open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Намози аср

**Аср** ё **вусто** ( — *намози баъд аз нисфирӯзӣ*) — саввумин намоз аз намозҳои панҷгона дар ислом ва дорои чор ракъат фарз аст.

## Вақти намози аср

Вақти намози аср аз вақти расидани сояи ҳар чиз ба ду баробари худаш (бино ба назари имом Абӯҳанифа (рҳ)) ва ё ба як баробари худаш (бинобар ривояте), яъне аз вақти поён ёфтани намози пешин то нишастани офтоб аст.

Намози аср чаҳор ракъат аст ва қироати ҳамд ва сураҳои он паст хонда мешавад.

## Намози аср дар мусофират
Ҳангоми мусофират намози аср кӯтоҳ хонда мешавад, яъне ду ракъат.

## Намози аср дар Қуръон
Дар Қуръон аз ин намоз бо номи вусто ёд шудааст


## Намози аср дар аҳодиси [[Муҳаммад|Паёмбар]] (с)
То зард шудани ранги офтоб вақти хубии намози аср аст ва пас аз он вақти кароҳияти он дохил мешавад ва он то замони ғуруби офтобро дар бар мегирад. Дар ҳолатҳои зарурӣ намози асрро дар ин вақт низ ба ҷой оварда мешавад. Паёмбар (с) мефармояд: ***«Касе як ракъати намози бомдодро пеш аз тулӯъи офтоб дарёбад, дар воқеъ, намози бомдодро дарёфтааст ва касе як ракъати намози асрро пеш аз ғуруби офтоб дарёбад, воқеан ҳам, намози асрро дарёфтааст».***.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдушарифи Боқизода, Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ, Душанбе — 2017
Абулфайзхон

**Абулфайзхон** (1695 – 1747) — хони Бухоро, аз сулолаи Аштархониён, писари Субҳонқулихон.

## Зиндагинома
Дар даври АСРИ низоъҳои байни хешутаборӣ мамлакатро ба таназзули амиқи сиёсиву иқтисодӣ оварда расонд. Дар натиҷаи юриши қӯшунҳои Нодиршоҳ ба Мовароуннаҳр (1747) Абулфайзхон аз тахт сарнагун шуд ва қатл гардид. Дар бораи Абулфайзхон Фитрат номи аслиаш (Абдурауф Абдурраҳим, нависандаи ӯзбек, 1886 – 1937) «Абулфайзхон» ном драма (1924) навиштааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Хонигарии Бухоро
Гурӯҳ:Аштархониён
Абдурраҳмони Хоразмӣ

**Абдурраҳмони Хоразмӣ**(? — 1462, Хоразм) — хаттот, настаълиқнавис ва донишманди форс-тоҷик, падари Абдулкарим ва Абдурраҳими Хоразмӣ.

## Зиндагинома
Яке аз устодони маъруф ва муваффақи хати настаълиқ. Бештари умраш дар Шероз ва Бағдод гузаштааст. Чанде ҳамроҳи писараш Абдурраҳим дар дарбори Яъқуб ибни Ҳасан Оққуюнлу (ҳукмронӣ 1478—1490) хидмат кардааст. Аз рӯйи яке аз дастхатҳои дар Музейи осори турк ва ислом (Истанбул) маҳфузбудаи Абдурраҳмони Хоразмӣ маълум мешавад, ки ӯ солҳои 50 садаи XV дар дарбори ҳокими Шероз Пир Будоқ ибни Ҷаҳоншоҳи Қароқуюнлу низ хаттотӣ кардааст. Бино ба маълумоти муҳаққиқон Абдурраҳмони Хоразмӣ китобатро соли 1436 оғоз намуда, охирин намунаи осори дастрасшудаи ӯ ба соли 1462 тааллуқ дорад. Сабк ва услуби хати настаълиқ, ки Абдурраҳмони Хоразмӣ истифода бурдааст, асосан дар Шероз паҳн шуда, сипас аз ҷониби дигар хаттотон идома ёфтааст. Таъсири сабки Абдурраҳмони Хоразмӣ ба ҳунари хаттотӣ ва хушнависии Эрон то ба ҳадде будааст, ки ҳатто дар замони ташаккули мактаби нави настаълиқнависон дар Ҳирот ва шаҳрҳои дигари Хуросони он рӯзгор услуби Абдурраҳмони Хоразмӣ ҳамчун хати намуна ҳифз шудааст. Бино ба ақидаи Қозӣ Аҳмад («Гулистони ҳунар») Абдурраҳмони Хоразмӣ дар Шероз устоди ягона ва беназири хати настаълиқ будааст. Сабк ва услуби хаттотии Абдурраҳмони Хоразмӣ ба инкишофи ҳунари настаълиқнависии Шероз ва Ҳирот таъсири босазое гузоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Кази Ахмед, Трактат о калиграфах и художниках, М.-Л., 1947;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д., 1998;
* Ашрафӣ М., Миниатюра: От Бехзода до Ризай-и Аббаси, Д., 2011.
Абулфараҷ

**Абулфараҷ** (тахаллусаш, номи аслиаш Григорий Юханнан Бар-Эбрая;(тав. соли 1226, Малатиё, Туркия —  фавт соли 1286, Мароға, Устони Озарбойҷони шарқӣ, Эрон), нависанда, донишманд, файласуф, пизишки ошурӣ.

## Зиндагинома
Дар адабиёти араб бо номи Ибн ал-Ибрӣ машҳур аст. Маълумоти ибтидоиро дар оила гирифта, сипас дар Антокия ва Троблус илмҳои тиб ва хитоба (риторика)-ро омӯхтааст. Забонҳои форсӣ, ибрӣ, арманӣ, арабӣ ва ғайраро хуб медонист. Асарҳои бисёре (тақрибан 30-то) оид ба тиб, нуҷум, фалсафа, тасаввуф, хитоба таълиф намудааст. Пайрави ақидаҳои фалсафии Абуалӣ ибни Сино буд.

## Мероси адабӣ
Асари машҳуру ҷолиби Абулфараҷ китоби «Аҷоиб-ул-ҳикоёт» мебошад. Ин китоб аз 20 боб ва 727 ҳикояти пандомӯз иборат аст. Дар боби якум пандҳову андарзҳо, ҳикматҳои файласуфони Юнон оварда шудаанд. Боби дуюм «Ҳикматҳои муфиди хирадмандони Форс» ном дорад, ки дар он аз забони Куруш, Бузургмеҳр, Анӯшервон ва дигарон суханони пандомӯзу андарзҳо фароҳам омадаанд. Дар бобҳои дигар суханони пандомӯз аз забони хирадмандони ҳиндӣ, яҳудӣ, арабӣ ва дигаран пайи ҳам ҷой гирифтаанд. Муаллиф хислатҳои бади инсонӣ – хасисӣ, ҳасад, тарсуӣ, аблаҳӣ, пургӯӣ, нодониро танқиду мазаммат кардааст. Қаҳрамонони манфихислати ӯ намояндагони табақаҳои доро – баъзе ҳокимон мебошанд. Гарчанде Абулфараҷ худ рӯҳонии олирутбаи дини масеҳӣ (усқуф) буд, дар баъзе ҳикоятҳояш рӯҳониёни мутаассибро мазаммат кардааст. Абулфараҷ муаллифи грамматикаи забони ошурӣ – «Китоб-ул-ашиа» (манзум, дорои 618 байт бо фарҳанги тафсирӣ) ва китоби таърихии «Таърихи мухтасар ад-дувал» (иборат аз 3 қисм) мебошад. Баъзе ҳикоятҳо аз «Аҷоиб-ул-ҳикоёт»-и Абулфараҷ ба забони тоҷикӣ тарҷума шудаанд (маҷ. «Садои Шарқ», 1965, № 1).

## Осор
*Смешные рассказы, М., 1992.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нависандагони Туркия
Намози шом

**Шом** ё **мағриб** ( — *намози мағриб*) —  чаҳорумин намоз бар асоси замони ба ҷой овардан, дорои се ракъат фарз ва ду ракъат суннат ва аз намозҳои панҷгона дар ислом.

## Вақти намози шом

Вақти намози шом аз нишастани офтоб то ғоиб шудани шафақ аст. Шафақ он сурхие аст, ки пас аз нишастани офтоб дар доираи уфуқи офтобшин зоҳир мешавад.

### Шафақ дар назди имомайн
Шафақ дар назди Имомайн ҳамон сурхиест, ки пас аз фурӯ рафтани офтоб дар уфуқи офтобшин зоҳир мешавад, вале он дар назди худи Имом (рҳ) сафедиест, пас аз он сурхӣ зоҳир мешавад. Баъзе уламо қавли Имом (рҳ)-ро саҳеҳ ва фатворо ба он донистаанд ва баъзе қавли Имомайнро мавриди таъйид қарор додаанд. Яъне амал кардан ба ҳар ду қавл ҷоиз аст, дар қавли Имом (рҳ) ваҷҳи эҳтиёт (дар ибодат) ва дар қавли Имомайн ҷиҳати осонӣ ба мардум дар назар гирифта шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдушарифи Боқизода, Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ, Душанбе — 2017
Намози хуфтан

**Хуфтан** ё **ишо** ( — *намози шаб*) — панҷумин намоз аз намозҳои панҷгона дар ислом ва дорои чаҳор ракъат фарз, ду ракъат суннат ва як, се ё панҷ ракъат намози витр аст.

## Вақти намози хуфтан

Вақти намози хуфтан ва витр аз ғоиб шудани шафақ то ҳангоми (дамидани) субҳи содиқ аст, вале намози витр бояд баъд аз намози хуфтан адо шавад ва пеш аз он хонда намешавад.

## Намози хуфтан дар аҳодиси Паёмбар (с)
Аз Оиша (р) ривоят шудааст, ки: ***«Шабе паёмбар (с) намози хуфтанро чандон ба таъхир андохт, ки шаб (қариб) ба тамом ба поён расида буд ва аҳли [[масҷид]] ба хоб рафта буданд. Он гоҳ хориҷ шуд ва намози хуфтанро гузорид ва фармуд: Ин вақти намози хуфтан аст, агар бар умматам машаққат намешуд»***..

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Абдушарифи Боқизода, Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ, Душанбе — 2017
Абдурраҳмонхон

**Абдурраҳмонхон** (1844 — 12 октябр и 1901) — Амири Афғонистон дар солҳои 1880—1901

## Зиндагинома
Солҳои 60 садаи XIX ҳокими Тошқӯрғон буд. Барои тоҷу тахти Кобул бо амакзодаи худ Шералихон мубориза бурд. Соли 1869 шикаст хӯрда, ба Самарқанд омад ва ёздаҳ сол истиқомат намуд. Баъди ҷанги дуюми байни Англия ва Афғонистон ба ватанаш баргашт, бо ёрии сардорон ва пешвоёни лашкари халқӣ соли 1880 соҳиби салтанати Кобул гардид. Дар аҳди Абдурраҳмонхон дар Кобул зарробхона, матбаа ва корхонаи калони саноатии «мошинахона» сохта шуд, ки аз тиру тӯпу аслиҳа то либосу афзори қувваҳои низомиро истеҳсол менамуд. Тамоми мансабҳои ҳарбӣ ва раиятӣ ба уҳдаи сардорон ва маликҳои қабилаҳои афғон вогузор шуда, халқҳои ғайриафғон — тоҷикҳо, ҳазораҳо, ӯзбекҳо ва ғайра ҷабру ситами беандоза мекашиданд ва бори вазнини сарфу харҷҳои бепоёни феодалӣ ба зиммаи онҳо буд. Даромади хазинаи амир аз ҳисоби маҳсули дастранҷи заҳматкашон аз 1, 5 курур (1 курур = 10 млн) ба 7 курур рупия расид. Ба муқобили зулму бедодгариҳои феодалӣ дар байни ғилзоиҳо, вардакҳо, ҳазораҳо, бадахшониҳо, фирӯзкӯҳиҳо, балучҳо ва ғайра борҳо шӯру ошӯбҳои халқӣ ба амал омад. ӯ унвони фахрии «Зиёи миллату дин»-ро гирифт, лекин халқ ӯро «амири сиёҳ» меномид. Сиёсати хориҷии Абдурраҳмонхон таҳти назорати ҳукумати Англия қарор гирифт. Абдурраҳмонхон шартномаи нангини Гандумак ва «Хати Дюранд»-ро тасдиқ намуд, сарнавишти миллионҳо паштунҳои сарҳадоти шимолӣ ғарбии Ҳиндустонро ба дасти англисҳо супурд ва гунаҳкори ба вуҷуд омадани масъалаи Паштунистон гардид. Абдурраҳмонхон дар натиҷаи сӯиқасди дарбориён кушта шуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абулфараҷи Исфаҳонӣ

**Абулфараҷи Исфаҳонӣ** (*Абулфараҷ Алӣ ибни Ҳусайни Исфаҳонӣ*, ; 897, Исфаҳон – 967, ҳамон ҷо) — мусиқашинос, шоир, забоншинос ва мунаҷҷими форсу тоҷик.

## Зиндагинома
Абулфараҷи Исфаҳонӣ илмҳои замонашро дар зодгоҳаш омӯхта, муддате дар Бағдоду Ҳалаб чун надими дарбор хидмат кардааст. Дар илмҳои ситорашиносӣ, мусиқӣ, таърихнигорӣ, адабиёт истеъдоди баланд доштааст. Абулфараҷи Исфаҳонӣ муддати зиёд ба кишварҳои Арабу Аҷам сафар карда, роҷеъ ба осори фарҳангӣ, адабӣ, ҳунарӣ, мусиқӣ ва шеър ахбори зиёде ҷамъоварӣ намудааст ва онро дар асари қомусиаш «Китоб-ул-ағонӣ» («Китоби сурудҳо») ҷой додааст. Бино ба ахбори манобеи хаттӣ Абулфараҷи Исфаҳонӣ роҷеъ ба мусиқӣ асарҳои бисёре таълиф намудааст: «Китоб-ул-муҷаррад ал-ағонӣ», «Рисола фӣ ағонӣ», «Китоб фӣ-н-нағам», «Китоб-ул-ахбор-ил-қиён» (занони сароянда), «Китоб-ул-ғилмон-ил-муғаннин» (писарони сароянда) ва ғайра «Китоб-ул-ағонӣ»-и Абулфараҷи Исфаҳонӣ дар омӯхтани таърихи мусиқии форсу тоҷик ва диг. кишварҳои Шарқ аҳамияти калон дорад.

## Эзоҳ

	
## Адабиёт
* Раҷабов А., Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мксиқии замони Рӯдакӣ, Д., 2008;
* Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.
* Турҷонизода А. Таърихи адабиёти араб. – Теҳрон, 1348;
* Абӯлфараҷ Исфаҳонӣ, Китоб-ал-оғонӣ. – Қоҳира, 1900-1905;
* Фарҳангномаи мусиқии Эрон. – Теҳрон, 1376;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1. – Душанбе, 1988.

## Сарчашма
*
Гурӯҳи 24

**Ҳаракати мардумӣ-сиёсии «Гурӯҳи 24»** — ҳаракти ҷамъиятию сиёсии дар Тоҷикистон мамнуъ.

## Таърих
«Гурӯҳи 24» соли 2012 дар Маскав аз ҷониби соҳибкори тоҷик ва мухолифи сиёсӣ Умаралӣ Қувватов, ки моҳи январи соли 2015 дар Истамбул кушта шуд, таъсис ёфтааст.

## Манъи фаъолияти «Гурӯҳи 24»
Суди олии Тоҷикистон 9 октябри соли 2014 ҳаракати мухолифи «Гурӯҳи 24»-ро ифротгаро эълон карда, фаъолияти онро дар қаламрави кишвар манъ кард.  

Раиси мурофиа, судя Саломат Ҳакимова эълон кард, ки ҳамчунин тибқи ҳалномаи суд, дастрасӣ ба сомонаи интернетии ин гуруҳ дар қаламрави кишвар, воридоту паҳн ва нашри ҳама гуна адабиёту варақаҳо, сабтҳои аудиову видеоии  марбут ба «Гурӯҳи 24» низ манъ карда мешавад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳизбҳои мамнӯъ
Абдуррашиди Таттавӣ

**Абдуррашиди Таттавӣ** (; *Сайид Абдуррашид ибни Абдулғафур ал-Ҳусайнӣ ал-Маданӣ ат-Таттавӣ;* ? — 1666) — фарҳангнавис ва и форсизабони Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар шаҳри Таттаи иёлоти Синди Покистон таваллуд ёфта ба камол расидааст. Абдуррашиди Таттавӣ замони салтанати Шоҳиҷаҳон (ҳукмронии 1627 — 58) ҳаёт ба сар бурдааст. Ба қалами Абдуррашиди Таттавӣ ду фарҳанги тафсирии забони арабӣ: «Мунтахабу-л-луғот» (1635), «Рисолаи муарработ» ва луғати машҳури тафсирии форсӣ бо номи «Фарҳанги Рашидӣ» (1652—1653) тааллуқ доранд. «Фарҳанги Рашидӣ»-и Абдуррашиди Таттавӣ ба андешаи муаллифону муҳаққиқони соҳа яке аз беҳтарин фарҳангҳои тафсирӣ мебошад. Ризоқулихони Ҳидоят дар «Анҷуманорои Носирӣ» ва Муҳаммад Муин дар чопи интиқодии «Бурҳони қотеъ» «Фарҳанги Рашидӣ»-и Абдуррашиди Таттавиро мавриди истифода қарор додаанд.

«Мунтахабу-л-луғот»-и Абдуррашиди Таттавӣ бо пешгуфтор, тавзеҳот ва феҳристи А. Нуров соли 2003 аз тарафи Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик дар Душанбе ба табъ расид.

## Осор
* Фарҳанги Рашидӣ, бо замимаи «Рисолаи муарработ», ба тасҳеҳи Муҳаммад Аббосӣ, ҷ-ҳои I—II, Т., 1337 ҳ. ш.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Шаҳриёри Нақавӣ, Фарҳангнависии форсӣ дар Ҳинду Покистон, Т., 1341 ҳ. ш.
Абдуррофеъи Ҳиравӣ

**Абдуррофеъи Ҳиравӣ** (; ? — қарни XII) — , пизишк ва дастурнависи форс-тоҷики дарбори Хусравмалики Ғазнавӣ ва Муҳаммад ибни Соми Ғурӣ.

## Зиндагинома
Шахси таҳсилдида, «дар улуми ақлияву адабия ва тиббу луғат» (Забеҳуллоҳи Сафо) беҳамто будааст. Пас аз касби камол нахуст дар дарбори Ғазнавиён (Хусравмалики Ғазнавӣ, ҳукмронӣ 1159—1187), баъдтар дар даргоҳи Муҳаммад ибни Соми Ғурӣ (вафот 1203) хидмат кардааст.

## Осори шоир
Аз осораш ғазалҳо, порчаҳои манзум дар тазкираҳо боқӣ мондаанд, ки равону дилкашанд ва гувоҳи табъи баланду сухандонии ӯянд. Рисолаи манзуме бо номи «Ҷалолия» дар тафсири Наврӯз аз таълифоти ӯст.
: Эй дил, биёр мужда, ки ҷонон ҳамерасад
: В-эй дида, ҷой соз, ки меҳмон ҳамерасад.
: В-эй тан, агарчи кори ту аз ғам ба ҷон расид,
: Ҷонро фирист пеш, ки ҷонон ҳамерасад.
: Кори нишоту лаҳв зи сар тоза кун кунун,
: Чун ранҷҳои ҳаҷр ба поён ҳамерасад.
: Айёми дарду меҳнату шиддат ҳама гузашт,
: Ҳангоми рӯҳу роҳату дармон ҳамерасад…

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Забеҳулло Сафо, Таърихи адабиёт дар Эрон, ҷ. 2, Т., 1336 ҳ. ш.
Абулфатҳ

**Абулфатҳ Абдурраҳмони Искандарӣ** (? — 1165) — сайёҳ ва ҷуғрофидони араб.

## Мероси илмӣ
Муаллифи луғати географии «Китоб-ул-амкина ва-л-миёҳ ва-л-ҷибол ва-л-осор ва наҳваҳа-л-мазкура фӣ-л-ахбор ва-л-ашъор» («Китоб доир ба маконҳо, обу кӯҳу ёдгориҳо ва ғайра, ки дар ривояту шеърҳо зикр шудаанд»). Дар китоб шарҳи номи қариб 3000 мамлакату вилоят, шаҳру қасаба, баҳру дарё, дашту кӯҳ, қалъаву работ ва ғайра мувофиқи қоидаи қадимаи таснифоти ҷуғрофӣ ба «ҳафт иқлим» омадааст. Инчунин маълумоти нодири таърихӣ ва намунаҳо аз адабиёт илова шудааст. Зимни маълумот оид ба кишварҳои Шарқи Миёнаву Наздик ва Осиё, дар асар номҳои географӣ ва татствири шаҳрҳову вилоятҳо, дарёю воҳаҳои Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, Марв, Фарғона, Хоразм низ зикр ёфтаанд, ки қимати илмӣ ва таърихиашон барои мо муҳим аст. Луғат баъдтар аз тарафи Абумусо Муҳаммад ибни Умари Исфаҳонӣ (вафот 1185) ва Абубакр Муҳаммад ибни Мусои Ҳозимӣ (вафот 1188) таҳриру такмил шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абдусаломи Муборакпур

**Абулҳуда Муҳаммад Абдусалом Ибн-аш Шайхон Муҳаммад Муборакпур** (1872—1924) — муҳаддис ва муаррих.

## Зиндагинома
Аз оилаи зиёиёни тақводор. Қуръони карим, ҳадиси набавӣ, тафсир, фиқҳ, таърих, ҳикмат ва илми тибро ба қадри замони худ хеле хуб омӯхтааст. Абдусалом 22 соли ҳаёташро ба омӯзгорӣ бахшид; аз мадрасаи ибтидоӣ сар карда то мадориси олӣ дарс гуфтааст. Дар солҳои охири ҳаёт мударриси Донишгоҳи «Дор-ул-ҳадис-ар-раҳмония» буд.

## Осор
Доир ба ислом ва таърих асарҳои бисёре эҷод кардааст. Аз ҷумлаи онҳо «Сират-ул-Имом-ал-Бухорӣ» дар олами ислом хеле машҳур буда, дар он доир ба асарҳои илми ҳадис ва муҳаддисон хеле батафсил ва мукаммал маълумот дода шудааст. Ин асар дар Банорас ду маротиба (1955 ва 1986) ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Академияи санъати театрии Русия

**Академи́яи санъа́ти театри́и Руси́я** — бузургтарин мактаби олии таълимии санъати театрӣ дар Русия, ки соли 1991 дар заминаи Институти давлатии санъати театрии Москва ба номи А. В. Луначарский (ИДСТ) ташкил шудааст.

## Сохтор
Дар 8 факултети Академияи санъати театрии Русия доир ба ҳамаи ихтисосҳои театрӣ мутахассис тайёр карда мешавад. Академияи санъати театрии Русия дорои магистратура ва аспирантура, аз ҷумла аспирантура оид ба ихтисоси эҷодӣ (ассисентура – коромӯзӣ) ва театри таълимии ИДСТ мебошад. Академияи санъати театрии Русия муассисаи таълимии беназир аст, чунки доир ба тамоми ҷанбаҳои маълумоти олии театрӣ факултетҳо дорад. Академияи санъати театрии Русия ҳам маълумоти олии гуманитарӣ ва ҳам маълумоти олии махсус медиҳад. Донишҷӯён имконият доранд, ки ҳанӯз ҳангоми таҳсил дар Академияи санъати театрии Русия бо режиссёрон, продюсерон, балетмейстерҳо, мунаққидон, стенографҳо, мудирон ва директорони театрҳо шинос шаванд ва бо онҳо робитаи эҷодӣ барқарор намоянд. Самаранокии таҳсили Академияи санъати театрии Русия дар он аст, ки коргоҳҳои эҷодиаш дар охири таҳсил қобилияти ташкили театрҳои мустақилро доранд (мас., коргоҳи О. Табаков, А. Василев дигарон).

Академияи санъати театрии Русия муассисаи таълимии мустақил аст. Он бо мактабҳои театрии Британияи Кабир (Университети Мидлсекс, Мактаби мусиқӣ ва драмаи Лондон «Гилдхол», Мактаби театрӣ дар Гилдфорд), Франсия (Консерваторияи миллии санъати драмавӣ дар Париж, Мактаби олии миллии санъати театрӣ дар Лион), Голландия (Академияи театрӣ дар Амстердам), Германия (Маркази байналхалқии театрӣ дар Берлин), Исроил (Мактаби театрии «Бейт-Сви» дар Тел-Авив), Хитой (Академияи марказии драма дар Пекин), Чехия (Академияи мусиқӣ ва санъати драмавӣ дар Брно), Италия (Академияи санъати драмавии ба номи Силвио д Амико дар Рим), ШМА (донишгоҳҳои Колгейт ва Корнел), Барномаи интернатсионалии MA-MFA-Short courses (Лондон, Мадрид, Москва, Париж) ҳамкорӣ дорад. Устодону донишҷӯёни Академияи санъати театрии Русия дар фестивали мактабҳои байналхалқии театрӣ иштирок менамоянд. ИДСТ ташаббускори ҳар ду сол дар Москва гузарондани фестивали байналхалқии мактабҳои театрии «Подиум» мебошад. Дар Академияи санъати театрии Русия шакли таҳсил рӯзона ва ғоибона, муҳлати таҳсил 4 – 5 сол аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абулфатҳ Пиндори Розӣ

**Абулфатҳ Пиндори Розӣ Камолуддин ибни Абунаср Хотирии Розӣ** (? – 1010/11) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Оид ба давраи наврасӣ ва таҳсилоташ дар сарчашмаҳои адабӣ маълумот дарҷ нагардидааст. Абулфатҳ дар дарбори Маҷдуддавлаи Дайламӣ (ҳукмронӣ 997 – 1029) хидмат мекард. Ба забонҳои форсии дарӣ, арабӣ ва лаҳҷаи табаристонӣ (дар баъзе сарчашмаҳо дайламӣ, розӣ гуфтаанд) шеър мегуфт. Аз осораш дар навъҳои адабии ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғайра 108 байтро муҳаққиқони адабиёт ҷамъоварӣ намудаанд. Мавзӯъҳои ашъораш тараннуми хушиҳои зиндагӣ, андешаҳои фалсафӣ ва ғайра мебошанд, ки баъдан дар рубоиёти Хайём низ ба таври густурда интишор ёфтанд. Мувофиқи маълумоти Ҳоҷӣ Халифа Абулфатҳ бо номи «Мунтахаб-ул-фурс» луғати тафсирие доштааст. Абёти зерин намунае аз ашъораш мебошанд:

:: Аз марг ҳазар кардан ду рӯз раво нест,
:: Рӯзе, ки қазо бошаду рӯзе, ки қазо нест. 
:: Рӯзе, ки қазо бошад, кӯшиш надиҳад суд, 
:: Рӯзе, ки қазо нест, дар ӯ марг раво нест. 
:::::: ***
:: Мушкин килке сару бунболое, 
:: Во ду чашми шаҳлою чӣ шаҳлое.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958; 
*Адабиёти форсу тоҷик дар асрҳои XII – XIV, қисми 1, Д., 1976.

## Сарчашма
*
Абулфатҳи Бустӣ

**Абулфатҳи Бустӣ**, **Алӣ ибни Муҳаммад ибни Юсуф ибни Муҳаммад ибни Абдулазиз** (971, Буст — 1009/10, Бухоро), шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ Абулфатҳи Бустӣ дар зодгоҳаш илмҳои расмии даврашро омӯхта, дар синни камолот чун шоир ва донишманд дар байни аҳли илму адаби замонаш шуҳратманд гардидааст.

## Ашъор
Мувофиқи маълумоти тазкиранигор Муҳаммад Авфӣ («Лубоб-ул-албоб») Абулфатҳи Бустӣ дудевони ашъор — яке ба форсии тоҷикӣ ва дигаре ба арабӣ доштааст. Аз ашъори форсии тоҷикиаш то замони мо намунаҳои кам боқӣ мондаанд. Шеърҳои зиёди арабиаш дар сарчашмаҳои ба забони арабӣ таълифшуда маҳфузанд. Қасидаи арабии ӯ «Нуния» хеле машҳур буд. Онро шоири форс-тоҷик Бадри Ҷоҷармӣ (вафот 1287) ба забони тоҷикӣ гардондааст. Шоирони зиёде дар тақлиди «Нуния» қасидаҳо навиштаанд. Манучеҳрии Домғонӣ дар яке аз қасидаҳояш Абулфатҳи Бустиро дар радифи Рӯдакӣ, Шаҳиди Балхӣ, Абушакури Балхӣ ва дигарон ном бурдааст. Абулфатҳи Бустӣ «Офариннома»-и Абушакури Балхӣ ва як шеъри Дақиқиро ба забони арабӣ гардондааст. Абёти зерин намунае аз навиштаҳои Абулфатҳи Бустӣ мебошанд:
:: Яке насиҳати ман гӯш дору фармон кун,
:: Ки аз насиҳат суд он кунад, ки фармон кард.
:: Агарчи қувват дорию иддати бисёр,
:: Ба гирди сулҳ гирою ба гирди ҷанг магард.
:: На ҳар кӣ дорад шамшер ҷанг бояд рафт,
:: На ҳар кӣ дорад позаҳр заҳр бояд х(в)ард.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958;
* Бертельс Е. Э., История персидско-таджикской литературы, М., 1960;
* Мардони Т. Н., Арабско-таджикское двуязычие в поэзии IX—X веков, Д., 1993.
Академияи таҳсилоти Тоҷикистон

**Акаде́мияи таҳсило́ти Тоҷикисто́н** — муассисаи олии илмиест, ки олимони намоёни илми педагогика ва ходимони машҳури маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистонро муттаҳид менамояд.

## Таъсис
Академияи таҳсилоти Тоҷикистон 29 апрели 2002 бо қарори № 482-и Ҳукумати ҶТ таъсис ёфт. Аввал Академияи илмҳои педагогии назди Вазорати маорифи ҶТ ном дошт. 29 апрели 2009 бо қарори № 264-и Ҳукумати ҶТ Академияи таҳсилоти Тоҷикистон номгузорӣ шуд.

Ба ҳайати Академияи таҳсилоти Тоҷикистон дохиланд: 
* Пажӯҳишгоҳи илмҳои педагогӣ 
* Донишкадаи ҷумҳуриявии такмили ихтисоси кормандони соҳаи маориф 
* Маркази ҷумҳуриявии технологияи информатсионӣ ва коммуникатсия 
* Маркази омӯзиши таърихи маорифи Тоҷикистон 
Аввалин президенти Академияи таҳсилоти Тоҷикистон академик Лутфуллоев М. буд. Ноябри 2008 Каримова И. Х. президенти Академияи таҳсилоти Тоҷикистон таъйин гардид. Дар ҳайати Раёсати Академияи таҳсилоти Тоҷикистон 4 узви пайваста ва 8 узви вобаста фаъолият доранд.

## Сохтор
Сохтори Академияи таҳсилоти Тоҷикистон аз шуъбаҳои арзёбии таҳсилот, илм ва татбиқи мавзӯъҳои фармоишӣ, омӯзиши масъалаҳои сиёсати таҳсилот, бахшҳои аспирантураю докторантура ва кадрҳо, ҳамчунин аз шӯъбҳои муҳосиботу хоҷагидорӣ иборат аст. Академияи таҳсилоти Тоҷикистон муассисаи олии илмии ғайритиҷоратӣ буда, ба ҳалли масъалаҳои банақшагирӣ, ҳамоҳангсозӣ, роҳбарии илмию методии рушди тадқиқоти афзалиятноки бунёдӣ ва амалии соҳаи маориф, истифодаи пурсамари дастовардҳои илм ва тайёр кардани кадрҳои илмии баландихтисос машғул аст. Дар назди Академияи таҳсилоти Тоҷикистон шӯрои дифои рисолаи докторӣ оид ба тахассуси педагогикаи умумӣ, таърихи педагогика ва таҳсилот (130001) ва тахассуси методикаи таълими забонҳои тоҷикӣ ва русӣ (130002) фаъолият мекунад. Маҷаллаи «Паёми Академияи таҳсилот» нашрияи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон мебошад
## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Илм дар Тоҷикистон
Абулфараҷи Сигзӣ

**Абулфараҷи Сигзӣ** маъруф ба **Симҷурӣ** (? — 1003) — шоири форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Систон, дар боргоҳи Симҷуриён, ки аз ҷониби Сомониён ҳукумат доштанд, зиндагӣ ва эҷод кардааст. Абулфараҷи Сигзӣ дар мадҳи ҳокими Симҷуриён — Абуалии Симҷур (вафот 997) қасидаҳо навишта, Султон Маҳмуди Ғазнавиро ҳаҷв кардааст. Маҳмуди Ғазнавӣ Абулфараҷи Сигзиро ба қатл расониданӣ мешавад, вале ӯ бо мадади шоир Унсурӣ аз хашму ғазаби Маҳмуд раҳоӣ ёфт. Аз ашъори шоир дар тазкираю фарҳангҳо байтҳои пароканда боқӣ мондаанд, ки асосан мазмуни мадҳию ҳаҷвӣ доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Академияи шеъри ҷаҳон

**Акаде́мияи шеъри ҷаҳо́н**, Фарҳангистони шеъри ҷаҳон — иттиҳодияи ҷамъиятии байналмилалии адабӣ, фарҳангии ғайридавлатӣ, ки дар асоси принсипҳои демократӣ, озодии сухан, баробарҳуқуқии ҳамаи аъзояш амал мекунад.

## Таъсис
Соли 1998 бо ибтикори Шоири халқии Тоҷикистон Гулрухсор таъсис дода шудааст (18. 9. 2008 дар Вазорати адлияи ҶТ муҷаддадан сабти ном гардид). Самтҳои фаъолияти Академияи шеъри ҷаҳон: омӯзиши шеъри ҷаҳон, ҷараёнҳои нави адабӣ, тарҷума ва нашри осори адибони машҳури дунё, таҳкими равобит ва дӯстии байни эҷодкорони кишварҳои гуногун, дастгирии ҷавонони соҳибистеъдод, ташкили сафарҳои илмӣ-адабӣ барои омӯзиш ва гирдоварии эҷодиёти шифоҳии халқ, баргузор кардани анҷуманҳо, конференсияҳои илмию адабӣ, симпозиумҳо, ҳамоишҳо, маҳфилҳо ва ғ. (дар ҳамкорӣ бо иттиҳодияҳои эҷодии дохили ҷумҳурӣ ва хориҷ аз кишвар). Ба узвияти шахсони машҳури ҷаҳон, новобаста аз шаҳрванди кадом кишвар буданашон ва ё корхонаҳову муассисаҳо,  соз-мону иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, эҷодӣ дар асоси ариза ва қарори раёсати Академияи шеъри ҷаҳон пазируфта мешаванд. Академияи шеъри ҷаҳон дар вилоятҳои Суғд, Хатлон, ВМКБ шӯъбаҳо дорад.

## Аъзои академия
Аввалин  аъзои академия аз Тоҷикистон Муъмин Қаноат, Лоиқ Шералӣ, Бозор Собир ва дигарон мебошанд. Ба узвияти А. Казакова Р., А. Вознесенский (Россия), Б. Олейник, И. Драч (Украина), О. Сулаймонов (Қазоқистон), В. Некляев (Белоруссия), Зарринкӯб, Муҳаммадшафеи Кадканӣ, Қайсари Аминпур (Эрон), Валиуллоҳи Ансорӣ (Ҳиндустон) ва дигар адибон интихоб шудаанд.

Аз ҷониби Академияи шеъри ҷаҳон якчанд CD – албомҳои «китоби гӯё» – «Тӯфони ишқ» (шеърҳои Ҷалолуддини Румӣ, ровӣ Гулрухсор; сурудҳо бар матни ашъори Мавлоно дар иҷрои ҳофизони тоҷик), «Машриқи пиёла», (ашъори Ҳофиз, ровӣ Гулрухсор), «Соғари хамёза» (Бедил, ровӣ Гулрухсор), «Ориёно» (мунтахаби ашъори Гулрухсор, ровӣ худи шоира, бо таронаҳои қадимии суғдӣ, шуғнӣ, классикӣ ва ғ. дар иҷрои сарояндагони тоҷик) сабт гардидаанд. Академияи шеъри ҷаҳон инчунин маҷмӯаҳои ашъори Ҷалолуддини Румӣ, Симини Беҳбаҳонӣ, Қайсари Аминпур, Рустами Ваҳҳоб, Сиёвуш ва дигаронро ба табъ расондааст. Академияи шеъри ҷаҳон дар ҷумҳуриҳои ИДМ, кишварҳои Шарқ, Европа, ШМА ҳамоишҳои адабию фарҳангӣ, базми шеъру тарона баргузор кардааст ва ин фаъолияташ идома дорад.	
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шеър
Абдуҷалил Абдусаломов

**Абдуҷалил Абдусаломов** (17 ноябри 1936, деҳаи Қӯштегирмон, ) — генерал-майори адлия, мушовири давлатии адлияи дараҷаи III (1980). Ҳуқуқшиноси хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1980).

## Зиндагинома
Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии УДТ (1962). Солҳои 1962—1964 прокурори шуъбаи назорати умумии Прокуратураи ҶШС Тоҷикистон, 1964—1971 нозири шуъбаи мақомоти маъмурии КМ ПК Тоҷикистон, 1971—1977 прокурори ноҳияи Хуҷанд, 1977—1987 прокурори вилояти Қӯрғонтеппа, 1987—1996 прокурори шаҳри Турсунзода, 1966—1998 прокурори ноҳияи Ҷаббор Расулов, 1998—2000 прокурори шаҳри Исфара. Аз соли 2000 нафақагири шахсӣ.

## Ҷоизаҳо
Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», Шараф (дараҷаи II) ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии СССР сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон

**Акаде́мияи ху́рди илмҳо́и Ҷумҳури́и Тоҷикисто́н** — иттиҳодияи ихтиёрии эҷодии хонандагони синфҳои болоӣ, ки барои тадбирҳои интихоби касбу ҳунари мактаббачагон ва ҷалби онҳо ба эҷодиёти муташаккилонаи илмию техникӣ, инкишофи маърифат, малакаҳои илмию тадқиқотӣ, ихтироъкорӣ, фаъолияти таҷрибавии беруназдарсӣ таҳти роҳбарии олимон, устодони мактабҳои олӣ ва миёнаи махсус, мутахассисони хоҷагии халқ нигаронида шудааст.

## Таъсис
Соли 1971 дар заминаи Қасри пионерону мактаббачагони ҷумҳурӣ бо ибтикори АИ ҶШС Тоҷикистон, Вазорати маорифи ҶТ, КМ ИЛКҶ Тоҷикистон, бо ҳамкории зичи Ҷамъияти умумииттифоқии ихтироъкорону ратсионализаторон, садорати ҷумҳуриявии Иттифоқи ҷамъияти илмиву муҳандисии ИҶШС, ҷамъияти ҷумҳуриявии «Дониш» ва ғайра таъсис ёфтааст. Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон шакли фаъоли ҳамкории пажӯҳишгоҳҳои АИ ҶТ, мактабҳои олӣ ва миёнаи махсус дар тайёр намудани кадрҳои илмӣ ва мутахассисони баландихтисос аз ҳисоби хонандагони соҳибистеъдоди синфҳои болоии мактабҳои миёна барои соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ мебошад. Раёсаташро Президент ба уҳда дошта, ду ноиби Президент ва котиби илмӣ аъзои он ҳастанд. Мақоми идоракунии Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон Шӯрои илмии хонандагони синфҳои болоӣ мебошад, ки дар он намояндагони ҳамаи бахшҳо шомиланд. Шӯро ба ҳалли масъалаҳои ташкилии фаъолияти Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар байни ҷаласаҳо машғул мегардад. Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аввал аз панҷ бахш – илмҳои ҷамъиятӣ, физикаю математика, геологияю химия, тиббию биология, кишоварзӣ иборат буд. Соли 1983 дар Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшҳои иқтисод, экология, рӯзноманигорика, филологияи тоҷик, педагогикаю психология, меъморӣ ташкил ёфтаанд. Соли 1987 филиалҳои он дар Хуҷанд, Кӯлоб, Қӯрғонтеппа, Хоруғ, инчунин як қатор ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ кушода шудаанд. Ба ҳар узви Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон нишони сарисинагӣ ва шаҳодатнома, ба беҳтаринҳо унвони «узви пайваста» ва «узви вобаста»-и Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дода мешавад.

## Аъзои академия
Аъзои Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аз воситаҳои таълимии муассисаҳои илмӣ, кафедраю факултетҳои мактабҳои олӣ ҳамаҷониба истифода мебаранд. Масалан, аъзои Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бахши меъморӣ бевосита дар синфхонаҳои шуъбаи меъмории Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимӣ таҳсил менамоянд ё дар ҳафриёте, ки Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АИ ҶТ мегузаронад, ҳамроҳи олимон иштирок менамоянд. Аз миёни аъзои Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон нафарони зиёде ба илму дониш дил баста, ҳоло ҳамчун олимони варзида ва мутахассисони боистеъдод дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқи ҷумҳурӣ фаъолият доранд. Аз соли 2009 Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун Шуъбаи кор бо мактаббачагони назди Раёсати АИ ҶТ мақоми расмӣ гирифт.

## Президентҳои академия
* И. Носиров (1971 – 80), 
* Х. Каримов (1980 – 81), 
* Д. Почоҷонов (аз соли 1981).	

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Илм дар Тоҷикистон
Абулфатҳи Сиҷзӣ

**Абулфатҳи Сиҷзӣ ибни Аҳмад** (тақрибан. 954—1024) — шатранҷбоз, файласуф, мунаҷҷим ва риёзидон.

## Зиндагинома
Абулфатҳи Сиҷзӣ аз шарҳи ҳоли худ хабар дода, мегӯяд: «Ман, ки Абулфатҳи Сиҷзиам, дар шатранҷ дасти тамом доштам ва аз он вақт, ки 15-сола будам, то кунун дар муддати 50 сол дар Хуросон, Ироқ, Ғазнин ва Ҳиндустон бигаштам ва ҳеч кас надидам, ки дар ин санъат беҳ аз ман донист ё бо ман баробарӣ тавонист». Маълум мегардад, ки Абулфатҳи Сиҷзӣ дар шоҳмотбозӣ аз забардастони замони худ будааст.

## Мероси адабӣ
Муаллифи «Китоби шатранҷ». Нусхаи қадимии ин асар (бештар аз 300 саҳифаи) соли 1313 ҳазор дар Бухоро рӯнавис шудааст, ки он ҳоло дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст. Абулфатҳи Сиҷзӣ дар аввали китоб ақидаҳои фалсафию иҷтимоии худро баён намуда, дар хусуси фазилатҳое, ки шатранҷ дар асоси онҳо бино ёфтааст, ҳикматҳое, ки дар ин бозии зебо ниҳон аст, дар бораи одоби бозӣ ва ғайра мухтасар маълумот медиҳад.

## Инсон аз назари Сиҷзӣ
Абулфатҳи Сиҷзӣ инсонро пурқиматтарини мавҷудоти олам дониста, омӯхтани бозии шатранҷро воситаи равшан кардани фикру зеҳн ва тақвияти ақлу дониши он мешуморад. Дар хусуси таърихи пайдоиши шатранҷ сухан ронда, устодон ва муқаддимони ин санъатро ном мегирад. ӯ дар асоси маъхазҳои қадимӣ ба чунин хулоса меояд, ки шатранҷ аз ихтирои ҳиндуён набуда, балки онро дар садаи VI ба Ҳиндустон аз Эрон бурда, тағйир медиҳанд ва дар он ҷо шатранҷи ҳиндӣ ба вуҷуд меояд, ки бо шашхол бозӣ карда мешудааст.

## Навъҳои шохмотбозӣ
Абулфатҳи Сиҷзӣ дар бораи шоҳмотбозони замони худ ва олияҳои (гроссемейстерҳои) пешин, навъҳои бозии шатранҷ, аз ҷумла бозӣ бо шергӯӣ, ки шеърҳо ба рафти бозӣ алоқаманданд, бозӣ бо ҳисоби математикӣ, дар хусуси қимати (қуввати нисбии) ҳар муҳра дар рӯи натъ (тахтаи шоҳмот) маълумот медиҳад. Дар асар 10 таъбия (дебют), бештар аз 250 мансуба (этюд, масъала) ва бисёр намунаҳои наводири шатранҷ оварда шудаанд, ки онҳо дар 308 диаграмма акс ёфтаанд. Дар мавзӯъи шоҳмот 96 рубоӣ, 3 қасида ва байтҳои бисёр, аз ҷумла 179 байти Абусуҳайл Муҳаммад ибни Алии Бадоеъ гирд оварда шудааст. Ин асари Абулфатҳи Сиҷзӣ дар Осиёи Миёна чун қомуси шоҳмот дар тӯли асрҳо хидмат кардааст. Қимати ин асар дар он аст, ки бештари маълумоташ дар маъхазҳои қадимии арабӣ (Сулӣ, Ибни Надим) дида намешаванд ва дар асоси ахбори муаллифони Хуросон ва Мовароуннаҳр таҳрир ёфта, чигунагии бозии мардумони ин ноҳияро равшан мекунад. Чунончи, дар хусуси Абурайҳони Берунӣ, ки аз ҳамасрони ӯст, гуфтааст: «Хоҷа Ҳаким Абурайҳон, ки дар ислом ҳакиме чун ӯ набудааст, он чӣ ӯ дар арсаи шатранҷ сохта, ба ҷумлаи мардумон овардааст, некӯтар ва аҷибтар аз он ҳама, ки пеш аз вай будаанд ва қиссаест, ки ин аз ҷумлаи тилисмот аст».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Намози ҷаноза

**Намози ҷаноза** ( — *намози мурда (майит)*) — намозе аст, ки дар дини ислом барои мурда мехонанд ва ҳамонанди дигар адён як навъ ташрифот барои мурда аст.
Абулфидо

**Абулфидо Исмоил** (1273, Димишқ — 27 октябри 1331, Ҳамо) — донишноманависи араб, таърихдон, ҷуғрофиёдон; аз авлоди амирони Айюбиёни Ҳамо (Сурия).

## Асарҳои илмӣ
Асарҳои машҳуру маъмултарини Абдулфидо инҳоанд 1) «Ал-мухтасар фӣ таърих-ил-башар». Ин асар ҳодисаҳо, рӯйдодҳо ва воқеаҳои то соли 1329-ро, ки аксаран аз қисмҳои кӯтоҳкардашудаи китоби таърихии Ибни Асир — «Ал-Комил фӣ-т-таърих» гирифта шудаанд, дар бар гирифтааст. 2) «Тақвим-ул-булдон» (дар қисмати аввали он маълумот оид ба замин , ҳафт иқлими он, баҳру дарёҳо ва кӯҳҳо; дар қисмати дуюм маълумот оид ба Хоразм ва Мовароуннаҳр дода шудаанд). 3) «Таърихи Абулфидо», воқеаҳои таърихии ҳамон замонро то соли 1329 дар бар гирифтааст. Абдулфидо оид ба илми фиқҳ низ китобе бо номи «Ал-Ҳовий» навиштааст. Асараш «Тақвим-ул-булдон» қисман ба забони русӣ тарҷума шудааст (1891, Қазон).

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Рӯзи ҷаҳонии сулҳ

thumb|250x250px
**Рӯзи ҷаҳонии сулҳ** () — 21 сентябр аз соли 2002 таҷлил мегардад. Дар 36-умин иҷлосияи Маҷмаъи Умумии СММ (Қатъномаи № A/RES/36/67 аз 30 ноябри соли 1981) таъсис ёфтааст. Нахуст рӯзи сешанбеи сеюми сентябр — дар рӯзи кушодани сессияи ҳарсолаи Маҷмаъи Умумии СММ таҷлил мешуд. Қарор дар бораи таҷлили Рӯзи байналмилалии сулҳ 21сентябр дар 55-умин иҷлосияи Маҷмаъи Умумии СММ (Қатъномаи махсуси № A/RES/55/282 аз 28 сентябри соли 2001) қабул карда шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Саҳифаи расмии рӯз дар сомонаи СММ
* Сомонаи СММ
* Қатъъномаи № A/RES/36/67
* Қатъномаи № A/RES/55/282
* Рӯзи байналмилалии сулҳ ва мақоми расмии он<br> 

Гурӯҳ:Сулҳ
Гурӯҳ:Рӯзҳои ҷаҳонии СММ
Абдусамад (мазмунҳо)

* Абдусамад — исми инсон
* Абдусамад (деҳа, н. Панҷакент)
Абулфутӯҳи Розӣ

**Ҷамолуддин Абулфутӯҳ Ҳусайн ибни Аҳмади Нишопурӣ** мулаққаб ба () — яке аз намояндагони машҳури фалсафаи калом ва муфассири машҳури садаи X.

## Зиндагинома
Авлодаш аслан сокини шаҳри Рай буда, баъдан ба Нишопур муҳоҷират кардааст. Асару тафсирҳои бисёре дорад. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо тафсирҳои машҳури Абдулфутӯҳи Розӣ «Рӯҳ-ул-ҷинон» ва «Шиҳоб-ул-ахбор» мебошанд. Дар тафсирҳояш бисёр масъалаҳоро аз нуқтаи назари фалсафаи калом шарҳ додааст. Фахруддини Розӣ дар «Тафсири кабир»-и худ аз асарҳои Абдулфутӯҳи Розӣ истифода кардааст. Ду ҷилди тафсири Абдулфутӯҳи Розӣ дар замони Музаффар – шоҳи Қоҷор ва се ҷилди дигараш дар аҳди Ризошоҳи Паҳлавӣ дар Эрон ба табъ расидаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Самадобод

**Самадобод** (то 2021 — Абдусамад) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Саразми ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд.

## Ҷуғрофиё
Аз деҳа то маркази ноҳия 12 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 1658 нафар (2017), тоҷикон ва ӯзбекҳо. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, сабзавоткорӣ. Заминҳо аз чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Панҷакент
Гурӯҳ:Ҷамоати Саразм
Абулхайрхон

**Абулхайрхон** (1414 – 1469) — хони ӯзбек, аз сулолаи Ҷуҷ.

## Забткориҳо
Давлати пурҳашамати ҳудудаш аз Сибири Ғарбӣ то Сирдарёро таъсис дода, дар он қабилаҳои кӯчманчии қипчоқу ӯзбек (ва ғайра)-ро муттаҳид намуд ва яке аз асосгузорони давлати феодалӣ гардид. Соли 1446 чандин шаҳру қалъаҳои гирду атрофи Сирдарёро забт карда (Оққӯрғон, Арқуқ, Ғзганд, Сиғноқ), соли 1447 пойтахтро аз Сибир (Тура) ба Сиғноқ кӯчонд. Соли 1431 Хоразмро забт кард ва соли 1448 кӯчманчиёни ӯзбеки Мовароуннаҳрро ба ҳудудашон пайваст. Солҳои 1463 – 1464 аз тарафи қалмиқҳо шикаст хӯрд. Баъди маргаш давлат пароканда гардид, вале баъдтар аз тарафи наберааш Муҳаммад Шайбонихон барқарор карда шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абулҳавл

**Абулҳавл** (), **Сфинкс** () — ҳайкали бузурги махлуқи хаёлӣ (рӯҳи муҳофиз, таҷассумкунандаи ҳокимияти шоҳӣ), ки танааш ба шер ва сараш ба сари одам ё ҳайвони муқаддас монанд тасвир ёфтааст. Яке аз бузургтарин Абулҳавлҳо дар Ҷиза наздикии аҳроми Хефрен (асри 28 то м.) воқеъ аст, ки бараш 17 м ва баландиаш 38 м мебошад;

## Абулҳавл дар асотири Юнони Қадим
Дар асотири Юнони Қадим ҳайкали зани хаёлӣ, ки ҷисмаш шермонанду болдор аст. Абулҳавл гӯё дар даромадгоҳи Фива ҷойгузин шуда, роҳгузаронеро, ки ба чистони ӯ ҷавоб гуфта наметавонистанд, қатл мекардааст (чистон ин зайл буд: «Он чист, ки субҳ чорпоя роҳ меравад, рӯзона бо ду по ва бегоҳӣ бо се пой»). Танҳо Эдип, ки аз он ҷо мегузашт, ҷавоби чистонро дарёфт. Зан худро мағлуб дониста, аз қулла ба зер афканд ва аз тарафи Эдип ба қатл расонида шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Абулҳавлҳо
Абдусамади Бадахшӣ

**Абдусамади Бадахшӣ** (; ? — 1490, Кӯҳистон) — шоири форс-тоҷик

## Зиндагинома
Абусаид солҳои 50 садаи XV Бадахшонро забт карда, Абдусамади Бадахширо ба Ҳирот овард ва супориш дод, ки таърихи салтанатро дар китобе мураттабу танзим кунад. Дар тазкираҳои «Маҷолис-ун-нафоис»-и Алишери Навоӣ, «Музаккир-ул-аҳбоб»-и Хоҷа Ҳасани Нисорӣ дар хусуси ҳунару маҳорати шоирии Абдусамади Бадахшӣ сухан рафтааст. Нисорӣ ашъори ошиқонаи ӯро таърифу тавсиф кардааст. Намунаҳо аз нигоштаҳои Абдусамади Бадахши ба воситаи тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. Ин байт аз ӯст:

Абдусамади Бадахши бо Абдурраҳмони Ҷомӣ ва Алишери Навоӣ наздикӣ дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Алишери Навоӣ, Маҷолис-ун-нафоис, Тошкент.
Абулҳайсами Гургонӣ

**Абулҳайсами Гургонӣ Хоҷа Аҳмад ибни Ҳасан** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (охири садаи X – ибтидои садаи XI).

## Зиндагинома
Абулҳайсами Гургонӣ дар овони ҷавонӣ ба омӯхтани илму ҳикмати замони худ таваҷҷуҳи зиёд дошта, шеърро некӯ месурудааст. Носири Хусрав дар асари худ «Ҷомеъ-ул-ҳикматайн» ӯро ба некӣ ёд кардааст. Аз ашъори ӯ як қасида пайдо гардидааст, ки ақидаҳои фалсафию ирфонии Абулҳайсами Гургониро ифода мекунад. Носири Хусрав ба ин қасида шарҳ навишта, шоир Абусаиди Нишопурӣ шарҳи абёти онро дар китоби алоҳидае ҷой додааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*Заҳрои Хонларӣ, Роҳнамои адабиёти форсӣ, Т., 1340 ҳ. ш.

## Сарчашма
*
Абдуҷаббор ибни Абдурраҳмон

**Абдуҷаббор ибни Абдурраҳмон** (; ? — 761 Бағдод) — волӣ ва омили Хуросон (757—759), роҳбари бонуфузи шӯришгарони зидди хилофат.

## Зиндагинома
Роҳбари бонуфузи шӯришчиёни зидди хилофат, дӯсти вафодори Абумуслими Хуросонӣ ва ёрдамчии Муқаннаъ. Пас аз марги Абумуслим (замони шӯриши Устоз Сияс), Абдуҷаббор Муқаннаъро ёрдамчии худ интихоб кард. Аз халифа Мансур ислоҳи сиёсати молиётии ҳукуматро дар Хуросон дархост намуд. Вақте ки натиҷае ҳосил нашуд, худи Абдуҷаббор алайҳи хилофати Аббосиён бо парчами сафед қиём кард, пас аз он амалан мустақил гашт. Дар ин шӯришҳо Абдуҷаббор ва Муқаннаъ ҳамдаст буданд. Дар кӯтоҳтарин замон қиёми Абдуҷаббор густариш ёфт. Халифа Мансур аввалан писараш Маҳдиро бо лашкари бисёре ба Хуросон равона кард ва дертар худаш расида омад. Шӯриш бераҳмона саркӯб шуд. Абдуҷаббор аз Хуросон фирор кард, вале ӯро дастгир намуда, назди халифа Мансур фиристоданд. Абдуҷабборро бо фармони халифа бо гурӯҳе аз тарафдоронаш ба дор кашиданд, хонаводаашро ба Яман бадарға намуданд. Қиёми Абдуҷаббор, бешубҳа, яке аз бахшҳои муҳими силсилаи наҳзатҳои озодихоҳии мардуми Хуросон алайҳи аъроб ва хилофат мебошад. Баъзе аз муаллифон навиштаанд, ки Абдуҷаббор қоидаву қонунҳои сафедҷомагонро эътироф мекардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Намози шукри вузӯ

**Намози шукри вузӯ** — он ду ракъат намозе аст, ки баъд аз таҳорат ва ё ғусл хонда мешавад. 

## Таърих
Онро дар урфи мардум ва ба қавли баъзе фақеҳон намози шукри вузӯ мегӯянд ва он аз намозе иборат аст, ки пас аз ҳар покӣ – таҳорат ва ё ғусл гузорида мешавад. Ривоят шудааст, ки расули Худо (с) ҳангоми намози бомдод аз Билол пурсид: ***«Эй Билол, ба ман бигӯ чӣ амали умедбахше дар Ислом анҷом додаӣ, ки ман садои пой(афзор)-ҳоятро пешопеши худ дар ҷаннат шунидам!?*** Гуфт: *Ҳеҷ амале дар назди худ умедбахштар аз ин анҷом надодаам, ки бо ҳар покие дар соате аз шаб ва ё рӯз пок мегаштам, бо он намозе мегузоштам»*.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Абдушарифи Боқизода, Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ, Душанбе — 2017
Владимир Абулҳаев

**Владимир Абулҳаев** (*Абулҳаев Владимир Ҷалолович*; тав. 12 августи 1948, Панҷакент) — кимиёдон, доктори илмҳои химия (1996), профессор (2008), академики Академияи Нию-Ёорк (1977).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи политехникии Киев (1972). Фаъолияти кориаш соли 1973 дар Сарредаксияи илмии ЭСТ оғоз гардидааст. Муҳандиси Институти сохтмони зилзилабардор ва сейсмологияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1973 – 1974). Аз соли 1974 дар Институти химияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият дошта, аз ходими хурди илмӣ то ба дараҷаи муовини директор оид ба илм расидааст. Дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон низ ба донишҷӯён дарс мегӯяд. Перомуни технологияи истеҳсолоти металлургӣ, синтези пайвастҳои нави дорои хосиятҳои нимноқилӣ ва магнитӣ, назарияи ҷараёнҳои гидрометаллургӣ, металлҳои ранга тадқиқот анҷом додааст. Муаллифи 180 асари илмӣ ва 10 ихтироъ мебошад. Таҳти роҳбарии ӯ 5 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд.

## Осор
*Методические указания к выполнению лабораторных работ по курсу «Металлургия цветных металлов», , 2002;
*Рентгенофазовый анализ. Лабораторный практикум, , 2006; 
*Лабораторный практикум по курсу «Теория гидрометаллургических процессов», , 2006.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Абулҳасан Аҳмад

**Абулҳасан Аҳмад ибни ал-Муаммал** (қарни Х — қарни IX) — адиб ва и арабизабони ҳамъасри Рӯдакӣ, мутарҷими ашъори форсӣ ба арабӣ.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти Саолибӣ («Ятимат-уд-даҳр») дар назди сипаҳсолор Фоиқ ал-Хосса (вафот 999) чун дабир хидмат мекард ва шеър ҳам мегуфт. Аз манбаъҳо 32 байти ӯ дастрас гардидааст (қасида дар мадҳи вазири Сомониён Абунасри Абузайд мақтул дар соли 997; пораҳои хамриёт ва фахриёт). Ҳунари дигари Абулҳасан Аҳмад тарҷумаи ашъори шоирони форс-тоҷик ба забони арабӣ будааст. Саолибӣ ду байти Рӯдакӣ ва ду байти Маъруфии Балхиро, ки Абулҳасан Аҳмад тарҷума карда буд, сабт намудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Занд М. И., Искусство перевода в таджикской поэзии X века, дар маҷм. Рӯдакӣ ва замони ӯ, Сталинообод, 1958.
Ҷумҳурии Корея

**Ҷумҳурии Корея** ( *Тэханмингук*), номи ихтисоршудаи расмӣ **Корея** ( *Хангук* ё  *Тэхан*) — давлат дар Осиёи Шарқӣ, воқеъ дар нимҷазираи Куриё. Пойтахташ — Сеул. Номи ғайрирасмии кишвар, ки ба таври васеъ дар ВАО номбар мешавад — **Кореяи Ҷанубӣ** аст.
## Таърих
Давлатдории Корея таърихи худро аз асрҳои 4-3 пеш аз милод пайгирӣ мекунад. Дар натиҷаи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, Корея, ки қаблан дар зери ҳукмронии Империяи Ҷопон буд, ба қисми шимолӣ, ки ба тобеияти ИҶШС даромаданд, ва қисмати ҷанубӣ, ки таҳти назорати Иёлоти Муттаҳида буд, тақсим карда шуд. Ҷумҳурии Корея 15 августи соли 1948 дар ҳудуди минтақаи амрикоиаш (ҷануби ҷ. Корея) таъсис ёфтааст, ки пас аз он 9 сентябри Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дар қаламрави минтақаи Шӯравӣ эълон карда шуд. Ҷанги Корея (1950-1953) тақсимоти кишварро мустаҳкам кард.
## Сиёсат ва ҳукумат

## Бахшбандии кишварӣ
Он ба 16 воҳиди маъмурӣ-ҳудудӣ тақсим карда шудааст, ки аз онҳо 9 вилоят, 6 шаҳри пойтахт бо мақоми баробар ба вилоят ва 1 шаҳри мақоми махсус (Сеул) мебошанд.

## Ҷуғрофия
Дар қисми ҷанубии нимҷазираи Корея ҷойгир аст.  Он бо Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея сарҳади хушкӣ дорад (иёлотҳо бо минтақаи ғайринизомӣ тақсим карда шудаанд) ва сарҳади баҳрӣ бо Ҷопон дорад. Аз ғарб кишварро Баҳри Зард, аз шарқ бо баҳри Ҷопон ва аз ҷануб бо гулӯгоҳи Корея ва баҳри Хитои Шарқӣ мешӯянд.

## Иқтисод
Кишвари индустриалӣ бо иқтисоди пешрафта.  ММД дар соли 2018 2.139 триллион доллари ИМА (тақрибан 41,400 доллари ИМА барои ҳар сари аҳолӣ) буд. Воҳиди пулӣ вони Кореяи Ҷанубӣ мебошад.

## Аҳолӣ

Ҷумҳурии Корея як давлати якмиллатӣ буда, тақрибан 96% аҳолиро кореягӣ ташкил медиҳанд.  Зиёда аз 65% аҳолии кишвар мазҳабӣ нестанд, динҳои асосӣ буддизм ва насроният мебошанд.
## Фарҳанг ва маориф
## Нигаред
* Сафорати Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Корея

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё
Гурӯҳ:Осиёи Шарқӣ

Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
Намози тасбеҳ

**Намази тасбех** ё **тасобеҳ** ( — *таъзим ва шукр* ) —намозе аст, ки вақте банда амали хилоф ва маъсияте содир намояд, барои талаби омурзиш аз Парвардгор ва ҷалби лутфу раҳмати Ӯ чор ё ду ракъат намоз бигузорад.

## Ҳадиси намози тасбеҳ
Икрима аз Абдуллоҳ ибни Аббос ривоят кардааст: ки Расулуллоҳ (с) ба Аббос ибни Абдулмуталлиб фармуданд:***"Эй Аббос- эй аммуи ман 10 хислатро бароят эхсон мекунам, агар онро иҷро намуди Худованди таъоло 10 намуд гунохоятро меомурзад:*** 
# Гуноҳи аввал.
# Гуноҳи охир.
# Гуноҳи қадим.
# Гуноҳи нав.
# Гуноҳи хато(барқасд).
# Гуноҳи боқасд.
# Гуноҳи сағир (хурд).
# Гуноҳи кабир (калон).
# Гуноҳи пинхонӣ.
# Гуноҳи ошкоро.

## Тарзи хондани намози тасбеҳ
Намози тасбеҳ рӯзе як маротиба, рӯзи ҷумъа ё соле як бор ва ё дар умр як бор хонда мешавад.
Тариқи хондани намози тасбеҳ ин аст: Чаҳор ракаат ё ду ракъати ду маротиба намоз хонда дар ҳар як ракъат 75 бор **"Субҳоналлоҳ, валҳамду лиллоҳ ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар"** гуяд, ки ҷамъи 4 ракаъот 300 бор мешавад. Баъд аз хондани сураи фотиҳа ва замми сураи дигар 15 бор онро зикр кунад, пас Аллоху акбар гуфта ба рукуъ рафта 10 бор дар рукуъ гуяд. Пас самиаллоҳу лиман хамида ва раббано ва лакалҳамд гуфта 10 бор хамонро зикр кунад. Пас Аллоҳу акбар гуфта ба саҷда равад ва дар саҷда боз 10 бор онро гуяд, Аллоху акбар гуфта аз сачда сар бардошта байни харду сачда боз 10 бор гуяд, боз Аллоху акбар гуфта ба сачдаи дуввум рафта, боз 10 бор гуяд. Пас аз сачдаи дуввум сар бардошта нишаста боз 10 бор гуяд, ки ин ҳама 75 бор дар як ракаат мешавад.
 
Баъди тамом кардани намоз дар пешгоҳи Парвардгор ба саҷда афтода, аз кардаи худ пушаймон шавад, он гоҳ бо талаби истиғфор ва омурзиши гуноҳонаш аз Худованд иродаи муҳкам намояд, ки дар оянда ин корро ҳаргиз анҷом надиҳад, ба фазлу раҳмати Парвардигораш умед бандад, ки гуноҳаш бахшида мегардад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* المغني لابن قدامة، فصل: صلاة التسابيح، ج1 ص437
* حاشية الصاوي على الشرح الصغير، ج11 ص331 وما بعدها
* المعجم الأوسط للطبراني، باب الألف، باب من اسمه إبراهيم، إبراهيم بن محمد بن برة الصنعاني، الجزء الثالث، ص168 و169، حديث رقم: (2339)
Абулҳасан Нодируззамони Ҷаҳонгирӣ

**Абулҳасан Нодируззамони Ҷаҳонгирӣ** Мулаққаб ба **Нодируззамон** () — мусаввир ва хушнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Писари мусаввир Оқо Ризо, ки аз Эрон ба Ҳиндустон кӯчидааст. ӯ ҳунари хушнависӣ ва мусаввириро аз падараш омӯхта, дар синни 17-солагиаш чун мусаввиру хаттот шуҳрат ёфтааст. Хати настаълиқро зебо менавишт. Яке аз мусаввирон ва муқаррабони шоҳ Ҷаҳонгир буд. То замони мо теъдоде аз мусаввара ва минётураҳои Абулҳасан боқӣ мондаанд, ки аз маҳорати баланди ӯ шаҳодат медиҳанд. Яке аз аввалин асарҳои Абулҳасан ба маросими тоҷгузории шоҳ Ҷаҳонгир (1614—1615 дар Агра кашида шудааст) бахшида шудааст.

## Ҳунари хаттотӣ
Дар ин мусаввара симои амалдорони дарбор, тоҷирон, меҳмонони хориҷӣ, ҳунармандон, ходимон бисёр ҷаззоб ва ҳунармандона тасвир шудаанд. Зери ин тасвир чаҳор мисраъ шеър бахшида ба салтанати шоҳ бо хати зебои настаълиқ сабт ёфтааст. Мусаввараи дигари Абулҳасан «Асафхон» (Мирзо Абулҳасан, аз амалдорони калон, падари Мумтоз Маҳал (нигар Тоҷмаҳал) ва падарарӯси Ҷаҳонгир) ном дорад, ки бо назокати тасвир ва хат хеле ҷолиб аст. Минётураҳои «Шоҳ», «Диалектика» (бар ҳаккокии рассоми аврупоӣ И. Заделер), «Савора ва мири шикор» (ҳар се охири садаи XVI — ибтидои садаи XVII, нусхаи мусаввараи охирин ҳам дар Музейи Британия маҳфуз аст) ва ғайра бо таносуби рангҳо ва зебоию нафосат бозёфти тозае дар санъати минётуранигорӣ мебошанд. Ҳунари Абулҳасан дар офаридани образ ва тасвири манзараҳои табиат (кӯҳҳо, дарёҳо, дашту биёбонҳо, абрҳо, боғу гулистон, дарахтон ва ғайраро) бо равишу сабки хос аз мусаввирони замонаш фарқ мекунад. Дар эҷодиёти Абулҳасан сабку услуби минётуранигории Эрону Ҳинд, инчунин таъсири санъати тасвирии Европа мушоҳида мегардад. Теъдоде аз осори Абулҳасан дар китобхонаҳо ва ганҷинаҳои Санкт-Петербург, Ромпур, Лондон ва ғайра маҳфузанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Абумузаффар Абевардӣ

**Абумузаффар Абевардӣ** (*Абумузаффар Муҳаммад ибни Аҳмади Абевардӣ *; 1047, Абевард — 1113 Исфаҳон) — шоири арабизабони форс-тоҷик

## Зиндагинома
Дар зодгоҳаш таҳсил карда ба камол расидааст. Бо мақсади таҳсили илм ба баъзе кишварҳои Арабистон сафар кардааст. Дар мадрасаи «Низомия»-и Бағдод муддате вазифаи китобдориро ба уҳда дошт. Дар асари Ёқути Ҳамавӣ «Мӯъҷам-ул-удабо» зимни маълумот оид ба Абевардӣ 13 асари илмии ӯ номбар шудаанд, ки аз онҳо «Таърихи Абевард ва Нисо», «Ал-Ансоб», «Табақот-ул-илм» ҷолибанд. Аз тавсифи ин асарҳо бармеояд, ки Абевардӣ муаррих, мунаққиди шеър, муҳаддиси маъруф будааст.

## Осори боқимонда
Аз Абевардӣ девони ашъор боқӣ мондааст. Девони Абевардӣ шеърҳои ошиқона, шеърҳо дар васфи Наҷд, Ироқ ва ғайраро ба забони форсӣ ва арабӣ дар бар мегирад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Смайлик

**Табассумак, Смайлик, Смайлӣ** ( — «**табассумомез**»), ҳамчунин ба номи **лабханд** (☺/☻) — талтифе аз лабханди як сурати инсонамо бахши муҳим аз фарҳанги омма аст. Гунаи анъанавии он дар соли 1963 ба сурати як доираи зард бо нуқтаҳои сиёҳу сафед ба намояндагӣ аз чашму як камонак ба намояндагӣ аз даҳон (☺) тарроҳӣ шуд. Дар интернет ва дигар шабакаҳои иртиботӣ ин шаклак (баъзан низ ба номи **шаклаки сурати хандон**) ба таври анъанавӣ аз маҳбубтарин шаклакҳо аст, ки бо истифода аз як дунуқта ва як камонак ба шакли **<code>:^)</code>**, **<code>:)</code>** ё **<code>(:</code>** ки як лабханд бо чархиши 90 дараҷа аст, намоиш дода мешавад. «Смайлик» низ гоҳе ба унвони як истилоҳи умумӣ барои ҳамаи шаклакҳо ба кор меравад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Барномаҳо