open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аҳмад Баҳманёр

**Аҳмад Баҳманёр**(; мутахаллис ба «**Деҳқон**»; 1883, Кирмон — 1956, Теҳрон) — адиб, , рӯзноманигори эронӣ.

## Зиндагинома
Забонҳои туркии усмонӣ, арабӣ, англисиро медонист. Пас аз вафоти падараш, ки мударрис буд, ба тадрис машғул шуд ва мадрасаҳои Иброҳимия, Исломияро бунёд ниҳода, таълиму тарбияро ба тарзи нав роҳандозӣ намуд. Дар замони инқилоби Машрутаи Эрон узви ҳизби демократ ва яке аз фаъолони он буд. Азбаски Баҳманёр дар ҳаракатҳои зидди англисҳо ва сиёсати онҳо дар Эрон ширкат мекард, ба зиндон афтод ва 16 моҳ дар ҳабс буд. Дар вазоратҳои молия, маориф ва адлияи Эрон кор кардааст.

## Осор
Чун рӯзноманигор фаъолияти густарда дошт: сардабири рӯзномаи «Садои Эрон», муассиси ҳафтаномаву маҷаллаҳои «Деҳқон», «Фикри озод», «Кашкӯли деҳқон», «Теҳрон», «Занбили деҳқон». Ба ғайр аз мақолаҳои публитсистӣ Баҳманёр оид ба таърихи адабиёти форсӣ ва адабиёти араб мақолаҳои илмӣ нигоштааст, якчанд асари адибону шоирони гузашта, «Асроруттавҳид» (Т., 1313 ҳ. ш.), «Таърихи Байҳақ» (Т., 1317), «Ал-Абния ан ҳақоиқу-л-адвия» (Т., 1346 ҳ. ш.), «Достонномаи Баҳманёрӣ» — дар амсолу ҳикам (Т., 1341 ҳ. ш.; ин асар маҳсули ҳамкории Баҳманёр бо Деҳхудо мебошад), «Соҳиб ибни Аббод» (Т., 1344 ҳ. ш.), «Сарфу наҳв» (Т., 1331 ҳ. ш.) ва ғ.-ро таълиф, тасҳеҳу тадвин кардааст.

Маҷмӯаи ашъораш бо номи «Ҳадяи Шарқ» (Т., 1320 ҳ. ш.) ба табъ расидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۱۳. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

## Сарчашма
*
Баҳманча

БАҲМАНЧÁ, Баҳман, Баҳманҷаҳ,

1) яке аз сурудҳои маросимию мавсимӣ, ки Борбади Марвӣ барои маросиму ҷашнҳои шоҳони сосонӣ тасниф кардааст ва бо номи Баҳманҷана маъмул будааст. Бино бар тавсифи манобеи хаттӣ, Баҳманча ба қисми дуюми силсилаҳои шеърию мусиқии «Хусравониёт»-и Борбад мансуб аст;

2) навои мусиқӣ, ки ба муносибати ҷашни Баҳман (Баҳманҷана) эҷод шуда, дар санъати мусиқии асрҳои 11–12 чун яке аз гӯшаҳои созии мусиқӣ маъмул будааст. Дар мусиқии имрӯзаи тоҷик бо ин ном тарона ё навои мусиқӣ вуҷуд надорад.

## Адабиёт
Раджабов А. Борбад, эпоха, традиция и новаторства. Д., 2010;

Ҳамон. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д.,2011.

* А. Раҷабов.
## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Бурҳониддин Баҳоваддинов

**Бурҳониддин Баҳоваддинов** (зод. 4 августи 1953, ноҳияи Ашт) — духтури хуншинос (гематолог), доктори илми тиб (2000), профессор (2001), Аълочии тандурустии СССР. Хатмкардаи Иниститути давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1976).

## Зиндагинома
Фелдшер ва табиби Беморхонаи клиникии ёрии таъҷилии шаҳри Душанбе (1976-78), ҷарроҳ, духтури анестезиолог ва реаниматолог (1978-80), мудири шуъбаи Беморхонаи марказии ноҳияи Куйбишев (1980-83), сардухтури Бунгоҳи хунгузаронии вилояти Қӯрғонтеппа (1983-90), ҷонишини якуми сардори Раёсати тандурустии Комиҷроияи вилояти Қӯрғонтеппа (1990-92), сармутахассис (ҷарроҳ)-и Саридораи ташкили ёрии тиббӣ ба аҳолии Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1992-96), директори Маркази илмии ҷумҳуриявии хун (1996—2011), корманди муассисаи табобатии «Шифо» (аз 2011).

Дар мавзӯи «Такмили фаъолияти муассисаҳои хадамоти хун дар шароити нави иҷтимоию иқтисодӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.

Муаллифи 189 мақолаву тезиси илмӣ, 2 монография оид ба масъалаҳои ташкили хадамоти хун, таъмини бехатарии сироят ва иммунологии хунгузаронӣ, беҳтар намудани сифати маводди хун, такомули барномаи муолиҷаи трансфузиологии беморон. Узви Ҷамъияти байналхалқии хунгузаронӣ, Ассотсиатсияи гематологҳо ва трансфузиологҳои Федератсияи Россия, Шӯрои ҳамоҳангсозии ИДМ оид ба хадамоти хун, Ассотсиатсияи роҳбарони хадамоти хуни мамолики узви ЭКО.

Бо Ифтихорномаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гаштааст (2003).

## Осор
* Геморрагический синдром и его осложнения у родильниц с гестозами. Д., 2001;
* Состояние и перспективы развития службы крови Таджикистана // Здравоохранение Таджикистана, № 1. 2007;
* Состояние и перспективы развития донорства в Таджикистане// Здравоохранение Таджикистана, № 2, 2008;
* О концепции вирусной безопасности гемотрансфузий // Здравоохранение Таджикистана. № 2, 2008;
* Диагностика и терапия ДВС-синдрома // Здравоохранение Таджикистана. № 2, 2008.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Ассимилятсия

**Ассимилятсия** ( — *монанд шудан, якҷо шудан*) мумкин аст, дар яке аз мавридҳои зайл истифода шавад:
* Ассимилятсия — дар забоншиносӣ, монандшавии яке аз овозҳо (фонемаҳо) ба овоз (фонема)-и дигар дар ҷараёни нутқ.
* Ассимилятсия — анаболизм, дар биология қобилияти моддаҳои муҳити берунаро гирифта барои ҳаёт истифода кардани организм.
* Ассимилятсия — бегона гаштани одамон аз баъзе хусусиятҳои миллию этникии худ ва гузаштан ба умумияти дигар бо қабул намудани хусусиятҳои этникии он.
* Ассимилятсия — якҷошавӣ, дар петрография, раванди таъсири мутақобили магма ва ҷинсҳои атроф.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Истилоҳот
Баҳманҷана

БАҲМАНҶАНÁ (аз номи фариштаи амшоспандон – Баҳман),

1) ҷашни бошукӯҳи мардуми эронинажод, ки чандин аср баъди интишори дини ислом дар қитъаи Осиёи Марказӣ низ маъмул будааст. Ҷашни Баҳманҷана ба 22 январ– 20 феврал солшумории григорианӣ рост меояд;

2) аз суруд-ҳои мавсимию маросимии қадимии форс-тоҷик, ки мусаннифаш Борбади Марвазист. Баҳманча ҳамчун образи бадеӣ дар адабиёти классикии форс-тоҷик фаровон дучор меояд:

Расми Баҳман гиру аз нав тоза кун Баҳманҷана,

Эй дарахти мулк, борат иззу бедорӣ тана.

                                  Манучеҳрӣ.

## Сарчашма

*
Ассимилятсия (биология)

**Ассимилятсия ** — дар биология қобилияти моддаҳои муҳити берунаро гирифта барои ҳаёт истифода кардани организм.

Дар натиҷаи ассимилятсия моддаҳое, ки аз муҳит гирифта шудаанд, ба моддаҳои организм монанд шуда, қисми таркибии он мегарданд. Ассимилятсия ҳодисаи худнигоҳдории организмҳост. Ба туфайли ассимилятсия моддаҳои ҳангоми диссимилятсия таҷзияшуда барқарор ва ҳаёт аз заволёбӣ ҳифз мешавад. Ассимилятсия ва диссимилятсия ҳодисаҳои мухолиф, вале дар айни замон ду ҷиҳати хусусияти умумии ҳамаи организмҳо — мубодилаи моддаҳо мебошанд. Организм барои зистан бояд ҳамеша аз ғизое, ки мегирад, ҳуҷайра ва бофта ҳосил кунад. Ҷараёни ассимилятсия хусусияти интихобӣ дорад, яъне бисёр организмҳо дар шароити яксон зиндагӣ кунанд ҳам, фақат моддаҳои ба худ хосро синтез менамоянд. Ассимилятсия яке аз аломатҳои асосии организмҳост. Масалан, сабзишу нумӯ натиҷаи аз диссимилятсия бартарӣ доштани ассимилятсия, инчунин нисбат ба таҷзия бештар ҳосил шудани моддаҳо мебошад. Организмҳо вобаста ба моддаҳое, ки ҳангоми ассимилятсия истифода бурдаанд, 2 навъ — автотрофӣ ва гетеротрофӣ мешаванд. Организм­ҳои автотрофӣ ҳамаи моддаҳои мураккаби органикии барои ҳаёт зарур (сафеда, чарб ва карбогидратҳо)-ро аз моддаҳои ноорганикӣ ҳосил мекунанд. Ба организмҳои автотрофӣ, пеш аз ҳама, рустаниҳои сабз (дар онҳо фотосинтез мушоҳида мешавад) ва баъзе бактерияҳо мансубанд. Масалан, хлоробактерияҳо ва бактерияҳои арғувонӣ дар натиҷаи истифодаи рӯшноии Офтоб моддаҳои баҳри ҳаёташон заруриро синтез мекунанд. Баъзе бактерияҳо барои ассимилятсия хемосинтез, бактерияҳои дигар (масалан, бактерия­ҳои нитроандӯз) энергияи оксидшавии моддаҳои минералӣ (масалан, аммиак ва ғайра)-ро истифода мебаранд. Барои организмҳои гетеротрофӣ моддаҳои тайёри органикӣ лозиманд. Ба организмҳои гетеротрофӣ ҳайвонот, рус­таниҳои бехлорофил ва қисми зиёди микроорганизмҳо мансубанд. Ассимилятсия хосияти интихобӣ дошта, дар организмҳо аз насл ба насл мегузарад, вале устувории ассимилятсия нисбист. Агар организм барои ба шароити дигар мутобиқ шудан маҷбур бошад, ассимилятсия метавонад тағйир ёбад. Сабаби тағйирёбии ассимилятсия дар он аст, ки талаботи организм дар шароити нав дигар мешавад (ин хусусият асоси тағйирпазирӣ аст). Се нишондиҳандаи асосии ҷараёни ассимилятсия вуҷуд дорад. Депрессияи ассимилятсионӣ — зери таъсири омил­ҳои номусоиди муҳит ва вазъи дохилии рустанӣ суст шудани фаъолияти ассимилятсия; паст шудани шиддати фотосинтез ва зиёд гаштани нафасгирӣ, ки ҳангоми он дараҷаи мубодилаи гази карбонати рустанӣ дар рушноӣ ба нуқтаи ҷубронӣ наздик ё аз он паст аст.

Депрессияи ассимилятсионии мунтазам ва бардавом ба борварии умумии рустанӣ таъсири манфӣ мерасонад. Депрессияи ассимилятсионӣ дар сурати гарм ва хушк будани иқлим, якбора паст ё баланд шудани ҳарорати ҳаво, кам будани бориш ва нами хок, бо об бад таъмин гаштани рустанӣ мушоҳида мешавад. Мубодилаи моддаҳоро тағйир дода, навъҳои зироати барои ҳаёти инсон муфидро ба вуҷуд овардан мумкин аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Ассимилятсия (забоншиносӣ)

**Ассимилятсия**, **идғом** ( ‒ дарҳам фишурдан ва фурӯ бурдани ду чиз, ҳарферо дар ҳарфи дигар омехтан) — дар забоншиносӣ, монандшавии яке аз овозҳо (фонемаҳо) ба овоз (фонема)-и дигар дар ҷараёни нутқ. 

Ин ҳодиса дар натиҷаи мутобиқати овозҳои ҳамнишин ба амал меояд. Масалан: танбӯр — тамбӯр, мазкур — маскур, изҳорот — исҳорот, ибтидо — иптидо ва ғайра Овозҳои ҳамнишин (ҳамсадоҳо) аз рӯйи чор хусусият: кори садопардаҳо, кори узви фаъол (ё махраҷи овозсозӣ), тарзи тавлид ва аз рӯйи иштироки резонаторҳо ба ҳам монанд мешаванд. Ассимилятсияро вобаста ба дараҷаи монандшавии овозҳо ба ду гурӯҳ: пурра ва нопурра ҷудо мекунанд. Ассимилятсияи пурра дар мавриди ҳамнишинии овозҳои ҳамъузв амалӣ мегардад ва дар ин маврид як овоз овози дигарро пурра ба худ монанд мегардонад: садто — сатто, бадтар — баттар ва ғайра. Дар ассимилятсияи нопурра як овоз ба овози дигар қис­ман (аз ҷиҳати ҷарангнокӣ, беҷарангӣ, артикулятсионӣ) монанд мешавад: чанбар — чамбар, обанбор — обамбор, хубтар — хуптар, вазнин — вазмин ва ғайра Вобаста ба самт ассимилятсияро ба ду гурӯҳ тақсим менамоянд: пешрав (прогрессивӣ) ва пасрав (регрессивӣ). Ассимилятсияи овози баъдинаро ба овози пешина ассимилятсияи пешрав (қасд — қаст, тасдиқ — тастиқ) меноманд, ки ин навъи монандшавӣ ба забони тоҷикӣ хос нест. Ассимилятсияи овози пешина ба баъдинаро (санбӯса — самбӯса, ибтидо — иптидо, изҳорот — исҳорот, якшанбе — якшамбе) ассимилятсияи пасрав меноманд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Луғати терминҳои забоншиносӣ.Душанбе, 1983;
* Хаскашев Т. Фонетикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Душанбе, 1984;
* Т. Хаскашев, С. Қурбонов. Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Душанбе, 1985.

Гурӯҳ:Забоншиносӣ
Ҳамгунсозии фарҳангӣ

**Ҳамгунсозии фарҳангӣ** (), **ассимилятсия** () — бегона гаштани одамон аз баъзе хусусиятҳои миллию этникии худ ва гузаштан ба умумияти дигар бо қабул намудани хусусиятҳои этникии он. 

Дар ин раванд муҳоҷир забони миллати дигарро ба сифати забони модарӣ қабул менамояд. Одамон фарҳанги миллӣ, маишат ва анъанаҳои навро аз худ мекунанд. Шахс вориди ҳаёти ҷамъиятию миллии умумияти дигари иҷтимоию этникӣ мегардад. Равандҳои ассимилятсионӣ бегонашавиро аз хусусиятҳои муайяни этникӣ метезонанд. Он бештар дар байни аҳолии шаҳр мушоҳида мегардад. Шаҳрҳои калон, ки аз ҷиҳати миллӣ гуногунчеҳра мебошанд, имконоти бештари авҷ гирифтани равандҳои ассимилятсиониро доранд. Кӯшишҳо баҳри аз худ намудани шаклҳои нави фарҳанг ва навъҳои муошират боиси инкори шаклҳои куҳнаи фарҳанг ва қоидаҳои рафтор мегарданд. Одамон ба муҳити нави миллию фарҳангӣ ворид шуда, ба он одат мекунанд. Ин дар бисёр ҳолатҳо, агар дар насли дуюм набошад, дар насли сеюм, ба ассимилятсияи этникӣ боис мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Философская энциклопедия. В 5-х т. Москва, 1986;
* Совецкая энциклопедия. Под ред. Ф. В. Константинова, 1960—1970;
* Ассимиляция в физиологии//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб., 1890;
* Автономизм, Сионизм. Ср.: Осип Рабинович. Собрание сочинений. «Рассвет». 1860;
* «Искра». № 7, 8, 51, 55 58, «Заря». № 4 (1902).

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ
Ассимилятсия (маъданшиносӣ)

**Ассимилятсия**, **якҷошавӣ** — дар маъданшиносӣ (петрография), раванди таъсири мутақобили магма ва ҷинсҳои атроф. Дар натиҷаи ассимилятсия магма ҷинсҳои атрофро қисман ё пурра ҳал карда, таркиби худро тағйир медиҳад. Пайдоиши габбро ва диоритҳо дар қисми канории интрузияҳои гранит, ки дар табақаи оҳаксангҳо ҷойгиранд, мисоли раванди ассимилятсия мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Миловский А. В. Минералогия и петрография. Москва, 1982;
* Логвиненко Н. В. Петрография осадочных пород. Москва, 1967.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Маъданшиносӣ
Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Баҳлул

**Баҳлул** ( — гӯл, нодон, лода, масхарабоз) — қаҳрамони латифаҳо, ҳикояҳо, афсонаҳои халқии арабӣ ва форс-тоҷик.

Дар осори арабӣ бо номи Далқаки дарбори Ҳорунаррашид маъруф аст. Шахси воқеӣ, таърихӣ будааст, ки номаш дар осори таърихию адабӣ, аз ҷумла осори Ибни Арабӣ, «Таърихи гузида» ва ғайра вомехӯрад. Ӯро писари олими маъруфи садаи VIII Умари Куфӣ ё амакбачаи халифа Ҳорунаррашид гуфтаанд ва ишораҳо кардаанд, ки то соли 848 барҳаёт будааст. Шахсе будааст қаноатпеша, зулмситез, муборизи роҳи адолат, норозӣ аз сиёсати иҷтимоию сиёсати ҳукмронони давр ва аз бидъату хурофот. Азбаски барои изҳору ибрози ақидаҳояш, дашном додани аъёну ашроф метавонист ҷазо бибинад, вай худро гӯлу нодон нишон медод, худро ба девонагӣ мезад ва аз ҷазо раҳоӣ меёфт.

Бо ҳамин хислату сифатҳо гоҳ чун Баҳлули доно, гоҳ Баҳлули нодон дар бораи ӯ мардум латифаву ҳикоятҳо бофтанд ва баъдан ин бофтаҳои халқӣ ба адабиёти хаттӣ гузаштанд. Бо номи Баҳлул ҳикоёту латифаҳо дар «Ҳадиқату-л-ҳақиқа»-и Саноӣ, «Мусибатнома», «Асрорнома»-и Фаридуддини Аттор, «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт ва лавомеъ-ур-ривоёт»-и Авфӣ, «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ, «Баҳористон»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ ва ғайра ба назар мерасанд. Мувофиқи маводди фолклории бадастомада дар байни мардуми тоҷикзабони Осиёи Марказӣ латифаҳову ҳикоёт дар бораи Баҳлул мавҷуданд. Баҳлул инчунин дар байни мардуми Курдистон ва Эрон машҳур аст. Дар Эрон ҳафтаномаи танзии «Баҳлул» нашр мешавад; маҷмӯаҳое бо номҳои «Баҳлул: оқили девонанамо» (1343 ҳиҷрии шамсӣ), «Баҳлули оқил» (1372 ҳиҷрии шамсӣ), «Латифаву ҳикоёти ширини Баҳлули оқил» (1372 ҳиҷрии шамсӣ), «Қиссаҳои Баҳлул» (1376 ҳиҷрии шамсӣ) ва ғайра ба табъ расидаанд. Дар байни тоҷикон низ номи Баҳлул дар афсона, латифа ва ҳикоятҳо зиёд ба назар мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Адабиёт
Аccотсиативият

**Ассотсиативият** — қонун ё хусусияти амалҳои ҷамъ ва зарби ададҳо, ки бо айниятҳои ***(а + b) + c = a + (b + c)*** ва ***(ab)c = a(bc)*** ифода мешавад. Умуман, агар амали а×b ба қоидаи ***(а×b)×c = а×(b×с)*** сурат гирад, онро амали ассотсиативӣ меноманд. Зарби матритсаҳо ама­ли ассотсиативӣ аст, гузоришот ва табдилот низ. Аммо зарби вектории векторҳо ин гуна амал нест, зеро **[[ab]c]≠[a[bc]] **мебошад.	

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Математика
Ассотсиатсия

**АССОТСИÁТСИЯ** (аз лот. **associatio** – муттаҳидшавӣ, пайваст намудан)
Ассотсиатсия дар соҳаҳои гуногуни илм:
* Ассотсиатсия — дар равоншиносӣ (психология)
* Ассотсиатсия — дар иқтисод
* Ассотсиатсия — дар геология
* Ассотсиатсия — дар биология
* Ассотсиатсия — дар кимиё

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
Ассотсиатсия (равоншиносӣ)

**Ассотсиатсия** — дар равоншиносӣ (психология) робитаест, ки дар шароити муайян байни ду ва бештар унсури фаъолияти рӯҳӣ (эҳсосот, идрок, тасаввурот, фикр ва ғайра) ба вуҷуд меояд; таъсири ин робита аз он иборат аст, ки пайдоиши як узви ассотсиатсия боиси пайдо гардидани узви дигари он мешавад. Арасту ассотсиатсияро ба се гурӯҳ ҷудо мекунад: ассотсиатсияи муштарак (дар фазо ва вақт), ассотсиатсияи шабоҳат (масалан, заврақ — киштӣ), ассотсиатсияи тафовут (масалан, туруш — ширин). Рефлекси шартие, ки И. В. Павлов кашф намудааст, асоси псиҳофизиологияи ассотсиатсияро ташкил медиҳад.

## Адабиёт
* 
* Краткий психологический словарь. Москва, 1984.
* Луғати мухтасари истилоҳоти педагогика. Душанбе, 1988.

Гурӯҳ:Равоншиносӣ
Гурӯҳ:Педагогика
Ассотсиатсия (иқтисод)

**Ассотсиатсия** дар иқтисод — муттаҳидшавии ташкилоту муассисаҳо ё шахсони алоҳида барои иҷрои мақсадҳои умумии хоҷагӣ, сиёсӣ, илмӣ, маданӣ ва ғайра Ба ассотсиатсияи иқтисодӣ ширкатҳои саҳҳомӣ, монополияҳо ва ба ин монанд ташкилотҳо мансубанд.

Дар Тоҷикистон тариқи муттаҳидшавии созмонҳо, муассисаҳо ва ашхоси ҷудогонаи соҳаҳои мухталиф ассотсиатсияҳои гуногун таъсис ёфтаанд, масалан, ассотсиатсияи соҳибкорони Тоҷикистон, ассотсиатсияи воситаҳои мустақили электронии иттилооти оммавии Тоҷикистон, ассотсиатсияи муаллимони забони англисии Тоҷикистон ва ғайра.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Иқтисод
Ассотсиатсия (геология)

**Ассотсиатсия** дар геология — маҷмӯи табақот, ҷинс ва маъданҳои як давраи геологӣ, ки ба онҳо аломатҳои умумии петрографӣ, петрохимиявӣ, металлогенӣ ё маҷмӯи муайяни чанде аз ин аносир хос аст, масалан, ассотсиатсияи маъданӣ — гурӯҳи маъданҳои дар як давраи маъданҳосилшавӣ бавуҷудомада.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заминшиносӣ
Ассотсиатсия (биология)

**АССОТСИÁТСИЯ** дар биология, маҷмӯи организмҳои ҳамҷинси наботӣ ва ҳайвонӣ, ки дар шароити ягона вуҷуд доранд. Ассотсиатсия бо шароити муҳит – иқлим, хок ва олами ҳайвоноти ҳамон маҳал алоқаманд аст. Барои ҳар ассотсиатсияи наботот борварии муайян хос мебошад. Ҳангоми тағйир ёфтани шароит ва таркиби флора ассотсиатсия низ дигаргун мешавад. Масалан, ассотсиатсияи бешаҳои паҳнбарги ҳозира дар раванди таърихии инкишофи наботот имкон дорад, ки ба ассотсиатсияи дигар табдил ёбад. Қитъаҳои наботот дар натиҷаи тағйирёбии релеф, шароити ҳидрологӣ ва хок, инчунин зери таъсири бевосита (масалан, алафдаравӣ, буридани беша, сохтани обанборҳо) ва бавосита (масалан чаронидани чорво) дигар­гун мешаванд. Ассотсиатсияҳо вобаста ба иқлим, хок ва шароити маҳал гуногун мешаванд: масалан, ассотсиатсияи санавбарзор ва брусника дар қабати хокҳои хушки камҳосил; ассотсиатсияи санавбарзор бо бутта дар хокҳои намнок ва ғайра Дар вақти муайян кардани бешазор ва чарогоҳҳо хусусияти ассотсиатсияи асосиро ба эътибор мегиранд. Масалан, ҳангоми таҳияи харитаи алафзор ассотсиатсияҳои алоҳидаро ҳатман қайд мекунанд. 
## Адабиёт
*  / М. Давлатов

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Зистшиносӣ
Дастёр

**Ассисте́нт** (аз  – дастёр, ёвар), 1) ёвар дар фаъолияти омӯзгорӣ, таҳсилотӣ, коргардонӣ, эҷодӣ ва ғайра. Ассистент дар мактабҳои олӣ таҳти роҳбарии профессор ё дотсент машғулиятҳои лабораторӣ, амалӣ ва семинарӣ анҷом медиҳад, дар гирифтани имтиҳон ёрӣ мерасонад ва дар корҳои илмию таҳқиқотии кафедра ширкат менамояд; дар мактаби миёна – ёвари имтиҳонгиранда; дар беморхона – ёвари духтуре, ки ҷараёни бемориро назорат ме­кунад; дар кино, театр, телевизион, радио – ёвари коргардон, оператор ва ғайра 2) Дар мактабҳои олӣ ассистент вазифаи штатӣ, унвони якуми илмӣ буда, ба шахсе дода мешавад, ки маълумоти олӣ ва лаёқати кори илмию омӯзгорӣ дорад. 3) Ду посбони фахрӣ, ки дар назди парчамбардор меистанд.

## Адабиёт
* 
* Луғати мухтасари истилоҳоти педагогика. Душанбе, 1988.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Истилоҳот
Ассотсиатсия (кимиё)

**АССОТСИÁТСИЯ** дар кимиё, ба моддаҳои нисбатан мураккаб якҷоя шудани молекула ё ионҳои сода, ки дар натиҷа табиати кимиёвии онҳо тағйир намеёбад. Ассотсиатсияионӣ ва молекулавӣ мешавад. Ҳосил гаштани ассотсиатсияҳои ионӣ ба қувваи электростатикӣ вобаста аст. Ассотсиатсияҳои ионии сода зарраҳои заряднок ё нейтралӣ буда, аз ду ё се ион таркиб ёфтаанд. Масалан:

**Ba2 + Cl–[BaCl]+; Aq++NO–3[AqNO3]0**

Ассотсиатсияи молекулаҳо дар натиҷаи таъсири қувваҳои байни­молекулавӣ ба амал меояд. Масалан, ассотсиатсияи молекулаҳои об **(H2O)n**, спирт **(R – OH)n** ва ғайра (ниг. низ Банди кимиёвӣ). Ассотсиатсия ба хосияти физикии моддаҳо таъсир мекунад. Нисбат ба ҳосилаҳояшон баланд будани ҳарорати ҷӯшиши спиртҳо, кислотаҳо ва баъзе моддаҳои дигар (масалан, ҳарорати ҷӯшиши этанол 78°С, ҳарорати ҷӯшиши эфири диметил 24°С аст, ҳол он ки массаи молекулавии ҳар ду баробар мебошад) ба ассотсиатсияи молекулаи онҳо вобаста аст. Ассотсиатсияба хосияти маҳлулҳо таъсир мерасонад. Онро барои ҳосил кардани пайвастҳои комплексӣ кор мефармоянд.

## Адабиёт
*  / М. Давлатов

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Химия
Абдуҷаббор Азизӣ

**Абдуҷаббор Абдуқаҳҳор Азизӣ** – собиқ ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои кадрҳо, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум. Муовини якуми Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон.
## Зиндагинома
Абдуҷаббор  Азизӣ 23 апрели соли 1955 дар ноҳияи Комсомолобод (ҳозира ноҳияи Нуробод ) дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ. 
* Соли 1976 Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро бо ихтисоси муҳандис, соли 2001 Донишкадаи андоз ва ҳуқуқро бо ихтисоси ҳуқуқшинос ва соли 2005 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россияро бо ихтисоси менеҷери идоракунии давлатӣ ба итмом расонидааст. Соли 2009 рисолаи номзадиашро дар мавзӯъи «Роли тарбия дар ташаккул ва тайёр намудани кадрҳои баландихтисос» ҳимоя намудааст.
* Фаъолияти кориашро соли 1976 ҳамчун муҳандис дар иттиҳодияи ноҳиявии "Тоҷиксельхозтехника" оғоз кардааст.
* Аз соли 1979 то 1987 дар вазифаҳои гуногуни комсомолӣ (котиби озоди кумитаи комсомоли омӯзишгоҳи касбӣ-техникии № 57, мудири шуъба, котиби якуми Кумитаи комсомоли ноҳияи Данғара, инструктори Кумитаи Марказии комсомоли Тоҷикистон ва котиби Кумитаи комсомоли вилояти Кӯлоб) кор кардааст.
* Солҳои 1987-1991 дар вазифаҳои масъули ҳизбӣ (инструктор, мудири хонаи маорифи сиёсии Кумитаи ҳизби коммунисти вилояти Кӯлоб, мудири шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизби коммунисти ноҳияи Данғара) фаъолият намудааст.
* Солҳои 1991-1994 директори Маркази шуғли аҳолии ноҳия, солҳои 1994-1995 муовини раиси ноҳияи Данғара ва аз соли 1995 то соли 2000 ба сифати Мушовири Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои кадрӣ адои вазифа намудааст.
* Соли 2000 вакили Маҷлиси намояндагон аз Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон интихоб гардида, вазифаи муовини раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидораи маҳаллии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба уҳда дошт.
* Аз соли 2001 то 2014 дар вазифаи Мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати кадрҳо фаъолият намудааст.
* Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 январи соли 2014 бинобар таҷдиди сохтори Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои кадрҳо таъйин гардид.
* 1 марти соли 2015 ҳамчун вакил ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҳисоби аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон интихоб шудааст. 
* Солҳои 2015-2020 дар вазифаи муовини якуми Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. 
* Аз 17 декабри соли 2019 то имрӯз дар вазифаи муовини якуми Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон кор ва фаъолият менамояд.
* Оиладор падари 3 фарзанд мебошад.
## Мукофот ва ҷоизаҳо
* Ба унвони фахрии Корманди шоистаи Тоҷикистон.
* 
* Бо медалҳои ҷашнии 20 ва 30 солагии Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон ва медали ҷашнии 10 солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон
Абулҳасан ибни Марзбон

**Абулҳасан ибни Марзбон**, **Баҳманёр** () (с. таваллуд номаълум — вафот 1065) — маъруф ба Киёраис, файласуфи машҳури форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Абулҳасан ибни Марзбон аз оилаи ашрофзода будааст ва aслан зардуштӣ буда, баъд ба дини ислом гароидааст. Оид ба давраҳои ҷавонӣ, таҳсили илм ва камолоти ӯ маълумоти кофӣ вуҷуд надорад. ва дар ақоиду ороаш ба таълимоти фалсафии Арасту, навафлотуния, Форобию Ибни Сино пайравӣ намуда, дар осораш баъзе масоили таълимоти онҳоро инкишоф додааст ва аз ин рӯ ӯро намояндаи фалсафаи машшо мешуморанд. Шогирди Ибни Сино.

## Осор
Ӯ роҷеъ ба мантиқ ва фалсафа, ахлоқу сиёсат осори бисёре таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон «ат-Таҳсил», «Рисола фӣ маротиби-л-мавҷудот», «Китобуззинат фӣ-л-ман¬тиқ», «Китобу-л-баҳҷат вассаодат», «Китобу фӣ-л-муси¬қӣ» ва ғ. мебошанд. Мувофиқи маълумоти манбаъҳо Ибни Сино барои Баҳманёр. се китоб навишта, аксари масъалаҳои «Мубоҳисот»-и худро низ ба ҷавоби саволҳои Баҳманёр бахшидааст.

Баҳманёр дар таъбиру тафсили масъалаҳои фалсафӣ аз таълимоти каломӣ дурӣ ҷуста, ба таълимоти файласуфони юнонӣ наздик шудааст. Ӯ масъалаҳои фалсафии маъмул дар асрҳои миёнаро мавриди баррасӣ қарор дода, ба таҳқиқи матолиби ҷавҳару араз, воҷибулвуҷуд ва имконулвуҷуд, ҳаракат, макону замон ва назарияи маърифат бештар таваҷҷуҳ зоҳир намудааст. Ҷиҳати муҳимми таълимоти фалсафии ӯ муносибати оқилона (ратсионалистӣ) ба таквини олам ва тамоюли моддигароӣ дар ҳалли баҳсҳои ҳастишиносӣ мебошад. Ратсионализми Баҳманёр дар таъбири масъалаҳои фалсафаи амалӣ низ мушоҳида мешавад. Ӯ ақидаҳои ахлоқиро зимни андешаҳои равоншиносӣ баён кардааст. Ба фикри ӯ, яке аз воситаҳои муҳимми дарёфти саодат омӯзиши ҳикмат аст. Ӯ садоқату роҳат, тамкиняу қаноатро сифатҳои беҳтарини ахлоқи ҳамида мешуморад. Баҳманёр ба мавҷудияти иллати аввал ва ҷавҳари мутлақи рӯҳонӣ бовар дошта бошад ҳам, донисташавандагии олам, ҳатто моҳияти аввалро эътироф кардааст. Ба ақидаи ӯ, Худо тамоми олам не, балки офаридгор ва иллати аввалини он аст. Ашё ва падидаҳо ба туфайли таъсири мутақобила мавриди кавну фасод қарор мегиранд. Ин назари ӯ ба деизм хеле наздик аст ва моҳиятан як навъ созиш бо динро ифода мекард. Роҷеъ ба ҳастӣ Баҳманёр ақлро ҷавҳари рӯҳонӣ, мабдаъ ва аввалин судур медонад, ақли самовӣ, ба фикри ӯ, «ғоя»-ҳои Афлотун, «логос»-и Афлутин ва «софия»-и гностикҳо мебошад. Баҳманёр асоси оламро ҷавҳари мутлақу ғайримоддӣ донад ҳам, дар айни замон, абадию азалӣ будани оламро эътироф мекунад. Ӯ Худоро сабабу оламро натиҷа дониста, дар масъалаи замону макон низ пайрави Ибни Сино будани худро нишон додааст.

Дар назарияи маърифат Баҳманёр мақому мартабаи ақлро баланд бардошта, бар хилофи ақидаҳои агностикию ирратсионалистӣ, ба воситаи ақл дарк намудани олами моддиро таъкид ва нақши ақли назариро дар дарки Офаридгор баланд бардоштааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Султонов У. Муосирони Абуалӣ ибни Сино. — Д., 1980.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони асри XI
Ашрафхони Мирмуншӣ

**Муҳаммадасғар Ашрафхони Мирмуншӣ** (; ? — 1565/66) —  ва хушнависи форс-тоҷики Ҳиндустон.

## Зиндагинома
Дар ҳафт навъи хат маҳорат дошт, шеърро хуб мегуфт ва иншо хуб мекард. Лақаби «Ашрафхон»-ро ба ӯ подшоҳи Ҳиндустон Акбар додааст. Дар «Табақоти Акбарӣ», «Тазкираи хушнависон»-и Ғуломмуҳаммади Ҳафтқаламӣ ва «Миръоту-л-олам» таърихи вафоташ солҳои 1565/66 сабт шудааст. Аз осори ӯ чизе дастрас нашуд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* هفتقلمیغلاممحمد. تذکرۀخوشنويسان/باهتماممحمدهدايتحسينی. کلکته،۱۹۱۰؛
* مهدیبيانی. احوالواثارخوشنويسان. تهران،۱۳۴۵

Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик
Аштак

**АШТÁК**, аштақ, ҳаштак, қайса - як навъ ғулинги буғдода ва хушконидаи бедонак. Барои аштак зардолуи тару тоза ва нимпухтаро ба сабад ё қутиҳои чӯбини роғдор андохта, ба дамдони махсус болои ҳам мегузоранд ва сарпӯшашро мепӯшанд. Сипас дар ягон зарф сулфури ғурӯша ё хокаро даргиронда, ба зери қуттиҳо мегузоранд ва бо дуди он зардолуҳоро буғ (1–1,5 соат) медиҳанд. Баъди бо гази сулфур (SO2) буғ додан, зардолуро ба рӯйи фанер ё тахтаҳои махсус паҳн карда, дар офтоб пажмурда (24–36 соат) менамоянд, баъд донакашро аз ҷойи думчаи мева бароварда, 5–6 рӯз дар офтоб мехушконанд.Зардолуи буғдо­да хушранг (зарди шаффоф ё  сурхи ҷилодор) мешавад ва муддати зиёд кирм намезанад. Баъ­зан ба дохили аштак мағзи худи зардолу, мағзи бодом, чормағз ҷой карда мехушконанд. Ин гуна аштакро нонаштак ё аштаки хубонӣ меноманд. Аштаки мағздор хушмаза мешавад, вале зуд кирм мезанад. Аштакро асосан барои тайёр кардани ғулингоб, инчунин дар қаннодӣ истифода мекунанд. Барои аштак бештар навъҳои зардолуи сергӯшт истифода мегарданд. Махсусан зардолуи навъҳои Хурмоӣ, Бобоӣ, Исфарак, Субҳонӣ, Зарифӣ, Кадухурмоӣ, Боқитаптап, Аҳрорӣ, Фалғарӣ, Ниёзӣ, Мирсанҷарӣ ва ғ. аштакбобанд. Аштак17–18% об, 68–76% қанд, 1,4–3,4% моддаҳои пектинӣ, ҷавҳари себ, витаминҳои С, B1, В2, каротин (провитамини А) ва ғ. дорад. Аштак бештар дар ноҳияҳои Конибодом, Ашт, Хуҷанд, Исфара, Кӯҳистони Мастчоҳу Айнӣ маъмул аст. Баъзан аз навъҳои шафтолу низ аштак тайёр мекунанд. Аз 100 кг зардолуи тару тоза 22–26 кг аштак тайёр кардан мумкин аст.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ботаника
Аштархонӣ

**Аштархонӣ** — навъе аз гелосҳои пешпазак.

Дарахташ зудсабз, сершохубарг, навдаҳои яксолааш ғафси сермуғҷа. Баргаш калон, байзашакли дилмонанд, думчааш дароз (3-5 см) ва ғафс. Аввалҳои апрел гул карда, аввалҳои май мевааш мепазад. Мевааш калон (вазнаш андаряк 4,2 г), гирда, рангаш сурхи ҷигаритоб; пӯст ва мумпардааш ғафс. Гӯшташ хамираки сершира, донакаш майдаи гирда (вазнаш 0,6 г), аз гӯшт нағз ҷудо мешавад. Баъди пухтан 8,3 % қанд ва 0,5 г/л туршӣ дорад. Ҳосилашро асосан тар мехӯранд, мураббо мепазанд; ба ҷойҳои дур кашондан мумкин. Аштархониро ба ниҳоли хасаки гелос ё бехҷасти олболу пайванд мекунанд. Ниҳоли пайвандиаш баъди 3-4 сол самар меоварад. Асосан шохчаҳои кӯтоҳаш (1-3 см) ҳосил мебанданд. Дарахташ 25-35 сол самар медиҳад. Аз дарахти 15-16-солааш 35-45 кг ҳосил меғундоранд. Гулаш аз гарди гули диг. навъҳои гелос хубтар гардолуд мешавад. Бинобар ин, онро ҳамроҳи диг. навъҳои гелос мешинонанд. Macалан, ҳангоми аз рӯйи тартиби 5×5 м якҷо бо навъи гелоси Сарви субҳонӣ шинондан, аз ҳар га 110—120 сентнер ҳосил гирифтан мумкин аст. Аштархониро баъзан саҳван Дили говак номида, ба навъи аврупоӣ нисбат медиҳанд. Дар «Бобурнома» бо номи «Аштархонӣ» омадааст. Дарахти Аштархонӣ ба сармо ва камобӣ тобовар буда, дар заминҳои сернам низ хуб месабзад. Бештар аз касалиҳои занбӯруғӣ ва шилмшорӣ зарар мебинад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Навъҳои гелос
Ассотсиатсияи уйғурҳои Тоҷикистон

**Ассотсиатсияи уйғурҳои Тоҷикистон** — иттиҳодияи ҷамъиятии миллию фарҳангии уйғурҳои маскуни Тоҷикистон. Соли таъсисаш 1992. Раёсаташ дар шаҳри Душанбе. Зиёда аз 5 ҳазор уйғури ҷумҳуриро муттаҳид карда, дар шаҳрҳои Хуҷанд, Қӯрғонтеппа, Хоруғ ва Турсунзодашуъбаҳо дорад. Ассотсиатсияи уйғурҳои Тоҷикистон бо мақсади муттаҳид кардани уйғурҳо, нигаҳдории расму оин, анъанаҳо, забону фарҳанги миллӣ, барқарор кардани муносибат бо ватани таърихӣ – Вилояти Мухтори Синсзян-Уйғур (ВМСУ)-и Ҷумҳурии Халқии Чин, инчунин ҳамватанони бурунмарзии сокини дигар кишварҳои ҷаҳон ташкил шудааст. Он чун дигар диаспораҳои миллии кишвар дар чораҷӯиҳои сиёсию фарҳангии ҷумҳурӣ фаъолона иштирок мекунад. Ассотсиатсияи уйғурҳои Тоҷикистонро Сафорати Ҷумҳурии Халқии Чин дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дастгирӣ намуда, ба он барои баргузории ҷашнҳо, чораҷӯиҳои фарҳангӣ, дастрас кардани маводди зарурӣ, ки­тобҳои дарсӣ, рӯзномаву маҷаллаҳои дар ВМСУ нашршаванда ёрӣ мерасонад. Сафорат ҳамчунин ба Ассотсиатсияи уйғурҳои Тоҷикистонёрии моддию молиявӣ расонда, барои таҳсили ҷавонони лаёқатманд дар ВМСУ мусоидат мекунад. Уйғурҳо дар То­ҷикистон, баробар бо мардуми таҳҷоӣ, аз тамоми ҳуқуқҳо бархурдор буда, дар баргузор кардани суннатҳои мазҳабӣ ва расму ойини миллӣ озоданд. Раиси Ассотсиатсияи уйғурҳои Тоҷикистон (ваф. феврали 2011) Ҳасанов О. узви Шӯрои ҷамъиятии назди Президенти ҶТ буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  / М. Шарифзода.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ассотсиатсияҳои Тоҷикистон
Ассотсиатсияи ҷаҳонии матбуоти шоҳмот

**АССОТСИÁТСИЯИ ҶАҲÓНИИ МАТБУÓТИ ШОҲМÓТ**,созмонест, ки бо мақсади тарғиби шоҳмот ба воситаи матбуот таъсис дода шудааст. Ассотсиатсияи ҷаҳонии матбуоти шоҳмот ба рушди ҳамкориҳои байналмилалии хабарнигороне, ки масоили марбут ба шоҳмотро пайгирӣ мекунанд, мусоидат менамояд ва барои ташкил намудани мусобиқаҳо ба онҳо ёрӣ мерасонад. Ассотсиатсияи ҷаҳонии матбуоти шоҳмот бо ташаббуси рӯзноманигори испаниягӣ Ҷ. Пуч ҳангоми баргузории мусобиқаи байналмилалӣ дар шаҳри Палма (Испания) соли 1968 бунёдгузорӣ шуд. Он беш аз 300 журналистро аз кишварҳои мухталиф муттаҳид сохтааст. Нахустин президенти Ассотсиатсияи ҷаҳонии матбуоти шоҳмот – Ҷ. Пуч. Аз соли 1977 ин вазифаро адиб ва рӯзноманигори даниягӣ С. Новруп ба уҳда дорад. Аз ҷониби Ассотсиатсияи ҷаҳонии матбуоти шоҳмот ва Федератсияи ҷаҳонии шоҳмот барои беҳтарин шоҳмотбозони соли ҷаҳон ҷоизаи «Оскар» (аз соли 1968 барои мардон ва аз соли 1982 барои занон) таъсис шудааст, ки аъзои ин ду ниҳод ба таври раъйдиҳии ғоибона барандаи ҷоизаро муайян мекунанд. Ассотсиатсияи ҷаҳонии матбуоти шоҳмот ҳамчунин дар охири ҳар сол аз тариқи назарсанҷии хабарнигорон шоҳмотбозони номдори олам ва фаъолони шинохтаи шоҳмоти ҷаҳон 10 нафар беҳтарин шоҳмотбозон (аз соли 1968 мардон ва аз соли 1982 занон)-ро муайян карда, ба ҷаҳониён эълом медорад.

## Адабиёт
* 
* Шахматы // Энциклопедический словарь. Москва, 1990.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Матбуот
Гурӯҳ:Варзиш
Ашти Калон

**Ашти Калон** (номи пешинааш Дашти Ёвон), дашт дар ҳудуди ноҳияи Ашти вилояти Суғд. Дар соҳили рости дарёи Сир ва обанбори Қайроққум ҷойгир аст. Ашти Калонро аз шимолу ғарб доманаи қаторкӯҳи Қурама, аз ҷанубу ғарб кӯҳи Оқбел, аз ҷанубу шарқ адирҳои Суффатоғ иҳота кардаанд. Дар шимолу шарқ бо Ӯзбекистон ҳамҳудуд аст. Тӯлаш аз ҷанубу ғарб ба шимолу шарқ 50 км, бараш 13–20 км. Ашти Калон ҳамвории васеи доманакӯҳӣ буда, сатҳаш аз шимолу ғарб ба тарафи ҷанубу шарқ (аз баландии 930 м то 430 м) тардиҷан паст мешавад. Ашти Калонро сойҳои Долона, Мулломир, Понғоз, Ошоба, Ғудос, Ашт, Пунук ва ғ. бурида мегузаранд. Манбаи оби ин сойҳо асосан барфу борон буда, тобистон аксари онҳо хушк мешаванд. Иқлими Ашти Калон – хушк (континентӣ). Тобистон гарми бебориш, зимистон хунуки камборишаҳри Ҳарорати миёнаи январ –2,2°С, июл 27,9°С. Давраи бебарфӣ – 230 рӯз. Боришоти солона 89–249 мм. Хокаш бӯри хокистарранг, марғ­зорӣ ва шӯри ботлоқӣ, инчунин регдор. Қисми шимолӣ ва шимолу ғарбии Ашти Калон дашти беоби нокорам, ҷанубу шарқиаш – обшору корам. Солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ дар он як совхоз ва 7 колхоз бунёд гардида буд, ки ҳоло ба хоҷагиҳои деҳқонӣ тақсим шудаанд. Майдони обёришавандааш – 61,5 ҳазор га. Заминҳо аз Канали Калони Шимоли Фарғона, қисман аз сой ва пармачоҳҳо обёрӣ мешаванд. Азхудкунии Ашти Калон давом дорад.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Ассотсиатсияҳои ситорагӣ

**АССОТСИÁТСИЯҲОИ СИТОРАГӢ**, гурӯҳҳои ситораҳои ҷавони (синнашон то даҳҳо млн сол) андозаи паҳнояшон 50–100 пк ва шумораашон аз якчанд то садно.Ассотсиатсияҳои ситорагӣ соли 1949 В. А. Амбарсумян кашф ва коҳиши онҳоро пешгӯӣ намуд. Таҳқиқоти баъдинаи Ассотсиатсияҳои ситорагӣ Блаув, Б. Морган, В. Маркарян, И. Копилов ва дигарон воқеаи васеъшавии Ассотсиатсияҳои ситорагиро тасдиқ кард. Дар охирҳои солҳои 40 садаи XX В. А. Амбарсумян роҳи дигари ҳалли масъалаи муайян намудани синни ситораҳоро пеш гирифт. Ӯ маълумоти мавҷударо оид ба тақсимоти ситораҳои навъҳои гуногун дар фазо, инчунин таҳқиқоти хусусӣ оид ба динамикаи ситораҳо (яъне ҳаракати онҳо дар майдони ҷозибавие, ки тамоми ситораҳои Галактика ба вуҷуд меоранд)-ро асоси кори худ гирифт. Дар ин асос ӯ ду хулосаи муҳимро на танҳо барои астрофизика, балки барои ҳамаи илмҳои табиатшиносӣ кард:
* пайдоиши ситораҳо дар Галактика то ҳанӯз давом дорад;
* пайдоиши ситораҳо гурӯҳ-гурӯҳ ба амал меояд.
Ин хулосаҳо ба тарзи пайдоиши ситораҳо ва табиати манбаи энергияи ситораҳо вобаста набуда, дар кашфи навъҳои нави гурӯҳҳои ситоравӣ, ки Ассотсиатсияҳои ситорагӣ номида шудаанд, асос ёфтаанд. Чунин гурӯҳҳоро тарокуми ситорагӣ меноманд. Ду навъи тарокуми ситорагиро фарқ мекунанд: пароканда (мансура) ва курашакл (манзума). Тарокумҳои пароканда маъмулан аз даҳҳо ё садҳо ситораи пайдарпайи асосӣ ва ситораҳои фавқулазиме иборатанд, ки дар марказ чандон ғун нашудаанд. Тарокумҳои курашакл аз даҳҳо ва ё садҳо ҳазор ситораи пайдарпайии асосӣ ва ситораҳои сурхи азим иборатанд.
Навъҳои зерини Ассотсиатсияҳои ситорагӣ мавҷуданд:
* ОВ-ассотсиатсия, ки асосан аз ситораҳои бузурги синфи тайфии О ва В иборатанд;
* Т-ассотсиатсия, ки асосан ситораҳои хурди тағйирёбандаи намуди Т-Савр дорад;
* R-ассотсиатсия, ки дар он ситораҳои синфи тайфии О–А2 бо туманоти газу чангии инъикоскунанда фаро гирифта шудаанд.
Ситораҳои узви Ассотсиатсияҳои ситорагӣ бо ҳам ҷозибавӣ алоқаманд нестанд, лекин таъсири ҷозибавии дигарон ситораҳоро ҳис мекунанд. Дар натиҷа Ассотсиатсияҳои ситорагӣ пароканда ва ситораҳои он дар фазои ситораҳои дигар парешон мешаванд. Ҳамаи ситораҳои Ассотсиатсияҳои ситорагӣ  синни  баробар доранд, ки далели дар як вақт пайдо шудани онҳо мебошад.

## Адабиёт
*  / М. Холов.
* Холопов П. Н. Звёздные скопления. Москва, 1981;
* Локтин А. В., Марсаков В. А. Звёздная астрономия в лекциях. Ростов-на-Дону, 2010;
* Ефремов Ю. Н. Очаги звездообразования в галактиках. Москва, 1989;
* Ҳамон. Звездные сверхскопления и сверхассоциации // Природа. № 6. Москва, 2004.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Астрономия
Гулнора Бобоева

** Гулнора Исломовна Бобоева ** (7 декабри 1964, Кӯлоб) — номзади илмҳои филология, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V аз Ҳавзаи интихоботии Исмоили Сомонӣ № 2 шаҳри Душанбе

## Зиндагинома
Гулнора Исломовна Бобоева 7 декабри соли 1964 дар шаҳри Кӯлоб таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ буда, соли 1986 Донишкадаи омӯзгории ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Кӯлобро бо ихтисоси омӯзгори забон ва адабиёти рус хатм кардааст.
Ба ҳайси омӯзгор, ҷонишини директор ва директори мактаб кор кардааст. Баъдан котиби Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб, мудири шуъбаи умумӣ ва мудири шуъбаи сабти асноди ҳолати шаҳрвандии Комиҷроияи ноҳияи Шӯроободи вилояти Хатлон, котиби илмии Донишгоҳи славянии Россияву Тоҷикистон, декани факултети ғоибонаи Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода, сардори Раёсати илму инноватсияи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе, сардори Раёсати маорифи шаҳри Душанбе, мудири шуъбаи кор бо занон ва оилаи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, муовини раиси ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе шуда кор кардааст. Дар вазифаи сардори Раёсати илму маърифати Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият дошт.
 
Номзади илмҳои филологӣ буда, аз соли 2002 узви ҲХДТ мебошад. 
 
1-марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

Оиладор, соҳиби чор фарзанд аст.

## Ҷоизаҳо
Бо медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» мукофотонида шудааст. Аълочии маорифи Тоҷикистон ва Аълочии фарҳанги Тоҷикистон мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Ассотсиатсияи Кореягиҳои Шӯравии Тоҷикистон

**Ассотсиатсияи Кореягиҳои Шӯравии Тоҷикистон** — ташкилоти ҷамъиятии кореягиҳои муқими Тоҷикистон. Январи 1990 дар шаҳри Душанбе таъсис ёфтааст. 1700 нафар кореягии Тоҷикистонро муттаҳид мекунад. Ассотсиатсия дар вил. Суғд, шаҳрҳои Душанбе, Қӯрғонтеппа, Ноҳияи Турсунзода, Ҷалолуддини Румӣ ва Шаҳритус ташкилотҳои ибтидоӣ дорад. Мақсади асосии Ассотсиатсия: эҳё ва нигаҳдошти фарҳангу забони миллӣ, дастгирии ҳуқуқӣ ва маънавии ин ҷамъият; таъмини таҳаммулпазирӣ, гуногунфарҳангӣ ва ҳамоҳангсозии муносибатҳои миллӣ дар Тоҷикистон. Барои пешбурди фаъолият, дастрас намудани маводди нашрию иттилоотӣ, китобҳои дарсӣ ва гирифтани ёрии моддӣ бо ватани таърихии хеш робита барқарор кардааст. Асосгузор ва раиси раёсати Ассотсиатсия Ким В. М. узви Шӯрои ҷамъиятии назди Президенти ҶТ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  / М. Шарифзода.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Ассотсиатсияҳои Тоҷикистон
Ҷамшед Саидзода

**Ҷамшед Саидзода** (*Саидов Ҷамшед Ҳамроқулович*; 10 апрели 1966, ноҳияи Ҳамадонӣ) — ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, доктори илмҳои техникӣ, профессор. Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V

## Зиндагинома
Ҷамшед Саидов 10 апрели соли 1966 дар ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, дар оилаи омӯзгор таваллуд шудааст. Соли 1983 мактаби таҳсилоти миёнаи умумии № 5-и ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадониро бо медали тило ва соли 1990 факултети «Сохтмони саноатӣ ва гражданӣ»-и Донишкадаи политехникии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ)-ро бомуваффақият хатм намудааст.
* Соли 1990 ба ҳайси инженери корҳои илмӣ дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ оғоз ёфта, 
* Аз соли 1991 то соли 2004 дар донишгоҳи мазкур ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраҳои «Технология ва ташкили истеҳсолоти сохтмон» ва «Истеҳсоли маводҳо, технология ва ташкили сохтмон», раиси иттифоқи касабаи донишҷӯён, ноиби ректори донишгоҳ оид ба корҳои тарбиявӣ буд. 
* Аз соли 2004 то соли 2007 дар вазифаҳои раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон (ҲХДТ) дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ ва раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Душанбе кор кардааст. Тайи солҳои 2007—2009 директори Маркази танзими Лоиҳаи обтаъминкунии шаҳри Душанбе ва солҳои 2009—2010 муовини Раиси шаҳри Душанбе буд.
* Аз моҳи майи соли 2010 то имрӯз дар вазифаи раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Душанбе фаъолият менамояд. Доктори илмҳои техникӣ мебошад.
## Мукофот
Бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Бо мукофоти соҳавии «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Ифтихорномаи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.
## Хонавода
Оиладор, соҳиби шаш фарзанд мебошад.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 
Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Докторони улуми техникӣ
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳамадонӣ
Ассошиэйтед Ниюспей-Пресс

**АССОШИЭЙТЕД НИЮСПЀЙ-ПРЕСС**, ширкати бузурги табъу нашр дар Англия. Нашрияҳои миллии «Дейли мейл», «Уикэнд», «Стандард» ва як қатор рӯзномаҳои минтақавиро нашр мекунад. Дорои саҳмияҳои чор радиостансияи хусусии Англия аст. Дар баробари расонаҳои хабарӣ ҳамчунин шохаширкатҳои он дар бахшҳои гуногун, аз ҷумла коркарди нафт дар баҳри Шимол, тиҷорати тарабхонаҳо ва заминдорӣ фаъолият мекунанд ва ба ин ширкат даромади калон меоваранд.	
## Адабиёт
*  / М. Султонов.

Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
Гурӯҳ:Матбуот
Муродулло Давлатзода

** Давлатов Муродулло  Исматович  ** аз Ҳавзаи интихоботии Рӯдакӣ № 9 - вакили  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V  
## Зиндагинома
 
## Нигаред низ
* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
*  КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Лутфия Раҷабова

**Лутфия Раҷабова** (23 ноябри 1962, Душанбе) — олим, доктори илмҳои физикаю математика, профессор, вакили Маҷлиси намояндагони МО Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати паҷум.

## Зиндагинома
Лутфия Нусратовна Раҷабова 23 ноябри соли 1962 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Соли 1984 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси омӯзгор ва соли 1987 аспирантураи ҳамин донишгоҳро хатм намудааст.

## Корнома
Фаъолияти кориашро соли 1987 ба сифати ассистенти кафедраи математикаи олии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ оғоз карда, минбаъд ба ҳайси муаллими калон, дотсенти кафедраи ҳамин донишкада, муовини ректори Донишкадаи нақлиёти Тоҷикистон, дотсенти кафедраи математикаи олии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва сарходими илмии Институти илмӣ-тадқиқотии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст.

Аз моҳи июли соли 2011 то соли 2015 муовини ректори Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ буд.

1 марти соли 2015 ҳамчун вакил ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҳисоби аъзои Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон интихоб шудааст.

## Фаъолияти илмӣ
Бо маърӯзаҳои илмӣ дар конгресс ва конференсияҳои байналхалқии ISAAC −2007 дар шаҳри Анқараи Туркия, ISAAC-2009 дар шаҳри Лондони Британияи Кабир, ISAAC-2013 дар шаҳри Кракови Полша, GF — 2011 ҷазираи Мартиникаи Франсия, Конгресси умумиҷаҳонии математикҳо — 2014 дар шаҳри Сеули Кореяи Ҷанубӣ,соли 2007 дар шаҳри Новосибирски Федератсияи Россия, соли 2011 дар шаҳри Стерлитамаки Федератсияи Россия баромад намудааст.

Муаллифи зиёда аз 80 мақолаҳои илмӣ ва таълимӣ-методӣ ва як монография мебошад.

## Ҷоизаҳо
Бо нишони «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикстон» сарфароз гардонида шудааст.
Оиладор, соҳиби чор фарзанд мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат
Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон
Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Ашӯр Сафар

**Ашӯр Сафар** (1 майи 1928, деҳаи Руботинтак, ноҳияи Ҳамадонӣ — 10 январи 1997, Кӯлоб) — и тоҷик, Шоири халқии Тоҷикистон (1991), Аълочии маорифи халқи ИҶШС, Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1962), Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1967).

## Зиндагинома
Ашӯр Сафар 1 майи 1928 дар деҳаи Руботинтак, ноҳияи Ҳамадонӣ ба дунё омадааст. Курси дусолаи муаллимтайёркуниишаҳри Кӯлоб (1953) ва факултети филологияи тоҷики Институти педагогии Кӯлоб (ҳозира ДДК)-ро хатм кардааст (1958). Омӯзгори мактаб (1951—1956; 1973—1975), нозири шуъбаи маорифи халқи Кӯлоб (1958—1959), ходими адабии рӯзномаи «Ҳақиқати Кӯлоб» (1959—1963), мухбири махсуси Радиои тоҷик дар собиқ вилояти Кӯлоб (1963—1969), инчунин дар вазифаҳои гуногуни соҳаи маорифи халқи шаҳри Кӯлоб (1969-73), директори стансияи табиатшиносони ҷавони собиқ вилояти Кӯлоб (1975—1980) кор кардааст. Аз соли 1980 омӯзгори мактаби миёна. Ӯ 10 январи 1997 дар шаҳри Кӯлоб вафот кардааст.

## Эҷодиёт
Аввалин шеъраш соли 1951 ба табъ расидааст. Муаллифи маҷмӯаҳои «Ибтидои роҳ» (1964), «Илҳом» (1970), «Фарзанди аср» (1973), «Хандаи гулҳо» (1976), «Дастёри додо» (1979), «Самари умр» (1980), «Гули моҳтоб» (1983), «Базми садоқат» (1984), «Раиси Миралӣ» (1985), «Холи фатир» (1987), «Гулгардонӣ» (1989), «Гулбоғ» (1990), «Цветок луны» (1992), «Достони нотамом» (1997), «Гулчини ашъор» (1997), «Мунтахабот» (1998), «Гуфтори алифбо» (2005), «Борони ҳидоят» (2008) аст. Дар эҷодиёти Ашӯр Сафар ҳаҷв мавқеи муҳим дорад. Нахустин маҷмӯаи ашъори ҳаҷвиаш «Гапи падар» (1987) буда, шахсони муфтхӯр, фиребгару қаллобро зери танқид гирифтааст. Маҷмӯаи ашъораш «Плоды жизни» (ба забони русӣ, 1984), «Гулчини ашъор»-аш (ба хатти арабӣ, Т., 1997) ба табъ расидаанд. Ҳамчунин осори адибони гуногуни ҷаҳон Р. Ҳамзатов, П. Хузангай ва дигарон шоирони замони шӯравиро ба тоҷикӣ гардондааст. Ашъори ҷудогонааш ба за­бонҳои русӣ, ӯзбакӣ, арманӣ, қирғизӣ, туркманӣ ва ғ. тарҷума шуда, тарҷумаи маҷмӯаҳои Семен Данилов «Офтоби зимистон» (1985), Қармис Дусанов «Табассуми офтоб» (1987) ва Захария Станку «Сатрҳои одӣ» (1990) ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Очерку мақолаҳояш дар матбуот нашр шудаанд.

## Ҷоизаҳо
* Шоири халқии Тоҷикистон (1991),
* Аълочии маорифи халқи ИҶШС,

## Некдошт
Дар шаҳри Кӯлоб майдон, китобхона, мактаби миёнаи № 50 ва кӯчае ба ифтихори Ашӯр Сафар номгузорӣ шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи ИҶШС
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ
Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ҳамадонӣ
Гурӯҳ:Шоирони халқии Тоҷикистон