open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Биоэтика

Биоэтика (аз юн. βιός «зиндагӣ» + ἠθική «рафтор, амал») — соҳаи тадқиқоти байнисоҳавӣ мебошад, ки ҷанбаҳои ахлоқии фаъолияти инсонро дар тиб ва биология фаро мегирад. Ин соҳа дар миёнаи асри XX дар пайванди илмҳои фалсафа (махсусан этика), ҳуқуқшиносӣ ва илмҳои табиатшиносӣ ташаккул ёфтааст.

Биоэтика парадигмаи комилан нави омӯзиши ҷаҳони атроф аз ҷониби инсон ва ҳифзи он дар шароити пешрафти илмӣ-техникӣ, аз ҷумла ҳифзи саломатии инсон мебошад.

## Таърих
Истилоҳи bioethics-ро бори аввал Фритс Яр дар соли 1927 истифода бурдааст. Соли 1969 он аз ҷониби онкологи амрикоӣ Ван Ренсселер Поттер барои ифодаи мушкилоти ахлоқии вобаста ба хатари эҳтимолӣ ба зинда мондани башарият дар ҷаҳони муосир истифода шуд. Ба ақидаи Поттер, биоэтика бояд «фактҳо» ва «арзишҳоро» ба ҳам пайваст кунад.

## Самтҳои биоэтика

Дар маънои танг: Маҷмӯи мушкилоти ахлоқӣ дар муносибати байни табиб ва бемор.

Дар маънои васеъ: Тадқиқоти мушкилоти иҷтимоӣ, экологӣ, тиббӣ ва ҳуқуқие, ки на танҳо ба инсон, балки ба ҳама гуна мавҷудоти зинда дахл доранд.

## Принсипҳои асосии биоэтикаи тиббӣ

Эҳтиром ба озодии шахсияти бемор: Беморон бояд дар қабули қарор дар бораи табобати худ озод бошанд (Ризоияти огоҳона).
Зарар нарасонидан: Табиб бояд кӯшиш кунад, ки ба бемор зарари нолозим нарасонад («натарсонед»).
Шафқат/дӯст доштани наздикон: Кормандони тиб бояд ба беморон то ҳадди имкон кӯмак расонанд.
Адолат: Дастрасии баробар ба хидматрасонии тиббӣ барои ҳама, сарфи назар аз имкониятҳои молиявӣ.
## Масъалаҳои калидии биоэтика

### Ризоияти огоҳона
Тибқи Эъломияи ЮНЕСКО (2005), ҳар як мудохилаи тиббӣ танҳо бо ризоияти шахс анҷом дода мешавад ва манфиатҳои шахс аз манфиатҳои илм ва ҷомеа болотар мебошанд.

### Эвтаназия
Масъалаи даст кашидан аз ҳаёт дар ҳолатҳои бемориҳои табобатнашаванда ва дарди тоқатфарсо, ки баҳсҳои зиёди ахлоқиро ба вуҷуд меорад.

### Пайвандсозии узвҳо (Трансплантатсия)

Гомотрансплантатсия: Гирифтани узв аз одами зинда (масалан, гурда) ё фавтида. Дар ин ҷо масъалаи муайян кардани лаҳзаи марг ва тиҷорати узвҳо муҳим аст.

Ксенотрансплантатсия: Пайванди узвҳои ҳайвонот ба инсон. Ин амал аз ҷониби ҳомиёни ҳуқуқи ҳайвонот ва баъзе динҳо танқид мешавад.

### Исқоти ҳамл (Аборт)
Масъалаи иҷозат додан ба исқоти ҳамл дар кишварҳои гуногун вобаста ба дин ва қонунгузорӣ фарқ мекунад. Бисёре аз динҳо онро ба куштор баробар мекунанд, дар ҳоле ки давлатҳои дунявӣ онро ҳуқуқи зан ба идораи ҷисми худ меҳисобанд.

### Клониронӣ ва ҳуҷайраҳои бунёдӣ
Истифодаи ҳуҷайраҳои ҷанинӣ (эмбрионалӣ) барои тадқиқот ва табобат баҳсҳои шадиди ахлоқиро ба вуҷуд меорад. Алтернативаи он ҳуҷайраҳои бунёдии индуксионӣ мебошанд, ки аз ҳуҷайраҳои худи бемор гирифта мешаванд.

### Модарии ҷойгузин (Суррогатное материнство)
Ин технология дар баъзе кишварҳо (масалан, Олмон) мамнӯъ аст, аммо дар баъзеи дигар (Русия, Украина) иҷозат дода шудааст.

## Нигаред низ

Этика

Ҳуқуқи инсон

Эвтаназия

Трансплантатсия

## Пайвандҳо

Всеобщая декларация о биоэтике и правах человека (ЮНЕСКО, 2005)

Русскоязычный сайт по биоэтике
Гурӯҳ:Биоэтика
Гурӯҳ:Бахшҳои ахлоқи амалӣ
Назрак Зиёвуддинов

**Назрак Зиёвуддинов** (1.6.1925, деҳаи Лоҷирк, ноҳияи Тавилдара — 13.8.1984, Душанбе) — ходими давлатӣ, генерал-майори хидмати дохилӣ (1973).

## Зиндаагинома
Муаллими мактаби ҳафтсола дар ноҳияи Тавилдара (1939—1941), мудири ҳи­со­бо­тии Вазорати маҳ­су­лот­тай­ёр­кунии ИҶШС оид ба ноҳияи Та­вилдара (1941—1944), ко­тиби яку­ми кумитаи комсомолии ноҳияи Тавилдара (1944—1945, 1946-­1948), хидмат дар са­фи Қувва­ҳои Мусал­лаҳи ИҶШС (1945-­1946), котиби кумитаи комсомолии вил. Ғарм оид ба кадр­ҳо (1948—1949), шунавандаи Мак­таби олии комсомолии Кумитаи Марказии Итти­ҳо­ди коммунистии ленинии уму­ми­итти­ҳодии ҷавонон (ВЛКСМ; 1949—1950), котиби яку­ми кумитаи комсомолии вилояти Ғарм (1950-52), котиби яку­ми кумитаи Ҳизби коммунистии ноҳияи Ҷиргатол (ҳо­ло Лахш; 1952—1954), шунавандаи Мактаби олии ҳизбӣ дар назди КМ ҲКИШ (1954—1957), котиби якуми кумитаи ҳиз­бии ноҳияи Шӯ­ро­обод (ҳоло Шамсиддин Шоҳин; 1957—1958), муовини Вазири корҳои дохилии ҶШС Тоҷикистн (1958—1962), муовини Вазири тартиботи ҷамъия­тии ҶШС Тоҷикистон (1962—1976).

## Ҷоизаҳо
Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳ­нат (1948), 3 ордени «Ни­шони Фах­рӣ» (1954, 1967, 1971), ме­дал­ҳои «Барои ғалаба бар Герма­ния дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-45» (1945) ва «Барои меҳанти шуҷоатнок дар Ҷанги Бузур­ги Ватании сол­ҳои 1941-45» (1945) сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Ҳамза Маҳмудӣ

**Маҳмудӣ Ҳамза Наврӯз** (*Маҳмудов Ҳамза Наврӯзович*; зод. 19 марти 1964, ноҳияи Москва) — рассом, ҳуқуқшинос, ходими соҳаи телевизион, синамо ва маорифи Тоҷикистон.

## Зиндагинома
Ҳамза Наврӯзович Маҳмудов 19 марти соли 1964 дар ноҳияи Москваи вилояти Кӯлоб ба дунё омадааст. Омӯзишгоҳи рассомии Душанбе ба номи М. Олимов ва Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм кардааст.

## Корнома
Фаъолияти меҳнатии худро аз соли 1987 ҳамчун рассоми ороишгар дар кинотеатри «Ватан»-и шаҳри Душанбе оғоз намудааст, солҳои 1991—1999 дар вазифаи директори кинотеатри «Ватан» Солҳои 1999—2004 директори генералии Муассисаи давлатии кино ва видео «Тоҷиккино». Дар солҳои 2004—2006 вазифаи директори Маркази миллии санъатҳои аудиовизуалии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро бар уҳда дошт. Солҳои 2006—2008 директори Ширкати байнидавлатии симо ва садои «Мир» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва намояндаи комилҳуқуқи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамин ширкат. Дар солҳои 2008—2010 раиси Иттиҳодияи Иттифоқҳои касабаи Кумитаи телевизион ва радиои назди ҲҶТ, солҳои 2010—2012 ба сифати директори савдои ширкати интерспутники «Холдинг Исател» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Солҳои 2012—2015 дар вазифаи сардори Бозрасии давлатии назорат дар соҳаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 2015 то 2021 директори Мактаби махсуси ҷумҳуриявии шаҳри Душанбе буд.

Аз моҳи ноябри соли 2021 то имрӯз дар вазифаи директори Муассисаи давлатии «Телевизиони кӯдакону наврасон — Баҳористон» кору фаъолият дорад.

## Эҷод
Маҳмудӣ Ҳамза Наврӯз муаллиф ва рассоми як қатор китобҳои бачагона аз ҷумла: «Алифбои атфол», «Мероси зиндагӣ», «Омӯзиш ва парвариши фарзанд», «Таърих ва тамаддуни миллӣ дар таълим ва тарбияи фарзанд», «Наврӯз омад», ҳамчунин муаллиф ва рассоми муҷассамаи «Тус» мебошад, ки дар ноҳияи Шаҳритус ҷойгир аст.

## Ҷоизаҳо ва унвонҳо
* Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон;
* Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Медали Хидмати шоиста.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»
Дирҳам

Яке аз аввалин тангаҳои нуқрагӣ| мини
**Дирҳам** ( درهم лот. δραχμή – драхма), — тангаи нуқ­рагӣ ва ченаки вазн, воҳиди пулӣ дар Хилофати араб, киш­варҳои асримиёнагии Шарқ ва кишварҳои имрӯзаи арабӣ дар баробари *динор*. 

## Тавсиф
Аввалин дирҳамҳо пайравӣ ба сиккаҳои Сосониён зарб ёфтаан. Тибқи меъёри муқаррарнамудаи халифа Умар ибни Хаттоб вазни 10 дирҳам ба 7 динор баробар буд, арзиши мубодила дар бозор аз рӯи нархи тило ва нуқра муқаррар карда мешуд. Дар ибтидо 14 дирҳам ба 1 динор баробар буд. Аввалин дирҳами арабӣ дар замо­ни хилофати Абдулмалик ибни Марвон (685–705) сикка зада шуд (696–697) ва вазни маъмулии дирҳам (4,15 г) ба 2,95–2,98 г кам гардид. Дирҳам ҳамчунин воҳиди ченаки вазн буд. Дирҳами танга аз дирҳами вазнӣ 1/24 сабуктар буд. Дар нимаи аввали асри 10 дирҳамро бо вазни 2,97 г аз нуқраи холиси иёраш баланд сикка мезаданд. Мувофиқи маълумоти маъхазҳои таърихӣ аз асри 11 дар Хилофати араб бо сабаби коҳиш ёфтани захираи нуқра барориши дирҳамҳои холиси иёрашон баланд маҳдуд гардида, муддати ду аср сиккаҳои нуқрагини пастиёр ва дирҳамҳои мисӣ ба бозори муомилот ворид гардиданд. Дар асрҳои 9–11 дирҳам ҳамчун воҳиди пулии сиккаи нуқрагин (3,9 г) тавассути Роҳи бузурги абрешим ба бозорҳои шимоли Аврупо ва Британияи Кабир роҳ ёфта, дар муомилот қарор дошт. Дар охири асрҳои миёна ҳамчун номи воҳиди пулӣ (сиккаҳои нуқрагӣ ё мисӣ) дар аксар мамлакатҳои исломӣ роиҷ буд. 

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Динор

Сиккаи 10 динораи Эрон (1310).|мини
Динори тилоии халифаи Умавиён Абдулмалик ибни Марвон дар Димишқ, Сурия соли 75 ҳиҷрӣ (= 697/98 милодӣ) сикка зада шуда буд, ки қариб 4,25 грамм вазн дошт.|мини
**Динор** (лот. denorius – даҳ) — воҳиди пули даҳ кишвари дунё. Бархе «дийнор»-ро муарраби калимаи «ди­нор»-и форсӣ медонанд. 

## Тавсиф
Дар гузашта тангаҳои Руми Қа­димро динор мегуфтанд. Динор аввалин бор соли 268 то милод ба тақлид аз шоҳони ҳахоманишӣ дар Руми Қадим сикка зада шудааст. Динор дар дусад соли аввали мавҷудияти Империяи Рум, дар манотиқи таҳти нуфузи он дар муомала будааст. Аз замони салтанати Ардашери I то Шопури III ин сикка ба вазни аз 7 то 7,4 г (мушобеҳи вазни дирҳами нуқра) зарб мешуд, ки асосан барои хароҷоти таш­ри­фотӣ истифода мегардид. Аз катибаи сезабонаи Шопури I бармеояд, ки румиҳо бар асари шикаст аз императории Эрон, барои ҳифзи ҷони император Филиппи I Араб (ҳукмронӣ 244–249) ва хонаводааш ба пардохти панҷсад ҳазор динори ғаромат маҷбур шудаанд.

То соли 72 ҳиҷрии қамарӣ (692 м.) мусулмонҳо динорро сикка задаанд. Нахустин динори исломӣ баробари динорҳои византиягӣ 4,55 г вазн дошт, ки дар замони салтанати Умавиён дар Димишқ зарб зада мешуд, вазни он то 4,25 г поин омад. Воситаи асосии мубодилот дирҳами нуқра буд. Дар ибтидои асри 9 зарби сиккаи мисии филс, дар аввали асри 11 ва дар замони Салҷуқиён зарби тангаҳои нуқра низ роиҷ буд. Ҳамин тариқ, воҳиди пул дар замони Салҷуқиён динори тило шуд. Аз даврони Чингизхон теъдоди ками сиккаҳои тилоӣ боқӣ мондаанд. Аз асри 13, аз даврони Ғозонхон, элхони муғул ва вазираш Рашидуддин Фазлуллоҳ динор ба унвони воҳиди асосии пулӣ ва муодили 4,30 г ё шаш дирҳами нуқра қарор гирифт. Дар ин давра нахустин бор муодили арзиши як динор ба унвони стандарти пулӣ даромад. Баъд аз давраи Элхониён вазни дирҳам ва арзиши ин воҳид башиддат коҳиш ёфт. Дар давраҳои баъд аз шумориши туман (ки дар забони муғу­лӣ ба маънои даҳ ҳазор аст) барои шумурдан аз динорҳое, ки воҳиди пули кишвар буд, истифода мекарданд. Динор аз замони Ғозонхон то салтанати паҳлавӣ дар Эрон воҳиди пули расмӣ буд. Дар замони салтанати паҳлавӣ динор ба сурати риёл даромад ва воҳиди хурд динор ном гирифт. Дар замони Носируддиншоҳи Қоҷор нахустин бор пули даҳҳазординорӣ мунташир шуд ва барои осонӣ ба рӯи он унвони «туман» гузоштанд, ки дар воқеъ абзори шумориши динор аст ва воҳиди пул дар давраи Қоҷор ҳамон динор буд. Вожаи динор беш аз дусад бор дар «Шоҳнома»-и Фир­давсӣ истифода шудааст. Ҷамъи ин вожа дар форсӣ динорҳо ва дар арабӣ данонир аст. Динор ҳоло ба таври расмӣ зер­воҳиди пули Эрон аст, яъне ҳар сад динор муодили 1 риёл аст.

Динор ҳоло воҳиди пули расмии 10 кишвари ҷаҳон – Урдун, Алҷазоир, Баҳрайн, Тунис, Судон, Сербия, Ироқ, Кувайт, Либия ва Мақдуния мебошад.
Кишварҳое, ки динорро истифода мебаранд (ё қаблан истифода кардаанд).|мини

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Воҳиди пулӣ
Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо
Амнияти иттилоотӣ

**Амнияти иттилоотӣ** () — маҷмӯи чораҳо ва равандҳо барои ҳифзи иттилоот аз дастрасии беиҷозат, истифодаи ғайриқонунӣ, тағйирёбӣ, ифшо ё нестшавӣ мебошад. Он қисми идоракунии хатарҳои иттилоотӣ ба ҳисоб меравад. Амнияти иттилоотӣ ба ҳифзи маълумот дар ҳама шаклҳо (электронӣ, ҷисмонӣ, моддӣ ё ғайримоддӣ) равона шудааст ва бар асоси се принсипи асосӣ амалӣ мегардад: **махфият**, **якпорчагӣ** ва **дастрасӣ** (сегонаи CIA). Ҳадафи он таъмини амнияти маълумот бидуни халалдор кардани фаъолияти самараноки ташкилот мебошад.

Мутахассисони амнияти IT қариб ҳамеша дар ҳама гуна корхона/муассисаҳои калон ҳастанд, зеро хусусият ва арзиши маълумот дар дохили тиҷоратҳои калонтар аст.  Онҳо масъули ҳифзи тамоми технология дар дохили ширкат аз ҳамлаҳои зарароваре мебошанд, ки аксар вақт кӯшиш мекунанд маълумоти муҳими шахсиро ба даст оранд ё системаҳои дохилиро зери назорат гиранд.  

## Таърифҳо
**Қолабҳои амнияти иттилоотӣ** — маҷмӯи қоидаҳо ва усулҳои қабулшуда мебошанд, ки барои ҳифзи иттилооти корбарон ва ташкилотҳо истифода мешаванд. Онҳо муҳити амнияти иттилоотро фаро мегиранд, аз ҷумла корбарон, шабакаҳо, дастгоҳҳо, нармафзор, равандҳо, барномаҳо, хидматҳо ва иттилоот дар ҳолати нигоҳдорӣ ё интиқол.

Ҳадафи асосӣ коҳиш додани хатарҳо, аз ҷумла пешгирӣ ё кам кардани ҳамлаҳо мебошад. Ин маводҳои нашршуда аз абзорҳо, сиёсатҳо, консепсияҳои амниятӣ, чораҳои амниятӣ, дастурҳо, равишҳои идоракунии хатарҳо, амалҳо, омӯзиш, таҷрибаҳои беҳтарин, кафолат ва технологияҳо иборатанд.
алт=vectorial version|мини|'''Хусусиятҳои амнияти иттилоотӣ''' : ё сифатҳо, яъне махфият, якпорчагӣ ва дастрасӣ (CIA). Системаҳои иттилоотӣ аз се қисмати асосӣ иборатанд: сахтафзор, нармафзор ва коммуникатсия бо мақсади кӯмак дар муайян ва татбиқи стандартҳои соҳаи амнияти иттилоот, ҳамчун механизмҳои ҳифз ва пешгирӣ, дар се сатҳ ё қабат: ҷисмонӣ, шахсӣ ва ташкилӣ. Асосан, тартиб ё сиёсатҳо барои фаҳмидани он ки чӣ гуна маҳсулотро барои таъмини амнияти иттилоот дар дохили ташкилотҳо истифода баранд, татбиқ карда мешаванд.

## Фарҳанг
Фарҳанги амнияти иттилоотӣ на танҳо аз он ки кормандон чӣ гуна аз амният огоҳанд, балки ғояҳо, урфу одатҳо ва рафторҳои иҷтимоии ташкилотест, ки ба амнияти иттилоот ҳам ба таври мусбат ва ҳам манфӣ таъсир мерасонанд.  Мафҳумҳои фарҳангӣ метавонанд ба қисматҳои гуногуни ташкилот барои самаранок кор кардан ё бар зидди самаранокӣ барои амнияти иттилоотӣ дар дохили ташкилот кӯмак расонанд. Тарзи фикр ва эҳсоси кормандон дар бораи амният ва амалҳои онҳо метавонанд ба амнияти иттилоотӣ дар ташкилотҳо таъсири калон расонанд. Роер ва Петрик (2017) ҳафт ҷанбаи асосии фарҳанги амнияти иттилоотиро дар ташкилотҳо муайян мекунанд: 
## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Ҷадвали сиёсати Вазорати дифоъ дар IA  дар вебсайти Маркази таҳлили технологияҳои кафолати иттилоотии Вазорати дифоъ.
* Шаклҳо ва амалияҳо Шарҳи муҳандисии амният
* IWS — Бахши амнияти иттилоотӣ  .

* Китоби Росс Андерсон «Муҳандисии амниятӣ»

Гурӯҳ:Рамзнигорӣ
Гурӯҳ:Амнияти миллӣ
Ҷомеаи байналмилалӣ

**Ҷомеаи ҷаҳонӣ** (ё ҷомеаи байналмилалӣ) — истилоҳи сиёсиест, ки дар сиёсатшиносӣ, баромадҳои ходимони давлатӣ ва васоити ахбори омма барои ишора ба гурӯҳи давлатҳо истифода мешавад.

Гарчанде ки аз номаш чунин бармеояд, ки он ҳамаи миллатҳо ё давлатҳои ҷаҳонро дар бар мегирад, дар амал ин истилоҳ аксар вақт барои тавсифи як ақаллияти **хурди давлатҳои пуриқтидор** истифода мешавад.

## Хусусиятҳои асосии истилоҳ
Мувофиқи ақидаи ҳуқуқшиноси Суди байналмилалии ҷиноӣ, **Виктор П. Цилонис**, ин мафҳум бештар «манфиатҳои давлатҳои пуриқтидортарин» ё гурӯҳи иборат аз «ҳафт то даҳ давлат»-ро ифода мекунад.

Вобаста ба контекст, ин истилоҳ метавонад маъноҳои зеринро дошта бошад:

* **Муттаҳидӣ бар асоси арзишҳо**: Гурӯҳи давлатҳое, ки дорои хусусиятҳои шабеҳи иқтисодӣ, сиёсӣ ва идеологӣ мебошанд.
* **Воситаи легитимият:** Истифодаи ин мафҳум барои нишон додани он ки як мавқеи мушаххас (масалан, дар Созмони Милали Муттаҳид) аз ҷониби аксарият дастгирӣ мешавад.
* **Усули риторикӣ**: Барои муқобил гузоштани сиёсати як давлати алоҳида ба гурӯҳи давлатҳои дигар, ки худро «ҷомеаи ҷаҳонӣ» меноманд.
## Сохтори ҷомеаи байналмилалӣ

Дар сатҳи расмӣ, сохтори ҷомеъаи байналмилалиро метавон тавассути ниҳодҳои асосии ҷаҳонӣ тасаввур кард, ки дар онҳо давлатҳо бо ҳам ҳамкорӣ мекунанд:
**Мафҳумҳои алоқаманд**

Барои дарки беҳтари ин мавзӯъ, донистани истилоҳоти зерин муфид аст:

* **[[Глобализатсия]]:** Раванди ҳамгироии иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангии давлатҳо.
* **[[Истеблишмент]]:** Гурӯҳҳои ҳукмрон ё нухбагони сиёсӣ, ки тасмимҳои асосиро мегиранд.
* **[[Ҷаҳони озод]]:** Истилоҳи идеологӣ, ки маъмулан ба давлатҳои демократии ғарбӣ ишора мекунад.
* **[[Ҷомеаи ҷаҳонӣ]]:** Мафҳуми васеътар, ки на танҳо давлатҳо, балки созмонҳои ғайриҳукуматӣ ва шаҳрвандони ҷаҳонро низ дар бар мегирад.
## Пайвандҳо

## Адабиёт

1. **Дайнес И.** «История России и мирового сообщества. Хроника событий». — М: Олма-пресс, 2004.

2. **Яценко Н. Е.** «Толковый словарь обществоведческих терминов». — СПб, 1999.
Ҷамшед Ҷамшедзода

**Ҷамшедзода Ҷамшед Назаршо** (18 ноябри 1973, ноҳияи Роштқалъа — 13 январи 2026, Душанбе) — ҳуқуқшиноси тоҷик, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (2011), Судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019—2026).

## Зиндагинома
Ҷамшед Ҷамшедзода 18 ноябри соли 1973 дар деҳаи Шоди ноҳияи Роштқалъаи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таваллуд шудааст. Соли 2000 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст.

### Хонавода
Оиладор, соҳиби 3 фарзанд мебошад.

## Корнома
Фаъолияти кориашро соли 2000 аз вазифаи ходими хурди илмии Институти фалсафа ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз намуда, ҳамчунин то соли 2017 ходими калони илмии Институти давлат ва хуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи давлатшиносӣ ва хуқуқи байналхалқии Донишкадаи андоз ва хуқуқ, котиби илмии Институти давлат ва хуқуқи Академияи илмњои Ҷумҳурии Тоҷикистон, котиби илмии Институти фалсафа, сиёатшиносӣ ва хуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамзамон дотсенти кафедраи хуқуқи конститусионии факултети ҳуқуқшиносии ДМТ, иҷрокунандаи вазифаи муовини директор оид ба илм ва таълими Институти фалсафа, сиёатшиносӣ ва хуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Аз соли 2017 то 10 июли соли 2019 фаъоляти меҳнатиашро дар вазифаи муовини ректор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалии Донишкадаи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон идома додааст.

Аз соли 2011 то соли 2019 ба ҳайси узви Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.

Аз 11 июли соли 2019 бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

## Фаъолияти илмӣ
Соли 2011 дар шӯрои диссертатсионии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Россия (шаҳри Маскав) дар мавзуи «Хизмати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (самти ҳуқуқӣ-конститутсионӣ)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, сазовори дараҷаи илмии номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ гардидааст.

## Даргузашт
Ҷамшед Ҷамшедзода 13 январи соли 2026 дар шаҳри Душанбе даргузашт. Бино ба иттилои расонаҳо, мавсуф дар натиҷаи афтодан аз ошёнаи 9-уми бинои истиқоматӣ ба ҳалокат расидааст. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқи Тоҷикистон дар робита ба ин ҳодиса таҳқиқот бурда истодаанд.

## Ҷоизаҳо
* Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2016).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Роштқалъа
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми ҳуқуқшиносӣ
Гурӯҳ:Хатмкунандагони Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон
Назарияи васлҳо

**Назарияи васлҳо** (ингл. *Assembly Theory*) мураккабии объектро тавсиф мекунад, ки на ҳамчун маҷмӯи зарраҳо дар фазо, балки аз рӯи таърихи васл шудани он муайян карда мешавад. Дар робита ба мураккабии пайвастаҳои кимиёвӣ ин аввалин усулест, ки метавонад бо таҷриба тасдиқ карда шавад, бар хилофи дигар алгоритмҳо, ки тасдиқи таҷрибавӣ талаб намекунанд
.

Назарияи васлҳо соли 2017 аз ҷониби гурӯҳи таҳти роҳбарии кимиёдон Лерой Кронин (Leroy Cronin) дар Донишгоҳи Глосгу таҳия шудааст.

Дар доираи назарияи васлҳо объектҳо на ҳамчун маҷмӯи зарраҳо дар фазо, балки тавассути таърихи имконии ташаккулёбии худ муайян карда мешаванд. Барои ҳисоб кардани мураккабии объект он ба қисмҳои таркибии худ такроран (рекурсивно) тақсим карда мешавад ва «фазои васлҳо»-и ин объект ҳамчун роҳи имконии васл шудани объект аз қисмҳои ибтидоии он таъриф мешавад.

Индекси васл (ингл. *assembly index*') ҳамчун шумораи ҳадди ақали қадамҳо барои васл кардани объект аз қисмҳои ибтидоӣ ва объектҳое, ки қаблан вуҷуд доштанд ва ба маҷмӯи васлҳо дохил шудаанд, муайян карда мешавад. Дар ҳолати кӯтоҳтарин роҳ фазои васл ба ҳаҷми ҳадди ақали хотира (ё шумораи ҳадди ақали амалиётҳо) барои сохтани объекти мазкур мувофиқат мекунад. Новобаста аз шумораи умумии қисмҳои ибтидоӣ, индекси ҳадди ақали васл барои ҳар объекти таркибӣ аз рӯи қоидаи иловаи кӯтоҳтарин муайян карда мешавад (силсилаи OEIS A003313).

«Фазои васлҳо» метавонад ҳамчун графи акиклии равони аз пайдарҳамӣҳо муайян карда шавад, ки дар он ҳамаи пайдарҳамиҳои дарозии як воҳид (қисмҳои ибтидоӣ) ҳамчун қуллаҳои манбаъ (source vertices) ҳастанд ва пайдарҳамиҳои боқимонда қуллаҳои дуюмдараҷа мебошанд, ки ба қадамҳои васл мувофиқат мекунанд.Ҷамъи умумии васл бо формулаи зерин муайян карда мешавад:

A=\mathop{\sum }\limits_{k=1}^{N}{e}^\left(\frac{n_k-1}{N_{\text{T}}}\right),

ки дар он: 
* N_T — шумораи умумии объектҳо дар маҷмӯа,
* N — шумораи намудҳои беназири объектҳо,
* n_k — шумораи пайдоиши объекти намуди k,
* a_k — индекси васли объекти намуди k,
Ин ҷамъ маҷмӯи интихоби умумиеро (ки аз ҷониби механизми иттилоотӣ — масалан, интихоби табиӣ ё технологӣ муайян карда мешавад) нишон медиҳад, ки барои ба вуҷуд овардани маҷмӯаи муайяни объектҳо лозим аст.

Мисолҳо:
#	Калимаи «abrakadabra» дорои 5 ҳарфи беназир (a, b, k, d, r) ва дар маҷмӯъ 11 ҳарф аст. Онро метавон бо 7 қадам васл кард, чунки пайдарҳамии «abra» як бор васл шуда, баъдан такроран истифода шудааст.
#	Калимаи монанд «abrakadrbaa» (ҳамон 11 ҳарф, вале бе такрор) индекси васли 10 дорад.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Термодинамика
Ғук

**ҒУК**, ғукҳо (Bufonidae), оилаи обхокиҳои бедум. Зиёда аз 1200 намуд дошта, дар тамоми қитъаҳои олам мав­ҷуданд.

## Таснифот
Ба 7 зероила тақсим мешавад: Ғуки австралиягӣ (Criniinae), ғук-и кӯҳӣ (He­leo­phryninae), ғуки ҷану­би­ам­ри­коӣ (Pseudinae), ғуки би­нидор (Rhinoph­ryni­nae), ғуки сипарангушт (Elo­sii­nae), ғуки ҳуштаккаш (Lep­todactylinae), ғуки муқар­ра­рӣ (Bufoninae). 

## Сохти бадан
Сохтори бадани ғуки авст­ра­лиягӣ нисбат ба дигар на­мудҳои ғук сода буда, боқи­мон­даи хордаи он андаруни сутунмуҳра ҷой гирифтааст.

Ҷинси ғук (Bufo) наздики 300 намуд дошта, ғайр аз Гви­неяи Нав, Полинезия, Австралия ва Мадагаскар дар дигар мавзеъҳо дучор меоянд. Дандон надоранд, муҳраи чор­банди онҳо барҷастагии паҳн дорад. Пӯсташон озах­дор, пойҳояшон нисбатан кӯтоҳ. Пойҳои ақиб аз пойҳои пеш дарозтаранд, бинобар ин ғукҳо аксаран қадам зада роҳ ме­раванд (фақат ҳангоми эҳсоси хатар меҷаҳанд). Дарозии баъзе намуди ғукҳо ба 25 см мерасад. 

## Дар Тоҷикистон
Дар ҳу­дуди То­ҷи­кис­тон ғуки сабз (Bufo viridis) мавҷуд аст. Дарозиаш то 14 см. Онро дар Ҳимолой дар баландии 4500 м аз с. б. ёф­та­анд. Ғукҳо бештар дар хушкӣ зиндагӣ карда, ба об танҳо барои тухмгузорӣ медароянд (хуб шино карда наметавонанд); тухмашон ба шакли занҷира гузошта мешавад. Пар­даи гӯши ғукҳо ҳам дар хушкӣ ва ҳам дар об фаъол аст. Ғукҳои нар ҳубобчаҳои садоӣ доранд. Дар 4-солагӣ ба ба­лоғат мерасанд. Зимистонро дар зери хок мегузаронанд. ғукҳо рӯзона дар зери санг, рус­та­ниҳо ё чу­қурчаҳое, ки худашон дар хок кофтаанд, панаҳ бурда, шомгоҳон ё шабона фаъол мешаванд. 

## Ғизо
Ғизои ғук гам­буск, кана, мӯрча, кирма­ки ҳашарот аст. Забони ғук аз ақиб озоду часпак буда, барои доштани туъма ба кор меравад. ғукҳо дар паси чашм ға­дуди заҳрбарор доранд, ки барои муҳофизат аз дигар ҷонварон муҳим аст. Дар мавриди ба даҳон гирифтан ё кӯшиши фурӯ бурдани ғук, ға­дудҳо ба кор даромада, моеи бадбӯйи тез хориҷ мекунанд ва ҳайвон маҷбур мешавад, ки ғукро аз даҳон берун андозад. Заҳри ғук ҷойҳои расидаи баданро озурда ва ҷон­варони хурдро маҳв месозад. 

## Аҳаммият
Душманони ғук мори обӣ, хор­пушт, калламуш ва парандаҳои соҳибчангол мебошанд. Ғукҳо ҳашароти зараррасони киштзору боғотро нест карда, ба кишоварзӣ манфиат мерасонанд.
Ламин Ямал

**Лами́н Яма́л** (, номи пурра **Лами́н Яма́л Насрауи Эбана** (); 13 июли 2007, Эсплугес-де-Ёбрегат, Испониё) — футболбози испониёӣ. Миёнмайдони канори рости бошгоҳи «Барселона» ва тими миллии Испониё.

## Зиндагинома

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
__FORCETOC__

Гурӯҳ:Зодагони 13 июл
Гурӯҳ:Зодагони соли 2007
Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Испания
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барселона»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барселона Атлетик»
Юпп Ҳайнкес

**Ёзеф Ҳа́йнкес** (; 9 майи 1945, Мӯнхенгладбах), машҳур ба номи **Юпп Ҳа́йнкес** (, ) — футболбоз ва мураббии олмонӣ.

## Зиндагинома

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
__FORCETOC__

Гурӯҳ:Зодагони 9 май
Гурӯҳ:Зодагони соли 1945
Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол
Гурӯҳ:Мураббиёни футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Олмон
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Олмон
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Боруссия Мӯнхенгладбах»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ҳаннофер 96»
Маъмурият (мақомот)

**Маъмурият** — ин:

# «Идоракунии давлатӣ» дар маънои баъзе мақомоти идоракунии давлатӣ. Мақомоти марказӣ ( Президент, Девони Вазирон, дигар мақомоти марказӣ) ва маҳаллӣ (боқимондаи мақомоти идоракунии давлатӣ);
# Бо ҷорӣ шудани институти президентӣ, дастгоҳе дар назди Президенти Тоҷикистон таъсис дода шуд, ки онро "Дастгоҳи иҷроияи Президенти Тоҷикистон" меноманд. Ғайр аз ин, муддате дар ҷумҳурӣ маъмуриятҳои давлатии воҳидҳои маъмурию ҳудудии алоҳида фаъолият мекарданд, ки онҳоро намояндагони дар маҳал Президенти Тоҷикистон роҳбарӣ мекарданд;
# таърифи маъмултарини мақомоти идоракунии корхонаҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳо.

Маъмурияти корхонаҳо (муассисаҳо ва ташкилотҳо) ваколатҳои муайяни салоҳиятро танҳо дар доираи корхонаи мушаххасе амалӣ мекунад, ки онро роҳбари он сарварӣ мекунад. Маъмурият, илова бар сарвар, муовинони ӯ, инчунин роҳбарон (ва муовинони онҳо)-и воҳидҳои сохтории корхона, яъне ҳамаи шахсони мансабдореро дар бар мегирад, ки ҳақ доранд қарорҳоеро қабул ва ташкил кунанд, ки барои дигар кормандони корхона ҳатмӣ мебошанд.

Маъмурияти вебгоҳ (идоракунии вебгоҳ). Маъмури вебгоҳ, кори вебгоҳ сервер, таҷҳизот ва барномаҳоеро, ки вебгоҳ дар онҳо ҷойгир аст, назорат мекунад. Дар баъзе ҳолатҳо, ӯ мутахассиси веб мешавад ва метавонад вебгоҳро таблиғ кунад, омори трафикро нигоҳ дорад, вазифаҳои менеҷери мундариҷаро иҷро кунад ва таъмин намояд, ки маълумот сари вақт нав карда шавад.

Истилоҳи "кормандони маъмурӣ ва идоракунӣ" (КМИ) васеътар буда, категорияҳои гуногуни кормандон (менеҷерон , мутахассисон, иҷрокунандагони техникӣ)-ро, ки дар корхона ба кори идоракунӣ машғуланд, дар бар мегирад.

## Пайвандҳо

* В. Б. Леерянов, В. И. Прокопенко . Маъмурият Бойгонӣ шудааст 21 листопада 2016. // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 1998—2004. — ISBN 966-7492-00-1 .
* Муассисаҳои давлатии Украина
* Маъмурияти гумрук // Митна енциклопедія : соати 3 ҳамин тавр. / муҳаррирон: И. Г. Бережнюк (муҳаррири масъул) ва дигарон. ; Институти давлатии тадқиқотии корҳои гумрукӣ.

Гурӯҳ:Хизмати давлатӣ
Гурӯҳ:Менеҷмент
Гурӯҳ:Ҳокимият
Динори Босния ва Ҳерсоговина

**Динори Босния ва Ҳерсоговина** ( Bosnia and Herzegovina dinar) — воҳиди пули миллии давлати Босния ва Герсоговина, ки баъди ба истиқлол расидан солҳои 1992–98 дар ин кишвар дар муомилот қарор дошт. 

## Тавсиф
Динори Босния ва Ҳерсоговина ба ҷои динори югославӣ, бо арзиши баробар ба он ба муомилот бароварда шуд. Бинобар беқурбшавии пул 15 ноябри 1994 Динори Босния ва Ҳер­соговина бо таносуби 10000 бар як деноминатсия карда шуд. Ба муомилот нашри дуввуми пулҳои коғазии 10, 20, 50, 100, 500-динорӣ бароварда шуданд. Арзиши Динори Босния ва Ҳерсоговина дар баробари воҳиди пули миллии Олмон – марка 100 бар як муайян карда шуд. Яъне 100 Динори Босния ва Ҳерсоговина ба як маркаи Олмон иваз мешуд. Динори Босния ва Ҳерсоговина, маъмулан, танҳо дар манотиқи мусулмоннишини Босния ва Ҳерсоговина истифода мешуд. Дар дигар минтақаҳои Босния ва Ҳер­соговина кунаи Хорватия, Динори Югославия, Динори Сербия ва маркаи Олмон низ дар муомилот қарор доштанд. Соли 1998 дар Босния ва Ҳерсоговина воҳиди пули нави миллӣ, маркаи бадалшудаи Босния ба муомилот бароварда шуд, ки баробари 100 Динори Босния ва Ҳерсоговина арзиш дошт.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Воҳиди пулӣ
Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо
Эшли Коул

**Э́шли Ко́ул** (; 20 декабри 1980, Лондон, Инглистон) — футболбоз ва мураббии инглис. Собиқ ҳимоятгари хати чапи бошгоҳҳои бонуфузи «Арсенал», «Челси» ва тими миллии Инглистон.

## Зиндагинома

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Зодагони 20 декабр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1980
Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Инглистон
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Инглистон
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Арсенал»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Кристал Пэлас»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Челси»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Рома»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Лос Анҷелес Гелекси»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Дерби Каунти»
Алекс Фергюсон

Сэр **Алекса́ндр Че́пмен Фе́ргюсон** (; 31 декабри 1941, Гован, Глазго, Шотландия), машҳур ба номи **А́лекс Фе́ргюсон** (, ) —  собиқ футболбоз ва мураббии шотландӣ. Пурҷомтарин мураббӣ дар таърихи футболи Бритониё мебошад. Ӯ яке аз мутахассисони варзида ва муваффақи ҷаҳон ба ҳисоб меравад.

## Зиндагинома

## Маснади бошгоҳӣ

## Мунтахаби миллӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

__FORCETOC__

Гурӯҳ:Зодагони 31 декабр
Гурӯҳ:Зодагони соли 1941
Гурӯҳ:Ҳамлагарони футбол
Гурӯҳ:Мураббиёни футбол
Гурӯҳ:Футболбозони Шотландия
Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Шотландия
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Квинз Парк»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Сент-Ҷонстон»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Данфермлин Атлетик»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Рейнҷерс»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Фалкирк»
Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Эр Юнайтед»
Динори Югославя

**Динори Югославия** ( Yugoslavian Dinar) — воҳиди пули расмии се давлати югославӣ: Шоҳигарии Югославия (собиқ шоҳигарии Сербия, Хорватия ва Словения), Ҷумҳурии Сотсиалистии Федеративии Югославия (ҶСФЮ), Ҷумҳурии Сотсиалистии Югославия (ҶСЮ) аз соли 1929 то 2003. Як Динори Югославия аз 100 пар иборат буд. 

## Тавсиф
То соли 1929 динор пули миллии Сербия ва Шоҳи­гарии сербҳову хорватҳо ва словенҳо буд. Аввалин бор динори Сербия дар асноде ёд шудааст, ки марбути замони Стефан Неманич (1165–1228) – асосгузори сулолаи шоҳони неманич мебошад. Баъди ба Югославия тағйири ном кардани шоҳигарӣ (1929) динор ҳам динори Югославия ном гирифт. Пули коғазии 10, 100-динорӣ, соли 1931 1000-динорӣ ва соли 1935 500-динории ба талаботи замон мувофиқ ба нашр расиданд. Соли 1939 пули коғазии 10-динории барориши нав ба муомилот ворид шуд. Соли 1945 баъди аз асорати Олмони нозӣ озод шудани Югославия ин кишвар Югославияи демократӣ-феде­ра­тивӣ ном гирифт ва пулҳои коғазии 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500 ва 1000-динориро ба муомилот баровард. Динори Югославия минбаъд воҳиди пули расмии ҷумҳуриҳои сотсиалистии Сербия, Словения, Босния ва Ҳерсоговина, Хорватия, Македония ва Черногория ба ҳисоб мерафт. Соли 1946 Бонки миллии Ҷумҳурии Федеративии Югославия пулҳои коғазии 50, 100, 500, 1000-динорӣ ва соли 1950 пули 5000-динориро ба муомилот баровард. Соли 1966 пулҳои 5, 10, 50, 100 ва соли 1970 пули коғазии 500-ди­норӣ ба муомилот бароварда шуданд. Соли 1985 чопи пулҳои коғазии нав шурӯъ шуд. Нахуст пули коғазии 5000-динорӣ бо тасвири Президент Иосиф Броз Тито бароварда шуд. Баробари шиддат гирифтани беқадршавии динор пулҳои коғазии арзишашон баландтар нашр шуданд. Ҳамин тавр, соли 1987 пули коғазии 20000, соли 1988 пули 50000, соли 1989 – 100000, 500000, 1 млн ва 2 млн-динорӣ ба муомилот бароварда шуданд. Аз ибтидои сол­ҳои 1990, ҳангоме ки ҶСФЮ пош хӯрд, арзиши Динор панҷ баробар паст шуд. Солҳои 1991–92 чор ҷумҳурӣ: Словения, Хорватия, Македония, Босния ва Ҳерсоговина аз Югославия ҷудо шуда, истиқлоли худро эълон карданд. Ҳар кадоме аз ин ҷумҳуриҳо пули худро ба муомилот бароварданд, ки Словения онро толар, Хорватия, Македония, Босния ва Ҳерсоговина бо илова кардани исми кишварашон динор номгузорӣ карданд.	

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 


Гурӯҳ:Воҳиди пулӣ
Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо
Ғулбак

**Ғулбак**  () — як навъ гамбусаки зараровар. 

Бештар ба дарахтони себ, нок, олу, биҳӣ, олуча, дӯлона осеб мерасонад. 

## Намуди зоҳирӣ
Дарозии танаш 2‒3 мм, рангаш сабзи кабудча, ҷилои фи­лиз­зӣ дорад. Чашмаш бар­ҷас­та, ҳал­қашакл. Сараш нис­бат ба дарозии бадан паҳн­тар аст. Дар забарбол рах­ҳои нуқта-нуқтаи да­роз­рӯя дорад, ки дар миёнҷо ба ҳам­дигар пай­васт мешаванд. Тухмаш да­роз­рӯя (0,5 мм), сафеди шир­гун. Кирминааш (дарозиаш 3 мм) зард­ранги бепо. Зочааш (дарозиаш наздики 2 мм) зарди сафед­ча.
 
## Тарзи зист
Ғулбак зимистонро дар қабати болои хок (дар умқи 10‒15 см) мегузаронад. Гам­бусак­ҳо ба­ҳорон баробари гарм шудани хок (+10°С) берун омада, ба дарахтони мева ме­гузаранд ва муғчаву гулғун­чаву барги онҳоро мехӯ­ранд. Ғулбакҳо дар охири давраи гулшукуфти да­рахтон, яъне мо­ҳи май, ҷуф­тӣ мешаванд. Мо­динааш пушти барг ё ра­ги марказии онро сӯрох карда, 1‒2 ва дар маҷмӯъ то 100 адад тухм мегузорад (болои онҳоро бо наҷосат меп­ӯшо­над). Насли ғулбак 4 давра ‒ тухм, кирмина, ғумбак ва имаго (фарди болиғ)-ро аз сар мегузаронад. Кирминаҳои ғулбак боф­та­ҳои думча ва раги миёнгини баргро хӯрда, онро бармаҳал хазон менамоянд. Охир­ҳои моҳи май ва аввали июн барг­ҳои осебёфта мерезанд. Давраи ғизогирии кир­ми­на­ҳо дар баргҳои рехта низ давом мекунад. Баъдан онҳо ба хок гузашта, моҳҳои июл ‒ август ба ғумбак табдил меёбанд. Кирмина дар қабати болои хок (дар умқи 3‒6 см) ҷой гирифта, моҳи сентябр ба гамбусак мубаддал мегардад. Ғулбак 2‒3 моҳ умр мебинад. 

## Зарар ба кишоварзӣ
Дар натиҷаи осеб расондани ғулбак бар­гу ҳосил рехта, дарахтон аз рушду нумӯ мемонанд. Тирамоҳ нарм кардани бе­хи ниҳолҳо, сӯзон­дани баргҳои рехта, пошидани доруҳои кимиёӣ (карбофос, метафос, севин) ва ғ. барои маҳв сохтани ғулбак муҳим мебошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Корчагин В. Н., Терсимонян Л. Г. Атлас болезней и вредителей плодовых, ягодных, овощных культур и винограда. М., 1989; 
* Гу­лий В. В., Памужак Н. Г. Справочник по защите растений. М., 1992; 
* Защита и карантин растений // Журнал для специалистов. М., 2003, №6.
Этикаи ҳуши маснуъӣ

**Этикаи ҳуши маснуъӣ** қисми  буда, барои робот-ҳо ва дигар мавҷудоти бо ҳуши маснӯъӣ хос аст. Он одатан ба робоэтика ҷудо мешавад, ки масъалаҳои рафтори ахлоқии инсонро ҳангоми тарҳрезӣ, сохт, истифода ва татбиқ (аз ҷумла дар соҳаи тиб)-и мавҷудоти дорои зеҳни сунъӣ баррасӣ мекунад, ва , ки ба мушкилоти рафтори ахлоқии агентҳои ахлоқии сунъӣ (ИМА) дахл дорад.

Имрӯз ҳуши маснӯъӣ даъватҳои ҷиддии ахлоқиро ба миён меоранд — аз ғаразнокии алгоритмҳо ва таҳдид ба ҳуқуқи инсон то таъсир ба иқлим. Дар посух ба ин даъватҳо ЮНЕСКО Тавсияҳо оид ба этикаи зеҳни сунъиро қабул кард, ки ба ташаккули равиши одилона ва фарогир дар таҳия ва истифодаи ҳуши маснӯъӣ дар сатҳи ҷаҳонӣ равона шудаанд. 

## Этикаи роботҳо
Истилоҳи «этикаи роботҳо» (ё «робоэтика») ба масъалаҳои ахлоқии он ишора мекунад, ки инсонҳо чӣ гуна роботҳо ва дигар мавҷудоти дорои зеҳни сунъиро тарҳрезӣ, месозанд, истифода мебаранд ва бо онҳо муносибат мекунанд. Он инчунин меомӯзад, ки чӣ гуна мавҷудоти дорои зеҳни сунъӣ метавонанд ҳам ба зарар ва ҳам ба нафъи инсонҳо истифода шаванд.

### Ҳуқуқҳои роботҳо
«Ҳуқуқҳои роботҳо» — мафҳумест, ки мувофиқи он инсонҳо бояд нисбат ба мошинҳои худ ӯҳдадориҳои ахлоқӣ дошта бошанд, монанд ба ҳуқуқи инсон ё ҳуқуқи ҳайвонот. Пешниҳод шудааст, ки ҳуқуқҳои роботҳо, аз қабили ҳуқуқ ба мавҷудият ва иҷрои рисолати худ, метавонанд бо ӯҳдадории робот ба хизмат ба инсон пайванд дошта бошанд, ба монанди вобастагии ҳуқуқҳои инсон ба ӯҳдадориҳои ӯ дар назди ҷомеа. Ин ҳуқуқҳо метавонанд ҳуқуқ ба ҳаёт ва озодӣ, озодии андеша ва баён, инчунин баробарӣ дар назди қонунро дар бар гиранд. Ин масъала аз ҷониби Институти оянда ва Вазорати тиҷорат ва саноати Британияи Кабир баррасӣ шудааст.

Коршиносон дар бораи он ки оё қонунҳои мушаххас ва муфассал дар ояндаи наздик лозим мешаванд ё танҳо дар ояндаи дур, назари ягона надоранд. Гленн МакГи хабар додааст, ки то соли 2020 метавонанд роботҳои ба қадри кофӣ гуманоидӣ пайдо шаванд. Рэй Куртсвейл бар он аст, ки ин то соли 2029 рух хоҳад дод. Дар соли 2007 гурӯҳи дигари олимон тахмин карда буданд, ки ҳадди ақал 50 сол лозим мешавад, то ягон системаи ба қадри кофӣ пешрафта ба вуҷуд ояд.

Қоидаҳои озмуни Ҷоизаи Лёбнер дар соли 2003 имкони доштани ҳуқуқҳои худии роботҳоро пешбинӣ мекарданд.

Дар моҳи октябри соли 2017 андроид София (робот) «шаҳрвандии ифтихорӣ»-ро дар Арабистони Саудӣ гирифт, гарчанде баъзе нозирон инро бештар иқдоми таблиғотӣ, на эътирофи воқеии ҳуқуқӣ арзёбӣ карданд. Баъзеҳо ин амалро ҳамчун таҳқири ошкорои ҳуқуқи инсон ва волоияти қонун арзёбӣ карданд.

Фалсафаи  ҳуқуқ ба баррасии ахлоқиро ба ҳамаи мавҷудоти ҳискунанда медиҳад, пеш аз ҳама ба инсонҳо ва аксари ҳайвонот. Агар мавҷудоти сунъӣ ё зеҳнҳои ғайризаминӣ далелҳои ҳиссияти худро нишон диҳанд, ин фалсафа бар он аст, ки бояд нисбат ба онҳо ҳамдардӣ зоҳир карда, ба онҳо ҳуқуқ дода шавад.

Ҷоанна Брайсон изҳор доштааст, ки эҷоди ҲМ-е, ки талабгори ҳуқуқ бошад, мумкин ва лозим нест ва худи эҷоди он ғайриахлоқӣ аст, зеро ин ҳам барои агентҳои ИИ ва ҳам барои ҷомеаи инсонӣ бори гарон хоҳад шуд.
## Ҷусторҳои вобаста
Этикаи компютерӣ
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Этикаи ҳуши маснуъӣ
Этикаи ҳуши маснуӣ
Меғ

[мини|Роҳи деҳот ҳангоми меғ( [вилояти Маскав, Наро-Фоминск )]]
мини|Роҳи кӯҳӣ ҳангоми меғ ( Корсика )
[мини|Меғ дар [Сан-Франсиско ( Дарвозаи тилоӣ )]]
**Меғ** —  қатраҳои зарраии оби мавҷуд дар ҳаво, ки дар наздикии сатҳи замин ва умуман дар иртиқоот эҷод мешавад ва дар фасли баҳор, тирамоҳ ва баъзан тобистон дида мешавад.

## Тавсифи умумӣ
Ба вуҷуд омадани М. ба ишбоъ (сершудагӣ)-и ҳавои гирдогирди Замин аз бухори обу кам будани ҳарорати ҳавои гирдогирди замин нисбат ба сатҳи замин вобастагӣ дорад. Ҳангоми ҳарорати –10 °C – қатраҳои об, аз -10 то -15 °C – омехтаи қатраҳои об ва кристалҳои як ва ҳангоми камтар аз -15 °C – кристалҳои ях, ки дар шуои офтоб, нури моҳ ё чароғҳо медурахшад.

## Намудҳои меғ
Мувофиқи тақсимоти ҳавошиносӣ, меғ ба се гурӯҳ ҷудо мешавад: 1) Рӯзаминӣ. Меғе мебошад, ки дар наздикии сатҳи замин (ё сатҳи обанбор) ба шакли қабати тунуки яклухт ё порча-порча паҳн мегардад, ба тавре ки дар қабати туман намуди уфуқии камтар аз 1000 метр дорад; 2) Нургузар. Меғ бо намуди уфуқии дар сатҳи ду метр камтар аз 1000 метр (одатан он чандсад метрро ташкил медиҳад ва дар баъзе ҳолатҳо ҳатто то чанд даҳ метр коҳиш меёбад), аз лиҳози амудӣ суст инкишофёфта буда, ба тавре ки ҳолати осмон (миқдор ва шакли абрҳо)-ро метавон муайян муайян. Он бештар бегоҳ, шаб ва саҳар мушоҳида мешавад, вале метавонад рӯзона низ, махсусан дар нимаи сардии сол ҳангоми боло рафтани ҳарорати ҳаво, ба назар расад ва 3) Меғ. меғи яклухт бо намуди уфуқии дар сатҳи ду метр камтар аз 1000 метр (одатан, он чандсад метрро ташкил медиҳад ва дар баъзе ҳолатҳо ҳатто то чанд даҳ метр коҳиш меёбад), аз лиҳози амудӣ ба қадри кофӣ рушд ёфтааст, ба тавре ки муайян кардани ҳолати осмон (миқдор ва шакли абрҳо) ғайриимкон мегардад. Он бештар бегоҳ, шаб ва саҳар мушоҳида мешавад, вале метавонад рӯзона низ, махсусан дар нимаи сардии сол ҳангоми баланд шудани ҳарорати ҳаво, ба назар расад. 

## Ҳамчунин

* Абри қаҳваранги Осиё
* Туман
* Роҳи конденсатсия
* Смог
* Фьордҳои туманнок

## Эзоҳ

## Адабиёт

* *Зверев А.С.* Туманҳо ва пешгӯии онҳо, Л.: 1954.
* 
* *Хргиан А. Х.* Физикаи атмосфера, М.: 1969.
* Профессор В. Арабоджи. Туманҳои сайёра // Маҷаллаи илм ва ҳаёт, № 11, 1975

## Пайвандҳо

Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор
Муҳоҷирони корӣ

[мини|Коргарони муҳоҷири дармонда дар Ҳиндустон ҳангоми маҳдудиятҳои [COVID-19]]
**Муҳоҷирони корӣ** ( ) —  фарде аст, ки иқдом ба муҳоҷират дар дохили сарзамини худ ё ба хориҷ аз кишвар мекунад то ба шуғле аз ҷумла корҳои фаслӣ бипардозад. Коргарони муҳоҷир маъмулан ба сурати доим дар як минтақа ё кишвар кор намекунанд.

Коргарони муҳоҷир, ки хориҷ аз марзҳои худ кор мекунанд, мумкин аст таҳти унвони коргари хориҷӣ ё коргари муҳоҷир ба кор гирифта шаванд. Бахусус қабл аз хуруҷи кишвараш аз тарафи кишвари мизбон даъватнома дарёфт карда бошанд.

Созмони байниалмилалии кор эълон кард, ки қариб 232 миллион коргари муҳоҷир дар соли 2014 дар саросари ҷаҳон вуҷуд дошт, ки ҳадди ақал 12 моҳи солро дар хориҷ аз кишварашон машғул ба кор будаанд. Қариб ниме аз ин коргарон фаъолияти иқтисодӣ доранд (яъне истихдом шудаанд ё ба дунболи истихдом шудан ҳастанд). Бархе аз кишварҳо миллионҳо коргари муҳоҷирро дар хидмат доранд. Бархе аз коргарони муҳоҷир низ мумкин аст ба сурати ғайриқонунӣ вориди бозори кори кишварҳои дигар бишаванд ё ба унвони барда мавриди истифода қарор гиранд.

## Таърифи Созмони Милали Муттаҳид
«Конвенсияи байниалмилалии ҳимоят аз ҳуқуқи тамомии коргарони муҳоҷир ва аъзои оилаҳои онҳо» коргари муҳоҷирро ба сурати зер таъриф мекунад: Истилоҳи «коргари муҳоҷир» ба шахсе гуфта мешавад, ки машғул ба кор ё машғул ба кор дар кишваре ғайр аз ватани худ будааст.

Ин конвенсия тавассути Мексика, Бразилия, Филиппин дар Созмони Милали Муттаҳид ба тасвиб расид (бисёре аз кишварҳо, ки коргари хориҷӣ доранд онро имзо кардаанд) аммо Иёлоти Муттаҳида, Олмон ва Ҷопон онро тасвиб накардаанд (ин дар миёни кишварҳое аст, ки коргари хориҷиро ба хидмат мегиранд).

## Коргари зани муҳоҷир
Бино ба гуфтаи Созмони байналмилалии кор, 48 дарсад кулли муҳоҷирони байналмилалӣ занон ҳастанд ва шакли рӯзафзуне ба ҳадафи кор кардан муҳоҷират мекунанд. Дар Аврупо танҳо 3 миллион коргари зани муҳоҷир вуҷуд дорад. Дар солҳои 1970 ва 1980 кишварҳои Фаронса ва Белгия шоҳиди афзоиши коргарони зани муҳоҷир буданд. Дар Чин то соли 2015  аз се яке коргарони муҳоҷир занон буданд, ки аз минтақаҳои рустоӣ дар ҷустуҷӯи шуғл ба кор ба шаҳрҳои бузург муҳоҷират карданд. Коргарони муҳоҷири зан дар машоғили дохилӣ ба кор гирифта мешаванд, ки ба далели шуғлҳои ғайрирасмӣ ва адами мудирият аз ҳифозати давлат бархурдор нестанд. Ҳадди ақалли дастмуздро дарёфт карда ва ҳуқуқашон дар хусуси замони кор риоят намешавад. Мизони дастмуздашон пойинтар аз мардон аст, чаро ки онҳоро ба унвони манбаи даромади хонавода дар назар намегиранд.

## Ҳуқуқи коргарони муҳоҷир
«Ҷунбиши мардум барои омӯзиши ҳуқуқи башар (PDHRE)» феҳристи ҳуқуқи коргарони муҳоҷирро дар 16 меҳвар танзим кардааст.
----**Ҷусторҳои вобаста:**

* Конвенсияи байниалмилалии ҳуқуқи ҳамаи коргарони муҳоҷир ва аъзои оилаҳои онҳо
* Созмони байниалмилалии муҳоҷират

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Муҳоҷират
Гурӯҳ:Коргарони муҳоҷир
Гурӯҳ:Нерӯи кор
Гурӯҳ:Ҳуқуқи муҳоҷират
Забоншиносии иҷтимоӣ

**Забоншиносии иҷтимоӣ** як соҳаи забоншиносӣ аст, ки робитаи байни забон ва шароити иҷтимоиеро, ки дар он ин забон вуҷуд дорад, меомӯзад. Забоншиносии иҷтимоӣ бо фанҳои ба монанди забоншиносии равонӣ ва забоншиносии миллӣ (психо- ва этнозабоншиносӣ) робитаи зич дорад. Дар чорроҳаи забоншиносии иҷтимоӣ ва назарияи иқтисодӣ, соҳаи тадқиқотие бо номи иқтисоди забон рушд мекунад.

Забоншиносии иҷтмоӣ дар солҳои 1920 (Афанасий Селишев) пайдо шуда, дар солҳои 1950-1970 (Уриэл Вайнрайх, Вилям Лабов) инкишоф ёфт.

Мавзӯи забоншиносии иҷтимоӣ доираи васеи масъалаҳо мебошад: забон ва миллат, забонҳои миллӣ ҳамчун як бахши таърихӣ, фарқиятҳои иҷтимоии забон, робитаи байни сохторҳои забон ва иҷтимоъ, табақабандии вазъиятҳои забонӣ, ки аз ҷониби омилҳои иҷтимоӣ муайян карда мешаванд, ҷанбаҳои иҷтимоии бисёрзабонӣ ва ғайра.

Усули забоншиносии иҷтимоӣ синтези усулҳои истифодашаванда дар забоншиносӣ ва ҷомеашиносӣ мебошад, ба монанди сабт ва таҳлили амалҳои нутқии аз ҷиҳати иҷтимоӣ муайяншуда, моделсозии фаъолияти нутқии аз ҷиҳати иҷтимоӣ муайяншуда бо истифода аз қоидаҳои забоншиносии иҷтимоӣ, пурсишномаҳо, мусоҳибаҳо, таҷрибаҳои ҷомеавӣ ва коркарди натиҷаҳои онҳо бо истифода аз дастгоҳи омори математикӣ ва ғайра.

Таърихшинос Т. В. Кудрявсева (2008) қайд кардааст, ки дар даҳсолаҳои охир усулҳои назарраси таҳлил аз ҷониби забоншиносии иҷтимоӣ, ки «фаъолияти нутқро меомӯзад (таҳқиқоти иҷро)», таҳия шудаанд. Намояндагони барҷастаи ин соҳаи нисбатан ҷавон ва умедбахши илмӣ, ба монанди Ҷ. Остин, Ҷ. Серл, С. Петрей, аз он бармеоянд, ки дар шароити муайян «корҳоро бо калимаҳо анҷом додан» имконпазир аст, зеро нутқ на танҳо тавсифӣ, балки иҷроӣ низ аст ва дар муҳити муносиби иҷтимоӣ, ки мувофиқи қоидаҳои муайян сохта шудааст, калимаҳо на танҳо ба воқеияти пеш аз онҳо ишора мекунанд, балки онҳо маҳз ҳамин воқеиятро (назарияи амали нутқ) тағйир медиҳанд»  .

## Эзоҳ

## Адабиёт

* 
* Ervin-Tripp, S. M.[англ.], (May, 1969). Communicative competence. Items, 22-26. New York: Social Science Research Council.
* Ervin-Tripp, S. M., (1974). Two decades of Council activity in the rapprochement of linguistics and social science. Items, 28, no. 11-4. New York: Social Science Research Council.

## Пайвандҳо

* *Мечковская Н. Б.* Социальная лингвистика 2000
* Швейцер А. Д. Социолингвистика. 
Гурӯҳ:Шохаҳои илм
Гурӯҳ:Забоншиносии ҷамъиятӣ
Бузургмеҳри Тоҷиддин

**Бузургмеҳри Тоҷиддин** (зод. 27 апрели 1990, деҳаи Шинг, ноҳияи Панҷакент) — шоир, рӯзноманигор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (аз 2019) ва Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (аз 2024).

## Зиндагинома
Бузургмеҳри Тоҷиддин 27 апрели соли 1990 дар деҳаи Шинги шаҳри Панҷакент таваллуд шудааст. Соли 2008 мактаби миёнаи № 11 ба номи Санақул Содиқовро хатм намудааст. Таҳсилоти олиро дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода (2014) гирифта, соли 2016 зинаи магистратураи Академияи илмҳои Тоҷикистонро ба итмом расонидааст.

## Корнома

* 2015—2017 — омӯзгори забон ва адабиёти тоҷик ва сармуҳаррири маҷаллаи «Армуғон» дар Гимназияи № 1 барои хонандагони болаёқати шаҳри Душанбе;
* 2017—2018 — мухбири Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» ва ровии радиои «Ховар»;
* 2018—2024 — ходими адабӣ ва мудири шуъбаи фарҳанги ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат»;

Ҳоло мудири шуъбаи публитсистикаи ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» мебошад.

## Эҷод
Бузургмеҳри Тоҷиддин муаллифи якчанд маҷмӯаҳои шеърӣ мебошад. Намунаҳои ашъораш дар маҷмӯаҳои дастҷамъии «Ситоишномаи модар», «Мусибатнома», «Килки сабз», «Ҷон дар кафи даст» ва «Шоири як шеър» ба табъ расидаанд. Як силсила шеърҳои ӯ ба забони узбекӣ тарҷума шуда, дар китоби дастҷамъии «Тенгдошлар» (Ҳамсолон) дар Узбекистон нашр шудаанд. Инчунин, ӯ ашъори шоирони муосири русро ба забони тоҷикӣ (форсӣ) тарҷума намудааст.

### Маҷмӯаҳо
* «Соати девори дил» (2019);
* «Дили ойинабанд» (2020);
* «Навори ҷавонӣ» (2022).

## Ҷоизаҳо

* Ҷоизаи Кумитаи ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020).

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Панҷакент
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон
Нобаробарии иҷтимоӣ

**Нобаробарии иҷтимоӣ** () — як шакли қишрбандии иҷтимоӣ мебошад, ки дар он фардҳои алоҳида, гурӯҳҳои иҷтимоӣ, табақаҳо ва синфҳо дар зинаҳои гуногуни силсиламаротиби амудии иҷтимоӣ қарор мегиранд ва дорои имконоти нобаробари зиндагӣ ва воситаҳои гуногуни қонеъ гардонидани ниёзҳои худ мебошанд.

Нобаробарии иҷтимоӣ бо нобаробарии иқтисодӣ муртабит аст, ки маъмулан бар асоси тавзеи нобаробари даромад ё сарват тавсиф мешавад, як навъ нобаробарии иҷтимоӣ аст, ки ағлаб мавриди мутолиа қарор мегирад. Агарчи риштаҳои иқтисод ва ҷомеашиносӣ умуман аз рӯйкардҳои назарии мутафовите барои баррасӣ ва тавзеҳи нобаробарии иқтисодӣ истифода мекунанд, ҳар ду ҳавза ба таври фаъол дар таҳқиқи ин нобаробарӣ даргир ҳастанд. Бо ин ҳол, манобеи иҷтимоӣ ва табиӣ ғайр аз манобеи сарфан иқтисодӣ низ дар аксари ҷомеаҳо ба таври нобаробар тавзеъ шудаанд ва мумкин аст ба пойгоҳи иҷтимоӣ кумак кунанд. Ҳанҷорҳои тахсис низ метавонад рӯи тавзеи ҳуқуқ ва имтиёзот, қудрати иҷтимоӣ, дастрасӣ ба колои умумӣ монанди омӯзиш ва парвариш ё низоми қазоӣ, кофии маскан, ҳамлу нақл, эътибори молӣ ва хидматҳои молӣ монанди бонкдорӣ ва сойири колоҳои иҷтимоӣ ва хидматҳои иқтисодӣ асар бигузоранд.

Бисёре аз ҷомеаҳо дар сартосари ҷаҳон иддао мекунанд, ки дорои низоми шоистасолорӣ ҳастанд — яъне ҷомеаҳои онҳо манобеъро мунҳасиран бар асоси шоистагӣ тавзеъ мекунанд. Истилоҳи «шоистагӣ» тавассути Майкл Янг дар мақолаи дистопикӣ дар соли 1958 «Зуҳури шоистасолорӣ» барои баёни норсоиҳои иҷтимоӣ ибдоъ шуд. Ӯ пешбинӣ мекард шоистасолорӣ дар ҷомеаҳое ба вуҷуд ояд, ки нухбагон бар ин боваранд, ки онҳо комилан бар асоси шоистагӣ муваффақ ҳастанд, бинобарин истифода аз ин истилоҳ ба англисӣ бидуни маонии манфии таънаомез аст. Янг нигарон буд, ки низоми сеҷонибаи омӯзиш дар Бритониё дар замони навиштани мақола, шоистагӣ талқӣ мешуд. Ҳушу талош, соҳибони он… дар синини пойин шиносоӣ ва барои омӯзиши фишурдаи муносиб интихоб шуданд ва ин ки васвасаи камисозӣ, намрагузории озмун ва салоҳиятҳо, ки аз он ҳимоят мекард, нухбагони таҳсилкардаи табақаи мутавасситро ба баҳои таҳсили табақаи коргар эҷод мекард, ки ба ночор мунҷар ба беадолатӣ ва дар ниҳоят инқилоб мешуд.

## Нигаред низ
* Баробарии иҷтимоӣ

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Социальная мобильность в усложняющемся обществе: объективные и субъективные аспекты: монография / В. В. Семёнова и др.; отв. ред. В. В. Семёнова, М. Ф. Черныш, П. Е. Сушко. ФНИСЦ РАН. — М.: ФНИСЦ РАН, 2019. — 512 с. ISBN 978-5-89697-307-2
* Шкаратан О. И. Социология неравенства. Теория и реальность; Нац. исслед. ун-т «Высшая школа экономики». — М.: Изд. дом Высшей школы экономики, 2012. — 526 с. — ISBN 978-5-7598-0913-5


Гурӯҳ:Истилоҳоти ҷомеашиносӣ