Пневмокониозҳо

**Пневмокониоз** (аз  — шуш ва  — чанг) — гурӯҳи бемориҳои шуш (баргарднопазир ва табобатнашаванда), ки дар натиҷаи ҷамъ шудани миқдори зиёди чанги ҳалнашавандаи истеҳсолӣ дар шуш ба вуҷуд омада, боиси рушди раванди фиброзӣ мегардад. Пневмокониозҳо ба бемориҳои касбӣ дохил мешаванд. Марҳилаҳои аввали он ҳангоми флюорография ошкор намешаванд. Ин беморӣ дар коргарони саноати кӯҳию маъдан, ангиштсанг, мошинсозӣ ва баъзе соҳаҳои дигар вомехӯрад.

## Таснифоти пневмокониозҳо
Вобаста ба таркиби чанги нафаскашида, чанд намуди пневмокониозро ҷудо мекунанд:

* Гурӯҳи I – пневмокониозҳое, ки аз таъсири чанги баланди фиброгенӣ инкишоф меёбанд:

# Силикоз
# Пневмокониозҳо аз чанги омехта бо миқдори зиёди диоксиди кремнийи озод (*силикосиликатозҳо*, *силикоантракоз* (омехтаи чанги диоксиди кремний ва ангиштсанг), *силикосидероз* (диоксиди кремний + чанги оҳан).

* Гурӯҳи II – пневмокониозҳо аз таъсири чанги сусти фиброгенӣ:

# Силикатозҳо (*[[асбестоз]]*, ''талкоз'', ''каолиноз'', *оливиноз*, *нефелиноз*, *пневмокониози сементии абрақӣ*);
# Карбокониозҳо (*антракоз* (нафас кашидани чанги ангишт), *графитоз*, *пневмокониози дудӣ*);
# Пневмокониози суфтакунандагон (омехтаи чанги алюминий, оҳан, қалъагӣ ва ғайра);
# Пневмокониозҳо аз чангҳои рентгеноконтрастӣ (*сидероз* (чанги оҳан), *пневмокониози кафшергарон*, *баритоз*, *станиоз* (чанги қалъагӣ), *манганокониоз* (чанги марганец)).

* Гурӯҳи III – пневмокониозҳо аз таъсири аэрозолҳои дорои таъсири токсико-аллергӣ (металлҳо-аллергенҳо, пластмассаҳо, моддаҳои органикӣ)

# Бериллиоз;
# Алюминоз (чанги алюминий);
# Пневмокониозҳо аз чанги органикӣ (*биссиноз* (чанги пахта), *багассоз* (чанги найшакар) ва ғайра).

Дар соли 2013 пневмокониозҳо боиси марги 260 000 нафар дар тамоми ҷаҳон гаштанд. Аз ин шумора 46 000 марг аз силикоз, 24 000 аз асбестоз ва 25 000 аз пневмокониози коргарони саноати ангишт буд.

## Аломатҳои беморӣ
Пневмокониозҳо — бемориҳои музмин мебошанд, ки одатан тадриҷан инкишоф меёбанд. Хавфи рушди онҳо аз вояи ҷамъшудаи чанг ва давомнокии кор дар шароити чанголуд вобаста аст. Дар аввал дард дар қафаси сина ва сулфаи хушк мушоҳида мешавад. Сипас аломатҳои норасоии шуш ва баъдан норасоии дил пайдо мешаванд. Оризаҳо: илтиҳоби шуш, сил (туберкулёз), бронхити музмин.

Шикоятҳо: сулфаи бебалғам, нафастангӣ-и афзоянда. Сиррози шуш ва ҷамъшавии бофтаи шуш бо қисмҳои эмфизема инкишоф меёбад.

## Ташхис
Ташхис бо назардошти давомнокии тамоси бемор бо чанги истеҳсолӣ, таркиби он, шароити мушаххаси кор ва бемориҳои гузаштаи узвҳои нафас гузошта мешавад.

## Табобати беморӣ

Усулҳои махсуси табобати пневмокониоз вуҷуд надоранд. Чораҳои асосии табобатию пешгирикунанда ба кам кардани ҷамъшавии чанг дар шуш ва хориҷ кардани он, паст кардани реаксияҳои аллергӣ, баланд бардоштани масуният ва беҳтар кардани вентилятсияи шуш равона шудаанд. Гимнастикаи нафаскашӣ, ғизои табобатӣ, воситаҳои рафъкунандаи спазми бронхҳо ва витаминотерапия истифода мешаванд.

## Шаклҳои беморӣ
Аз рӯи этиология 6 гурӯҳи пневмокониозро ҷудо мекунанд:
# Силикоз — аз нафас кашидани чанги кварц (SiО2).
# Силикатоз — аз чанги силикатҳо (асбестоз, талкоз, каолиноз ва ғайра).
# Металлокониозҳо — аз чанги металлҳо: (алюминоз — алюминий, сидероз — оксиди оҳан).
# Карбокониоз — аз нафас кашидани чанги ангишт (антракоз, графитоз ва ғайра).
# Аз чанги омехта (пневмокониози кафшергарон, суфтакунандагон).
# Пневмокониоз аз чанги органикӣ (пахта, ғалладона).

## Пешгирӣ

Азбаски пневмокониоз табобатнашаванда аст, пешгирии нафаскашии чанг хеле муҳим аст. Барои ин тағйири технология, автоматикунонии равандҳо, истифодаи вентилятсияи самаранок ва душҳои ҳавоӣ зарур аст. Гузаштан ба пармакунии тар мусоидат мекунад, ки чанг нафас кашида нашавад. Муоинаи тиббии даврӣ низ аҳамияти калон дорад.

## Антракоз дар ҳайвонот
Бештар дар аспҳо ва сагҳо вомехӯрад. Шушҳо ранги сиёҳ ё сурбӣ мегиранд. Ҷамъшавии зиёди чанги ангишт боиси тағйироти илтиҳобӣ ва инкишофи бофтаи пайвандӣ дар шуш мегардад.
## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* 
* 
* 
* 
* Пневмокониозы: патогенез и биологическая профилактика / *Б. А. Кацнельсон, О. Г. Алексеева, Л. И. Привалова, Е. В. Ползик*; [Отв. ред. *[[Чуканов, Виктор Николаевич|В. Н. Чуканов]]*]; Рос. акад. наук, Урал. отд-ние, Ин-т пром. экологии. — Екатеринбург : Изд-во УрО РАН, 1995. — 324,[2] с. : граф.; 21 см; ISBN 5-7691-0491-0

## Пайвандҳо

* Муҳофизати конканҳои ИМА аз чанги ангишт дар Викитека

* Пневмокониоз. Труды и материалы по изучению профзаболеваний рабочих Донбасса. Под ред Д.Ф. Чехлатого. 1936г
* Классификация пневмокониозов (рус.). ''Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов''. Зам. начальника Управления профилактической медицины С.И.Иванов.

Гурӯҳ:Пульмонология
Гурӯҳ:Бемориҳои шуш
Гурӯҳ:Бемориҳои касбӣ
Гурӯҳ:Бемориҳои системаи нафаскашӣ