open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Заврақ

**Заврақ** ё **Қаиқ** Киштичаи белдори дарёи. Бодбони ва мотори низ мешавад. Холо заврак факат барои мохигири, бозиҳои спорти ва ғайра истифода мешавад. Баъзе навъҳои киштиҳои флоти харбиро низ заврак меноманд (масалан завраки зериоби, завраки канонери...)


Image:L boats 4 ubt.jpeg|Lønstrup, Denmark
Image:Paris-bateau-parisien.jpg|Paris, *bateau parisien*, Seine river see Tourism on the Seine in Paris
Image:lifeboat.47-023.docked.arp.jpg|Tyne class lifeboat, UK


## Манбаъ
Атабаска

thumb|403x403px|Атабаска, Канада
**Атабаска**  (англ. Athabasca) — кӯл дар ғарби Канада, дар болооби дарёи Маккензи. Пайдоишаш – пиряхию тектоникӣ. Аз шарқ ба ғарб ба шакли қавс тӯл кашидааст. Масоҳаташ 8081 км2, дарозиаш 335 км, умқаш то 60 метр Аз охири октябр ях мебандад, моҳи июн об мешавад. Дарёи ба Атабаска резанда низ Атабаска ном дорад. Моҳидорӣ ривоҷ ёфтааст. Дар мавзеи Атабаска конҳои тило, уран ва ғайра мавҷуданд.
## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҷуғрофиё
Гурӯҳ:Кӯлҳо
Гипотенуза

**Гипотенуза** —тарафи калонтарини секунҷаи росткунчаи ABC, ки мукобили кунчи рост вокеъ гардидааст.

## Нигаред
*Секунҷа

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳандаса
Кулута

**Кулута** навъи каллапуши занона мебошад. Асосан занони калонсол мепӯшанд. Дар байни халқҳои Осиёи Миёна аз ҷумла тоҷикон аввалҳои асрҳои миёна ҳамчун кулоҳ расм шудааст.

Гурӯҳ:Санъат
Коняк

thumb|right
**Коняк, Konyak, Kanyak** (), нушокии зури спирти. Крняке аз спирти крняк,ки онро аз шароби сафеди ангур тактир мекунанд,ҳосил карда мешавад.Спирти конякро дар бочкаҳои булути ё дар систернаҳои тарошаҳои булут андохташуда чанд вакт нигоҳ медоранд.Дар просесси нигахдории спирти коняки зуриаш 65-70% таъм,ранг ва байи хоси коняк ҳосил мекунад.Барои паст кардани зурии спирти коняк дар вакти тайёр кардани оби дистиллатро истифода мебаранд. Коняк, ки дар Гурҷистон истеҳсол шудааст, падидаи нодир аст. Дар ниҳоят, барои муддати дароз боварӣ дошт, ки истеҳсоли чунин нӯшокӣ танҳо дар Фаронса имконпазир аст. Аз замонҳои қадим шаробкашони Гурҷистон аз ангур нӯшокиҳои спиртӣ истеҳсол мекарданд, аммо ин танҳо ду навъ буд - бренди ва чача. Дар охири асри XIX, Гурҷистон тамоми дунёро ба ҳайрат овард, ки коньякро ба вуҷуд овард, ки аслан аз фаронсавӣ фарқе надошт.

## Эзоҳҳо
Мори кубро

**Кубро** - ҷинси морҳо аз оилаи Elapidae. Аксарияти намудҳои кубро ҳангоми каҳр сеяки ҷасади пеши худро рост мебардоранд ва гарданашонро ба шакли васеъ мекунанд.Ин хеле мори заҳрнок мебошад.

Кубро ном мори маъмулан заҳролудӣ аст, ки аз хонаводаи морҳои алопеди мебошад. Калимаи Кубро аз калимаи капулу гирифта шуда, ки дар забони португалӣ ба маъноӣ море аст, ки дорои кулоҳи кашишӣ мебошад. Бештар ин гуна морҳо дар ҳангоми эҳсоси хатар, метавонан гардани худро баланд кунанд. Ҳар чанд тамоми куброҳо аз як рӯдаи ҷонваршиносӣ ва аз як нажод нестандю. Куброҳо мумкин аст дар нажодҳо ва манотиқи зер пайдо шаванд:

* Нажоди заҳрдор ба номи Наҷа кеи аз хонаводаи алапидаҳо ва дар Осиё ва Африқо ёфт мешавад.
* Куброи обзӣ заҳрдор аз хонаводаи алапидаҳо ки ном он Бавлангрина аст ва дар Африқо ёфт мешавад. 
* Куброи байни сипарӣ (ё марҷонӣ) заҳрдор аз хонаводаи алапидаҳо ҳастанд ки ном он Испойдлипас мебошад ва дар Африқо ёфт мешавад

## Нигаред низ

* Мор

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Морҳо
Гунд

Гурӯҳ:Артиш

**Гунд** () — ягоне тактикӣ дар шохаву зершохаҳои нерӯҳои мусаллаҳ, ки маъмулан хурдтар аз лашкар будаву аз ду ҳанг ё чанд гурдон ташкил ёфта ва ягонҳои хурдтаре барои бароварда сохтани ниёз ба он ҳамроҳ мешаванд; тип; бригада.

## Вожашиносӣ

«*Гунд*» вожае  ба маънои ‘*[[лашкар]]; [[гурӯҳ]], даста*’ ва аз истилоҳоти сипоҳи Ашкониён ва Сосониён аст, ки эҳтимолан аз **vr̥nda-* ‘*[[сипоҳ]]; гунд*’ дар забони эронии бостон рӯидааст. Ин истилоҳ дар «Шоҳнома» дар таркиби вожаи «*гундовар*» омада, ки Фирдавсӣ онро ба маънои «*[[сипаҳсолор]]*» ба кор бурдааст: 
*Пазира шудандаш ҳама меҳтарон,*
*Бузургони Эрону гундоварон*. 

Истилоҳи «*гунд*» дар нахустин садаҳои исломӣ бо истилоҳи «*[[лашкар]]*» () ҷойгузин шуда, ки пеш аз ислом ҳам ба кор мерафтааст. Ин истилоҳ дар забони  [*ғунд*] гашта ва ҳанг дар Нерӯҳои мусаллаҳи Афғонистон чунин номида мешавад.

Ин истилоҳ ҳамчунин аз забони форсии дарӣ ба забони туркӣ вом гирифта шуда ва истилоҳи форсӣ-туркии «**جنباشی**» [*ҷунбошӣ*]-ро ташкил дода, ки дар замони ҳукумати Ғазнавиён ва Салҷуқиён фармондеҳи лашкаре аз чанд ҳазор сарбозро меномиданд. Дар садаҳои миёна фармондеҳи 5 ҳазор сарбозро «*панҷҳазорӣ*» () низ мегуфтанд.

Бо таваҷҷуҳ ба ин пешинаву корбурд, истилоҳоти «*гунд*» ва «*[[гундсолор]]*» барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «*бригада*» (аз  >  — *даста*) ва дараҷаи низомии «*генерал-майор*» ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудаанд.

## Пешина

*Гунд* ҳамчун ягони размӣ нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) падид омадаву *бевара* () номида мешуда ва онро *беварабад* () фармондеҳӣ мекард. *Бевара* аз 10 ''ҳазора'' () ташкил мешуд ва 10 000 сарбозро дар бар мегирифт. 

*Бевара* дар сипоҳи Ашкониён (250 то милод — 224), ки созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифта буд, *гунд* ном гирифта ва фармондеҳи он *гунд-солор* () хонда мешуд. 

Дар сипоҳи Сосониён (224 — 651) низ ҳамин радабандӣ ва номгузорӣ ба кор мерафта, вале ҳар *гунд* аз чанд *[[Ҳанг|дирафш]]* () ташкил мешуд, ки ҳар кадоме ҳазор размандаро дар бар мегирифт. Фармондеҳи *гунд* дар сипоҳи Сосониён низ *[[гундсолор]]* () номида мешуд.

## Корбурд

*Гунд* дар нерӯҳои заминӣ ягонест, ки аз якчанд гурдон, оташбор, ҳанг ва ё нерӯҳои вижа ташкил мешавад. Гундҳо саворатирандоз, савора, ракетӣ, танкӣ, оташбор, муҳандисии размӣ, ҳавобурд, ҳавоӣ, туфангдорони дарёӣ ва ғайра мешаванд.

## Манобеъ

Гурӯҳ:Артиш
Кӯршабпаракҳо

**Кӯршабпарак** () — зерқатори ширхӯрҳо аз қатори болдастҳо. Дароз танашон то 14 см. Кӯршабпарак узви сомеаи хеле хуб инкишофёфта ва чашмони майда доранд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Сайт рабочей группы по рукокрылым России, публикации
Морхӯр

**Морхӯр** () (номи илмӣ: ) — ҷонвари ҷуфтсуми ваҳшиест аз ҷинси бузи кӯҳӣ.

Морхӯр, ки номи ин ҷонвар дар забонҳои форсӣ, урду, пашту, панҷобӣ ва кашмирӣ аст, бархоста аз боварест, ки гӯё ин ҷонвар морҳоро кушта ва онҳоро мехӯрад. 

## Гунаҳои морхӯр
Ҳамакнун 3 гуна аз морхӯр шинохта шудааст:

* *Capra falconeri falconeri* — **Морхӯри шохпаҳн**, гунае, ки 2 зергунаро дар бар мегирад: *falconeri* ё **Морхӯри астурӣ** ки дар шимоли Покистон ва *cashmirensis* ё **Морхӯри кашмирӣ**, ки дар шимолу шарқи Афғонистон, шимоли Покистон ва шимоли Ҳиндустон ба сар мебаранд;
* *Capra falconeri heptneri* ё **Морхӯри тоҷикӣ** ё ки **Морхӯри бухороӣ**, ки дар шарқи Туркманистон ва ҷанубу шарқи Узбакистон, сарзамини миёни рӯдҳои Панҷ ва Вахш дар ҷанубу ғарби Тоҷикистон ва шимолу шарқи Афғонистон ба сар мебарад ва зергунаи *ognevi* ё **Морхӯри туркманӣ**-ро дар бар мегирад, ки дар риштакӯҳи Кӯҳитанг зиндагӣ мекунад;
* *Capra falconeri megaceros* ё **Морхӯри ростшох**, ки низ 2 зергунаро дар бар мегирад: *megaceros* ё **Морхӯри кобулӣ**, ки дар шарқи Афғонистон (вилоятҳои Кобул ва Каписо), марказ ва ғарби Покистон ва *jerdoni*  ё **Морхӯри кӯҳҳои Сулаймон**, ки дар марказ ва ғарбии Покистон ба сар мебаранд.

## Морхӯр дар Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон як зергунаи морхӯр шинохта шуда аст. Ҷуссааш калон (дарозии наринааш 155 — 170 см, вазанаш 80 — 109 кг; модинааш 140 — 150 см, вазнаш 32 — 41 кг), пойҳои дарози пурқувват, шохи пармашакли вазнин (3735 г) дорад (ҳаҷм ва шакли шохи морхӯр ҳар гуна аст). Рангаш бӯри малла, ашҳабӣ ё хокистарранги сафед. Морхӯри нар «риш» (дарозиаш то 30 см) дорад. Пашми Морхӯр вобаста ба фасли сол тағйир меёбад (зимистон дарози маҳин ва тобистон нисбатан кӯтоҳи тунук мешавад). Даври ҳамлаш 5 — 6 моҳ; 1 — 2 бача (апрел ё июн) мезояд. Морхӯр ҷонвари хоси кӯҳистон (баландиҳои 2000—2800 м аз с. б.) аст. Дар Тоҷикистон фақат дар ҷанубу ғарби кӯҳсори Дарвоз ва Ҳазратишоҳ сукунат дорад. Хӯрокаш алаф ва шоху барги баъзе дарахтон мебошад. Мувофиқи баъзе маълумотҳо саршумори морхӯр дар Тоҷикистон бештар аз 1000 сар нест. Солҳои охир саршумори морхӯр боз ҳам камтар шудааст. Бино ба маълумоти Идораи шикору шикоргоҳҳои Кумитаи давлатии ҷангалдории Тоҷикистон саршумори морхӯр ҳамагӣ 400 сар аст (1984). Сабаби асосии кам шудани морхӯр шикори ғайриқонунӣ, сохтани роҳҳои худравгузар, ҳуҷуми даррандагон ва ғайра мебошад. Барои ҳифозати морхӯр дар Тоҷикистон парваришгоҳи «Дашти Ҷум» бунёд шудааст, ки дар он камобеш 150 сар морхӯр зиндагӣ мекунад. Морхӯр ба «Китоби сурхи байнулмилалӣ», «Китоби сурхи Иттиҳоди Шуравӣ» ва «Китоби сурхи ҶШС Тоҷикистон» дохил шудааст. Шикори морхӯр дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1956 то кунун манъ мебошад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Бригадаи истеҳсолӣ

**Бригадаи истеҳсолӣ** — яке аз шаклҳои бригадавии кор буда, гурӯҳи муайяни коргарони ҳамкасб ё гуногункасбро дарбар мегирад супоришҳоро ичрро мекунад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ташкили кор
Обозинҳо

**Обозинҳо** — яке аз мардумонии бостонии Қафқоз ҳастанд, ки дар гурӯҳи халқҳои абхазу-адыгҳо дохил мешаванд

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ
Луғати русӣ-тоҷикӣ (китоб)

**Луғати русӣ-тоҷикӣ** — луғати дузабонаи русӣ-тоҷикист, ки соли 1899 дар Когон ва бори дигар соли 1913 бо номи Луғати мухтасари русӣ-тоҷикӣ дар Тошканд чоп шудааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Хатымтаев Ш. Русско-таджикский словарь. — Ташкент, 1913. — 72 с.

Гурӯҳ:Вожаномаҳои форсӣ
Ликёр

Ликёр(,аз ), нушокии зури ,спирти ки дар таркибаш то 35% канд то 45% спирт дорад. Дар Европаи Гарби ликёр бори аввал дар Голландия пайдо шуд,ки кюмель ном дошт.
Наврузи бузург

**Наврӯзи бузург** — суруди бостониест аз силсилаи 30 лахни Борбад, ки дар замони Сосониён Борбади Марвӣ ба муносибати иди Наврӯз тасниф кардааст.
Наврузи рахови

**Наврузи рахови** суруди бостонаи форс-тоҷик,ки аз таснифоти Борбад аст.Н.р. аз сурудҳои силсилавии мавсимию маросимии наврузист,ки дар замони Сосониён хеле маъмул буд.
Най бар сари баҳор

**Най бар сари баҳор** - суруди қадимаи форсу тоҷик мебошад.Най бар сари баҳор аз ҷумлаи сурудҳои мавсимию маросимӣ буда,ба   силсилаи 360 лаҳни Борбад мансуб аст.

## Нигаред
* Баҳор
* Наврӯз

Гурӯҳ:Баҳор
Иван Исаков

**Исаков Иван Степанович** () — адмирали флоти Иттифоки Совети (1955), кахрамони Иттифоки Совети (1955), аъзо-корр АФ СССР (1958), аъзои КПСС аз солҳои 1939 дар ФХБ-и совети аз соли 1918, иштирокчии Чанги Граждани 1918—1920. Аз с.1923 дар фолоти Бахри Сиёҳ.

## Эзоҳ
Маймак

thumb|Маймак (Juncus)

**Маймак** (Juncus), ҷинси растаниҳои бисёрсола мансуби маймакихо. Гули дуҷинсаи сабзтоби назарногир ғӯзаи сепаллаи сертухм дорад.
Нана

**Нана**, дар асотири Шарқ олиҳаи фаровони, бонии ҳайвоноту наботот серфарзандист. Дар ибтидо байни мардуми кишварҳои Байнаннаҳрайн, Шумеру Ошур машҳур буд.
Полезбон

**Полезбон**, боғбон нигаҳбони киштзор, 1) суруди бостонии маросими 2) яке аз сурудҳои сигонаи Борбади Марви, 3) шуъбаи сози дар "Ҳаштмақом" 4) гушаи сози дар таркиби шуъбаҳои "Наврӯзи Хоро" ва "Наврузи Сабо", ки дар кисмҳои хотимавии ин шуъбаҳочун ҷузъиёт иловаги навохта мешавад.

## Нигаред низ
* деҳқон

## Сарчашма
*
Нози Наврӯз

**Нози Наврӯз** — оҳанг ва суруди маросимию мавсимие, ки Борбади Марвӣ ба муносибати ҷашнороии Наврӯз тасниф кардааст.

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Борис Лапин

**Борис Матвеевич Лапин** () — нависандаи совети рус. Аз миёнаи солҳои 20 дар экспидицияи геоботаники дар Осиёи Миёна иштирок кардааст. Аввалин ва бехтарин асари Лапин-«Ҳикояҳои Помир»(1929;тарҷумаи тоҷикӣ 1931) дар асоси материали ҳаётӣ-руйхатгирии аҳолии кӯҳистони Тоҷикистон навишта шудааст.

## Эзоҳ
Овоз

192px|right|thumb|<center>
**Овоз** — овози сароянда дар мусиқӣ маҷмуи садоҳои аз ҷиҳати баландӣ, қувва ва оҳанги гуногуне, ки бо ёрии узвҳои овоз ҳосил шуда ба шунаванда лаззати маънавӣ мебахшад. Овоз аз нутқ бо савт, баландии муайян ва кашолёбиаш фарқ мекунад.
 
Чунин овозҳо на танҳо бо регистри овозӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд (чунон ки мегӯянд: «овози болоӣ», «овози поинӣ» ва ҳ. к.), балки бо дараҷаи мустақилияти фарқкунанда ва баркамолӣ низ тафовут доранд. Ба санъати вокалӣ истифода бурдани калимаи «овоз» ба дигар маъно ба кор бурда мешавад.

## Нигаред низ
* Мусиқӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Сарояндагӣ
Одина

**Одина** — повести Садриддин Айнӣ, аввалин асари насри реалистии адабиёти советии тоҷик. 

Бори аввал солҳои 1924—1925 рӯзномаи «Овози тоҷик» бо номи «Саргузашти як тоҷики камбағал» (Аз хотираҳои истибдод) ва соли 1927 ба номи «Саргузашти як тоҷики камбағал, ё ки Одина» дар шакли китоб ба табъ расид.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Аз руйи алифбо
Найрангбозӣ

**Найрангбозӣ** — як навъи сирки халқии тоҷикист, ки аксар ҳангоми сайрҳо ва туйҳои калон намоиш дода мешавад. Найрангбозҳо ҳаргуна амалиёти ғайриоддӣ мекардаанд. Чунончи онҳо аз даҳонашон оташ мебароварданд ё худ коғазпораҳоро фурӯ бурда, баъд ба ҷояш танга мебароварданд, ё ин ки кадуи холиро нишон дода сипас ба замин мегузоштанд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Сирк
Найрези сағир

"Найрези сағир" оҳангест дар силсилаи 12 мақом. Найрези сағир дар силсилаи мазкур то асрҳои 14-15 амал карда бадтар аз байн рафтааст. Найрези сағир аз оҳанги найрез ҳосил шуда нисбат ба он кӯтоҳу нармтар аст.

## Нигаред низ
## Эзоҳ
Сирк

thumb|Сирк
thumb|Сирки шаҳри Душанбе
**Сирк**  (аз лотинӣ *circus*) — маънои калимаи "сирк" давра буда, саҳнаи давраи сирк, ки дар он ҳунармандон баромад мекунанд, ба дарозии 13-метр барои давиши аспон сохта шудааст. Инчунин сирк гуфта биноеро, ки номоиши сирки гузаронида мешавад, меноманд. Санъати сирки ниёгони тоҷикон таърихи бисёрасра дорад, ҳунарнамоии масхарабозҳои халқӣ, дорбозону чапандозон баъзе унсурҳои ин санъатро доштанд.

## Нигаред
* Сирки давлатии Тоҷикистон
* Cirque du Soleil

## Адабиёт
* 
* Буренина-Петрова, Ольга Дмитриевна. Цирк в пространстве культуры.Иллюстратор Е. Габриелев. - М.,Новое литературное обозрение,2014. - 432 с. ISBN 978-5-4448-0181-9
 

Гурӯҳ:Cирк
Олами кӯдакон

**Олами кӯдакон** мағозаи универсали дар шаҳри Душанбе с.1980 аз руйи лоихаи Макуха А. и. ва Шестов К.Д. сохта шудааст. Дар кучаи комсомол байни универмаги маркази ва бозори Баракат ҷойгир аст.

Гурӯҳ:Душанбе
Либкнехт Вилҳелм

**Вилҳелм Мартин Филипп Кристиан Людвиг Либкнехт** (, ) — инқилобӣ, ходими ҳаракати демократӣ ва коргарии олмонӣ, шогирд ва ҳамсафи Карл Маркс ва Фридрих Энгелс, яке аз асосгузорон ва роҳбарони ҲСД Олмон. Аз оилаи мансабдор. Дар донишгоҳҳои Берлин, Гисен ва Марбург таҳсил кардааст. Аз фаъолони Инқилоби солҳои 1848—1849 дар Олмон.

## эзоҳ
Олия

**Олия** мутрибаи форсу тоҷик. Дар дарбори Хусрави Парвиз ҳунарнамой мекард. Махсусан дар хондани сурудҳои маросими ва таронаҳои силсилаи "Хусравониёт"-и Борбад ("Нушинбода", "Хуккаи Ковус" ва ғайрахо) махорати бемисол дошт.
Озодвор

**Озодвор** — оҳанг, суруди бостонаест, мансуб ба Озодвори Чангӣ

Озодвор, шуъбаи созӣ дар «понздаҳ мақом» ва гӯшаи алоҳидаи сози дар «Дувоздаҳмақом» ки дар байни шуъбаҳои «Наврӯзи сабо» ва «Наврӯзи Хоро» чун қисмати иловагии сози барои такмили ин шуъбаҳо истифода шудааст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Либоси низомӣ

**Пӯшоки низомӣ** — навъи либоси расмии махсус, ки аслан низомиён мепӯшанд. Дар қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон ба гурӯҳи либосҳои ҳарби-либосҳои (шуравӣ, шинел, бушлат, палто, плаш, мундир, кител, куртка, тужурка, шим ва …);

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Пӯшок
Карашма

**«Карашма»**  1. Оҳанг, суруди мавсимӣ, маросимӣ, ки дар замони Сосониён (222-651) тасниф шуда, мансуб ба Борбади Марвазӣ. 2. Шуъбаи мусиқӣ дар таркиби мақоми «Наво» («Дувоздаҳмақом» ас. 13-15). 3. Гӯшаи мусиқӣ дар таркиби мақомҳои (дастгоҳ) эронӣ («Моҳур», «Чоргоҳ») чун сарахбор иҷро шуда, гӯшаи тараннумӣ дар таркиби «Сегоҳ», «Шӯр», «Панҷгоҳ» (мақомҳои эронӣ). Нағмаи хурд ба вазни сезарбӣ, ки дар ҷо ҷои радиф бинобар ба иқтизои иҷро хонда ё навохта мешавад.

Вазни «Карашма» дар мусиқии мақомии қадим мавриди истифода мешуд, аммо ба ҷои он «Сақили аввал» (мафои-лун фоилотун) бештар роиҷ будааст. Дар мақомҳои эронӣ «Карашма» гоҳе ба сифати як гӯшаи мустақил корбаст мешавад ва ин барои иҷрокунандагон комилан ҷо афтодааст. «Карашма» истифода мешавад ва бинобар ба тавон, маҳорати иҷрогар дар гӯшаҳои як мақом (дастгоҳ) ё овоз ба гардиш дармеояд.

## Адабиёт
Баҳори Аҷам, Деҳлӣ, 1994; Бурҳони Қотеъ, Теҳрон, 1330-1335; Фарҳанги форсӣ, Теҳрон, 1963; Вожаномаи мусиқии Эронзамин, Теҳрон, 1375; Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1, Теҳрон, 1373; Энцик-лопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.2, Душ., 1989.

## Нигаред
*Шашмақом
*Мусиқишиносӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Гурӯҳ:Шашмақом
Телеграф

thumb|Схемаи телеграфи электронӣ
**Телеграф** ( — «дур» +  — «менависам») ба василаи ирсол полисҳои электрикӣ мутобиқ бо коди Морз дар тули риштаи симҳои байни шаҳрҳо кор мекунад

thumb|Хатҳои асосии телеграфӣ дар соли 1891
thumb|Телекс Siemens T100
## Коди телеграф
Коди Телеграф, дар телеграфия, системаи ишоратхои шарти, ки дар он бар хар як харф ё комбинация хоссаи вояҳои елементарии чароёни електр мувофик меояд.

## Телеграф дар асри XXI
То имрӯз имконияти мубодилаи пайёмҳо таввасути Telex аз сабаби почтаи электронӣ ҳифз шудааст. Дар Русия ва собиқ шӯравӣ алоқаи телеграфӣ то имрӯз вуҷуд дорад. Пайёмҳои телеграфӣ бо ёрии асбобҳои махсус бо номи - модемҳои телеграфӣ қабул ё ирсол мешавад. Ин намуд модемҳо дар шуъбаҳои алоқаи электрикӣ бо компютерҳои фардии операторҳо пайваст шудаанд. Ба ин нигоҳ накарда, дар бархе аз кишварҳо операторҳои миллӣ ин намуди алоқаро куҳнашуда ҳисобида хидматҳои ирсол ва қабули телеграммаҳоро аз байн бардоштаанд. Дар Нидерланд алоқаи телеграфӣ соли 2004 қатъ гардид. Дар моҳи январи соли 2006 аз ҳама қадимтарин оператори миллии амрикоӣ Western Union дар бораи қатъ кардани алоқаи телеграфӣ эълон кард. Дар ҳоле, ки то ҳол дар Канада, Белжик, Олмон, Шведсия ва Ҷопон ин намуди хидматрасонӣ қабул ва ирсоли пайёмҳои телеграфӣ истифода мешавад.

## Сарчашма
* Телеграф. (2011, март 18). Википедиаи русӣ, донишномаи озод. Дарёфт 12:59, 22 март, 2011 аз http://ru.wikipedia.org/?oldid=32877417.

Гурӯҳ:Телеграф
Магма

thumb|right|250px
**Магма** (аз  — хамира), моддаи гудохтаи таркибаш асосан силикате, ки дар қаъри замин ҳосил мешавад. Таркибаш асосан оксиген, Si, Al, Fe, Mg, Ca, Na, ва K иборат. Баъзан магма то як чанд фоиз компонентҳои бухоршаванда, асосан об, камтар оксидҳои карбон, гидрогенсулфид, гидроген, фтор, хлор ва ғайра дорад.

## Манбаъ
Паҳнкирмҳо

**Паҳнкирмҳо** гурӯҳи калонро ташкил медиҳанд. Аксари онҳо сокини баҳру дарё мебошанд. Ба ғайр аз кирмҳои баҳрӣ ва обҳои ширин бисёр кирмҳои паразит низ мавҷуданд. Паҳнкирмҳои паразит дар организми одам ва ҳайвон инкишоф ёфта, сохт ва хусусиятҳои хоси биологӣ доранд.

Гурӯҳ:Кирмҳо
Кирмҳои мӯябадан

**Кирмҳои мӯябадан** сокини баҳру уқёнусҳо ва обҳои ширин мебошанд. Баъзеи онҳо дар хок ё дар зери баргхо зиндагӣ мекунанд. Онҳо ҳайвоноти майда буда, дарозиашон аз 1-2мм то ба 6см мерасанд ва худ дукнамо ё тасмашакл мешаванд.

Гурӯҳ:Кирмҳо
Крисмас

thumb|Дарахти арчаи орододашуда
**Мавлуди Исо** ё **Крисмас** — рӯзе аст, ки бар пояи гоҳшумори масеҳиён зодрӯзи Исо пазируфта шуда, бузургтарин ҷашни масеҳиён дониста мешавад. Масеҳиён ин рӯзро бо оинҳои вижа баргузор мекунанд. Барои мисол, дарахтеро оро медиҳанд. Ин рӯзро бештар дар рӯзи 25 декабр ҷашн мегиранд. Дар Русия бошад аввали моҳи январ.

## Эзоҳ
25 декабр

## Ҷашнҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои ]]*

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 25 декабр]]*
 

## Зодрӯзҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 25 декабр]]*
* 1964 — Манзура Азимова, олими соҳаи педагогика.
* 1939 — Маргарита Видяева, олими соҳаи техника.
* 1954 — Шакарбек Қурбонбеков, рӯзноманигор.
* 1964 — Сайёҳат Холбоева, рӯзноманигор.
* 1954 — Суннатуллоҳ Ҷонбобоев, файласуф.
* 1964 — Рустам Шоҳазимов, коргардони филм.
* 1929 — Фатҳуллоҳ Абдуллоев, муаррих-эроншиноси узбек, доктори илми таърих.
* 1919 — Ғуломҳасан Софӣ (дарг. 1990), нависандаи даризабони Афғонистон.

## Даргузаштҳо
*Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 25 декабр]]*

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* http://days.peoples.ru/1225.html 
* http://www.calend.ru/day/12-25/
Минтақаҳои Фаронса

* Элзас
* Аквитания 
* Оверн
* Бургундия 
* Бретан 
* Марказ 
* Шампан — Арденни 
* Корсика 
* Франш-Конте 
* Ил-де-Франс 
* Лангедок — Руссилион 
* Лимузен
* Лотарингия
* Ҷануб — Пиренейҳо 
* Шимол — Па де Кале 
* Нормандияи поёнӣ 
* Нормандияи болоӣ 
* Пеи де ла Луар 
* Пикардия
* Пуату — Шарант
* Прованс — Алпи — Соҳили нилгун
* Рона — Алпи

## Ноҳияҳои наздибаҳрӣ

* Гвианаи Фаронсавӣ 
* Гваделупа 
* Мартиника 
* Реюнон

## Инҷоро ҳам бингаред

* Департаментҳои Фаронса
Департаментҳои Фаронса

thumb|right|350px

Департаментҳои Фаронса

**Фаронса (минтақаи қитъа)**
* 01 Эн
* 02 Эна 
* 03 Але
* 04 Алп Верхнего Прованса
* 05 Алп Верхние
* 06 Алп Приморские
* 07 Ардеш
* 08 Арденн 
* 09 Ареж
* 10 Об 
* 11 Од 
* 12 Аверон
* 13 Буш дю Рон
* 14 Калвадос 
* 15 Кантал
* 16 Шаранта
* 17 Шаранта Приморская
* 18 Шер 
* 19 Коррез
* 2A Корсика Южная
* 2B Корсика Верхняя
* 21 Кот д'Ор
* 22 Кот д'Армор
* 23 Крёз 
* 24 Дордон
* 25 Ду 
* 26 Дром 
* 27 Эр 
* 28 Эр ва Луар
* 29 Финистер
* 30 Гар 
* 31 Гаронна Верхняя
* 32 Жер 
* 33 Жиронда
* 34 Эро 
* 35 Ил ва Вилен
* 36 Эндр 
* 37 Эндр ва Луара
* 38 Изер 
* 39 Юра 
* 40 Ланд 
* 41 Луар и Шер
* 42 Луара 
* 43 Луара Верхняя
* 44 Луара Атлантическая
* 45 Луаре
* 46 Лот 
* 47 Лот ва Гаронна
* 48 Лозер
* 49 Мэн ва Луара
* 50 Манш 
* 51 Марна 
* 52 Марна Верхняя
* 53 Майенн 
* 54 Мёрт ва Мозел
* 55 Мёз 
* 56 Морбиан
* 57 Мозел 
* 58 Невр
* 59 Нор 
* 60 Уаза 
* 61 Орн
* 62 Па де Кале 
* 63 Пюи де Дом
* 64 Пиренеи Атлантические
* 65 Пиренеи Верхние
* 66 Пиренеи Восточне
* 67 Рейн Нижний
* 68 Рейн Верхний
* 69 Рона 
* 70 Сона Верхняя
* 71 Сона ва Луара
* 72 Сарт
* 73 Савойя 
* 74 Савойя Верхняя
* 75 Париж
* 76 Сена Приморская
* 77 Сена ва Марна
* 78 Ивелин
* 79 Дё Севр
* 80 Сомма 
* 81 Тарн
* 82 Тарн и Гаронна
* 83 Вар 
* 84 Воклюз
* 85 Вандея
* 86 Венна 
* 87 Венна Верхняя
* 88 Вогез 
* 89 Йонна
* 90 Территория Белфор
* 91 Эссонна 
* 92 Верховя Сен
* 93 Сена — Сен Дени
* 94 Вал де Марн
* 95 Вал д'Уаз


**Департаментҳои хориҷӣ**
971 Гваделупа
972 Мартиника
973 Гвиана
974 Реюнон
имеют статус однодепартаментного региона

**Заминҳои хориҷӣ**
975 Сен-Пер ва Микелон
984 Хаминҳои ҷанубӣ ва антарктикии фаронсавӣ
985 Майотта
986 Ҷазираҳои Уоллис ва Футуна
987 Полинезияи Фаронса
988 Каледонияи Нав
Гурӯҳ:Департаментҳои Фаронса
Урфу одатҳои солинавӣ

**Урфу одатҳои солинавӣ** — тайёрӣ ба ҷашнгирии Соли Нав  дар ҳар як оила  чанд рӯз пеш аз ид сар мешавад. Одамон хонаҳоро оро медиҳанд, дарахти арча мегузоранд, ва мизи идона мегустуранд. 

Ҳарчанд ки баъзе маҳсулот дар тамоми ҷаҳон паҳн шудаанд, урфу одатҳои халқҳои гуногун ба интихоби хӯрокҳои мизи идона таъсири худро мерсонанд. 

Масалан, ҷопониҳо хӯрокро аз маҳсулоте тайёр мекунанд, ки ба ақидаи онҳо хушбахтӣ меорад: аз карами баҳрӣ (шодӣ), аз лӯбиёву нахӯд (саломатӣ), аз моҳии ҷӯшонидашуда (оромиву рӯҳбаландӣ) ва ғайраҳо. 

Дар рӯи мизҳои идонаи Австрия, Венгрия, Югославия қариб, ки ягон хӯрокеро аз гӯшти паранда вохӯрдан номумкин аст – аҳолии ин кишварҳо чунин мешуморанд, ки хушбахтӣ метавонад парида равад. 

Дар шаби соли нав кубагиҳо, испаниҳо, португалиҳо бояд 12 донаи ангурро бихӯранд,  - 12 орзуе, ки бояд ҳар яке дар як моҳ ҷомаи амал пӯшад, зеро ангур дар ин халқҳо рамзи фаровонӣ ва хушбахтии оилавӣ мебошад. 

Чормағз, мош ва ангур барои итолиёвиҳо рамзи саломатӣ, комёбиҳо ва дарозумрӣ мебошанд. 
Дар Русия бошад қариб ҳар як мизи идонаро пирогҳо, карамшӯрбо ва таомҳо аз моҳӣ оро медиҳанд. 
Дар Словакия ва Чехия дар мизи идона ҳатман карам бо ҳасиб, моҳӣ, шӯрбои занбӯруғӣ, печенйеи асалӣ бо шир бояд бошанд. 

Иди Соли Навро дар Фаронса метавон иди "сафедиҳо" номид. Дар рӯи миз шамъдонҳои сафед бо шамъҳои сафед, меваҳои тару тозаи бо шакар рӯйкашшуда гузошта мешаванд. 
Дар Италия ҳам таомҳои анъанавии солинавӣ ҳастанд. Масалан, дар Болоня, ин пироги гӯштӣ бо қаймоқ, ки номаш тортелинист, мебошад. 

Дар Лаҳистон ба мизи ҳатман бо дастархони сафед орододашуда, 13 намуди хӯрок гузошта мешаванд. Хӯроки солинавӣ бо шӯрбо аз моҳӣ ё замбӯруғ сар мешавад, баъд паси ҳам: карам бо занбӯруғ, пирожки, моҳӣ бо соуси ширин ва ғ.-ро меоранд. Аз ҳама охир печенйе, шарбат ва меваҷот ба дастархон гузошта мешаванд.

Гурӯҳ:Соли Нав
Гурӯҳ:Қаҳрамонҳои ҷашни Соли нав
Гурӯҳ:Бобои барфӣ
Гурӯҳ:Афсонаҳои халқӣ
Гурӯҳ:Асотирҳои соли нав
Гурӯҳ:Фолклор
Ҷералд Форд

**Ҷералд Форд** **Gerald Rudolph Ford, Jr.**  **Гералд Форд** (; ) (14 июл, 1913 — 26 декабр, 2006) 38-ум Раиси Ҷумҳури ИМА (1974–1977) буд. Вай яке аз пешсафони ИМА дар давраи Ҷaнги Сард буд.

Форд дар Омаҳа, Небраска таваллуд шудааст. Номи аслии вай **Leslie Lynch King, Jr. - Лесли Линч Кинг** буд. Волидайни ӯ дар синни қариб яксолагиаш ҷудо шуда буданд, ва вақте ки модараш аз нав шавҳар кард, номи ӯро Ҷералд Рудолф Форд гузоштанд.

Гурӯҳ:Президентони ИМА
Ҷон Адамс (президент)

**Ҷон Адамс** ( 30 октябр, 1735 — 4 июл, 1826) — адвокат, сиёсатмадор, дипломат ва яке аз асосгузорони ИМА буд, ки боз 2-юм Президенти ин кишвар бад аз Ҷорҷ Вашингтон буд (1797—1801).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Президентони ИМА
Ҷеймс Браун

**Ҷеймс Браун** () (3 май 1933 ё 1928 – 25 декабр 2006) Ҷеймс Браун овозхони машҳури Амрикоӣ Ҷеймс, лақабаш "падархудои таронаҳои дилангез", дар синни 73-солагӣ аз ҷаҳон даргузашт. Ин касе буд, ки дар таърихи мусиқии Амрико нақши амиқ гузошт ва бо садои худ ҳазоргуна бозӣ кардаву сабки вижаеро ба дунё овард.

Ҷеймс Браун, дар 15-солагӣ мактабро партофта, ба хонандагӣ машғлу шуд, зиёда аз 50 маҷмӯъаи суруд нашр кардааст, Вай дар соли 1992 барои дастовардҳои умри худ ба Ҷойизаи Граммӣ нойил гашт.

## Пайвандҳо

Ҷеймс Браун -- Падархудои "soul"
Саддом Ҳусайн

**Саддом Ҳусайн** (, Садда́м Хусе́йн ат-Тикри́ти) (тав. 28 апреля 1937) — 30 Декабр 2006 сиёсатмадори Ироқӣ, президенти Ироқ дар 1979—2003.

Дар ҳавзаи Тикрит таваллуд шудааст.
Маълумотро дар шаҳри Тикрит, баъдтар — дар Бағдод гирифт.

## Пайвандҳо

* Ҳукми эъдоми Саддом Ҳусейн ба иҷро расид 
* Саддам Хусейн в Лентапедии
Ҳурус

**Ҳурус**, **Ҳор** — яке аз худоёни Мисри бостон, ки ба сурати уқоб, бо сари уқоб ва ё офтоби болдор тасвир ёфтааст. Г. дар ибтидо як худои қабилавии шикорчиёни ҷанговар буд ва баъдан таҷассуми ҳокимияти шоҳӣ гашт. Г. фарзанди Осирис ва Изис шумурда шуда, ин се бо ҳам чун худоёни сегона дар матни боварҳои асотириву динии Мисри Қадим маъруфияти зиёд доштаанд.

Тасаввурот дар бораи худои Осирис (ё Озирус) — падари Г. аз Шом, ки дар он ҷо ҳамчун худои зироату кишт парастида мешуд, ба Миср омадааст. Вале баъдан мисриён онро худои мустақил дониста, эътиқод доштаанд, ки Осирис аз омезиши худои нарина Геб бо илоҳаи замин Нут зоида шуд ва пас аз он бо хоҳари худ Изис издивоҷ кард. Бародараш Сет пас аз як силсила ҳилаву найрангҳо ӯро кушта, ҷасадашро дар тобути чӯбӣ дар рӯди Нил афканд. Изис ба ҷустуҷӯи ҷасади шавҳараш баромад ва тобутро дар соҳилҳои Шом пайдо намуда, ба Миср бозгардонд ва ҷасади шавҳарашро пинҳон кард. Дар ҳамин муддат аз вай писаре таваллуд шуд бо номи Г. Сет бори дигар ҷасади бародараш Осирисро пайдо намуда, онро пора-пора кард; ҳар пораро дар яке аз навоҳии Миср мадфун карданд. Мисриён аз ин ҷиҳат муътақид буданд, ки сабаби рӯидани донаҳои ғалла аз хок ва борвар шудани онҳо дар асари ҳамин қитъаҳо мебошад.

Ҳамин ки Г. бузург шуд, ба талаби хуни падар ва интиқоми вай баромада, бо амаки худ биҷангид; дар як муҳорибаи ҳамосӣ ӯро мағлуб сохт ва дастбаста назди модараш овард. Модари Г. аз хуни шавҳараш гузашт ва Сетро бахшид. Пас аз ин Г. дар фикри ҷамъ овардани қитъаҳои ҷасади падараш ва зинда кардани ӯ шуд; дар ин кор ба вай худои ҳикмат Тот кумак кард. Г. ҳарчанд дар қатори нуҳ худо (эннэада)-и маъруф ном бурда нашудааст, яке аз худоёни Шаҳри офтоб (Гелиопол) ба шумор меравад. Ибодати Офтоб дар Мисри бостон хеле ривоҷ дошт ва Г. ягона худои Офтоб набуд. Баъдтар Ра (ё Ре) аз худоёни маъруфи Офтоб назди мисриёни бостон гардид. Дар устураи дигари мисрӣ писари Худои Офтоб Ра бо номи Гори Беҳдети ёд мешавад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳурус
Мошовтсе

**Мошовтсе** (1380 са̣кн) - деҳаи калонтарин дар Словакияи марказӣ ба бисёр мақбараҳои таърихи, зодгоҳи шоири бузурги Словакӣ, Ян Коллар мебошад.

## Пайвандҳо

* www.mosovce.sk
* ҷзвх
* а̣тла̣ ъ 
* Дренок 

## Галлерея

Image:Kastielmosovce.jpg|Дж - Мошовтсе
Image:Kostolmosovce1.jpg|Калисои масеҳиён ъзв фрқх мсӣҳян првтста̣н - Мошовтсе
Image:Kostolmosovce2.JPG|Калисои ҷа̣мъ - Мошовтсе
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|Калисои̣ы квчк - Мошовтсе
Image:Dom-Mosovce.jpg|Мъма̣рӣ ба̣ста̣нӣ - Мошовтсе

Image:Mosovce.jpg|Нша̣н млы - Мошовтсе
Image:Vlajka-Mosovce.jpg|Прчм - Мошовтсе
Image:Map_slovakia_mosovce.png|Мошовтсе - Словакия
Image:Mapa-Mosovce.png|Мошовтсе - нқшх


Гурӯҳ:Словакия
Драман Траоре

**Драман Траоре** (; 17 июни 1982, Бамако) — футболбози Мали, ҳуҷумкунанда. Дар ҳайати тими милии Мали бозӣ кардааст.

## Футбол
Траоре дар вақти холигиаш ба футбол машғул мешуд ва аз ҳамин сабаб аз хурди орзу дошт, ки ба футбол машғул шаваду, бозингари беҳтарин ва ба обру шавад. Баъд аз чанд вақт Драман Траореро ба дастаи яккачини Мали даъват мекунанд. Дар давоми як моҳ Траоре тақрибан 13-тубро ба нишон мерасонад. Соли 2005 Драман Траореро ба дастаи Африкени (Тунис) даъват мекунанд. У дар онҷо шаш моҳ бозӣ карда 7 тубро ба нишон мерасонад. Дар нимаи соли 2005 Драман Траореро ба дастаи Локомативи (Русия) даъват мекунанд. Драман Траоре дар дастаи Локоматив бо рақами 19 бозӣ мекунад ва ӯ ҳамлагари ин даста ҳисоб мешуд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Футболбозони Мали
Гурӯҳ:Футболбоз
Хаффошак

**Хаффошак** яке аз паҳншудатарин кӯршабпаракҳои Тоҷикистон мебошад. Онро шабҳо ва ҳам пагоҳи пеш аз тӯли офтоб дидан мумкин аст. Хаффошак аз охирҳои феврал то охирҳои ноябр серҳаракат мешавад. Дарозии бадани он 38-45 мм ва вазнаш 3-6г аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ширхӯрҳо
Ғулмуш

**Ғулмуш**, **ҳайбурғак** () — як ҷинси ҳайвони ширхӯри заргӯшмонанд. Бештар дар мавзеъҳои иқ­ли­ма­шон гарм зиндагӣ мекунад. Дарозии баданаш 18‒20 см; думи хеле кӯтоҳи нонамоён, мӯйлабчаҳои дароз (70 ‒80 мм) ва пойҳои кӯтоҳ дорад. Вазнаш 75‒290 г. Бо­лиш­так­ҳои ангуштонаш бе­мӯяк ё пашмакдор. Пашмаш тобистон сурхтоб, қаҳ­ва­ранг ё бӯри зардча, зимистон хокистаргун. Пӯс­таш тунук. 

## Тарзи зиндагӣ
Ғулмуш ҷонвари алаф­хӯр буда, барги рустаниҳо ва ушнаву гул­сангҳоро барои зимистон за­хира мекунад. Хӯрокиро ҷамъ оварда, дар ҷойи шамолрас ба болояш санг­чаҳо гузошта мехушконад. Ғулмуш ба хоби зимистонӣ намеравад. Дар як­со­лагӣ болиғ мешавад. Даври ҳамлаш 25‒30 шаборӯз. 

## Намудҳо
Ғулмушҳо 31 намуд доранд. Дар Тоҷикистон ду намуди онҳо ‒ ғулмуши гӯш­калон ва ғулмуши сурх мавҷу­д аст. Дарозии тани ғулмуши гӯшкалон (O. roylei) 16‒21 см, гӯ­шаш 25‒36 мм. Рангаш тобистон бӯри зардтоб, зимистон хокистарии зардча мешавад. Дар паси гӯшҳо доғи сафеде дорад, ки мисли ги­ре­бон менамояд. Дар шарқи Помир (дар баландии 4800 м аз с. б.) гурӯҳ-гурӯҳ дар ҷойҳои санглох ва байни санг­ҳо зин­дагӣ мекунанд. Бештар рӯ­зона фаъол аст. Дар мавсими баҳорон ва тобистон ҷуфт мешавад; 2‒8 ба­ча мезояд. Ғулмуши сурх (O. rutila) ба Ғулмуши гӯшкалон монанд аст. Рангаш тобистон зарди сурх­тоб, зимистон хокис­та­рӣ. Дар қаторкӯҳҳои Ҳисор, Зарафшон, Туркистон (дар баландии 2000‒3500 м аз с. б.) зиндагӣ мекунад. Рӯзона ва шом­го­ҳон бештар фаъол аст. 

## Афзоиш ва инкишоф
Модааш соле 2‒3 бор 2‒6-тоӣ бача мезояд, ки баданашон пашм дорад. Бачаҳояш ҳаф­таи дуюми баъди зоидан бинову шунаво мешаванд ва баъ­ди 20 рӯз ба ҳаёти мус­та­қил мегузаранд. Бо овозбарории хос ҳамдигарро аз хатар огоҳ месозанд. То 3 сол умр мебинанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Абдусаломов И. А., Баева В. Г., Линдт И. И. Олами ҳайвоноти Тоҷикистон. Д., 1981; 
* Фауна Таджикской ССР. Т. 20. Ч. 1. Д., 1974; 
* Тад­жикистан, природа и природные ресурсы. Д., 1982; 
* Смирин В. М., Смирин Д. М. Звери в природе. М., 1991; 
* Энциклопедия природы Рос­сии. М., 1998; Горкин А. П. Биология. М., 2006.

Гурӯҳ:Ширхӯрҳо
Заргӯшҳо

**Заргӯшҳо** () — ҷинси ширхӯрҳои оилаи заргӯшиҳо.

Дарозии танашон 44-47 см, вазнашон то 5 кг. Гӯшҳояшон нисбат ба рӯ, пойҳои қафояшон нисбат ба пойҳои пеш дарозтаранд. Мӯинаашон зич ва нафис. Заргӯшҳо то 30 намуд дошта, дар Авруосиё, Африқо, Амрикои Шимолӣ ва Марказӣ паҳн шудаанд. Аксарияти заргӯшҳо дар ҳамвориҳои сералаф, баъзеашон наздик ба маҳалли сукунати одамон ва ҷангалзорҳо зиндагӣ мекунанд. Заргӯшҳо паҳнкунандагони бемориҳои сироятӣ (туляремия, токсоплазмоз ва ғ.) мебошанд.

## Нигаред низ

* Харгӯш
* Харгӯшпарварӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҷонварон

**Ҷонвар** (), **ҳайвон** — гурӯҳи калони организмҳо мебошад ва ба гурӯҳчаҳо зерин тақсим мешавад.

* Ҳайвонҳои хонагӣ
* Ҳайвонҳои ёбоӣ
* Ҳайвони корӣ
* Ҳайвони хонагӣ
* Ҳайвоноти зараррасон
* Ҳайвоноти заҳрдор
* Ҳайвоноти обӣ

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Олами ҳайвонот
Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006

**Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006**

Хуршед Маҳмудов, узви дастаи «Регар-ТадАЗ»-и Турсунзода ва тими миллии футболи Тоҷикистон беҳтарин бозигари ин кишвар дар соли 2006 эътироф гаштааст.

Беҳтарин футболбозон, мураббиён ва доварони солро Федеросиюни футболи Тоҷикистон муайян кардааст.

Аслиддин Ҳабибуллоев, аз тими «Вахш»-и Қӯрғонтеппа беҳтарин дарвозабон, Ҷамолиддин Оев, аз тими «ХИМА»-и Душанбе беҳтарин ҳимоятгар, Нӯъмонҷон Ҳакимов, аз дастаи «Парвоз»-и Бобоҷон Ғафуров беҳтарин ҳамлагар дониста шуданд.

Фозил Сатторов, аз тими «Тоҷиктелеком»-и Қӯрғонтеппа, ки 20 гол ба самар расондааст, беҳтарин нишонзан миёни бозигарони лигаи олии футболи Тоҷикистон гардид.

Пӯлод Қодиров, сармураббии дастаи мунтахаби наврасони то 17-солаи Тоҷикистон, Шариф Назаров, собиқ сармураббии тими мунтахаби миллии кишвар ва сармураббии дастаи «ХИМА»-и Душанбе, Маҳмадҷон Ҳабибуллоев, сармураббии «Регар ТадАЗ»-и Турсунзода беҳтарин мураббиёни сол эътироф шуданд.

Ориф Ҷӯраев ва Алишер Қараев беҳтарин доварон ва Достон Мамиров, аз ноҳияи Ҷаббор Расулови вилояти Суғд беҳтарин мураббии кӯдакону наврасон дониста шуданд.

Федеросиюни футболи Тоҷикистон, ҳамчунин беҳтаринҳоро дар риштаи футзал муайян кардааст.

Миралӣ Шарифов, аз дастаи «ХИМА»-и Душанбе беҳтарин дарвозабон, Фирдавс Файзуллоев, аз тими «Вавилон» -и Душанбе ва Шерзод Ҷумъаев, аз дастаи «Телеком технолоҷӣ»- и Душанбе беҳтарин бозигарон ва Комил Бобоев, аз дастаи «ХИМА» беҳтарин мураббӣ дар риштаи футзал эълом шуданд.

## Нигаред
Портал:Футбол

## Пайвандҳо
Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006
Александр Кирсанов

**Александр Кирсанов** - собиқ бозингари футболи тоҷик

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Малхаз Асатиани

**Малха́з Асатиа́ни** (; ) — футболбози гурҷистонӣ.

## Эзоҳ

Малхаз Асатиани 4 августи соли 1981 дар Гурҷистон ба дунё омадааст. Ӯ аз хурди футболбозиро дӯст медошт. Махлаз Асатитянӣ бозингари Гурҷистон, ҳимоятгар ва нимҳимоятгари дастаи Локомативи Москва мебошад. Ба бозингари машҳури Кахи Асатиянӣ ягон майда муносибат надорад, онҳо ҳамном ҳастанд.

## Дастовард
* Дорандаи медали Биринҷии Ҷоми Русия дар соли 2005.
* Дорандаи кубки олии Русия дар соли 2005.
* Чемпиони Русия дар соли 2005.

## Эзоҳ
Афъии регзор

**Афъии регзор** мори заҳрдори аҷиб ва хоси Тоҷикистон буда, дарозиаш ба 50-80см мерасад ва рангаш регтобу хокистарранг мешавад. Ранги афъӣ онро дар регзор ва ҷойҳои кушод ноаён мекунад, ки ин дар ҳаёти мор аҳамияти калон дорад.

Гурӯҳ:Морҳо
Хуршед Маҳмудов

**Хуршед Маҳмудов** — бозингари дастаи «Регар» ТадАЗ-и Турсунзода ва тими миллии футболи Тоҷикистон беҳтарин бозигари ин кишвар дар соли 2006 эътироф гаштааст, инчунин иштирокчии дастаи миллии футболи Тоҷикистон 

## Нигаред
Портал:Футбол

## Пайвандҳо

Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол

Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Аслиддин Ҳабибуллоев

**Аслиддин Ҳабибуллоев** (*Аслиддин Хайруллоевич Ҳабибуллоев*; тав. 5 марти соли 1971, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — футболбоз (дарвозабон) ва мураббии тоҷик.

## Нигаред
Портал:Футбол

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Гурӯҳ:Дарвозабонҳои футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Вахш»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Варзоб»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Симурғ»

### Пайвандҳои беруна
* Аслиддин Ҳабибуллоев дар Facebook
* Аслиддин Ҳабибуллоев дар Instagram

## Эзоҳ
Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006 
Сармураббии нави “Вахш”
Фозил Сатторов

**Фозил Сатторов**, аз тими «Тоҷиктелеком»-и Қӯрғонтеппа, ки 20 гол ба самар расондааст, беҳтарин нишонзан миёни бозигарони лигаи олии футболи Тоҷикистон.

**Нӯъмонҷон Ҳакимов**, аз дастаи «Парвоз»-и Бобоҷон Ғафуров беҳтарин ҳамлагар.

## Нигаред
Портал:Футбол

## Пайвандҳо

Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006 

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо
Федератсияи футболи Тоҷикистон

thumb|270px|Нишони Федератсияи футболи Тоҷикистон
**Федератсияи футболи Тоҷикистон** — ниҳоди идоракунандаи футбол дар Тоҷикистон.

## Таъсис
Ин ниҳод дар соли 1936 поягузорӣ шуда ва акнун узви Конфедератсияи футболи Осиё аст. Дар ҳоли ҳозир риёсати ин ниҳод бар уҳдаи Рустами Эмомалӣ мебошад.

## Роҳбарони Федератсияи футболи Тоҷикистон

## Раҳбарии Федератсияи футболи Тоҷикистон
Роҳбари Федератсияи футболи Тоҷикистон президент аст. 5 январи соли 2012, Рустами Эмомалӣ бо қарори якдилона ба вазифаи президенти ФФТ интихоб шуд. 16 декабри соли 2020 дубора ба муҳлати нав интихоб карда шуд.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* 
* Саҳифа дар сайти ФИФА 
* ФФТ дар сайти АФК

Гурӯҳ:Футбол дар Тоҷикистон
Нӯъмонҷон Ҳакимов

**Нӯъмонҷон Ҳакимов** — бозингари дастаи «Парвоз»-и Бобоҷон Ғафуров беҳтарин ҳамлагар буд. Ҳоло бозигари дастаи футболи “Равшан” Кӯлоб мебошад.

## Нигаред
Портал:Футбол

## Пайвандҳо

Беҳтаринҳои футболи Тоҷикистон дар соли 2006 

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра дар бораи бозингарони футбол
Бозгӯй

**Бозгӯй** — шохаи созию овозӣ дар мақом ва мақомсароӣ, такрори ҳамешагии як порчаи муайяни оҳанг.

Одатан дар оҳанг чанд хона бошад, ҳамон қадар бозгӯй амал мекунад. Маъмулан пас аз як давраи хона, баъзан пас аз ду-се хона як бозгӯй меояд. бозгӯй бештар дар шохаи мушкилоти мақомҳо сурат мегирад. Масалан, дар бахши таснифи қисми мушкилоти мақоми «Бузург» бозгӯй баъди ҳар як хона ва бахшҳои Тарҷеву Гардуни он баъди ду-се хона меоянд. бозгӯй дар ташаккули қисми созӣ ва инкишофи хатти оҳангии мақомҳо нақши муҳим мебозад. Агар хона оҳангро аз лиҳози мазмун ғанӣ гардонад, бозгӯй шакли оҳангро нигоҳ медорад. бозгӯй дар қисми созии мақомҳо ба тарзи гуногун амал мекунад. Масалан, дар мақоми «Наво» дар оҳанги «Мухаммаси Ҳусайнӣ» се бозгӯй ва се хона, аммо дар «Таснифи Наво» ҳафтдаҳ хона ва се бозгӯй иштирок доранд. Бозгӯй дар санъати мақом вазифаи хотимабахшии оҳангро иҷро мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Мусиқӣ
Расул Боқиев

**Расул Боқиев** (*Боқиев Расул Худойназарович*; зод. 29 сентябри 1982, шаҳраки Сомониён, ноҳияи Рӯдакӣ) — куштигир, ҷудокори тоҷик, барандаи медали биринҷии Бозиҳои олимпии тобистона 2008 дар шаҳри Пекин, барандаи медали биринҷии Қаҳрамонии ҷудуи ҷаҳон 2007 дар Рио-де-Жанейро, ғолиби Ҷоми ҷаҳон (2007, 2010, 2011 ва 2012), қаҳрамони Русия (2009). Устоди шоистаи варзиши Тоҷикистон дар кӯштии қураш (2006) ва ҷуду (2007). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ аз намуди олимпии ҷуду, қураш, самбо, «кӯштгирӣ». Яке аз чаҳор медаловари Бозиҳои олимпӣ дар таърихи Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Боқиев Расул Худойназарович 29 сентябри соли 1982 дар шаҳраки Сомониёни ноҳияи Рӯдакӣ ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (2004). Аз соли 2004 мураббии Мактаби махсуси варзишии ҷудуи ноҳияи Рӯдакӣ. Нозукиҳои куштӣи миллӣ ва ҷудуро аз падараш — Мураббии хидматнишондодаи варзиши ҶШС Тоҷикистон Худойназар Боқиев омӯхтааст.

Шаҳрвандии Тоҷикистон ва Русияро дошта, феълан дар Русия зиндагӣ дорад.

## Ифтихорот
Қаҳрамони чандинкаратаи Тоҷикистон оид ба куштӣи ҷуду ва самбо, қураш ва «куштигирӣ». Ширкатдори қаҳрамониҳои Осиё, ҷаҳон ва бозиҳои олимпӣ. Соли 2003 дар Бозиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ (ш. Душанбе) дар бахши куштӣи ҷуду соҳиби ҷойи дуввум ва дар куштӣи миллии қураш сазовори ҷойи аввал ва медали тило гашт. Соли 2005 дар Қаҳрамонии Осиё (ш. Тошканд) дар бахши куштӣи ҷуду соҳиби медали биринҷӣ ва дар куштӣи миллии қураш қаҳрамони ҷаҳон шуд. Худи ҳамин сол дар мусобиқаи байналмилалии Федератсияи Русия (ш. Йошкар-Ола) ғолиб омада, медали тилоро гирифт. Соли 2006 дар мусобиқаи Ҷоми ифтихории ҷаҳон (ш. Гамбурги Олмон) сазовори ҷойи дуюм ва медали нуқра, дар мусобиқаҳои байналмилалии Итолиё (Рум) ва Қазоқистон (ш. Алмаата) соҳиби ҷойи якум ва медали тило гардид. Дар Бозиҳои Осиё (2006, давлати Қатар) дар бахши куштӣи ҷуду медали биринҷӣ ва дар Қаҳрамонии Осиё (2007, Кувайт) медали нуқраро соҳиб шуд. Соли 2007 дар мусобиқаҳои Ҷоми ҷаҳон дар Бразилия (ш. Рио-де-Жанейро) сазовори ҷойи севвум ва медали биринҷӣ гашта, барои иштирок дар Бозиҳои олимпии Пекин роҳхат гирифт. Соли 2008 дар Бозиҳои ХХIX олимпии Пекин (Чин) дар бахши куштӣи ҷуду соҳиби ҷойи сеюм ва медали биринҷӣ гардид. Қаҳрамони Федератсияи Русия оид ба куштӣи ҷуду (2009, шаҳри Налчик). Ғолиби Ҷоми ҷаҳон дар давлати Тунис (2010), шаҳри Қоҳираи Миср (2010) ва шаҳри Бухарести Ҷумҳурии Руминия (2011). Ширкатдори Бозиҳои олимпӣ дар шаҳри Лондон (2012). 

## Ҷоизаҳо
Бо ордени «Шараф» дараҷаи 1 сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 

Гурӯҳ:Ҷудукорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҷудукорони Русия
Гурӯҳ:Ҷудокорон дар Бозиҳои олимпии тобистонаи соли 2008
Гурӯҳ:Ҷудокорон дар Бозиҳои олимпии тобистонаи соли 2012
Шокирҷон Раҷабов

**Шокирҷон Раҷабов** - варзишгари тоҷик. Каҳрамони Бозиҳои Осиёӣ дар Қатар аз таеквон-до.

## Нигаред

Портал:Варзиш

## Пайвандҳо
Ба қаҳрамонҳои Бозиҳои Осиёӣ мукофоти пулӣ эҳдо шуд 

Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо
Конфедератсияи футболи Осиё

**Конфедератсияи Футболи Осиё** (, AFC) — ташкилоти муҳими футбол дар минтақаи Осиё (ғайр аз баъзе ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС), конфедератсия дар соли 1956 ташкил шудааст. Маркази маъмурии он дар пойтахти Малайзия, Куала-Лумпур ҷойгир шудааст. Президенти конфедератсияи Муҳаммад Бин Ҳамман аз Қатар мебошад. 47 тим аъзои он мебошад. Вобаста ба мавқеи ҷойгиршави он ба 5 қисм чудо мешавад.

## Давлатхое ки ба ончо дохил мешавад

## Осиёи Маркази
 Тоҷикистон
 Эрон
 Федератсияи футболи Қирғизистон
 Федератсияи футболи Туркманистон

## Нигаред
* Портал:Футбол
* Портал:Варзиш

## Пайвандҳо
* 
* Сайти Лигаи Чемпионҳои Осиё 
* Сайти Ҷоми Осиё 
* Таърихи футболи занона дар Осиё 

Гурӯҳ:Конфедератсияи Футболи Осиё
Гурӯҳ:Ташкилоту созмонҳо аз рӯи алифбо
Мағор

thumb|Панири мағоркарда

**Мағор**, **пӯпанак** ё **капак** - пупанак карра гарди тибит ё махмалмонандест дар рустанӣ, хӯроквори ва баъзан дар чизҳои хурданӣ ба монанди нон пайдо мешаванд.

left|thumb|Меваҳои мағоркарда
Дилбар Қосимова

**Дилбар Қосимова** (29 ноябри 1936 — 7 декабри 2006) — ҳунарпешаи синамо тоҷик, Узви Иттифоқи киноматографистони Тоҷикистон ва СССР (1959). Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1960).

## Эҷодиёт
Маъруфтарин нақшҳои ӯ — Зебо дар филми «Вақти зангирии писар», ҳамсари Хӯҷа Насриддин дар «Насриддин аз Хуҷанд ё Шоҳзодаи зебо», Нӯшофарин дар «Коваи оҳангар» ва Нигина дар «Қисмати шоир» мебошанд. Аввалин нақшашро дар филми тоҷикӣ Дилбар Қосимова соли 1958 дар филми «Вазифаи баланд» (нақши Зулфия) иҷро кардааст.
Нақши Нигина маҳбубаи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, дар филми «Қисмати шоир» ба Дилбар Қосимова шуҳрати оламгир овард. Барои иҷрои ин қаҳрамони филм ӯ дорандаи дипломи Фестивали байналмилали мамолики Осиё ва Африқо дар ш. Қоҳира (1960) шудааст. Аз соли 1962 то 1964 ба ҳайси ҳунарпешаи Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ фаъолият намудааст.
Солҳои минбаъда касби режиссёри дубляжро азхуд намуда дар киностудия кор кардааст ва дар тарҷумаи филмҳо саҳм гузоштааст. Дилбар Қосимова ҳамеша як зиндагии хоксорона доштааст. Ҳамсари коргардон Равшан Тӯрабеков ва модари ду духтар (Нигина ва Заррина) то охири умраш дар як манзили сехонагӣ дар Душанбе аз ҳисоби нафақааш зиндагӣ мекард. Ҳеч яке аз фарзандонаш роҳи ӯро интихоб накард. Дар соли 2006 дар манзили худ дар ҳалқаи азизон даргузашт.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои киностудияи “Тоҷикфилм”
Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
Гурӯҳ:Феҳристи ҳунарпешагон
Ало (кӯл)

**Ало** — кӯл дар Тоҷикистон, қаторкӯҳи Зарафшон, дар саргаҳи деҳаи Зиндон (шохоби дарёи Киштут ҳавзаи дарёи Зарафшон). Масоҳаташ 0,32 км². Аз соли 1918 дар натиҷаи кандашавии кӯҳ ва банд шудани водии деҳаи Зиндон пайдо шудааст. Манбаи об пирях ва барфҳои доимӣ мебошад. Аз назди кӯл аз водии дарёи Киштӯд ба Искандаркӯл пайроҳаи сайёдон мегузарад. Топоними Ало ба гурӯҳи гидронимҳо мансуб буда, аз нигоҳи баромад мутааллиқи забони тоҷикӣ аст ва маънояш дар баланди воқеъ будани чизе аст.

## Нигаред низ
* Ҳафткӯл
* Марғзор (кӯл)

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Гурӯҳ:Кӯлҳои вилояти Суғд
Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
Мараммаринҷак

## Additional photos


Image:blackberries_in_june.JPG|Blackberry bush in late June in UK
Image:Blackberry fruits05.jpg|Ripening blackberry fruit
Image:Blackberry bush with fruit.jpg|Many ripe blackberries
Image:Spines on blackberry.jpg|Thorns


Мараммаринҷак- ин меваи полизи буда мазаи туршро дорад. Мараммаринҷакро борои мурабову кампот истифода мебаранд.
Алкоголизм

**Алкоголизм** ё **майборагӣ**  - бемориест, ки дар натиҷаи мунтазам ва мудом истеъмол кардани нӯшокиҳои спиртнок пайдо гардида, бемор ба чунин нӯшокиҳо вирд мекунад ва ин боиси ранҷурии руҳию ҷисмонӣ, вайронии ахлоқ ва муносибатҳои иҷтимоии ӯ мегардад.

## Зарбулмасалҳо
:Мастӣ барад ба пастӣ

## Нигаред
* Арақ
* Шароб
* Оби ҷав

Гурӯҳ:Машрубот
Глобулинҳо

**Глобулинҳо** гурӯҳи сафедаҳои растанй ва ҳайвонот, ки дар табиат васеъ пахн шудаанд. Глобулинхо ба сафедаҳои глобулярй мансуб буда, дар махлули сусти намакҳои муътадил, кислотаҳои сероб ва ишкорхо халшаванда ва дар об хал нашавандаанд.
Нок

**Нок**, **муруд**, **амруд** () — меваест маъмул.

## Хосияти ғизоӣ
Нок хуштаъму серғизо буда, барои тархӯрӣ истифода мешавад, аз он мураббо, шарбат, компот, мармелад, повидло, моқут, май ва ғайра тайёр мекунанд. Таркиби нок аз сафеда, қанд (глюкоза, фруктоза, сахароза), полисахаридҳо, оҳар, моддаҳои органикӣ, витаминҳои Е,С,Р,В1, В2, В6, каротин (провитамини А), микроэлементҳо иборат аст.

## Хосияти шифоӣ
Нок дар тибби қадим чун меваи доруӣ маълум буд. Бино ба маълумоти Абӯалии Сино нок ҷароҳатро ба ҳам меорад, меъдаро қувват мебахшад, ташнагиро мешиканад. Нок боиси қулинҷ мегардад, бинобар ин онро бо оби ангубиномехта ё шириниҳо истеъмол кардан лозим аст. Ба қавли Муҳаммад Ҳусайни Шерозӣ нок хусусияти дарунбандӣ дорад. Аз ин рӯ баҳри ихтилоли рӯда муфид аст. Нок табъро болидаю хуш мегардонад, барои дилзанӣ нафъ дорад, меъдаро қувват мебахшад, ба ҳазми хӯрок месоидат менамояд, сӯзиши масона ва иллати шушро аз байн мебарад. Баъди истеъмоли нок нӯшидани оби хунук, инчунин хӯроки сахт ва гӯшт манъ аст. Агар пухтагии онро бихӯранд, майнаро аз камӣ таъмин мекунад, назларо дафъ месозад, баданро фарбеҳ менамояд, дил, меъда ва дигар узвҳои ҳозимаро қувват мебахшад, дилтапак (дилбозӣ), ташнагӣ ва сӯзиши хичакро дафъ мекунад, ҳолати бади хунро ба эътидол меоварад, дарунро мулоим менамояд. Нок дафъкунандаи заҳри занбӯруғҳо аст. Гули нокро бихӯранд фараҳ меоварад, хун қай карданро манъ мекунад, исҳолро мебандад. Агар онро кӯфта гузошта банданд варами чашмро таҳлил медиҳад. Агар барги хушки онро кӯфта бипошанд, ҷароҳатро хушконда сиҳат мебахшад. Чӯб ва барги нокро сӯхта, чун сурма ба чашм кашанд, таъсираш монанди тӯтиё мебошад. Нокро бисёр хӯранд, бод ба вуҷуд меорад. Дар «Махзану-л-адвия» омада, ки «… муфарреҳ ва муқаввӣ ва ҷолӣ ва бо қуввати қабиза ва мулайина ва беҳтар аз себ аст дар аксари мавридҳо. Мураттиби димоғ ва муфарреҳ ва муқаввии дил ва меъда ва (қувваи) ҳозима ва рафъкунандаи таниши дил ва ташнагӣ ва сӯзиши масона ва муаддили (ба эътидол оварандаи) хун ва мулайини табъ ва бо қуввати қобиза (қабзиятовар) баъд аз талъин (нарм кардан). Ва манъкунандаи баромадани бухорҳо ба димоғ, хусусан хӯрдани он баъд аз таом».
Дар тибби халқӣ меваи тар, шарбат ва ҷӯшоби меваи хушки нокро чун воситаи пешоброн, зидди сурфа, табшикан ба кор мебаранд. Дар тибби муосир ҷӯшоби меваи нокро барои илоҷи дарди санги масона ва чун давои пешоброн кор мефармоянд. Витаминҳо, макро- ва микроэлементҳои таркиби нок кори системаи дилу рагҳо ва узвҳои ихроҷи пешобро беҳтар мекунанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ҳикмати асрҳо (мураттибон В. А. Капранов, Раҳим Ҳошим), Д., 1975;
* Нуралиев Ю., Лекарственные растения, Д., 1988;
* Зоҳидов Ҳ., Канзи шифо, Д., 1998.


Гурӯҳ:Дарахтони мева
Банан (мева)

**Банан ё Мавз** — меваи тропикӣ мебошад ва он дар давлатҳои тропикӣ мерӯяд.

## Аксҳо

Image:Luxor, Banana Island, Banana Tree, Egypt, Oct 2004.jpg| дарахти банан. Ин банан дар ҷазираи Люксор.  Люксор дар Миср аст.
Image:Bananier-Jardin-Etat-1.jpg|Гули дарахти банан. Ин тасвир дар  боғи ботаникии ҷазираи Ла Реунион.


## Эзоҳ

## Сарчашма

Гурӯҳ:Меваҳо аз рӯи алифбо