Ҳокейи рӯи ях

**Хоккейи рӯи ях ҳокей бо шайба** як намуди варзиши дастаҷамъона мебошад, ки дар рӯи ях анҷом мешавад ва аз ду даста дар конкиҳо иборат аст, ки шайбаро (pok) бо чӯбҳои худ мегузаронанд ва кӯшиш мекунанд, ки шумораи бештари зарбаҳоро ба дарвозаи рақиб ворид кунанд ва рақибро ба дарвозаи худ роҳ надиҳанд.

Ин намуди варзиши олимпист, ки дар саросари ҷаҳон беш аз як миллион бозигари сабтиномшуда дорад ва мунтазам дар лигаҳои гуногун байни ҳам рақобат мекунанд .
## Таърихи ҳоккей
Таърихи ҳоккей яке аз пурбаҳстарин таърихҳо дар миёни ҳамаи намудҳои варзиш ба шумор меравад. Ба таври суннатӣ, зодгоҳи ҳ*оккейи муосир* Монреал (Канада) ҳисобида мешавад (гарчанде маълумоти навтар ба пешсафии Кингстон, Онтарио ишора мекунад). Бо вуҷуди ин, дар баъзе расмҳои ҳолландии асри XVI аллакай одамони зиёде тасвир шудаанд, ки дар канали яхбастае бозии монанд ба хоккей анҷом медиҳанд.
Бозиҳо бо чӯбҳои каҷ ва тӯбро дар таърихи бисёр фарҳангҳо метавон пайдо кард. Дар Миср як кандакории 4000-сола ёфт шудааст, ки дар он дастаҳое бо чӯб ва асбоби бозӣ тасвир шудаанд. Бозии Хёрлинг дар Ирландия ба давраи то соли 1272 то милод рост меояд. Тақрибан ба соли 600 то милод тасвири юнонии қадимае мансуб аст, ки бозии эҳтимолан «керетизеин» (κερητεειν) номдоштаеро нишон медиҳад, зеро онро бо шох ё чӯби ба шох монанд — *керас* (kéras, κρρας) мебозиданд.  

Дар Муғулистони марказӣ халқи даур аллакай тақрибан 1000 сол боз бозие бо номи  доштанд, ки ба ҳоккейи муосири рӯи сайдони  сабза монанд аст.

## Майдони ҳоккей
чап|мини|400x400пкс|Майдони ҳоккейи услуби аврупоӣ
чап|мини|400x400пкс|Майдони хоккейи стандарти NHL
Дар қоидаҳои Федератсия байналмилаии ҳокей ва ЛМҲ андозаҳои майдони ҳоккей аз ҳам фарқ мекунанд.

Тибқи қоидаҳои ФБҲ, андозаҳои ҳадди аксар — 69 метр дарозӣ ва 39 метр бар, андозаҳои ҳадди ақал — 56 метр дарозӣ ва 26 метр бар мебошанд. Дар мусобиқаҳои расмие, ки таҳти сарпарастии ИИХФ баргузор мегарданд, андозаи майдон бояд 60–61 м дарозӣ ва 29–30 м бар дошта бошад; барои дигар мусобиқаҳо андозаи ҳадди ақали майдон 40×20 метр муқаррар шудааст.

Қоидаҳои ЛМҲ андозаи майдонро 200×85 фут муқаррар мекунанд, ки ба 60,96×25,90 метр баробар аст. Дар ЛМҲ чунин ҳисобида мешавад, ки андозаҳои хурдтар ба муборизаи ҷисмонӣ, зарбаҳо ба дарвоза ва бозӣ дар канори бортҳо мусоидат мекунанд, ки дар он ҷо бисёр рақобатҳои шадид, бархӯрдҳо ва ҷанҷолҳо рух медиҳанд.

#### Андозаҳо
Майдон бо борт (панҷара) иҳота карда шудааст, ки баландиаш 1,20–1,22 м буда, дар гӯшаҳои майдон шакли мудаввар дорад (бо радиуси 7–8,5 м). Дар бортҳои ақибӣ, дар паси дарвозаҳо, дар тамоми паҳнои майдон (бо дарназардошти қисмҳои мудаввар) панҷараи муҳофизатӣ аз шишаи махсус бо баландии 1,6–2 м насб карда мешавад.

Дар қисми миёнаи бортҳои паҳлӯӣ ду дарвозаи ба дохили майдон кушодашаванда ҷойгир аст, ки барои баромадани бозигарон ба майдон пешбинӣ шудаанд. Ҳамчунин ду дарвозаи дигар дар тарафи муқобил, дар назди нишастгоҳи бозигарони ҷаримашуда, ҷой доранд.
## Таҷҳизот
[мини|Бозии байни Илвес (зард-сабз) ва Таппара (кабуд-норанҷӣ) 3 декабри соли 2021 дар варзишгоҳи Nokia Arena дар [Тампере, Финландия .]]
Ба таҷҳизоти хоккейӣ аҳаммияти калон дода мешавад. Варзишгарон кӯшиш мекунанд, ки худро то ҳадди имкон аз зарбаҳои дардноки шайба ва клюшка, аз зарбаҳо ҳангоми бархӯрд бо бозигари дигар, аз афтодан ба борт ва ғайра муҳофизат намоянд. Дар гузашта таҷҳизоти хоккейбозон вазнин буд ва хоккейбозон дар он ноқулай ба назар мерасиданду нороҳатӣ эҳсос мекарданд, аммо ин ба бозии онҳо монеъ намешуд.

Либоси болоӣ ва шлемҳои бозигарони як даста бояд якранг бошанд (ба дарвозабон иҷозат дода мешавад, ки шлеме бо ранги фарқкунанда аз шлемҳои дигар бозигарон дошта бошад). Дар свитерҳои бозигарон бояд рақамҳо ва насабҳои онҳо ҷой дода шаванд.

## Ҳайати дастаҳо
чап|мини|320x320px|Ҳоккей. Дарвозабон.
Одатан барои як бозӣ аз ҳар як даста 17—22 бозигар сабт карда мешаванд. Шумораи ҳадди ақал ва ҳадди аксари бозигаронро низомномаи мусобиқа муайян мекунад.

Ҳамзамон дар майдон аз ҷониби як даста на бештар аз шаш бозигар ҳузур дошта метавонад: панҷ бозигари майдонӣ ва як дарвозабон. Иваз кардани дарвозабон бо бозигари майдонӣ иҷозат дода мешавад. Ивазкунии бозигарон метавонад ҳам дар таваққуфҳои бозӣ ҳангоми қатъ шудани вақт ва ҳам мустақиман дар ҷараёни бозӣ анҷом дода шавад.

Ҳангоми баргузории овертаймҳо шумораи бозигарон дар майдон метавонад мувофиқи низомномаи мусобиқа кам карда шавад (одатан то панҷ нафар: дарвозабон + чаҳор бозигари майдонӣ). Бо вуҷуди ин, аз 15 декабри соли 2016 дар КХЛ, МХЛ ва ЖХЛ формати овертайми «3 бар 3» ҷорӣ шудааст: дарвозабон + се бозигари майдонӣ. Дар федератсия бошад, аз мавсими 2015–2016 овертаймҳо низ дар формати «3 бар 3» (дарвозабон + се бозигари майдонӣ) баргузор мешаванд.
## Доварон
рост|мини|281x281px|Хоккей. Довари асоси
Бозии ҳоккейро ҳайати доварон мегузаронанд, ки аз се ё чор довар иборат аст. Як ё ду довар (вобаста ба низомномаи мусобиқа) доварони асосӣ номида мешаванд, ду нафари дигар — доварони хат (лайнсменҳо —  — «довар дар хат») мебошанд. Ба уҳдадориҳои довари асосӣ назорат аз болои вайронкунии қоидаҳо ва сабти ба дарвоза ворид шудани шайба (голҳо) дохил мешавад. Доварони хаттӣ барои назорати ҳолатҳои «берун аз бозӣ», партофти маҷбурии шайба, вайронкунии таркиби ададӣ, инчунин баргузории партофти ибтидоии шайба масъуланд.

Илова бар доварони рӯи ях, дар ҳар як бозӣ ҳайати доварие низ ҳузур дорад, ки берун аз майдон қарор мегирад. Ба ин ҳайат дохил мешаванд:
* ду довар дар паси дарвозаҳо (дар ҳолати мавҷуд будани довари асосӣ);
* котиб ва то ду ёвари котиб;
* довари ҳисобкунандаи вақт;
* довари иттилоотӣ;
* довари бозбинии видеоӣ;
* ду довар дар нишастгоҳи бозигарони ҷаримашуда.
## Вайрон кардани қоидаҳо ва ҷаримаҳо
Дар хоккей намудҳои зерин аз вайронкунии қоидаҳо ҷудо карда мешаванд:
* тела додани рақиб (ҳамчунин тела додан бо клюшка ё тела додан ба борт);
* бастани роҳ — ҳамла ба бозигаре, ки шайбаро дар ихтиёр надорад (усулҳои қуввавӣ танҳо дар ҳолате иҷозатанд, ки бозигар соҳиби шайба бошад; ҳамзамон бозигари ҳамлагар набояд беш аз ду қадам ба самти бозигари ҳамлашаванда гузорад);
* ҳамла ба дарвозабон (аз ҷумла дар ҳолатҳое, ки дарвозабон дар минтақаи худ қарор надорад);
* гузоштани пой пеши рақиб (подножка);
* нигоҳ доштани рақиб;
* нигоҳ доштани рақиб бо клюшка (қалмоқ задан);
* нигоҳ доштани клюшкаи рақиб бо даст;
* ҳамла аз пушт;
* зарба задан ба рақиб;
* бозии хатарнок бо клюшкаи баланд бардошта (баландтар аз сатҳи китф);
* зарба задан ба рақиб бо клюшка;
* бозӣ бо клюшкаи шикаста ё клюшкае, ки андозаҳои ғайристандартӣ дорад;
* нигоҳ доштани шайба бо даст;
* қасдан ба болои шайба афтодан (аз ҷумла аз ҷониби дарвозабон, агар ӯ аз минтақаи дарвозабонӣ берун шуда бошад);
* вайрон кардани тартиби партофти ибтидоии шайба ё қоидаҳои ивазкунии ҳайат;
* Ба таъхир андохтани бозӣ (қасдан берун партофтани шайба аз майдон, ҷунбондан ё ҷойивазкунии дарвоза ва ғайра);
* партофтани клюшка ба рӯи ях барои монеъ шудан ба бозигар;
* бозии дағалона, задухӯрд;
* рафтори ғайриварзишӣ ё беинтизом (симулятсия — ба истилоҳ «шиноварӣ» ё «моҳӣ», баҳс кардани қарори довар, дахолат ба амалиёти ӯ, истифодаи ишораҳои таҳқиромез);
* ҳолати «берун аз бозӣ»;
* партофти маҷбурии шайба;
* вайрон кардани таркиби ададии даста.

Дар баъзе ҳолатҳо ҷазо вобаста ба вазъияти бозӣ ва баҳогузории довари асосӣ гуногун буда метавонад, масалан, қасдан ё тасодуфӣ будани вайронкунӣ, дараҷаи масъулияти бозигар дар иштирок дар задухӯрд ва ғайра. Қоидаҳо ҷазоҳои зеринро пешбинӣ мекунанд:
* ҷаримаи хурд (2 дақиқа);
* ҷаримаи хурди скамейкавӣ (2 дақиқа), фарқияташ аз ҷаримаи хурд дар он аст, ки ба тамоми даста таъин мешавад, на ба бозигари мушаххас;
* ҷаримаи дукарат

## Дар филателия

Акс:The_Soviet_Union_1949_CPA_1466_stamp_(National_Sports._Ice_hockey).jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1949_CPA_1466_stamp_(National_Sports._Ice_hockey).jpg|алт=Почтовая марка, 1949 год| Маркаи почта, соли 1949
Акс:The_Soviet_Union_1960_CPA_2396_stamp_(Ice_Hockey).jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1960_CPA_2396_stamp_(Ice_Hockey).jpg|алт=Зимние Олимпийские игры 1960| Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1960
Акс:The_Soviet_Union_1962_CPA_2666_stamp_(1st_People's_Winter_Spartakiad,_Ice_Hockey).jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1962_CPA_2666_stamp_(1st_People's_Winter_Spartakiad,_Ice_Hockey).jpg|алт=Почтовая марка 1962 года. Спартакиада народов СССР. Хоккей| Маркаи почта аз соли 1962. Спартакиадаи халқҳои ИҶШС. Хоккей
Акс:The_Soviet_Union_1963_CPA_2836_stamp_(Soviet_Victory_in_Swedish_Ice_Hockey_Championships._Ice_hockey_player).jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1963_CPA_2836_stamp_(Soviet_Victory_in_Swedish_Ice_Hockey_Championships._Ice_hockey_player).jpg|алт=Почтовая марка СССР, 1963 года. Советские хоккеисты — чемпионы мира и Европы.| Маркаи почтаи СССР, соли 1963. Бозигарони хоккейи шӯравӣ қаҳрамонҳои ҷаҳон ва Аврупо мебошанд.
Акс:The_Soviet_Union_1964_CPA_2983_stamp_(9th_Winter_Olympic_Games,_Innsbruck_(Austria)._Ice_hockey_player).jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1964_CPA_2983_stamp_(9th_Winter_Olympic_Games,_Innsbruck_(Austria)._Ice_hockey_player).jpg|алт=Зимние Олимпийские игры 1964| Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1964
Акс:Sov-19650221-as-01-01.jpg|пайванд=Файл:Sov-19650221-as-01-01.jpg|алт=Почтовая марка СССР, 1965 год| Маркаи почтаи СССР, соли 1965
Акс:1966_CPA_3333.jpg|пайванд=Файл:1966_CPA_3333.jpg|алт=Почтовая марка СССР, 1966 года, посвящённая спартакиаде| Маркаи почтаи соли 1966-и ИҶШС бахшида ба Спартакиада
Акс:1966_CPA_3358.jpg|пайванд=Файл:1966_CPA_3358.jpg|алт=Почтовая марка, 1966 год| Маркаи почта, соли 1966
Акс:1967_CPA_3532.jpg|пайванд=Файл:1967_CPA_3532.jpg|алт=Почтовая марка СССР. 1967 год. Зимние Олимпийские игры 1968.| Маркаи почтаи СССР. 1967. Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1968 .
Акс:The_Soviet_Union_1970_CPA_3875_stamp_(3869_Overprinted_'Soviet_hockey_players_as_the_tenfold_world_champions').jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1970_CPA_3875_stamp_(3869_Overprinted_'Soviet_hockey_players_as_the_tenfold_world_champions').jpg|алт=Марка СССР. Чемпионат мира по хоккею с шайбой 1970| Маркаи ИҶШС. Чемпионати ҷаҳон оид ба хоккейи яхӣ соли 1970
Акс:The_Soviet_Union_1971_CPA_4079_stamp_(Ice_Hockey_Players).jpg|пайванд=Файл:The_Soviet_Union_1971_CPA_4079_stamp_(Ice_Hockey_Players).jpg|алт=Марка СССР, 1971 год: Игроки на льду. Серия: 25-летие советского хоккея| Маркаи ИҶШС, соли 1971: Бозингарон дар ях. Силсила: 25-солагии хоккейи Шӯравӣ
Акс:1972_CPA_4099.jpg|пайванд=Файл:1972_CPA_4099.jpg|алт=Зимние Олимпийские игры 1972 года| Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1972
Акс:1973_CPA_4221.jpg|пайванд=Файл:1973_CPA_4221.jpg|алт=Почтовая марка СССР, 1973 год.| Маркаи почтаи СССР, соли 1973.
Акс:1973_CPA_4222.jpg|пайванд=Файл:1973_CPA_4222.jpg|алт=Почтовый блок СССР, 1973 год.| Блоки почтаи СССР, соли 1973.
Акс:1976._XII_Зимние_Олимпийские_игры._Хоккей_Soviet_stamp_2k_a.jpg|пайванд=Файл:1976._XII_Зимние_Олимпийские_игры._Хоккей_Soviet_stamp_2k_a.jpg|алт=Зимние Олимпийские игры 1976 года| Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1976
Акс:CPA_1980_5035.jpg|пайванд=Файл:CPA_1980_5035.jpg|алт=Зимние Олимпийские игры 1980 года| Бозиҳои олимпии зимистонаи соли 1980


## Ҷусторҳои вобаста

* Хоккей (оилаи бозиҳо)
* Чемпионати ҷаҳон оид ба хоккей
* Федератсияи байналмилалии хоккейи яхӣ

## Пайвандҳо

## Адабиёт
* Энсиклопедия барои кӯдакон. Ҷилди 20. Варзиш / Муҳаррир В. А. Володин. — Москва: Аванта+, 2001. — 624 саҳ.: ил. ISBN 5-94623-006-9
* Китоби расмии қоидаҳо барои солҳои 2014-2018
* Архивҳои хоккей вебсайте дар бораи хоккейи Русия ва байналмилалӣ мебошад.
* Қоидаҳои мухтасари хоккей

Гурӯҳ:Намудҳои варзиши гурӯҳӣ