open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шаҳриёрнома

«**Шаҳриёрнома**» () — маснавии Мухтории Ғазнавӣ, ки дар пайравии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, дар аввали садаи 12 навишта шудааст.

## Муҳтаво
«Шаҳриёрнома» чандин достонҳои қаҳрамонӣ, аз ҷумла достонҳои «Шаҳриёр ва Фаромурз», «Арҷосп ва Луҳросп», «Аржангдев ва Золи Дастон», «Золи Дастон ва Сулаймон пайғамбар», «Исфандиёр ва Арҷосп», «Исфандиёр ва Рустам»-ро дар бар мегирад. Достони «Шаҳриёр ва Фаромӯрз» ҳаҷман калон буда, дигар достонҳо дар алоқамандӣ бо он омадаанд. Ҳамаи достонҳои «Шаҳриёрнома» дар асоси асотир, афсонаву ривоят ва достонҳои қадимии халқӣ таълиф шудаанд. Қаҳрамонҳои мусбати «Шаҳриёрнома» — Шаҳриёр, Золи Зар, Фаромурз, Бонугушасп ва дигаронро, ки ба хонадони Рустам марбутанд ва хислатҳои неки инсонӣ (мардонагӣ, вафодорӣ, инсондустӣ, ватанпарварӣ) доранд, ба образҳои манфии асар Арҷосп, Аржангдев, Гуштосп, Фаронак ва дигарҳо муқобил гузошта шудаанд. Қаҳрамони асосии достон Шаҳриёр ба нафъи давлати Ғазнавиён бар зидди ҳиндуҳо ҷангҳои шадид мебарад. Дар «Шаҳриёрнома» инчуния муборизаву зиддиятҳои байни лашкарони Эрону Туронзамин ва кушиши нигоҳ доштани ягонагии мамлакат тасвир ёфтааст. Дар «Шаҳриёрнома» аз «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ абьёт ва порчаҳои ҷудогона иқтибос шудаанд. «Шаҳриёрнома» дорои 925 байт буда, дар «Девони Усмони Мухторӣ» (Теҳрон, 1962) ба табъ расидааст.

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Маснавиҳо
Сақил

**Сақил** ( — вазнин, гарон) — оҳангест дар қисми охирини мушкилоти ҳар як мақоми «Шашмақом».

Сақил асосан бо танбӯр ва ё ансамбли асбобҳои халқӣ вазнин ва оҳиста-оҳиста иҷро мешавад. Сақил дар қисми созӣ ҳамчун шакли рондо маъмул шудааст (яъне шакле, ки дар он пас аз пайдо шудани мавзӯи нави мусиқӣ мавзӯи асосӣ гаштаю баргашта такрор меёбад).

Ин қисми тағйирнаёбанда «бозгуй» ном дошта, қисми тағйирёбандаро «сархона» меноманд. Усули Сақил хеле мураккаб буда, аз ҷиҳати дарозӣ ба 48 чоряк баробар аст ва он ҳангоми навохтан даврҳои мураккаби зарбиро ташкил медиҳад. Дар Сақил «Уфари сақил» ном оҳанг ба сифати бозгӯй меояд ва он дар фуроварди ҳар сархона навохта мешавад.

Сақилҳо дар қисмати мушкилоти «Шашмақом» бо номҳои гуногун меоянд. Масалан, дар мақоми якум (Бузрук) Сақили ислимӣ ва Сақили Султон. Ин Сақилҳо аз ҷиҳати зарбӣ — 2/4 як хел буда, бо диез навохта мешаванд. Дарозии оҳанги Сақили ислимӣ аз 6 ва Сақили Султон аз 8 хона иборатанд. Дар мақоми дуюм (Рост) Сақили вазнин ва Сақили Рост (рак-рак). Ин Сақилҳо бо зарби 2/4 навохта шуда, дарозиашон аз 7 ва 8 хона иборат аст. Дар мақоми сеюм (Наво) фақат як Сақил аст — Сақили Наво. Зарбаш 2/4 буда, дарозиаш аз 10 хона иборат аст. Дар мақоми чорум (Дугоҳ) бо номи Сақили Ашкуллоқ маъмул аст.

Сақили Ашкуллоқ аз 10 хона иборат буда, бо зарби 4/4 навохта мешавад. Ин шакли зарб фақат дар ҳамин Сақил мушоҳида мешавад. Сақили Бастанигор ва Сақили Ниёзҷонхоҷа дар мақоми панҷум (Сегоҳ) ҷой гирифтаанд. Сақили Ниёзҷонхоҷа бо иштибоҳе дар китоби «Шашмақом» сабт нагардидааст. Лекин хонандагони «Шашмақом» онро ба мақоми «Сегоҳ» нисбат медиҳанд. Ин Сақилҳо бо зарби 2/4 иҷро мешаванд. Мақоми шашум (Ироқ) се Сақилро дорост: Сақили Ироқ, Нимсақил ва Сақили калон. Ин Сақилҳо ҳам бо зарби 2/4 навохта мешаванд. Сақилҳои мақоми «Бузрук» диез доранд. Нимсақил — оҳанги хурдест, ки аз 6 хона иборат аст. Сақили Ироқ ва Сақили калон аз 11 ва 10 хона иборатанд. Дар вақти навохтан хонаи охирини ҳаряк Сақил такрори хонаи дуюм ё чорум, (аксаран) мебошад. Сақилҳо ба мақоме, ё мутрибни машҳуре, ки онҳоро эҷод кардаанд, мансубанд.

Умуман сақилҳо дар «Шашмақом» мавқеи муайяне дорад ва бо оҳанги вазнину ҳазип навохта мешавад. Сақилҳо қисми мушкилоти мақомҳоро бо қисми овозии (насрӣ) онҳо мепайванданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Шашмақом, ҷилди 1—5, Москва, 1950—1967.
Гурӯҳ:Шашмақом
Амир Ҳусайнии Ҳиравӣ

**Амир Фахруссодот Саййид Рукнуддин Ҳусайн Ҳусайнии Ҳиравӣ** (; ? — 1318) — ориф, зоҳид,  ва и мутасаввифи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Амир Фахруссодот Рукниддин Рукнуддин чун бештари умрашро дар Ҳирот гузаронд ба Ҳиравӣ машҳур шуд. Авоили умри худро дар таҳсил улуму одоб ва баъд аз он дар сайру сулук дар тасаввуфу ирфон гузаронед. Даврони муҷоҳидати худро дар хидмати шайх Баҳоуддин Закариёи Мултонӣ аз тарбиятшудагони шайх Шиҳобуддини Серовардӣ ва писараш шайх Садруддин Орифи Мултонӣ ба поён бурд. Баъд аз итмоми давра муҷоҳидат ба Ҳирот бозгашт ва дар онҷо ба иршоди халқ машғул шуд. Дар ҳамонҷо даргузашт.

## Таълифот
Донишманди эронӣ Абулқосими Родфар аз мавчудияти «Ситта» (маснавиҳои шашгона)-и Амир Ҳусайнӣ дарак дода, таркиби онро аз «Тарабу-л-маҷолис», «Нузҳату-л-арвоҳ» «Канзу-р-румуз», «Зоду-л-мусофирин», «Панч ганҷ» ва «Сӣ нома» иборат донистааст.

## Эзоҳ
Туғроии Исфаҳонӣ

**Туғроии Исфаҳонӣ** (; ) — пизишк, , кимиёдон,  ва сиёсатмадори форс-тоҷик, вазири Салҷуқиён, муаллифи «Ҷомеъу-л-асрор» ва «Ҳақоиқу-л-истинодот».

## Эзоҳ
Баҳром ибни Шаҳриёр

**Баҳроми Бовандӣ**, **Баҳром ибни Шаҳриёр** (; ) — шоҳзодаи бовандӣ, писари Шаҳриёри IV.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Бағавӣ

**Абумҳаммад Ҳусайн ибни Масъуди Бағавӣ**, маъруф ба **Ҳофизи Бағавӣ** () — муфассир, муҳаддис ва фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, муаллифи «Тафсири Бағавӣ».

## Эзоҳ
Масрафкунанда

рост|мини|Фурӯшанда ва масрафкунанда
**Масрафкунанда** — ин шахс ё гурӯҳи шахсоне, ки нияти фармоиш додан ё истифода бурдани колои харидашударо дорад.

Маҳсулот ё хидматрасонӣ асосан барои истифодаи шахсӣ, иҷтимоӣ, эҳтиёҷоти оилавӣ, маишӣ ва мушобеҳ, ки бевосита ба фаъолияти соҳибкорӣ ё  тиҷорӣ алоқаманд нестанд. Ин истилоҳ бештар ба шахсе дахл дорад, ки молҳо ва хидматҳоро барои истифодаи шахсӣ харидорӣ мекунад.

## Ҳамчунин нигаред
* Рӯзи ҷаҳонии ҳуқуқи истеъмолкунанда
* Хидмат

## Адабиёт
* 
* 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳуқуқи масрафкунанда
Гурӯҳ:Ҳуқуқи шаҳрвандӣ
Фрэнк Бункер Гилбрет

**Франк Бункер Гилбрет** (; ) — назарияпардоз ва муҳандиси саноеъи аҳли Амрико, ки бо мушорикати ҳамсараш  Лилиан Моллер Гилбрет, аз мутахассисони баҳраваре маҳсуб мешуданд ва дар мутолиаи равоншиносии санъатӣ дар риштаҳое ҳамчун мутолиаи замон ва ҳаракату эргономӣ мушорикат доштанд.

## Зиндагинома
### Ҳаёти барвақтӣ ва таҳсилот
Гилбрет 7 июли соли 1868 дар Фэрфилд, Мэн таваллуд шудааст. Вай фарзанди сеюм ва ягона писари Ҷон Ҳирам Гилбрет ва Марта Бункер Гилбрет буд. Модараш муаллими мактаб буд. Падараш мағозаи асбобу анҷом дошт ва чорводорӣ хам мекард. Вақте ки Гилбрет сеюнимсола буд, падараш ногаҳон аз таъсири пневмония фавтид. 

Пас аз марги падар модараш оилаи худро ба Андовери Массачусетс кӯчид, то барои фарзандонаш мактабҳои беҳтар пайдо кунад. Амволи азиме, ки аз шавҳараш ба вай боқӣ монда буд, оилаи шавҳараш идора мекард. Дар тирамоҳи соли 1878 пулаш гум ё дуздида шуда буд ва Марта Гилбрет маҷбур шуд, ки роҳи зиндагии худро пайдо кунад. Вай оилаашро ба Бостон кӯчид, ки дар он ҷо мактабҳои хуби давлатӣ мавҷуд буданд. Вай хона-интернати кушод, зеро маоши муаллими мактаб оиларо таъмин намекунад. 

Гилбрет донишҷӯи хуб набуд. Вай дар мактаби Грамматика Райс таҳсил мекард, аммо модараш ба қадре нигарон буд, ки ӯро дар хона як сол таълим диҳад. Вай дар Мактаби миёнаи забони англисии Бостон таҳсил мекард ва вақте ки ӯ ба дарсҳои фаннӣ ва риёзӣ таваҷҷӯҳ зоҳир кард, баҳоҳояш беҳтар шуданд. Вай имтиҳонҳои дохилшавӣ ба Донишкадаи технологии Массачусетс супорид, ва мехост, ки модараш аз кори пансионат даст кашад. Вай тасмим гирифт, ки ба кор равад, на ба коллеҷ. 

## Эзоҳ
Абдукарим Розиқов

**Абдукарим Розиқов** () — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, иштирокдори фаъоли барпо ва мустаҳкам кардани Ҳокимияти Шӯравӣ дар Тоҷикистон. Узви ҲКИШ (аз 1918).

## Зиндагинома
Аз оилаи деҳқони камбағал. Фаъолияти меҳнатиаш аз соли 1917 дар шаҳри Хуҷанд cap шудааст. Розиқов Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябрро хушнудона истиқбол наму д. Аз аввалин командирони отряди яхтиёриён дар Қистакӯз. Соли 1920 курси 6-моҳаи командир тайёркунии шаҳри Хуҷандро хатм карда, аз аҳолии меҳнаткаши маҳаллӣ отряди ихтиёриён ташкил намуда, бар зидди босмачиён мубориза бурд ва дар торумори дастаи Мадад Махсум ҳисса гузошт.

## Корнома
Солҳои 1923—1925 Розиқов раиси Комиҷроияи волости Қистакӯз (ташаббускори аввалин ҳашар, якшанбегиҳои ободонӣ ва сохтмонҳои биноҳои ҷамъиятӣ дар Қистакӯз), солҳои 1926—1931 дар корҳои роҳбарӣ дар шаҳру қишлоқҳои шимоли Тоҷикистон (Конибодом, Ашт, Хуҷанд ва ғайра), 1932 раиси «Совхоз трест»-и ҶШС Тоҷикистон, солҳои 1933—1937 раиси Комитети иҷроияи шаҳри Душанбе. Депутати КИМ-и СССР, аъзои КМ ПК (б) Тоҷикистон, аъзои бюрои Комитети партиявии шаҳри Душанбе ва аъзои Президиуми КИМ-и ҶШС Тоҷикистон интихоб шуда буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Забони қарақалпоқӣ

Забони қарақалпоқӣ ба забонҳои туркӣ мансуб аст. Қорақалпоқ тилида сўзлашувчилар сони 1 миллионга яқин.
Ҷумҳурии Қарақалпоқистон забони модарии мардуми қорақалпоқ аст. Забони қорақалпоқӣ забони расмии Ҷумҳурии Қароқалпоқистон, қисми Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад. Дар ин бора қонуни махсус қабул шудааст. Қонун Қорақалпоғистоннинг барча вилоятларида қорақалпоқ тилидан давлат тили сифатида қўлланилишига рухсат беради.

Забони қарақалпоқӣ яке аз забонҳои ба гурӯҳи забонҳои туркии қипчоқӣ мансуб аст; Якчоя бо забонхои казоку ногой гурухи забонхои кипчоки-ногойро ташкил медихад. Қорақалпоғистон Республикасининг давлат тили (ўзбек тили билан бирга). Асосан дар Қорақалпоғистон, инчунин вилоятҳои Хоразм, Навоӣ, Бухоро ва вилоятҳои ҳамсояи Қазоқистон ва Туркманистон, Федератсияи Россия ва Афғонистон паҳн шудааст. Шумораи умумии қорақалпоқзабонҳо 883 ҳазор нафарро ташкил медиҳад (миёнаҳои солҳои 90-уми асри гузашта). Забони қорақалпоқӣ асосан ба 2 гӯиш ҷудо мешавад: шимолу шарқӣ ва ҷанубу ғарбӣ; ин лаҳҷаҳо аз ҷиҳати фонетикӣ фарқ мекунанд. Забони адабии қорақалпоқ дар нимаи аввали асри 20 дар заминаи лаҳҷаи шимолу шарқӣ ташаккул ёфт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Забонҳо

қазоқӣ
Забони яҳудӣ-малайӣ

*'Забони яҳудӣ-малайӣ* як варианти малайӣ аст, ки замоне аз ҷониби яҳудиён дар Пулау Пинанг, кишваре воқеъ дар шимоли Нимҷазираи Малайзия гуфтугӯ ё навишта шудааст. Яҳудӣ-Малайӣ ягона забони яҳудӣ дар Оилаи забонҳои австронезӣ. Дастнависи боқимондаи яҳудӣ-малайӣ, ки дар дафтари яҳудиёни эронӣ бо номи Раҳамим Ҷейкоб Коэн сабт шудааст, ҳоло дар микрофилми дастнависҳои Алалайи Китобхонаи Бритониё Маҷмӯаи Осиё, ҳавзаи уқёнуси Ором ва Африқо.

## Истинод

Гурӯҳ:Забонҳои Малайзия
Забони тотории қримӣ

**Забони тотории қримӣ** (), онро **қримӣ** низ меноманд (), Забони туркии қипчоқӣ аст, ки дар Қрим ва диаспораи тотории қримӣ гуфтугӯ мекунанд. Узбекистон, Туркия, Румыния ва Булгория, инчунин ҷамоатҳои хурд дар Иёлоти Муттаҳида ва Канада. Онро бо тоторӣ, ки дар Тотористон ва минтақаҳои ҳамсояи Русия ҳарф мезананд, набояд омехта кард; ин ду забон бо ҳам алоқаманданд, вале ба зергурӯҳҳои гуногуни забонҳои қипчоқӣ тааллуқ доранд, дар ҳоле ки дараҷаи назарраси якдигарфаҳм нигоҳ дошта мешаванд. Забони тоторҳои Қрим зери таъсири гӯишҳои оғузҳои оғузӣ ба таври густурда қарор гирифта, бо онҳо ба дараҷаҳои гуногун ҳамфикр аст.
## Истинод
Забони яҳудӣ-гурҷӣ

**Яҳудоӣ-гурҷӣ** (; инчунин бо номи **Киврули** ва **Грузинич** маъруф аст) гӯиши суннатии гурҷӣ аст. аз ҷониби яҳудиёни гурҷӣ, ҷамоаи қадимии яҳудиёни миллати Кавкази ҷанубӣ Гурҷистон.

## Истинод
Мансур Каримзода

**Мансур Каримзода** (*Каримзода Мансур Тағой*; зод. 23 декабри 1981, ноҳияи Файзобод) — ходими давлатӣ, муҳандис-технолог, номзади илмҳои кишоварзӣ.

## Зиндагноима
Соли Донишгоҳи технологии Тоҷикистонро дар соли 2005 хатм кардааст.

## Корнома
Солҳои 2005—2008 асистент ва солҳои 2008—2011 омӯзгори кафедраи «Технологияи коркарди маҳсулоти чорво» дар Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, солҳои 2011—2013 асперанти бахши рӯзонаи Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, солҳои 2013—2017 омӯзгори калони «Технологияи коркарди маҳсулоти чорво» дар Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ва солҳои 2017—2021 муовини якуми раиси ноҳияи Файзобод, солҳои 2022—2024 муовини раиси шаҳри Ваҳдат буд.

Аз 30 январи соли 2024 раиси ноҳияи Файзобод мебошад.

## Ҷоизаҳо
* 2020 — медали «Хидмати шоиста»

## Эзоҳ
Мухтории Ғазнавӣ

**Мухтории Ғазнавӣ** (Ҳаким Баҳоуддин ибни Умар; 1081/82, Ғазна —1118/19, ҳамон ҷо) —  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аввалҳо «Усмон» тахаллус мекард. Мухтории Ғазнавӣ аз илмҳои нуҷум, ҳандаса, риёзиёт, тиб, ҳикмат, ҳадис, фиқҳ, адабиёти араб ва ғайра баҳравар будааст. Ҳарчанд ки бевосита шогирди Масъуди Саъди Салмон набуд, ӯро устоди худ дониста, дар баъзе қасидаҳо васф намудааст. Саноӣ Мухтории Ғазнавиро устоди худ медонад.

Мухтории Fазнавӣ тақрибан дар ҳамаи навъҳои асосии назми классикӣ шеър гуфтааст. Қасидаҳои Мухтории Fазнавӣ асосан дар мадҳи шоҳони ғазнавӣ ва баъзе шоҳзодагони салчуқианд. Мухтории Fазнавӣ дар қасидагӯӣ бештар ба равияи Азрақии Ҳиравӣ, Унсурӣ, Муиззӣ ва Масъуди Саъди Салмон таваҷҷуд дошт. Дар ашъораш аз санъатҳои лафзӣ бештар истифода кардааст. Махсусан, таркиббандҳояш латифу равонанд.

Маснавиҳои «Шаҳриёрнома» ва «Ҳунарномаи Яминӣ» ба қалами Мухтории Fазнавӣ тааллуқ доранд. Дар «Барзунома»-и Ато ибни Яъқуб саргузашти писари Сӯҳроб — набераи Рустам баён гардидааст. «Шаҳриёрнома» ба саргузашти Шаҳриёр — писари Барзу бахшида шуда, давоми мантиқии «Барзунома» аст. Мавзеи амалиёти «Шаҳриёрнома» Ҳиндустон мебошад. Мундариҷаи ғоявии асар ба сиёсати пешгирифтаи Ғазнавиён мувофиқ кунонда шудааст. «Ҳунарномаи Яминӣ» ба яке аз мансабдорони замони шоир Яминуддавла Амир Исмоил бахшида шудааст. Дар ин маснавӣ баъзе нуқтаҳои муҳими тарҷумаи ҳоли Мухтории Ғазнавӣ, ақидаву афкори ӯ баён гардида, инчунин вуқуфи шоирро аз масъалаҳои нуҷум ва фалсафа то андозае маълум мекунанд.

## Нигаред низ

* Шаҳриёрнома

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Перигелий

**Перигелий** ( «пери» — дар атрофи, назди  «гелиос» — Офтоб) — нуқтаи ба Офтоб наздиктарини мадори сайёра ё дигар ҷисми Манзумаи офтобӣ. Инчунин масофаи миёни ин нуқта ва маркази Офтоб.

Муқобили перигелий **[[афелий]]** (**апогелий**) — нуқтаи дуртарини мадори ҷисми осмонӣ аз Офтоб.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мадорҳо
Изонитрилҳо

**Изонитрилҳо,** (*изосианидҳо*, *карбиламинҳо*) — пайвастҳои органикии формулаи умумиашон 65px (R — радикали органикӣ).

## Тавсиф
Изонитрилҳо моддаҳои моеъ ё сахт буда, бӯи беҳад нохуш доранд. Дар спирт ва эфир ҳал шуда, дар об ҳал намешаванд. Изонитрилҳо ба таъсири ишқорҳо устувор буда, бар асари асидҳои обдор то аминҳои якумин ва асиди мӯрча ҳидролиз мешаванд. Зери таъсири оксиди симоб (II) то изотсианатҳо оксид, бар асари ҳидроген ва ҳузури катализаторҳо то аминҳои дуввумин барқарор гашта, ҳангоми гарм кардан ба изомери нитрилҳо табдил меёбанд. Изонитрилҳоро аз рӯи реаксияи Гофман (бо роҳи аксуттаъсири хлороформ ва амини якумин бо маҳлули спиртии ишқор), ҳамчунин деҳидрататсияи моноалкиламидҳои асиди мӯрча бо ҳузури POCl3 ё аксуттаъсири алкилоидидҳо бо сианиди нуқра, симоб ё сурб ҳосил мекунанд. Изонитрилҳо барои синтези пайвастҳои нитрогендори гуногун (амидҳо, нитрилҳо, аминоасидҳо, пайвастҳои ҳетеросиклӣ, пептидҳо ва ғайра) истифода мешаванд. Изонитрилҳо заҳрноканд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Шарафуззамон Тоҳири Марвазӣ

**Шарафуззамон Тоҳири Марвазӣ** (; ) — пизишк ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷик, пизишки дарбори Маликшоҳи Салҷуқӣ.

## Зиндагинома
Дар Марв таваллуд ёфта, аввал дар зодгоҳаш, сипас дар Бухоро, Хоразм ва Самарқанд зиндагӣ кардааст. Тоҳири Марвазӣ дар бораи тиб ва табиатшиноси асарҳои бисёр эҷод кардааст, ки баъзеашон дар шакли дастнавис ва дигарашон дар шакли шарҳу эзоҳҳои олимони дигар (маснавӣ, нависандаи асри 13-и форс-тоҷик Муҳаммади Авфи, адабиётшивоси ибтидои асри 15 Ибни Мухон ва дигарон) боқӣ мондааст. 

Дар байни асарҳои Тоҳири Марвазӣ асари зоогеографии ӯ «Табоеъу-л-ҳайвон» — (тахминан соли 1120 таълиф шудааст) машҳур мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
*
Абулфазли Майдонӣ

**Абулфазл Аҳмад ибни Муҳаммад Майдониии Нишопурӣ** (; ) — адиб, луғатшинос ва донишманди форс-тоҷик ва муаллифи «Китобу-л-амсол» ва «Китобу-л-асомӣ фӣ-л-асомӣ».

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аҳмади Ғазолӣ

**Аҳмад ибни Муҳаммади Ғазолӣ** (; ) — ориф, фақеҳ ва суфии форс-тоҷик, бародари хурдии Муҳаммади Ғазолӣ.

## Зиндагинома
Аҳмади Ғазолӣ дар Тобирони Тӯс таваллуд шудааст. Дар тариққати суфия пайравии орифи машҳур Абубакри Насоҷи Тӯсӣ будааст. Ғазолӣ суханвари тавоно ва муаллими бомаҳорат будааст, бинобар ин баъд аз Муҳаммади Ғазолӣ даҳ сол дар «Низомия» вазифаи устодиро бар уҳда доштааст.

Шахсиятҳои машҳур ва орифону шоирони номдор, аз ҷумла Шайх Абулфазли Боғдодӣ, Айнулқузоти Ҳамадонӣ, Абунаҷиби Суҳравардӣ шогирдони Ғазолӣ буданд, ки ин аз нуфузи зиёди ӯ дар замонааш гувоҳӣ медиҳад. Ғазолӣ бо баъзе сарварони дини замонаш дар мухолифат қарор доштааст. Чунончӣ, Саноӣ дар қасидае дар бораи душмание, ки байни  қозиюлқузоти Сарахс Муҳаммад Мансур ва Ғазолӣ ҷой дошта, дар ниҳоят ба сулҳ анҷомидааст сухан мегӯял.

## Таълифот ва таълимот
Ғазолӣ асарҳои мансуру манзум таълиф кардааст, ки баъзеи онҳо то ба мо расидаанд. Китоби бародараш «Эҳёу улуми-д-дин»-ро бо номи «Луббобу-л-эҳё» талхис (хулоса) карда будааст, ки то ҳанӯз дастрас нест. 

«Ат-Таҷрид фӣ калимати-т-тавҳид», «Бавориқу-л-асмо фӣ радди ало ман юҳарриму-с-самоъ», «Савонеҳ», «Рисолату тайри-т-туюр» аз ӯ ба ёдгор мондаанд. Аз ҷиҳати ақида Ғазолӣ ба орифони муташарреъ  мутааллиқ аст, вале дар баъзе мавридҳо майле ба ваҳдати вуҷуд дорад.

Таълимоти Ғазолӣ ирфони ошиқонаро бештар дар бар гирифтааст. Саид Ҳусайни Наср Ғазолиро «барҷастатарин чеҳра дар миёни шореҳони тариқи ишқ» медонад. ӯ дар бораи «Савонеҳу-л-ушшоқ» менависад: «*Ин асар яке аз муҳимтарин рисолот дар бораи назарияи ишқ дар авоили тасаввуфи эронӣ аст*».

Леонардо Левозан хусусияти тасаввуфи эрониро дар ду чеҳраи маъруфи он — Абусаиди Абулхайр ва Ғазолӣ дарёфта мегӯяд: «*Онҳо аз навъи орифонеанд, ки ба таъбири Энштейн, «парҳезгорӣ дар хилватро беҳтар аз ибодати тазоҳуромез» медонанд».*

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Қавомии Мутарризӣ

**Қавомии Мутарризӣ** (; *Ҷамолуддин Муҳаммад ибни Абубакр*; ? — 1126) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Давлатшоҳи Самарқандӣ («Тазкирату-ш-шуаро») Қавомии Мутарризиро бародари Низомии Ганҷавӣ гуфтааст, вале ин хатост, чунки Низомӣ баъди вафоти Қавомии Мутарризӣ ба дунё омадааст. Аз мероси адабии Қавомии Мутарризӣ як нусхаи дастнависи девони ғазалиёту қасоид боқӣ мондааст, ки дар китобхонаи Музеи Британия маҳфуз аст.

Қавомии Мутарризӣ дар таърихи адабиёти форс-тоҷик аз ҷумлаи аввалин шоироне мебошад, ки қасидаи маснуъ ба номи «Бадоеъу-л-асҳор фӣ саноеъи-л-ашъор» сурудааст. Қасида 100 байт аст ва дар он 86 навъи санъати шеърӣ истифода шудааст. Матлаъаш ин аст:

Шоирони асрҳои баъдина ба ӯ пайравӣ кардаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Забони деҳворӣ

**Забони деҳворӣ** (, *Dehwārī*) навъе аз забони форсӣ аст, ки 19 000 нафар аз мардуми Деҳворӣ гуфтугӯ мекунанд. қабила дар Балуҷистон, Покистон дар соли 2018. Қариб ҳамаи форсизабонони Деҳвор дар Мастунг, Хуздар, Нушк, Харон, ноҳияи Сарлат, Далбандин ва Калат.

## Истинод
Ғурашкӣ

**Ғурашкӣ** (), **Абуяъқуб Юсуф ибни Шоҳак** (; ? — 1127) — ровии ҳадис ва муҳаққиқу донишманди форс-тоҷик.

## Эзоҳ
Қутбуддин Муҳаммади Ғурӣ

**Қутбуддин Муҳаммади Ғурӣ** (; ? — 1148) — амири Фирӯзкӯҳ аз хонадони Ғуриён, писари малик Иззуддин Ҳусайн.

Баъд аз вафоти падараш, Иззуддин Ҳусайни Ғурӣ, аз ҷониб бародари хеш, Сайфуддини Сурӣ, ҳукумати Варсод ё Варшод ва Ҷибол ёфт ва ба «Маликулҷибол» мулаққаб шуд. Вай шаҳрт Фирӯзкӯҳро бино кард ва дар он муқим шуд, аммо ба сабаби ихтилоф бо бародаронаш, ба Ғазнин назди Баҳромшоҳ паноҳ бурд. Подшоҳи ғазнавӣ нахуст аз ӯ пазироӣ кард ва сипас бар асари ҳасодату бадгумонӣ вайро ба қатл расонд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ғуриён
Зағирмошӣ

**Зағирмошӣ**, **Умар ибни Муҳаммад ибни Аҳмад Хаббоз** (1061, Самарқанд — 1129, ҳамон ҷо) — муҳаддис ва муҳаққиқи форс-тоҷик. Аз Тоҳир ибни Абдулвоҳиди Насафӣ ҳадис ривоят кардааст. Дар паси мақбараи Қуссам ибни Аббос дафн шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Лашкари тайиба

**Лашкари тайиба** () — яке аз бузургтарин ва фаъолтарин созмонҳои террористӣ дар Осиёи Ҷанубӣ, ки бештар дар Покистон фаъолият мекунад.

Ин созмон дар соли 1990 тавассути Ҳофиз Муҳаммад Саид, Абдуллоҳ Аззом ва Зафар Иқбол дар вилояти Кунари Афғонистон бо пуштибонии молии Усома бин Лоден бунён ниҳода шуд. Ҳамакнун дар наздикии Лоҳури Покистон воқеъ аст ва чандин урдугоҳи тамринӣ дар Кашмири Озодро мудирият мекунад.

Дар Кашмир таҳти назорати Покистон якчанд лагерҳои омӯзишӣ фаъолият мекунад. Аъзои Лашкари тайиба омилони ҳама ҳамлаҳои бузург ба Ҳиндустон мебошанд, ки ҳадафи асосии онҳо озод кардани Кашмир аз Ҳиндустон мебошад. Аъзои Лашкар баъзе ҳамлаҳои террористии худро дар Покистон бо бартарии хоса ба Карочӣ анҷом доданд ва ҳамин тавр мухолифати худро ба сиёсати президент Мушарраф баён карданд .

Лашкари тайиба ҳамчун дар Ҳиндустон, Покистон, Иёлоти Муттаҳида, Бритониёи Кабир, Иттиҳоди Аврупо, Русия, Австралия ва Тоҷикистон созмони террористӣ эътироф шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Густерин П. В. Рейтинг террористических организаций, признанных таковыми российскими судами // Военное обозрение. — 14.07.2015.

Гурӯҳ:Гурӯҳҳои ҷиҳодӣ
Гурӯҳ:Ҳиндустон
Гурӯҳ:Покистон
Нуралӣ Шерматов

**Нуралӣ Шерматов** (*Шерматов Нуралӣ Табарович*; зод. 30 августи 1964, деҳаи Хучархӣ, ноҳияи Данғара) — найнавоз, омӯзгори мусиқӣ ва оҳангсози тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2005), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2022).

## Зиндагинома
Нуралӣ Шерматов 30 августи соли 1964 дар ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Баъд аз хатми синфи 8 бо роҳнамоии падар ба Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе дохил шуд.

Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистонро соли 1990 ба итмом расонда, дар ансамбли «Дарё»-и Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Тоҷикистон ба сифати мутриб фаъолият дорад. Аз беҳтарин навозандаи най маҳсуб меёбад. Ин асбоби миллии мусиқиамонро, ки ҳаҷман хурду дорои овози пурқувват аст, устодона менавозад. Нафаси гармаш овози маҳинеро тавлид месозад ва он воситаи ғамзудою ҷонфизо ва ифшогари қалби ҳассоси инсонӣ мегардад. Ба садои найаш дар Белгияю Олмон, Фаронсаю Сербия, Эрону Қатар, Ҳиндустону Хитой, Кореяи Ҷанубӣ, қариб ҳамаи ҷамоҳири ИДМ аз зарби эҳсос сомеъон каф кӯфтаанд. Аз қабили «Дарё», «Наврӯзи ман», «Тоҷикистон» оҳангҳо низ офаридааст. 

Дар Консерваторияи миллии Тоҷикистон нозукиҳои найнавозиро ба шогирдон ёд медиҳад.

## Осор
* Найрез. — Д.: «Адабиёти бачагона», 2013. —104 с.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Изора

мини|Изораҳои девори Масҷиди Шоҳи Исфаҳон
**Изора,** **тагқатор** — ҷузви ҳунари меъморӣ. 

Дар сохтани иморатҳо деворро ба се қисм ҷудо мекунанд: тагқатор, миёнақатор ва болоқатор. Қисми поинии деворро, маъмулан, изора ё тагқатор меноманд.

## Тавсиф
Дар санъати меъмории тоҷик изора аз қадим маъмул буда, зимни нақши гиреҳ ва анвои он офарида мешуд. Масҷиду мадрасаҳои асрҳои 14-18 аксаран бо изораи кошикорӣ, ки ба нақши гиреҳи шаши кунд асос меёфт, оро дода шудаанд. Изора ба замми вазифаи ороиш девори иморатро аз заҳу намӣ ва дигар осебҳои табиӣ эмин медошт. Дар масҷиду мадраса ва хонаҳои иқоматии асрҳои 19-20 низ ин анъана идома ёфта, ба ҷои кошӣ гаҷро истифода мебурданд. Изора бештар дар меҳмонхонаҳо, ки бо наққошӣ, гачкорӣ ва наҷҷорӣ ороишу пардоз меёфтанд, ба назар мерасад. Баъзан ба рӯи гач нақши ранга кашида, онро сайқал медоданд. Маъмулан, дар ороиши изора истифодаи нусхаҳои гуногуни гиреҳ хос буд. Изора ҳоло ҳам дар хонаҳои иқоматии деҳот вомехӯрад. Баъзан изораро тахтабандӣ ё бо матоъҳои гулдор рӯйпӯш мекунанд, ки он барои такя кардан мувофиқ буда, ба хона ҳусни иловагӣ мебахшад. 

Изораро дар меъмории иншооти бузурги муосири Тоҷикистон низ васеъ истифода мебаранд. Масалан, девори баъзе толорҳои «Кохи Наврӯз»-и шаҳри Душанбе бо изора оро дода шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҳунари меъморӣ
Гурӯҳ:Наққошӣ
Маҳмадалӣ Айюбӣ

**Маҳмадалӣ Айюбӣ** (*Маҳмадалӣ Аюбов*; зод. 23 апрели 1956, деҳаи Ворошилов, ноҳияи Коммунистӣ) — овозхон в ҳунарпешаи театр. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2007), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2017).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон (1977) аст. Муддате дар хонаи маданияти шаҳри Қурғонтеппа ва хонаи эҷодиёти халқи собиқ вилояти Қурғонтеппа кор карда, аз соли 1979 инҷониб корманди Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Қурғонтеппа мебошад, чун овозхон, навозанда, роҳбари мусиқӣ, нақшовар фаъолият доштааст.

Ба сифати актёр дар чандин намоишнома, аз ҷумла «Рӯдакӣ», «Эшони иллоанта», «Писари Ватан» нақш бозидааст.

Вале маҳораташ дар овозхонӣ хуб зуҳур кардааст. Қариб 300 суруду таронаро сароидааст. «Савганд», «Эй Ватан», «Ишқро анҷом нест», «Тоҷикистони азизам» аз ҷумлаи онҳоанд. Ҳамчун мутриб ва оҳангсоз барои дастаҳои консертӣ ёрӣ мерасонад. Соли 1991 дар фестивали байналмилалии санъат дар Лаҳистон сазовори «Табарчаи тиллоӣ» гардидааст.

## Ҷоизаҳо
Бо медали ҷашни «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қадр шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон
Чамбули Мастон

**Чамбули Мастон** — номи кишвари афсонаиест, ки дар «Гӯрӯғлӣ» тасвир шудааст.

Мувофиқи ривоятҳои гӯруғлисароёни тоҷик Чамбули Мастонро Гӯруғлӣ дар мавзеи зебои Гулбурон бунёд кард. Рӯзҳои аввал Гӯруғлӣ танҳо ба сохтмони қаср шурўъ кард. Баъдтар овозаи шаҳрсозии Гӯруғлӣ ба атрофу акноф паҳн шуд ва ба он ҷо дуредгарон, косибон омада, ба Гӯрӯғлӣ ёварӣ карданд. Дар муддати кӯтоҳ Чамбули Мастон кишвари ободу зебо, парихона, паноҳгоҳи бечорагону ситамдидагон, такягоҳи адолат гардид. Ҳокими Чамбули Мастон Гӯруғлии халқпарвару одил буд. Чамбули Мастонро як гурӯҳ баҳодурон бо сарварии Аваз ва писаронаш Нуралию Шералӣ мудофиа мекарданд. Аз қадим халқи мазлум орзуи макони бахту саодат, пойдор намудани давлати мустақилу мутамаркизро доштанд. Чамбули Мастон таҷассуми ҳамин орзую умедҳои халқ мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Кишварҳои афсонаӣ
Эргашева

**Эргашева**

* Галина Эргашева — биолог, номзади илмҳои биология (1995), дотсент (2007), доктори илмҳои биология (2013)
* Мастона Эргашева — овозхон ва шашмақомсарои тоҷик
Ҳурастии Айёзӣ

**Уммулабдуллоҳ Ҳурастии Айёзӣ** (; ? — 1130, Сарахс) — бонуи донишманд ва муҳаддиси форс-тоҷик, шогирд ва духтари Абулфатҳ Носири Айёзӣ.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  کحاله، عمر رضا (۱۹۵۹). أعلام النساء فی عالمی العرب والإسلام. ج. ۱. بیروت: موسسة الرسالة. ص. ۳۰۵.
Архитектоника

**Архитектоника** (аз  — сохтмони аслӣ) — ифодаи бадеии қонунияти сохтмон, ки ба системаи сохти бино, инчунин ҳайкалҳои мудаввар ва асарҳои калонҳаҷм хос аст.

Архитектоника умуман сохти объект (мас. бино, асари бадеӣ, қишри замин, қишри нимкураҳои калони мағзи сар) мебошад. Мафҳуми архитектоника пеш аз ҳама дар меъморӣ ба кор бурда мешавад. Архитектоника дар меъморӣ дар робитаи мутақобила ва таносуби ҷойгиршавии қисмҳои асосӣ ва дуюмдараҷа, сохти мавзуни шаклҳо, рангҳо ва ғ., ки намуди биноро назаррабо мегардонанд, зоҳир мешавад. Баъзан архитектоника воситаи асосии ифоданамоии мазмуни ҳиссиёти образнок дар осори санъати пластикӣ (муҷассамасозӣ, кандакорӣ, рақс) мебошад. Дар маънои васеътар архитектоника дар рассомӣ, мусиқӣ, адабиёт ва кинематография таъсири мутақобилаи қисмҳои композитсионии асар ва санъати бунёди системаи бадеиро ифода мекунад. Дар адабиёт мафҳуми архитектоника ба мафҳуми композитсия наздик аст. Дар бунёди асари бадеӣ мафҳуми архитектоника дар худ таносуби қисмҳои асар, ҷойгиршавӣ ва робитаи мутақобилаи қисматҳои онро, ки дар якҷоягӣ то андозае ягонагии бадеиро ташкил медиҳанд, муттаҳид месозад (ниг. Композитсия). Архитектоникаи китоб хусусиятҳои ба худ хос дорад. Зери мафҳуми архитектоникаи китоб ҳам сохти берунии асар ва ҳам тартиби дохилии он фаҳмида мешавад. архитектоникаи китобҳои бадеӣ, дарсӣ ва илмӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Дар асари бадеӣ мафҳуми архитектоника ғайр аз сохти берунӣ тартиби сужет: тақсими асар ба ҷузъҳо, навъи нақл (аз муаллиф ё аз номи ровии махсус), нақши муколама, ин ё он муттасилии ҳодисаҳо, дар нақл ворид намудани мазмуни гуногуни тасвир, мулоҳизаҳои муаллиф, руҷӯи лирикӣ, гурӯҳбандии шахсони амалкунанда ва ғ-ро дар бар мегирад. Равишҳои архитектоника яке аз унсурҳои асосии услубро (ба маънои васеъ) ташкил дода, якҷоя бо он ба вазъи иҷтимоӣ вобаста аст. Аз ин рӯ, онхо вобаста ба вазъи иҷтимоию иқтисодии ҷомеа бо пайдо гардидани синфу гурӯҳҳои нав дар саҳнаи таърих тағйир меёбанд. Дар геология архитектоника манзараи умумии сохти геологӣ, хусусиятҳои хобиши ҷисмҳои кӯҳӣ дар ин ё он маҳал мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Тарроҳӣ
Шоҳхазандагон

**Шоҳхазандагон**, **архозаврҳо**  — таборшохае аз хазандаҳои мунқариз. 

Текодонҳо, тимсоҳҳо динозаврҳо ва калтакалосҳои паронро дар бар мегиранд. Феълан фақат тимсоҳҳо боқӣ мондаанд. Архозаврҳо асосан дар эраи мезозой мезистанд. Архозаврҳои аз ҳама қадимтарин аз давраи триас маълуманд. Онҳо бо ду пой роҳ мегаштанд (ин баъдтар дар баъзе динозаврҳо боқӣ монд), ки сабаби ин эҳтимол мутобиқат ба ҳаёт дар даштҳои кушод бошад. Баъзе намудҳои обии архозаврҳо зиндазо буданд. Архозаври дараҷаи олӣ (динозаврҳо ва калтакалосҳои парон) мумкин ҳайвонҳои гармхун буданд. Архозаврҳо дар хушкӣ, об ва ҳаво мезистанд. Онҳо барои таҳқиқи эволютсияи муҳрадорон аҳамияти калон доранд, зеро таърихи пайдоиш ва инкишофи онҳо давраи дуру дарозро дар бар мегирад. Аз архозаврҳо парандаҳо ба вуҷуд омадаанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муллоашӯрӣ

**Муллоашӯрӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳрободи ноҳияи Файзобод. Аз Арча то маркази ноҳия 20 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 178 нафар (2009), тоҷикон.

## Иқтисод
Мактаби ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғу токдорӣ, чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз дарёчаи кӯҳии Ширбӣ обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Файзобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Меҳробод
Арҷана

«**Арҷана**» — тарона, оҳанги қадимии мардуми форс-тоҷик, ки онро дар давраи Сосониён Борбад таълиф намудааст.

«Арҷана» аз силсилаи дуюми «Хусравониёт»-и ӯ буда, ба муносибати ҷашни Наврӯз эҷод шудааст. Дар рисолаҳои мусиқӣ ва осори саромадони адабиёти форс-тоҷик «А.» чун наво ва таронаҳои қадимӣ тавсиф гардидааст. 

«Арҷана» шуъбаи мусиқӣ дар садаҳои 12 — 13. Дар таълифоти мусиқии минбаъда (садаои 14 — 17) «Арҷана» ёд нашудааст. Дар мусиқии классикии тоҷик вуҷуд надорад.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқии эронӣ
Эргашев

**Эргашев**

* Давронҷон Эргашев — футболбози тоҷик, иштиродори дастаи миллии футболи Тоҷикистон
* Одил Эргашев- бозингари футболи Тоҷик
Соатҳои механикӣ

**Соати механикӣ соатест** , ки маятникро истифода мебарад, ки вақтро дар давоми рӯз, моҳ, сол аз рӯи давраи ларзишаш чен мекунад ва тавассути вазн, пружина ё манбаи энергияи барқ бо конвертери электромеханикӣ идора карда мешавад. Ба сифати ченаки вакт хосиятхои инерсиалии системаи ларзиш дар шакли маятники классики ва пружинаро хангоми танзими маятники дароз ё пружинаи спирали дар шакли танзимгари мувозинат (+/-) истифода мебаранд.

Пайдоиши хронометрҳои киштӣ бо маятникҳои пружинӣ дар киштиронӣ бо роҳи ҳамоҳангсозии гузариши вақт ва сфераи осмонӣ инқилобро ба вуҷуд овард ва ин имкон дод, ки тули макон боэътимод муайян карда шавад. Дастгоҳи иловагӣ барои муайян кардани ҷойгиршавӣ дар вақти ченкунии секстант буд.

Устоҳое, ки соат соз мекунанд ва таъмир мекунанд, соатсоз номида мешаванд.Дар санъат, соатҳои механикиро рамзи вақт меноманд.

Соатхои механики аз чихати дурусти аз соатхои электрони ва кварси пасттаранд. Аз ин рӯ, дар айни замон соатҳои механикӣ аз асбоби зарурӣ ба рамзи анъана ва эътибор табдил меёбанд.
Зоғарсарсанӣ

**Зоғарсарсанӣ**, **Абуалӣ Бакр ибни Абдуллоҳ ибни Алии Насафӣ** (? — 1131, Самарқанд) — муҳаддис ва донишманди форс-тоҷики аҳли Самарқанд.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд, Бухоро ва Насаф аз ровиён ҳадис ҷамъоварӣ кардааст. Дар Самарқанд аз Абубакр Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Фазли Форсӣ ҳадис шунида, Наҷмуддини Насафӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Асъади Майҳанӣ

**Асъади Майҳанӣ** (, **Абулфатҳ Асъад ибни Абинаср ибни Фазл**; ) — муҳаддис ва фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, сафир ва устоди мадрасаи Низомияи Бағдод.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*  مصطفی، محمود (۱۹۸۳). إعجام الأعلام. بیروت: دارالکتب العلمیة. ص. ۱۹۱. دریافت‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۶.
Қивомуддин Абулқосими Даргузинӣ

**Қивомуддин Абулқосим Даргузинӣ** (; ) — давлатмард ва вазири эронитабори Салҷуқиён дар замони Маҳмуди II  ва султон Санҷар.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Даромади амалиётӣ

**Даромади амалиётӣ**, **даромади қабл аз баҳра ва молиёт** () — меъёрест аз суди ширкат, ки тамоми даромадҳо ва хароҷот, ба истиснои хароҷоти фоизӣ ва хароҷоти андоз аз даромадро дар бар мегирад

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳисобдорӣ
Ҷавҳарии Заргари Бухороӣ

**Ҷавҳарии Заргари Бухороӣ** (; ? — қарни XII) — и қасидасарои форс-тоҷик, аз шогирдони Адиб Собири Тирмизӣ, муаллифи қасидаи «Хамрия» ва маснавии «Амир Аҳмад ва Маҳастӣ».

## Эзоҳ
Саҳоии Бухороӣ

**Назармуҳаммад Саҳоии Бухороӣ** (? — қарни XVI) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Аз оилаи заргар. Саҳоии Бухороӣ аз хурдӣ шуғли падарашро омӯхта, баробари шеъргӯӣ заргарӣ ҳам мекардааст. Аз ин рӯ, дар ашъори ӯ орзую умеди ҳунармандони шаҳр бештар инъикос ёфтааст. Саҳоӣ дар шеърҳояш ба зиндагӣ аз дидгоҳи табақаи поёни иҷтимоӣ баҳо медиҳад. Ин рубоӣ намунаи осори ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммадамин Аршад

**Муҳаммадамин Аршад** (; қарни XVII) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар Самарқанд ба дунё омада, дар ҳамин ҷо таҳсил карда ба камол расидааст. Тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ, ки ҳангоми 25-солагии Аршад ба вай муошират доштааст, мегӯяд, ки «чун шеъри худ банду басти шоирона дорад». Падараш ба зарробӣ (сикказании пули филиззӣ) шуғл меварзид, вале Аршад аз ин ҳунар бебаҳра будааст.

Бештар ба шеъру адаб таваҷҷӯҳ дошт. Дар муаммогӯӣ, кушодани сирри «Шабистони нукот» (асари Фаттоҳии Нишопурӣ) устод буд. Инчунин дар бадоҳатан гуфтани шеър, нигориши ашъори ҳаҷвӣ, моддаи таърих маҳорат доштааст. Дар шеърҳояш, ки ба сабки ҳиндӣ нигошта шудаанд, таваҷҷӯҳаш ба шоироне аз қабили Қосими Девона, Мирзо Ҷалоли Асир ба назар мерасад.

Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои ашъораш ба воситаи тазкираҳову баёзҳо (мас., дар «Музакиру-л-асҳоб»-и Малеҳои Самарқандӣ 150 байт) то замони мо расидаанд.

Абёти зерин аз ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Аршади Бурнободӣ

**Аршади Бурнободӣ** (; 1616, Барнобод, Ҳирот — 1702, ҳамон ҷо) — и форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Мирзо Муҳаммад ибни Хоҷа Алиакбар ибни Муҳаммадҳошим ибни Муҳаммадтоҳир ибни Ҷалолуддин ибни Сироҷуддин Алӣ маъруф ба Аршади Барнободӣ дар зодгоҳаш таҳсил карда, ба камол расидааст. Бо шоирон Нозими Ҳиротӣ, Фасеҳӣ ва Мулло Айшӣ ҳамнишин ва мусоҳиб будааст. Аз Аршади Барнободӣ куллиёти ашъор боқист, ки зиёда аз 10 ҳазор байтро дар бар мегирад. Бо номи «Абри гуҳарбор» маснавие дорад, ки онро дар ҷавоби «Махзану-л-асрор»-и Низомии Ганҷавӣ иншо кардааст

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ибни Надим

**Ибни Надим** (), **Абулфараҷ Муҳаммад ибни Исҳоқи Надим** (; ) — китобшинос, , феҳристнигор, муҳаққиқи барҷаста,  ва муаллифи китоби «ал-Феҳрист».

## Зиндагинома
Ибни Надим бо нисбаи Варроқ (касби худ ё падараш) низ шуҳрат дорад. Дар асоси нигоштаҳои худи муҳаққиқ дар «ал-Феҳрист» ӯ чанд муддат дар Мавсил ва баъдан дар Бағдод зиндагӣ карда, дар ҳамин ҷо фавтидааст. Ибни Надим бо илмҳои замони худ ошноӣ дошта, дар фалсафа соҳибназар буд. Ба қавли баъзе донишмандон Ибни Надим ба ҷараёни муътазила ва таълимоти имом Абуҳанифа гароиш дошт.

## Эзоҳ
Азоби қабр

**Азоби қабр** () — дар фарҷомшиносии исломӣ, озмоише, ки шахс пас аз марг аз он мегузарад.

Калимаи арабии *‘аз̱а̄б* () ба маънои «азоб», «уқубат» ва вожаи *қабр* (  ба маънои «қабр».

## Фарҷомшиносӣ
Тибқи эътиқоди исломӣ, рӯҳи инсон дарҳол пас аз марг ба барзах меравад. Пас аз ба хок супурдани инсон, ӯро ҳукми хурде интизор аст, ки метавонад бо остонаи биҳишт (*[[ҷаннат]]*) ё ҷаҳаннам (*[[ҷаҳаннам]]*) анҷом ёбад. Фариштагон Мункар ва Накир мардеро бозпурсӣ мекунанд ва аз ӯ се савол медиҳанд: Худои ту кист? Дини шумо чист? Паёмбари шумо кист? Ба саволҳо дуруст ҷавоб додаанд, фариштагон онҳоро то рӯзи қиёмат дар оромиш боқӣ мемонанд ва онҳоеро, ки нодуруст ҷавоб додаанд, ба азобу шиканҷа ва латту кӯби Мункар ва Накир то он даме, ки Худо писанд аст .

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Ализаде А. А. Азаб аль-кабр // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — . (CC BY-SA 3.0)
* Пиотровский М. Б. Азаб ал-кабр // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 14. — 315 с. — 50 000 экз. — .
* 
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Гурӯҳ:Охиратшиносӣ дар ислом
Мунира Тошматова

**Мунира Тошматова **(тав. 21.02.1982) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ (2013), дотсент.
## Зиндагинома
Мунира Тошматова Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон-ро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм кардааст.(2003)
* Солҳои 2006-2008 – ассистенти кафедраи Хадамоти гумруки, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Солҳои 2008-2013 – ассистенти, кафедраи иқтисоди ҷаҳонӣ, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Аз соли 2013 – дотсенти кафедраи иқтисоди ҷаҳонӣ, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Аз соли 2013 – мудири кафедраи иқтисоди ҷаҳонӣ, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Флукс

рост|мини|275x275пкс| Phlox paniculata 'Rosa Spier'
**Флокс** (  ) як ҷинси гиёҳҳои зебои алафии оилаи  мебошад.   . Тақрибан 85 намудро дар бар мегирад. Дар фарҳанг тақрибан 40 намуд мавҷуд аст; дар Аврупо, баъзеи онҳо аллакай дар миёнаи асри 18 ба фарҳанг ворид карда шуданд.

Тарҷума аз юнонӣ,  маънои "шӯъла" -ро дорад. Ин ном ба насл дар соли 1737 аз ҷониби Карл Линнейс дода шудааст, ки зоҳиран барои гулҳои сурхи дурахшони баъзе флоксҳои ваҳшӣ баланд аст.

## Тавсифи ботаникӣ
[рост|мини|275x275пкс| ''[Phlox pilosa*  (буттаи гулдор)]]
Аксари намудҳои флокса бисёрсола мебошанд, баъзе намудҳо яксола мебошанд, масалан, , ки васеъ парвариш карда мешавад.   .

Пояҳо аз 10-20 см то 120-150 см баланд шуда, боло ё хазанда мебошанд.

[[Гул|Гулҳо]] қубуршаклшакл, хушбӯй, ҳаҷмаш хурд (диаметраш на бештар аз  ), аммо дар як гулдастаи онҳо то 90 адад буда метавонад. Панҷ [[Гулбарг|гулбаргҳо]] мавҷуданд, ки онҳо дар кунҷи рост ё тақрибан рост ба найча хам шуда, гулчаҳои ҳамвори шаклҳои гуногунро ташкил медиҳанд - чархшакл, ситорашакл, чуқурчашакл, амиқ ҷудошуда, табақашакл ва ғайра. Гул як пистил дорад. ва панҷ [[гардбарг]] . 

[[Барг|Баргҳо]] пурра, суст, муқобил ҷойгир шудаанд, ланцетӣ, байзашакл-лансолат, тухмшакл-дарозшуда.

== Паҳн шудан ==
Аксари намудҳо растаниҳо ва [[Нимбутта|буттаҳои]] бисёрсола ва яксола мебошанд, ки асосан дар [[Амрикои Шимолӣ]] паҳн шудаанд. Дар қаламрави [[Русия]] танҳо як намуди ваҳшӣ мерӯяд -   , растани хазандаҳои кӯҳӣ.

== Намудҳо ==
Тибқи пойгоҳи додаҳои *Рӯйхати растаниҳо'', насл 85 намудро дар бар мегирад  :


### Таснифи боғ
Флоксҳои бисёрсолае, ки дар боғдории ороишӣ истифода мешаванд, аз навъҳои ваҳшӣ ва гибридҳои онҳо пайдо мешаванд. Хусусиятҳои биологӣ ва ботаникии флокс, инчунин намуди зоҳирии онҳо хеле гуногунанд ва ҳатто дар дохили намудҳо фарқ мекунанд.

Якчанд системаҳои ботаникӣ барои таснифи флокс мавҷуданд, аммо онҳо ҳама хеле мураккабанд. Барои истифодаи амалӣ дар сохтмони боғдорӣ, таснифоти хеле оддии флокси бисёрсола, ки P. G. Гаганов пешниҳод кардааст, истифода мешавад.

Аз рӯи аломатҳои морфологӣ, яъне хусусиятҳои сохторӣ, ҳама намудҳо ба се гурӯҳ – буттаҳо, хазандагон ва фулоксҳо (гурӯҳи мобайнӣ) тақсим мешаванд. Флоксҳои бутта, дар навбати худ, ба ду зергурӯҳ тақсим мешаванд - паст ва баланд.

## Қайдҳо

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Адабиёт

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations
Забони яҳудӣ-итолиёӣ

**Забонҳои яҳудӣ-итолиёӣ** як оилаи забонҳои яҳудӣ-руманӣ, аз ҷумла ҳамаи лаҳҷаҳое, ки Яҳудиёни Италия, аз Корсика ва Корфу. Истилоҳи "яҳудоӣ-итолиёӣ" аз ҷониби Лазаро Беллели дар соли 1904 ҷорӣ карда шуд ва аз ҷониби Ҷузеппе Каммео ва Умберто Кассуто дар соли 1909 дубора мавриди истифода қарор гирифт.
Устод ва Маргарита

**"Устод ва Маргарита"** романи Михаил Афанасевич Булгаков мебошад, ки кораш моҳи декабри соли 1928 оғоз шуда, то марги нависанда дар моҳи марти соли 1940 идома ёфт. Роман асари нотамом аст; таҳрир ва ҷамъ овардани лоиҳаи ёддоштҳо пас аз марги шавҳараш аз ҷониби ҳамсари нависанда Елена Сергеевна анҷом дода шуд. Аввалин нусхаи роман, ки унвонҳои «Копыто инженера», «Ҷодугари сиёҳ» ва ғайраро дошт, дар соли 1930 аз ҷониби Булгаков нобуд карда шуд. Дар нашрҳои минбаъда муаллифи роман дар бораи Понтий Пилат ва маҳбубаи ӯ дар миёни қаҳрамонони асар пайдо шудааст. Унвони ниҳоии «Устод ва Маргарита» соли 1937 пайдо шудааст.
Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Адабиёти русӣ
Гурӯҳ:Нависандагони шӯравӣ
Таҳсилоти такмилӣ

[рост|мини| Ҷашни хатм дар [Донишгоҳи Кембриҷ]]
**Таҳсилоти такмилӣ (баъдидипломӣ)** таҳсилро барои дараҷа ё дигар тахассусҳое дар бар мегирад, ки дараҷаи бакалаврро талаб мекунанд ва одатан қисме аз таҳсилоти олӣ ҳисобида мешаванд.

Созмон ва сохтори таҳсилоти такмилӣ дар кишварҳои гуногун ва инчунин дар муассисаҳои гуногун дар дохил кишварҳо хеле гуногун аст. 

## Таърихча
Ҳарчанд системаҳои таҳсилоти олӣ аз Юнони Бостон, Эрони Бостон, Руми Бостон, Чин, Ҳиндустони Қадим ва нимҷазираи Арабистон сарчашма мегирад, аммо мафҳуми таҳсилоти такмилӣ аз додани дараҷаҳои гуногун ва таърихи он ба донишгоҳҳои асримиёнагии Урупо, бахусус донишгоҳҳои итолиёӣ оғоз ёфтааст.   Таҳсилоти донишгоҳӣ барои дараҷаи бакалавр то 6 сол ва барои дараҷаи магистр ё докторантура то 12 сол давом мекунад.

Аҳамияти асосии таҳсилоти такмилӣ дар он буд, ки барои шахсе, ки чунин дараҷае гирифтааст, он иҷозатномае барои кори омӯзгорӣ буд.

(Калимаи "доктор" аз решаи лотинии docere гирифта шудааст, ки маънояш "таълим додан" аст).

## Сарчашмаҳо

Гурӯҳ:Сатҳи таҳсилот
Гурӯҳ:Таҳсилоти олӣ
Инобат Пулатова

**Инобат Рауфовна Пулатова** (тав. 31.07.1960) , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, доктори илмҳои иқтисодӣ (2012), профессор.
## Зиндагинома
Инобат Пулатова Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардааст (1982). Ихтисос – иқтисодчӣ. 
* Солҳои 1982-1986 – Иқтисодчии калони фабрикаи абрешими Ленинобод
* Солҳои 1986-1992 – мутахассиси KHFTU
* Солҳои 1992-2014 –  дотсент, мудири кафедраи кафедраи иқтисоди ҷаҳонӣ,  Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 
* Солҳои 2014-2018 – Мудири кафедраи иқтисоди ҷаҳонӣ, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон.
* Аз соли2018 – профессори кафедраи иқтисоди ҷаҳонӣ, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
## Эзоҳ
 

Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон 
Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон
Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XX
Гурӯҳ:Занон - олимони асри XXI
Ҳенри Файол

**Ҳенри Файол** (29 июли 1841 19 ноябри 1925) муҳандиси кӯҳии фаронсавӣ, роҳбари кори кӯҳӣ, муаллиф ва директори шахтаҳо буд, ки назарияи умумии идоракунии тиҷоратро таҳия кардааст, ки онро аксар вақт файолизм меноманд .Ӯ ва ҳамкасбонаш новобаста аз менеҷменти илмӣ ин назарияро  тақрибан ҳамзамон таҳия кардаанд. Мисли ҳамзамонаш Фредерик Винслоу Тейлор. вай ҳамчун асосгузори усулҳои муосири мудирият маъруф аст.

## Зиндагинома
Файол соли 1841 дар авҷи инқилоби бузурги санъатӣ дар наздишаҳр  Константинопол (ҳоло Истамбул) таваллуд шудааст. Падари ӯ, муҳандиси ҳарбӣ, сардори корҳои сохтмонии Пули Галата тавассути Шохи Тиллоӣ таъин карда шуд.Оила онҳо соли 1847 ба Фаронса баргашт, Ки Дар Он Ҷо Файол Соли 1860  академияи мактаби олии миллии конканҳоро"дар Сент-Этйен хатм кард .
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1925
Гурӯҳ:Зодагони соли 1841
Фаромурз ибни Худодод

**Фаромурз ибни Худодод ибни Абдуллоҳ Котиби Арҷонӣ** (? — қарни XII) — қиссахон ва ровии форс-тоҷик, нависандаи китоби «Самаки айёр».

## Зиндагинома
Фаромурз ибни Худодод ибни Абдуллоҳи котиби Арҷонӣ дар Арҷон (Арраҷон)-и Шероз ба дунё омадааст. Дар аввал пешаи котибӣ варзида, баъдан ба қиссахонӣ пардохтааст. Аз соли 1189 сар карда, аз рӯи ривояти ровӣ Садақа ибни Абулқосими Шерозӣ, ба ҷамъу таълифи достони «Самаки айёр» шурӯъ намуда, онро ба шакли китоб фароҳам овардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Муҳаммад ибни Умари Фарқадӣ

**Муҳаммад ибни Умари Фарқадӣ** (; ? — қарни XII) —  ва донишманди форс-тоҷик дар замони салотини Ғурӣ.

## Зиндагинома
Аз осори адабии ӯ 74 байт (аз қасоид, ғазалиёт, рубоиёт ва қитаоташ) дар «Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ омадааст. Мавзӯъи ашъораш мадҳ, ишқ, панду насиҳат ва ғайра аст. Дар як қасидаи иборат аа 38 байт дар ҳар мисраъ калимаҳои «теғу қалам»-ро такрор кардааст. Қитаъоте дар сифати биҳӣ, себ, оташ, зимистон ва ғайра гуфтааст. Масалан биҳиро чунин тавсиф кардааст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Заҳирии Самарқандӣ

**Муҳаммад ибни Алӣ ибни Муҳаммад Заҳирии Самарқандӣ** (; ? — қарни XII) — , ,  ва и форс-тоҷик ва муаллифи «Синдбоднома».

## Зиндагинома
Доир ба ҳаёт ва фаъолияти илмию адабии ӯ маълумоти хеле кам аст. Мувофиқи гуфтаи Муҳаммад Авфӣ дар тазкираи «Лубобу-л-албоб», Заҳирии Самарқандӣ муддате дар дарбори Қарохониҳои Самарқанд котибӣ карда, «Соҳиби девон»-и иншои Рукнуддин Масъуд будааст.

## Таълифот
Муаллифони тазкираҳо таъкид кардаанд, ки Заҳирии Самарқандӣ дар насри мусаҷҷаъ се китоби бузург таълиф карда будааст. Китоби якуми ӯ "Самъу-з-Заҳир фи ҷамъи-з-заҳир " («Гуфтори Заҳир барои маҷлиси хос») ном дошта, зоҳиран дар боби усули давлатдорӣ будааст. Ин асар то замони мо боқӣ намондааст. Китоби дуюми ӯ «Ағрозу-с-сиёсат фи аърози-р-риёсат» («Мақсадхои сиёсат дар идора кардани давлат») китоби таърихшиносӣ дар боби сиёсат ва усули давлатдорӣ буда, аз гуфтори шоҳони асотирӣ — Ҷамшед то шоҳони асри XII — Санҷар ибни Маликшоҳ, пахлавонон, донишмандони эронию араб, юнонӣ ва ғайра фароҳам омадааст. Заҳирии Самарқандӣ дар ин китоб ҳангоми шарҳу тавзеҳи гуфтаҳои гузаштагон аз баъзе воқеаҳои замони худ ёдовар шудааст, ки аҳамияти таърихӣ доранд.

Муҳимтарин асари Заҳирии Самарқандӣ, ки уро дар таърихи адабиёти форс-тоҷик ҳамчун насрнавис машҳур кард, «Синбоднома» мебошад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* سندبادنامه، تألیف محمّدبن علی ظهیری سمرقندی (قرن ششم)، مقدمه، تصحیح و تحقیق محمّدباقر کمال‌الدّینی، انتشارات میراث مکتوب، چاپ اوّل، تهران ۱۳۸۱. شابک ‎۹۶۴−۶۷۸۱−۷۲−۱
Ҳашаротшиносӣ

мини|276x276пкс|Маҷмӯаҳои ҳашаротҳо
мини|276x276пкс|Таҷҳизоти ҳашаротшиносӣ
[мини|276x276пкс|Ҷамъоварии илмии ҳашаротҳо, Донишгоҳи Линколн, [Зеландияи Нав]]
мини|276x276пкс|Намунаи штрих-коди ҷамъоваришаванда дар намунаи кандашудаи гамбӯсак
**Ҳашаротшиносӣ** (аз  — ҳашарот +  — илм, таълимот) — як бахши ҷонваршиносӣ, ки ҳашаротро меомӯзад.   Азбаски гуногунии хашарот хеле зиёд аст (зиёда аз 3 миллион намуд), аҳамияти онҳо ва шумораи мутахассисоне, ки онҳоро меомӯзанд, низ хеле калон аст      .

## Таърих
Ҳашаротшиносӣ аз замонҳои қадим ва фарҳангҳо, асосан дар заминаи кишоварзӣ (хусусан мубориза бо биологӣ ва занбӯри асалпарварӣ ) сарчашма мегирад. Бо вуҷуди ин, тадқиқоти илмӣ тақрибан ба асри XVI рост меояд.

Рӯйхати ҳашаротшиносон бузург аст ва аз ҷумлаи биологҳои бузург ба монанди Чарлз Дарвин, нависандагон Чарлз Нодиер, Владимир Набоков, Карл Фриш (дорандаи ҷоизаи Нобел 1973) ва барандаи дукаратаи Ҷоизаи Пулитсер, профессор Эдвард Осборн Вилсон (Э.О. Вилсон) , Жан Ҳенри Фабре .

## Ҳамчунин нигаред

* Ҷамъияти ҳашаротшиносони Тоҷикистон
* Ҷамъоварии ҳашаротӣ
* Истилоҳҳои ҳашаротшиносӣ
* Ҳашарот дар нашри 10-уми системаи табиат

## Эзоҳ

## Адабиёт

; Адабиёти асосӣ

* 
*  Архивная копия от 18 июля 2011 на Wayback Machine
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
*  Т. 1. (1976. — 363 с.) Т. 2. (1977. — 302 с.)
* 
* 
* 

## Пайвандҳо

* entomology.ru - сайт дар бораи энтомология
* К.В.Макаров: «Аксҳои ҳашарот бо камераи рақамӣ тавассути микроскоп» (www.zin.ru)
* molbiol.ru – Энтомология – бузургтарин форуми мавзӯӣ бо забони русӣ
* Форуми InsectNet.com - бузургтарин форуми мавзӯӣ бо забони англисӣ
* Якобсон Г. Г., Экскурсияхои энтомологй ба кабристони Смоленск

Гурӯҳ:Ҳашаротшиносӣ
Сайфии Нишопурӣ

**Бадеъуззамон Алӣ ибни Аҳмад Сайфии Нишопурӣ** (? — қарни XII) — ,  ва донишманди форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Маълумоти тарҷумаиҳолӣ дар бораи Сайфии Нишопурӣ хеле кам аст. Вале дар аксари тазкираҳо (аз «Лубобу-л-албоб» то «Маҷмаъу-л-фусаҳо») исми Сайфии Нишопурӣ ҳамчун шоири бомаҳорат ва насрнависи тавоно зикр гардидааст. Аз таълифоти Сайфии Нишопурӣ то замони мо 1 қасидаи нопурра, 4 ғазал ва 1 рубоӣ тавассути тазкираҳо расидаанд. Қасидаи Сайфии Нишопурӣ ишқӣ буда, дар он калимаҳои «сим» ва «санг» илтизом шудаанд:

Якчанд байти ин қасидаро Шамси Қайси Розӣ дар «ал-Муъҷам» барои санъати эъҷот далел овардааст. Ғазалҳои Сайфии Нишопурӣ дар мавзӯи ишқ, баҳор, зебоиҳои табиат ва хушиҳот зиндагӣ суруда шудаанд. Ба қавли Мудаммади Авфӣ Сайфии Нишопурӣ китобе доштааст иборат аз сад номаи ошиқона «дар маънию аҳвол, ки миёна ошиқу маъшуқ уфтад». Китоби мазкур бо лутфу таровати махсусе таълиф шуда, писанди аҳли фазлу адаб гардида буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*