудинро ба асирӣ гирифт ва ба Сова бурда, ба дор кашид. Аз Афзалудин ба ғайр аз ашъори дар анвои гуногуни назм сурудааш, инчунин тарҷумаи китоби Абулфатҳ Муҳаммад ибни Абулкарими Шаҳристонӣ (1086—1153) «Ал-милал ва-н-ниҳал», ки дар тарҷума онро «Танқеҳу-л-адилат ва-л-илал фӣ тарҷамат китоб ал-милал ва-н-ниҳал» ном додааст, боқӣ мондааст.

## Адабиёт
* Худжанд [Энциклопедия]. Д., 1999

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XV
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Белкин Виктор Шаевич

**БЀЛКИН Виктор Шаевич** (таваллуд 17.10.1941, шаҳри Душанбе), анатом, доктори илмҳои тиб (1975). Баъди хатми Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1964) аввал ординатор, баъд ассистенти кафедраи анатомияи эътидолии донишгоҳ ва аз соли 1973 мудири лаборатория тадқиқоти тиббию биологии баландкӯҳи Шуъбаи муҳофизат ва истифодаи самараноки захираҳои табиии АИ ҶШС Тоҷикистон буд. Муаллифи зиёда аз 60 мақолаи илмӣ. Таълифоти Белкин ба хусусиятҳои тағйироти морфологӣ ва амалии организм, ки дар шароити баландкӯҳ дар раванди мутобиқат ба вуҷуд меоянд, бахшида шудаанд. Соли 1988 аз ҷумҳурӣ рафт.

## Сарчашма
**
Гюнтер Блобел

**Гю́нтер Бло́бел** (; 21 майи 1936, Валтерсдорф, Олмон (ҳозира деҳи *Niegosławice* (Полша) — 18 феврали 2018, Ню-Йорк) — биологи амрикоӣ.

## Зиндагинома
Хатмкардаи факти тиббии Университети Тюбинген (1960). Фаъолияти кориашро чун коромӯзи беморхона оғоз кардааст. Авв. солҳои 60-ум ба ИМА ҳиҷрат намуда, дар Университети Рокфеллер (1967) ба фаъолият мепардозад (аз соли 1963 — профессориессор.). Аз соли 1986 корманди Институтити ббии Говард Хюз. Блобел оид ба аз мембранаҳо гузаштани сафеда таҷриба кардааст. Ӯ муқаррар сохт, ки бисёр сафедаҳо тартиби ахбор (сигнал)-ӣ доранд, ки баҳри ба ин ё он органелла институтиқол ёфтани онҳо муҳим аст. Соли 1999 барои кашфи сафедаи ноқил сазовори Мукофоти нобелӣ гардид.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Белкин Борис Леонидович

**Белкин Борис Леонидович** (таваллуд 30.01.1939, ноҳияи Чинози вилояти Тошканд, Ӯзбекистон) — байтор, доктори илмҳои байторӣ (1986), профессор (1990). Ходими шоистаи илми Федератсияи Россия (1999), академики Академияи экологии Россия (2003), академики Академияи байналмилалии экологӣ (2005). Хатмкардаи Институти кишоварзии **Самарқанд** (1961). Корманди Институти тадқиқоти илмии хоҷагии халқи Тоҷикистон (1961—1965), сардухтури ветеринарии Раёсати истеҳсолии колхозу савхозҳои ноҳияи Ҳисор ва сардори Пойгоҳи муборизаи зидди касалиҳои ҳайвонот (1965—1967), аспирант ва корманди Институти байтории Тоҷикистон (1967—1971), ходими калони илмӣ (1971—1974) ва мудири лаборатория гигиенаи ҳайвонот (1974—1982)-и Институти чорводорӣ, директори Институти байтории Тоҷикистон (1982—1990) буд. Аз соли 1990 профессор кафедраи анатомия ва байтории Институти кишоварзии Орёл. Муаллифи 250 мақолаҳои илмист.

## Осор
# Гигиена содержание коров в условиях сухих субтропиков. Душанбе, 1978;
# Справочник сельского ветеринара. Душанбе, 1985.

## Сарчашма
* 
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Афзалуддин Муҳаммади Турка

**Афзалуддин Муҳаммади Турка** (; ) — фақеҳ, муҳаддис, қозӣ,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз хонадони Турка, ки дар замони Салҷуқиён (асри 11) аз Хуҷанд ба Исфаҳон омада, муқимӣ шудаанд. Афроди ин хонадон ҳама аҳли илму адаб, соҳиби обрӯю эътибор будаанд. Афзалуддин дар замони Таҳмосби Сафавӣ (ҳукмронӣ 1524—1546) қозии Исфаҳон будааст. Муаллифони тазкираҳову сарчашмаҳои адабии зиёде аз Афзалуддин чун шоири тавоно ва боистеъдод ёд кардаанд.

## Аз абёт

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVI
Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Беллесерт Андре

**БЕЛЛЕСЄРТ АНДРЕ** (1866–1942), шоир ва адабиётшиноси фаронсавӣ. Маҷмӯаи ашъор бо номи «Асотир ва достонҳо» (нашр 1894) дорад, ки дар он шеърҳои дар мавзӯъ ва мазмунҳои ҳикоёти «Гулистон»-и Саъдӣ навишташуда ба назар мерасанд. Дар шеърҳояш аз образҳои маъмули шеъри форсии тоҷикӣ – гул, булбул ва ғайра истифода кардааст. Рисолаҳои **«Вергилий. Эҷодиёт ва замони ӯ»** (1920), **«Балзак»** (1924), **«Зиндагӣ ва эҷодиёти Волтер»** (1925), **«Қарни ХIХ ва романтизм»** (1941) аз навиштаҳои адабиётшиносии Беллесєрт Андре мебошанд

## Сарчашма
*  
*

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёт
Мақбараи Лангари Бобо

**МАҚБАРАИ ЛАНГАРИ БОБО**, ёдгории меъмории асрҳои 17 – 18 дар қисмати ҷанубу ғарбии шаҳри Конибодом. Мақбара гунбаздор буда,  пештоқ надорад. Бино аз хишти хом сохта шуда, ҳавличааш бо тавораи начандон баланде иҳота гардидааст. Мақбара мураббаъшакл  (5,50х5,50м) буда, девори ғарбиаш даромадгоҳи росткунҷа ва девори ҷанубиаш тирезаи панҷарадори гаҷӣ дорад. Дар миёнаи бино зери гунбаз сағона ҷойгир аст. Гунбази курашакл бар болои деворҳова «бурчак» (зергунбазӣ, болорҳои чӯбӣ дар кунҷи хонаҳои мураббаъ) бунёд шудааст. Чунин «бурчакҳо» дар санъати меъмории води Фарғона маъмул буда, барои  иншооти асрҳои 17 – 18 хос мебошанд. Таҳкурсии мақбара сангин буда, бо чӯб комабандӣ шудааст, ки биноро зилзилатобовар мекунад. Намои асосӣ қисми ғарбӣ буда, дар пешрӯи он  нимсутунҳои чортароши барҷаста аз девор маҳфуз мондаанд ва дар маҷмӯъ чавкоти П-шаклро дорнд. Аз боқимондаи нимсутунҳо дар дигар намоҳои бино маълум мегардад, ки  онҳо низ чунин шакл доштаанд. Намоҳо ва гунбаз бо гач андова шудаанд. Намоҳои мақбара бо рангҳои гуногун оро ёфтаанд. Изораи биноро бо ранги арғувонӣ ва қисми болои дарҳоро бо ранги кабуд зинат додаанд. Андоваи дохили мақбара коҳгилист, деворҳо хатҳои морпеч доранд (ҳангоми хомандова бо ангушт кашида шудаанд). Дар миёнаҷои гунбаз равзане мавҷуд аст. Фарши мақбара гилини шиббашуда мебошад. Дар тарафи ҷануби мақбара деворҳои айвони валангор боқӣ мондаанд. Мақбара намунаи  беҳтарини ёдгориҳои меъмории асрҳои 17 –18 тоҷик аст, ки дар ин давра санъати меъмории Осиёи Миёна рӯ ба таназзул буд. Ёдгорӣ дар ҳифзи давлат аст.
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Конибодом
Беллетристика

**Беллетристика** (фаронсавӣ: **belles letters** — каломи бадеъ) — дар маънои васеъ, умуман осори адабиёти бадеӣ, дар маънои танг ва бештар мустаъмал осори насри бадеӣ (роман, повест, ҳикоя ва ғайра). Дар ин ҳолат осори манзум ва драматургия ба Беллетристика дохил карда намешаванд. Баъзан ба Беллетристика осори адабии аз ҷиҳати ғоя ва бадеият номустаъмал фаҳмида мешавад. Мунаққиди рус В. Г. Белинский зери мафҳуми Беллетристика осори бадеии саҳлангорона навишташударо мефаҳмид ва онро адабиёти ҷиддӣ намедонист. Мафҳуми беллетризатсия ба таври васеъ густариш ёфтааст, ки ба воситаи он кӯшиши аксар муаллифони осори илмӣ, илмӣбадеӣ бо мақсади ҷолиб ва қобили таваҷҷуҳ намудани асарашон маводди ҳуҷҷатиро бо унсурҳои бадеиёт махлут мекунанд, ифода карда мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
Белинни

**Якопо Беллини** (Bellini) — оилаи рассомони итолиёии Эҳёи пешин, ки ба мактаби рассомии Венетсия асос гузоштаанд. Якопо Беллини (тақрибан 1400–1470/71), рассом ва наққош, шогирди Ҷентиле да Фабриано. Аввал бо услуби готикаи «интернатсионалӣ» расм мекашид. Аз солҳои 40 садаи XIV дар эҷодиёти ӯ зери таъсири санъати флоренсиягӣ аломатҳои ҳунари давраи Эҳё бартарӣ дошт. Муаллифи тасвирҳои начандон бузурги ибодатхонаҳо, инчунин тақрибан 300 расм (ду албом, солҳои 1440–50, Лувр, Осорхонаи Британия) – мисоли беҳамтои китоби намунаҳо, ки рассомони асримиёнагӣ ҳангоми кор бо тасвирҳо истифода мебурданд.
## Нигаред
* Ҷентиле Беллини – писари Якопо 
* Ҷованни Беллини – писари дигари Якопо 
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳоти санъатшиносӣ
Мақбараи Сомониён

**Мақбараи Сомониён** () — ёдгории меъмории асрҳои IX—X дар Бухоро. 

Мақбараи сулолавии Сомониён (тақрибан солҳои 892—943) мавсум ба асосгузори давлати Сомониён Исмоили Сомонӣ бунёд шудааст. Ба навъи мақбараҳои «мутамарказ» тааллуқ дорад. Мақбара мураббаъшакл буда, бо гунбази мӯҳташаме пӯшонда шудааст, ки атрофии орнро чор гулдаста оро медиҳанд. Андозаи мақбара 10,80х10,70. Дар чор гӯшаи мақбара чор гурҷ устуворанд, ки асос ва қисми болоии деворро бо ҳам пайваста, таносубу мавзуният ва салобати мақбараро меафзоянд. Ҳар ҷойи намои мақбара даромадгоҳи алоҳида дошта, бо тоқи пайконшакл озинат ёфтаанд, ки аз рӯи банду баст ва ороиш аз ҳамдигар фарқе надоранд. Гирдогирди устувона равоқбандӣ буда, самти даруниашро равоқтоқҳо фаро гирифтаанд Чор равоқ дар дар барии девор ва чори дигар дар дар кунҷҳо ҷойгиранд. Дар ороиши бино аз нусхаҳои мухталифи кандакории чӯб, ки дар он замон маъмул буд, истифода бурдаанд. Дар сохтани девори мақбара (паҳниаш 1,8м) хиштҳоипухтаи махсус (андозааш 23х23х3см), чӯбҳои чортарош ва гачро кор фармудаанд. Усули хиштчинии «қалама» дар берун ва дохили бино нақшҳои аҷибе гузоштааст. Мақбара яке аз мақбараҳои нодири Осиёи Марказӣ ва комёбиҳои санъати меъмории асрҳои IX—X мебошад.


UZ Bukhara Samanid-mausoleum.jpg
Image:Samanid Mausoleum.jpg
Image:Detail - Samanid Mausoleum.jpg



## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Бухоро
Гурӯҳ:Бухоро
Аюҷилға

**Аюыилға** - пирях дар Помири Шимолу Шарқӣ, дар нишебии шимолии қаторкӯҳи Академияи Фанҳо. Дарозиаш 5,5 км, бараш 450—850 м. Масоҳ. умумиаш 6,9 км. Ҳаҷми ях 0,489 км3. Қисми болоии пирях дар баландии 6565 м ва қисми поёниаш дар баландии 3700 м ҷойгир мебошад. Аз пирях дарёи Аюҷилға (шохоби чапи Муғсу) ҷорӣ мешавад.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Гурӯҳ:Захираҳои обии Тоҷикистон
Афзалуддини Кошонӣ

**Афзалуддини Кошонӣ** (), маъруф ба **Бобо Афзал** () — файласуф, ориф,  ва и форс-тоҷик. 

## Зиндагинома
Дар таърихи адабиёт чун шоири рубоисаро маъруф аст, вале ғазал низ гуфтааст. Мавзӯи рубоиёту ғазалҳояш мазаммати беадолатиҳои замон, рӯҳониёни риёкор, зулму золимӣ мебошад. Баъзе рубоиҳояш тасаввуфианд. Гоҳе озодандешона, бо шубҳаву гумон сухан кардааст:

## Осор
Асарҳои муҳимми фалсафии Афзалуддини Кошонӣ «Минҳоҷу-л-мубайин», «Мадориҷу-л-камол», «Роҳи анҷоми нома», «Арзнома» ва «Ҷовидоннома» мебошанд, ки дар маҷмӯъ «Мусаннафоти Афзалуддини Кошонӣ» (Т., 1953) ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Таърихи адабиёт дар Эрон. Забебуллоҳ Сафо.-ҷ.3/2,Теҳрон, 1371.- с.1182-1187

Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Гурӯҳ:Шоирони асри XIII
Гурӯҳ:Файласуфони асри XIII
Ҷованни Беллини

**Ҷованни Беллини** ( тақрибан 1431–1436 – 09.11.1516), –  лақабаш **Ҷамбеллино** (Giambellino), рассом, ҳунарманд, рассоми асосии давраи Эҳёи пешини Венетсия, асосгузори анъанаи нав. Ба шарофати ӯ мактаби рассомии Венетсия аҳаммияти умумиаврупоӣ пайдо кард. Ӯ ҳамаи равияҳои рассомии давраи худро омезиш дода, диққатро ба вазифаҳои рангомезӣ ҷалб намуд. Асосгузори ба ном рангомезии венетсиягӣ. Усули анъанавии рассомии темпериро (рассомӣ бо ранге, ки ба он об ва зардии тухм омехтаанд) бо усули нави барои Итолиё бегона – наққошӣ бо рангҳои равғанӣ омезиш дод (меҳробҳои калисоҳои Санта Мария Глориоза Деи Фрари, 1485 – 1488; Сан Петро Мартире дар ҷазираи Мурано, 1488; Сан Дзаккария, 1505; тасвирҳои «Бибӣ Марям бо кӯдак»; манзараи «Базми худоён», 1514).

## Адабиёт
*Иванов С., Голованов К. Ф. Ф. Беллинсгаузен. Москва, 1952;
*Болотников Н. Я., Ф. Ф. Беллинсгаузен и М. П. Лазарев // Русские мореплаватели. Москва, 1953.

## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Санъат
Гурӯҳ:Рассомони Италия
Гурӯҳ:Рассомони Венетсия
Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо
Ҷентиле Беллини

**Ҷентиле Беллини** (, тақрибан 1429, Венетсия — 23 феврали 1507, Венетсия) – рассом, ҳунарманд, писари Якопо, устохонаи падарашро ба мерос гирифт. Ӯ дар худ таъсири ҳунари графикии А. Манжениро эҳсос менамуд. Барои офаридани расмҳои калонҳаҷм ихтисос пайдо карда буд, ки бо сифатҳои ороишиашон фарқ мекарданд: маъмулан манзараҳои Венетсияро дар лаҳзаҳои воқеаҳои муҳимми таърихии шаҳр дақиқу аниқ тасвир намудааст («Маросими пуршукӯҳ дар майдони Марки Муқаддас», 1496). Бисёр персонажҳои силсилаҳо хусусиятҳои портретӣ доранд. Ҳамчун тасвиргар (портреткаш)-и расмии Ҷумҳурии Венетсия тасвири баронҳоро офарид ва солҳои 1479–80 дар қасри султон Муҳаммади II дар Қустантания (Константинопол) кор кард (тасвири султон Муҳаммади II, тақрибан 1480).

## Адабиёт
*Иванов С., Голованов К. Ф. Ф. Беллинсгаузен. Москва, 1952;
*Болотников Н. Я., Ф. Ф. Беллинсгаузен и М. П. Лазарев // Русские мореплаватели. Москва, 1953.

## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Санъат
Гурӯҳ:Рассомони Италия
Гурӯҳ:Рассомони Венетсия
Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо
Беллинсҳаузен (баҳр)

**БЕЛЛИНСҲÁУЗЕН**, баҳри канории Уқёнуси Ором дар назди соҳилҳои Антарктида. Дар байни нимҷазираҳои Антарктида ва Терстон воқеъ аст. Умқаш 410–470 метр. Ҳарорати об **0<sup>о</sup>С** ва аз он ҳам паст буда, тобистон шӯриаш то ба 33,5 дарсад мерасад. Соҳилҳояш кӯҳсор, бо пиряхҳо иҳота шудаанд. Ҷазираҳои калонаш – Пётри I ва Замини Александри I. Тамоми сол дар қисми зиёди сатҳи баҳр яхҳо ва айсбергҳо шино мекунанд. Онро соли 1821 баҳрнавардони рус Ф. Ф. Беллинсҳаузен ва М. П. Лазарев кашф кардаанд.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Мадрасаи Куҳна

**Мадрасаи Куҳна** — ёдгории меъмории асри XVIII ва аввали асри XIX дар ноҳияи Ҳисор. Дар самти ҷануби Қалъаи Ҳисор аз хишти пухта бино ёфтааст. Ҳавлии васеъ ва чоркунҷаи онро ҳуҷраҳои қатор иҳота кардаанд. Ҳуҷраҳо бо гунбазҳои «балхӣ» пӯшида шудаанд. Даромадгоҳи онҳо оддӣ ва тоқшакланд. Дар се кунҷи ҳавлӣ равоқтоқҳои панҷқира бино ёфтаанд; ҳар кадоми онҳо раҳраве доранд, ки ба се хонаи асосии ёдгорӣ мебаранд.

Намои иморат пештоқ ва дар ду паҳлуяш зина дорад. Ба воситаи ин зинаҳо ба бом мебаромаданд. Дар бандубасти намои мадраса ба меъмории анъанавӣ риоя карда нашудааст; пештоқи калонаш ба девори атроф номувофиқ афтода, гулдастаҳои ҳар ду гӯшаи Мадраса бе нақшунигор аст. Қаноти рости иморатро масҷиди пешайвондор ва қаноти чапашро чор хонаи андозаашон гуногун ишғол кардаанд. Ин мадраса дарсхона надорад ва ороиш дода нашудааст. Мадрасаи Куҳна дар муҳофизати давлат мебошад.

## Осорхона
Дар дохили бинои Мадрасаи Куҳна Осорхонаи рӯзгори халқи тоҷик амал карда истодааст, ки аз 13 ҳуҷраи намоишӣ иборат аст. Дар мамнуъгоҳ инчунин шуъбаи фондҳо фаъолият карда истодааст, ки вазифааш ҷустуҷӯ ва дарёфти нигораҳои таърихӣ аз тамоми манотиқи ҷумҳурӣ буд. Дар экспедитсияҳои илмӣ (1981—1989), зиёда аз 18 ҳазору 387 экспонат ҷамъоварӣ карда шуда буд, ки аз ин ҳисоб осорхона фаъолият карда истодааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мадрасаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор
Баббит

**Баббит** — хӯлаҳои антифриксионии дар асоси қалъагӣ ё сурб тайёршуда. Баъзе навъҳои баббит сурма, мис, никел, маргимуш, кадмий, теллур, калсий, натрий, магний ва ғ. доранд. Баббитро соли 1839 И. Баббит (ИМА) ихтироъ кардааст. Бештар се навъи хӯлаҳо маъмуланд (90 % қалъагӣ ва 10 % мис; 9 % қалъагӣ, 7 % сурма ва 4 % мис; 80 % сурб, 15 % сурма ва 5 % қалъагӣ). Баббити асосаш қалъагиро барои сох­тани хӯлаҳои антифриксионии нисбатан нарм ва коэфффитсенти соишашон хурд ба кор мебаранд. Чунин баббит нисбат ба баббити сурбдор ба зангзанӣ ва фарсудашавӣ устувор буда, гармигузаронии хуб дорад. Баббитҳои сурбӣ ҳарор. кории нисбатан баланд дошта, барои рехтани подшипникҳои муҳаррикҳои дизелӣ ва дастгоҳҳои навардӣ истифода мешаванд. Ҳарорати гудозиши баббит паст (300—440 °С) ва коркарди он осон аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Мадрасаи Миролим Додхоҳ

**Мадрасаи Миролим Додхоҳ** — ёдгории меъморӣ дар қисми ҷанубу шарқии шаҳри Панҷакент. Мадраса дар асри XVIII сохта шудааст. Мадраса аз толори гунбаздори калон иборат буда, дар се тарафаш айвонҳои гунбаздори аркӣ мавҷуданд. Андозаи умумиаш 22Х17,6 м. Бинои зимистона шакли мураббаъ дошта (10,16Х10,17м), бо гунбази баланд пӯшонида шудааст. Гунбазаш ҳаштқирраи барҷаста. Деворҳои бино бо гачи сафед рӯпӯш шудаанд. Инчунин дар дохили масҷид меҳробест, ки бо гач оро ёфтааст. Равоқтоқҳои пайконӣ намуди зоҳирии масҷид ва ҳашамати гунбазҳоро афзудаанд. Даромадгоҳи толор дар қисми ҷанубӣ воқеъ буда, дари дутабақаи кандакоришуда дорад. Дар наздики мадраса манораи начандон калон, ҳавз, бинои дуошёнаи Гунбазшакл воқеъ буд, ки вазифаи мадрасаро иҷро мекард. Изораи масҷид аз санг сохта шуда, эҳтимол боқимондаи бино кӯҳнатаре бошад. Толор дорои шифти болордор буда, аз се тараф бо айвонҳои 12-сутуна иҳота гардида буд. Яъне масҷиди нисбатан қадим дар асрҳо XVII—XVIII аз нав таъмиру тармим гардида, дар ҳамин шакл то мо расидааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Гурӯҳ:Мадрасаҳои Тоҷикистон
Мақбараи Лангарота

**МАҚБАРАИ ЛАНГАРОТА** - ёдгории меъморӣ дар ноҳияи Спитамен. Асрҳои 16 – 17 бо хишти пухта сохта шудааст ва андоваи гаҷӣ дорад. Шаклаш мураббаъ (3х3), равоқтоқи ҳар ду тарафаш умқӣ. Дар дохили ин равоқтоқҳо равоқтоқҳои нисбатан хурд сохта шудаанд. Тоқи шарқӣ даромадгоҳ дорад. Гунбаз ду равзани  росткунҷа дошта, дар болои асоси ҳашттарк воқеъ аст. Бандубасти зери гунбазро  шурфаҳои бодбонӣ ташкил мекунанд. Дар пештоқи даромадгоҳ равоқтоқи росткунҷа ҳаст. Пештоқ ва кунҷҳои он бо дандонаю кунгураҳо оро ёфтаанд. Гунбаз бо ранги равғании осмонӣ оро ёфтааст. Аз тарафи ғарби гӯрхона зиёратхонаи дуҳуҷра ҷойгир аст. Хонаи пеш меҳроб ва аз ду паҳлӯи он тоқча, аз тарафи ҷануб даромадгоҳе дорад, к ибо равзан рӯшноӣ медарояд. Равоқҳои дарун ба дарун тарҳи нимдоиравӣ доранд. Зиёратхона болорӣ аст, аммо ба ҷойи болорҳои муқаррарӣ меъморон сутунҳои кандакории қадимиро ба кор бурдаанд. Мақбара намунаи хуби меъмории ниёгон аст.
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Спитаман
Мадрасаи Ойим

**Мадрасаи Ойим** — ёдгории таърихии меъмории чаҳоряки якуми асри XIX. Дар сари роҳи қадими деҳаи Патари ноҳияи Конибодом воқеъ аст. Солҳои 1824 – 1825 сохта шудааст. Шогирди ин мадраса Қоринасиби Ҷамол таърихи 1825 сохта шудани онро тасдиқ намуда буд. Ин мадрасаро домулло Мир Олим ном донишманде сохта, ба номи духтараш Бибиойим гузоштааст. Дарозии мадраса дар қисми шимолӣ – 36,5м, дар қисми Ғарбӣ – 35м, сатҳи дохили он 17Х20,5м. Мадраса аз 25 ҳуҷра иборат буда, ҳаҷми ҳар яке аз он 2,4Х3м аст.
Аз рӯи маълумотҳо дар ин мадраса 200 нафар толибилмон таҳсил мекарданд. Дар мадраса 4 мударрис, 1 мутаваллӣ, 2 имом, 1 сӯфӣ, 1 посбон ва 1 сартарош кор мекарданд. Соли 1891 аз рӯи фармони губернатор Наливкин Камолхоҷа-домулло мударриси ин мадраса таъйин гардида буд. Баъди вафоти ӯ ба ин вазифа Мулло Бобохоҷа Бузургхоҷаев таъйин гардид. Солҳо ба сифати мударрис Охунҷон Махдум ва Мулло ирвалӣ кор кардаанд. Замини деҳаи Яккатераки ҷамоати Патар вақфи мадраса ба ҳисоб рафта, даомади он дар бонки шаҳри Қӯқанд нигоҳ дошта мешуд. 
Бинои ин мадраса баъди Инқилоби Октябр ба истифодаи артели ҳунармандӣ, солҳои 1941 – 1970 ба ихтиёри маҳбас (колонияи ислоҳотӣ) дода шуд. Сипас бинои фарсудаи мадраса дар доираи чорабиниҳои Ҳукумати Конибодом доир ба омодагӣ ба ҷашни 1100-солагии давлати Сомониён аз нав сохта ба истифода супурда шуд.
* 
## Пайвандҳо
* Мадрасаи Ойим
## Нигаред низ

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мадрасаҳо
Гурӯҳ:Мадрасаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Конибодом
Мақбараи Мавлоно Обиддин

**Мақбараи Мавлоно Обиддин** - ёдгории таърихӣ дар қисмати ҷанубу шарқии деҳаи Корези ноҳияи Данғара. Мақбара хароб гашта буд ва солҳои 40 садаи XX хиштҳои онро дар сохтмони ҳаммоми совхози «Данғара» истифода бурданд. Мардуми деҳа гирди мақбараро маҳкам кард. Соли 1997 бо ташаббуси Идораи давлатии ҳифзи ёдгориҳои Тоҷикистон дар харобаи мақбара таҳқиқот гузаронида шуд. Дар натиҷаи ҳафриёт маълум гашт, ки мақбара шакли мудаввари 8-кунҷа доштааст. Дар даруни лн бақияи ӣолоқабрӣ ёфт гардид, ки аз хишти пухта сохта шуда буданд. Мақбара аз сағонаи зеризаминӣ ва гӯрхонаи болоизамини иборат аст. Сағона шакли  мураббаъ ва пӯшиши балхӣ дорад, баландиаш 150см, бинои болоизаминӣ шакли дарозрӯяи кунҷи сарбуридаро лорад. Маъқбара аз ду қисм иборат аст: зиёратхона ва гӯрхона. Шакли дохили гӯрхона 8-кунҷа буда,бар болои девори он устувона бунёд ёфтааст. Дар гӯрхона 4 турбати аз хиҳт сохта мавҷуд аст, ки дар онҳо Мавлоно Обидин ва наздикони ӯ мадфунанд. Зиёратхна аз пештоқи начандон калон иборат мебошад. Мақбара аз хишти пухтаи андазааш 21х21х4 бино ёфтааст. Деворҳои мақбара дар қадим каҷ андова карда, фаршаш бо хишт чида шуда буд. Мақбара борҳо таъмир ва бозсозӣ карда шудааст. Азбаски деворҳои он вайронкарда шуда буданд, қисмҳои бозсозигаштаи давраҳои баъдинаро муайян кардан душвор аст. Лоиҳаи тармими мақбараро меъмор А. Валиев тартиб дод, к ибо шакли ибтидоии он мутобиқат дорад. Гирдогирди мақбараро суфачаи баланди мармарифарш оро медиҳад.
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Данғара
Борис Бабочкин

**Бабочкин Борис Андреевич** (18.01.1904, Саратов — 20.07.1975, Маскав) — ҳунарпешаи театру кино ва коргардони шӯравӣ. Артисти халқии ИҶШС (1963), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974).

## Зиндагинома
Хатмкардаи студияи театрии «Ҳунарпешагони ҷавон»-и Маскав (1921, шогирди И. Н. Певсоф). Фаъолияти эҷодиаш аз соли 1921 дар Театри Иваново-Вознесенск оғоз шуд. Сипас дар театрҳои Могилёв, Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург), Маскав, Воронеж, Самара кор кард. Нақшҳои беҳтаринаш: Чатский («Дод аз дасти ақл»-и А. С. Грибоедов), Сохтаном («Борис Годунов»-и А. С. Пушкин), Огнёв («Ҷабҳа»-и А. Е. Корнейчук) ва ғ. Аз соли 1927 дар кино ҳунарнамоӣ кардааст («Исён», 1929; «Взводи якум», 1939). Нақши Чапаев аз кинофилми «Чапаев» (1934) ӯро машҳур гардонд. «Дача­нишинон»-и М. Горкий (1939, Театри Калони драмавии Ленинград) ва «Иванов»-и А. П. Чехов (1960, Театри Хурди Маскав) аз фаъолияти барҷастаи коргардонии ӯ мебошанд. Аз соли 1944 муаллим ва аз соли 1966 профессори Институти умумииттифоқии давлатии кинематография, саркоргардони Театри ба номи Пушкини шаҳри Маскав, аз соли. 1954 ҳунарпеша ва коргардони Театри Хурд буд. Дорандаи Мукофоти давлатии СССР (1941, 1951). Бо 3 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Мақбараи Мавлоно Тоҷуддин

**Мақбараи Мавлоно Тоҷуддин** — ёдгории таърихӣ, ормгоҳи Мавлоно Тоҷиддини Даштикулакӣ. Дар масофа 4 км дуртар аз самти шимолии шаҳраки Данғара дар болои теппае дар деҳаи Корез воқеъ гаштааст. Дар ибтидо мақбара аз хишти хоми андзааш 21х21х4 см сохта шуда буд. Баъдан дар асрҳои 14 — 15 аз хиҳти пухтаи андозааш 21х21х4 см аз нав бино карда шуд. Мақбара аз ду қисм: бино ва сағонаи зеризаминӣ иборат аст. Сағона пӯшиши балхӣ дошта, ҳаҷман аз мақбара хурдтар аст.: баландиаш 150 см. Дар он марқади Мавлоно Тоҷиддин, ҳамсараш ва фарзандаш воқеъ гаштааст. Дар бинои мақбара низ 3 турбати хиштӣ гузошта шудааст.
Мақбара шакли мураббаъ(5,12х5,15 м аз дарун ва 9,05×8,17 м аз берун) дорад Бинои гӯрхона дар асоси тарҳи анъанавии мақбараву маъбадҳои пешазисломӣ (чортоқи зардуштӣ) сохта шудааст. Хиштҳо дар деворҳо дар маҳлули гилхок дар ҳолати хобида ва дар пайвастагӣ юо ҳамдигар гузошта шудаанд. Дари даромад, тоқҳо ва аркҳо шакли пайконӣ доранд. Ҳар чор таафи бино дар лорад; дари даромади асосӣ, ки пештоқи начандон калон дорад, дар девори шарқӣ ҷойгир аст. Деворҳои ғарбӣ, шимолӣ ва ҷанубиро жарфии П-монанд оро медиҳад. Намои асосӣ пешайвони андозааш 3,17×0,92 м, жарфии П-монанди нисбат ба дигар намоҳо хурдтар дорад. Дар девори шарқӣ аз дохили мақбара 2 зинаи морпеч барои баромадан ба боли гунбаз сохта шудааст. Зинаҳои морпеч дар болои бом пӯшиши равоқӣ доранд. Гунбаз бар устувонаи болои чаҳортоқи дубағалаи кунҷҳо ва тоқчаи дубағалаи аз чапу рости тоқҳои бузург сохта қарор гирифтааст.
Мақбара хеле хароб шуда буд. Соли 1987 аз ҷониби Идораи давлатии ҳифзи ёдгориҳои Тоҷикистон мавриди баррасӣ ва омӯзиш қарор гирифт. Лоиҳаи таъмиру тармими гунбаз, сардар ва девори ҷанубӣ тартиб дода (меъморон Н. Валиев ва З. Ҳасанов), онҳо бо таҳкурсии хишту бетон сохта шуданд. Гунбаз бо тунукаи сафеди зангногир рӯкаш гардид. Соли 1987 бо дастури Президнти ҶТ Э. Раҳмон гирдогирди мақбара бо пешайвони сутундор зиннат дода шуд.

## Эзоҳ

* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Данғара
Мақбараи Махдуми Аъзам

**Мақбараи Махдуми Аъзам** - ёдгории меъмории асри XVI дар ноҳияи Ҳисор.

Мадраса қадимтарин илҳоқияи марбути ансамбли меъмории буда, дар масофаи садметри ҷануби Мадрасаи Кӯҳна дар ду давра болои қабри Сайид Аҳмад Ҷалолиддин Косонӣ (аз пешвоёни бидъати дарвешони нақшбандия) бино ёфтааст.
Сараввал мақбара аз ду қисм – зиёратхона ва гӯрхонаи хурдандоза таркиб ёфта буд. Даромадгоҳи асосӣ пештоқдор буда. Аз ҷануб ба зиёратхона роҳ дорад, ки он аз гӯрхона ҳам мегузарад.
Толори  мураббаи гунбазии зиёратхона аз ҳисоби чаҳор тоқи васеъ тавсеа ёфтааст. Гӯрхона аз ғарбу шарқ ба зиёратхона даромадгоҳҳо дорад. Гунбази гӯрхона ба шарафаҳои бодбонӣ, ки байнашон тоқҳо доранд, такя дорад.  Ҳошияҳои барҷаста шарафаҳо ва тоқҳоро мавзунӣ бахшидаанд, ки чунин услуб дар дигар меъмориҳои Осиёи Миёна мушоҳида намешавад. Баъдтар (худи ҳамон аср) аз ғарб боз ян гӯрхонаи гунбаздори дигаре бо ҳамин шаклу андозаи зиёратхона сохта шуд, вале генбазаш ба равоқҳои ҳашттарка такя надошта, чун зиратхона ба ҷуфтпулҳои равоқии гӯрхона такя мекунад, ин тарзи ҷадид дар меъмории асрҳои 15 – 16 ривоҷ гирифта буд. Чунин усул имкон медод, ки қутри гунбазҳо хурд ва маркази вазнинии бино кам гардад.
Мақбара сохти умумии марғубу дилрабо дорад, ки аз намунаи нодири ёдгориҳои меъмории Осиёи Миёна ба шумор меравад. Мақбара дар  солҳои  80–и  асри ХХ  таъмир  ва  тармим 
шудааст. ҳамчун ёдгории меъморӣ дар муҳофнзати давлат аст.
## Адабиёт
* Муқимов Р.,Сабзов У. Архитектурные памятники Гиссарской долины. - Душанбе,2014.

## Пайнавиштҳо


Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Зиёрат
Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор
Мақбараи Мир Сайид Ҷалолуддини Гулдаста

**Мақбараи Мир Сайид Ҷалолуддини Гулдаста** — ёдгории таърихӣ, марқади мутафаккири нимаи дуюми садаи XI — ибтидои садаи XII дар маҳаллаи Чорсӯи шаҳраки Муъминобод.

Қаблан гирди мақбараро се бор девори сангӣ карда, болояшро пӯшонда буданд, вале бо гузашти айём девор фурӯ рехта, паст шуд. Сохтмони бинои нави мақбара солҳои 90-уми садаи XX бо ташаббуси Ҷ. Зоиров аз ҷониби устоҳо Мирзо Зоир, Нур Зоир, Саидмаҳмуд Сафаров ва дигарон бо сарварии Сайид Пиров анҷом пазируфт. Мақбара аз 2 ҳуҷраи андозаи яке 8×6,20 м ва дигарӣ 2×4 м иборат буда, байни боми онро гунбаз оро медиҳад. Девори мақбара аз ду намуд хишт: сурхчаи таҳҷоӣ (бахши дарун) вас ахти сафед (бахши берунӣ) сохта шудааст. Дари даромади мақбара аз сӯи ғарб аст. Мақбара бо сабки шарқӣ тарҳрезӣ шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ассозода Р., Зоир Ҷ., Мир Сайид Ҷалолуддини Гулдаста. — Душанбе, 1999.
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Муъминобод
Сол Беллоу

**Сол Беллоу** ( **Saul Bellow** ному насаби аслиаш ***Соломо́н Бело́ус***; 10 июни 1915, Лашин, Квебек, Канада — 5 апрели 2005, Бруклайн, Массачусетс, ИМА), нависандаи амрикоӣ. Оилаи Беллоу соли 1913 аз Петербург ба Канада муҳоҷират кард ва ӯ дар ҳамон ҷо ба дунё омад. Баъдан, аз соли 1924 ба ин тараф ӯ сокини шаҳри Чикаго (ИМА) шуд ва дар ҳамин ҷо зиндагиву эҷод намудааст. Дар донишгоҳҳои Чикаго ва Шимоли Ғарб таҳсил кард. Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-45) дар хидмати артиши ИМА буд. Дар донишгоҳҳои Пристон, Ню-Йорк, Чикаго ва ғайра дарс медод. Аз соли 1993 сокини Вермонт. Пас аз нашри романи «Инсон байни замину осмон» (1944) чун нависанда шуҳрат ёфт. Ба ӯ инчунин романҳои «Қурбонӣ» (1947), «Саргузашти Оги Марч» (1953), «Гендерсон, шоҳи борон» (1959), «Герсог» (1964), «Ҷаҳони мистер Саммлер» (1970), «Зимистони профессор» (1982), «Равелштейн» (2000), повестҳо дар мавзӯи ахлоқи ҷомеа, пйесаи «Ташхиси охирин» (1964), эссеҳо, мақолаҳо дар бораи баъзе адибон ва ғайра тааллуқ доранд. Мунақиддон Беллоуро чун устоди сухани муҷаз ва асарҳои калонҳаҷм эътироф намудаанд. Дорандаи Мукофоти Нобел (1976).

## Осор
* Между небом и землей. Лови момент. Москва, 2000;
* На память обо мне. Повести и рассказы. Москва, 2000.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Нависандагони ИМА
Николай Белов

**Белов Николай Василевич** (; 2 (14) декабри 1891, шаҳри Янов, Полша — 6 марти 1982, Маскав) — кристаллограф ва геокимиёгари шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1953), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти политехникии Петроград (1921). Профессори университетҳои Горкий ва Маскав (1946—1956). Асосан оид ба кристаллокимиё, минералогияи сохторӣ, геокимиё асарҳо навиштааст. Белов асосгузори мактаби кристаллографияи сохторӣ буда, бо шогирдонаш бештар аз 100 сохтори мураккаб, асосан силикатҳоро муайян намуда, 1651 гурӯҳи фазоии симметриявиро тартиб додааст. Таҳти роҳбарии Белов сохтори зиёда аз 500 моддаҳои кристаллӣ, аз ҷумла 200 минерал таҳқиқ карда шудаанд. Белов ба ҷадвали даврии Менделеев тавсифи сеюми асосии унсур — «радиуси ионӣ»-ро ворид кард, назарияи банду басти зичро такмил дод. Б. муаллифи кашфиёти илмии «Қонунияти морфотропия дар қаторҳои гомологии нимноқил филизз» мебошад. Аз соли 1957 раиси Кумитаи миллии кристаллографҳои шӯравӣ, аз соли 1961 мудири кафедраи кристаллографияи Университети давлатии Маскав, аз соли 1966 президенти Иттифоқи байналхалқии кристаллографҳо, солҳои 1957—1982 узви Кумитаи Мукофоти ленинӣ ва Мукофоти давлатии ИҶШС дар соҳаи илм ва техникаи назди Шӯрои Вазирони ИҶШС, 1968—1982 сармуҳаррири маҷаллаи «Кристаллография» буд. Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1952), Мукофоти ленинӣ (1974), медали тилои ба номи М. В. Ломоносови АИ ИҶШС (1966). Бо 4 ордени Ленин, орденҳои Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст. Ба шарафи Белов минерали «беловит» номгузорӣ шудааст.

## Осор
* Структура ионных кристаллов и металлических фаз. Москва, 1947;
* Структурная кристаллография. Москва, 1951;
* Кристаллохимия силикатов с крупными катионами. Москва, 1961.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Химия
Гурӯҳ:Олимони Иттиҳоди Шӯравӣ
Белова, Елена Дмитриевна

**БЕЛÓВА Елена Дмитриевна** (Новикова; тав. 28.07.1947, Хабаровск, Иттиҳоди Шӯравӣ), варзишгари белорус (шамшербозӣ), Устоди хизматнишондодаи варзиши ИҶШС (1968). Чемпиони ИҶШС дар мусобиқаи инфиродӣ ва дастаӣ (1969–1978). Чемпиони ҷаҳон дар мусобиқаҳои инфиродӣ (1969), чемпиони бисёркаратаи ҷаҳон дар мусобиқаҳои дастаӣ (1970–79). Дар мусобиқоти инфиродии Бозиҳои олимпӣ як бор (1968) медали тило ва бори дигар (1976) медали биринҷӣ ва дар мусобиқоти дастаӣ се бор (1968, 1972, 1976) медали тило ба даст овардааст.

## Сарчашма
*  
*

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Варзиш
Гурӯҳ:Варзишгарон
Гурӯҳ:Бозиҳои олимпӣ
Гурӯҳ:СССР
Аристарх Белополский

**Ариста́рх Аполло́нович Белопо́лский** () — и шӯравӣ, акдемики АИ ИҶШС (1903).

## Зиндагинома
Баъди хатми Университети Маскав (1877) дар ҳамин ҷо кор кард. Белополский акси зузанабӣ соли 1884, акси Моҳро ҳангоми хусуф, акси тоҷи Офтобро ҳангоми кусуф гирифтааст. Бо мақсади таҳқиқи ҳаракати Офтоб ва тайф (спектр)-и ситораҳои тағйирёбанда фарқияти суръатҳои параллактикӣ ва тайфии ситораҳои дурахшони Белополский гирди Офтобро муайян кард. Белополский суръати шуоии 200 ситораи дурахшони бузургии ситорагиашон 2-4-ро муайян намудааст. нишон дод, ки солҳои 1925—1933 суръати гардиши Офтоб қадре кам шудааст. Белополский асбоби мураккабе сохта, принсипи Доплер (ниг. Белополский. Падидаи Доплер)-ро дар шароити лабораторӣ тасдиқ кард. Ғайр аз ин чархзании Муштарӣ ва суръати қисмҳои гуногуни Зуҳал, спектри зузанабҳо, сохти физикавӣ ва таркиби кимиёии онҳоро омӯхтааст. Дорандаи мукофоти Лаланд (1918). Бо медали тилои АИ Париж (1908) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Коллеҷи ҷумҳуриявии хореографии ба номи Малика Собирова

**Коллеҷи ҷумҳуриявии хореографии ба номи Малика Собирова** — яке аз муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбии тобеи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон мебошад. Таълимгоҳ дар  Тоҷикистон – шаҳри Душанбе ҷойгир аст.

### Таърих
Муассисаи давлатии «Коллеҷи ҷумҳуриявии хореографии ба номи М. Собирова» соли 2003 таъсис дода шудааст. Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти №25 аз 01.05.2007 с. таълимгоҳ ба номи балеринаи шинохтаи тоҷик, артисткаи халқии СССР Малика Собирова гузошта шудааст. Дар коллеҷ мутахассисони касбии соҳаи хореография барои ансамблҳои рақсӣ ва Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ тайёр карда мешаванд. 

Дар коллеҷ се шуъба амал менамояд:

# Шуъбаи рақси классикӣ
# Шуъбаи рақси халқӣ
# Шуъбаи рақси муосир

### Ихтисосҳо
Дар Коллеҷи ҷумҳуриявии хореографии ба номи М.Собирова донишҷӯён аз рӯйи номгӯйҳои зерини тахассусҳо дар шуъбаи рӯзона таълим мегиранд:

1. Артисти балет
 
2. Артисти рақси халқӣ 
 
3. Артисти рақси муосир.

## Пайвандҳо
* Сомонаи расмии Вазорати фарҳаги Ҷумҳурии Тоҷикистон/Коллеҷи ҷумҳуриявии хореографии ба номи М. Собирова

Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Душанбе
Гурӯҳ:Муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2003 дар Тоҷикистон
Фазлуллоҳ ибни Рӯзбеҳони Хунҷӣ

**Афзалуддин Фазлуллоҳ ибни Рӯзбеҳони Исфаҳонӣ** (; 1457, Хунҷ, Эрон — 1520, Бухоро) — муаррих, сиёсатдон, , нависанда ва донишманди маъруфи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Давраи ҷавонӣ ва таҳсилро дар Шерозу Исфаҳон гузаронда, дар 17-солагӣ ба Ҳиҷоз рафт ва баъди такомули илм (омӯзиши Қуръон, адабиёти араб), соли 1482 Маккаро зиёрат намуд ва ба Шероз баргашт. Дар пайравии Абуалӣ ибни Сино ва Ибни Туфайл (асри 12) оид ба тарзи давлатдорӣ асаре бо номи «Бадоеъу-з-замон фӣ қиссати Ҳай ибни Яқзон» (1490) эҷод кард. Осори ӯ бештар дар улуми давлатдорист. Ҳангоми хидмат (муншӣ) дар дарбори султон Яъқуби Оққуюнлу «Таърихи Аминӣ»-ро (1503) навишт. Ин асар оид ба тарзи давлатдорӣ, сабабҳои нооромиҳои давр, муҳити адабӣ, вазъи иҷтимоии садаи XV ва ибтидои садаи XVI маълумоти саҳеҳ медиҳад. Афзалуддини Фазлуллоҳ дар натиҷаи таъқиби исмоилиёни Эрон аз Табрез ба Кошон омада, дар ҷавоби «Роҳи ҳақиқат» ном асари Ҳасан ибни Муайиди Хуллӣ «Баргаштан аз роҳи хато» ном асарашро навишт (1508). Афзалуддини Фазлуллоҳ соли 1503 ба Хуросон, баъдан ба Бухоро омад. «Меҳмонномаи Бухоро» (1508-09) ва «Сулуку-л-мулук» («Роҳи подшоҳон», 1514) маҳсули ҳамин давраанд. «Меҳмонномаи Бухоро» мадорики муҳиммеро оид ба таъйини вазъи сиёсӣ ва иҷтимоии садаи XV ва нимаи аввали садаи XVI, муҳити адабии он аҳд, зиндагии мардум ва ғайра дар бар мегирад. Аз эҷодиёти Афзалуддини Фазлуллоҳ чун шоир намунаҳои ғазалиёт ва қитаъот боқӣ мондаанд. Машҳуртарин асари Афзалуддини Фазлуллоҳ «Сулуку-л-мулук» (иборат аз 15 боб) мебошад, ки дар он масъалаҳои тарзи давлатдорӣ, муносибат бо аҳли ғайридини ислом — яҳудиён, насрониён, маросимҳо, хайру эҳсон ва ғайра матраҳ гардидаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Персидские и таджикские рукописи ИНА АН СССР. Т. 1. М., 1964;
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д., 2007.
Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор

**«Афзáлу-т-тазкóр фӣ зикри-ш-шуарó ва-л-ашъóр»** () — тазкираи Афзал Махдуми Пирмастӣ, ки таълифаш соли 1904 ба охир расидааст.

## Мундариҷа
Дар бораи аҳволу осори 135 нафар шоир ва аҳли адаби тоҷик, ки дар охири садаи XIX зиндагӣ ва эҷод кардаанд, маълумот додааст. Афзал Махдуми Пирмастӣ дар таълифи «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» аз асари Возеҳ «Туҳфату-л-аҳбоб» истифода кардааст. Инчунин номи 15 шоиреро, ки дар тазкираи Возеҳ набуданд, ба асараш илова намудааст. Дар «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» оид ба зиндагинома ва хусусиятҳои ашъори шоирон маълумот кам аст. Муаллиф бештар ба хислатҳои шахсӣ ва сифатҳои зоҳирии шоирон диққат додааст. «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» дар дарбор бо фармоиши амири Бухоро таълиф шудааст, аз ин ҷиҳат муаллиф баъзан дар баҳо додан ба шахсият ва эҷодиёти шоирон яктарафа рафтор кардааст. Ӯ нисбат ба шоирони ҳақиқатхоҳу адолатпарвар назару андешаи бад дорад.

## Нусхаҳо
Аз «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» ҳашт нусхаи дастнавис (маҳфуз дар Институти шарқшиносиии АИ Россия ва захираи дастнависҳои АИ Ӯзбекистон) ва як нусхаи чопшуда дар Тошканд (1916, бо эҳтимоми Салимбеки Иноқ) мавҷуд аст. Аз муқоисаи дастнависҳо ва нусхаи чопшуда бармеояд, ки котиб Абдуманнон ибни Абдулваҳҳоб ҳангоми ба чоп омода кардани асар ба он баъзе намунаҳои ашъор ҳикоятҳои хурд илова намуда, баъзе шоирони дуюмдараҷаро аз тазкира хориҷ кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳодизода Р. Адабиёти тоҷик дар нимаи дуввуми асри XIX. , 1968.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Гурӯҳ:Адабиёт
Гурӯҳ:Тазкираҳо
Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик
Мақбараи Шоҳи Хомӯш

**МАҚБАРАИ ШОҲИ ХОМӮШ** - ёдгории таърихии асрҳои XIII – XIV дар деҳаи Лангари Калони ноҳияи Муъминобод. Шакли росткунҷа дошта (андозааш 12х8м), аз хишти пухтаи 25х25х4,5см сохта шудааст. Намои асосӣ, ки як даромадгоҳ дорад, рӯ ба шарқ нигаронида шуда, бо пештоқ оро ёфтааст. Пештоқ қисми зиёди наморо фаро гирифта, ду тарафи даромадгоҳи намо барҷастагии дарозрӯя дорад. Бар фарози пештоқ аз хишти хом деворе сохта шудааст, ки дорои се даричаи пайконшакл мебошад. Қуббаи равоқтоқҳои наморо шохҳои норкум зинат медиҳанд. Мақбара аз зиёратхона ва гӯрхона иборат аст. Зиёратхона ҳаҷман хурд (3х4) буда, гунбаз ва равоқҳои балхӣ дорад. Шакли мураббаи  гӯрхона аз ҳисоби чаҳор тоқ васеъ гардидааст. Яке аз тоқҳо, ки дар атрофии шарқ воҷеъ гаштааст, гӯрхонаро бо зиёратхона мепайвандад. Ду тоқи пайконшакли дигар бо панҷараи ситорадор оро дода шудааст. Гунбази гӯрхона бар устувонаиҳашттарк такя мекунад. Мақбара намунаи мактаби меъмории маҳаллист.
Мақбараро соли 1982 Идораи давлатии ҳифзи ёдгориҳои тахрихии Тоҷикистон мавриди омӯзиш қарор дода, лоиҳаи таъмири онро тарҳрезӣ кард (меъморон Ҳ. Зиёев ва А. Тошев). Дар натиҷаи омӯзиш маълум шуд, ки дар зери гӯрхона сағона воқеъ гаштааст. Баландии сағона2м буда, он пӯшиши балхӣ дорад. Дар сағона се тан дар тобутҳои хиштини рӯкушод хобидаанд. Деворҳои гӯрхона аз деворҳои сағона дуртар сохта шудаанд. Дар натиҷаи ҳафриёти атрофии деворҳо мақбара маълум гардид, ки он дар асрҳои 13 –14 сохта шудааст.
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Муъминобод
Мақбараи Муҳаммади Башоро

**Мақбараи Муҳаммади Башоро** — ёдгории меъмории асрҳои XI – XIV дар деҳаи Мазори Шарифи ноҳияи Панҷакент.

Дар болои марқади донандаи машҳури ҳадисҳо Хоҷа Муҳаммади Башоро (782/783 – 866) бино ёфтааст.

Мақбара мураккабсохт буда, аз се гурӯҳи хонаҳои дарунбадарун иборат аст. Дар қими мобайнӣ толори гунбазпӯш воқеъ аст, ки он дар чор тараф равоқҳои калон дорад ва қадимтарин ҷузви ёдгорист. Қисми мобайнӣ деворҳои ғафс дорад ва дар мағзи ин деворҳо ҳуҷрачаҳо ҷойгиранд, ки сатҳи фаоши онҳо гуногун аст. Равоқи рост ба хонаи гунбазпӯше мебарад, ки дар он меҳроб буда, равоқтоқ чун ҳошияи меҳроб хидмат мекунад. Меҳроб ба шакли тоқи нӯгтез сохта шуда, ба нимсутунҳои қиррадор такя мекунад. Меҳроб аз гили хом буда, кандакории он аз хатти кӯфӣ ва нардҳои баҳампечидаи рустанӣ иборат аст. Равоқтоқи тарафи чапи толор ба хонаҳои гурӯҳи шимолӣ мебарад, ки он аз се хонаи пасиҳам иборат буда, ба намуди як хонаи дарозрӯя сохта шудааст. Қисми мобайнии он бо гунбаз ва ду қисми дигар бо равоқ пӯшонида шудааст. Ин гурӯҳи хонаҳо аз тарафи намои асоссӣ даромадгоҳи алҳида доранд. Худи равоқтоқ аз се қисм иборат буда, як қисмат бо гунбази “балхӣ” ва ду қисмаш бо равоқи одӣ пӯшонида шудааст. Дар паси равоқтоқи асосӣ боз як хонаи дарозрӯя ҳаст. Ки боми ҳамвор дорад. Ба гурӯҳи тарафи рости хонаҳо аз кунҷи ҷанубу ғарби толори мобайнӣ роҳ ҳаст. Ин гурӯҳ аз ду хонаи гунбазпӯш ва ду хонаи равоқпӯш иборат буда, тамоми сатҳи се хонаро сағонаи азиме ишғол кардааст. Гунбази толори асосӣ болои равоқтоқҳои зикршуда ва тоқҳои одӣ устувор аст. Дар кунҷҳояш низ тоқчаҳо дорад. Девори толор бо гаҷ андова шудааст. Бино дар аввал масҷид будааст, ки нишонаи он меҳроб мебошад. Дертар масҷидро ба мақбара табдил додаанд. Солҳои 1342 – 43 намои асосии биноро бо пештоқ оро додаанд. Ин пештоқ намунаи олии санъати кандакорист. Дар кандакорӣ шабака ва равоқчаҳои майдаи ҳаводаро зебоии биноро афзудаанд. Гурҷҳо ва ҳошияҳои даромадгоҳи асомсӣ бо нақшу нигори олии услуби гиреҳ ва катибаҳои хатти насх ва кӯфӣ оро ёфтаанд. Дар мақбара якчанд қабр ҳаст, ки онҳо дар дахма ҷойгиранд ва дар боло вобаста ба тартиби ҷойгирии онҳо дар хонаҳои гуногун сағонаҳо сохта шудаанд. Беҳтарини онҳоду сағонаи кошикории зебо дар долони байни толр ва гурӯҳи чапи хонаҳо ва як сағона дар хоначаи кунҷакии ҷанубӣ мебошад, ки аз санг буда, кандакории нафис ва катибаҳо дорад. Мақбара яке аз беҳтарин намунаҳои ёдгории меъмории тоҷик мебошад.
Мақбара ҳоло филиали Осорхонаи таъриху кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент аст.

Mosques in Panjakent District.jpg
Interior of the mosque Muhammad Bashoro 01.jpg
Interior of the mosque Muhammad Bashoro 02.jpg
Interior of the mosque Muhammad Bashoro 03.jpg
Interior of the mosque Muhammad Bashoro 04.jpg
Interior of the mosque Muhammad Bashoro 05.jpg


* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Панҷакент
Мақбараи Ҳазрати Шоҳ

thumb|Масҷид ва мақбараи Амир Ҳамза Ҳазрати Шоҳ, Чоркӯҳ, ноҳияи Исфара
thumb|Масҷид ва мақбараи Амир Ҳамза Ҳазрати Шоҳ, Чоркӯҳ, ноҳияи Исфара
**Мақбараи Амир Ҳамза Ҳазрати Шоҳ** (номгузориҳои маҳаллӣ — Ҳазрати Бобо, Лангарбобо, Амир Ҳамзаи Соҳибқирон) — ёдгории меъмории асрҳои XI—XII дар деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара. Ин мақбара аз беҳтарин намунаҳои кандакории Осиёи Миёна буда, ҷузъҳои алоҳидаи он бо нақшу нигор ва пардози сутунҳои Рарз, Фатмев, Оббурдан, Меҳроби Искодар, намояи чӯбии Мақбараи Қуссам ибни Аббос ва ғайра хеле наздиканд. Мақбара ҳафт сутун, ҳашт наълин, сақфи чорболора, синҷҳои катибадор ва панҷараҳои тахтабандишуда дорад. Дар мақбара се навъи сутун ба назар мерасанд: сутунҳо кӯзагӣ (ба шабеҳи кӯза кандакориву оро дода шудаанд), тахтасутун (сутуни чорлаб, чортеға, ки дар меъмории халқҳои Осиёи Миёна то асрҳои 19 — 20 ривоҷ дошт) ва аспаксутун (навъи сутунҳое, ки аслан барои нигоҳ доштани тахтабандӣ ва болори кумакӣ дар девор насб мекардаенд ва аз чор се қсми пешрӯяшон бо навъи нақшҳои ислимӣ оро ёфтаанд). Болорҳои чортарши сақфи мақбара дар ду рӯяшон бо хатти кӯфӣ навиштаҷот доранд. Ин навиштаҷоту навъи нақшунигор ниҳоят зебову нафис аст.

Мақбараи Амир Ҳамза Ҳазрати Шоҳ ба номгӯи Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО аз ҷониби Тоҷикистон пешниҳод гардидааст ва соли 2015 ба феҳристи Мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО сабт шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Исфара
Мақбараи Хоҷа Нақшрон

**МАҚБАРАИ ХОҶА НАҚШРОН** - ёдгории меъмории асрҳои XI – XII аст ва дар ноҳияи Турсунзода ҷойгир шудааст. Мақбара яке аз намунаҳои қадимаи санъати меъмории халқи тоҷик мебошад. Мақбараи Хоҷаи Нақшрон ба феҳристи номзадҳо  ба Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО ворид карда шудааст.
## Санагузорӣ
Мақбараи  №1, яке аз мақбараҳои маҷмаъаи мақбараи Хоҷа Нақшрон (он иборат аз ду мақбара) ба асрҳои XI – XII таалуқ дорад.
## Ҳафриёт
Маҷмаъа аз ду мақбара – шимолу шарқӣ (№1) ва ҷанубу ғарбӣ (№2) иборат аст. Мақбараи Хоҷаи Нақшрон аз рӯи тарҳ, сохт ва нақшунигори кошиҳояш бо ёдгориҳои меъмории ҳамон давраи Хуросони Шимолӣ (ҳоло Туркманистони Ҷанубӣ) қаробат дорад. Мақбараи №1 хеле куҳна шудааст, баландии боқимондаи деворҳояш 2,80 мебошад. Мақбара аз хонаи мураббаъ ( масоҳаташ 6,60 + 6,80 м) ва пештоқ иборат аст. Қисми болоии девори онро бо усули «дандона» оро додаанд. Мақбараи №2 нисбатан пурра боқӣ монда, даромадгоҳ ва гунбаз камее хароб буда, шарафаҳо дертар аз нав сохта шудаанд. Масоҳати берунаи ин мақбара 11Х16,25 м аст ва аз гӯрхонаи мураббаъ ва пештоқи комил иборат аст. Баландии деворҳояш ба 5,15 м мерасад. Дар нақшҳои девор хиштҳои сайқалёфта истифода шудаанд. Даромадгоҳи росткунҷа 3,65 м баландӣ дорад. Дар болои даромадгоҳ намояи зебое (0,50Х2,00 м) ҳаст, ки он бо ситораю салибҳои сафолии гулбаргдор оро ёфтааст. Масоҳати гӯрхона 8,10Х8,30 м аст. Дар баландии 3,70 м нижвон ва болотар аз он шарафаҳо ҷой гирифтаанд. Дар болои кунҷҳо шарафаҳои тоқпӯш ва дар байни онҳо тоқҳои тазӣинӣ сохтаанд. Асрҳои XVI – XVII мақбара таъмир гардида, ҳамон вақт байни шарафаҳо ва тоқҳои тазӣинӣ нақшҳои барҷастаи шабакамонанд пайдо шудаанд. Дар гӯрхонаи мақбараи №2 ду сағона мавҷуд аст, ки ҳар ду аз хиштҳои пухта сохта шудаанд. Рӯи санги сағонаи ҷанубу ғарбӣ сураҳои Қуръон канда шудаанд. Мақбара тахти муҳофизати давлат аст.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Турсунзода
Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон
Мақбараи Хоҷа Дурбод

**Мақбараи Хоҷа Дурбод** — ёдгории меъмории асрҳои XII—XIII дар ҳаволии деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритус. Мақбара дар кӯҳнамазор аз хишти пухта бино ёфтааст. Намои асосии он рӯ ба ҷониби шарқ аст. Мақбара да ҳолати нимхароб то замони мо расидааст. Қисме аз сақфи гунбаз вайрон шуда, ҷузъҳои боқии он низ харобу валангоранд. Асоси иморат мураббаъ буда (тӯлаш 725 см), намоҳои начандон баланди он бо усули тоқу нижвонӣ оро ёфтаанд ва истифодаи ду намуди (22 — 23Х4 — 5 ва 26 — 27Х5 — 5 см) хишти пухта биноро марғуб ва нодир сохтаанд.

Мақбара бар болои асоси мураббаи ҳашттарки дукамараи се тарафаш даричадор (ғайр аз самти шарқ) сохта шуда, намои камари таҳтонии ҳашттарк бо тоқҳои росткунҷа зинтёфтааст. Хиштҳои ҳашттарк аз хиштҳои намои умумӣ андаке бузургтар буда, андармиён ба таври амудиву уфуқӣ чида шудаанд. Бо вуҷуди зоҳиран мураббаъ будани асосаш, девори дохили он ҳаштқирра ва ин шакл дар санъати меъмории Осиёи Миёна ҳамто надорад. Дар девори дигар паҳлӯҳо (ғайр аз дарҳои даромад) тоқчаҳои росткунҷаи начандон амиқ ҷой дода шудаанд, ки заминашон бо рани сурх гулпартоӣ гардидааст. Майбараи Хоҷадурбод аз дигар ёдгориҳои меъморӣ бо шарфаҳои ғайриодиаш (бо кунҷҳои девори ҳашттарк такякунанда) фарқ мекунад. Мақбараи Хоҷадурбод хеле зебост. Истифодаи усулҳои меъмории ғайриодӣ, ки хусусияти санъати биносозии маҳаллист, қимати таърихиву бадеяшро афзудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мақбараҳо
Гурӯҳ:Мақбараҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Шаҳритус