open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Виктор Вазарели

**Виктор Вазарели** (Vasarely, аслан Вашархей Vasarhel) (9.4.1908 – 15.3.1997) — наққоши фаронсавӣ, асосгузори оп-арт ва яке аз ҳунармандони муваффақтарини ин сабк. 
## Зиндагинома
Виктор Вазарели дар Маҷористон таваллуд шудааст. Соли 1930 ба Порис кӯчид. Дар солҳои 30 садаи XX ба Вазарели осори П. Клее ва П. Мондриан таъсири сахт гузошт. Вазарели силсилаи усулҳои тасвирию графикии ҳандасавиро таҳия намуд. Дар ибтидо рассоми соҳаи графика буд, сипас ба наққошӣ рӯй овард ва тарҳҳои хаттии сиёҳу сафедро дар рӯйи коғаз, варақаи шаффофи пластика ва шиша мекашид. Чоркунҷа, доира, секунҷа, росткунҷа ва хатҳои мувозии амудиву уфуқӣ унсурҳои аслии таркибии асарҳояш буданд. Вай бо кашидани хатҳо дар фосилаҳои гуногун нисбат ба якдигар дар асараш мафҳумҳои муҷарради фазоии себуъдӣ (сеандоза)-ро падид овард. «Фирӯза» (1965, Амстердам, Стеделийк-музей), «Зетт» (1966, Монреал, Осорхонаи санъати муосир), «Вега-Сенде» (Осорхонаи ҳунарҳои муосири Теҳрон) аз ҷумлаи онҳоанд. Баъдан рангҳои дурахшонро ба кор бурд. Асарҳои Вазарели дар бисёр намоишҳои байналмилалӣ соҳиби ҷоизаҳо гардидаанд. Ҳамчунин аз соли 1960 дар соҳаи санъати монументалӣ ва дизайн фаъолият дошт. Барои филмҳои тасвирӣ суратҳо мекашид, ки ба сифати ашёи ороишӣ ё бозичаҳо истифода мешуданд. Соли 1982 дар ватанаш шаҳри Печ осорхонаи Вазарели кушода шуд. Осори Вазарели дар бисёр осорхонаҳои ҷаҳон ба намоиш гузошта шудаанд.
## Адабиёт
* Хальцай М. Вазарели. М., 2006; 
* Новая российская энциклопедия. Т. III (2). М., 2007; 
* دانشنامۀ دانشگستر. جلد ۱۷. تهران، ۱۳۸۹ هـ. ش؛ دائرة المعارف فارسی. جلد ۲. تهران، ۱۳۸۷ هـ. ش
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо
Ҷиорҷио Вазари

**Ҷиорҷио Вазари** (Vazari) (30.7.1512, Арессо, Итолиё – 27.61574, Валенсия, Итолиё) — мусаввир, меъмор, нависанда ва муваррихи итолиёӣ, аз пешоҳангони манеризм. 
## Зиндагинома
Дар наврасӣ дар назди Гилом де Марсил – наққоши витражҳои (нигар Витраж) калисои Арессо ба рассомӣ ошно шуд. Баъдан (1524) дар Флоренсия наққоширо назди Андрея дел Сарто, Микеланҷело ва Баччо Бандели омӯхта, ҳамчун наққоши пайрави сабки Микеланҷело ба камол расид. Соли 1562 дар Флоренсия Академияи рассомиро бунёд кард. Наққошиҳои В. маъмулан сарду беранг ва яъсомезанд, ҳарчанд ки ӯ рассоми хуб буд. «Дафни Масеҳ» (1532) нахустин мусаввараи ӯст, ки то замони мо маҳфуз мондааст. В., дар ҳоле ки аз ёрии чандин рассоми ҷавон баҳра мебурд, хеле зудкор буд. Комёбиҳои В. дар меъморӣ устувор набуданд; ӯ дар ороишу пардоз истеъдод дошт, аммо дар меъмориҳои муҳташам ба нокомиҳо дучор шуд. Чандин бинои сохтааш номуваффақ буданд. Аммо биноҳо барои папа Юлийи III дар Рум ва Уффитса дар Флоренсия, ки сохтмони онҳоро шурӯъ карда буд, аз истеъдоди меъмории ӯ шаҳодат медиҳанд. Муҳимтарин асари меъмории ӯ кохи Уффитсаи Флоренсия аст, ки ҳоло осорхонаи ҳунарӣ мебошад. Деворнигораҳои кохи Палассо Векко дар Флоренсия ва наққошиҳои хонааш дар Арессо (1547; ҳоло осорхонаи ӯст) низ таваҷҷуҳбарангезанд. Ҳамчунин кохҳо ва калисоҳоро дар Гиза ва Арессо тарроҳӣ кардааст. В. асосан бо асараш «Зиндагиномаи маъруфтарин наққошон, муҷассамасозон ва меъморон» (1550–1568) машҳур шуд. Ин китоб манбаи иттилоотии арзишманде аз ҳунармандони давраи Эҳёи Итолиё (асрҳои 13–16) мебошад. В. бори нахуст калимаи «rinascita» («эҳё»)-ро аз ҷиҳати забоншиносӣ исбот кард, ки он минбаъд дар таърихи ҷаҳон номи давраи нав (Эҳё) гардид.
## Адабиёт
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Т. 6, С.-Петербург, 1891; 
* Новая российская энциклопедия. Т. III (2). М., 2007;
* دائرة المعارف هنر. چاپ ۱۱. تهران،.١٣۹٠ هـ. ش. دانشنامۀ دانشگستر. جلد ۱۷. تهران، ۱۳۸۹ هـ. ش؛ دائرة المعارف فارسی. جلد ۲. تهران، ۱۳۸۷ هـ. ش
## Сарчашма
* 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо
Вазелин

thumb|291px|Қуттии вазелин
**Вазелин** ( [фаронс. vaseline, аз олм. was(ser) – об ва юнонӣ elaion – равғани зайтун]) — омехтаи карбогидридҳои сахт ва моеъ, ки аз нафт гирифта мешавад. Вазелин моддаи  зардранги марҳаммонанд буда, бӯй надорад; дар эфир, бензин, хлороформ ҳал мешавад. Ҳарорати гудозишаш 37–50°С. Вазелинро дар натиҷаи гудохтани карбогидридҳои сахт (15–20%) ё омехтаи онҳо дар равғани нафт ҳосил мекунанд. Сипас омехтаи мазкур ба тавассути кислотаи сулфат ва гили саршӯй тоза карда мешавад. Вазелин барои тайёр кардани марҳамҳои гуногун истифода гашта, илтиҳобро рафъ ва пӯстро аз таъсири ангезандаҳои гуногун ҳимоя мекунад; Вазелини зард (солидол)-ро дар техника кор мефармоянд; Вазелини конденсатор дар саноати электротехника истифода мешавад. Вазелини техникӣ равғани молидании антифриксионӣ ва муҳофизатии умумӣ аст.
## Адабиёт
* Тихонова А. И. Технология лекарств. — Харьков, 2002.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Фаровардаҳои нафтӣ
Хоҷа Юсуф Вазеҳӣ

**Махдуми Хоҷа Юсуф Вазеҳӣ** (وضیحی), шоири тоҷик (охири садаи XVII – аввали садаи XVIII). Дар мадрасаи зодгоҳаш Ӯротеппа таҳсил карда, баъд ба Хоразм рафт. Дар муҳити адабии Хоразм ба камол расида, дар сурудани ғазал маҳорат ёфт. Дар 36-солагӣ девони ғазалиёташро (иборат аз 383 ғазал) тартиб додааст. Аксари ғазалҳояш дар пайравии Ҳофизи Шерозӣ эҷод шудаанд: 
:Хумори ҷоми муштоқӣ чунон афтод дар дилҳо, 
:«Ало ё айюҳассоқӣ, адир каъсан ва новилҳо». 
Ғазалҳои Вазеҳӣ ишқӣ ва орифона буда, дар баъзеашон масъалаҳои ҳимояи мазлумон ва танқиди аҳли риё, зулм садо медиҳанд.  Вазеҳӣ рубоӣ, мухаммас, мусаддас, мустазод ва маснавӣ низ навиштааст. Дар ашъори ӯ майли риндона ба назар мерасад: 
:Вазеҳӣ, дар миён зуннор баста рав ба сӯйи дайр, 
:Ки аз ҳар ҷониб овози муборакбод меояд. 
Мақбараи Вазеҳӣ дар мавзеи Ҳисори гузари Софи Мазори Ӯротеппа воқеъ аст ва то ҳол (2014) ҳамчун ёдгори таърихӣ ҳифз шудааст.
Ад.: تذکرة الشعرای محترم. دوشنبه، ۱۹۷۵. 	.
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсизабон
Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Ваззоҳи Яман

**Ваззоҳи Яман** (وضاح یمن) (фавт. 712) — шоири арабизабони эронинажод, ки соли 575 ҳамроҳи сарлашкари сосонӣ Ваҳриз барои аз ҳабашиён озод кардани Яман рафта, дар ҳамон ҷой муқимӣ шуданд ва бо номи «ал-Абно» ва «ал-Аҳрор» машҳур гаштанд. Дар таърихи адабиёти араб В. Я. чун шоири ғазалсаро шуҳрат дорад ва яке аз аввалинҳост, ки унсурҳои адаби эрониро ба назми араб ворид кардааст. Муҳаққиқони адабиёти араб густариши ғазалҳои дар қолаби саволу ҷавоб ва мунозира гуфташударо натиҷаи ҳамин фаъолияти В. Я. донистаанд. Дар ғазалҳои ишқияш ба Равзо ном маъшуқа розу ниёз гуфтааст. Баъзе ғазалҳои В. Я. дар васфи зани халифаи умавӣ Валиди I (ҳукмронӣ 705—715) — Умм-ал-Банин суруда шудаанд. Тибқи ривоёт, халифа аз ин гуна ғазалҳои шоир огоҳӣ ёфта, соли 712 ӯро ба қатл маҳкум кардааст. Пас аз маргаш, дар асоси ғазалҳои боқимондаи ӯ ду достони романтикӣ — яке дар бораи Ваззоҳу Равзо ва дигаре дар бораи Ваззоҳу Умм-ал-Банин эҷод шудаанд. Дар ин достонҳо воқеаҳои ҳаёти шоир бо хаёлпардозиҳои мардумӣ омезиш ёфтаанд ва дар ҳамин асос шахсияти шоир чун шахси таърихӣ мавриди шубҳа қарор гирифтааст. Баъдан ин шубҳа бо санадҳои қотеъ рафъ шудааст.

## Адабиёт
* Зоҳидов Н. Адабиёти арабизабони форсу тоҷик. Хуҷанд, 1999. 

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони форсизабон
Гурӯҳ:Шоирони асри VIII
Терескен

**Тереске́н**, ё **Крашениннико́вия** () — як ҷинси буттаву нимбуттаҳост аз оилаи шураҳо.

## Густариш
Дар СССР (ҷануби Қисми аврупоӣ, Сибир, Кавказ, Осиёи Миёна, аз он ҷумла ҶШС Тоҷикистон) 2 намуди терескен — С. latens ва С. еvercmanianna дар маҳалҳои санглоху регзор, дашт, нимбиёбону биёбон месабзад. Июл — август, гул карда, август— сентябр тухм мебандад.

## Корбурдҳо
Терескен рустании хуби хӯроки чорвост. Дар Помир беш аз 1 млн га терескензор ҳаст. Терескензор чарогоҳи хуб ба ҳисоб меравад. Баргу пояи терескенро бузу гӯсфанд, аслу шутур нағз мехурад. Хошоки терескен 14,7— 18,1 % протеин, 11,8—25,1 % сафеда,I, 5—4,8 % равған, 0,2—1,3 % оҳар (крахмал), 0,6—6,1 % қанд, 29,5— 42,6 % моддаҳои киёмии бенитроген, 11, 9—14,9 % моддаҳои минералӣ дорад. Терескени хушкро чун ҳезум ҳам истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Флора Таджикской ССР. том 3, Л., 1968;
* Юсуфбеков X. Ю., Касач А. Е., Терескен на Памире, Душанбе. 1972.

## Сарчашма
*
Windows 2000

**Windows 2000** (ҳамчунин ба номи *Win2k*, *W2k* ё *Windows NT 5.0*, номи рамзӣ *Cairo*) — системомили хонаводаи Windows NT аз ширкати Microsoft, ки барои кор дар роёнаҳои дорои пардозандаҳои 32-бита тавлид шудааст.

## Эзоҳ
Вазиристон

**Вазиристон** — сарзаминест дар шимоли Ҷумҳурии Исломии Покистон. Ба ду минтақа – Вазиристони Шимолӣ ва Вазиристони Ҷанубӣ тақсим мешавад. Масоҳати умумиаш 11585 км2. Аз ин миқдор 5 ҳазор км ба Вазиристони Шимолӣ ва боқимондааш ба Вазиристони Ҷанубӣ тааллуқ дорад. 
## Тавсифи мухтасар
Вазиристон ватани қабилаҳои пашту буда, расман аз ҷониби ҳукумати федеролии Покистон ва ҳукумати маҳаллӣ муштаракан идора карда мешавад. Аҳолиаш тибқи шумори охир (1998) ҳудуди 792 ҳазор нафар буд ва аз ин миқдор беш аз 360 ҳазор нафар дар Вазиристони Шимолӣ ва беш аз 430 ҳазор нафар дар Вазиристони Ҷанубӣ умр ба сар мебаранд. Аҳолии ҳар ду қисмати Вазиристон ба гӯиши (лаҳҷаи) вазирии забони пашту бо бархе аз тафовутҳо гап мезананд. Бошандагони Вазиристон аз қадим ҳамчун мардумони ҷанговар ва ғаюр шинохта шудаанд. Қабилаҳои паштуи Вазиристон ба гурӯҳҳои мухталиф ҷудо ва аз ҷониби пешвоёни маҳаллӣ идора карда мешаванд. Онҳо барои ҳалли масоили худ шӯрои қабилаҳоро (Луи ҷирга) даъват менамоянд. Паштуҳои Вазиристон сахт мазҳабӣ буда, бо ҷомеаи ҷаҳонӣ равобити қавӣ надоранд.

## Вазиристон
Дар Вазиристони Шимолӣ асосан қабилаҳои дарвешманиш ё вазирӣ маскунанд, пойтахташ ш. Мироншоҳ. Бошандагони аслии Вазиристони Ҷанубӣ – қабоили меҳсуд, пойтахташ ш. Вана.
Аз соли 1893 ҳудуди Вазиристон амалан аз мустамликадорони англис ва ҳукумати Афғонистон озод буд. Соли 1947 ин сарзамин расман ба ҳайати давлати тозатаъсиси Покистон дохил карда шуд. Вазиристон аз ибтидои соли 2000 ба қароргоҳи ҷунбиши толибон табдил ёфта, аз соли 2004 дар ин минтақа ҳокимиятро ба таври амалӣ «толибон» дар даст доранд. 14 феврали 2006 ҳудуди Вазиристони Шимолӣ *Давлати Исломии Вазиристон* эълон гардид, ки онро ягон давлати ҷаҳон ба расмият нашинохт. Ҳукумати Покистон соли 2007 бар зидди толибон дар Вазиристони Шимолӣ амалиёти ҳарбӣ анҷом дод. *Давлати Исломии Вазиристон* баъди ғолибияти неруҳои ҳарбии Покистон бар толибон (12 декабри 2009) аз байн рафт, вале Вазиристони Шимолӣ дар зери назорати неруҳои толибон боқӣ монд.
Муноқишаи Вазиристон ба ҷанги байни Покистону ИМА аз як тараф ва аз ҷониби дигар артиши давлатии ба расмият шинохтанашудаи Вазиристон, толибон, ал-Қоида, Ҳаракати исломии Ӯзбекистон, Ҳаракати исломии Туркистони Шарқӣ ба ҷанги доманадор табдил ёфта, ин ҷанг се давра: солҳои 2004–06, 2007–09 ва аз соли 2009 ба баъдро дар бар мегирад. Яке аз сабабҳои аслии сар задани ин ҷанг амалиёти зиддитеррористии ИМА дар Афғонистон ва танг кардани мавқеи толибону ал-Қоида дар ҳудуди Покистон мебошад.

## Адабиёт
* اسعدی مرتضی. جهان اسلام. تهران، ۱۳۶۶ 
* هـ.ش.؛ دانش نامه جهان اسلام. جلد ۵. تهران، ۲۰۰۰؛ 
*  پهلوان چ. پاکستان همچنان میخروشد. تهران،  ۲۰۰۰

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Покистон
Саломномахонӣ

**Саломномахонӣ** — як навъ маросими занонаи суннатии тоҷикон дар ҷашни арӯсии тоҷикон мебошад. Ин анъанаи пазироии арӯс дар хонаи домод буда, бо хондани суруди анъанавии «Саломнома» иҷро карда мешавад. 

Саломномахонӣ дар шаҳру ноҳияҳои Хуҷанд, Истаравшан, Конибодом, Панҷакент, Шаҳринаву Ҳисор ва шаҳри Душанбе маъмул мебошад. «Саломнома» суруди суннатии халқӣ буда, дар мундариҷаи он тартибу равиши салом гуфтан ба Худованд, пайғамбарону саҳобаҳо, сипас таърифу тавсифи арӯсу домод ва орзую нияти хешовандон ифода ёфтааст. Саломномаро дар мавриди қабули арӯс дар хонаи домод то зери чодар даровардан ва гоҳҳо дар маросими рӯзи рӯйбинон низ мехонанд. Дар зери чодар чанде аз одатҳои ниёгон ба монанди ба домоду арӯс оина нишон додан, шарбат чашонидан, шамъи фурӯзонро ба гирди сари онҳо давр занондан, ҳазориспанд дуд намудан ва ғайра иҷро мешаванд. Тарзи саломномахонӣ хеле бошукӯҳ анҷом мепазирад: ду зан аз наздикони арӯс-хоҳар ё бародарзан дар паҳлӯи саломномахон шамъ дар даст рост меистанд. Чун арӯсро аз асп ё мошин фароварданд, ӯро дар гирди гулхани фурӯзон се маротиба давр занонда, сурудхо-
нон дохили ҳавлӣ мегарданд. Гурӯҳи занон аз паси саломномахон бо ғулғулаву шодӣ, баъд аз ҳар як мисраи суруд «салом мегӯем», гӯён равон мешаванд. Ҳамин тариқ, занон арӯсро то зери чодар мебаранд.

## Нигаред
* Гулбазм
* Равғанрезон

## Пайвандҳо
*  
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ
Тирандозиии масҷидҳои Кройстчерч

**Тирандозӣ ба ду масҷид дар Зеландияи Нав** — амали ҳаросафканӣ таърихи 15 марти 2019 дар соати 13:40 ба вақт Нюзеланд дар масҷид Нур ва Маркази исломии Линвуд воқеъ дар Кройстчерчи Зеландияи Нав рух дод. 

Бино ба оморҳои расмии аввалия дар пайи тирандозӣ ба ду масҷид Нур ва масҷиди Линвуд дар шаҳри Кройстчерч ҳадди ақал 40 нафар ҷон худро аз даст додаанд. Теъдоди ҷонбохтагон дар омор баъдӣ ба 49 нафар афзоиш ёфт. Пулис ҳамчунин пайдо шудани чандин худрави инфиҷориро таъйид кардааст, ки тамоми ин худравҳо бо муваффақият хунсо шуданд. Ин ҳамла аз замони тирандозии соли 1997, нахустин тирандозии бузург дар Зеландияи Нав аст. Нахуствазир Зеландияи Нав ин рухдодро террористӣ тавсиф карда ва онро аз тиратарин рӯзҳои таърих Нюзеланд номидааст.
 
Эҳтимолан чаҳор нафар дар ин тирандозӣ даст доштаанд. Яке аз онҳо як австролиёии 28 сола буда, ки алоими неонозӣ ва низ чаҳордаҳ калимаи муртабит бо бартарпиндории нижоди сафед бар рӯйи аслиҳаҳо ва пастҳои онлаини худ доштааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Кройстчерч
Саълаби маймунӣ

**Саълаби маймунӣ** () — рустании бисёрсолаи алафӣ аз ҷинси ҷинси  оилаи .

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Гиёҳи алафии бисёрсолаи лӯндабех, қадаш 20—40(45) см. Бехаш байзашакл меебошад. Дар пояаш 3—5 барг бо дарозии(5,5)10—15 см ва паҳноии (2)3—3,5(5) см месабзад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
## Литература
* 
* 

Гурӯҳ:Саълаб
Гиёҳҳои алафӣ

thumb 
 
**Гиёҳҳои алафӣ** (), ё **алафҳо** — гиёҳоне ҳастанд бо соқаҳо ва баргҳое, ки бо поёни фасли рӯиш таҳлил рафта ва баландиашон ба сатҳи хок мерасад. Онҳо ҳеч шохаи чӯби бо тадовуми болои сатҳи хок надоранд. Гиёҳони алафӣ мумкин аст дорои фаслҳои рӯиши солона, дусола ё чандсола бошанд.

## Эзоҳ
Триггер

thumb|RS-триггер{{переход|#RS-триггери асинхронӣ

**Триггер** (системаи триггерӣ) — синфи афзори электронӣ, ки имконияти дар яке аз ду ҳолати устувор доштанро доранд ва таҳти таъсири сигналҳои беруна бо навбат ин ҳолатҳоро иваз мекунанд. Ҳар як ҳолати триггер аз рӯи миқдор ё аломати  шиддати электрии баромад маълум мешавад. Аз рӯи коркардашон триггерҳо ба афзори импулсӣ мансубанд. Қисмҳои фаъоли триггерҳо (транзисторҳо ва лампаҳо) дар режими калидӣ кор мекунанд ва ивазшавии ҳолатҳояшон ниҳоят тез мебошанд.

## Эзоҳ

## Инчунин нигаред

* Системаи ҳисоби дуӣ
* Бит
* Элементҳои мантиқи дуӣ
* Инвертор
* Троичный триггер
* Декатрон — Лампаи электроваккумӣ Ҳисобкунак
* Регистр
* Компютер
* Триггери Шмитт

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Радиоэлектроника
Гурӯҳ:Элементҳои мантиқ
Одил Фирдавсипур

**Одил Фирдавсипур** (форсӣ: **عادل فردوسی‌پور**) — барандаи телевизиони Эрон, шореҳи футбол ва варзиш, рӯзноманигор ва продюсер. Яке аз машҳуртарин комментаторҳои футболии эронӣ.

2 октябри соли 1974 дар шаҳри Рафсанҷон устони Кермон таваллуд шудааст. Донишгоҳи технологии ба номи Шариф дар Теҳрон тамом кардааст. Ҳамчунин дар Донишгоҳи Теҳрон ҳам таълим гирифтааст.

Дар телевизиони Эрон (Садо ва симои Ҷумҳурии Исломии Эрон) аз солҳои 1990 фаъолият мекунад. Асосан дар шабакаҳои IRIB Varzesh и IRIB TV3 фаъолият мекунад. Муаллифи барномаи маъруфи футболии «Навад» дар шабакаи IRIB Varzesh аз соли 1999.

## Нигаред низ
* Ҷавод Хиёбонӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ходимони телевизион
Вазир (шаҳр)

**Вазир (шаҳр)** — шаҳри асримиёнагии воҳаи Хоразм, ки дар қисмати шимолии Ҷумҳурии Туркманистон воқеъ аст. Аз шаҳри Куҳна Урганҷ дар масофаи 60 км қарор дорад. Аз рӯйи тарҳи археологӣ ва бозёфтҳои бостоншиносӣ шаҳристони Вазир дар ҷойи харобаҳои куҳандижи Девкескен, ки ба ёдгорҳои аҳди атиқа мансуб мебошад, бунёд шудааст. Атрофи В.-ро деворҳои устувори қалъаи қадимаи Девкескен печонида будаанд. Деворҳои мудофиавии қалъаи қадим дар садаи XVI бозсозӣ шуда, истеҳкоми мудофиавии шаҳр буданд. Аз рӯйи тарҳи умумӣ деворҳои шаҳристон росткунҷа буда, чандин бурҷ ва тиркаши ҳимоявӣ доштанд. Андаруни шаҳристон харобаҳои якчанд масҷиду мақбара боқӣ мондааст, ки онҳо шакли мураббаъ, тоқу равоқҳои ҳашттарк ва пӯшиши гунбазӣ доштанд. Масҷиду мақбараҳо бо мурури замон хароб гаштаанд. Мутобиқи маълумоти манбаъҳои таърихӣ, Вазир дар садаи XV аз ҷониби Мустафохони Шайбонӣ бар асари кӯчонидани сокинони шаҳри Куҳна Урганҷ бунёд шудааст. Вазир сараввал дар Хоразм ҳамчун маркази Шайбониён хидмат мекард. Соли 1464 Султон Ҳусайни Бойқаро Вазирро фатҳ намуда, ба сокинони он рухсат дод, ки ба Куҳна Урганҷ бозгарданд. Ҳангоми лашкаркашии шоҳ Исмоили I Сафавӣ дар садаи XVI сокинони Вазир муддате мустақилиро соҳиб шуданд. Дар натиҷаи набардҳои шадиди хонҳои Бухоро Убайдуллоҳхон (соли 1537) ва Абдуллоҳхони II (солҳои 1593–98) бо Шайбониён шаҳрҳои Вазир ва Ҳазорасп хароб гардиданд. Дар садаи XVII Абдулғозӣ Баҳодурхон маркази хониро ба Урганҷи Нав кӯчонд ва ниҳоят Вазир тадриҷан нуфузашро бохта, бар асари камобию дур афтодан аз шоҳроҳи тиҷоратӣ хароб гардид. Ҳангоми кофтукови бостоншиносӣ харобаҳои В. дар мавзеи қадимии Девкескен пайдо шуданд. 
## Адабиёт
* Толстов С. П. По древним дельтам Окса и Яксарта. М., 1962;  
* Бартольд В. В. Хорезм. Сочинения. Т. III. М., 1965;  
* История Хорезма. Ташкент, 1976.	 
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Таърих
Шифратор

**Шифратор (кодер)** — () афзори мантиқие, ки функсия ё амалиёти мантиқии табдили коди n-разрядии позисиониро ба коди m-разрядии дуӣ, сегона ва k-карата ба иҷро мерасонад.

Акс:Encoder_diagram.svg

## Эзоҳ

## Мисолҳо

* К555ИВ1 — ТТЛ микросхемаи шифратор (n = 8, m = 3). Аналог 74148.
* К555ИВ3 — ТТЛ микросхема неполного декадного шифратора (n = 9, m = 4). Аналог 74147.

## Инчунин нигаред
* Шифр
* Дешифратор

## Адабиёт
* Шило В. Л. — Популярные микросхемы ТТЛ. М., Аргус, 1993, ISBN 5-85549-004-1
* Методические указания.  Исследование комбинационных схем. Дешифратор (декодер). Шифратор (кодер).

Гурӯҳ:Электроника
Гурӯҳ:Элементҳои мантиқ
Лаҳимкаш

thumb|Лаҳимкаши барқӣ

**Лаҳимкаш** (русӣ-паяльник; англисӣ- soldering iron) — асбоби дастие, ки барои гарм кардани деталҳо, танакор (флюс) ва об кардани лаҳим барои лаҳим (кафшер, пайваст) кардан ба кор бурда мешавад. Қисми кории лаҳимкаш бо аланга ё қувваи барқ гарм карда мешавад.

## Намудҳои лаҳимкаш
* Лаҳимкаши барқии гармидеҳи нихромӣ;
* Лаҳимкаши индуксионӣ;
* Лаҳимкаши импулсӣ (зудгармшаванда);
* Лаҳимкаши газӣ;
* Лаҳимкаши аккумуляторӣ.

## Сарчашма
*  Википедиаи русӣ
## Эзоҳ
## Адабиёт

Гурӯҳ:Радиотехника
Вазеҳу-л-баён

**«Вазеҳу-л-баён»** () — асари Одинамуҳаммад ибни Мироқили Қаротегинӣ дар масоили эътиқодӣ; солҳои 1759–68 ба забони тоҷикӣ таълиф шуда, шарҳест манзум бар «Мазҳари кулл»-и фақеҳи маъруфи садаи XVI Ҷомӣ ибни Камолуддини Қаротегинӣ (Мавлоно Ҷомии Сонӣ).

Китоб мутобиқи тақсимбандии «Мазҳари кулл» аз 75 боб («ақида») иборат буда, дар ҳар боб, ки ба арабӣ номгузорӣ шудааст, як масъалаи эътиқодӣ шарҳу баён ёфтааст. Чунончи, масъалаҳои тавҳид ва имон (ақидаҳои 1–7), раво набудани такфири аҳли қибла муҷмалан (ақидаи 10), раво будани намози ҷаноза бар бир (некукор) ва фоҷир (бадкор), чун ба имон мирад (ақидаи 11), нофеъ будани дуо ва садақаҳои зиндагон барои фавтидагон (ақидаи 20). 
Дар «Вазеҳу-л-баён» нуктаи мутобиқи мазҳаби Имоми Аъзам будани ақидаҳои дар китоб баёншуда борҳо таъкид гашта, ҳатто як боби он («Ақидаи ҳафтоду чорум») махсус ба ҳамин масъала бахшида шудааст. Дар он муаллиф зимни шарҳи байтҳои «Мазҳари кулл» таъкид кардааст, ки тамоми ақидаҳои ин китоб тибқи мазҳаби ҳанафӣ ва бар тариқи аҳли суннат ва ҷамоат мебошанд. Ҳамчунин хилофи эътиқоди муътазила будани баъзе ақоиди дар китоб баёнгашта таъкид гаштааст. Аз ҷумла, ақида дар бораи ризқ будани ҳаром (ақидаи 14); ҳақ будани шафоати анбиё ва уламо, шаҳидон ва солеҳон барои муъминоне, ки гуноҳи кабира ва сағира кардаанд (ақидаи 21), собит будани мизону тарозу ва ҳисоби бандагон дар қиёмат (ақидаҳои 22 ва 24), алҳол мавҷуд будани биҳишту дӯзах (ақидаи 26), ба мартабаи набӣ нарасидани валӣ (ақидаи 40), афзал будани илм аз ақл (ақидаи 52).
Мавлавӣ Ҷомии Сонӣ афв намудани гуноҳони кабираро аз сӯйи Худованд ҷоиз медонист (боби 45):
:Ҷоиз бувад, ки афви кабоир кунад Худо,
:Хоҳӣ ба тавба ё бувад тавба аз ӯ ҷудо.
:Мункир машав, ки мебувад он дуни ҳолика,
:Чун мӯъминӣ ту, яғфиру мо дуна золика. 
Муаллифи «Вазеҳу-л-баён» ақидаи мазкурро чунин шарҳ медиҳад: «Яъне: ҳамин, ки мӯъминӣ ва ширк намеорӣ, ҳар гуноҳи дигари туро, ки ғайри ширк аст, мебахшад, агар хоҳад». Барои чунин андеша ӯ аз ояти қуръонӣ (4:48) истидлол мекунад. 
Дар боби 75 таъкид рафтааст, ки маъхази ақоиди дар китоб зикршуда Қуръону Ҳадис ва тафсирҳо мебошанд. Воқеан ҳам дар «Вазеҳу-л-баён» ба оёту аҳодиси зиёд истинод шудааст, вале баъзе ҳадисҳои овардаи муаллиф аз матни онҳо дар маҷмӯаҳои муътабари ҳадисӣ тафовут доранд. Яке аз тафсирҳое, ки муаллифи «В.» дар шарҳи худ бештар ба он муроҷиат кардааст, «Тафсири Яъқуби Чархӣ» мебошад. 
Муаллиф дар баъзе мавридҳо шарҳи масоили эътиқодиро бо порчаҳои шеърии худ тақвият додааст:
:Ибни Оқил, ҳар кӣ ӯ толиб бувад, 
:Ақли ӯ бар нафси ӯ ғолиб бувад.
:Ҳар киро нафсаш бувад ғолиб қавӣ,
:Ӯ бувад гумраҳ чу Фиръавни ғавӣ. 
«Вазеҳу-л-баён» барои омӯзиши афкори диниву фалсафии мардуми тоҷик дар давраи охири асрҳои миёна аҳаммияти бузург дорад. Он ба ҳуруфи форсӣ (2011) ва кириллӣ (2013) ба табъ расидааст.
## Адабиёт
* Мавлавӣ Одинамуҳаммади Қаротегинӣ. Вазеҳу-л-баён (шарҳи «Мазҳари кулл»-и Мавлоно Ҷомии Сонӣ). Д., 2013;
*  مولوى آدينه محمد قراتيگینی. وضیح البیان (شرح مظهر کل مولانا جامی ثانی. دوشنبه، ۲۰۱۱
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Алӣ Вазириён

**Алӣ Вазириён** () (таваллуд 1962, Теҳрон) — график ва наққоши эронӣ. Осораш аз тарроҳии плакатҳо, муқоваи китоб, маҷалла ва ороиши китоб иборат аст. Ҳунари наққоширо дар Донишкадаи ҳунарҳои зебои Донишгоҳи Теҳрон такмил кардааст. Нашрияҳои ҳунарҳои меъморӣ (1994–95) ва наққошӣ (1992–1997)-ро бунёд ниҳода, сарпарастии онҳоро ба уҳда гирифт. Осорашро дар намоишгоҳҳои Эрон ва хориҷи кишвар, аз ҷумла намоишгоҳҳои наққошӣ (1992 ва 1998) ва намоишгоҳи тарроҳони графика (2000) дар Осорхонаи ҳунарҳои муосири Теҳрон ба намоиш гузоштааст. Соҳиби чанд ҷоиза гардидааст, ки лавҳи тилоӣ ва дипломи ифтихор, медали ёдбуди бунёди ҳунар ва адабиёти дифои муқаддас (1990), ифтихорнома ва ҳайкалчаи севумин намоиши тарроҳони графика барои тарроҳии беҳтарин (1993) аз ҷумлаи онҳоянд. Маҷмӯаи корҳои графикиаш нахустин бор соли 1991 ва муҷалладе аз плакатҳояш соли 2004 чоп шуданд.

## Сарчашма
*
Формула

**Формула** (аз  — шакл, қоида, пешнавист):

* Формулаи математикӣ
* Формула дар Microsoft Excel
* Формулаи химиявӣ
* Формулаи физикӣ
* Формула дар Руми Бостон
* Формулаи техникии намудҳои варзиш
** Мусобиқаи худравронӣ дар синфи Формула 1
** Мусобиқаи худравронӣ дар синфи Формула-1600
** Мусобиқаи худравронӣ дар синфи Формула-4
** Мусобиқаи худравҳои барқӣ дар синфи Формула Е
** Мусобиқаи скутерҳо дар синфи Формула 1
* Формула — худрави мусобиқавӣ бо чархҳои кушод
* «Формула 51»
⭾

Аломат **⭾** ё **⭿** (Дар Юникод  и ) ифода карданаш мумкин:
* **⭾** — аломати ақрабакро, ғ. ақрабак (аломат).
* **** — тугмаи табулятсия.
Дешифратор

thumb|Дешифратор ва ё декодер

**Дешифра́тор (декодер)** () дар электроникаи рақамӣ — схемаи комбинатсионӣ, табдилдиҳандаи n-разрядӣ коди дуӣ, коди сеӣ ё коди k‑ӣ дар \ k^n‑ӣ коди танҳо, куҷо \ k — асосан системҳои ҳисоб.

**Дешифратор** — яке аз таҷҳизот электронӣ, ки қисми асосии функсионалии компютер мебошад, барои табдил додани ҳар як комбинатсияи коди дурақамаи воридӣ ба сигнали идоракунанда танҳо дар як баромад муқаррар шудааст.

Калимаи дуӣ дар даромади дешифратор баъзан **суроға** номида мешавад.

## Ҳолати кор
Ҷадвали дурусти дударомадаи дешифратори дуӣ бо 4 баромад (2^2=4) дар ҷадвал дода шудааст:

### Седаромадаи дуии танҳои дешифратор

В таблице показаны схема полного трёхвходового двоичного дешифратора, реализованного на логических элементах «И» (AND) ва его ҷадвали ҳаққоният.

## Табдили муқобил
Дешифратор табдилдиҳандаи муқобили шифратор мебошад.

## Инчунин нигаред
* Шифратор.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* *Угрюмов Е. П.* Цифровая схемотехника. — СПб.: БХВ-Петербург, 2002. — 46 с. — ISBN 5-8206-0100-9
* *Шило В. Л.* Популярные микросхемы ТТЛ. М., Аргус, 1993, ISBN 5-85549-004-1

Гурӯҳ:Электроника
Гурӯҳ:Элементҳои мантиқ
Остона

**Остона́** () (пештара **Акмо́линск**, **Селиногра́д**, **Акмола́**, **Нурсулто́н**) —шаҳр дар шимоли Қазоқистон,  пойтахташ аз 10 декабр соли 1997.

## Ҷуғрофиё
Дар соҳили дарёи Ишим (Есил) ҷой гирифтааст. Аҳолиаш 697257 нафар (январи 2011). Остона роҳи оҳан, роҳҳои автомобилгард, аэропорти байналмилалӣ дорад.

## Таърих
Соли 1824 чун истеҳкоми ҳарбии сари роҳи Ишим ба вуҷуд омадааст. Аз соли 1832 шаҳр, баъд марказҳои уезд (1868—1920), губерния (1920-28) ва округи Акмолинск (1928-30); дертар маркази ноҳияи тобеи ҷумҳурӣ (1930-32), вилоятҳои Қарағандӣ (1932—1939), Акмолинск (1939—1960), Кишвари навкорам (1960—1965) ва Селиноград (1965—1992).

## Иқтисод
Остона маркази саноатии мамлакат аст. Дар он мошинсозӣ (мошинҳои кишоварзӣ ва нақлиётӣ), саноати сабук ва хӯрокворӣ тараққӣ кардааст. Аз соли 1997 дар Остона на минтақаи махсуси иқтисодӣ фаъол аст.

## Маориф ва фарҳанг
Дар Остона 18 мактаби олӣ (аз ҷумла Донишгоҳи авроси (аврупо-осиёӣ)-и ба номи Л. Н. Гумилёв, донишгоҳи кишоварзӣ, академияи идоракунии давлатӣ ва академияи дипломатӣ); театри опера ва балет, театри драмаи русӣ, осорхонаҳои кишваршиносӣ, санъати муосир ва осорхонаи нависанда С. Сейфуллин фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Новая российская энциклопедия. Т. 2. Москва, 2005.

Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қазоқистон
Вазирӣ

**Вазирӣ** () — иттиҳоди қабилаҳои пашту. Асосан дар вилоятҳои ҷанубу шарқии Афғонистон ва қисми ғарбии Покистон – минтақаи Вазиристон сукунат доранд. Ба ҳайати иттиҳоди қабилаҳои вазирӣ се қабилаи  бузург – *дарвешхайл, довар ва беҳсуд* дохил мешаванд, ки аз қабила (хайл)-ҳои зиёд иборатанд. Баъди ба имзо расидани  муоҳидаи «хатти Дюранд» (1893) дар байни Британияи Кабир ва Афғонистон вазириҳо дар баробари дигар қабилаҳои пашту ҳуқуқи мухторият пайдо карданд. Шуғли асосиашон  чорводорӣ ва тиҷорати сарҳаддӣ мебошад. Солҳои 1924–25 ислоҳоти Амонулоҳхонро напазируфтанд ва ба муқобили ҳукумати ӯ шӯриш бардоштанд. Баъд аз ташкил ёфтани давлати Покистон (1947) бештари қабилаҳои В. ба ҳайати ин давлат дохил гардида, мавзеъҳои сукунати онҳо Минтақаи қабоили озодро ташкил доданд. Мутобиқи маълумоти эҳсоиявӣ дар Покистон қариб 1 млн ва дар Афғонистон қариб 500 ҳазор (2010)  вазириҳо  зиндагонӣ доранд. 	
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Ақвоми Покистон
Алинақӣ Вазирӣ

**Алинақӣ Вазирӣ** () (Теҳрон, 1888 – 1980, ҳамон ҷо) — торнавоз ва оҳангсози эронӣ. 
## Зиндагинома
Алинақӣ Вазирӣ аз ҷавонӣ назди тағояш торнавозӣ ва пеши Ёвар Оқохон нотахониро омӯхт. Сипас аз кашиши мадрасаи Сан-Луи назарияи мусиқиро фаро гирифт ва ба машқи пайвастаи торнавозӣ шурӯъ кард. Каме баъд зимни ошноӣ бо ҳунармандон Мирзо Абдуллоҳ ва Оқо Ҳусайнқулӣ шуъбае аз мусиқии эрониро дар навозиши онҳо ба нота даровард. Баъдҳо Мусо Маъруфӣ дар тадвини шуъбаҳои ҷомеи мусиқии эронӣ аз ин навиштаҳо истифода бурд, ки Идораи кулли ҳунарҳои зебо онро чоп кард. Соли 1919 ба Аврупо рафта, се сол дар Мактаби олии мусиқии Порис ва ду сол дар Мактаби олии мусиқии Берлин дар соҳаи сарояндагӣ, пианинонавозӣ ва оҳангсозӣ таҳсил кард. Соли 1924 ба Эрон баргашта, барои тадриси мусиқӣ мактаби хусусӣ таъсис дод. Шеваҳои нави таълими В. боис шуд, ки бисёре ба ӯ мухолифат кунанд. В. илова бар тадрис бо эроди суханронӣ, таъсиси клуби мусиқӣ, баргузории консерт фаъолияти густардаеро барои эҳёи мусиқии эронӣ дар сатҳи илмӣ оғоз кард. Солҳои 1929–35 раиси мадрасаи мусиқии давлатӣ, 1944–47 мудири ҳунаристони олии мусиқӣ буд. Дар ҳамин давра, бо ҳамкории Рӯҳуллоҳ Холиқӣ, оркестри навини радиоро ташкил кард. Аз соли 1937 устоди Донишгоҳи Теҳрон буд. Ҳунармандон Абдулҳасани Сабо, Рӯҳуллоҳ Холиқӣ, Маҳдӣ Баркашлӣ аз шогирдони Вазирӣ мебошанд. 
## Эҷодиёт
Бархе аз осори Вазирӣ: «Духтари жӯлида» бар ғазали Саъдӣ (барои овоз ва оркестр), сурудҳои «Ватан» (шеъри Абдулазими Қариб), «Марши варзишгарон», «Модар барои кӯдакон», опереттаи «Гулрух». Китобҳои «Дастури тор», «Мусиқии низомӣ», «Дастури виолончел» (скрипка), «Таърихи ҳунарҳои мусаввар», «Зебоишиносӣ» ва «Сурудҳои мадорис» аз таълифоти ӯянд.	 
## Сарчашма
*
Вазирӣ (китобхона)

**Вазирӣ** () — бузургтарин китобхонаи ноҳияи марказӣ ва ҷануби Эрон, ки соли 1956 м. бо эҳдои 1600 китоби дастнавису чопии шахси маъруф Алимуҳаммади Вазирӣ дар даҳлези шимолии масҷиди ҷомеи Язд бунёд гардидааст. Ҳоло ин китобхона дар шумори даҳ китобхонаи бузурги Эрон қарор дорад (масоҳаташ 600 м2). Дар ин китобхона илова бар бисёр нусхаҳои дастнависи нафиси Қуръон, китобҳои илмии хаттӣ, ба монанди «Тафсири Абулфатҳи Иҷлӣ» (ба хатти муаллиф) ва «Нузҳату-л-анфус»-и Ироқӣ, китобҳои хаттии дигар дар соҳаи тиб, илми аъдод, девони хаттии шоирон, ба вижа осори шоирону нависандагони Язд, дастнависи мутафаккирони бузург, монанди Аллома Ҳасан ибни Юсуфи Ҳиллӣ, Шайх Баҳоӣ, Мулломаҳдии Нароқӣ, инчунин теъдоде маншуру фармони подшоҳон, асноду қаболаҳову наққошиҳои қадимӣ вуҷуд доранд. Дар китобхона маҷмӯан 150 ҳазор ҷилд осори дастнавису чопӣ ва беш аз 5 ҳазор нашрия нигаҳдорӣ мешавад. 
## Адабиёт
 * دائرۃ المعاف کتابداری و اطلاع رسانی. تهران،۱۳۸۰ هـ. ش
## Сарчашма
* 
Гурӯҳ:Эрон
Пардаарӯсак

**Пардаарӯсак**, **патресак**, **арӯсаки паси парда**, **арӯсаки дарпарда**, **арӯсаки пушти парда** () — рустании алафӣ, навъе гиёҳ аз ҷинси  оилаи сагангурҳо.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Пардаарӯсак аз ҳамин боис номида шудааст, ки самараш ба андозаи сари пистони занҳо дар даруни пардае, ки ба шакли хичак ва дар бузургӣ чун манту ё тушбера аст, ҷой гирифтааст. Даруни он парда ба ғайр аз самари он дигар ҳеч чиз надорад, балки ковок ва холӣ мебошад. Пардааш ҳам, донааш ҳам дар вақти хомӣ сабз ва бипазад, сурх мегардад. Баргаш монанди барги сагангур, вале аз он дарозтар, гулаш сафеди моил ба сурхӣ мебошад. Ин рустанӣ ду навъ аст: кӯҳӣ ва бӯстонӣ.

## Корбурдҳо
Дар тиб парда ва самари навъи бӯстониаш кор фармуда мешавад. Қувваташ то се сол боқӣ мемонад. Мизоҷи пардаарӯсаки бӯстонӣ сард ва хушк аст дар дараҷаи дувум, вале мизоҷи кӯҳии он дар дараҷаи севум сард ва хушк мебошад.

## Хосиятҳои шифоӣ
Оби самари расидаи (пухтагии) онро дар гӯш чаконанд, решҳои кӯҳнаи гӯшро дармон мешавад. Хӯрдани самари пухтагии пардаарӯсак иллати дамкӯтаҳӣ, обхӯра, яъне ташнагии доимӣ ва душвории нафасро шифо мебахшад, моддаи сафроро ба воситаи пешоб аз бадан хориҷ менамояд; ҳамаи навъҳои кирми меъда ва рӯдаҳо, ҳатто кирми кадудонаро, ки ба русӣ солитёр меноманд, дафъ мекунад; пешоби бандшударо равон месозад; бемориҳои гурда ва хичак, инчунин захмҳои ин аъзоро шифо мебахшад; ҳоли бади ҷигарро ислоҳ мекунад.

Ҳар рӯз 4,5 грамм аз самари он бихӯранд, зардпарвинро дафъ мекунад. Агар зан баъд аз пок шудан аз ҳайз ҳафт адад самари пухтагии онро фурӯ барад, ҳамон моҳ ҳомила намешавад.

Оби самари онро дар офтоб ғафс гардонанд, инро усораи самари пардаарӯсак меноманд. Усораи инро бимоланд, сахтиҳои бадан ва бавосир (геморрой)-ро таҳлил медиҳад, решҳои кӯҳнаи гӯшро дафъ мекунад ва решро аз фасод кардан нигоҳ медорад. Аммо зарараш ҳамин, ки агар инро бисёр бихӯранд, карахтӣ меоварад. Дар ин ҳолат гулқанд бихӯранд, ислоҳи зарар менамояд. Миқдори як бор хӯрдан аз пӯст (парда) ва самари он то 17 грамм аст.

Пардаарӯсаки кӯҳиро бихӯранд ҳам, пешоби бандшударо равон мекунад. Аз ин 4,5 грамм бихӯранд, хоб меоварад, вале аз ин зиёд бихӯранд, ақлро беҷо ва девона мекунад.

File:Physalis alkekengi franchetii 0.0 R.jpg
File:Physalis alkekengi R0015041.JPG
File:3849 - Physalis alkekengi (Wilde Blasenkirsche).JPG
File:PhysalisAlkekengi-balloon.jpg


## Эзоҳ
Андрес Лууре

**Андрес Лууре** (; 22 майи соли 1959) — , , файласуф ва нависандаи эстонӣ.

## Зиндагинома
Андрес Лууре 22-уми майи соли 1959 ба дунё омадааст. Солҳои 1979–1983 дар факултети механика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов таҳсил намудааст. Соли 1998 дараҷаи магистр дар соҳаи риёзиёт дар Донишгоҳи Таллин гирифтааст. Соли 2006 рисолаи доктории (PhD) худро дар Донишгоҳи Тарту дифоъ кардааст. Аз соли 2009 дотсенти Донишгоҳи Таллин мебошад.

## Дар Википедиа
Андрес Лууре аз марти соли 2008 корбари Википедиа мебошад. Зери ники Andres маълум аст. То моҳи марти соли 2019 зиёда аз 455 ҳазор вироишро дар сатҳи Википедиа сабт кардааст, аз ҷумла 385 675 вироиш дар Википедияи Эстонӣ анҷом додааст.

## Ҷоиза
* Фидоии Сол (2008)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Эстония
Гурӯҳ:Викинигорон
Вазирӣ (мазмунҳо)

Вазирӣ ()

* Вазирӣ — иттиҳоди қабилаҳои пашту дар вилоятҳои ҷанубу шарқии Афғонистон ва қисми ғарбии Покистон
* Вазирӣ (китобхона) — бузургтарин китобхонаи ноҳияи марказӣ ва ҷануби Эрон	
* Алинақӣ Вазирӣ () — торнавоз ва оҳангсози эронӣ.	 
* Алӣ Вазириён () — график ва наққоши эронӣ
* Муқаддами Муҳсин Вазирӣ () — наққош ва ҳайкалтароши эронӣ. 
* Ҳасаналӣ Вазирӣ — наққош ва ҳайкалтароши эронӣ.
Вазир (мазмунҳо)

**Вазир ** ():

* Вазир — муҳимтарин мансаби ҳукуматӣ, ки барои иҷрои қонунҳо ва муқаррароти давлатӣ вазифадору мукаллаф аст.
* Вазорат — муассисаи марказии ҳукуматӣ, ки идора кардани соҳае ба он вогузор шудааст.
* Вазир (шаҳр) — шаҳри асримиёнагии воҳаи Хоразм, ки дар қисмати шимолии Ҷумҳурии Туркманистон воқеъ аст.
* Вазири давлатӣ - номгӯи мансаби расмии аъзои ҳукумат.
* Вазири бевазифа - аъзои ҳукумат, ки идоракунии ягон вазорат ё хидмати давлатӣ ба ӯҳдааш гузошта намешавад.
Муқаддами Муҳсин Вазирӣ

**Муқаддами Муҳсин Вазирӣ** ()  (таваллуд 1925, Теҳрон) — наққош ва ҳайкалтароши эронӣ. Дар Донишкадаи ҳунарҳои зебои Донишгоҳи Теҳрон ва сипас дар Академияи санъати Рум таҳсил кардааст. Дар марҳалаҳои мухталифи ҳунарофариниаш осори бисёри регӣ, филиззӣ, пластикӣ эҷод намуда, муҷассамаҳои чӯбии ҷунбон сохтааст. Замоне, ки дар Рум зиндагӣ мекард, дар наққошиҳояш нақшҳои эрониро истифода бурдааст. Наққошиҳои региашро дар Флоренсия, Лондон, Мюнхен ва Рум ба намоиш гузошт, ки таваҷҷуҳи мунаққидони ғарбиро ба худ ҷалб кард. Дувоздаҳ сол дар Донишкадаи ҳунарҳои тазйинӣ ва Донишкадаи ҳунарҳои зебои Донишгоҳи Теҳрон дарс дод. Осорашро дар намоишгоҳҳои Венетсия (1960, 1962, 1964) ва Осорхонаи ҳунарҳои модерни Ню-Йорк (1964) ба намоиш гузошт. Китобе бо номи «Шеваи тарроҳӣ» навиштааст, ки чандин бор чоп шудааст. Бархе аз осораш дар Осорхонаи ҳунарҳои модерни Ню-Йорк, Кохи Ниёварони Теҳрон ва Музейи ҳунарҳои муосири Теҳрон нигаҳдорӣ мешаванд. 	
## Сарчашма
*
Ҳасаналӣ Вазирӣ

**Ҳасаналӣ Вазирӣ** (1889–1954) — наққош ва ҳайкалтароши эронӣ. Аз саромадони мактаби Камолулмулк буд. Бародари Алинақӣ Вазирӣ. 
## Зиндагинома
Дар мадрасаи Қазоқхона ва Мадрасаи саноеи нафиса таҳсил кардааст. Дар он ҷо бо наққошиҳое чун «Тасвири мадрасаи Нозим» ба дигар ҳунарҷӯён таъсир гузошт ва таваҷҷуҳи Камолулмулкро ба худ ҷалб кард. Пас аз ҳунаромӯзӣ мудири ин мадраса шуд. Дар ҳамин замон дар «Мюзикал клаб» («Клуби мусиқӣ»)-и бародараш омӯзишгоҳи мусиқӣ таъсис дод. Дар сӯхтори соли 1928 чанде аз осораш нобуд шуд. Баъд аз муовини Раиси саноеи нафиса таъйин шудан, соли 1933 ба Амрико рафта, осорашро дар Амрико, Олмон ва Англия ба намоиш гузошт. В. аз бунёдгузорони Донишкадаи ҳунарҳои зебои Донишгоҳи Теҳрон буд ва муддате дар он ҷо аз анатомия дарс гуфтааст. Ӯ дар эҷодаш бештар аз рангҳои пухта ва равшан истифода мекард ва онҳоро дар услуби сояравшанкорӣ бо латофати хоссе ба кор мебурд. Ӯ устоди муътабаре дар ҳунари академии Эрон шинохта шудааст. Ҳасаналӣ Вазирӣ  ҳайкалтарош ҳам буд.

## Эҷодиёт
Бархе аз наққошиҳои Ҳасаналӣ Вазирӣ: «Парандаи Мозандарон», «Расми Алинақӣ Вазирӣ», «Манзараи Гулобдара», муҷассамаи «Адиби пешоварӣ» ва ғ.
## Адабиёт
* دانشنامه دانشگستر. جلد ۱۷. تهران٬١٣٨٩ هـ. ش.؛ دائرۃالمعارف هنر. چاپ ۱۱. تهران،١٣۹٠هـ. ش
	
## Сарчашма
*
Абр (мазмунҳо)

**Абр** ():
* Абр — маҳсули муаллақи конденсатсияи буғи об дар атмосфера, ки дар осмон аз сатҳи замин мушоҳида мешавад.
* Абри оорт  — абри курашакли системаи Офтоб, ки манбаи кометаҳои даврашон тӯлонӣ мебошад.
* Абри баҳор — навъи санъати китобат ва усули оро додани саҳифаҳои китоб.
* Абри баргаҳо (англ. tag cloud) — ин намуди визуалии феҳристи гурӯҳҳо ва рӯдаҳо мебошанд.

Гурӯҳ:Ибҳомзудоӣ
Абхозҳо (мазмунҳо)

* Абхозҳо (абх. аҧсуа) — халқ дар Кавказ.
* Абхозистон, Ҷумҳурии Абхозистон — давлат дар қисми шимолу ғарбии Закавказйе
Аваз (мазмунҳо)

* Аваз, Авазалӣ — исми инсон.
* Аваз — яке аз қаҳрамонҳои асосии нусхаҳои тоҷикии ҳамосаи «Гӯр­ӯғлӣ»

Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ:Ҳамном
Забони абхозӣ

**Забони абхозӣ** (**абхозӣ**: *Аԥсуа бызшәа, аԥсшәа*) — забони абхозҳо, густаришёфта дар Абхозистон ва Туркия.
## Алифбои абхозӣ

## Нигаред низ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳо
Гурӯҳ:Абхозистон
Хидматгузори мардум

thumb|right|250px|Володимир Зеленский
**Хидматгузори мардум** (укр. *Слуга народу*; рус. *Слуга народа*) — телесериали Украина, ки аз ҷониби студияи «Квартал-95» бароварда шудааст. Режиссёри ин телесериал Олексий Кирющенко мебошад. Телесериал ба ду забон: ба забонҳои украйинӣ ва русӣ. Ин телесериал яке аз машҳуртарин сериал дар Украина шуд.

Премьераи мавсуми якӯми ин телесериал (24 қисм) дар шабакаи украинии «1+1» 16 ноябри соли 2015 шуда гузаашт. Премьераи мавсуми дуввӯм (24 қисм) 23 октябри соли 2017, премьераи мавсуми сеюм 27 марти соли 2019 шуда гузаашт. Ролҳои асосиро дар ин телесериал Володимир Зеленский, Станислав Боклан, Евген Кошовий, Олена Кравец, Юрий Крапов, Михайло Фаталов, Олександр Пикалов, Виктор Сарайкин, Катерина Кистен, Наталия Сумска, Олга Жуковтсова, Георгий Поволотский ва Дмитро Суржиков бози мекунанд.

## Пайвандҳо
* 
* Дар YouTube
* ''Servant of the People''  дар Netflix 

Гурӯҳ:Украина
Гурӯҳ:Кино
Вазғанҷӣ

**Вазғанҷӣ** ()  — Абуабдуллоҳ Ҳасан ибни Сиддиқи Насафӣ, ровии ҳадис; аз Муҳаммад ибни Ақил ва Аҳмад ибни Ҳамм ҳадис ривоят кардааст. Нисбаи ӯ аз Вазғанҷ номи деҳае аз деҳаҳои Мовароуннаҳр ва ба тахмини Самъонӣ аз тавобеи Насаф гирифта шудааст. 
## Адабиёт
* ۲۰۰۰ عبد الکریم السمعانی. کتاب الانساب. بیروت، ۱۹۹۹؛ ابن الاثیر. اللباب فی تهذیب الانساب. المجلد الثانی. بیروت، 	
## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом
Наҷафбек Вазиров

**Наҷафбек Фатҳалибекӯғлӣ Вазиров** () — драматург, публисист; яке аз фаъолон ва бунёдгузорони театри Озарбойҷон.

## Зиндагинома
Наҷафбек Фатҳалибекӯғлӣ Вазиров хатмкардаи Академияи кишоварзии Маскав (1878). Ҳамроҳи устодаш Зардобӣ (1873) бори аввал мазҳакаи «Ҳоҷӣ Қаро» (асари М. Ф. Охундов)-ро ба саҳна гузошт. Мақолаҳои нахустинашро дар г. «Экинчи» (1875-77) чоп кард. Вазиров дар драмаҳои худ зиндагии деҳқонон, амлокдорон ва маъмурони буржуазии охири садаи XIX ва ибтидои садаи XX-ро воқеънигорона тасвир намудааст. Дар мазҳакаи «Гӯшт аз туву устухон аз ман» (1873) ва «Тасвире аз тарбияи хонагӣ» (1875) мактаби куҳна ва усулҳои тарбияи онзамонро сахт танқид кардааст. Драмаҳои реалистии Вазиров бо равиши мазҳакавии хеш шуҳрат доранд. Вазиров ба масоили мубрами замони худ рӯй овард, аммо муътақид буд, ки одобу русумро танҳо бо тарвиҷу ташвиқи донишу маърифат метавон тағйир дод. Ба эҷодиёти ӯ драматургияи А. Н. Островский таъсири бузург гузоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Вазируннисобегим

**Вазируннисобегим** () — и форсизабони Ҳиндустон (асри 18). Тахаллусаш «Вазир».

## Зиндагинома
Зани аз улуми расмии давр огоҳ будааст. Дар мадрасаи занона дарс медодааст. Дар маъхазҳо аз Вазируннисобегим чун шоираи боистеъдод ёд шудааст. Устодашро Муҳаммадакбархони Хористонӣ ном бурдаанд. Ба забонҳои форсӣ ва урду ашъори содаву равон месурудааст.

Намунае аз ашъор:

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Шоирони асри XVIII
Вазн (адабиётшиносӣ)

**Вазн** () — дар адабиётшиносӣ андоза ва ченаки шеър аст.

Яке аз хусусиятҳои асосии шеър аст, ки онро аз сухани маъмулӣ, аз наср фарқ дорад. Вазн бо тартиби муайян ва баробар омадани ҳиҷоҳо, чи дарозу чи кӯтоҳ ва задаро дар бар мегирад. Агар аз нигоҳи тақтеъ мисраъҳо баробарвазну мутаносиб бошанд, онро каломи мавзун, яъне сухани дорои вазн, мегӯянд. Вазн яке аз воситаҳои зебову хушоҳанг кардани шеър аст, ки сухани гӯяндаро муассиру дилнишин мегардонад. Вазн дар заминаи мусиқии калом эҷод шудааст, аз ин рӯ, аз мусиқӣ ҷудо нест ва ҳар сухани мавзун дорои мусиқию оҳангест. Баъзан шоир, вобаста ба вазни шеър, калимаҳоро ихтисор ё ҷояшонро иваз мекунад, ё ҳангоми зарурат калимаҳои мушаддадро беташдид меорад, ё, баръакс, аз талаботи вазн маншаъ мегирад. Бинобар ин, вақте ки шоир барои эҷоди шеъри худ вазнеро интихоб мекунад, наметавонад то ба охир аз доираи он вазн берун биравад, магар ин ки дар ҳолати зарурат рукнҳоеро аз ин вазн кам кунад ё бар он афзояд. Ҳоло дар мавриди эҷоди назми ҷаҳон аз ду навъи вазн: квалитативӣ (сифатӣ) ва квантитативӣ (миқдорӣ) истифода мебаранд. Вазни шеъри форсӣ, аслан, ҳиҷоӣ ва арӯзист, ки аз оғози адабиёт то имрӯз амал мекунанд. Вале дар оғози асри 20, таҳти таъсири шеъри асрҳои 19–20 Эрон, адабиёти аврупоӣ ва русӣ ба шеъри тоҷикӣ навъҳои дигари шеър – шеъри озод, шеъри сафед ва ғ. ворид карда шуданд, ки аслан дар доираи арӯзанд, вале бо камиву афзунии рукнҳояшон аз шеъри маъмули классикӣ фарқ мекунанд. Вазн дар мусиқӣ ҳамчун табдили овозҳо яке аз воситаҳои таъсиррасон ва шаклсоз, ҷузъи ҳама гуна асарҳои мусиқӣ ба шумор меравад. Мавзунии савту нағамоти марғуб таъсирбахшии оҳангро бештар мекунад. Шеъре, ки дар вазни хубу оҳанги гӯшнавоз эҷод шудааст, дорои мусиқии зебост. 

## Адабиёт
* 
* Ҳодизода Р., Шукуров М., Абдуҷабборов Т., Фарҳанги истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д., 1966;
* Шарифов Х., Тоиров У. Назмшиносӣ. Д., 2005;

Гурӯҳ:Адабиётшиносӣ
Гурӯҳ:Шеър
Вазн

**Вазн** ( — гаронӣ) — қувваи таъсири ҷисм ба такягоҳи уфуқӣ ё овезаи амудӣ, ки ба афтиши озоди ҷисм монеъ мешавад.

Вазни ҷисм р миқдоран ба қувваи вазнинии ба он таъсиркунанда баробар аст: р = mg, m — массаи ҷисм, g — шитоби афтиши озод. Азбаски масса дар шароити муқаррарӣ бузургии доимист, вазн ба қимати g вобаста мебошад. Тағйир ёфтани арзи ҷуғрофиёӣ ва баландии мавқеи ҷисм аз с. б. қимати g-ро тағйир медиҳад, аз ин сабаб қимати вазн низ тағйир меёбад. Қимати g ва вазн ба шитобе, ки дар натиҷаи дар гирди меҳвари худ давр задани Замин ба вуҷуд меояд, вобаста аст. Бинобар ин, Вазни ҷисм дар истиво (экватор) нисбат ба қутб 1/288 бор камтар аст. Дар миқёси хурд дар назди сатҳи Замин қимати g-ро доимӣ ва Вазни ҷисмро ба массаи он мутаносиб қабул кардан мумкин аст, ки инро ҳангоми бар кашидани массаи ҷисм дар тарозуҳои фишангдор истифода мебаранд.

Вазнро бо тарозуҳои фанарӣ (пружинӣ) чен мекунанд. Вазн ва масса бузургиҳои физикии гуногунанд; Вазнро бо воҳидҳои қувва (Н, кгқ, тқ), массаро бо воҳидҳои масса (кг, г, т) чен мекунанд. Ба ҷисмҳое, ки ба моеъ ё газ ғӯтонда шудаанд, ғайр аз қувваи вазнинӣ қувваи Архимед ҳам таъсир мекунад (нигар Қонуни Архимед), бинобар ин тарозуҳои фанарӣ вазни ҷисмро дар ҳаво нисбат бо вакуум камтар нишон медиҳанд. Ҷисме, ки дар лифт сокин аст, ҳангоми бо лифт бо шитоби w амудӣ ҳаракат кардан ба фарши ӯ бо қувваи F = m (w±g) таъсир мекунад (аломати ҷамъ ҳангоми ба боло ва аломати тарҳ ҳангоми ба поён ҳаракат кардан), ки ин мувофиқан ба зиёдшавӣ ё камшавии вазн муодил аст. Ҳангоми афтиши озоди лифт (w = g) бевазнӣ ба вуҷуд меояд; чунин ҳолат ба ҳар як ҷисм, ки дар майдони ҷозиба озод ва пешраванда ҳаракат мекунад, хос аст (ракета, радиф ва ғайра).

## Нигаред низ
* Вазни одам

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Нерӯ
Вазнабардорӣ

thumb|Вазнабардории Paul Tischler

**Вазнабардорӣ** (, , ) — навъе варзиши олимпӣ, ки дар он варзишгар мекӯшад дар ду ҳаракати алоҳида (якзарба ва дузарба) аз ҳарифонаш вазнаи зиёдтареро бардорад.

## Таърих
Ин навъи варзиш дар замонҳои қадим ҳам вуҷуд дошт (борбардорӣ), аммо номи кунунияш — штангабардорӣ соли 1946 маъмул шуд. Мусобиқаи вазнабардорӣ аз соли 1972 аз рӯйи ду машқ: якзарба (бо як ҳаракат бо ду даст ба боло бардоштани вазн) ва дузарба (бо ду ҳаракат: аз рӯйи тахта ба сари сина ва аз сари сина ба боло) сурат мегирад. Ғолибон аз рӯйи натиҷаи ду машқ муайян карда мешаванд. Дар мусобиқаҳои байналмилалӣ мардҳо аз рӯйи 8 ва занҳо аз рӯйи 7 дараҷаи вазн мусобиқа мекунанд. Мусобиқаҳои расмии В. дар ИМА аз солҳои 60 садаи XIX ва дар Аврупо аз солҳои 70 садаи XIX баргузор карда мешаванд. В. ба барномаи Бозиҳои олимпӣ аз соли 1896 (ғайр аз солҳои 1900, 1908, 1912) дохил карда шудааст. Якумин чемпионати Аврупо оид ба В. соли 1896 дар шаҳри Роттердам ва аввалин Чемпионати ҷаҳон соли 1898 дар шаҳри Вена баргузор гардид. Соли 1912 Иттифоқи умумиҷаҳонии вазнабардорон ташкил ёфт ва қоидаҳои байналмилалии мусобиқаҳои В. тасдиқ карда шуданд. Дар чоряки 1-уми садаи XX тавонотарин вазнабардорони ҷаҳон варзишгарони Фаронса, Олмон, Австрия, Итолиё, ИМА буданд. Дар Русия ба В. аз соли 1885 машғул шуданд. Аввалин чемпионати Русия соли 1897 дар шаҳри Санкт-Петербург доир гардид. Чемпионатҳои собиқ ИҶШС аз соли 1923 ҳар сол ташкил карда мешуданд. Дар байни вазнабардорони рус бисёр чемпионҳо ва рекордсменҳои ҷаҳон ба камол расидаанд. Тавонотарин одами рӯйи замин солҳои тӯлонӣ вазнабардори рус В. И. Алексеев буд. Ӯ дар Бозиҳои олимпии шаҳри Монреал (1976) 255 кг штангаро якбора бардошта, 77-умин бор рекорд гузошт. 81-умин рекорди ҷаҳонӣ низ ба В. И. Алексеев мансуб аст (1977).
В. дар ИМА ва давлатҳои Аврупо бештар тараққӣ кардааст. Ғолибони чандинкаратаи Бозиҳои олимпӣ ва дигар мусобиқаҳои калони байналмилалӣ Л. Остен (Фаронса), И. Винчи, Ҷ. Дейвис ва Т. Коно (ИМА), И. Маяки (Ҷопон), В. Башановский (Лаҳистон), Х. Плачков, В. Хрис тов (Булғория) ва дигарон буданд. Ҳоло тавонотарин одами рӯйи замин, чемпиони ҷаҳон вазнабардори эронӣ Ҳусайн Ризозода мебошад. Ӯ соли 2004 дар Бозиҳои XXVII олимпӣ (Афина) 263 кг штангаро якбора бардошта, рекорди нави ҷаҳонӣ гузошт.

## Дар Тоҷикистон

Дар Тоҷикистон ин намуди варзиш аз солҳои 30 садаи XX инкишоф ёфт. Вазнабардорони ҷумҳурӣ дар чемпионатҳои ҷаҳон, Осиё ва Бозиҳои олимпӣ мунтазам иштирок мекунанд. Соли 1958 Виталий Двигун чемпиони ҷаҳон шуд. Соли 1985 Александр Чигрин дар вазни 110 кг ҷойи 2-юмро ишғол кард. Федератсияи вазнабардории Тоҷикистон соли 1993 ташкил шуд. Он аз соли 1994 узви Федератсияи вазнабардории Осиё ва аз соли 1995 узви Федератсияи байналмилалии вазнабардорӣ мебошад. Вобаста ба ин намуди варзиш дар Тоҷикистон ҳар сол 4 бор мусобиқаи ҷумҳуриявӣ ташкил мешавад. Дар байни вазнабардорони ҷумҳурӣ 50 нафар Устоди варзиши ИҶШС, 18 нафар Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 3 нафар Устоди дараҷаи байналмилалӣ мебошанд.

## Сарчашма
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Варзиш дар Тоҷикистон
Гурӯҳ:Намудҳои варзиш
Гурӯҳ:Намудҳои Бозиҳои олимпии тобистона
Вазни бадани одам

**Вазни одам** — массаи тани одам, нишондоди муҳимми антропометрӣ, ки инкишофи ҷисмонӣ ва ҳолати саломатии шахсро ифода мекунад.

Вазни одамро бо роҳи баркашидан муқаррар менамоянд. Вазни одам ба колбад (ҷусса), ҷинс ва синну сол вобаста аст. Одам вазни хос дорад, вале бо вуҷуди он, барои ҳар синну сол меъёри муайяни вазн муқаррар гаштааст. Падару модарон, одатан, фақат ба вазни солҳои аввали ҳаёти кӯдак (хусусан дар ширхораҳо) эътибор дода, ба вазни кӯдакони синнашон калонтар аҳаммият намедиҳанд. Аз ин рӯ, бо меъёри вазни онҳо, ки мутахассисон (педиатрҳо, антропологҳо, физиологҳо) тартиб додаанд, шинос шудан муҳим аст.

Дар айни ҳол акселератсия низ дар мадди назар мебошад. Бинобар ин, дар ҷадвал ҳам нишондоди вазн ва ҳам нишондоди қад оварда шудааст. Нисбат ба нишондоди ҷадвал андаке кам ё зиёд будани вазни кӯдак нишонаи беморӣ нест. Дар давраи рушди босуръати кӯдак (7-8 ва 12-14-солагӣ) вазн аз меъёр зиёд мешавад. Аз меъёри муқаррарӣ 15-20 % зиёд шудани вазн аломати фарбеҳии дараҷаи якум, 20-50 % дараҷаи дуюм ва 50-100 % дараҷаи сеюм ва чорум аст. Фарбеҳӣ барои дилу рагҳо таҳмили зиёдатист. Он ба узвҳои такяву ҳаракат таъсири манфӣ мерасонад, кӯдакони фарбеҳ зуд хаста, дарди сар ва беҳол мешаванд.

Вазни одамони калонсол ба қаду қомат, синну сол ва ҳолати тандурустӣ вобаста аст. Барои муайян кардани меъёри вазни одами солим сохти бадан (ҷусса)-ро, ки се намуд (астениявӣ, нормостениявӣ ва гиперстениявӣ) мешавад, ба эътибор мегиранд. Астеникҳо лоғар буда, қафаси синаашон борику дароз ва мушакҳояшон сусту заиф аст. Нормостеникҳо қафаси синаи фарох, шонаи паҳн, мушакҳои пурқувват доранд. Гиперстеникҳо тануманд ва фарбеҳ мебошанд. Ин маълумот барои одамони 25-30-сола аст (баъди ҳар даҳсола 1 кг зам мешавад).

Аз меъёр хеле кам ё баръакс, зиёд шудани вазн хавф дорад. Мас., камии вазн мумкин оқибати ихтилоли фаъолияти узвҳои ҳозима, силсилаи асаб ё ғадудҳои усораи дохилӣ, зуҳуроти бемориҳои хавфнок ва сироятӣ бошад. Фарбеҳӣ низ ҷоиз нест. Одамони фарбеҳ бештар ба номураттабии кори дилу рагҳо, фишори баланди хун, зиқи дил ва атеросклероз гирифтор мешаванд. Зиёдии вазн умрро кӯтоҳ мекунад. Вазни одам тамоми умр тағйир меёбад. Агар сабаби зиёдии вазн пурхӯрӣ бошад (хусусан дар кӯдакон ва одамони аз 40-45-сола боло), пас, бо маслиҳати духтур истеъмоли ширинӣ, нон ва дигар ғизоҳои серангиштоб ва серравғанро кам кардан лозим аст.

## Нигаред низ
* Вазн (физика)

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Овчаренко Л. М. Биоэкономика здорового образа жизни. М., 2007;
* Максимцева Е. М. Биология, экология, здоровый образ жизни. М., 2008.

Гурӯҳ:Физика