open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Амиралии Юзтегин

**Амиралии Юзтегин** (с. тав. ва ваф. номаълум) — и форс-тоҷик (а. 11).

Аз шоирони дарбори Ғазнавиён буд. Намунаҳои осораш, ки бештар ғазаланд, ба тавассути тазкираҳо ва асарҳои адабиётшиносӣ («Ҳадоиқ-ус-сеҳр»-и Рашиди Ватвот, «Ал-Мӯъҷам»-и Шамс Қайси Розӣ ва ғайра) боқӣ мондаанд. Дар «Ҳадоиқ-ус-сеҳр» абёти зерини Амиралии Юзтегин оид ба санъати мақлуб оварда шудаанд:
::::: Мираки Синост нек чобуку барно,
::::: Ҳар чӣ гӯяд, зариф гӯяду зебо.
::::: Ҳаст аниси карим в-ар нашносӣ,
::::: Зуд бихон вожгуна Мираки Сино.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амирулмуъминин

**Амирулмуъминин** ( — ҳукмрони муъминон) — унвони қадимии пешвоёни мусулмонон – халифаҳо дар ислом.

## Таърих
Аз рӯи таълимоти ислом Муҳаммад (с) пайғамбари охирзамон буда, халифаҳо ҷойнишинони ӯ маҳсуб мешаванд. Ҳокимияти динӣ, дунявӣ ва ҳарбии мамолики исломӣ дар дасти халифаҳо буд. Иҷрокунандаи ин вазифаҳоро «халифа», «имом», «амир» ё якҷоя амиралмуъминин меномиданд. Ин унвонро пас аз вафоти Муҳаммад (с) халифаҳо Абубакр, Умар, Усмон ва Алӣ соҳиб шуданд. Дертар ба сарвазири хилофат унвони «амирулумаро» (ҳукмрони ҳокимон) дода мешуд. Ғайри сулолаи Умавиҳо ва Аббосиҳо унвони амиралмуъминин дар давраи Фотимиҳо, Умавиҳои Испания ва Алмоҳадиҳо низ мавҷуд буд. Дар асрҳои миёна давлатҳои исломии ҳудуди Европа (Испания, Португалия) ва Африқои Шимолӣ ва Ғарбӣ (Алҷазоир, Марокаш, Сенегал, Сахара) ҳокимияти амиралмуъмининро қабул накарда, Аббосиёнро дастгирӣ мекарданд. 23 окт. 1086 сардори Алмуробитҳо Юсуф ибни Тошфин (ҷияни Абубакр ибни Умар) қӯшунҳои шоҳи Леон ва Кастилия (Испания) – Алфонси VI-ро шикаст дода, унвони «амирулмуслимин» (ҳукмрони мусулмонон)-ро гирифт.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Садриддин Нуров

**Садриддин Нуров** (тав. 01.01.1940, деҳаи Шули ноҳияи Рашт - ваф. 2.08.2020, шаҳри Душанбе ) — адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (1984), дотсент (1986). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1992) 
## Зиндагинома
Солҳои 1960–1968 дар шуъбаи забон ва адабиёти тоҷики факултети таъриху филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи  Т. Г. Шевченко  таҳсил кардааст. Солҳои 1962–1965 афсари Артиши Шӯравӣ, 1968–1971 аспирант, 1971–1973 мудири кабинети адабиёти тоҷик ва роҳбари умумии таҷрибаи омӯзгории донишҷӯён, 1973–1986 муаллим, муаллими калони кафедраи адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Аз соли 1986 то ба имрӯз дотсенти кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ  мебошад. Оид ба эҷодиёти шоири халқии Тоҷикистон Боқӣ Раҳимзода тадқиқоти илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 100 асару мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва оммавӣ аст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1992), ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва донишгоҳи омӯзгорӣ мукофотонида шудааст.
## Осор
* Саховати дилу сухан, Д., 1982; 
* Сухансарои сахопеша, Д., 1991; 
* Остаётся в стихах и сердцах, Д., 1991;
* Ҳамқадами ҳаёт, ҳамнафаси халқ, Д., 2000; 
* Очеркҳои мухтасари ҳаёт ва эҷодиёти Боқӣ Раҳимзода, Д., 2005.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Пӯлод Қурбонов

**Пӯлод Қурбонов ** (07.04.1932, ноҳияи Рӯдакӣ — 1.12.2002, ш. Душанбе) — забоншиноси тоҷик, номзади илмҳои филологӣ (1975), дотсент (1992).

## Зиндагинома
Соли 1952 факултети забон ва адабиёти Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1952—1954 муаллими кафедраи забони тоҷикии донишкадаи номбурда, 1954—1957 ходими илмии бахши забони тоҷикии Пажӯҳишгоҳи илмҳои педагогии ҶШС Тоҷикистон, 1957—1960 аспиранти кафедраи забони тоҷикии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1960—1987 муаллим, муаллими калон, 1987—1988 мудири кафедраи забони тоҷикӣ, 1989—2002 дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Ҳамзамон солҳои 1991—1995 ҳамчун аъзои Комиссияи назди Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба татбиқи Қонуни забон фаъолият дошт. Оид ба баёния дар забони адабии ҳозираи тоҷик кори илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Таълифотҳояш масъалаҳои синтаксиси забони тоҷикиро дар бар гирифтаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1998) ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

## Осор
* Дар бораи тарбияи ягонаи мактабии босаводнависӣ, Д., 1957;
* Программаи забони адабии ҳозираи тоҷик (барои донишгоҳҳои омӯзгорӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1991.

## Эзоҳ

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Ғулом Нуриддинов

**Ғулом Нуриддинов**  (тав. 1913, ноҳияи Рометани вилояти Бухоро – ваф. маълум нест), омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ (1974). 
## Зиндагинома
Фаъолияти омӯзгории ӯ аз соли 1930 сар шудааст. Соли 1930 пас аз хатми мактаби миёна дар ноҳияи Рометани вилояти Бухоро муаллими синфҳои ибтидоӣ кор кардааст. Пас аз якчанд муддат ба Донишгоҳи давлатии Ӯзбекистон дохил шуда, дар он ҷо таҳсил намуд. Пас аз хатми донишгоҳ муаллими факултети коргарӣ ва ассистенти кафедраи  география буд. Соли 1937 бо туҳмати беасос дар қатори 12 аспиранти фаъол ба ҳабс гирифта ва соли 1943 аз ҳабс озод карда мешавад. Солҳои 1943–1956 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Бухоро кор мекунад. Соли 1956 ӯ ба Сталинобод омада, дар Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод  ба  номи  Т.Г. Шевченко  ба  фаъолияти  омӯзгорӣ  шурӯъ мекунад. Солҳои 1968–1972 декани факултети педагогика ва пас аз он дотсенти кафедраи педагогика ва психологияи синфҳои ибтидоии донишкадаи омӯзгории пойтахт буд. Оид ба ақидаҳои педагогии  Саъдии Шерозӣ ва дигар масъалаҳои педагогика тадқиқоти илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд мақола ва воситаҳои таълимӣ мебошад. Ӯ яке аз тарбидиҳандагони «Луғати тафсирии педагогӣ»  аст.
## Осор
* Ақидаҳои педагогии Саъдии Шерозӣ, Д., 1974.
## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Анба (мева)

**Анба**, **манго** () — меваи дарахти анба (*Mangifera indica*).

## Хосияти шифоӣ
Аз мева ва пусти анба илова бар туршӣ (намаккарда) ва мураббо афшурае низ дуруст мекунанд, ки дорои асари қабзкунандагӣ (нигаҳдорандагӣ) аст. Ҳамчунин ғарғараи ин афшура ба сурати омехта бо каме об барои гулудард муфид аст.
* Пусти анба дорои 15 то 18 дарсад танинҳо аст ва як қошуқи чойхурӣ пусти кубидаи он ба мизони ду бор дар рӯз барои дармони исҳол (дарунрав) муфид аст.
* Меваи анба буи хуше мисли анбар дорад. Даҳонро хушбу карда ва ранги чеҳраро боз мекунад.
* Тақвияткунандаи ҷисм, руҳ ва аъзои ҳозима аст.
* Гурдаҳо ва пешобдонҳоро тақвият мекунад.
* Барои дармони сурфа, танги нафас, навъҳои гуногуни сардард, исҳол ва дардҳои қулинҷӣ мфид аст.
* Ташнагиро рафъ мекунад.
* Барои фарбеҳ шудани ашхоси лоғар мфид аст.
* Пешобовар ва мулоимкунанда аст.
* Мураббо ва туршии анба барои тақвияти меъда муфид аст.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Меваҳо
Рустаниҳои ҳамешасабз

**Ҳамешасабз**, **рустаниҳои ҳамешасабз** — таърифест барои номидани бархе дарахтон ва буттаҳое, ки дар ҳама фаслҳои сол дорои барг ҳастанд.
 
Дарахтон ҳамешасабз дар баробар дарахтон баргрез қарор доранд, ки дар фасли замистон ё фасли хушк ҳама баргҳои худро аз даст медиҳанд. Дарахтон ва буттаҳои зиёде дар дастаи ҳамешасабзон қарор мегиранд. Бештар сӯзанбарагҳо (навъҳои сарв, коҷ, сидр ва ғайра), бештар намудҳои эвкалипт, бархе аз намудҳои булут, намудҳои хос ва бархе аз дигар дарахтон дар ин даста ҷой доранд.

## Эзоҳ

Гурӯҳ:Физиологияи рустаниҳо
Амиралумаро

**Амиралумаро** () — лақаб ва баландтарин мансаби низомӣ, фармондеҳи олӣ, ноиб ё қоиммақоми фармонраво, ки гоҳо ба сурати «мири мирон» низ ба кор рафтааст.

## Истилоҳ
Истилоҳи амиралумаро ғолибан ба маънии «амири аслӣ», «сарфармондеҳи олӣ дар сипоҳ» кор фармуда мешуд. Ин вожа дар бархе аз кишварҳои исломӣ, аз даврони Аббосиён, вале дар аҳди мамлукони Миср ба таври хеле васеъ истифода бурда шудааст. Афроде чун Ҳорун ибни Ғариб, Муҳаммад ибни Роиқ (а. 10) аз маъруфтарин амиралумарои таърих будаанд.

Унвони амиралумаро асосан дар бахши Ироқ ва манотиқи ғарбии Эрон бештар мавриди истифода будааст. Чунончи, дар аҳди Оли Буя (Бувайҳиён) лақаби амиралумаро ба таври бисёр васеъ роиҷ гардид ва ҳатто бархе аз шоҳзодгони ин хонадон соҳиби ин унвон буданд. Дар системаи идорӣ ва низомии Салҷуқиён дар радифи вожаи амиралумаро ҳамчунин истилоҳоти «сипаҳсолор» «амири солор», «муқаддаму-л-аскар» ва ғ. низ ба таври васеъ истифода мешудаанд. Амиралумаро дар замони Салҷуқиён қудрати воқеиро дар даст доштааст, яъне соҳибқудрат будани амиралумаро яке аз муҳимтарин хусусиятҳо дар он рӯзгор будааст. Унвони амиралумаро ба маънии «амири сипоҳ» ва ҳокими навоҳӣ дар байни қизилбошони сафавии Эрон низ маъмул будааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Унвонҳо
Гурӯҳ:Сарони ҳукумат
Муллоҷон Амирбеков

**Муллоҷон Амирбеков** (тав. 28 июли 1954, шаҳраки Навобод, ноҳияи Ғарм) — байтор, доктори илмҳои байторӣ (1993). Устоди варзиши СССР дар риштаи «Самбо».

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1977). Ходими хурди илмии Институти тадқиқоти илмии ветеринарияи Тоҷикистон (1977 – 79), аспиранти Институти умумииттифоқии ветеринарияи шаҳри Москва (1979 – 82), ходими калони илмӣ, мудири озмоишгоҳи Институти тадқиқоти илмии ветеринарияи Тоҷикистон (1982 – 90), докторант (1990 – 92), ходими калони илмӣ, мудири озмоишгоҳи илмию истеҳсолии Институти таҷрибавии ветеринарияи шаҳри Москва (1992 – 2000), сардори Сарраёсати байтории ҶТ (2000 – 01), сардори Департаменти байтории Вазорати кишоварзӣ (2001 – 02), сарнозири давлатии байтории ҶТ (2002 – 07). Аз соли 2007 сардори Хадамоти назорати давлатии байтории Вазорати кишоварзӣ ва ҳифзи табиати ҶТ.

## Фаъолияти илмӣ
Муллоҷон Амирбеков барои ихтирои ваксинаи зидди касалии ринопневмонияи аспҳо бо медали биринҷии Намоишгоҳи комёбиҳои хоҷагии халқи СССР сарфароз гаштааст (1987). 66 адад таълифоти илмӣ, аз ҷумла 15 ихтироот дорад. Бо роҳбарии Муллоҷон Амирбеков 5 наф. рисолаҳои номзадӣ ҳимоя кардаанд.

## Осор
* Пролонгированные антибиотики для лечения гинекологических заболеваний животных, маҷ. «Ветеринария», № 1, Д., 2004.; 
* Оид ба тоуни чорвои хурд дар Тоҷикистон, маҷ. «Ветеринария», № 3, Д., 2005; 
* Современные подходы специфической профилактики желудочно-кишечных заболевание молодняка крупного рогатого скота, маҷ. «Ветеринария», № 1, Д., 2006; 
* Рекомендации по диагностике, профилактике и лечению респираторных болезней телят, Д., 1990.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Амири ҳарас

**Амири ҳарас** — яке аз мансабҳои муҳим ва вазифаи пурмасъули давлатӣ дар дарбори Сомониён.

## Фазифа
Амири ҳарас фармондеҳи гурӯҳи муҳофизони амирони сомонӣ буд ва аз байни ғуломони имтиҳоншуда ва содиқи турк интихоб мегардид. Вазифаи асосиву аслии амири ҳарас таҳти итоати қатъии худ нигоҳ доштани дастаи муҳофизон ва ҳифозат намудани ҳаёти шахсии амирони сомонӣ буд. Мутобиқи иттилои Низомулмулк дар Дарбори Сомониён тартибу низоми хосе ҷиҳати омода кардани ғуломони муҳофиз ҷорӣ будааст ва ғуломонро ба андозаи дараҷаву собиқаи хидмат ва шоиста буданашон батадриҷ зина ба зина вазифа медоданду қадрдонӣ мекарданд. Доштани либоси занданиҷӣ, асп бо зину лаҷоми мурассаъ, шамшер, камону тирдон, дабус (гурз) ва амсоли инҳо аломати собиқаи хадамот ва доштани эътибори ғулом дар Дарбор буд. Танҳо баъди ин – яъне шаш ҳафт соли хидмати хуби содиқона ғулом метавонист соҳиби вазифаҳои маъмулӣ дар Дарбор гардад. Аввал соқигию обдорӣ (обдиҳӣ) ва сипас соли ҳафтум ҷомадорӣ мекард. Соли ҳаштум хаймаи шонздаҳмехӣ ва 3 ғуломи навхарид ба ӯ медоданд ва ӯ васоқбошӣ унвон мегирифт, кулоҳи намадини симкашидаву қабои канзӣ (либоси қиматбаҳо аз хазинаи шоҳӣ) ба ӯ мепӯшонданд ва ҳар сол мартабаи ӯ меафзуд, то хайлтош (ҳамгурӯҳ, ҳамқадам) мешуд ва агар шуҷоату ҳунару шоистагии ӯ меафзуд, ба ҳоҷибӣ (пардадорӣ) мерасид ва пас аз 40-солагӣ ӯро амирӣ медоданд ё ҳокими вилояте таъйин мекарданд. Баъзе аз ҳамин ғуломони ба мартабаву мансабрасида барояшон ғулом мехариданд, мисли Алптекин, ки ҳангоми аз Хуросон сӯи Ғазна рафтан бо худ 1700 ғулом дошт.

Дар манбаъҳо ва маъхазҳои таърихӣ оид ба садоқату ҷонбозиҳои амирони ҳарас маълумоти фаровоне мавҷуд аст. Амирони сомонӣ хидмат ва вафодории амири ҳарасро хуб қадрдонӣ мекарданд, чунончи Исмоили Сомонӣ барои ғуломаш Симои Кабир дар Ҷӯйи Мӯлиёни Бухоро хона ва бӯстонсаро бино карда буд. Бархе аз ғуломони Дарбор дар охирҳои рӯзгори Сомониён пас аз ба мансабҳо расида дорам шудан, даст ба дасиса, фитна ва исёнҳо зада, мӯҷиби таназзули Давлатдории Сомониён гардиданд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Низомулмулк, Сиёсатнома, Д., 1989; 
* Бойматов Л., Амири ҳарас II, Донишномаи Рӯдакӣ, ҷ. 1, Д., 2009; 
* Ш., Государство и право Саманидов, Д., 1999.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Сомониён
Амириброҳими Қонунӣ

**Амириброҳими Қонунӣ** (?, Ҳисор — 1545, Ҳирот) — навозанда, сароянда ва мусиқидони тоҷик.

## Зиндагинома
Асосҳои амалии шеъру мусиқиро дар Ҳирот аз фозилони давр Шаҳобуддини Абдуллоҳи Баёнӣ, Хоҷа Исҳоқи Шиҳобӣ, Хоҷа Юсуфи Бурҳон омӯхтааст.

## Навозандагӣ
Амириброҳими Қонунӣ дар навохтани созҳо ва санъати иҷрокунандагӣ сабк ва равияи хуросониро бо мовароуннаҳрӣ омезиш дода, алалхусус, дар навохтани қонун тағйироти нави иҷрокунандагиро ворид намудааст. Ӯ барои сози мазкур ба зарбу усули аксари мақомҳои «Дувоздаҳмақом» дар шаклу навъҳои «Пешрав», «Амал», «Тарона», «Қавл», «Саҷъ», «Рехта», «Кор», «Савт», «Нақш» дар асоси мақомҳои «Наво», «Ироқ», «Исфаҳон», «Бузург» асарҳо тасниф кардааст. Асарҳои ӯ «Савти Қонунӣ», «Пешрави Хубон», «Нақши ҳилол», «Рехтаи Ҳисор», «Қавли дилрабо» (бар мизони усулҳои «Барафшон», «Даври равон», «Уфар», «Шодиёна») дар ҳаёти мусиқии Ҳирот шуҳрати зиёд доштанд.

## Хаттотӣ
Дар хаттотӣ, лаввоҳӣ, ҷадвалкашӣ ва ороиши китоб низ маҳорат дошт. Ғазалро некӯ мегуфтааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов А., Афкори мусиқии тоҷикон дар асрҳои XII—XV Д., 1989;
* ҳамон муал., Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI—XVII, Д., 2007.

Гурӯҳ:Оҳангсозони форсу тоҷик
Абдулбоқӣ Нуров

**Абдулбоқӣ Нуров** (тав. 25.01.1953, деҳаи Оқтераки ноҳияи Ховалинг), педагог, доктори илмҳои педагогӣ (2004), профессор (2008). 
## Зиндагинома
Солҳои 1970–1974 дар шуъбаи филологияи тоҷики факултети таъриху филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1974–1977 муаллими забон ва адабиёти тоҷики Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии ш.Орҷоникидзеобод (имрӯза Ваҳдат), 1977–1981 ассистент, 1981–1984 аспирант, 1985–1991 ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраи педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Солҳои 1992–1998 ҳамчун мудири кафедраи педагогика ва психологияи синфҳои ибтидоӣ, 1998–2007 декани факултети педагогика, 2007–2008 муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ оид ба корҳои илмӣ кор кардааст. Аз соли 2008 то ба имрӯз декани факултети педагогикаи донишгоҳи мазкур мебошад. Муаллифи зиёда аз 80 асару мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва оммавӣ аст, ки дар онҳо масъалаҳои ҳамкории мактаб ва оила дар тарбияи ахлоқии мактаббачагони хурдсол, мақоми арзишҳои миллӣ ва умумибашарӣ дар тарбияи инсон, ақидаҳои мутафаккирони адабиёти форсу   тоҷик   оид   ба   тарбияи   насли   наврас   баррасӣ   шудаанд. Дар конференсияҳои  мухталифи  ҷумҳуриявӣ  ва  байналхалқӣ  дар  шаҳрҳои Москва, Будапешт, Бишкек ва Душанбе бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо роҳбарии ӯ панҷ нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд. Айни  ҳол раиси Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ ва доктории соҳаи педагогика дар назди Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Бо ордени «Шараф» (1999), нишони «Аълочии системаи маълумоти  касбӣ-техникӣ»  (1998)  ва  «Аълочии  маорифи  Тоҷикистон» (2001) қадр карда шудааст.
## Осор
* Кори якҷояи мактабу оила дар тарбияи ахлоқии мактаббачагони хурдсол, Д., 1989;  
* Нақши арзишҳои маънавӣ дар тарбияи мактабиёни хурдсол, Д., 2002;  
* Арзишҳои миллию умумибашарӣ, заминаҳои пайдоиш, инкишоф ва нақши онҳо дар тарбияи инсон, Д., 2003;  
* Методикаи корҳои тарбиявӣ дар синфҳои ибтидоӣ, Д., 2005;  
* Педагогика (Китоби дарсӣ), Д., 2007;  
* Педагогикаи этникӣ ва халқии мардуми тоҷик, Д., 2008.

## Пайвандҳо
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо
Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ
Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
Анба

**Анба** (), **манго** () —  як навъ дарахти ҳамешасабзи кишварҳои гарми Осиё, ки меваи ширину хушбӯ дорад.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Муҳимтарин рустании ҳосилдеҳи кишварҳои тропикист. Анба дарахти сершоху барг буда, то 45 м қад мекашад. Баргаш тасмашакл ё эллипсӣ, бӯи зифтро дорад; гулаш ҷорӯбак, мевааш донакдор, сершира, хушбӯй, нордон ё ширин (вазнаш 200 – 900 г).

Анба ҳазорҳо навъ дорад. Баъзе навъҳои он соле 3–4, навъҳои дигар як маротиба гул мекунанд.

## Парвариш
Анбаро дар Ҳиндустон, Мянма, Малайзия, Покистон ва дигар кишварҳо мепарваранд. Дар Ҳиндустон тақрибан 600 ҳазор га анбазор мавҷуд аст. Дар Африқои Шимолӣ низ майдони анбазорҳо беш аз пеш зиёд шуда истодааст. Дар Америкаи Ҷанубӣ низ онро парвариш мекунанд. Ниҳоли анбаро аз рӯи тартиби 12×12 ё 14×14 м шинонда мешавад. Ниҳолҳои пайвандии анба соли 4–6-уми баъди шинондан ҳосил медиҳанд (ниҳоли аз тухм рӯидааш баъди 7–12 сол самар меорад). Аз ҳар га анбазор 7–15 т ҳосил гирифтан мумкин.

Аз меваи анба шарбат, компот, мармелад, пюре ва хӯришҳои гуногун таҳия месозанд.

## Ҳамчунин нигаред
* Анба (мева)

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Меваҳо
Гурӯҳ:Дарахтони мева
Амирӣ (навъи зардолу)

**Амирӣ** — навъе аз зардолуҳои маҳаллӣ.

## Тавсифоти гиёҳшиносӣ
Дарахташ  аҳромшакли  хамидашох, навдаҳои яксолааш кӯтоҳу ғафс. Баргаш дилмонанд, нӯгтез, дандонадор. Охири май гул карда, охири июн мепазад. Мевааш майда (26 – 30 г), сафеди зардтоб, дар мобайнаш чок дошта, меваи зардолуи луччакро мемонад. Гӯшташ сероб, ширин ва хеле хуштаъм. Донакаш майда, аз гӯшт зуд ҷудо мешавад; мағзаш ширин. Асосан барои тархӯрӣ истифода мешавад; ғӯлунгаш пастсифат аст. Амирӣ барои консервонӣ хеле мувофиқ мебошад.

Дарахтони алоҳидаи амирӣ дар боғҳои кӯҳнабунёди ноҳияҳои Айнию Мастчоҳ, Панҷакент ва ҳаволии шаҳрҳои Самарқанду Бухоро вомехӯранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Плодовые Среднего Таджикистана, Л., 1935.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои зардолу
Амирӣ (навъи харбуза)

**Амирӣ** — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ. Баъди 80 – 90 рӯзи кишт мепазад. Ҳосилаш дарозрӯя, вазнаш то 5 кг, пӯсташ бетӯри сабз, мағзаш сабзи сершира, хуштаъм, то 12% қанд дорад. Аз ҳар га то 300 сентнер ҳосил мегиранд. Асосан дар вилоятҳои Самарқанд, Бухоро, Хоразм, Суғд ва водии Вахш мекоранд. Барои дуру дароз нигоҳ доштан мувофиқ нест. Бештар ба касалии пажмурда ва ҷел гирифтор мешавад.

## Ҳамчунин нигаред
* Харбуза

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои харбуза
Амирӣ (навъи себ)

**Амирӣ** — навъе аз себҳои маҳаллии пешпазак; селексияи халқист. Мевааш гирда, нӯгаш паҳн, сафеди ширмонанд, қисми болои тарафи офтобрасаш тобиши гулобӣ дорад. Пӯсташ суфтаи шаффоф, мағзаш сахти карсосӣ, сершираи нордон, вазнаш 75 – 80 г; авв. июл мепазад (аз шамол мерезад). Ҳангоми пухта гузаштан мевааш пахтамонанди бешира мегардад. Дарахти 15 – 20-солааш то 150 кг ҳосил медиҳад. Дар баъзе деҳаҳои водии Ҳисор парвариш мекунанд. Асосан барои тархӯрӣ истифода мешавад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Викторовский Г. П., Плодовые ресурсы Бухарской республики. Всесоюзный институт растениеводство, ВАСХНИЛ, XIV, Л., 1936.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Навъҳои себ
Амирӣ (суруд)

**«Амирӣ»** — суруд ва оҳанги базмии классикӣ, ки дар тантанаю ҷашнҳо иҷро мекарданд.

«Амирӣ» дар силсилаи «Дувоздаҳмақом» чун шуъба ва гӯшаи тараннумию уфарӣ (рақсӣ) истифода шуда, тадриҷан аз байн рафтааст. Дар асрҳои 17—18 сарояндагону навозандагон «Амирӣ»-ро дар ҳамбастагӣ бо шуъбаҳои мақоми «Рост» иҷро мекарданд. Дар рисолаҳои аввали садаи XIX доир ба «Шашмақом» ҳамчун яке аз қисмҳои таронавии мақоми «Дугоҳ» зикр шудааст. Дар мусиқии халқӣ «Амирӣ»-ро чун асари дар ҳавои мақомҳо эҷодшуда мавриди истифода қарор медоданд. Яъне «Амирӣ» ба қатори сурудҳое мансуб аст, ки берун аз «Шашмақом» амал доранд. «Амирӣ» дар мусиқии классикии Эрон ва Озарбойҷон чун шуъбаи хурди созӣ пас аз муқаддима дар дастгоҳҳои (мақомҳои) «Шӯр» ва «Шуштар» низ амал мекунад.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Баёзи Шашмақом, Д., 2008; 
* Донишномаи Шашмақом, Д., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Шашмақом
Зиёуддин Юсуф Амирии Бадахшӣ

**Зиёуддин Юсуф Амирии Бадахшӣ** (; ? — тақр. 1490, Бадахшон) —  ва нависандаи зуллисонайни форс-тоҷик (ба забонҳои тоҷикӣ ва туркӣ менавиштааст).

Дар доираи адабии Ҳирот, дарбори Шоҳрух (1377—1445) ва Бойсунқур (1397—1434) фаъолият намудааст. Аз Амирӣ то замони мо девони ашъор, маснавии «Даҳнома», манзума-мунозираи «Бангу Бода» расидаанд. Ба қавли Алишери Навоӣ («Маҷолису-н-нафоис») шеърҳои туркии Амирӣ шуҳрат надоштанд. Дар ашъораш ба мавзӯъҳои фалсафӣ, ишқи ирфонӣ аҳамият додааст. Забон, тарзи баёнаш содаву равон аст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Субҳон Амирқулов

**Субҳон Амирқулов** (тав. 25 июни 1935, деҳаи Гулшани ноҳияи Ғузор, ҶШС Ӯзбекистон) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1997), профессор (1999).

## Зиндагинома
Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст (1955). Муҳаррири Нашриёти давлатии Тоҷикистон (1955 – 57), аспирант (1957 – 60). Пас аз хатми таҳсил дар аспирантура дар кафедраи Таърихи адабиёти классикии факултети филологияи УДТ ба таълиму тадрис пардохт.

## Фаъолияти илмӣ
Муаллифи бештар аз 150 рисолаву мақолаи илмӣ. Монографияи ӯ «Ҷунайдуллоҳи Ҳозиқ ва достони ӯ «Юсуф ва Зулайҳои ӯ» (1967) ва як силсила мақолаҳояш барои кашфу таҳқиқи таърихи адабиёти тоҷик дар садаи 18 ва нимаи аввали садаи 19 мусоидат кардаанд. Ӯ дар ҷараёни таҳқиқ ба масоили умуминазариявӣ ва методологии омӯзиши адабиёти ин давраҳо низ аҳамият дода, ба масъалаҳо ва муаммоҳои асосии он амиқ нигарис- тааст. А. доир ба эҷодиёти Аҳмади Дониш зиёда аз даҳ мақола ва як маърӯзаи илмӣ таълиф намудааст, ки дар онҳо паҳлуҳои гуногуни рӯзгор ва осори Аҳмади Дониш – шеъру шоирӣ аз назари ӯ, Аҳмади Дониш ва Мирзо Бедил, робитаи эҷодии ӯ бо гузаштагон таҳлилу баррасӣ шудаанд. А. дар рисолааш «Фирдавсӣ ва мактаби адабии Аҳмади Дониш» (1995) доир ба робитаи эҷодии Аҳмади Дониш ва бузургони адабиёти гузаштаи форс-тоҷик муфассал баҳс меорояд. А. ба омӯзиши чеҳраҳои дигари адабиёти форс-тоҷик (мас., Рӯдакӣ) низ машғул шудааст. А. ба омӯзиши масъалаҳои адабиёти муосири тоҷик низ таваҷҷуҳ намудааст. Мақолаҳои ӯ «Айнӣ ва Бедил» (1968), «Мулоҳизаҳо доир ба афкори адабӣ-эстетикии устод Айнӣ» (1982) «Қуллаи баланди шеъри сода» (оид ба иртиботи эҷодии М. Турсунзода ва Ҳофизи Шерозӣ; 1985) ва ғ. аз назари тадқиқи масоили ворисияти адабӣ, анъана ва навоварӣ, рушди адабиёт навишта шудаанд.
## Осор

* “Ҷунайдулло Ҳозиқ ва достони ӯ «Юсуф ва Зулайхо» / Муҳаррири масъул Т. Неъматзода. – Душанбе: Ирфон,1967. – 93 с.//Тақриз: Абдуллозода, А. Тадқиқоти достони шоир // Маориф ва маданият. – 1968. – 11 август.
* 
* Аҳмади Дониш ва Мирзо Бедил // Масъалаҳои филологияи тоҷик. – Душанбе, 1974. – С. 62-71.
* 
* Масъалаҳои филолгияи тоҷик / Муҳаррири масъул С. Амирқулов, Б. Камолиддинов. – Душанбе, 1974. – 171 с.
* 
* Адабиёти тоҷик дар нимаи якуми асри XIX: Дастур барои донишҷӯёни факултети филологияи тоҷик. – Душанбе, 1980. – 100 с.
* 
* Назаре ба инкишофи анъанаи реалистӣ дар адабиёти равияи пешқадами нимаи якуми асри XIX: Образ ва маҳорати бадеӣ. – Душанбе, 1980. – С. 62-71.
* 
* Пайванди «Холи ҳинду» ва «Ҳоли ҳинду: Порча аз рисолаи адабиётшинос оид ба муносибати М.Турсунзода ба эҷодиёти Ҳофизи Шерозӣ // Адабиёт ва санъат. – 1984. – 31 май.
## Мукофоту орденҳо
Бо медали «Собиқадори меҳнат» (1988), ордени Шараф (дараҷаи I; 1999), унвони фахрии Корманди шоистаи Тоҷикистон (2005) ва «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Амирмастии Ҳиравӣ

**Амирмастии Ҳиравӣ** (? - 1514, Бухоро) — сароянда ва навозандаи тоҷику форс.

## Зодгоҳ
Зодгоҳаш Ҳирот. Амирмастии Ҳиравӣ санъати мусиқиро дар Ҳирот фаро гирифтааст. Овози хеле форам доштааст. Чанде дар ҳузури Абдурраҳмони Ҷомӣ дарси мусиқӣ гирифта, таснифоти «Нақши имомӣ»-ро аз худи ӯ омӯхтааст. Ӯ дар навохтани уд, танбӯр, рубоб ва махсусан қобуз маҳорати баланд дошта, бо номи Амирмастии Қобузӣ ҳам маъруф будааст. Амирмастии Ҳиравӣ ба Бухоро омада, ба чандин ҳунармандон ҳунари созандагиро ёд додааст. Маҳмуди Насафӣ, Ҳофизи Турдӣ, Қосими Баззоз ва дигарон шогирдони Амирмастии Ҳиравӣ мебошанд. Амирмастии Ҳиравӣ чанд асари мусиқӣ дар мақоми «Ироқ», «Дугоҳ», «Исфаҳон», «Бузург», «Рост» ва ғ. тасниф кардааст.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Раҷабов А., Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII – XV, Д., 1989; 
* Раҷабов А., Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI – XVII, Д., 2007.
Ҳоҷӣ Амиров

**Ҳоҷӣ Амиров** (тав. 1933, деҳаи Мадрушкати ноҳияи Мастчоҳ — 31 декабри 1994, ҳамон ҷо) — механизатор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1965).

## Фаъолияти корӣ
Челонгар (1953 — 58), тракторчӣ (1958 — 63), сардори бригадаи комплексии механиконидашудаи пахтакории к-зи ба номи Куйбишеви ноҳияи Мастчоҳ (1963—1989). Депутати Совети Олии СССР (даъвати 6). Дар ҷамъоварии пахта бо мошина муваффақият ба даст овардааст.

## Ордену медалҳо
Бо ордени Ленин ва медалҳо сарфароз гардидааст.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Амиров Ходжи, Герои страны

Гурӯҳ:Механизаторҳои Тоҷикистон
Назир Амирхонов

**Назир Амирхонов** (тав. 31 декабри 1933, деҳаи Қистакӯзи ноҳияи Хуҷанд) — биолог, доктори илмҳои биология (1976), профессор (1978), узви ҳақиқии АИ Нию-Ёрк (1996).

## Зиндагинома
Хатмкардаи Институти давлатии Самарқанд (ҳоло донишгоҳ, 1955). Ассистент (1956 – 63), дотсент (1963 – 78), декани факултети биологияи Институти давлатии Самарқанд (1978 – 83). Аз соли 1983 мудири кафедраи биологияи Донишгоҳи давлатии Самарқанд. Муаллифи 80 таълифоти илмӣ, ки бештар ба масъалаҳои интродуксия ва мутобиқати рустаниҳо ба шароити камобӣ бахшида шудаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон
Умархони Амирӣ

**Амир Умархон** () — и зуллисонайн, хони Қӯқанд (1809—1822) аз сулолаи Минг.

## Зиндагинома
Бо тахаллуси «Амир» ва «Амирӣ» ба забонҳои ӯзбекию тоҷикӣ шеър гуфтааст. Амирӣ хони Қӯқанд буда, дар дарбораш доираи адабӣ ороста ва худ роҳбари он буд. Бо ин амал ӯ дар рушди шеъру шоирӣ саҳме гузоштааст. Садриддин Айнӣ ба ин ҷиҳати фаъолияти Амирӣ дар «Намунаи адабиёти тоҷик» ишора карда менигорад, ки чандин адибони соҳибистеъдод аз ӯ тарбия дида, ба камол расидаанд. Дар баробари ин ӯ худ низ шоир буд ва девони ашъораш, ки дар он шеърҳо ба анвои гуногун ба забони тоҷикӣ ва ӯзбекӣ фароҳам омадаанд, то замони мо расидааст.

## Ашъор
Ашъори Амирӣ равону самимиянд, вале мазмуни иҷтимоиашон чандон баланд нест. ӯ дар ашъораш нолаю шикваи ошиқ ва дарди ҳиҷронро баён намудааст. Девони ашъори Амирӣ ду маротиба (Истанбул, 1882, Тошканд, 1908) ба табъ расидааст. Ин шеър, ки ба қавли С. Айнӣ мавриди тақлиди бисёр шоирони муосири Амирӣ қарор гирифтааст, намунаи эҷодиёти ӯст:

## Эзоҳ

## Адабиёт
*
Амитоз

**Амито́з**, ё **тақсимшавии мустақими ядро** (аз  — ҳиссачаи инкорӣ ва  — «тор», «нах») — яке аз роҳҳои қисмат шудани ҳуҷайра.

Бори нахуст соли 1841 зистшиноси олмонӣ Роберт Ремак тавсиф кардааст. Истилоҳи амитозро соли 1882 бофтшиноси олмонӣ Валтер Флемминг пешниҳод намуд. Ҳангоми амитоз пардаи ядро ва ядроча вайрон, фаъолияти хромосомаҳо халалдор ва ҷисми ҳуҷайра тақсим намешавад. Амитоз, одатан, ба тақсимшавии баробари ядро ва унсурҳои ҷудогонаи он мусоидат намекунад. Амитоз баъди эндомитоз ба вуҷуд меояд. Аксаран ҳангоми амитоз танҳо ядро тақсим шуда, ҳуҷайраи дуядро (дар натиҷаи такрор ёфтани амитоз ҳуҷайраҳои серядро) ҳосил мешаванд. Бисёр ҳуҷайраҳои дуядро ва сер- ядро маҳсули амитоз (баъзе ҳуҷайраҳои дуядро ҳангоми тақсимшавии митозии ядро бидуни тақсимшавии ҷисми ҳуҷайра ҳосил мешаванд) буда, дастаи хромосомаҳои полиплоидӣ доранд. Дар вақти амитоз ҳуҷайра фаъолияти худро, ки ҳангоми митоз қариб тамоман аз даст медиҳад, нигоҳ медорад. Амитоз акси митоз аст.

## Ҳамчунин нигаред

* Ситология

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Биологический энциклопедический словарь, М., 1986; 
* Тришин В. Н., Словарь синонимов ASIS, М., 2009.

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ситология
Адибулмамолики Фароҳонӣ

**Амирӣ** (*Мирзо Муҳаммадсодиқхони Фароҳонии Қоиммақомӣ*, маъруф ба **Адибулмамолик** (1860, Арок — 1917, Теҳрон) — , адиб ва и эронӣ.

## Зиндагинома
Набераи маорифпарвари машҳури Эрон Қоиммақоми Фароҳонӣ. Забонҳои арабӣ, русӣ, туркӣ, англисӣ, франсавиро медонист. Аз тариқи Кавказ ба Хоразм омад ва аз он ҷо ба Машҳад, сипас ба Боку рафт. Дар Боку замимаи форсии рӯзномаи «Иршод»-ро интишор мекард. Адибулмамолики Фароҳонӣ инчунин ношири рӯзномаҳои «Адаб» (1890 — 92), «Ироқи Аҷам» (1906), «Офтоб» (1913), «Маҷлис» мебошад. Аз соли 1910 то охири умр дар идораҳои адлияи шаҳрҳои Симнон, Язд ва ғ. кор кардааст.

## Эҷодиёт
Адибулмамолики Фароҳонӣ шоири соҳибдевон аст. Дар девонаш, ки аз 25 ҳазор байт иборат аст, қасидаҳо, қитъаҳо, мусамматҳову таркиббандҳову тарҷеъбандҳояш фароҳам омадаанд. Мавзӯъҳои ашъори Адибулмамолики Фароҳонӣ иборатанд аз танқиди нобаробариҳои иҷтимоӣ, тарзи давлатдории феодалӣ, риёкориҳои кормандони додситонҳо, ташвиқи илму маориф, ватандӯстӣ ва ғ. Адибулмамолики Фароҳонӣ яке аз саромадони равияи демократии назми муосири Эрон (оғози а. 20) маҳсуб мешавад. Вай аз мӯътақидони анъанаҳои шеъри адабиёти классикии форс-тоҷик буд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Ёҳақӣ Муҳаммадҷаъфар, Чун сабуи ташна (Таърихи адабиёти муосири форсӣ), Т., 1375 ҳ. ш.

## Сарчашма
*
Саодат Амиршоева

**Саодат Амиршоева** (**Амиршоева Саодат Сангалиевна**; тав. 10 ноябри 1953, деҳаи Парнакӣ, ноҳияи Ховалинг — ваф. 14 январи 2026, Бохтар) — ҳуқуқшинос, арбоби давлатӣ ва ҷамъиятии Тоҷикистон, аввалин зане, ки дар Тоҷикистони соҳибистиқлол ба мартабаи генералӣ расидааст. Соли 1999 ба унвони мушовири давлатии адлияи дараҷаи III (муодили рутбаи генералӣ) сарфароз гардидааст. Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999).

## Зиндагинома
Саодат Амиршоева соли 1953 дар деҳаи Парнакӣ, ноҳияи Ховалинг ба дунё омадааст. Соли 1978 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон-ро хатм кардааст.

Фаъолияти меҳнатии худро дар соҳаи нотариат оғоз намуда, солҳои 1972–1975 ҳамчун нотариуси давлатии Идораи 2-юми нотариалии шаҳри Душанбе фаъолият дошт. Солҳои 1975–1985 сарнотариуси Идораи 1-уми нотариалии шаҳри Кӯлоб буд. Минбаъд дар вазифаҳои судяи суди халқии шаҳри Кӯлоб (1987–1993) ва сардори идораи адлияи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон (1993–2008) кор кардааст.

Соли 1999 ба Саодат Амиршоева унвони мушовири давлатии адлияи дараҷаи III дода шуд, ки ба рутбаи генералӣ баробар мебошад. Бо ин унвон ӯ аввалин зани тоҷик гардид, ки дар давраи истиқлоли давлатӣ ба чунин мартаба расидааст.

## Фаъолияти сиёсӣ
Аз соли 2008 то 1 марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Дар фаъолияти парлумонӣ ҳамчун узви кумитаи мудофиа, тартиботи ҳуқуқӣ ва амният фаъолона ширкат варзида, масъалаҳои марбут ба хизмати ҳарбӣ, ҳуқуқи шаҳрвандон ва такмили қонунгузориро матраҳ мекард.

Ӯ бо мавқеъгирии худ дар масъалаи манъи издивоҷҳои хешутаборӣ, танқиди санҷиши бокорати духтарон ва зарурати тарбияи ватандӯстии ҷавонон маъруф буд.

## Фаъолияти баъдӣ
Пас аз анҷоми фаъолияти вакилӣ, Саодат Амиршоева зиёрати ҳаҷ анҷом дода, аз соли 2015 дар шаҳри Бохтар ба фаъолияти адвокатӣ машғул шуд. Ӯ ба шаҳрвандон кумаки ҳуқуқӣ мерасонд ва дар солҳои охир бинобар синну сол ва вазъи саломатӣ асосан ба машваратҳои ройгони ҳуқуқӣ машғул буд.

## Даргузашт
Саодат Амиршоева 14 январи 2026 дар синни 72-солагӣ дар шаҳри Бохтар даргузашт. Хабари даргузашти ӯ аз ҷониби расонаҳои мустақили кишвар нашр гардид.

## Мукофотҳо
* Ордени «Нишони Фахрӣ»

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 
* 
* 

Гурӯҳ:Зодагони соли 1953
Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2026
Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон
Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси намояндагон
Гурӯҳ:Занони сиёсатмадори Тоҷикистон
Амлок

**Амлок** () — дар аморати Бухоро молу мулки ғайриманқулаи меросӣ ё харида (замин, об, корвонсарой, ҳаммом ва ғайра), ки ба давлат, вақф ва шахсони алоҳида тааллуқ дошт. Амлокро иҷора додан ва ба тариқи музди меҳнат тақдим кардан мумкин буд, вале аслан амлок барои истифода ба шахсони алоҳида иҷора дода мешуд. Иҷорагир ба соҳиби амлок андоз медод ва дар навбати худ барои кишту кор ва бо мақсади истифодаи амлок чоряккорон, батракҳо ва мардикоронро киро мекард. Дар ҳуҷҷатҳои расмии маъмурию молиявии садаи XIX ва аввали садаи XX заминҳои давлатиро амлок меномиданд.

## Ҳамчунин нигаред
* Амлокдор

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аморати Бухоро
Амлокдор

**Амлокдор** — шахси андозғундор аз заминҳое, ки мувофиқи ҳуқуқ молу мулки амир ба шумор рафта, дар истифодаи ҳақиқии деҳқонон буданд ва онҳо барои истифодаи ин заминҳо ба хазина андоз медоданд. Амлокдор дар ихтиёри худ оқсақолон, аминон, арбоб, мирзо ва мироб дошт. Дар садаи XIX – ибтидои садаи XX вилояту туманҳои аморати Бухоро (мирҳо ё бекҳо идора мекарданд) ҳамчун воҳиди маъмуриву андозбандӣ дар навбати худ ба амлокдорӣ тақсим мешуданд.

## Ҳамчунин нигаред
* Амлок

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Аморати Бухоро
Аммиакатҳо

**Аммиакатҳо,** **нуриҳои аммиакдор** — маҳсули таъсири мутақобили намакҳо бо аммиак. Аммиакатҳое, ки дар асоси *карбамид* ва *селитраи аммиак* аз *аммиак* ҳосил мешаванд, нисбатан маъмуланд. Аммиакатҳо моеи беранг, баъзан зардча буда, бӯи тези аммиакро доранд. Аз 35 то 50 фоизи аммиакатҳо нитроген аст. Аммиакатҳо аз ҷиҳати аҳамият ба дигар нуриҳои сахт ва моеъ наздиканд. Аммиакатҳоро ба сифати нуриҳои нитрогендори моеъ истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пайвастҳои нитроген
Гурӯҳ:Нуриҳо
Аммиаки беоб

**Аммиаки беоб**, NН3 — моеи беранг, бӯи аммиакро дорад.

Дар натиҷаи таҳти фишор то – 33,4°С хунук кардани аммиаки газшакл ҳосил мешавад. Ҳангоми то – 77,8°С хунук кардан ба аммиаки сахт табдил меёбад. Зичиаш 0,61 г/см3 (ҳангоми 20°С). Чун об молекулаҳои аммиаки беоб асосан аз ҳисоби бандҳои гидрогенӣ ассотсиатсия шудаанд. Дар об хуб ҳал мешавад. Ғилзати аммиаки беоб нисбат ба ғилзати об ҳафт маротиба кам аст. Аммиаки беоб барои бисёр моддаҳои органикӣ ва ғайриорганикӣ ҳалкунандаи хуб аст. Mac., дар аммиаки беоб сулфур нағз ҳал мешавад. Аммиаки беоб ҷараёни электрро ниҳоят суст мегузаронад. Аммиаки беобро барои истеҳ соли нуриҳои нитрогендор ва аммононии суперфосфат истифода мебаранд. Нитрогени аммиаки беоб аз 82% зиёд буда, нисбат ба нитрогени нуриҳои дигар 40 – 50% арзон аст. Дар ҳар гуна хок ва чун ғизои рустаниҳо истифода бурдан мумкин аст. Ҳангоми кашондан, нигоҳ доштан ва корбасти аммиаки беоб ба қоидаҳои техникаи бехатарӣ риоя бояд кард. Барои истифодаи он зарф, нақлиёт ва агрегатҳои махсус лозиманд.

## Ҳамчунин нигаред

* Нуриҳои аммиакдор

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пайвастҳои нитроген
Аммиакоб

**Аммиакоб** (*гидрооксиди аммоний, спирти навшодир*), **NH<sub>4</sub>OH** — маҳлули 18 — 25%-и аммиак.

:: \mathsf{NH_3 + H_2O \rightleftarrows NH_3\cdot H_2O \rightleftarrows NH_4^+ + OH^-}

Аммиакобро дар натиҷаи дар об ҳал намудани аммиаки синтезӣ ё аммиаки газҳои саноати коксохимия, ҳангоми коксонидани ангишт ҳосил мекунанд. Аммиакоби аз газҳои саноати коксохимия ҳосилшуда ба ғайр аз аммиак омехтаи гази карбонат (70 — 100 г/л), сулфиди гидроген (30 — 50 г/л), каме пайвастҳои сианидӣ низ дорад. Аммиакобро чун нурӣ пеш аз кишти баҳорӣ ва тирамоҳӣ, инчунин тирамоҳ бо мақсади ҳосили баҳорӣ мепошанд. Онро дар зарфҳои шишагини сиёҳ нигоҳ доштан лозим.

## Корбурд
Аммиакобро барои истеҳсоли сода, дар саноати синтези пайвастҳои органикӣ, барои аммононии хӯроки чорво ва ғ. истифода мебаранд. Дар шаробкашӣ ба сифати ангезаи афзоиши моя, ҳангоми истеҳсоли херес, дар энохимия барои муайян кардани нитрогени аминӣ, калсий ва магний ба кор меравад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Пайвастҳои нитроген
Аммоний

**Аммоний**, NH+4 — иони яквалента, ки дар натиҷаи аз ҷуфти электрони тақсимнашудаи атоми нитроген ба молекулаи аммиак пайваст шудани протон (Н+) ҳосил мешавад.

Дар таркиби бисёр пайвастҳо мавҷуд буда, вазифаи иони яквалентаро иҷро мекунад. Аммоний дар маҳлул мусбатзаряд аст, мac., гидрооксиди аммоний — NH4OH ва намакҳои он сулфати аммоний — (NH4)2SО4, хлориди аммоний — NH4CI, нитрати аммоний — NH4NO3, карбонати аммоний — (NН4)2CО3 ва ғ. Дар маҳлули обӣ намакҳои аммоний ҷудо шуда, катиони аммоний ҳосил мекунанд. Бисёр намакҳои аммоний моддаҳои кристаллии беранг буда, дар об нағз ҳал мешаванд; мавриди гарм кардан таҷзия шуда, NH3 ҷудо мекунанд. Вақти ба намакҳои аммоний таъсир намудани ишқор NH3 ҷудо мешавад. Реаксияи мазкурро барои ошкор намудани NH3 кор мефармоянд.

:: \mathsf{NH_4Cl + NaOH \rightarrow NaCl + NH_3 + H_2O}

Намакҳои муҳимтарини аммоний намакҳои нитрат ва карбонати аммоний мебошанд. Онҳо чун нуриҳои нитрогендор истифода мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

*
Гурӯҳ:Пайвастҳои нитроген
Амифос

**Амифос**, C6H14NO3 — як навъ инсектоакарисид. Чун консентрати эмулсияи 40-фоиза истеҳсол мекунанд. Амифосро барои маҳви куяи лаблабуи қанд (ба ҳар га 0,6 – 0,8 кг), ширинчаи барги лаблабу (ба ҳар га 0,2 – 0,3 кг), кайки лаблабу (ба ҳар га 0,3 – 0,6 кг), инчунин барои нест кардани тортанаккана ба пахтазор (ба ҳар га 0,8 – 1 кг), канаи сурху нуқрагун, зиреҳакҳо, қалбакзиреҳакҳо ва дигар ҳашароти зараррасони дарахтони ситрусӣ (ба ҳар га 1,6 – 2,4 кг) ва кирминаи гардаи токзор (ба ҳар га 0,5 – 1,6 кг) мепошанд.

Барои ҳайвонот зарар дорад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Ҳашаракушҳо
Гурӯҳ:Канакушҳо
Амлаҳи Бухороӣ

**Амлаҳ Мулло Миразими Бухороӣ**, **Қозӣ Абдулазими Бухороӣ** (?, Бухоро — 1894, ҳамон ҷо) — , хаттот ва настаълиқнависи форс-тоҷик.

## Зиндагинома
Дар замоне ки Возеҳ тазкираашро тадвин кардааст, Амлаҳ дар «авоили шубоб», Қуръонро «хуб забту ҳифз намуда» буд. Ба қавли Возеҳ, дар шеър низ қудрат доштааст. Дар тазкираи Муҳтарам аз Амлаҳ чун шахси баркамол ва ба мансаби қозигӣ расида ёд мешавад. Амлаҳ дар навишти хат, махсусан настаълиқ маҳорат доштааст. Шоири ғазалсаро низ будааст. Мавзӯи асосии ғазалҳояш ишқ аст. Зимни онҳо баъзе байтҳои ҳасбиҳолӣ, андарзӣ вомехӯранд. Дар ду тазкираи номбурда аз Амлаҳ 60 байт намуна оварда шудааст. Дар баёзҳои садаи XIX низ намунаҳои ашъори Амлаҳ ба назар мерасанд.

Абёти зерин аз ӯст:
:::::: Рӯзу шаб аз олами таҳқиқ дар гӯшам садост,
:::::: К-ихтилоти мардуми беҳудагӯ доми балост.
:::::: Дам фурӯ каш маҳрами хилватгаҳи мардум шавӣ,
:::::: Сурмаро аҷри хамӯшӣ ҷой андар дидаҳост.
:::::: Эй табиби бехирад, аз фикри дармонам гузар,
:::::: Ман маризи кӯҳнаи ишқам, ки дардам бедавост.
:::::: Ман на танҳо доғам, Амлаҳ, аз ҷафои рӯзгор,
:::::: Лоласон, ҳар дил, ки мебинам ба доғе мубталост.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* 
* Муҳтарам, Тазкират-уш-шуаро, Д., 1975;
* Возеҳ, Тӯҳфат-ул-аҳбоб фӣ тазкират-ил-асҳоб, Д., 1977.

Гурӯҳ:Шоирони тоҷик
Аммонитрофос

**Аммонитрофос** — як навъ нурии нитрогену фосфордор. Аз фосфатҳои табиӣ ҳосил мекунанд. Дар аммонитрофосе, ки аз консентрати апатит ҳосил карда мешавад, 17 % нитроген ва 17 % P2O5 ва дар аммонитрофосе, ки аз фосфорити кони Вятка ҳосил мешавад, 14 % нитроген ва 14 % P2O5 мавҷуд аст.

## Корбурд
Аммонитрофосро барои кишти пахта, лаблабу, тамоку, сабзавот ва зироати чорво истифода мебаранд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

*
Гурӯҳ:Пайвастҳои нитроген
Аммонификатсия

**Аммонификатсия** (аз аммоний ва лот. facio – мекунам) — раванди таҷзияи моддаҳои органикии нитрогендор, ки ҳангоми он аммиак ҷудо мешавад.

Аммонификатсия дар гардиши нитроген дар табиат ва тағзияи рустаниҳо аҳамияти калон дорад. Дар ҷараёни аммонификатсия нитрогени пайвастҳои органикии хок (гумус, нуриҳои органикӣ, боқимондаи рустаниҳо, ҷасади ҳайвоноти мурдарафта ва микроорганизмҳо) барои ғизои рустаниҳо мувофиқ мегардад. Аммонификатсияи сафедаҳо бо ёрии бактерияҳои пӯсонандаи хок, инчунин баъзе актиномисетҳо ва занбӯруғҳо ба амал бароварда мешавад. Аммиаки ихроҷгаштаро қисман худи микроорганизмҳо азхуд мекунанд; қисми дигари он зери таъсири кислотаҳои органикӣ ва ноорганикии хок мӯътадил гашта, ба намаки аммоний табдил меёбад. Аммонификатсия дар шароити аэробӣ ва анаэробӣ сурат мегирад. Ҳангоми дар шароити анаэробӣ рух додани он моддаҳои иловагие ҳосил мешаванд, ки барои рустаниҳо зарар доранд.

Баъзе моддаҳои дигар низ аммонификатсия мешаванд. Mac., дар роҳи ҳозимаи тӯқумшуллук ферменти хитиназа мавҷуд аст. Он хитин ва хитозинро таҷзия мекунад. Аз хитин то 80% N-атсетилглюкозамин ва аз хитозин полиглюкозаминҳои хурдмолекула ҳосил мешаванд. Карбамидро уробактерияҳо таҷзия карда, аммиак ва гази карбонат ҳосил менамоянд. Дар таҷзияи гумус як қатор микробҳо, аз ҷумла аммонификаторҳо ширкат меварзанд. Пуринҳо ва примидинҳо низ аммонификатсия мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Микробиология
Имораи Марвазӣ

**Абумансур Аммора ибни Муҳаммади Марвазӣ** (; ? — байни солҳои 1004-14) — и номдори охири аҳди Сомонӣ ва аввали давраи Ғазнавӣ.

## Зиндагинома
Мувофиқи маълумоти маъхазҳои адабӣ, махсусан «Лубобу-л-албоб»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ Аммораи Марвазӣ шоири маъруфу машҳури давр буда, дар Марв зиндагӣ ва эҷод кардааст. Дар китобҳои оид ба илми шеър, луғатҳо (мас. «Луғати фурс») аз осори Аммораи Марвазӣ абёту порчаҳо оварда шудаанд. То имрӯз 80 байт аз эҷодиёташ дастрас аст. Дар «Лубобу-л-албоб» пора аз марсияи дар фавти охирин намояндаи сулолаи Сомониён — Мунтасир гуфтаи Аммораи Марвазӣ сабт гардидааст. Аз ашъори Аммораи Марвазӣ бармеояд, ки ӯ дар тасвир, васфи табиат, сурудани ашъори ошиқона, васфи маю шароб, панду андарз додан, даъват ба ахлоқи ҳамида ва ғ. устод будааст.

## Намунаи ашъор
Абёти зерин аз ӯянд:
::::::: Шохи беди сабзгашта рӯзи бод
::::::: Чун яке масти навони сарнагун.
::::::: Лолабарги сабзпайкар бомдод
::::::: Чун сари шамшери олуда ба хун.
:::::::::: ***
::::::: Он май ба дасти он бути симини ман нигар,
::::::: Гӯйӣ, ки офтоб бипайваст бо қамар.
::::::: В-он соғаре, ки соя биафканд май ба вай,
::::::: Барги гули сапед аст гӯйӣ ба лола бар.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Донишномаи Рӯдакӣ, Д., 2008.

## Сарчашма
*
Аммофос

**Аммофос** — навъе аз нуриҳои нитрогену фосфордор.

## Истеҳсол
Дар натиҷаи нейтрализатсияи кислотаи фосфат бо аммиак ҳосил мекунанд. Асосан аз омехтаи моноаммонийфосфат NH4H2PO4 ва каме диаммонийфосфат (NH4)2 НРО4  иборат аст. Дар об нағз ҳал мешавад. Камнамак аст, сахт намешавад, чанг намекунад, зуд пош мехӯрад. Дар хокҳои гуногун (хусусан сиёҳхок ва хокҳои хокистарранг) чун нурии асосӣ ва ғизои иловагӣ истифода бурдан мумкин. Нурии бебаҳо барои зироати техникӣ (пахта, лаблабу ва ғайра) аст. Таносуби зиёди миқдории нитрогену фосфори аммофос бисёр вақт зарурати илова намудани нуриҳои нитрогендорро ба миён меоварад. Барои истеҳсоли нуриҳои минералии омехта ва мураккаб унсури беҳамтост.

Сари вақт ба хок андохтани аммофос зироатро сармобардор мекунад, ташаккул ва пухта расидани ҳосилро метезонад. Дар таркиби аммофос омехтаҳои зарарнок вуҷуд надоранд. Меъёр, муҳлат ва тарзи истифодааш ба дигар нуриҳои фосфордор монанд аст. Аммофосро дар халтаҳои коғазӣ нигоҳ медоранд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Трапезников В. К., Локальное питание растений, Уфа, 1999; 
* Ефимов В. Н., Система удобрения, М., 2003; 
* Эффективность применения средств химизации и ресурсосберегающие технология в сельском хозяйстве, Казань, 2005.

Гурӯҳ:Нуриҳои нитрогендор
Гурӯҳ:Нуриҳои фосфордор
Гурӯҳ:Пайвастҳои нитроген
Аммофоска

**Аммофоска** — як навъ нурии минералӣ. Дар таркибаш 15 % N, 15 % P2O5, 15 % K2O, 1,2 % H2O мавҷуд аст. Аммофоска 45 % моддаҳои ғизоӣ дорад. Аз ин рӯ, амофоска аз ҷиҳати иқтисодӣ нисбатан камхарҷ аст. Онро барои парвариши картошка, марҷумак, зағир, лӯбиёгиҳо, тамоку, ток ва ғайра тавсия медиҳанд. Дар ҳама гуна хок истифода мешавад, хусусан барои гилхок, регхок ва хокҳои ботлоқӣ манфиатнок аст. Аммофоска нам намекашад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Нуриҳои минералӣ
Аммория

**Аммория**, **фатҳия**, **афтаҳия** — як фирқаи шиъа, ки муассисаш Абулфазл Аммор ибни Мусои Соботӣ буд.

Пайравони аммория имоматро аз Алӣ ибни Абитолиб то Ҷаъфар ибни Муҳаммад ба таври силсилавӣ пазируфтаанд. Онҳо мӯътақиданд, ки имом баъди Ҷаъфар ибни Муҳаммад писари калонии Ҷаъфари Содиқ – Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар аст. Онҳоро аз рӯи лақаби Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар (футҳӣ ё афтаҳ – паҳнпой) футҳия ё афтаҳия низ гӯянд. Муаллифи «Фирақ-уш-шиъа» овардааст, ки Абдулло ибни Ҷаъфар бародаронашро эҳтиром накарда, ҳангоми зинда будани падараш ба ҳашвия майл намуд ва баъди марги ӯ даъвои имомат кард. Аммор ибни Мусои Соботӣ дар охири умраш аз ақидааш роҷеъ ба имомати Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар рӯй гардонда, имомати Козимро пазируфт ва бо ин гузариши имоматро аз бародар ба бародар эътироф намуд. Минбаъд пайравони аммория ба чанд ҷамоа тақсим шуданд. Зурория ( ё таймия) аз ҷумлаи онҳост. Ҳоло аммория чун фирқаи мустақили динӣ фаъолият надорад, баъзе нуқтаҳои ақоидашон дар таълимоти мазҳаби шиъа мушоҳида мешаванд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Мазоҳиби зершохаи ташайюъ
Гурӯҳ:Фирқаҳои шиъа
Аммонитҳо

**Аммонитҳо**() — як навъ ҷонварони бемуҳраи мунқариз. Аз давраи девон то давраи табошар зиндагӣ кардаанд.

Аммонитҳо гӯшмоҳии гуногун доштанд, ки бо девораҳои кӯндаланг ҷудо шуда буд. Ҳар девора ҳуҷраро мемонд. Дар ҳуҷраи охир, ки бо даҳон тамом мешуд, танаи нарми ҷонвар ҷойгир шуда буд. Ҳуҷраҳои дигар бо газ пур буда, вазифаи ҷиҳози гидростатикиро иҷро мекарданд. Ҳуҷраҳо бо ҳамдигар ба воситаи ғуррии бандакмонанди танаи нарм бо рагҳои хунгард, ки низоми мӯътадили газро дар қисмҳои бадан таъмин менамуданд, пайваст буданд. Қутри гӯшмоҳӣ то 2 м буд. Аммонитҳо дар баҳрҳо сукунат доштанд. Яке нағз шино мекард, дигаре хазида ҳаракат менамуд. Аммонитҳо барои аниқ кардани қонуниятҳои инкишофи фардии организм (онтогенез) ва таносуби он бо филогенез муҳим аст, зеро ҳама қисмҳои гӯшмоҳии аммонитҳо дар ҷараёни онтогенез сахт тағйир ёфтаанд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амнавод

**Амнавод**, ё **Аминобод** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чилдухтарони ноҳияи Муъминобод. Аз Амнавод то маркази ҷамоат маркази ноҳия 27 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 152 нафар (2009), тоҷикон.

## Иқтисод
Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: зироаткорӣ, боғдорӣ, чорводорӣ. Заминҳо аз чашма обёрӣ мешаванд.

## Эзоҳ

## Адабиёт
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — : СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон
Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Муъминобод
Гурӯҳ:Ҷамоати Чилдухтарон
Амнезия

**Амнези́я** (аз  ҳиссачаи инкорӣ +  «хотир») — ихтилоли хотир. Ҳар гуна таассурот ва эҳсосот дар майнаи одам нақш мегузорад (энграмма). Хотир бошад, он нақшро дар худ таҷассум месозад (ихтиёрӣ ё ғайриихтиёрӣ), маҳфуз медорад ва дар мавриди зарурат таҷдид менамояд (репродуксия). Амнезия дар натиҷаи бемориҳо ва осебу садамаи мағзи сар ба вуҷуд меояд.

## Нигаред низ
* Нисён

## Эзоҳ

## Сарчашма
*
Амниотомия

**Амниотомия** (Amniotomia) — чок кардан ё дарондани ҷанинхалта. Бо мақсади ангехтани дард, инчунин ҳангоми ғафс будани пардаи ҷанин, паст ҷой гирифтан ё қисман ҷудо шудани ҳамроҳак, баланд шудани фишори хун дар вақти таваллуд амалӣ гардонда мешавад. Амниотомияро дар шароити тамйизӣ (ниг. Асептика) ба воситаи асбобҳои махсус мегузаронанд. Дар вақти таваллуд амниотомияро метавонад момодоя ба ҷо оварад.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Тибби оилавӣ
Омун

**Амон**, **Омун** () — яке аз худоҳои миллии Мисри Қадим.

Дар Мисри Қадим Амон подшоҳи худоҳо ва ҳимояткунандаи фиръавнҳо ҳисоб меёфт. Худоҳои миллии мисриёни қадим бештар бо мавзеъ ва шаҳрҳои алоҳида вобаста буданд. Решаи чунин парастишот ба замонҳои қабл аз таърих мерасад. Бо мурури эътибори бештар пайдо кардани шаҳрҳои алоҳида доираи парас-тиши худои парастишшавандаи он мавзеъ васеъ мешуд. Айнан ҳамин тавр, аз давраи Шоҳигарии Миёна (2050 – 1700), аз замоне, ки Фив маркази умумии мисриён эътироф гашт (Фив дар давоми асрҳо пойтахти Мисри Қадим буд), парастиши Амон характери умумидавлатӣ гирифт. Ҳатто Амонро Амон-Ра низ меномиданд. Зеро Ра (Офтоб) аз замонҳои қадим дар Миср подшоҳи худоҳо ва падари одам ҳисобида мешуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма
* 

Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим
Гурӯҳ:Худоҳо аз рӯи алифбо
Зери пои модар

**Зери пои модар** () — силсилафилми телевизионӣ ба коргардонии Беҳранги Тавфиқӣ ва таҳиякунандагии Зайнаби Тақвоӣ.

## Бозигарон
* Комбизи Дербоз дар нақши Халили Даштӣ (Халил Кабобӣ) 
* Беҳнози Ҷаъфарӣ дар нақши Отина 
* Париваши Назария дар нақши Рухсора
 
## Хулосаи достон
Ҳеч гоҳ дӯрӣ, дӯстӣ намеовараду хонавода қиссаи лабханди Рухсора қабл аз онки дер шавад, ба ҳамдилӣ мерасанд. 
 
## Эзоҳ

Гурӯҳ:Филмҳои эронӣ