Размдор

**Размдор** () — дараҷае размоварӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз размовар ва пойинтар аз разморо дорад ва баробар бо новёр якум дар нерӯи дарёӣ аст; *сержант*.

*Размдор* дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии *фармондеҳи разма*, фармондеҳи тонк ва фармондеҳи зиреҳпӯшро дорад.

Разма яконе зербахш аст, ки ду гурӯҳро (6 — 12 сарбоз) дар бар мегирад ва бахше аз таҳм аст; отделение. 

## Вожашиносӣ

«*Размдор*» ба маънои ‘*ҷанговар*; *ҷангҷӯ*; *размӣ*’ аст ва аз як вожа ва як пасванд сохта шудаву мақулаи дастурии он исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (*разм*) + пасванд (*-дор*)] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст:

*[[разм]]* (  

«*Размдор*» ба маънои “*фармондеҳи разма*” *навгузиниш* шуда ва мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад, ки фармондеҳи хурдтарин якон дар нерӯҳои мусаллаҳ аст.

Вожасозӣ бо пасванди «*-дор*» аз куҳантарин замонҳо ба кор меравад. Чунончи, дар забони эронии бостон «**kāra-dāranaka-*» ‘*дорандаи сипоҳ, сипаҳдор*’) ва дар  ва «''лашкардор''» бо ҳамин пасванд сохта шудаанд ва *размдор* дар қиёс бо онҳо сохта шудааст. 

*Сипаҳдор* ё *сипоҳдор* аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва мутародиф бо *сипаҳсолор* ва «*фармонраво*; *подшоҳ*» аст ва *сипаҳдорӣ* низ «*амали сипаҳдор*, *сардории сипоҳ*, *фармондеҳӣ*»-ро мегуфтанд. Чунончи, Фирдавсӣ «*сипаҳдор*»-ро ба маънои «*фармондеҳи сипоҳ*» бисёр ба кор бурдааст:

*Таҳамтан ҳамон гаҳ забон баркушод*,
*Паёми сипаҳдори Эрон бидод*.

*Сипаҳдори Турон чу з-он гуна дид*,
*Сабук сар аз он ҷанг берун кашид*.

«*Лашкардор*» низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва ба маънои «*идоракунанда ва фармондеҳи лашкар*» аст ва «*амалу шуғли лашкардор*; *нигаҳдории лашкар*; *фармондеҳии лашкар*»-ро «*лашкардорӣ*» мегуфтанд. *Лашкардор* дар «Марзбоннома» ба маънои «*фармондеҳи лашкар*» ба кор рафтааст:
«*Корҳои мамлакат ба мардони кору лашкару лашкардор рост ояд*».

«*Размдор*» барои ҷойгузинии дараҷаи низомии «*сержант*» ба Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудааст.

## Пешина

Мақоми фармондеҳии разма нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён ( [*сипоҳ*]), ки бар пояи радабандии даҳгонӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як ''*daθa-'' [*даҳа*] ташкил мешуд, ки сардораш ''*daθapati-'' [*даҳабад*] буд. Аз 10 *даҳа* як ''*θata-'' [*сада*] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш ''*θatapati-'' [*садабад*] буд. Аз 10 *сада* як ''*hazāra-'' [*ҳазора*] ташкил мешуд, ки онро ''*hazārapati-'' [*ҳазорабад*] фармондеҳӣ мекард. Аз 10 *ҳазора* як ''*baivara-'' [*бевара*] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш ''*baivarapati-'' [*беварабад*] буд. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён ''*spādapati-'' [*сипаҳбад*] буд.

Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, *даҳа* бо ''отделение'', *сада* бо ''рота'', *ҳазора* бо ''полк'', *бевара* бо ''дивизия'' ва *сипоҳ* бо ''армия'' баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, *даҳабад* бо ''сержант'' ё ''старшина'', *садабад* бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', *ҳазорабад* бо ''майор'' ё ''полковник'', *беварабад* бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва *сипаҳбад* бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд.

*Сержант* (, аз ) худ ба маънои «*чокар*, *хидматгор*, *хидматгузор*» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши Фаронса ва сипас артишҳои Олмон ва Бритониё ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд *сержант* хидмат мекард:

# дар размаҳо — ''капрал'' ё ''сержанти хурд''. 
# дар таҳмҳо — *сержант*. 
# дар ваштҳо — *мастер-сержант* ё ''сержанти калон''. 
# дар гурдонҳо — ''штаб-сержант''. 
# дар ҳангҳо — ''сержант-майор'', ки дертар ''майор'' номида шуд. 
# дар ситоди *сарфармондеҳи артиш* (''капитан-генерал'') — *генерал-сержант-майор*, ки дертар ''генерал-майор'' номида шуд.

Дар Артиши Сурх дараҷаи «*сержант*»  ҳамчун рутбаи шахсӣ 2 ноябри соли 1940 ҷорӣ шуда буд.

Дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ин дараҷа 23 феврали соли 1993 ҷорӣ шудаву чаҳор рутба дорад: 
#  ''сержанти хурд'', 
#  *сержант*, 
#  ''сержанти калон'', 
#  ''старшина''.

Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар ягони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст.

*Размдор* ҳамчун  дараҷаи низомӣ соли 1991 дар нерӯҳои заминиву ҳавоии Сипоҳи посдорон ҷорӣ шуда ва ду рутба дорад, ки баробар бо рутбаҳои зерин дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳастанд:

# *размдори дувум* = ''старшина'';
# *размдори якум* = ''прапоршик''.

## Пайвандҳо
* Нерӯҳои мусаллаҳ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Артиш
Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ
Гурӯҳ:Размоварон