open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ансамбл

**Ансамбл** ( — маҷмӯъ):

* ансамбли меъморӣ — якҷоягию якоҳангӣ ва мутаносибии маҷмӯи биноҳо, иншооти инженерӣ, тасвироти монументалӣ, муҷассамаҳо ва гулгаштҳо;
* дар мусиқӣ асарҳое, ки аслан ҳайатҳои камшумори ҳунарӣ (машшоқон ё мутрибон) вобаста ба теъдоди ҳунармандон (ба истилоҳ ансамбли каморӣ), дуэт (хониши 2-нафарӣ), трио ё терсет (3-нафар), квартет (4 нафар), квинтет (5 нафар), секстет (6 нафар), сестет (7 нафар), октет (8 нафар), нонет (9 нафар), детсимет (10 нафар) ва ғайра иҷро мекунанд. Аксар чунин ҳайатҳои хурд мувофиқи сози мусиқӣ ном мегиранд: дуэти фортепианӣ, квартети торӣ, квинтети нафасӣ ва ғайра Ҳамчунин коллективҳои хор, оркестр ва балетро низ ансамбл мегӯянд. Дар мусиқии асрҳои XVI—XVIII шаклҳои мухталифи ансамблҳои бисёровоза ба вуҷуд омаданд. Дар асри XX ансамблҳо бо иштироки созҳои нафасӣ ва зарбӣ бештар маъмул гардиданд. Инчунин қисми томи асарҳои мусиқӣ — операҳо, ораторияҳо, кантатаҳо, ки аз тарафи гурӯҳи сароянда бо ҳамроҳии оркестр ва ё бе он иҷро мешаванд, ансамбл ном дорад;
* дар театр — мавзунӣ ва мутобиқати ҳунарнамоии ҳунарпешаҳо (актёрон). Ансамбл дар спектакл ҳангоме эҳсос мегардад, ки агар ҳунарпешаҳо (актёрон) дар ҳамкории якдигар афкор ва вазифаи хешро ба тақозои саҳна ҳамоҳангу мутобиқ кунанд ва намоиши саҳнавиро муназзаму мавзун ба тамошобинон пешкаш намоянд. Дар тӯли санъати театрӣ ансамбл аз садаи XVI борҳо шаклану мазмунан тағйир ёфта, имконоти он низ васеъ гардиданд ва баъдан ду шакли ансамбл ба вуҷуд омад: ансамбли зоҳирӣ (ягонагии тамоми ҷузъиёти спектакл: декоратсия, ранг, рӯшноӣ, садову овоз, аксҳои мизанссена, ритм ва амсоли инҳо) ва ботинӣ (мундариҷаи ғоявии асарҳои саҳнавӣ). Дар театрҳои замонавӣ қонуниятҳои ансамбл асосан эҷодӣ мебошанд, ки фаъолияти К. С. Станиславский, И. И. Немирович-Данченко ва амалиёти режиссёрони машҳур Б. В. Вахтангов, К. А. Марҷанашвилӣ, аз тоҷикон Ҳ. Раҳматуллоев, Е. И. Мителман, С. Саидмуродов ва дигарон мушоҳида мешуд;
* гурӯҳи артистоне, ки ҳамчун ҳайати ягонаи бадеӣ (масалан, ансамбли рақсҳои халқӣ ва ғайра) баромад мекунанд. Дар ҷумҳуриамон ансамблҳои рақсии «Лола», «Зебо», «Фирӯза», «Ҷаҳоноро», «Падида», ансамбли эстрадии «Гулшан», Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Ф. Шаҳобов, Ансамбли рубобчизанони Филармонияи давлатии Тоҷикистон, ансамблҳои фолклорию этнографии «Фалак», «Ганҷина», ансамбли вокалӣ-инструменталии «Дарё», ансамбли тарона ва рақси Помир ва ғайра амал доранд.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Вожагони мусиқӣ
Гурӯҳ:Истилоҳоти санъатшиносӣ
Ансамбли меъмории Ҳисор

thumb
**Ансамбли меъмории Ҳисор** — силсилаи ёдгориҳои меъмории асрҳои 16 — 18-и Ҳисор, ки дар 25 км ҷанубии шаҳри Душанбе дар мавзеи Қалъаи Ҳисор бино ёфтаанд. Ансамбл бо мурури замон валангор гардида, қисман боқӣ мондааст. Иморатҳо гирдогирди майдон, ки аз ҷануб шарқии Дарвозаи Қалъа сар мешавад, ҷой гирифтаанд. Имрӯз аз ансамбл фақат Дарвозаи Қалъа, Масҷиди Кӯҳна, Масҷиди Нав, Мақбараи Махдуми Аъзам ва Масҷиди Сангин боқӣ мондаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ёдгориҳои таърихӣ
Гурӯҳ:Ҳисор
Гурӯҳ:Ноҳияи Ҳисор
Осорхона-мамнуъгоҳи ҷумҳуриявии ба номи Восеъ

**Осорхона-мамнуъгоҳи ҷумҳуриявии ба номи Восеъ** - дар ноҳияи Ховалинг, мавзеи Дараи Мухтор ҷойгир шудааст.
## Таърих
Мавзеи таърихӣ-табии Дараи Мухтор таърихи зиёда аз 400–сола дошта, аз маркази маъмурии ноҳияи Ховалинг дар масофаи 6 км дар қисмати шимолу ғарбӣ ҷойгир шудааст. Дараи Мухтор – зодгоҳи қаҳрамони халқи тоҷик Восеъ. Мавзеи мазкур чун дар гузашта ва имрўз низ зодгоҳи шахсони фозил, паҳлавонон ва далерону ҳунармандон мебошад. Восеии қаҳрамон дар ҳамин деҳа ба дунё омада дар ҳамин муҳити хеле солими фарҳангӣ ба камол расидааст. Соли 1988 ба муносибати ҷашни 100-солагии шӯриши Восеъ дар ин мавзеъ “Боғ-осорхонаи таърихи шӯриши Восеъ” таъсис дода шуд.
Бо назардошти арҷгузорӣ ба хидматҳои арзанда дар роҳи меҳанпарастӣ, озодихоҳии фарзандони фарзонаи халқи тоҷик бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 25 сентябри соли 2015,дар пойгоҳи мавзеи таърихӣ-табии Дараи Мухтор *“Осорхона-мамнуъгоҳи ҷумҳуриявии ба номи Восеъ”* таъсис дода шуд.
Осорхона-мамнуъгоҳи ҷумҳуриявии ба номи Восеъ аз осорхонаи таърихӣ-фарҳангӣ, ҷувозхона, боқимондаҳои хонаи Восеъ, чинорҳои чандинасра, дастниҳоли Восеи қаҳрамон - дарахти садда, чашмаи мусаффои Чирак ва мавзеи нотакрори табиӣ иборат мебошад.

## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Ховалинг
Аносмия

**Аносми́я**  (аз юнонӣ an — ҳиссачаи инкорӣ ва osme — бӯй) — набудани эҳсоси шомма. Аносмия ҳангоми тағйироти луобпардаи бинӣ (варам кардани он, мавҷудияти полип, омос, каҷ шудани девораи бинӣ, атрезияи роҳи бинӣ ва ғайра), зуком, назла, грипп, баъзан дар вақти бемориҳои майна мушоҳида мешавад. Ҳангоми аносмия ҳисси зоиқа низ коҳиш меёбад. Барои табобати аносмия сабабҳои онро рафъ намудан лозим аст. Суст гаштани эҳсоси шоммаро гипосмия меноманд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Ансамбли меъморӣ

**Ансамбли меъморӣ** — якҷоягию якоҳангӣ ва мутаносибии маҷмӯи биноҳо, иншооти инженерӣ, тасвироти монументалӣ, муҷассамаҳо ва гулгаштҳо.

Дар ансамбли меъморӣ шароити маҳал (релеф, ҳавзу кӯлҳо, долу дарахт ва ғайра) мавқеи муҳим дорад. Ансамблҳои меъморӣ якбора аз рӯи нақшаи ягонаву услуби хос ва ё дар муддати дароз бо роҳи илова кардани биноҳою иншооти нави услубии дигар ба маҷмӯи биноҳои аввала шакл мегиранд. Дар ҳолати дуюм ҳаҷм ва ченаки асосии иншооти кӯҳнаву навро мутобиқ кардан зарур аст. Аксари ансамблҳои меъморӣ дар муддати тӯлонӣ ба амал омадаанд. Масалан, Кремли Москва, Майдони назди қаср дар Санкт-Петербург ва ғайра Дар Осиёи Миёна чунин ансамблҳо ҳанӯз дар асрҳои 11 — 12 қариб дар ҳамаи шаҳрҳо пайдо шудаанд. Масалан, дар маркази шаҳри Урганҷ ансамбли меъморӣ, ки дар садаи X бино ёфта буд, аз қасрҳои Маъмун ва писари ӯ Алӣ, дарвозаи Ҳуҷҷоҷ ва майдони фарохи байни онҳо иборат аст. Ба ансамбли меъмории маркази Марв биноҳои масҷид, қаср ва Мақбараи султон Санҷар дохил мешуданд. Дар Самарқанд ансамбли меъмории Шоҳи зинда дар атрофи мақбараи Қуссам ибни Аббос (асрҳои 13 — 15) ва ансамбли меъмории Регистон иборат аз мадрасаҳои Улуғбек, Тиллокорӣ ва Шердор (асрҳои 15 — 17) шакл ёфт. Чунин ансамбли меъморӣ дар Узганд (се мақбараю як манора), Баласоғун (ду мақбараю як манора), Ҳисор (қалъа, ду мадраса, мақбара, масҷид ва корвонсарой) ва дигар шаҳрҳо вуҷуд доштанд. Машҳуртарин ансамбли меъмории қадим Мусаллои Ҳирот будааст, ки он аз рӯи нақшаи ягона, дар як вақт аз тарафи меъмори машҳур Қавомуддин Алӣ сохта шуда, аз якчанд бино — масҷид, мадраса, манора, гулгашт ва фаввораҳо иборат будааст. Ҳоло дар маркази ҳар шаҳр як ё якчанд ансамбли меъморӣ ҳаст.

Ансамбли меъмории Майдони ба номи Садриддин Айнӣ, ҳайкали Исмоили Сомонӣ, Қасри миллат (ҳама дар шаҳри Душанбе) аз намунаҳои ансамбли меъмории ҳозираанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меъморӣ
Антагонизм

**Антагони́зм** (аз  — мубоҳиса, мубориза) — як шакли зиддият, ки дар муборизаи тезутунду оштинопазири қувваю тамоюлҳои ба ҳам зид зоҳир мешавад. Антагонизм ба маънои муборизаи қувваҳои ба ҳам зид дар таълимоти динии халқҳои Шарқ (муборизаи хайр ва шар), таълимоти фалсафии Кант, Шопенгауэр ва дигарон истифода шуда буд, вале бо номҳои дигар. Ба ҳамин маъно дар биология ва математика (назарияи бозиҳо) низ истифода мешавад. Марксизм — ленинизм антагонизми байни синфҳоро дар форматсияҳои ғуломдорӣ, феодалӣ, капиталистӣ ва дар давраи гузариш аз капитализм ба сотсиализм таҳлил намуда, нишон дод, ки антагонизмро фақат муборизаи синфӣ ҳал менамояд, шаклу мазмуни онро шароити муайяни таърихии инкишоф муайян мекунад. К. Маркс қайд карда буд, ки «муносибатҳои истеҳсолоти буржуазӣ ….охирин шакли антагонистии ҷараёни истеҳсолоти ҷамъиятӣ мебошанд». 

## Нигаред низ
* Зиддият

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Истилоҳоти фалсафӣ
Осиёи Хурд

**Осиёи Хурд** () ё **Анотӯлӣ** (; ) — нимҷазира дар ғарби Осиё, қисми марказии қаламрави Туркияи ҳозира. Дарозӣ аз ғарб ба шарқ беш аз 1000 км, бар аз 400 км то 600 км. Ҳудуд — тақрибан 506 ҳаз. км².

## Таърих
Аз қадим (тақрибан аз асрҳои V — IV то милод) Осиёи Хурдро дар маъхазҳо Анталия (Анатолия), (Анатулиё) ном мебурданд. Дар Имперотурии Усмонӣ вилоятеро, ки қисми шимолу ғарбии Осиёи Хурдро дар бар мегирифт ва марказаш Кӯтоҳия ( ) буд, Анатулиё  меномиданд. Аз солҳои 20 асри XX танҳо қисми осиёии Туркия Анатулиё номгузорӣ шудааст.

## Эзоҳ


Гурӯҳ:Туркия
Анталиё

чап|мини|Муҷассамаи Отаттурк
**Анталиё** () — маркази вилояти Анталиё, яке аз шаҳрҳои муҳим ва туристии кишвари Туркия. Ин шаҳр, ки ба унвони маркази ҷозибиҳои гардишгарӣ ва тафреҳӣ дар Туркия маҳсуб мегардад дорои ҷозибаҳои фаровони сайёҳӣ мебошад.
## Аҳолӣ
Аҳолӣ —  нафар (2018).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Вилояти Анталиё
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия
Ансамбли тарона ва рақси Помир

**Ансамбли тарона ва рақси Помир** — ҳайати эҷодии сарояндагону машшоқон ва раққосон, ки соли 1955 дар заминаи Ансамбли этнографии бачагонаи Помир дар назди Филармонияи давлатии Тоҷикистон таъсис ёфт.

## Фаъолият
Он қариб 60 нафар беҳтарин истеъдодҳои халқии Бадахшонро гирд овард. Омӯзишу такмилдиҳӣ ва тарғиби санъати халқии сарояндагию навозандагӣ ва рақсии мардуми Бадахшон аз ҳадафҳои асосии ансамбл ба шумор мерафт, аммо дар барномаҳояш суруду тарона ва рақси на танҳо манотиқи гуногуни ҷумҳурӣ, балки дигар халқҳо низ мавқеи хос доштанд. Ансамбл бо барномаҳои консертӣ қариб дар ҳамаи ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ ва як қатор давлатҳои хориҷӣ санъати миллии тоҷиконро муаррифӣ кардааст. Ансамбл дар Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар шаҳри Маскав (1957), Фестивали VI умумиҷаҳонии ҷавонону донишҷӯён дар шаҳри Маскав (1957) иштирок дошт. Сюитаҳои созию овозии «Шодиёна», «Суруд ва муҳаббат», бадеҳаҳои «Акрамҷони сеторӣ», «Дилбари ҷон», «Умеди ман», сюитаи бисёровозаи мусиқӣ-рақсии «Эй парӣ», саҳначаҳои ҳаҷвии «Ялалбобо», «Як гурбаю ду гурба», таронаҳои «Имшаб қамар ин ҷост», «Нола кунам», «Салом аз Бадахшон», «Маҳбуба», «Баҳори Бадахшон» ва ғайра дар иҷрои ҳайати ансамбл дар хазинаи Радиои тоҷик маҳфузанд. 

## Аъзои ансамбл
Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон Нуқра Раҳматова, Ҳунарпешагони халқии Тоҷикистон Хушназар Майбалиев ва М. Ҷумъаев, Ҳофизи халқии Тоҷикистон Султонмаҳмуд Абдумамадов, Ҳунарпешагони хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Улфатмо Мамадамбарова, Устоқадам Машрабов (Усто), Мастибек Паллаев (Масто) ва дигарон аз аъзои фаъоли ансамбл буданд. Ансамбл соли 1961 баъди фавти роҳбари бадеӣ ва мусиқии он Ҳунарпешаи халқии ИҶШС Ғуломҳайдар Ғуломалиев пароканда шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Дастаҳои ҳунарии Тоҷикистон
Боязид Ансорӣ

**Боязид ибни Абдуллоҳи Ансорӣ** (; 1524, шаҳри Ҷоландҳар, Ҳиндустон — 1572, шаҳри Ҳаштнигар, Покистон) — тоҷир, ҷанговар, сӯфӣ,  ва и порсигӯ, муассиси таълимоти динӣ ва миллӣ дар миёни афғонҳо.

## Зиндагинома
Дар тифлиаш хонаводаи онҳо аввал ба мулки Биҳор ва баъдан ба Вазиристон (воқеъ дар Покистони кунунӣ) ҳиҷрат кардааст. Аз соли 1546 Боязид Ансорӣ ҳамроҳи падараш ба тиҷорат шуғл варзида, дар яке аз сафарҳои тиҷоратӣ бо намояндаи мазҳаби исмоилия Сулаймон ошноӣ пайдо мекунад. Таъсири Сулаймон ба ташаккули ақидаҳои ӯ нақш гузоштааст. Боязид Ансорӣ ба омӯзиш ҷиддан шуғл варзида, ҳафт дараҷаи сайри сулукро мепаймояд ва савмаае сохта, нахуст ҳамсараш ва чанд тани дигарро ба чилланишинӣ водошт. Чун теъдоди муридонаш рӯ ба фузунӣ ниҳод, барои дар дигар минтақаҳо интишор додани таълимоташ муовинон баргузид.

## Таълимот
Ҷавҳари аслии таълимоти Боязид Ансорӣ чунин аст: маърифати ҳақ фарзи айн аст ва ин маърифат, ки бидуни он тоату ибодат ва хайру садақа мақбули Худованд нахоҳад шуд, ҷуз аз тариқи «пири комил» ҳосил намешавад. Ва ӯ аҳли шариат, тариқат, ҳақиқат, маърифат ва мазҳари ҳақоиқи илоҳӣ мебошад. Рӯҳаш дорои сифатҳои илоҳист. Итоат ба ӯ бар ҳамагон фарз аст. Итоати ӯ итоат аз паёмбар, Алӣ ва аз тариқи онҳо аз Худованд аст. Боязид Ансорӣ муршид аст ва онҳое, ки бо ихлос итоати ӯ кунанд, ба иршоди ӯ мадориҷи ҳафтгонаро то марҳалаи «тавҳид» хоҳанд паймуд. Таълимоти Боязид Ансорӣ ба мухолифати шадид дучор гардид. Аммо алорағми ин ӯ пас аз чанд соли тарғиб ва иршод дар миёни қавмҳои минтақаи худ ва қавмҳои синду балуҷ рафт ва Саидпури назди Ҳайдарободи Синдро маркази фаъолият қарор дод. Пайравони Боязид Ансорӣ новобаста ба мухолифати рӯҳониёни рақиб ба муваффақиятҳо ноил шуданд. Боязид Ансорӣ мубаллиғони худро назди ҳокимон, ашроф ва рӯҳониёни сарзаминҳои ҳамсоя фиристод ва онҳоро ба қабули таълимоташ даъват намуд. Мубаллиғони ӯ ба дарбори Акбаршоҳ ва назди шайхҳои бузурги замон аз қабили Мирзосулаймони Бадахшонӣ, Сайидалии Тирмизӣ ва дигарон фиристода шуданд.

## Осори боқимонда
Аз Боязид Ансорӣ «Хайру-л-баён» (доир ба ваҳдати вуҷуд) «Мақсуду-л-муъминин» (доир ба ваъз, насиҳат, ақл, имон, ризо, рӯҳ, нафс, дунё, охират, тавба ва мақомоти ҳафтгона шариат, тариқат, ҳақиқат, маърифат, васлат, ваҳдат, сукунат), «Сироту-т-тавҳид» (доир ба шарҳи ҳаёти худи ӯ ва васфи марҳалаҳои гуногуни иртиқои нафси инсонӣ), «Фахру-т-толибайн» (ба Мирзо Сулаймон — ҳокими Бадахшон бахшида шудааст), «Ҳолнома» (оид ба зиндагиномаи муаллиф) боқӣ мондаанд

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Иброҳим (албом)

«**Иброҳим**» () — нуҳумин албоми студиёии Муҳсин Човушӣ аст, ки бо таронаҳои Ҳусайни Сафо ва низ танзимҳои Муҳсин Човушӣ, Фаршод Ҳисомӣ ва Шаҳоб Акбарӣ ва бо навозндагии Одили Рӯҳнавозу Майсам Марвастӣ ва Тавҳид Нурӣ, 11 шаҳривари 97 мунташир хоҳад шуд. Теъдоди қатаъоти олбум, 8 қитъа мебошад
 
Муҳсин Човушӣ дар ин олбум фазоҳои ҷадидро таҷриба кардааст «Иброҳим» ба лиҳози фурми мусиқои мутафовит бо олбумҳои гузаштаи Човушӣ мебошад.

## Таронаҳои олбум
Ин олбум дар маҷмӯъ ҳашт тарона дорад ва таронасароии тамоми қатаъоти он Ҳусайни Сафо мебошад: 
 

## Ҷусторҳои вобаста
* Муҳсин Човушӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Муҳсин Човушӣ
Моҳир Зайн

**Моҳир Зайн** (; ) — сарояндаи шведӣ, мусиқидон, муаллифи сурудҳо. Соли 2009 аввалин албоми худро «Thank You Allah» ба нашр баровард ва баъд дар ҷаҳон шуҳрат ёфт. Моҳи апрели соли 2012 албоми дуюми ӯ бо номи «Forgive Me» ба нашр баромад.

## Зиндагинома

## Осоршиносӣ

### Албомҳо

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сарояндаҳои Шветсия
Гандо

**Гандо** — пирях дар нишебии ҷануби қаторкӯҳи Пётри I (Ҷумҳурии Тоҷикистон), дар болооби дарёи Қирғизоб (шохоби рости дарёи Оби Арзинг). Дарозиаш 22 км, масоҳаташ 44,6 км2. Нуқтаи баландтарини пирях 6150 м, пасттаринаш 3250 м. Баландии хатти барф 4750 м.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 139. — 470 с.
 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гармо (пирях)

**Гармо** — пирях дар болооби дарёи Хингоб, дар байни қаторкӯҳҳои Пётри I, Академияи илмҳо ва Дарвоз.

Аз 4 шохаи калони мураккабу хӯрҷинмонанди морфологӣ (Липский, Беляев, Вавилов ва Шокалский) таркиб ёфта, дарёҳои водиҳои Вахё ва Ванҷро сероб мекунад. Дарозиаш 30,4 км, бараш то 2 км, масоҳаташ 114 км2. Баландии минтақа ва зиёд будани миқдори бориш сабаби пайдо шудани пирях гаштаанд. Миқдори бориши солона 1800 см (дар баъзе маҳалҳо бештар). Манбаи захирааш — боридани барф ва тармаҳои хобида. Таҳқиқоти солҳои охир собит менамоянд, ки ҳаҷми баъзе пиряхҳо хурд мешавад. Аз хатти барфӣ поинтар фуромадани забонаи пиряхҳо аз ин шаҳодат медиҳанд. Аз ҷумла, пиряхи Гармо аз хатти барфӣ то баландии 2800-3000 поин фуромадааст. Қисми поёнии Гармо бо моренаҳо (таҳнишастҳои пиряхӣ) пӯшида шуда, пастию баландиҳо ва кӯлчаи бисёре пайдо намудааст. Қуллаи баландтаринаш — 6595 м.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Пиряхи Паридор

**Пиряхи Паридор** (пешина **Грумм-Гржимайло**, **Музкӯлак**) — пирях дар Тоҷикистон, дар қисми шарқии қаторкӯҳи Язғулом (Помири Ғарбӣ). Аз ҷиҳати масоҳаташ дар Тоҷикистон дуввумин пирях (баъди Федченко) мебошад. Дар новаи қисми шарқии қ-кӯҳи Язгулом воқеъ аст.

Дарозиаш 37 км, масоҳаташ тақр. 160 км2, бараш аз 700 то 1700 м. Грумм-Гржимайло пиряхи мураккаби сершоха аст; аз чап ба он пиряхҳои Музкӯлаки Боло (масоҳаташ 17,8 км2), Музкӯлаки Хурд (8,3 км2), Музкӯлаки Поён (2,2 км2) ҳамроҳ мешаванд. Аз он дарёиТанимас ва дигар шохобҳои дарёи Бартанг (ҳавзаи Бартанг) сарчашма мегиранд. 

Соли 1887 аз тарафи бародарон Григорий ва Владимир Грумм-Гржимайло кашф гардида, ба шарафи онҳо номузорӣ шудааст. Дертар дар Грумм-Гржимайло Н. И. Косиненко (1909), Н. Л. Корженевский (1926) ва дигарон таҳқиқот анҷом додаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Большая советская Энциклопедия. Т. 7. М., 1972;
* Долгушин Л. Д., Назриев З. Д., Салимов Т. Обҳои Тоҷикистон: дар бораи онҳо чӣ медонед? Д., 2000;
* Осипов Г. Б. Ледники. М., 1989;
* Раҳимов М. Табиат ва сарватҳои табии Тоҷикистон. Д., 2001.

Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Пирях

**Пирях** — тӯдаи яхҳои табиии рӯйи Замин аст, ки ҳамеша дар ҳаракат буда, дар як шабонарӯз аз якчанд сантиметр то даҳҳо метр ҳаракат мекунанд. Пиряхҳо яке аз бойгариҳои беҳамто ва манбаи оби ширини сарзамини Мовароуннаҳр, ба хусус Тоҷикистон аст.

Тибқи маълумоти мавҷуда дар марзи Тоҷикистон 8492 адад пирях ба ҳисоб гирифта шудааст, ки майдони умумии онҳо 8476,2 километри мураббаъро ташкил намуда, қариб 6 % масоҳати ҷумҳуриро дарбар мегирад.
Пиряхҳо асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва кӯҳистони Ҳисору Олой воқеъ гардидаанд. Бештари пиряхҳо дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд. Дар пиряхҳои кишварамон 456,9 километри мукааб об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 километри мукааб об медиҳанд, ки дар давоми 12 сол аз тамоми дарёҳои Осиёи Миёна ҷорӣ мегардад, баробар аст.

Дарёҳои калонтарини Тоҷикистон (Сир, Зарафшон, Панҷ ва ғайра) аз пиряхҳо ибтидо мегиранд. Аҳамияти пирях бобати ба об таъмин кардани соҳаҳои гуногуни халқи мамлакат бузург аст. Пиряхҳо дар ҳавзаҳои дарёҳо нобаробар тақсим шудаанд:
* Муғсу — 1004 пирях,
* Бартанг — 269 пирях,
* Қизилсу (Шимолӣ) — 280 пирях,
* Ғунд — 1349 адад пирях,
* Мурғоб — 879 пирях,
* Зарафшон — 1227 адад пирях
* дар ҳавзаи дарёи Хингов — 756 адад пирях мавҷуданд.

## Пиряхҳои калонтарин
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон пиряхҳои калонтарин инҳоянд:
* Федченко [651,7 км², тӯлаш 77 км],
* ГруммГржимайло [160 км², тӯлаш 36,7 км],
* Бивачний [197 км², тӯлаш 27, 8 км],
* Гармо [153 км², тӯлаш 27,5 км],
* Савуқдараи Калон [69 км², тӯлаш 25,2 км],
* Ҷамъияти Географӣ [81,8 км², тӯлаш 21,5км],
* Гандо [55 км², тӯлаш 22,5 км]
* Зарафшон [41 км², тӯлаш 27 км]

1000px|center|thumb|Пиряхи Перито Морено дар Аргентина

## Нигаред
* Пиряхи Федченко

## Сарчашма

 

Гурӯҳ:Пиряхҳо
Хамях

**Бивачний** — пирях, шохаи чапи поёни пиряхи Федченко.

Дар нишебаи ҷануби қаторкӯҳи Язғулом воқеъ аст. Тӯлаш 27,8 км, бараш 139 450—900 м, масоҳаташ 197 км² мебошад. Ҳаҷми ях 1,43 км³ аст. Аз ин пирях дарёи Хабарвихас (шохоби Ғӯдара, ҳавзаи дарёи Мурғоб) сар мешавад. Ин номи пирях мутааллиқи забони русӣ буда, ба ифтихори шахси Бивачный ном муҳаққиқ номгузорӣ гардидааст.

## Нигаред низ
* Пиряхи Федченко

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
 

Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гармо

**Гармо**, **гармӣ**, **миқдори гармо** — миқдори энергияе, ки система (ҷисм) ҳангоми гармотабодул (дар вақти тағйирнопазир будани бузургиҳо ё параметрҳои берунии система – ҳаҷм ва ғайра) медиҳад ё фурӯ мебарад.

Ба мисли кор миқдори гармо низ меъёри тағйирёбии энергияи дохилии система (U) мебошад. Ҳангоми мубодилаи гармӣ дар натиҷаи таъсири мутақобилаи мустақими (бархӯрди) молекулаҳои система бо молекулаҳои ҷисмҳои атроф энергияи дохилии ҷисм тағйир меёбад. Бар хилофи U – функсияи якқимматаи бузургиҳои ҳолат, миқдори гармо, ки яке аз ҷузъҳои тағйирёбии комили U дар раванди физикӣ мебошад, дар шакли фарқи байни қиматҳои функсияҳои бузургиҳои ҳолат ифода карда намешавад. Пас, миқдори камтарини гармо (ки ба тағйирёбии содатарини ҳолати ҷисм мувофиқ аст) дар мавриди умумӣ дифференсиали функсияи бузургиҳои ҳолат буда наметавонад. Миқдори гармои ба ҷисм интиқолшаванда Q ба монанди кор А ба он вобаста аст, ки ба кадом усул система аз ҳолати ибтидоӣ ба ҳолати ниҳоӣ мегузарад. Дар равандҳои баргарданда, мувофиқи ибтидои дуюми термодинамика, миқдори камтарини гармо δQ = TdS аст, ки ин ҷо T – ҳарорати мутлақи система, dS – тағйирёбии энтропияи он мебошанд. Ҳамин тариқ, интиқоли гармо ба система ва интиқоли миқдори муайяни энтропия ба система бо ҳам муодил мебошанд. Ихроҷи гармо аз система бо камшавии энтропия баробарвазн аст. Дар мавриди умумии равандҳои барнагарданда δQ < TdS мебошад.
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Термодинамика
Иосиф Кобзон

**Ио́сиф Кобзо́н** (; 11 сентябри 1937, Часов Яр, вилояти Сталинск, ҶШС Украина, ИҶШС — 30 августи 2018, Маскав, Русия) — овозхони шӯравӣ ва рус, арбоби сиёсӣ ва ҷамъиятии рус, омӯзгори мусиқӣ.

Қаҳрамони Меҳнати Федератсияи Русия (2016). Ҳунарманди мардумии ИҶШС (1987). Барандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1984), мукофоти Комсомоли ленинӣ (1976), мукофоти Ҳукумати ФР (2011). Қаҳрамони ҶХД (2015).

## Зиндагинома
Иосиф Кобзон 11 сентябри соли 1937 дар шаҳри Часов Яр (вилояти Сталинск) дар хонаводаи яҳудӣ ба дунё омадааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Овозхонҳои Русия
Исфандиёр Ғуломзода

**Исфандиёр Ғуломов** (*Ғуломов Исфандиёр Ҳасанович*; тав. 15 феврали 1947, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театру синамои тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2018). Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2025).

## Зиндагинома
Исфандиёр Ғуломов 15 феврали соли 1947 ба дунё омадааст. Гузаштагонаш дар вилояти Систони Эрон мезистанд ва падараш Ҳасани Ғулом тадриҷан ба сиёсат гаравид ва чун аз андешаҳову ғояҳои коммунистӣ пуштибонӣ мекард, қатори садҳо рушанфикрони коммунист  ба Иттиҳоди Шӯравӣ омад. Аз Маскав ӯро ба Тоҷикистон эъзом карданд.

Хатмкардаи ГИТИС (1971), ҳунарманди Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ.

## Эҷодиёт
Бештар аз 80 нақш дар театр ва 50 нақш дар сенамо дорад.

### Театр
Федор Иванович («Қатра дар баҳр»-и М. Холов), Шоҳ («Фолбинии Афандӣ»-и А. Баҳорӣ), Ванеев («Эътироз ҳабдаҳ»-и Ю. Лиманов), Собир («Умед»-и Ш. Солеҳов), Муллокарим («Алафҳои бегона»-и С. Сафаров), Коко («Раҳгумзада»-и М. Хаёлов).

### Синемо
«Камина» (Туркманистон), «Ба хубӣ ҷудо мешавем», «Ау! Ғорати қатор», «Майдони найранг», «Мулоқот дар Самара» (Русия); «Гирдбод», «Нақши пойи динозавр ба куҷо бурд», «Чор нафар аз чорсанг», «Қиссаи зиндонии Павиак» (Тоҷикистон), «Дарвеши ланг» (СССР, Маҷористон, Туркия), «Тулуъ дар Ганг» (СССР, Ҳинд), «Шаби охирини Шаҳризод», «Афсонаҳои нави Шаҳризод» (СССР, Сурия), «Чашмаи гӯё», «Марзи давлатӣ. Реги сурх», «Хушнудона нигар», «Сулҳ ба хонаи шумо», «Ҷаҳиш», «Оҳангҳои баҳорӣ», «Муҳосира» (СССР).

## Нигаред низ
* Фотима Ғуломова
* Соҷида Ғуломова

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Антара ибни Шаддод

**Антара ибни Шаддоди Абсӣ** (; 525, Наҷд — тақр. 615) — шоири араб.

## Осори боқимонда
Аз Антара девоне иборат аз 1500 байт ва як қасидаи муаллақа (79 байт) боқӣ мондааст. Ашъораш аз васфи ҷасорату корномаи майдони ҳарб, ғазалҳои ишқӣ ва мадҳӣ иборат аст. Дар қасидааш, асосан покии тинати инсон, олиҳимматӣ, озодихоҳию мардонагӣ тараннум шудааст. Азбаски Антара савори нотарс ва ҷанговари баҳодуре будааст, ба қаҳрамони ривоятҳои халқӣ табдил ёфта, дар охири садаи X ба унвони «Сирати Антара» дос тоне ҳам дар бораи ӯ ба вуҷуд омадааст. Асари мусиқии машҳури композитори рус Римский-Корсаков, ки «Антара» ном дорад, ба ҳамин шоир бахшида шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Антантаи Хурд

250px|thumb|right|Кишварҳои иштирокдори Антантаи Хурд

**Антантаи Хурд** — иттифоқи Чехословакия, Руминия ва Югославия, ки солҳои 1920—1921 ташкил шуд.

## Ҳадафҳо
Мақсади антантаи хурд баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар Европаи Марказӣ ва Ҷанубу Шарқӣ нигоҳ доштани таносуби қувваҳо буд. Дар системаи ҳарбию сиёсии франсавии иттифоқҳои Европаи солҳои 1920 — 30 воситаи ҳалкунанда ба шумор мерафт. Дар зери таъсири сиёсати берунаи Франсия мавқеи зиддисоветиро ишғол мекард. Антантаи хурд дар ихтиёри худ қувваҳои бисёри ҳарбӣ дошт. Баъди қабули Плани Дауэс (1924) ва ба имзо расидани шартномаҳои Локарно (1925) мавқеи Франсия дар Европа суст гардид, ки антантаи хурдро ҳам заиф кард. Франсия бо мақсади дар байни иштирокчиёни антантаи хурд худро нигоҳ доштан бо онҳо шартномаҳои ҳарбию сиёсӣ баст (бо Чехословакия 25 январи 1924, Руминия 10 июни 1926, Югославия 11 ноябри 1927). Бо вуҷуди ин дар натиҷаи бо Англия, Венгрия, хусусан бо Италия наздик шудани Руминия ин аҳдномаҳо барои Франсия аҳамияти худро гум карданд. Антантаи хурд дар натиҷаи ба Созишномаи Мюнхен имзо кардани Англия ва Франсия (1938), ки боиси истилои Чехословакия гардид, пароканда шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Иттиҳодҳои низомӣ
Дарвоз (пирях)

**Дарвоз [Darvāz]** — номи пирях дар Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар нишебии шимоли ғарбии қаторкӯҳи Дарвоз, дар саргаҳи дарёи Обимазор воқеъ аст. Тӯлаш 16,5 км, ҳудудаш 44 км² аст. Нуқтаи пасти пирях 300 км, баландии хати барф 4100-4300 м мебошад. Аз ин пирях шохоби чапи дарёи Обимазор сарчашма мегирад. Ин пиряхро бори нахуст соли 1899 В. И. Линский таҳқиқ кардааст

## Нигаред низ
* Гармо
* Грумм-Гржимайло

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Нусратулло Махсум (пирях)

**Нусратулло  Махсум** (пешина Дзержинский) — номи пирях воқеъ дар оғозгоҳи дарёи Язғулом буда, дар нишебаи ҷануби қаторкӯҳи Язғулом воқеъ аст. Тӯлаш 13, 3 км, бараш 450 – 900м, масоҳаташ 22, 8 км² мебошад. Ҳаҷми ях 1,43 км³ аст. Аз ин пирях дарёи Хабарвихас (шохоби Ғӯдара, ҳавзаи дарёи Мурғоб) сар мешавад.

## Нигаред низ
* Гармо
* Грумм-Гржимайло

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Дасти Рост (пирях)

**Дасти Рост** (қаблан Дӯстироз) — номи пирях дар ноҳияи Ванҷи Вилояти мухтори кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Аз нигоҳи сохт мураккаб буда, аз ҷузъҳои дӯст – исм, бандаки изофии -и ва роз – исм таркиб ёфтааст.

## Нигаред низ
* Гармо
* Грумм-Гржимайло

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Антанта

[thumb|300px|[Плакати Русияи подшоҳӣ соли 1914]] [thumb|200px|Плакати Русияи подшоҳӣ [соли 1917]]
**Анта́нта** ( *ризоият* аз  — *ризоият аз дил*) — иттифоқи империалистии Англия, Франсия ва Русияи подшоҳӣ, ки солҳои 1904—1907 ташкил шуда, дар давраи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба муқобили Германия ва иттифоқчиёни он (Иттифоқи сегона) бештар аз 20 давлатро муттаҳид намуд.

## Ташкилёбӣ
Ташкил ёфтани антанта ихтилофи байни иштирокчиёни онро кам карда бошад ҳам, тамоман бартараф нанамуд (масалан, рақобати Англияю Русия дар Эрон, низои се иштирокчии антанта дар Балкан ва Туркия). Германия кӯшиш мекард, ки мухолифати давлатҳои антантаро тезу тунд кунонда, Русияро аз иттифоқчиёнаш дур намояд, аммо мақсадҳои стратегии ҳукумати подшоҳӣ, вобастагии молиявии Русия ба Франсия, инчунин нақшаҳои истилогаронаи худи империализми Германия ба амалӣ шудани ин ҷидду ҷаҳди Германия монеъ мегардид. Давлатҳои антанта ҳам дар навбати худ мақсад доштанд, ки Италия ва Австрияю Венгрияро аз Иттифоқи сегона барканор кунанд. Майи 1915 Италия ба тарафи антанта гузашт. Аз рӯзҳои аввали Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба иттифоқи антанта давлатҳои нав ҳамроҳ шуданд, то охири ҷанг ба ҳайати он (ба истиснои Русия, ки баъди Револютсияи Октябр аз ҷанг даст кашида буд) боз 28 давлат дохил шуд. Баъди Револютсияи Октябр мамлакатҳои антанта ва ИМА ба Давлати Советӣ ҳуҷум карданд. Халқи советӣ таҷовузи антантаро барҳам дод.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Москвин (пирях)

**Москвин [Māskvin]** — номи пиряхе, ки воқеъ дар оғозгоҳи дарёи Язғулом буда, тӯлаш 6,6 км, масоҳаташ 46,9 км² мебошад. Ҳаҷми ях 1, 43 км³ аст.

## Нигаред низ
* Бивачний
* Грумм-Гржимайло

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Яхобрӯдаки Пойин

**Музкӯлаки поён [Muzkulaki pāyān]** — номи пирях воқеъ дар оғозгоҳи дарёи Язғулом буда, дар нишебаи ҷануби қаторкӯҳи Язғулом воқеъ аст. Тӯлаш 5,7 км, бараш 450 — 900 м, масоҳаташ 2,2 км² мебошад. Ҳаҷми ях 1,43 км³ аст.

## Нигаред низ
* Музкӯлаки боло
* Музкӯлаки хурд

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Мазор (пирях)

**Мазор [Mazār]** — номи пирях дар қаторкӯҳи Дарвози ноҳияи Нурободи Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар саргаҳи дарёи Обимазор (шохоби Хингоб), дар нишебии шимоли ғарбии қаторкӯҳ воқеъ гашта, тӯлаш 16,8 км, масоҳаташ 23 км аст. Нуқтаи пасттарини пирях 3200 м аз сатҳи баҳр, баландтаринаш 5400 м мебошад. Баландии ҳудуди барф 4350 м аст. Мафҳуми мазор аз арабӣ гирифта шуда, маънояш қабр, гӯр аст ва ҷойи мӯътабареро гӯянд, ки ба ақидаи аҳли дин муқаддас ва ҷойи мӯъҷизаовар шинохта шудааст.

## Нигаред низ
* Гармо
* Грумм-Гржимайло

## Эзоҳ

 

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Литсей

**Литсей** (аз  ←  ← ) — муассисаи таълимӣ. 1) Муассисаи таҳсилоти миёна дар як қатор давлатҳои Аврупои Ғарбӣ, Амрикои Лотинӣ, Африқо. 2) Дар Русия, то инқилоби соли 1917, муассисаи таҳсилоти ибтидоӣ ё олии касбӣ, пеш аз ҳама барои омӯзиши масъулон пешбинӣ шуда буд. 3) Дар Тоҷикистон баъди сазовор гаштани истиқлол, ҳамчун муассисаи таҳсилоти давлатии ибтидоӣ ва чуқуромӯз фаъолияти худро оғоз кард.

Литсей як намуди нави мактаби миёнаи таҳсилоти умумӣ буда, ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандро дар бораи гирифтани маълумоти миёнаи асосӣ ва таълимоти миёнаи умумӣ таъмин менамояд.

## Этимология
Калимаи «литсей» ба забони тоҷикӣ аз русӣ, ба русӣ аз немисӣ, ба немисӣ аз лотинӣ, ба лотинӣ аз юнонии қадим омадааст. Ликей () ин номи яке аз мактабҳои қисмати ғарбии Афина (дар он Сократ ва Арасту мударрас буданд) мебошад, ки номи худро аз парастишгоҳи Аполлони Ликейсӣ гирифта буд.. Калимаи *Ликейсӣ* — эпитети худои юнониёни қадим Аполлон буда, ҳамчун «Ҷанговар бо гургон» ( — гург) тарҷума мешавад.

## Таърих
* Дар асрҳои XVIII—XIX (то 1917) — намуди миёна ва олии муассисаи таҳсилотӣ.
* Дар охири асри XX ва аввали асри XXI — муассисаи таҳсилоти миёна, вазифаи асосӣ — тайёркунии талабагони синфҳои боло барои дохил шудан ба донишгоҳҳо.

### Литсейҳо дар Империяи Русия
Дар Империяи Русия литсейҳо — муассисаҳои таҳсилотӣ барои аз 6 то 11 солагон буданд ва вазифаи онҳо аз омӯзиши дарсҳои мактаби миёна ва олӣ иборат буд. Онҳо асосан барои омӯзиши масъулони давлатӣ пешбинӣ шуда буданд.

Фаҳмиши литсей то инқилоби Русия дар китоби В.И.Дал бо номи «Луғати зиндаи забони бузурги русӣ» хуб нишон дода шудааст:
«муассисаи таҳсилоти олӣ, ки як баробар ба университету академияҳо, як пасттар ё ҳатто баландтар аз онҳо, вале ба факултетҳо баробарнашаванда; донишгоҳи олии умумӣ».

Ҳамагӣ то инқилоби Русия 7 литсей мавҷуд буд.

## Замони ҳозира
### Литсейҳои Тоҷикистон
* Литсейи касбии алоқаи шаҳри Душанбе (1941)
* Литсейи физикӣ-математикии №1 ба номи М.Осимӣ (1991)
* Литсей-интернати Президентӣ (1992)

## Эзоҳ
Абдурасул Раҳмонов

**Абдурасул Раҳмонов** (*Раҳмонов Абдурасул Абдуқодирович*; 2 сентябри 1956) — донишманди соҳаи  астрофизика.

## Эзоҳ
Булёни Боло

**Булёни Боло** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Исмат Шарипови ноҳияи Данғара. Аз Булёни Боло то маркази ҷамоат 9 км, то маркази ноҳия 18 км. Аҳолиаш 2236 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Данғара
Гурӯҳ:Ҷамоати Исмат Шарипов
Садбарг Қосимова

**Садбарг Қосимова** (1 ноябри 1951, Кӯлоб, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — раққоса, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Садбарг Қосимова 1 ноябри соли 1951 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омадааст. Садбарг Қосимова хоҳарбузурги Сурайё Қосимова мебошанд.
 
## Ҳунарнамоӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://kmt.tj/az-31-umi-oktyabr-6-umi-noyabr 

Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Зарафшон (пирях)

**Зарафшон** — пирях дар пайвандгоҳи қаторкӯҳҳои Олой, Туркистон ва Зарафшон (Банди кӯҳи Масчо), яке аз бузургтарин пиряхҳои Осиёи Марказӣ.

## Ҷуғрофиё
Дар шимол аз он рӯди Зарафшон ибтидо мегирад. Дарозиаш 27,3 км, бараш то 2 км. Масоҳати қисми асосии пирях 44,1 км², бо шохаҳояш 127 км². Нуқтаи баланди пирях – 4900 м, пасташ – 2770 м. Зарафшон шаклан пиряхи дарахтмонанди сершохаи дараҷаи I ва II аст. То солҳои 1960 Зарафшон 21 адад шоха дар масоҳати 132,6 км² (аз он 14,8534 км² ях) дошт. Майдони асосии селаи Зарафшон 13 км², бараш 1,6 км ва нишебиаш 8°. Ғафсии миёнаи ях – 200 м (усули электрозондӣ, 1962). Ба Зарафшон то соли 1970-ум 11 шохаи дигар (пиряхҳои Фараҳнов, Толстой, Скачков, Мирамин, Охун, Назарайлоқ-1, Назарайлоқ -2, Парак ва Ярхич) пайваст гардид. Соли 2017 ба Зарафшон 6 адад пирях бевосита пайваст мебошад. Ҳоло Зарафшон 32 шоха дорад, ки бузургтаринашон инҳоанд: пиряхи Толстой (дарозиаш 11,7 км, масоҳаташ 19,4 км²), Фараҳнов (14,4, км ва 14,2 км²), Мирамин (7,1 км ва 9,6 км²), Скачков (6,5 км ва 8,7 км²). Пиряхи Зарафшон-ро бори нахуст (1871) П. Аминов, баъдтар (1880) И. В. Мушкетов таҳқиқ кардаанд. Экспедитсияҳое, ки солҳои баъдӣ бо роҳбарии Л. К. Давидов (1927, 1946), М. В. Косарев (1931), В. П. Учайкин (1932) ташкил шуда буданд, пиряхи Зарафшон-ро ҳаматарафа омӯхтанд. Солҳои 1957–62 бо мақсади таҳқиқи Зарафшон экспедитсияи муттаҳидаи Ин-ти геология ва геофизикаи ба номи Ҳ. М. Абдуллоеви АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва Ун-ти давлатии Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург) гузаронида шуд. Аз соли 1927 инҷониб кормандони Муассисаи давлатии обуҳавошиносии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, шуъбаи географияи назди Раёсати АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ин-ти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экология вазъияти ҳудуди поинии пиряхро мунтазам назорат мекунанд. Мушоҳидаҳо нишон додаанд, ки пиряхи Зарафшон (аз соли 1880) беш аз 2 км кам ва қариб 1,5 км² майдон аз ях холӣ шудааст. Аз ҷумла, солҳои 1960–2007 шохаҳои он (Фараҳнов аз 23,4 км² ба 14,2 км²; Толстой аз 23,9 км² ба 19,4 км²; Скачков аз 13,9 км² ба 8,7 км²; Мирамин аз 16,5 км² ба 9,58 км²; Охун аз 4,5 км² ба 2,7 км²; Назарайлоқ-1 аз 5,4 км² ба 3,95 км²; Назарайлоқ-2 аз 10 км² ба 8,3 км²; Парак аз 2,6 км² ба 1,63 км²; Ярхич аз 2,7 км² ба 0,89 км²) коҳиш ёфтаанд. Камшавии пирях нобаробар (соле аз 8 м то 65 м) ба мушоҳида мерасад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Пиряхҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Армуғон (деҳа, н. Данғара)

**Армуғон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Лолазори ноҳияи Данғара. Аз Армуғон то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 3 км, то вилоят 79 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1005 нафар (2017), тоҷикон 99%, узбакон 1 %.

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти умумии асосӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, ғаллакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо ба воситаи нақби Данғара аз обанбори Норак обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Данғара
Гурӯҳ:Ҷамоати Лолазор
Гулафшон (деҳа, н. Данғара)

**Гулафшон** (собиқ *Иғрон*, то 12.3.2009) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сафобахши ноҳияи Данғара. Аз Гулафшон то маркази ҷамоат 15 км, то маркази ноҳия 17 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1370 нафар (2013)), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа масҷиди панҷвақта, мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ, ғаллакорӣ. Заминҳояш аз чашмаҳо обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гулафшон хоҷагии деҳқони калони «Чашмаи Нуқра» ва 20 хоҷагии хурди деҳқонӣ мавҷуд аст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Данғара
Гурӯҳ:Ҷамоати Сафобахш
Алиҷон (деҳа, н. Данғара)

**Алиҷон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Пушинги ноҳияи Данғара. Аз Алиҷон то маркази ҷамоат марказ км, то маркази ноҳия 8 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2083 нафар (2009), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, клуб ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғу токдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо лалмӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Данғара
Гурӯҳ:Ҷамоати Пушинг
Деҳоти Лоҳур (н. Данғара)

**Деҳоти Лоҳур** — ҷамоати деҳот дар ноҳияи Данғараи вилояти Хатлони Тоҷикистон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

*
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Данғара
Гвардия

**Гва́рдия** ( «посбон, ҳифз, ҳи­моя») — дар қа­дим лашкарҳои камшуморро, ки барои муҳофизати шах­сии сардори дав­лат ё сардори ҳарбиён хидмат мекарданд, баъд­тар қис­ми мунтахаби ҳарбиро гвардия меномиданд.

## Таърих
Маф­ҳу­ми «гвардия» дар Итолиё садаи X пайдо шуд. Нахустин полки гвардиявиро Людовики XIII со­ли 1553 дар Фаронса ташкил кард. Дар давраи шоҳи­га­рии Людовики XIV гвардия на фақат муҳофизи сардори давлат ҳисоб мешуд, балки мактаби ҳар­бии афсарҳо низ буд. Ин­қилоби буржуазии Фаронса (охи­ри садаи XVIII) гвардияи шоҳиро барҳам дода, гвардияи мил­лии буржуазӣ таъсис дод, ки ҳайа­ти он аз ашрофзодагон интихоб мешуд. Соли 1811 Наполеони I гвардияи иборат аз 52 000 нафарро ташкил кард, ки ба ҳайати он лаш­кар­ҳои пиёда, савора, артиллерӣ ва флоти баҳ­рӣ дохил буданд. Соли 1871 ба ҷойи артиши доимии Фа­ронса гвардияи миллии мардумӣ ташкил карда шуд, ки Комунаи Порисро далерона ҳимоя мекард. Умуман то саршавии Ҷанги яку­ми ҷаҳонӣ (1914—1918) аксари артишҳо гвардия доштанд. Дар Русия солҳои 1696—1700 Пётри I гвардия ташкил кард, ки баъд­тар ба гвардияи куҳна ва гвардияи ҷавон тақсим шуд. Ба ҳайати ин гвардияҳо қисмҳои ҳарбӣ ва киштиҳо дохил мешуданд. 18 сентябри 1941 гвардияи шӯ­ра­вӣ таъсис ёфт, ки сол­ҳои ҶБВ (1941—1945) дар мубориза бар зидди душманон қаҳра­мо­ни­ҳои зиёд кардаанд. Дар То­ҷикистон гвардия соли 1995 таъсис ёфтааст.

## Нигаред низ
* Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Таърихи низомӣ
Антей

**Анте́й** () — яке аз персонажҳои асотири Юнони Қадим, писари Посейдон ва олиҳаи Замин Гея. Паҳлавони азимҷусса, ҳокими кишвари Либиё. Душманонро ба ҷанги тан ба тан даъват карда, ҳамеша ғолиб меомад. Ӯ дар ин тарзи набард мағлубнопазир буд, чунки вай аз замин нерӯ мегирифт. Аз замин-модар канда шудани Антей заволи ӯ буд. Ҳеракл дар набард пойи Антейро аз замин канда, ӯро хафа карда кушт. Дар пештоқи маъбади Ҳеракл дар Фива набарди Ҳеракл ва Антей тасвир шудааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Асотири Юнони Қадим
Антеклиза

right|350px
**Антеклиза** (аз анти ва  — «моилӣ») — барҷастагиҳои паҳнои қабатҳои қишри замин дар ҳудуди платформа, акси синеклиза.

Антеклиза тарҳи нодуруст дошта, паҳноии он дар кӯндалангӣ ба садҳо км мерасад. Таҳкурсии антеклизаро ҷинсҳои кристаллии токембрий ташкил медиҳанд; онҳо бо қабати ҷинсҳои таҳшин пӯшида шудаанд. Антеклиза муддати дароз инкишоф меёбад, ки чандин давраҳои геологиро дар бар мегирад. Одатан дар тоқи антеклиза табақаи ҷинсҳои таҳшин тунуканд ё аксар мавҷуд нестанд. Дар ин маврид таҳкурсии платформа дар рӯи замин намоён мегардад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Заминсохт
Антеридий

thumb|
**Антери́дий** (аз  — «шукуфон» ва  — пасванди навозиш) — узви ҷинсии наринаи рустаниҳои спорадор, масалан, обсабзҳо, занбӯруғ, ушна ва ғайра.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Узвҳои ҷинсии рустаниҳо
Ҷейсон Стейтем

**Ҷе́йсон Сте́йтем** (, МФА , MWCD /JĀ-sən STĀ-thəm/; тав. 26 июли 1967, Шайрбрук, Британияи Кабир) — ҳунарпеша, таҳиякунанда, варзишкор ва садопешаи машҳури бритониёӣ.

## Эзоҳ
Антибарионҳо

**Антибарионҳо** — зарраҳои бунёдие, ки нисбат ба барионҳо антизарра мебошанд. Хусусияту умумияти ҳамаи антибарионҳо ин аст, ки дар бархӯрди онҳо бо барионҳо ҳодисаи маҳвиш (нигар Маҳвиш ва тавлиди ҷуфт) эҳтимолияти хеле зиёд дорад. Дар натиҷаи маҳвиш антибарионҳо ва барионҳо нобуд мегарданду ба ҷойи онҳо π-мезонҳо, К- мезонҳо ва фотонҳо тавлид меёбанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Физика
Даштиработ (Дӯстӣ)

**Даштиработ** (то 2024 — Зафаробод) — деҳа тобеи шаҳраки Хуррамдиёри ноҳияи Дӯстӣ. 

## Иқтисод
Аз деҳа то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 18 км. Аҳолиаш 1483 нафар (2017), тоҷикон. Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, масҷиди панҷвақта, осиёби барқӣ ва 3 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи пойгоҳи обкашӣ аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 8 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ ва корхонаи таъмири автомашинаҳои сабукрав фаъолият доранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Дӯстӣ
Гурӯҳ:Шаҳраки Хуррамдиёр
Баҳористон (деҳа, н. Дӯстӣ)

**Баҳористон** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Анористони ноҳияи Дӯстӣ. Аз Баҳористон то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 4 км. Аҳолиаш 1768 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Дӯстӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Анористон
Панҷтут (Дӯстӣ)

**Панҷтут** (то 2024 — Бештут) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Деҳқонбоди ноҳияи Дӯстӣ. Аз деҳа то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 5 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 656 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Деҳа мактаб надорад. Хонандагон дар мактаби таҳсилоти асосии деҳаи Янгиусул таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, пахтакорӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
*Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Дӯстӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Деҳқонобод (н. Дӯстӣ)
Найсон

**Найсон** (*собиқ* Агроном) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷиликӯли ноҳияи Дӯстӣ. Аз Найсон то маркази ҷамоат ва маркази ноҳия 3 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1513 нафар (2017), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, маркази саломатӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: зироаткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Дӯстӣ
Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷиликӯл
Хуррамдиёр (шаҳрак)

**Хуррамдиёр** (то 2024 — *шаҳраки 20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистон*, *таъс.* 27 октябри 1967) — шаҳрак дар ноҳияи Дӯстии вилояти Хатлони Ҷумҳурии Тоҷикистон. 

То  29 марти соли 2012 **Ғаравутӣ** ном дошт.

## Аҳолӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Шаҳраки Хуррамдиёр
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Дӯстӣ
Гурӯҳ:Шаҳракҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ноҳияи Дӯстӣ
Помир (киштӣ)

thumb|Амсилаи киштӣ
**Помир** () — киштии бодбонии сохти Олмон дар соли 1905; охирин киштии тиҷории бодбониии ҷаҳон, ки бар асари тӯфон 21 сентябри 1957 киштии бодбонии «Помир» дар уқёнуси Атлантик дар наздикии ҷазираҳои Азор ғарқ гардид. Аз 86 сарнишини «Помир» 80 нафараш дар ин фалокат ҷон бохтанд.

## Таърихи сохтмон
Киштии бодбонии чорсутунаи «Помир» ҳанӯз соли 1905 дар верфи киштисозии Ҳамбурги Олмон сохта шуда, тӯли ҳамаи 52 соли вуҷудаш таҳти парчами Олмон шино кардааст.

Киштии «Помир» дар асл рабте ба Тоҷикистон надорад. Албатта, ба ҷуз номаш, ки ба шарафи кӯҳҳои Помир гузошта шудааст. Дар ибтидои садаи XX ширкати немисии «F. Laeisz» дар верфи Ҳамбург сохтани 65 киштии бодбониро фармоиш дод, ки бо номи «Лашкари П-ҳои паррон» машҳуранд. Исми ҳамаи ин киштиҳо бо ҳарфи П сар мешуд: «Pacific», «Peru», «Panama», «Persia», «Princess», «Pamir»… Киштиҳо аз «Лашкари П-ҳои паррон» бо суръати рекордии худ маъруфанд ва онҳоро маллоҳон ба ин далел «windjammer» — бодкаш ҳам ном мебаранд.

Киштии «Помир» дар соли 1932 дар мусобиқаи киштиҳои бузурги бодбонӣ дар гирди дунё бо номи «Weizenregatta» сазовори ҷои аввал шуд. Аммо дар миёнаи садаи XX бо рушди саноати киштисозӣ умри киштиҳои бодбонӣ низ ба поён омад. Киштии «Помир» ва киштиҳои дугоникашро бояд ба оҳанпора супурда, реза мекарданд. Вале киштидори немис Шливен соли 1950 дар бандари Антверпен ду чунин киштӣ -«Помир» ва «Пассат»-ро аз марги ногузир аз дасти арраҳои оҳанбурӣ наҷот дод. Шливен ҳарду киштиро харида, ба бандари Любеки Олмон бурд. Вале Шливен баъди чанде варшикаста шуд ва соли 1955 Ҷамъияти «Пассат» ва «Помир» ташкил шуд, ки ҳарду киштиро ба киштиҳои таълимӣ барои донишҷӯёни мактабҳои маллоҳӣ табдил дод. Ҳамзамон ин ду киштӣ бояд барои кашондани ғалладона аз Аргентина ба Австралия истифода мешуданд.

## Ғарқшавӣ
Моҳи августи соли 1957 киштии «Помир» аз бандари Буэнос-Айрес ҷав гирифта, ба роҳ баромад. Аз 86 сарнишини киштӣ 52 нафараш донишҷӯёне буданд, ки бори аввал ба сафари дури уқёнус мебаромаданд. Рӯзи 21 сентябр дар наздикии ҷазираҳои Азов «Помир» ба тӯфони «Керри» рӯбарӯ омад. Капитани киштӣ бонги изтироб SOS фиристод ва кумак хост. Ба ҷустуҷӯи киштии «Помир» 58 киштӣ сафарбар шуданд, вале алакай рӯзи 23 сентябр эълон шуд, ки ҷустуҷӯ дигар беҳуда аст ва «Помир» алакай ғарқ шудааст. Рӯзи 24 сентябр аз як қаиқи наҷот 5 донишҷӯ (ДАР АКСИ ЗЕР) аз ҷумлаи сарнишинҳои «Помир»-ро дар ҳолати нимҷон пайдо карда буданд. Баъди чанде боз як донишҷӯи дигарро аз як қаиқе, ки алакай ба коми уқёнус мерафт, нимзинда берун кашиданд. Вале 80 сарнишини дигари «Помир» якҷо бо ин киштии таърихӣ дар обҳои уқёнуси Атлантик ба дидори аҷали худ расиданд. Курсантҳои наҷотёфта қисса кардаанд, ки тӯфон ончунон зуд «Помир»-ро гирифт, ки капитани киштӣ Дибиш дигар дар фикри наҷоти на киштӣ, балки танҳо сарнишинонаш буд ва фармон дод, ки ҳама бо худ захираи кофии сигору шароб гирифта, ба қаиқҳои наҷот бишинанд.

## Филмҳо дар бораи «Помир»
Дар соли 2006 синамогарони олмонӣ дар бораи фалокати киштии «Помир» филми ҳунарие бо номи «Der Untergang der Pamir» («Ҳалокати „Помир“») ба навор гирифтанд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 

Гурӯҳ:Киштиҳои олмонӣ
Антивитаминҳо

**Антивитаминҳо** (аз анти… ва витаминҳо) — пайвастҳое, ки сохти химиявиашон ба витаминҳо монанд аст, вале таъсири биологии зидди витаминӣ доранд. Антивитаминҳо ҳангоми ба организм роҳ ёфтан ба ҷойи витаминҳо дар реаксияҳои мубодилаи моддаҳо иштирок карда, ҷараёни мӯътадили онҳоро суст ё халалдор месозанд. Ин боиси норасоии витамин дар организм мегардад (ҳатто дар сурате, ки витаминҳо ба тавассути ғизо ба организм пурра ворид ё дар организм ба миқдори зарурӣ ҳосил мешаванд). Қариб ҳамаи витаминҳо антивитаминҳо доранд. Масалан, антивитаминҳои витамини В1 (тиамин) пиритиамин буда, он бемории полиневритро ба вуҷуд меорад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Витаминҳо
Ҷин Шанйи

**Ҷин Шанйи** (; декабри 1934) — рассом, яке аз намояндагон наққошии муосири чинӣ.

## Зиндагинома
Соли 1953 Ҷин Шанйи бахши наққошии Академияи марказии ҳунарҳои зеборо хатм кардааст.

## Эзоҳ
Ваҳдат (деҳа, н. Ёвон)

**Ваҳдат** (собиқ *Комсомол*) — деҳа тобеъи шаҳраки Ҳаёти Нави ноҳияи Ёвон. Аз Ваҳдат то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 31 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 3265 нафар (2017), тоҷикон.

## Ҷуғрофиё
Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 2 бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорадарёи Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш ба воситаи наҳр обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ёвон
Гурӯҳ:Шаҳраки Ҳаёти Нав
Зарриндашт

**Зарриндашт** (то 16.2.2018 *Будинобод*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Гулсара Юсуфоваи ноҳияи Ёвон. Аз Будинобод то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 3 км. Аҳолиаш 2120 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ёвон
Гурӯҳ:Ҷамоати Гулсара Юсуфова
Ғарав (деҳа, н. Ёвон)

**Ғарав** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Даҳанаи ноҳияи Ёвон. Аз Ғарав то маркази ноҳия 5 км. Аҳолиаш 746 5 нафар (2017), тоҷикон.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ёвон
Гурӯҳ:Ҷамоати Даҳана (н. Ёвон)
Зафар (деҳа, н. Ёвон)

**Зафар** (то 27.9.2017 Ӯртақайнар) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Норини ноҳияи Ёвон.

## Иқтисод
Соли 1890 бунёд шудааст. Аз деҳа то маркази ноҳия (шаҳраки Ёвон) 27 км. Аҳолиаш 5600 нафар (январи 2018). Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, 3 масҷиди панҷвақта ва ҷомеъ, беморхона, маркази саломатӣ, 4 дорухона, 40 нуқтаи савдои хусусӣ, 3 дукони нонпазӣ, гӯштфурӯшӣ, ду тарабхона («Урта-қайнар», «Қайнар-сити»), ошхона, нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, филиали бонкҳои «Амонатбонк», «Бонки Эсхата» ва ташкилоти амонатии қарзии хурди «Ҳумо», маркази фурӯши чиптаҳои ҳавопаймо, сартарошхона, толори варзишӣ, варзишгоҳ ва заводи пахтатозакунӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо тавассути наҳри «Р-1» аз рӯди Вахш обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди деҳа 52 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ёвон
Гурӯҳ:Ҷамоати Норин