Дамованд (кӯҳ)

**Дамованд** ( ) — кӯҳест, ки дар мобайни қаторкӯҳҳои Албурз ҷойгир буда, баландии он ба 5610 метр мерасад ва онро яке аз баландтарин қуллаҳои Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо мегардонад. Диаметри он дар пояи кӯҳ тақрибан 20 километр аст. Дар болои он кратери диаметри 400 метр бо кӯли хурди оташфишон ҷойгир аст. Ин баландӣ ва қуллаи доимии барфпӯши он ба кӯҳи Дамованд намуди хосе мебахшад ва онро яке аз зеботарин минтақаҳои табиӣ барои дӯстдорони он мегардонад. Зебоии онро чашмаҳои сершумори минералӣ дар нишебиҳояш, аз қабили чашмаҳои равони Аск, Талх Руд ва Лориҷон Амол ва ғайра, ки ҳама ба дарёи Ҳараз ҷорӣ мешаванд, боз ҳам бештар мекунад. Кӯҳи Дамованд аз кратери оташфишонӣ иборат аст ва деҳаҳои зиёде дар нишебиҳои он парокандаанд.

Дар гузашта, андозагириҳои дигар ҳамчун баландии кӯҳи Дамованд зикр мешуданд. Дар соли 1966 шахсе бо номи Алан Бах баландии қулларо дар асоси тасвирҳои моҳвораӣ баландии  5670 метр чен кард, ки баъдтар он як метр зиёд карда шуд ва баландии 5671 метр ба китобҳои дарсӣ ва бисёр манбаъҳо ворид шуд ва дар зеҳни бисёре аз эрониҳо нақш бастааст. Ин рақам то ҳол дар бисёр ёдгориҳои кӯҳи Дамованд зикр шудааст. Баъзе манбаъҳои дигар, аз ҷумла Пойгоҳи додаҳои миллии геологияи Эрон ва вебсайти Расадхонаи Заминии NASA, инчунин баландиҳои 5670 метр ва 5671 метрро барои қуллаи ин кӯҳ зикр кардаанд. Аммо, афзоиши дақиқии андозагирӣ ва калибрченкунии беҳтар ва дақиқтари дастгоҳҳои андозагирӣ нишон медиҳад, ки баландии 5671 метр нодуруст аст.

Баландии нисбии Дамованд, ки бо чен кардани баландии қулла нисбат ба пасттарин води байни ин қулла ва наздиктарин қуллаи баландтар муайян карда мешавад, 4667 метрро ташкил медиҳад, ки Дамавандро аз рӯи баландии нисбӣ дар байни баландтарин қуллаҳои ҷаҳон дар ҷои 12-ум мегузорад. [1] 

Дар рӯихати қуллаҳо, ки бар асоси баландии нисбӣ муайян шудаанд, кӯҳи Дамаванд бо баландии 5610 метр 12-умин кӯҳи намоёнтарин ва мустақилтарин дар ҷаҳон пас аз кӯҳи Ҷомолунгма, Аконкагуа дар Аргентина, Денали дар Иёлоти Муттаҳида, Килиманҷаро дар Танзания, Винсон дар Антарктида, Элбрус дар Русия ва Монблан дар Алп мебошад. Баландии нисбии он нисбат ба Чогори, К2, Нанга Парбат, Канченҷунга ва бисёр кӯҳҳои дигари баланд баландтар аст, ки аз барҷастагии массиви вулқонии Дамованд нисбат ба релефи атроф шаҳодат медиҳад. Сабаби асосии дидани кӯҳи Дамованд аз масофаи дур ин баландии нисбии Дамованд аст.
## Мавқеи ҷуғрофӣ
centre|800 px|Харитаи Устони Мазандарон, ки дар он ҷойгиршавии кӯҳи Дамованд дар ҷануби музофоти Амол нишон дода шудааст
Ҷойгиршавии кӯҳи Дамованд дар харитаи Устони Мозандарон.
## Масофа аз шаҳрҳои наздик
Шаҳрҳои Рине ва Ғазнак дар доманаи ин қулла ҷойгиранд. Ин қулла инчунин дар 26 км шимолу ғарби Дамованд, 62 км ҷанубу ғарби Омул ва 69 км шимолу шарқи Теҳрон ҷойгир аст.

Кӯҳи Дамованд аз шимол бо дарёи Тинеҳ, аз ҷануб ва шарқ бо дарёи Ҳароз ва аз ғарб бо дарёи Лар маҳдуд аст. [1] Дарёҳои Лар ва Дивосиёб аз ғарби кӯҳ ва дарёи Панҷоб (Панҷ-Аб) аз шарқ ҷорист.
## Ҷойҳои гардишгарӣ
Дамованд дорои бисёр ёдгориҳои табиии арзишманд аст, ки хоси худи он мебошанд ва инчунин як қатор яхдонҳои табиии доимӣ низ дорад, ки дар Эрон падидаи хос ва беназир ҳисобида мешаванд. Ин кӯҳи баланд инчунин бо чашмаҳои гарм ва обҳои маъдании сершумори худ, ки дар пояаш мавҷуданд, илова бар пастии калон дар мобайни кӯҳҳо, ки кӯли калони яхбандиро дар бар мегирад, фарқ мекунад. Шакли конусшакли кӯҳ, нишебии баланд ва абрҳое, ки дар қуллаи он пайдо мешаванд, аз ҷумлаи хусусиятҳои барҷастаи Дамованд мебошанд.

### Шаршараи яхӣ
Шаршараи яхӣ дар тарафи ҷанубии кӯҳи Дамованд шаршараи яхсифате мавҷуд аст, ки дар ҷаҳон беназир аст. Баландии ин шаршара 7 метр ва диаметри он 3 метр аст. Яхи он ҳеҷ гоҳ об намешавад. Дар тобистон, ҳар рӯз, аз сабаби нури офтоб, тақрибан нисфирӯзӣ ва як соат дар нисфирӯзӣ, ҳарорати ҳаво аз сифр болотар мешавад ва сипас об хеле кам ҷорӣ мешавад ва тақрибан соати 4-и нисфирӯзӣ, ҳарорати ҳаво аз сифр поён мефарояд ва яхи обшуда боз ях мекунад ва шаршараи яхбастаеро ба вуҷуд меорад, ки ҳамеша яхбаста аст. Дар болои ин шаршара чоҳе мавҷуд аст, ки тамоми сол бо барф пӯшида шудааст. Шаршараи яхии кӯҳи Дамованд, ки дар баландии 5100 метр ҷойгир аст, аз ҷиҳати баландии он аз сатҳи баҳр баландтарин шаршара дар Ховари Миёна мебошад.

## Наботот ва ҳайвонот
Аз нигоҳи табиӣ, кӯҳи Дамованд макони беназири зист дар Эрон аст, ки барои намудҳои гуногуни растаниҳо ва ҳайвонот паноҳгоҳ фароҳам меорад. Шояд ин охирин қалъа барои бисёре аз намудҳои ҷонвароне бошад, ки пас аз нобуд шудани муҳити зисти табиии даштҳо ва талафоти назарраси намудҳои пасти он дар ҷустуҷӯи хӯрок ва об дар он ҷо паноҳ бурданд.

## Аксҳо

File:030915-Damavand-Polour-IMG 3449-3.jpg|Дамованд, Полур, 2024
File:030915-Damavand-Polour-IMG 3449-4.jpg|Дамованд, Полур, 2024
File:030130-Polour-Damavand-IMG 5309-2.jpg|Дамованд
File:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg|Дамованд, январ
File:990513-Damavand-IMG 4857-2.jpg|Тобистон дар Дамованд 
File:990513-Damavand-IMG 4854-2.jpg|Тобистон дар Дамованд  
File:990512-Damavand-Sardagh-IMG 4818-2.jpg|Яледаг, Дамованд
File:Mount Damavand in sunrise - view from Tochal summit, Iran 2017.jpg|Тарафи ғарбии Дамованд, манзара аз қуллаи Тохал
File:نمای شهر تهران از بالا توسط هواپیما - panoramio.jpg|**Намоиш аз баландӣ ба Теҳрон ва Дамованд**

## Нигаред низ
* Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дар Осиёи Шимолӣ ва Марказӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Қуллаҳои панҷҳазорметрӣ
Гурӯҳ:Устони Мозандарон
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Эрон
Гурӯҳ:Шаҳристони Омул
Гурӯҳ:Қуллаҳои баландтарини кишварҳои ҷаҳон