Зараррасонҳои сабзавот ва рустаниҳои полизӣ

**Зараррасонҳои сабзавот ва рустаниҳои полизӣ** — ҷонвароне, ки ба сабзавот (помидор, бодинҷон, карам, турб ва ғ.) ва рустаниҳои полизӣ (харбуза, тарбуз, бодиринг, каду ва ғ.) зарар мерасонанд.

Хусусан зараррасонҳои сабзавоти салибгул (карам, шалғамча, турб) сершумор буда, онҳоро ба 2 гурӯҳ — ҳамахӯр ва махсус тақсим мекунанд. Ба зараррасонҳои ҳамахӯри сабзавоти салибгул баргхӯраки италиявӣ (Calliptamus italicus), малахҳо (Thisoicetrinus pterostichus, Decticus albifrons ва ғ.), кирми гамма (Authographa gamma), каллаи гӯсола, кирминаи гамбусаки саврӣ (Polyphylla adspersa), кирминаи шапалаки тирамоҳӣ (Agrotis segetum) ва амсоли онҳо мансубанд. Зараррасонҳои махсус фақат ба як намуди рустанӣ осеб мерасонанд. Ба онҳо намудҳои гуногуни кайк (Phylotreta atra, P. cruciferae ва ғ.), баргхӯракҳо (баргхӯраки рапс — Entomoscelis adonides, баргхӯраки хардал — Colaphellus hoefti, баргхӯраки карам — Pieris brassiae, баргхӯраки турб — Pieris rapae), кирми карам, пармачии рапс (Athalia rosae), миттаи карам (Plutella maculipennis) ва ғ. мансубанд. Хосса баргхӯраки карам, баргхӯраки турб ва кирми карам хавфноканд. Кирминаи онҳо баргро хӯрда, карамро сӯрох мекунад. Канаи карам (Eurydema ventralis ва E. maracandica) ва ширинчаи карам шираи баргро мемаканд. Кирминаи магаси карам реша, гулхӯраки рапс (Meligethes aeneus) шукуфаи сабзавоти салибгулро мехӯрад. Ба помидор, қаламфур, бодинҷон бештар зараррасонҳои баргхӯр, аз қабили малахи полиз, баргхӯраки италиявӣ, ширинчаи полиз (Aphis gossypii), ширинчаи шафтолу ё ширинчаи гулхона (Myzus persicae), сафедболаки гармхона (Trialeyrodes vaporariorum; дар гармхона зарар меорад), трипси тамоку ва тортанаккана, зараррасонҳои мевахӯр (кирминаи шапалаки пахта, карадрина, шапалаки полиз) ва зараррасонҳои решахӯр (гӯсоласарак, кирминаи гамбуски саврӣ, қирсаккгамбуски туркистонӣ — Agriotes meticulosus ва қирсакгамбуски каспий — A. caspicus) осеб мерасонанд. Барги пиёзу сирро магаси пиёз, трипси тамоку, шапалаки полиз ва канаҳо мехӯранд. Решаву пиёзаки онҳоро гӯсоласарак, кирминаи гамбуски саврӣ, қирсакгамбуск ва кирминаи шапалаки тирамоҳӣ хоида нобуд мекунанд. Ба решаи сабзавоти чатргул (сабзӣ, ҷаъфарӣ, шибит) гӯсоласарак, кирминаи гамбуски саврӣ, қирсакгамбуск, кирминаи шапалаки тирамоҳӣ ва ғ., ба барги онҳо кирми карам, кирми полиз, тортанаккана, ширинчаи полиз зарар мерасонанд. Ба зараррасонҳои харбуза, тарбуз, каду ва бодиринг гӯсоласарак, кирминаи гамбуски саврӣ, қирсакгамбуск (решаро мехӯранд), баргхӯраки италиявӣ, малах, гӯшдарояк, кирми пахта, тортанаккана, ширинчаи полиз, трипси тамоку ва амсоли инҳо мансубанд. Гамбускҳо аввали баҳор барги харбузаву тарбузро хӯрда, сӯрох мекунанд. Гӯсоласарак, гӯшдарояк, кирминаҳои гамбуски саврӣ, қирсакгамубск ва шапалаки тирамоҳӣ, инчунин карадрина, ширинчаи пахта, ширинчаи шафтолу, трипси тамоку ва малахҳо ба картошкаву лаблабуи қанд низ зарар мерасонанд. Ба лаблабуи қанд махсусан зарари кайки лаблабу (Chaetocnema breviuscula), ширинчаи лаблабу (Aphis fabae) ва канаи марғзор бисёр аст.

Риоя кардани қоидаҳои парвариши зироат, нест кардани алафҳои бегона, кишти тухмии босифат, дар давраи тухмгузории зараррасонҳо ба киштзор сар додани трихограмма, инчунин пошидани инсектитсидҳо тадбирҳои асосии маҳв намудани зараррасонҳои сабзавот ва рустаниҳои полизӣ мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳашароти зараррасон ва касалиҳои зироатҳои хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон. Д., 1964;
* Пересыпкин В. Ф. Сельскохозяйственная фитопатология. М., 1989.

Гурӯҳ:Зараррасонҳо