Варзиши чанасаворӣ

**Варзиши чанасаворӣ** (, ) — намуди зимистонаи варзиши олимпӣ, ки дар он иштирокчиён дар суръатфазоӣ бо чана дар пайроҳаҳои махсус мусобиқа мекунанд.

## Таърих
Аввалин ҷамъомади муташаккили варзишгарон соли 1883 дар Швейтсария баргузор шуд. Соли 1913 дар Дрезден (Олмон) Иттиҳоди байналмилалии варзиши чанавӣ (Internationale Schlittensportverband) таъсис ёфт. Ин созмон варзишро то соли 1935 идора мекард, то он даме ки ба сохтори Федератсияи ҷаҳонии бобслей ва склетон (FIBT) дохил карда шуд. Пас аз қабули қарор дар бораи иваз кардани скелетон бо варзиши чанавӣ дар барномаи Бозиҳои олимпии зимистона, соли 1955 дар Осло (Норвеж) аввалин қаҳрамонии ҷаҳон гузаронида шуд. Соли 1957 Федерасияи байналмилалии варзиши чанавӣ (Fédération Internationale de Luge de Course, FIL) таъсис ёфт. Варзиши чанавӣ ба барномаи Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1964 дохил карда шуд.

## Қоидаҳо
Қоидаҳои варзиши чанасаворӣ хеле соддаанд — варзишгаре ғолиб мешавад, ки пайроҳаро дар вақти кӯтоҳтарин тай кунад. Иштирокчӣ бояд дар давоми вақти муайян пас аз холӣ шудани пайроҳа оғоз (старт) кунад.

Варзишгар вазифадор аст, ки ҳамроҳ бо чана ба марра (финиш) расад, дар сурати хилофи ин ӯ аз мусобиқа хориҷ (дисквалификатсия) карда мешавад. Аммо иҷозат дода мешавад, ки дар пайроҳа таваққуф карда, дубора ба чана нишинад ва фаромаданро идома диҳад.

Вазни чана ва сохти он ба танзим дароварда шудааст. Ҳарорати теғҳои чана низ бояд дар ҳудуди муайян бошад, ки ба ҳарорати ҳаво вобаста аст. Инчунин маҳдудиятҳо оид ба вазни варзишгарон ва таҷҳизоти онҳо, аз ҷумла комбинезонҳо, пойафзол, кулоҳҳои муҳофизатӣ ва дастпӯшҳо мавҷуданд.

Мисли дигар намудҳои варзиши вобаста ба гузариши босуръат, мусобиқаҳои пешакӣ тартиби оғозро муайян мекунанд, ки дар сурати бад шудани ҳолати пайроҳа метавонад муҳим бошад. Вақти умумии варзишгар аз натиҷаҳои ду ва ё зиёда дафъаи фаромадан ҷамъбаст мешавад.

Дар варзиши чанасаворӣ мусобиқаҳо дар байни инфиродӣ ва ҷуфтҳо гузаронида мешаванд. Аз соли 2018 занон метавонанд дар ҷуфтҳо мусобиқа кунанд. Дар мусобиқаҳои калон эстафетаҳо гузаронида мешаванд, ки дар онҳо даста аз зан, мард ва ҷуфт иборат аст.

Сар карда аз қаҳрамонии ҷаҳони соли 2016 ба барномаи мусобиқаҳо спринти чанавӣ дохил карда шудааст. Масофа дар спринт кӯтоҳ буда, ченкунии вақти чанасавор на аз оғоз, балки пас аз гузаштани қисмати аввали масир (аз 100 то 150 метр) оғоз мешавад ва ғолиб аз рӯи натиҷаи як кӯшиш муайян мегардад.

## Пайроҳаҳо
Мусобиқаҳо оид ба варзиши чанасаворӣ дар ду намуди пайроҳаҳо мегузаранд: чанавӣ ва барои натурбан (як навъи варзиши чанавӣ). Дар баъзе пайроҳаҳо яхро бо таври сунъӣ хунук мекунанд. Аксари пайроҳаҳои чанавӣ, аз ҷумла қариб ҳамаи пайроҳаҳои натурбан, дар кишварҳои алпӣ ҷойгиранд:

*  Красноярск
*  Алтенберг (Саксония)
*  Кёнигсзе (Бавария)
*  Инсбрук
*  Оберхоф (Тюрингия)
*  Санкт-Моритс — дарозтарин ва босуръаттарин пайроҳаи табиӣ дар ҷаҳон
*  Турин — барои Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 2006 сохта шудааст
*  Винтерберг (Райн-Вестфалени шимолӣ)
*  Парамоново

Дар қатори муҳимтарин пайроҳаҳои сунъӣ (аксарият барои Бозиҳои олимпии зимистона сохта шудаанд):

*  Калгари
*  Лейк-Плэсид
*  Лиллехаммер
*  Нагано
*  
*  Негони
*  Ла-План
*  Солт-Лейк-Сити
*  Сараево — ҳоло бинобар вазъи бад истифода намешавад
*  Сигулда
*  Уистлер
*  «Санки» (Сочи)

## Федерасияи байналмилалӣ
Варзиши чанасаворӣ аз ҷониби Федерасияи байналмилалии варзиши чанавӣ (FIL, Federation International de Luge de Course) (