Ҳокимони Эрон

Дар ин мақола феҳристи сулолаҳои ҳоким ва ҳокимони давлатҳое, ки дар қаламрави Эрони муосир пеш аз Инқилоби исломии соли 1979 таъсис ёфтаанд ё онро фаро мегиранд, новобаста аз мансубияти этникӣ оварда шудааст.

## Ҳокимони бостонӣ

*

### [[Пешдодиён|Пешдоди]]<nowiki/>ён

* Каюмарс ( Авест. Gayō Marətan)
* Хушанг ( Авест. Haošiiaŋha)
* Тахмурас ( Авест. Təxma-Urupi)
* Ҷамшед ( Авест. Yima-Xšaēta)
* Заҳҳок / Биварасп ( Авест. Aži-Dahāka)
* Фаридун / Афридун ( Авест. Θraētaona)
* Эраҷ ( Авест. Аiriia-Ča)
* Манучеҳр ( Авест. Manuščiθra)
* Нӯзар ( Авест. Nāoθara)
* Зав ( форсии миёна: Uzab, Auzab)
* Гаршосп ( Авест. Сама Кərəšāspa)
*

### [[Каёниён]]

* Кайқубод ( Авест. Kauui Kauuāta)
* Кайковус ( Авест. Kauui Usan)
* Кайхусрав ( Авест. Kauui Haosrauuaŋha)
* Луҳросп ( Авест. Kauui Auruuatāspa)
* Гуштосп ( Авест. Kauui Vištāspa)
* Кайбаҳман ( Авест. Kauui Wāhu-Manah)
* Ҳумай Шерзод  ( Avest. Humāiiā)
* Кайдороб / Дориёвуш ( Dārayavauš порсии бостон )
* Дориёвуши II  (Dārayavauš порсии бостон  )

## [[Сарзамини Мод|Мод]]

* 700 пеш аз милод - 647 пеш аз милод - Дейоку
* 647–625 – Фравартиш
* 625 - 585 - Ҳувахшатра
* 585 - 550 - Иштувегу

## [[Ҳахоманишиён]]
200px|thumb|'''Тахти Ҷамшед''' (, Персепол, пойтахти Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиён
200px|thumb|Мақбараи Куруши II Кабир — асосгузори Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиён

* Ҳахоманиш
* Чишпиш
* Куруши I
* Камбуҷияи I
* 550 — 530 — Куруши II Бузург
* 530 - 522 - Камбуҷияи II
* 522 — Гаумот ( қаллоб )
* 522–486 – Дориюши I Бузург 
* 486 - 465 - Хашоёршои I 
* 465–424 - Ардашери I
* 424 - Хашоёршои II (танҳо дар Порс )
* 424–423 – Суғд ( танҳо дар Форс ва Элом )
* 424 - 404 - Дориюши II 
* 404–359 - Ардашери II
* 359 - 338 - Ардашери III
* 338–336 – Ардашери IV
* 336–330 – Дориюши III 
* 330–329 – Ардашери V (Бесс)

## Мақдуниён

* 336–323 – Искандари Мақдунӣ
* 323–317 – Филиппи III 
* 323–309 - Искандари IV 

## Селевкиён

### Подшоҳон

* 311–281 – Селевк Никатор I (шоҳ аз  306 п.м.)
* 281–261 – Антиох I Сотер (ҳоким бо Селевк аз  291 п.м. )
* 261–246 – Антиохи II Теос
* 246–225 - Селевки II Каллиникус
* 225 - 223 - Селевки III 
* 223 - 187 - Антиохи III Кабир
* 187 — 175 — Селевки IV Филопатор 
* 175–164 -  Антиохи IV
* 164–160 – Тимарх (ғасбкунанда, ҳукмрони Мод ва Бобил)
* 164–162 - Антиохи V  
* 162-150 - Деметриуси I 
* 150–145 – Искандри Балас Соли 145 п.м. ( ғасбкунанда)
* 145–138 - Деметриуси II Никатор
* 145 - 142 - Антиохи VI Дионис Эпифан (писари Искандри I Балас, аз ҷониби Диодот Трифон бар муқобили Деметриуси II эълон шудааст)
* 142 - 138 - Диодоти Трифон (ғасбкунанда, дар Келесирия ҳукмронӣ мекард)
* 138 - 129 - Антиохи VII Сидет

## [[Хонадони Ашконӣ|Ашкониён]]

### [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ]]

* Аршак I (асосгузори хонадон)
* 247-211 — Тиридат I (Аршаки II)
* 211-191 — Ардавони I 
* 191-176 — Фриёпат ((Аршаки III)
* 176-171 — Фарҳоди I
* 171-132 — Меҳрдоди I 
* 132-127 — Фарҳоди II 
* 127-124 — Ардавони II 
* 124-88 (91)? — Меҳрдоди II 
* ок. 88-80 (91-87/88)? — Гударзи I 
* ок. 87-80 — Меҳрдоди (III)?
* ок. 80-76 — Уруди I
* ок. 76-69 — Синотрук 
* 69-57 — Фарҳоди III 
* 57-54 — Меҳрдоди IV 
* 57-38 — Уруди II
* ок. 51-38 — Покури I
* 38-32; 30-2 — Фарҳоди IV
* ок. 32-30; 26-25 — Тирдоди II
* 2 до н. э.-4 н. э. — Фарҳоди V
* 4-7 — Уруди III
* 7-12 — Вунуни I
* 12-38 — Ардавони II
* ок. 35-36 — Тирдоди III
* ок. 37-38 — Киннам
* ок. 38-46/47 — Вардони I
* 38-51— Гударзи II
* ок. 51 — Вунуни II
* 51-78 — Балоши I
* 55-58 — Вунуни II
* 78-109 (115)? — Покури II
* ок. 78-80 — Вардони  (II)?
* ок. 80-81 — Ардавони III 
* 109-116; 117-129 — Хусрави I (Ашконӣ)
* 116-117 — Парфамаспат
* 129-147 — Балоши II (III) 
* 129-147 (140)? — Меҳрдоди V
* 147-191— Балоши III(IV)  
* 191-208 — Балоши IV (V)  
* 190-191 — Хусрави II ?
* 208-228 — Балоши VI
* номаъдум
* 213-224 — Ардавони IV
* 226-227/228 — Артавазд  писари Ардавони IV

## [[Сосониён]]

* 227—241 — Ардашери Бобакон
* 241—272 — Шопури I
* 272—273 — Ҳурмузи I-Ардашер
* 273—276 — Баҳроми I
* 276—293 — Баҳраоми II
* 293 — Баҳроми III
* 293—302 — Нарсе
* 302—309 — Ҳурмузи II
* 309 — Озарнарсе
* 309—379 — Шапури II Бузург
* 379—383 — Ардашери II
* 383—388 — Шопури III
* 388—399 — Баҳроми IV Кирмоншоҳ
* 399 (72 дня) —  Яздгирд 
* 399—420 — Яздгирди I 
* 420 — Хусрав ( ғасбкунанда)
* 420—438 — Баҳроми V Гӯр
* 438—457 — Яздгирди II
* 457—459 — Ҳурмузи III
* 459—484 — Пирӯзи I (Фирӯз)
* 484—488 — Балош
* 488—497 — Қубоди I
* 497—499 — Ҷоммосп
* 499—531 — Қубоди I
* 531—579 — Хусрави I Анӯшервон
* 579—590 — Ҳурмузи IV 
* 590—591 — Баҳроми Чӯбин  
* 591—628 — Хусрави II Парвиз
* 628 (март-октябрь) — Қубоди II  
* 628—630 — Ардашери III
* 630 (апрель-июнь) — Шаҳрбароз
* ок. 630 (май-июль) — Хусрави III
* 629—631 — Бӯрондухт  
* ок. 630 — Шапур Шаҳрбароз
*
* 631 (октябри-декабри) — Пирӯзи II
* 631—632 — Озармидухт
* 630—631 — Ҳурмузи Ҷодуя
* ок. 630—632 — Ҳурмузи VI
* ок. 630—632 — Хусрави IV
* 631 (март-апрель) — Фаррухзод Хусрави V
* 632—651 — Яздгирди III

## [[Хилофат|Дар ҳайати Хилофати Араб]]

* Усмон ибни Аффон (651 - 656)
* Алӣ ибни Абӯтолиб (656 - 661)
## [[Тоҳириён|Сулолаи Тоҳириён]] (821-873)

## [[Саффориён]]

* 867–879 – Яъқуби Лайс
* 879—910 — Амр ибни Лайс
* 901 - 902 - Тоҳир ибни Ҳусайн

## Давраи вобастагӣ

* Солҳои 902—1118 дар сарзамини Эрон давлатҳои хурд ҳукмрон буданд.
* Аз соли 1037 то 1194 дар хайати давлати Салҷуқиён буд
* Солҳои 1194—1221 — қисми таркибии давлати Хоразмшоҳиён буд.
* Аз соли 1221 то 1253 қисми зиёди Эрон зери ҳукмронии муғулон буд.
* Солҳои 1253—1295 — тобеи муғулон, 1256—1343 — қисми давлати Илхон (Хулагуид) буд.
* Солҳои 1343—1380 дар хоки Эрон давлатхои хурд ҳукмрон буданд.
* Солҳои 1380—1449 — қисми давлати Темуриён буд.
* Аз соли 1449 то 1502 — қисми ғарбии Эрон ба хайати давлатҳои Қароқуюнлу ва Оққуюнлу дохил мешуд.

## [[Сафавиён]]

* 1501–1524 – Исмоили I  
* 1524 - 1576 - Таҳмосби I 
* 1576–1577 – Исмоили II
* 1578–1587 – Муҳаммад Худобанда 
* 1588 - 1629 - Аббоси I Бузург
* 1629–1642 – Сафии I
* 1642 - 1667 - Аббоси II
* 1666–1694 – Сулаймони I Сафӣ
* 1694–1722 – Султон Ҳусайн
* 1723 - 1732 - Таҳмосби II
* 1732 - 1736 - Аббоси III

## Афшориён

* 1736 - 1747 - Нодиршоҳ
* 1747—1748 — Одил
* 1748—1749 — Шоҳрух
* 1749-1749 — Иброҳим

## [[Зандиён]]

* 1750 - 1779 - Каримхони Занд
* 1779-1781 - Муҳаммад Содиқ
* 1781— 1785 — Алимурод
* 1785—1789 — Ҷаъфар
* 1789— 1794 — Лутф Алишоҳ

## [[Қоҷориён]]

* 1794 - 1797 - Оқомуҳаммадхони Қоҷор
* 1798 - 1834 - Фатҳалишоҳи Қоҷор
* 1834 — 1848 — Муҳаммадшоҳи Қоҷор
* 1848 – 1896 – Носирудиншоҳи Қоҷор
* 1896 — -1907 — Музаффаруддиншоҳи Қоҷор
* -1907 — 1909 — Муҳаммадалишоҳи Қоҷор
* 1909 — 1925 — Аҳмадшоҳи Қоҷор (аз соли 1925 дар бадарға)

## [[Дудмони Паҳлавӣ|Паҳлавӣ]]

* 1925 - 1941 - Ризошоҳ Паҳлавӣ
* 1941 - 1979 - Муҳаммадризо Паҳлавӣ (аз соли 1979 дар ғурбат)

## Муосирият

* Аз соли 1979 - Ҷумҳурии динсолорӣ

## Шарҳ
Номи Эрон аз он омадааст  &nbsp;**Airyānam Vaeja**  ва   , ки тақрибан маънои "кишвари Ориёиҳо" -ро дорад. Дар даврони Ҳахоманишиҳо ( солҳои 550–327 пеш аз милод ) мафҳуми «Aryānam Vaeja» ба «Aryānam Xšaθram» — «Давлати ориёиҳо» табдил ёфт. Аз  — номи Эрони дар замони Ашконӣ ( 250 пеш аз милод - 224 милодӣ ) - Aryānšaθr (Ориёншаҳр). Номи давлати Сосониён ( 224-651 ) - Erānšahr  (Эраншаҳр) аз  &nbsp;**Эйрянам Xšaθram** . Дифтонги авестоӣ "ай" ба  — «Erān».

Юнони қадим Эронро ба номи минтақаи марказии Порс, вилояти муосири Форс, Парс меномиданд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сулолаҳои Шарқи Наздик
Гурӯҳ:Хонадонҳои эронӣ
Гурӯҳ:Таърихи Эрон
Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations